Mudra Prakasha
Mudra Prakasha (Sanskrit: मुद्राप्रकाश mudrāprakāśa m.), „Erhellung der Mudrās“ oder „Darlegung der Mudrās“, ist ein tantrisches Handbuch über rituelle Mudrās, verfasst von Rāmakishora (रामकिशोर). Die hier zugrunde gelegte Muktabodha-Ausgabe M00627 beruht auf Manuskript 1406k des Dharmartha Trust am Raghunath Temple in Jammu. Die Vorlage umfasst 39 Blätter und wird von Muktabodha ausdrücklich als diplomatische Transkription bezeichnet.
Der Mudra Prakasha ist kein modernes Handbuch der bekannten Meditations-Mudrās und auch kein Hatha-Yoga-Text im engeren Sinn. Sein Gegenstand sind vor allem tantrische Handgesten im Ritual: Gesten zur Einladung und Vergegenwärtigung einer Gottheit, zum Nyāsa, zur Reinigung, zum Schutz, zur Darbringung von Duft, Blumen und Nahrung sowie spezifische Mudrās für Shiva, Vishnu, Ganesha, Shakti, Tripurasundari, Kali und weitere Gottheiten.
Besonders wertvoll ist das Werk als Quellensammlung. Rāmakishora stellt die Mudrā-Beschreibungen nicht nur selbst dar, sondern zitiert und vergleicht zahlreiche ältere Tantra- und Ritualtexte, darunter Mantradarpaṇa, Jñānārṇava, Tantrasāra, Gautamīya, verschiedene Yāmala-Texte, das Vāmakeśvara Tantra, das Sanatkumāra Tantra, Bālāvilāsa Tantra, Mantracintāmaṇi, Śāktānandataraṅgiṇī und die Kramadīpikā. Dadurch wird sichtbar, dass es nicht immer nur eine einzige Form einer Mudrā gab: Rāmakishora dokumentiert Varianten, kommentiert Lesarten und versucht, widersprüchliche Beschreibungen miteinander in Beziehung zu setzen.
Was bedeutet Mudrā in diesem Werk?
Gleich zu Beginn erklärt der Text den Namen mudrā etymologisch: Sie schenke den Gottheiten mud, Freude, und bringe ihre Herzen gleichsam zum Schmelzen beziehungsweise bewege sie. Andere zitierte Texte erklären Mudrās als Gesten, die Sünde zerstreuen, göttliche Gegenwart fördern und rituelle Wirksamkeit unterstützen. Die Mudrā gehört damit im Mudra Prakasha zu einem größeren Zusammenhang aus Mantra, Nyāsa, Pūjā, Dhyāna und Devatā-Verehrung.
Zugleich warnt der Text vor einer rein äußerlichen Ausführung: Bestimmte Mudrās setzen nach seiner eigenen traditionellen Logik Dīkṣā und Kenntnis ihrer rituellen Funktion voraus. Für heutige Leser bedeutet das vor allem: Der Mudra Prakasha ist in erster Linie eine historische Quelle zur Tantra-Ritualistik und kein Ersatz für persönliche Unterweisung.
Erhaltungszustand
Die vorliegende Handschrifttranskription enthält vier ausdrücklich abgeschlossene Paricchedas:
- 1. Sādhāraṇa-mudrā-nirṇaya – allgemeine Mudrās;
- 2. Umeśa-mudrā-vinirṇaya – die Mudrās Shivas;
- 3. Upendra-mudrā-vinirṇaya – die Mudrās Vishnus;
- 4. Ibhasya-mudrā-vinirṇaya – die Mudrās Ganeshas.
Danach beginnt ein weiterer, offenbar fünfter Abschnitt über Śakti-Mudrās, dessen eigener Schluss in der erhaltenen Datei nicht mehr vorliegt. Die Datei endet auf Blatt 39a mitten in einer Beschreibung der Kali-Muṇḍa-Mudrā. Ein Schlusskolophon des Gesamtwerkes ist in der bereitgestellten Fassung nicht erhalten. Dieser Abbruch wird hier nicht ergänzt.
Einführung: Mudrā als Sprache der Hände
Im Mudra Prakasha sind die Hände nicht bloß Werkzeuge, sondern Träger einer ritualisierten Sprache. Eine Mudrā kann einladen, schützen, weihen, einen kosmischen Gegenstand darstellen oder die Gestalt einer Gottheit symbolisch verdichten.
Manche Gesten sind sehr einfach: eine Faust, ein ausgestreckter Finger, gefaltete Hände. Andere sind hochkomplex und verschränken Finger beider Hände in genauer Reihenfolge. Gerade deshalb zitiert Rāmakishora mehrere Quellen und erläutert Begriffe wie dakṣiṇa, vāma, aṅguṣṭha, tarjanī, madhyamā, anāmikā und kaniṣṭhikā – rechte und linke Hand, Daumen, Zeige-, Mittel-, Ring- und Kleinfinger.
Ein zweites Leitmotiv ist die Funktion der Mudrā. Die Aṅkuśa-Mudrā dient etwa dem Herbeirufen heiliger Wasser; Kunta-Mudrā dem Schutz; Kumbha-Mudrā dem Abhiṣeka; Kūrma-Mudrā der Devatā-Meditation; Gālinī der Reinigung von Muschelwasser; Matsya dem Bedecken des Arghya-Gefäßes. Andere Mudrās begleiten Mātṛkā-Nyāsa, Aṅga-Nyāsa oder die fünf Prāṇas.
Ein drittes Leitmotiv ist die Gottheitsspezifik. Shiva erhält Linga-, Yoni-, Triśūla-, Akṣamālā-, Vara-, Abhaya-, Mṛga-, Khaṭvāṅga-, Kapāla- und Ḍamaru-Mudrā. Vishnu erhält neunzehn Gesten, darunter Śaṅkha, Cakra, Gadā, Padma, Veṇu, Śrīvatsa, Kaustubha, Vanamālā, Jñāna, Garuḍa, Narasiṃha, Varāha, Hayagrīva, Dhanus und Bāṇa. Ganesha erhält unter anderem Danta-, Pāśa-, Aṅkuśa- und Modaka-bezogene Gesten. Im anschließenden Śakti-Teil erscheinen Pāśa, Aṅkuśa, Vara, Abhaya, Khaḍga, Carma, Dhanus, Bāṇa, Muśala, Durgā- und Mahāyoni-Mudrā.
Der Mudra Prakasha macht damit deutlich: Mudrā ist im Tantra eine rituelle Zeichensprache. Sie verbindet Körper und Bedeutung, Mantra und Vorstellung, Gottheit und Verehrer – der Körper selbst wird zum Träger der liturgischen Aussage.
Hinweis für heutige Yoga-Praxis
Die im Yoga Vidya Unterricht bekannten Finger-Mudrās überschneiden sich teilweise mit dieser großen indischen Gestentradition, sind aber nicht einfach identisch mit den hier beschriebenen tantrischen Ritualmudrās. Moderne Yoga-Mudrās können zur Meditation, zum Prāṇāyāma oder zur Energielenkung verwendet werden; der Mudra Prakasha bewegt sich überwiegend in einem anderen, initiatorisch-rituellen Kontext.
Als moderne Ergänzung zeigt dieses Yoga-Vidya-Video eine heutige Finger-Mudrā-Praxis. Es ist keine Anleitung zum historischen Mudra Prakasha:
Orientierung im Mudra Prakasha
Der erhaltene Text lässt sich in fünf größere Bereiche lesen. Zuerst kommen allgemeine Ritualmudrās für Nyāsa, Reinigung, Schutz, Devatā-Einladung und die fünf Prāṇas. Danach folgen die gottheitsspezifischen Sammlungen für Shiva, Vishnu und Ganesha. Der letzte erhaltene Teil beginnt mit Śakti- und Kali-Mudrās, bricht jedoch mitten in der Beschreibung der Muṇḍa-Mudrā ab.
Für einen ersten Zugang eignen sich besonders die Abschnitte über die neun Devatā-Mudrās sowie die Shiva- und Vishnu-Mudrās. Wer die Textgeschichte studieren möchte, sollte außerdem auf die zahlreichen Quellenvergleiche achten: Rāmakishora dokumentiert immer wieder mehrere Varianten derselben Mudrā, statt eine spätere Standardform rückwirkend festzuschreiben.
Vollständiger deutscher Text
Hinweis zur Übersetzung
Der Sanskrittext ist eine diplomatische Handschrifttranskription mit sehr dichter, oft ohne Worttrennung wiedergegebener Prosa. Die folgende deutsche Fassung gibt den gesamten erhaltenen Gedankengang und sämtliche benannten Mudrās, Varianten, Funktionen und Quellenbezüge wieder. Wo die Handschrift grammatisch unsicher oder am Ende unvollständig ist, wird nichts ergänzt.
Erster Pariccheda – Allgemeine Mudrās
Eröffnungsverse
Om, Verehrung Śrī Gaṇeśa.
Der Text eröffnet mit einer Anrufung: Mögen jene, die Wohlergehen wünschen, die Lotusfüße Haras verehren – jene Füße, die von Brahmā, Viṣṇu, Indra und den Scharen der Götter verehrt werden, den Hingebungsvollen das Gewünschte schenken und von Yogis meditiert werden, die sich von äußerer Zweckbindung gelöst haben.
Danach erklärt Rāmakishora: Nachdem er die Füße des Gurus verehrt hat, verfasst er diesen Mudrāprakāśa zur Freude der Sādhakas und zur Erlangung ihrer gewünschten Vollendung.
Bedeutung des Wortes Mudrā
Mudrā wird so erklärt: Sie gibt den Göttern mud, Freude. Der Mantradarpaṇa lehrt, man solle die Form der Mudrā richtig kennen und sie während der Pūjā zeigen. Der Kulārṇava wird mit der Erklärung zitiert, Mudrās erfreuten die Gottheiten und ließen ihre Herzen gleichsam schmelzen; deshalb seien sie in der Kula-Verehrung zu zeigen.
Das Gautamīya erklärt, Mudrās seien von den Weisen gelehrt, weil sie alle Götter erfreuten, die Ansammlung von Verfehlung zerstreuten und göttliche Gegenwart hervorbrächten. Ein Yāmala-Text nennt sie aus demselben Grund Erfüllerinnen aller Wünsche.
Der Mantradarpaṇa warnt zugleich: Ein nicht Eingeweihter soll diese rituellen Mudrās nicht willkürlich bilden. Nach der dort zitierten Überlieferung können falsch oder unbefugt verwendete Mudrās ihre rituelle Wirkung verlieren und dem Ausführenden schaden. Diese Aussage gehört zum initiatorischen Selbstverständnis der historischen Tantra-Tradition.
Aṅkuśa-Mudrā
Die Aṅkuśa-Mudrā, die Elefantenhaken-Geste, wird beim Herbeirufen heiliger Gewässer verwendet. Nach dem Mantradarpaṇa ruft der Mantrin die Tīrthas mit einer Mudrā in Form eines Aṅkuśa herbei.
Man bilde mit der rechten Hand eine Faust und forme den Zeigefinger wie einen Elefantenhaken. Auch das Jñānārṇava beschreibt im vierten Paṭala diese Form: rechte Faust, Zeigefinger aṅkuśa-förmig. Sie gilt dort als eine Kraft, welche die drei Welten heranzieht.
Kunta-Mudrā
Zum Schutz wird die Kunta-Mudrā, die „Speer“-Geste, genannt. Nach dem Tantrasāra werden bei zwei Fäusten die Daumen nach oben gestreckt und die Spitzen der Zeigefinger entsprechend angeordnet. Sie wird als „alle Schutzwirkung hervorbringend“ bezeichnet.
Kumbha- oder Kalaśa-Mudrā
Die Kumbha-Mudrā wird beim Abhiṣeka verwendet. Nach dem Mantradarpaṇa wird der rechte Daumen in Beziehung zum linken Daumen gebracht; beide Hände bilden eine hohle, in der Mitte leere Faustform. Die Leere zwischen den Händen symbolisiert den Innenraum des Gefäßes.
Eine zweite Beschreibung setzt den rechten Daumen in die linke Faust und legt die übrigen rechten Finger an die Seite der linken Faust. Wieder soll die Form im Inneren hohl bleiben.
Das Gautamīya nennt dieselbe Gestalt Kalaśa-Mudrā: Die linke Faust wird von der rechten Hand umfasst, wobei der Innenraum des Gefäßes erhalten bleibt. Sie gilt als glückverheißend und reinigend.
Tattva-Mudrā
Die Tattva-Mudrā kann in vielen Ritualhandlungen verwendet werden. Sie entsteht durch Verbindung von Daumen und Ringfinger. Das Jñānārṇava bestätigt im dreizehnten Paṭala diese Form ausdrücklich.
Kālakarṇikā-Mudrā
Kālakarṇikā wird zur Beruhigung von Hindernissen eingesetzt. Zwei Fäuste werden nebeneinander gebracht; die Daumen stehen erhoben und werden einander zugewandt. Mantradarpaṇa und Tantrasāra stimmen in diesem Grundmuster überein.
Añjali beziehungsweise Vāsudeva-Mudrā
Für Vāsudeva wird die Añjali-Mudrā genannt. Der Text behandelt die grammatische Form des entsprechenden Ausdrucks und versteht die gefalteten Hände als Vāsudeva-bezogene Mudrā. Die vertraute Geste der aneinandergelegten Handflächen erhält so einen ausdrücklichen Platz im tantrischen Ritual.
Mātṛkā-Nyāsa-Mudrās
Es folgt eine lange Reihe von Fingerzuordnungen für den Mātṛkā-Nyāsa. Mehrere Quellen werden verglichen.
Nach einer im Mantradarpaṇa zitierten Ordnung werden an Stirn, Augen, Ohren, Nase, Wangen, Mund, Zähnen, Zunge, Scheitel, Händen, Füßen, Seiten, Rücken, Nabel, Bauch, Herz, Schultern und weiteren Körperstellen unterschiedliche Finger oder Fingergruppen eingesetzt.
Ringfinger und Mittelfinger, Daumen, Zeige- und Kleinfinger werden je nach Körperstelle verschieden kombiniert. Der Zweck ist, die Mātṛkā-Buchstabenkräfte durch Nyāsa am Körper zu verankern.
Ein anderer Tantra-Text gibt eine teilweise abweichende Reihenfolge. Rāmakishora diskutiert die Unterschiede und weist ausdrücklich darauf hin, dass einzelne Formulierungen des Mantradarpaṇa erklärungsbedürftig seien. Er versucht, scheinbare Widersprüche durch grammatische Zuordnung und durch Vergleich der Körperstellen aufzulösen.
Der Grundsatz lautet: Wer die zugehörigen Mudrās nicht kennt und dennoch den Nyāsa ausführt, dessen Nyāsa gilt nach dieser Tradition als fruchtlos.
Aṅga-Nyāsa-Mudrās
Für Hṛdaya, Śiras, Śikhā, Kavaca, Netra und Astra werden besondere Fingerstellungen angegeben.
Für das Herz werden häufig Mittel-, Ring- und Zeigefinger gemeinsam eingesetzt. Für den Kopf erscheinen Mittel- und Zeigefinger; für die Śikhā der Daumen; für das Kavaca alle zehn Finger; für die Augen drei Finger; für Astra zwei Finger beziehungsweise eine schlagende Geste.
Das Yāmala und andere Texte bestätigen im Wesentlichen diese Zuordnungen, variieren aber in Einzelheiten.
Für zweiaugige Gottheiten werden Zeige- und Mittelfinger verwendet, für dreiaugige Formen wie Narasiṃha drei Finger.
Bei der Astra-Mudrā beschreibt der Mantradarpaṇa eine besondere Bewegung: Ein Fingerpaar wird gegen die andere Handfläche geschlagen, sodass ein Laut entsteht. In Vaiṣṇava-Kontexten gibt es abweichende Formen für Hṛdaya, Śiras, Śikhā, Kavaca, Astra und Netra.
Rāmakishora betont, dass andere Nyāsas im Allgemeinen mit der Tattva-Mudrā ausgeführt werden können.
Śrīvidyā-Nyāsa: Saubhāgyadaṇḍinī und Ripujihvāgrahā
Im Zusammenhang mit Śrīvidyā nennt der Text zwei spezielle Mudrās.
Saubhāgyadaṇḍinī
Mit der linken Hand wird eine Faust gebildet; der Zeigefinger wird gerade ausgestreckt und in der Gegend des linken Ohres kreisend bewegt. Sie wird beim Nyāsa als Saubhāgyadaṇḍinī gezeigt.
Das Jñānārṇava gibt eine sehr ähnliche Beschreibung. Eine andere Überlieferung lässt die entsprechende Form auch mit der rechten Hand zu.
Ripujihvāgrahā
Der Daumen wird in der Faust eingeschlossen. Diese verschlossene Faust wird nach der Überlieferung am linken Fuß beziehungsweise an der Fußsohle eingesetzt. Der Name bedeutet wörtlich „Ergreiferin der Zunge des Feindes“. Die Funktion ist rituell-symbolisch zu verstehen; Rāmakishora dokumentiert verschiedene Textfassungen.
Kūrma-Mudrā
Die Kūrma-Mudrā wird zur Meditation einer Gottheit verwendet. Ihre Handstellung ist komplex.
Nach dem Mantradarpaṇa greifen rechte und linke Finger ineinander, wobei einzelne Finger nach unten, andere nach oben weisen. Der rechte Daumen wird erhoben, und die rechte Handfläche soll schließlich dem Rücken einer Schildkröte gleichen.
Eine zweite Quelle beschreibt dieselbe Grundidee mit anderer Reihenfolge: Zeigefinger und Kleinfinger der beiden Hände werden gekreuzt, Mittel- und Ringfinger angelegt, der rechte Daumen aufgerichtet. Entscheidend bleibt die schildkrötenrückenartige Gesamtform.
Die Kūrma-Mudrā ist damit ein Beispiel dafür, wie der Mudra Prakasha nicht bloß Namen auflistet, sondern Varianten verschiedener Texttraditionen sorgfältig nebeneinanderstellt.
Trikhaṇḍā-Mudrā
Die Trikhaṇḍā-Mudrā wird ausdrücklich bei der Meditation über Tripurā genannt.
Beide Hände werden in einer ineinander verschränkten Form gehalten. Kleinfinger, Zeigefinger, Ringfinger, Mittelfinger und Daumen werden in drei Paargruppen angeordnet, sodass eine dreigeteilte Gestalt entsteht.
Mantradarpaṇa, Vāmakeśvara Tantra und Jñānārṇava geben vergleichbare, aber nicht völlig identische Beschreibungen. Der Text nennt sie eine Mudrā, die starke Erregung beziehungsweise Bewegung der gegnerischen Kraft hervorbringen könne – eine typische tantrische Wirkungszuschreibung.
Gālinī-Mudrā
Die Gālinī-Mudrā dient insbesondere der Reinigung des Wassers im Śaṅkha.
Handrücken beziehungsweise Hände werden zusammengebracht; Daumen und Kleinfinger verbinden sich, die übrigen Finger liegen gestreckt beziehungsweise geordnet aneinander. Eine andere Beschreibung verschränkt rechten Daumen und linken Kleinfinger sowie linken Daumen und rechten Kleinfinger.
Das Gautamīya empfiehlt, das Mūlamantra zehnmal zu rezitieren und die Gālinī-Mudrā über dem Muschelhorn beziehungsweise dessen Wasser zu bewegen. Sie wird als fruchtbringend für das Arghya bezeichnet.
Matsya-Mudrā
Mit der Matsya-Mudrā wird das Arghya-Gefäß bedeckt.
Die linke Handfläche wird auf den Handrücken der rechten Hand gelegt; die Daumen werden bewegt, sodass die Gesamtgestalt einem Fisch ähnelt. Eine zweite Quelle gibt dieselbe Grundform mit geringfügiger Variation.
Neun Devatā-Mudrās für Einladung und Gegenwart
Nun behandelt der Text eine Gruppe von neun Mudrās, die beim Herbeirufen und Vergegenwärtigen einer Gottheit verwendet werden:
- Āvāhanī – Einladung;
- Sthāpanī – Aufstellung beziehungsweise Einsetzung;
- Sannidhāpanī – Herbeiführung der Gegenwart;
- Sannirodhanī – Festhalten beziehungsweise Einschließen;
- Sammukhīkaraṇī – Zuwendung beziehungsweise Gegenüberstellung;
- Sakalīkaraṇī – Ganzmachung beziehungsweise Durchdringung der Glieder;
- Avaguṇṭhanī – Umhüllung;
- Amṛtīkaraṇī / Dhenu – „Nektarisierung“;
- Paramīkaraṇī / Mahāmudrā – Erhebung zum Höchsten.
Āvāhanī
Eine Añjali-Form wird erhoben und dann entsprechend nach unten geführt. In anderen Fassungen liegen die Daumen an den Wurzelgelenken der Ringfinger.
Sthāpanī
Die Āvāhanī-Form wird nach unten gekehrt; die Umkehrung symbolisiert das Aufstellen beziehungsweise Niederlassen der eingeladenen Gottheit.
Sannidhāpanī
Zwei Fäuste werden zusammengeführt, die Daumen ragen nach oben.
Sannirodhanī
Bei derselben Grundform werden die Daumen in die Fäuste hineingenommen.
Sammukhīkaraṇī
Die beiden Fäuste werden mit ihrer offenen beziehungsweise oberen Seite zueinander gebracht, sodass die Gottheit gleichsam „gegenüber“ steht.
Sakalīkaraṇī
Der Text identifiziert diese Mudrā mit dem Ṣaḍaṅga-Nyāsa am Körper der Gottheit. Es handelt sich damit weniger um eine einzige isolierte Handform als um eine rituelle Ganzmachung.
Avaguṇṭhanī
Eine Faust mit lang nach unten gestrecktem Zeigefinger wird kreisend bewegt. Andere Beschreibungen lassen beide Zeigefinger gegeneinander kreisen. Die Geste „umhüllt“ den rituellen Raum.
Dhenu- beziehungsweise Amṛtīkaraṇī-Mudrā
Die Finger beider Hände werden in einer komplexen kreuzweisen Ordnung verschränkt. Die Form wird mit der Kuh verglichen und dient der Amṛtīkaraṇa-Handlung, der symbolischen Verwandlung in Nektar.
Paramīkaraṇī / Mahāmudrā
Die Daumen werden miteinander verschränkt, die übrigen Finger ausgestreckt. Sie dient der rituellen Erhebung zum höchsten Zustand.
Rāmakishora vergleicht für diese neun Gesten Mantradarpaṇa, Gautamīya, Jñānārṇava, Tantrasāra und weitere Tantra-Quellen und diskutiert Abweichungen der Reihenfolge und Benennung.
Lelihā-Mudrā
Die Lelihā-Mudrā wird beim Jīva-Nyāsa verwendet.
Zeige-, Mittel- und Ringfinger werden nach unten gerichtet beziehungsweise in bestimmter Ordnung gehalten; der Daumen berührt den Ringfinger, der Kleinfinger bleibt leicht gestreckt. Eine zweite Quelle gibt eine ähnliche Konfiguration.
Mudrās für Gandha, Puṣpa, Dhūpa, Naivedya und Tāmbūla
Der Text geht nun zu den Gesten der alltäglichen Pūjā über.
Gandha
Duft wird mit Mittel-, Ringfinger und Daumen beziehungsweise deren Spitzen dargebracht.
Puṣpa
Blumen werden mit Daumen und Zeigefinger angeboten. Das Jñānārṇava nennt diese Verbindung ausdrücklich Jñāna-Mudrā.
Dhūpa
Räucherwerk wird mit Mittel- und Ringfinger, unterstützt vom Daumen, dargebracht.
Naivedya
Naivedya wird mit der Tattva-bezogenen Mudrā beziehungsweise einer entsprechenden Handform angeboten.
Ācamana und Tāmbūla
Ācamana wird mit dem Mūlamantra, Tāmbūla wiederum mit Tattva-Mudrā dargebracht.
Die fünf Prāṇa-Mudrās
Nach dem Naivedya soll der Kundige die Mudrās der fünf Prāṇas zeigen.
Prāṇa-Mudrā
Daumen berührt Kleinfinger und Ringfinger.
Apāna-Mudrā
Eine überlieferte Form verbindet Daumen mit Ring- und Mittelfinger; andere Quellen geben Mittelfinger und Zeigefinger an.
Vyāna-Mudrā
Daumen verbindet sich mit Mittel- und Ringfinger beziehungsweise nach alternativer Tradition mit einer abweichenden Kombination.
Udāna-Mudrā
Daumen verbindet sich mit Zeige-, Mittel- und Ringfinger.
Samāna-Mudrā
Alle vier Finger von Zeigefinger bis Kleinfinger kommen mit dem Daumen in Verbindung.
Rāmakishora zitiert hierzu Mantradarpaṇa, Bālāvilāsa Tantra, Mantracintāmaṇi, Kramadīpikā, Yāmala-Überlieferung und die Śāktānandataraṅgiṇī. Gerade dieser Abschnitt zeigt, dass die Fingerkombinationen in verschiedenen Schulen nicht vollkommen einheitlich waren.
Die zugehörigen Mantras werden als mit Praṇava beginnende Formeln beschrieben. Ein Beispiel ist oṃ prāṇāya svāhā; entsprechend werden die übrigen Prāṇa-Namen eingesetzt.
Grāsa-Mudrā
Ein Yāmala-Text nennt zusätzlich die Grāsa-Mudrā. Die Finger werden gekrümmt und mit Abstand zueinander gehalten. Sie steht in Zusammenhang mit der rituellen Aufnahme beziehungsweise Opferung der Nahrung.
Damit endet im Mudra Prakasha der erste Pariccheda über die allgemeinen Mudrās.
Zweiter Pariccheda – Umeśa-Mudrās: die zehn Mudrās Shivas
Der zweite Pariccheda beginnt mit der Ankündigung besonderer Mudrās für Shiva. Rāmakishora zählt zehn Gesten auf:
- Liṅga-Mudrā
- Yoni-Mudrā
- Triśūla-Mudrā
- Akṣamālā-Mudrā
- Vara-Mudrā
- Abhaya-Mudrā
- Mṛga-Mudrā
- Khaṭvāṅga-Mudrā
- Kapāla-Mudrā
- Ḍamaru-Mudrā
Liṅga-Mudrā
Nach dem Mantradarpaṇa wird der rechte Daumen erhoben und vom linken Daumen beziehungsweise der linken Hand umfasst. Die linken Finger werden anschließend von den rechten Fingern umschlossen. Die so gebildete Gestalt heißt Liṅga-Mudrā.
Der Tantrasāra gibt dieselbe Grundform und erklärt sie ausdrücklich als Mudrā, welche die Gegenwart Shivas fördere.
Yoni-Mudrā
Beide Hände werden einander zugewandt. Kleinfinger, Ringfinger, Mittelfinger und Daumen werden in einer komplexen symmetrischen Form angeordnet; die beiden Daumenspitzen bilden einen unteren Abschluss. Die entstehende Gestalt wird als Yoni bezeichnet.
Der Tantrasāra beschreibt eine Variante mit verbundenen Kleinfingern, Zeigefingern und Ringfingern sowie langen, eng aneinanderliegenden Mittelfingern.
Triśūla-Mudrā
Der Daumen bindet den Kleinfinger; die übrigen drei Finger werden ausgestreckt. Dadurch entsteht die dreizackige Gestalt des Triśūla.
Akṣamālā-Mudrā
Daumen- und Zeigefingerspitze werden miteinander verbunden, die übrigen drei Finger ausgestreckt. Die Geste stellt die Gebetskette dar.
Vara-Mudrā
Die rechte Hand wird nach unten geöffnet ausgestreckt. Sie entspricht der bekannten Gebärde des Gewährens und Schenkens.
Abhaya-Mudrā
Die linke Hand wird nach oben erhoben und mit offener Handfläche gehalten. Sie symbolisiert Furchtlosigkeit und Schutz.
Mṛga-Mudrā
Ringfinger und Daumen werden miteinander verbunden; der Mittelfinger wird an ihrer Spitze beziehungsweise in der beschriebenen Ordnung angelegt, während die übrigen Finger erhoben bleiben. Die Handform erinnert an ein Tier- beziehungsweise Gazellenzeichen.
Khaṭvāṅga-Mudrā
Die fünf Finger der rechten Hand werden zusammengelegt und halb erhoben. Sie stellen den Khaṭvāṅga, den tantrischen Stab, dar und werden als Shiva besonders lieb bezeichnet.
Kapāla-Mudrā
Die linke Hand wird schalenförmig gehalten und am linken Körperbereich platziert beziehungsweise erhoben. Sie symbolisiert die Schädelschale.
Ḍamaru-Mudrā
Mit der rechten Hand wird eine lockere Faust gebildet; der Mittelfinger ist leicht angehoben. Die Hand wird in der Nähe des Ohres bewegt. Diese Geste stellt den Ḍamaru dar und wird als Hindernisse beseitigend beschrieben.
Rāmakishora zitiert für diese Gruppe besonders Mantradarpaṇa und Tantrasāra. Er schließt mit dem Hinweis: Solche gottheitsspezifischen Mudrās sollen vor dem Dhyāna beziehungsweise im Ablauf der Pūjā an der entsprechenden Stelle gezeigt werden. Dasselbe Prinzip gelte auch für andere Gottheiten.
Der Text beruft sich außerdem auf das Sanatkumāra Tantra, das im Rahmen einer Pañcāyatana-Dīkṣā Pīṭha-Verehrung, Aṅga-Devatā-Pūjā, Prāṇapratiṣṭhā, Einladung, eigene Mudrā, Dhyāna und anschließende Pūjā in einer festen Reihenfolge nennt.
Im Jñānārṇava erscheinen wiederum neun besondere Mudrās – Kṣobhana, Drāvaṇa, Ākarṣa, Vaśya, Unmāda, Mahāṅkuśa, Khecarī, Bīja und Yoni – im Zusammenhang mit Nyāsa und innerer Verehrung. Rāmakishora nutzt diese Stellen, um die Stellung der Mudrā zwischen Nyāsa, Dhyāna und Pūjā zu bestimmen.
Damit endet der zweite Pariccheda, Umeśa-Mudrā-Vinirṇaya.
Dritter Pariccheda – Upendra-Mudrās: die neunzehn Mudrās Vishnus
Der Text eröffnet diesen Abschnitt mit einem devotionalen Vers: Wer den Ozean des Samsara leicht überqueren möchte, möge beständig Mukunda verehren, dessen Lotusfüße von den Scharen der Götter angebetet und von großen Asketen meditiert werden.
Für Vishnu werden neunzehn Mudrās genannt:
- Śaṅkha
- Cakra
- Gadā
- Padma
- Veṇu
- Śrīvatsa
- Kaustubha
- Vanamālā
- Jñāna
- Bilva
- Garuḍa
- Nārasiṃhī
- Vārāhī
- Hayagrīvī
- Dhanus
- Bāṇa
- Paraśu
- Jaganmohinī
- Kāma-Mudrā
Śaṅkha-Mudrā
Der linke Daumen wird von der rechten Faust umfasst. Die linke Hand öffnet beziehungsweise streckt ihre Finger; der rechte Daumen wird angelegt. Die Gesamtform stellt das Muschelhorn dar.
Cakra-Mudrā
Beide Hände werden einander zugewandt. Daumen und Kleinfinger werden in der beschriebenen Weise verbunden beziehungsweise gebeugt; die übrigen Finger sind ausgestreckt. So entsteht die Form des Cakra.
Gadā-Mudrā
Die Hände werden einander zugewandt, die Finger miteinander verschränkt und die mittleren Finger beziehungsweise der zentrale Bereich gestreckt zusammengeführt. Die Gestalt symbolisiert die Keule.
Padma-Mudrā
Die Hände werden einander zugewandt und an den Handflächen beziehungsweise Daumen verbunden; die übrigen Finger öffnen sich wie Blütenblätter. Dadurch erscheint die Form eines Lotus.
Veṇu-Mudrā
Daumen und Kleinfinger werden so angeordnet, dass die Hände das Halten einer Flöte nachahmen. Einige Finger bleiben gestreckt, andere leicht gebogen und werden bewegt. Die Geste stellt die Veṇu dar und wird besonders mit Krishna/Gopāla verbunden.
Śrīvatsa-Mudrā
Die beiden Hände werden auf den Handrücken beziehungsweise in einer komplexen Kreuzung zusammengebracht. Zeige-, Klein-, Mittel- und Ringfinger werden verschränkt; die Daumen verbinden sich. Rāmakishora bezeichnet ihre genaue Ausführung als etwas, das am besten vom Guru zu erlernen sei.
Kaustubha-Mudrā
Kleine Finger, Ringfinger, Mittel- und Daumen werden in einer kunstvollen symmetrischen Form verschränkt; andere Finger bleiben gestreckt. Die Geste stellt den Kaustubha-Juwel dar.
Vanamālā-Mudrā
Mit Daumen und Zeigefinger beziehungsweise beiden Händen wird vom Hals bis zu den Füßen eine girlandenartige Linie nachgezeichnet. Dadurch wird die Vanamālā, Vishnus Waldblumengirlande, symbolisiert.
Jñāna-Mudrā
Zeigefinger und Daumen werden an ihren Spitzen verbunden und am Herzen beziehungsweise in einer bestimmten Sitzhaltung gezeigt. Der Text verbindet die Geste mit Jñāna.
Bilva-Mudrā
Der linke Daumen wird mit dem rechten Daumen und den übrigen Fingern fest gefasst. Die Hand wird zum Herzen gebracht. Der Text nennt die Geste geheim und verbindet sie mit dem Smāra- beziehungsweise Kāma-Bīja.
Garuḍa-Mudrā
Beide Hände werden voneinander abgewandt beziehungsweise gekreuzt, Kleinfinger und Zeigefinger verbunden, Daumen aneinandergelegt; Mittel- und Ringfinger bewegen sich wie zwei Flügel. So entsteht die Garuḍa-Gestalt.
Nārasiṃhī-Mudrā
Der Text überliefert mehrere Formen. In einer Variante werden die Hände zwischen den Knien beziehungsweise nahe dem Boden gehalten, Gesicht und Mund werden in einer kraftvollen Weise bewegt, die Zunge gleichsam leckend gezeigt – eine dramatische Nachahmung der Narasiṃha-Gestalt.
Eine alternative Handform setzt die Daumen auf die Kleinfinger und richtet die übrigen Finger nach unten. Rāmakishora bewahrt beide Überlieferungen.
Vārāhī-Mudrā
Eine Hand wird oberhalb der Gottheit beziehungsweise nach oben, die andere nach unten gehalten und gebeugt. Eine zweite Variante lässt rechte und linke Hand gegensinnig ausgerichtet mit verbundenen Fingerspitzen erscheinen. Die Geste imitiert Varāhas Gestalt.
Hayagrīvī-Mudrā
Die Finger der rechten Hand werden auf die linke Handfläche gelegt und nach unten gebeugt; besonders der Mittelfinger wird in einer Weise gekrümmt, die den Pferdehals beziehungsweise Pferdekopf andeutet.
Dhanus-Mudrā
Mittel- und Zeigefinger werden in bestimmter Weise verbunden; Ring- und Kleinfinger vom Daumen gehalten. Die linke Hand wird an der Schulter gezeigt und bildet den Bogen.
Das Jñānārṇava gibt eine vereinfachte Alternative: Man halte die Hand so, als hielte sie tatsächlich einen Bogen.
Bāṇa-Mudrā
Mit der rechten Faust wird der Zeigefinger lang ausgestreckt beziehungsweise die Hand so geformt, als halte man einen Pfeil. Der Finger wird zur Ohrgegend gezogen, als würde der Pfeil gespannt.
Paraśu-Mudrā
Beide Handflächen werden quer miteinander verbunden; die Finger werden zusammen ausgestreckt. Die Form stellt die Axt dar.
Jaganmohinī-Mudrā
Zwei Fäuste werden gebildet, deren Daumen aufgerichtet sind. Sie wird als „die Welt bezaubernde“ Mudrā bezeichnet.
Kāma-Mudrā
Beide Hände werden schalenartig beziehungsweise gefaltet gehalten; Zeigefinger und Daumen erhalten eine besondere Position an den Mittelfingern. Die Geste wird als allen Göttern lieb bezeichnet.
Rāmakishora vergleicht zahlreiche Varianten aus Mantradarpaṇa, Tantrasāra und anderen Quellen. Bei einzelnen Gesten verschieben sich dadurch die Nummern geringfügig; der Text selbst hält jedoch ausdrücklich an der Zahl neunzehn fest.
Am Ende ordnet er bestimmte Mudrās bestimmten Viṣṇu-Formen zu:
- Veṇu zu Gopāla/Krishna,
- Nārasiṃhī zu Narasiṃha,
- Vārāhī zu Varāha,
- Hayagrīvī zu Hayagrīva,
- Dhanus und Bāṇa zu Rāma,
- Paraśu und Jaganmohinī zu Paraśurāma.
Damit endet der dritte Pariccheda, Upendra-Mudrā-Vinirṇaya.
Als heutige Ergänzung zeigt Yoga Vidya eine moderne Vishnu-Mudrā aus der Yoga-Praxis. Sie ist nicht mit den neunzehn rituellen Vishnu-Mudrās dieses Textes gleichzusetzen:
Vierter Pariccheda – Ibhasya-Mudrās: die sieben Mudrās Ganeshas
Der Abschnitt beginnt mit einem Lob an Ganesha: Die Götter, beginnend mit Indra, verneigen sich vor ihm; durch sein bloßes Erinnern schwinden Hindernisse rasch.
Sieben Mudrās Ganeshas werden genannt:
- Danta
- Pāśa
- Aṅkuśa
- Vighna
- Paraśu
- Laḍḍuka
- Bījapūra
Danta-Mudrā
Die rechte Faust wird mit nach oben weisender Handfläche gehalten; der Mittelfinger ragt gerade nach oben. Sie symbolisiert Ganeshas Stoßzahn.
Pāśa-Mudrā
Die Zeigefinger der linken und rechten Faust werden miteinander verbunden; die Daumenspitzen werden an die Zeigefingerspitzen gelegt. So entsteht die Schlingenform.
Aṅkuśa-Mudrā
Der Mittelfinger wird gerade gehalten, der Zeigefinger an seinem mittleren Gelenk angelegt und leicht gekrümmt. Dadurch entsteht der Elefantenhaken.
Vighna-Mudrā
Sie wird als nach unten gewendete beziehungsweise abgewandelte Danta-Mudrā beschrieben. Eine andere Fassung bildet eine Faust, deren Mittelfinger lang nach unten weist.
Paraśu-Mudrā
Die bereits früher beschriebene Axt-Mudrā wird auch Ganesha zugeordnet.
Laḍḍuka-Mudrā
Die Hand wird so gehalten, als trüge sie einen runden Laḍḍu beziehungsweise Modaka. Wegen ihrer als allgemein bekannt vorausgesetzten Form gibt die Quelle keine ebenso ausführliche Fingeranalyse wie bei anderen Gesten.
Bījapūra-Mudrā
Auch die Bījapūra-Geste wird als bekannte Form vorausgesetzt; die Hand hält beziehungsweise symbolisiert die entsprechende Frucht.
Rāmakishora vergleicht wiederum Mantradarpaṇa und Tantrasāra. Mit diesem Abschnitt endet der vierte Pariccheda, Ibhasya-Mudrā-Vinirṇaya.
Fünfter, nur teilweise erhaltener Abschnitt – Śakti-Mudrās
Nach dem Ganesha-Abschnitt wendet sich Rāmakishora der Göttin zu. In einem persönlichen Vers bittet er die Tochter des Berges, Girivarajā, um ihren Gnadenblick. Er beschreibt sich als ängstlich, arm und ohne ausreichende Bhajana-Kraft und fällt zu ihren Füßen.
Dann zählt er zunächst folgende Śakti-Mudrās auf:
- Pāśa
- Aṅkuśa
- Vara
- Abhaya
- Khaḍga
- Carma
- Dhanus
- Bāṇa
- Muśala
- Daurgī
- Mahāyoni
Pāśa, Aṅkuśa, Vara, Abhaya, Dhanus und Bāṇa
Für diese Gesten gelten die bereits früher erläuterten Grundformen beziehungsweise verwandte Varianten.
Khaḍga-Mudrā
Nach dem Mantradarpaṇa werden Kleinfinger und Ringfinger in bestimmter Weise vom Daumen gebunden; Zeige- und Mittelfinger werden gestreckt beziehungsweise zusammengeführt, sodass die Hand einem Schwert gleicht.
Eine zweite Tantra-Quelle beschreibt eine sehr ähnliche Form: Daumen hält Klein- und Ringfinger, während die übrigen Finger gestreckt sind.
Carma-Mudrā
Die linke Hand wird seitwärts gehalten und geöffnet; die Finger werden anschließend leicht gekrümmt. Sie stellt den Schild beziehungsweise die Haut dar.
Muśala-Mudrā
Beide Hände bilden Fäuste; die rechte liegt über der linken. Diese Form symbolisiert den Muśala, die Keule beziehungsweise den Stößel. Der Tantrasāra bezeichnet sie als Hindernisse beseitigend.
Daurgī-Mudrā
Dieselbe Grundform wie die Muśala-Mudrā wird über dem Kopf gehalten. So wird sie zur Daurgī-Mudrā, die Durgā besonders lieb sein soll.
Mahāyoni-Mudrā
Die Mahāyoni-Mudrā ist eine komplexe symmetrische Verschränkung beider Hände. Zeige-, Ring-, Mittel- und Kleinfinger werden paarweise miteinander verbunden; die Daumen bilden den unteren beziehungsweise inneren Abschluss.
Mantradarpaṇa und Tantrasāra überliefern unterschiedliche Varianten. In einer weiteren Fassung werden die Hände schalenartig zusammengeführt, die Daumenspitzen nahe den Wurzeln der Kleinfinger angelegt. Diese alternative Form wird als Parayoni bezeichnet und besonders Kali zugeordnet.
Parayoni-Mudrā
Beide Hände werden zu einer geschlossenen Schale geformt; die Daumenspitzen werden im Bereich der Kleinfingerwurzeln zusammengeführt. Die Quelle nennt sie eine Kali erfreuende Mudrā.
Muṇḍa-Mudrā für Kali – Abbruch der Quelle
Danach beginnt die Beschreibung einer Muṇḍa-Mudrā Kalis. Nach dem Mantradarpaṇa wird mit der linken Hand eine Faust gebildet, der Daumen liegt innen; die rechte Hand verbindet Mittel- und Zeigefinger beziehungsweise Daumen in einer bestimmten Weise, um die Schädelgestalt darzustellen.
Der Text setzt anschließend mit einer Variante aus dem Tantrasāra an: „Man bilde eine Faust der linken Hand mit innenliegendem Daumen und …“ – genau hier bricht die bereitgestellte Muktabodha-Datei ab.
Der fünfte Abschnitt besitzt daher in der vorliegenden Fassung keinen erhaltenen Abschluss. Weder weitere Kali-Mudrās noch ein Gesamt-Kolophon dürfen aus dieser Quelle rekonstruiert werden.
Vollständiger Text in Sanskrit-Umschrift
Die folgende Umschrift gibt den vollständigen erhaltenen Primärtext der diplomatischen Muktabodha-Transkription wieder. Die Folioangaben wie pṛ0 1a) gehören zur Transkription und bleiben erhalten. Der Text endet dort, wo auch die bereitgestellte Datei mitten in der Kali-Muṇḍa-Mudrā abbricht.
pṛ0 1a) oṃśrīgaṇeśāyanamaḥ druhiṇaharihayādyairdevavṛṃdairnamasyaṃdada
dabhimatamarthaṃbhaktibhājāṃjanānāṃparihṛtasakalārthairyogibhirdhyā
yamānaṃharacaraṇasarojaṃkṣemakāmābhajadhvaṃ 1 natvāgurupadaṃrāmaki
śoreṇeṣṭasiddhidaṃ sādhakānāṃmudemudrāprakāśoyaṃviracyate 2 de
vānāṃmudaṃharṣaṃrātidadātītimudrā tathācamaṃtradarpaṇe racanāṃsa
myagjñātvāpūjāyāṃdarśayenmudrāṃ tadiyaṃmudrākathitādevebhyoyanmu
daṃrāti mudaṃrātītimudrāsyādityanyatra kulārṇave mudaṃkurvaṃti
pṛ0 1ba) devānāṃmanāṃsidrāvayaṃtica tasmātmudrāitiproktādarśitavyāḥ
kuleśvari darśitavyāitidarśayitavyāityarthaḥ pūjākālitiśe
ṣaḥ ṇerlopaśchāṃdasaḥ gautamīyedaśamādhyāye modanātsarvadevā
nāṃdrāvaṇātpāpasaṃtateḥ mudrāstāḥkathitāḥsadbhirdevasānnidhya
dāyikāḥ yāmale modanātsarvadevānāṃdrāvaṇātpāpasaṃtateḥ
tasmānmudreyamākhyātāsarvakāmārthasādhinī maṃtradarpaṇe nādī
kṣitasturacayetkṣubhyaṃtihidevatāyasmāt mudrābhavaṃtiviphalāḥ
pṛ0 2a) sopicarogīdaridraḥsyāt aṃkuśākhyābhavenmudrātīrthāvāhanaka
rmaṇi ucyatelakṣaṇaṃtasyāyaduktaṃmaṃtradarpaṇe tīrthānyāvāhayenmaṃ
trīmudrayāṃkuśarūpayā aṃkuśākhyādakṣamuṣṭeraṃkuśīkṛtatarjanī
jñānārṇavepicaturthapaṭale muṣṭiṃbaddhvādakṣakaretarjanyaṃkuśarūpi
ṇī aṃkuśākhyācamudrāvaitrailokyākarṣiṇībhavet rakṣaṇekuṃtamu
droktātasyālakṣaṇamucyate taṃtrasāre muṣṭyorūrddhīkṛtāṃguṣṭautarja
nyagretuvinyaset sarvarakṣākarīhyeṣākuṃtamudrāprakīrtitā iti
pṛ0 2ba) kuṃbhamudrābhiṣekesyāttasyālakṣaṇamucyate maṃtradarpaṇe vāmāṃgu
ṣṭedakṣāṃguṣṭaṃkṣiptvādvābhyāṃhastābhyāṃcet madhyākāśāṃmuṣṭiṃkuryā
tkuṃbhākhyeyaṃmudrāṃproktā madhyākāśāṃmadhyaśūnyāṃtatraivasnānapraka
raṇe dakṣāṃguṣṭaṃvāmamuṣṭautadanyāmuṣṭipārśvagāḥ kuryāttāmaṃtarākā
śāṃkuṃbhamudrābhiṣecane tadanyāṃguṣṭabhinnādakṣāṃgulyaḥmuṣṭipā
rśvagāḥ vāmamuṣṭipārśvagāḥ tāṃvāmamuṣṭiṃaṃtarākāśāṃmadhyaśūnyāṃ
gautamīyesaptamādhyāye vāmahastakṛtāṃmuṣṭiṃdakṣahastenaveṣṭa
pṛ0 3a) yet kalaśākhyābhavenmudrāsarvapāpaharāśubhā tatrāṃtare dakṣāṃ
guṣṭaṃparāṃguṣṭekṣiptvāhastadvayenaca sāvakāśāṃmuṣṭimekāṃkuryā
tsākuṃbhamudrikā parāṃguṣṭevāmāṃguṣṭe sāvakāśāṃmadhyaśūnyāṃkathi
tātattvasaṃjñātumudrābahuṣukarmasu sātuaṃguṣṭānāmikāmelana
rūpā tathācajñānārṇavetrayodaśapaṭale aṃguṣṭānāmikābhyāṃtu
tattvamudreyamīritā iti kālakarṇīprayoktavyāvighnapraśamakarma
ṇi ucyatelakṣaṇaṃtasyāyaduktaṃmaṃtradarpaṇe kṛtvonnatetathorddhvemuṣṭyoḥ
pṛ0 3ba) saṃlagnayoyugayoḥ tetvabhivaktrekuryādvighnaghnīkālakarṇikā
mudrā tathātaṃtrasārepi0 aṃguṣṭāvunnataukṛtvāmuṣṭyoḥsaṃlagna
yordvayoḥ tāvevābhimukhaukuryātmudreṣākālakarṇikā mudrā
tuvāsudevākhyādhyānetallakṣaṇaṃtathā maṃtradarpaṇe aṃjalpaṃja
limudrāsyādvāsudevāhvayācasāṃjalītivibhaktilopaśchāṃ
dasaḥ athamātṛkānyāsamudrāḥ|| maṃtradarpaṇe madhyānāmesmṛ
tebhālevṛddhānāmecacakṣuṣoḥ śīrṣoṣṭakarapatsaṃdhipārśveṣu
pṛ0 4a) madhyamāmatā vṛddhāśravaṇayoraktāsakaniṣṭānvitānasoḥ gaṃ
ḍāsyemadhyamāstisro'nāmikādaṃtajihvayoḥ pṛṣṭetisraḥka
niṣṭādyāḥnābhauvṛddhānvitāstathā jaṭharekathitāḥsarvāstala
muktaṃhṛdādiṣu kathitāmātṛkāmudrāyābhirnyāsaḥphalapradaḥ
taṃtrāṃtare lalāṭe'nāmikāmadhyevinyasenmukhavṛttaye tarja
nīmadhyamānāmāvṛddhānābhaucanetrayoḥ aṃguṣṭaṃkarṇayornyasya
kaniṣṭāṃguṣṭakaunasoḥ madhyāstisrogaṃḍayoścamadhyamāṃcoṣṭa
pṛ0 4ba) yornyaset anāmāṃdaṃtayornyasyamadhyamāṃcottamāṃgake mukhenāmāṃ
madhyamāṃcahastapādecapārśvayoḥ kaniṣṭānāmikāmadhyāstāstupṛ
ṣṭecavinyaset tāḥsāṃguṣṭānābhideśesarvāḥkukṣaucavinyaset
hṛdayecatalaṃsarvamaṃsayoścakakutsthale hṛtpūrvahastapatkukṣi
mukheṣutalamevaca etāścamātṛkāmudrāḥkrameṇaparikīrtitāḥ
ajñātvāvinyasedyastunyāsaḥsyāttasyaniṣphalaḥ mukhenāmāṃmadhya
māmityatramukhapadaṃ jihvāparamitipūrveṇāvirodhaḥ atevavyo
pṛ0 5a) menddhaurasanārṇakarṇikamityādaurasanāpadenavisa
rgogṛhyate itikiṃtvidamatrāvadheyaṃ pārśvayorityasya
kaniṣṭā'nāmikāmadhyāityanenaivasaṃbaṃdhonatumadhyamā
mityanenatāstupṛṣṭecavinyasedityatratāityasyavaiyaryyā
patteḥ evaṃcaśīrṣoṣṭakarapatsaṃdhipārśveṣumadhyamāmateti
maṃtradarpaṇakāreṇayaduktaṃtacciṃtyaṃ aṃgulyagrāṇāmanukta
tvācca maṃtradarpaṇakāroktaṃciṃtyamitiśeṣaḥ athāṃganyāsa
pṛ0 5ba) mudrāḥ maṃtradarpaṇe hṛnnetraṃtribhirākhyātaṃdvābhyāmastraśiro
mataṃ aṃguṣṭenaśikhājñeyādigbhiḥkavacamīritaṃ digbhirda
śabhiḥ taṃtrātare hṛdayemadhyamānāmātarjanībhirnyasedvudhaḥ
madhyamātarjanībhyāṃcaśirasinyāsamācaret aṃguṣṭenaśikhā
yāṃcadaśabhiḥkavacenyaset netreṣutisṛbhiścasyādastramū
rdhvordhvagaṃdiśaḥ madhyamātarjanībhyāṃsyādaṃgamudrāḥsmṛtāimāḥ
yāmale hṛdayaṃmadhyamānāmātarjanībhiḥsmṛtaṃśiraḥ
pṛ0 6a) madhyamātarjanībhyāṃsyādaṃguṣṭenaśikhāsmṛtā daśabhiḥka
vacaṃproktaṃtisṛbhirnetramīritaṃ proktāṃgulibhyāmastraṃsyā
daṃgakḷptiriyaṃmatā tisṛbhistarjanīmadhyamānāmābhiḥ
tarjanīmadhyamānāmāḥ proktānetratrayekramāt yadinetra
dvayaṃproktaṃtatratarjanīmadhyame itibhaṭṭadhṛtavacanāditi
taṃtrasārakāraḥ proktāṃgulibhyāṃmadhyamātarjanībhyāṃ astra
mudrāyāṃviśeṣoyathā maṃtradarpaṇaṃ dakṣasyatarjanīmadhye
pṛ0 6ba) savyekaratalekṣipet abhighātenaśabdaḥsyādastramudrāsa
mīriteti vaiṣṇavetu viśeṣoyathā maṃtradarpaṇe hṛdiśī
rṣeniraṃguṣṭāścatasrodaśavarmaṇi saralāṃguṣṭamuṣṭistuśi
khāyāṃsyādadhomukhī ūrdhvībhūtabhujadvaṃdvamuṣṭyaṃguṣṭapradeśi
nī saṃbhavadhvanirastraṃsyādviṣṇormudrācanetrayoḥ dakṣasyatarja
nīmadhyenarasiṃhetarasyatu tathātaṃtrasāre anaṃguṣṭāṛjavo
hastaśākhābhavenmudrāhṛdayeśīrṣakeca adhoṃguṣṭākha
pṛ0 7a) lumuṣṭiḥśikhāyāṃkaradvaṃdvāṃgulayovarmaṇisyuḥ nārā
camuṣṭyuddhṛtavāhuyugmakāṃguṣṭatarjanyuditodhvanistu vi
śvagviśaktākathitāstramudrāyatrākṣiṇītarjanimadhyame
ca yatrākṣiṇītyanaṃtaraṃtatretyadhyāhāryaṃ tathācāyamarthaḥ
yatrākṣiṇīnetradvayaṃtatranetranyāsetarjanīmadhyamevedi
tavye yatretinarasiṃhetaraviṣṇumaṃtreityarthaḥ narasiṃhasya
tutrinetratvāttannetranyāsetarjanyāṃgulitrayarūpāpūrvo
pṛ0 7ba) ktaivamudrābodhyā anyetusakalānyāsāḥkartavyāstattva
mudrayā tathācagautamīyetṛtīyādhyāye manasaivanyase
nnyāsānpuṣpeṇaivayathāmune aṃguṣṭānāmikābhyāṃvānya
thāviphalaṃbhavet iti saubhāgyadaṃḍinīṃmudrāṃripujihvāgra
hāṃtathā śrīvidyāviṣayanyāsakālesaṃdarśayetsudhīḥ tathā
cajñānārṇavedvādaśapaṭale athavakṣemaheśāniśrīvidyā
nyāsamuttamaṃ saṃpūrṇāṃciṃtayedvidyāṃbrahmaraṃdhreruṇaprabhāṃ sra
pṛ0 8a) vatsudhāṃṣoḍaśārṇāṃmahāsaubhāgyadāṃsmaret vāmāṃsadeśe
saubhāgyadaṃḍinīṃ nyāsayettataḥ ripujihvāgrahāṃmudrāṃpā
damūlepravinyaset ityuktvānyāsajālamuktaṃ etayorlakṣaṇaṃ
uktaṃ yathā maṃtradarpaṇe vāmakareṇatumuṣṭīṃbadhvāsaralāṃtuta
rjanīṃkṛtvā saṃbhrāmayeccavāmakarṇenyāsesaubhāgyadaṃḍinī
mudrā aṃguṣṭāṃtarmuṣṭyātrailokyaṃsannirudhyaiva vāmāṃghritale
nyasyāsāriyujihvāgrahāmudrā 2 jñānārṇavepidvādaśapa
pṛ0 8ba) ṭale vāmahastenamuṣṭiṃtubadhvākarṇapradeśake tarjanīṃsaralāṃ
kṛtvābhrāmayenmanuvittamaḥ saubhāgyadaṃḍinīmudrānyāsakāle
tusūcitā 1 aṃtarāṃguṣṭamuṣṭyātunirudhyajagatīmimāṃ ripuji
hvāgrahāmudrānyāsakāletusūcitā 2 taṃtrāṃtare ripujihvāgra
hāṃmudrāṃvāmapādatalenyaset ityuttarārddhaṃ mudrādvayamidaṃdakṣi
ṇahastenāpibhavatītimataṃ tathācataṃtrāṃtare aṃguṣṭāṃtardakṣa
muṣṭirvairijihvāgrahābhatā saralātarjanīsaivamudrāsaubhā
pṛ0 9a) gyadaṃḍinī 1 aṃguṣṭagarbhitāṃmuṣṭiṃbaddhādakṣiṇapāṇinā ri
pujihvāgrahāmudrāvāmapādatalenyasediti atraitāmiti
karmapadamadhyāhāryyaṃ etānivacanāniśrīvidyānyāsapraka
raṇemaṃtradarpaṇakāradhṛtāni 10 kūrmamudrāsamākhyātādevatā
dhyānakarmaṇi ucyatelakṣaṇaṃtasyāyaduktaṃmaṃtradarpaṇe vāme
paitretīrthetasyāṃguṣṭecatarjanyāṃ dakṣasyādhovadanamadhyānāme
pradeśinīṃsvalpāṃ vāmasyānyāstisrodakṣasyordhvānanāḥpṛṣṭe
pṛ0 9ba) unnatadakṣāṃguṣṭaṃkacchapapṛṣṭaprabhaṃdakṣaṃ pāṇiṃkṛtvādhyāyetka
cchapamudrāsamākhyātā vāmakarasyatarjanyaṃguṣṭamadhyedakṣiṇa
karasyādhomukhemadhyamānāmikeyojayet punastasyavāma
syāṃguṣṭedakṣasyamadhyepradeśinīṃtarjanīṃpunarvāmasyatarjanyāṃ
dakṣasyasvalpāṃkaniṣṭāṃ anyāvaśiṣṭāstisromadhyamānā
mākaniṣṭāūrdhvāgradakṣasyapṛṣṭeyojayet punaruktaṃtaṃdakṣi
ṇāṃguṣṭaṃkṛtvā dakṣapāṇitalaṃkūrmapṛṣṭavatkuryādityarthaḥ
pṛ0 10a) anyatrāpi0 vāmahastasyatarjanyāṃdakṣiṇasyakaniṣṭikāṃ
tathādakṣiṇatarjanyāṃvāmāṃguṣṭaṃniyojayet unnataṃdakṣiṇāṃ
guṣṭaṃvāmasyamadhyamādikāḥ aṃgulīryojayetpṛṣṭedakṣiṇa
syakarasya vāmasyapitṛtīrthenamadhyamānāmiketathā
adhomukhecatekuryāddakṣiṇasyakarasyaca kūrmapṛṣṭasamaṃ
kuryāddakṣapāṇiṃcasarvataḥ kūrmamudreyamākhyātādevatā
dhyānakarmaṇi pṛṣṭekroḍeititaṃtrasārakāraḥ 16 trikhaṃ
pṛ0 10ba) ḍātripurādhyānetasyālakṣaṇamucyate maṃtradarpaṇe puṭitau
cakaraukuryādvaddhāmadhyākaniṣṭikāḥ saralāḥbaddhecatarjanī
bhyāṃparivartyānāmiketrikhaṃḍeyam vāmakeśvarataṃtreca pariva
rtyakarauspṛṣṭāvaṃguṣṭaukārayetsamau anāmāṃtargatekṛtvātarja
nyaukuṭilākṛtī kaniṣṭikeniyuṃjītanijasthānemaheśva
ri trikhaṃḍeyaṃsamākhyātātripurādhyānakarmaṇi jñānārṇave
pidvādaśapaṭale pāṇidvayaṃmaheśāniparivartanayogataḥ
pṛ0 11a) yojayitvātarjanībhyāmanāmedhārayetpriye madhyameyo
jayenmadhyekaniṣṭetadadhastathā aṃguṣṭāvapisaṃyojya
tridhāyugmākrameṇatu trikhaṃḍānāmamudreyaṃripusaṃkṣo
bhakāriṇīti 12 śikhayāgālinīṃmudrāma'rdhasyo
paricālayet ucyatelakṣaṇaṃtasyāyaduktaṃmaṃtradarpaṇe
pṛṣṭepṛṣṭaṃdattvāṃbadhvāṃguṣṭaukaniṣṭābhyāṃ kuryādaparāḥsa
ralāmudreyaṃgālinīkathitā anyatrāpi kaniṣṭāṃguṣṭa
pṛ0 11ba) kausaktaukarayoritaretaraṃ tarjanīmadhyamānāmāḥsaṃhatā
bhugnavarjitā mudreṣāgālinīproktāśaṃkhatoyaviśodhane
gautamīyenavamādhyāye daśakṛtvojapenmūlaṃgālinīṃ
śikhayānyaset karauprasāryacānyonyaṃsaṃpuṭakramayogataḥ
prayojyadakṣiṇāṃguṣṭaṃtathāvāmakaniṣṭayā vāmāṃguṣṭaṃda
kṣiṇayāmudreyaṃgālinīmatā arghyasyaphaladāproktāśaṃ
khasyoparicālitā śikhayāvaṣaṭkāreṇadakṣiṇayāda
pṛ0 12a) kṣiṇakaniṣṭayā 13 matsyākhyāmudrayātvarghyapātramā
cchādayetsudhīḥ ucyatelakṣaṇaṃtasyāyaduktaṃmaṃtradarpaṇe
dakṣiṇakarasyapṛṣṭevāmakaratalamathavinyasya samyak
calitāṃguṣṭaukuryātmatsyasvarūpiṇīṃmudrāṃ anyatrāpi
dakṣapāṇipṛṣṭadeśevāmapāṇitalaṃnyaset aṃguṣṭaucā
layetsamyakmudreyaṃmatsyarūpiṇī 14 mudrātudevatā
hvānenavaproktāmanīṣibhiḥ āvāhanīsthāpanīcatṛ
pṛ0 12ba) tīyāsannidhāpanī turyāsannirodhanīsyātsanmukhīka
raṇīparā sakalīkaraṇīṣaṣṭīsaptamītvavaguṃṭhanī yāmṛ
tīkaraṇīproktādhenumudrātusāṣṭamī paramīkaraṇīmudrā
navamīparikīrtitā krameṇalakṣaṇānyāsāṃproktānimaṃtra
darpaṇe uttānāṃjalimūrddhvaṃnītvāthadvāvadhaḥkuryāt āvā
hanīyamuditātvadhomukhīsthāpanīcasaivasyāt dvāvi
tidvauvārāvityarthaḥ 2 āśliṣṭamuṣṭiyugmasyorddhāṃguṣṭaiva
pṛ0 13a) sannidhānesyāt aṃguṣṭagarbhiṇīyaṃvikhyātāsannirodhe
hi 4 dvāvuttāraumuṣṭīkṛtāviyaṃsaṃmukhīkaraṇe 5 devaṣa
ḍaṃganyāsaḥ sakalīkaraṇamihasaṃproktaṃ 6 vāmakaravi
racitācetsaralādhovadanatarjanīmuṣṭiḥ syādavaguṃṭhanamu
drāsatyabhitobhrāmitākavacāt bhrāmitetivāmāvarta
krameṇa kavacāditikavacamuccāryetyarthaḥ kavacaṃhumi
ti mudreyaṃkaradvayenāpibhavatītyagregautamīyavacanejñā
pṛ0 13ba) nārṇavīyavacanecasphuṭībhaviṣyati 7 militāmi
thobhivadanā'nāmāsvalpāpradeśinīmadhyā gomudreyaṃ
kathitāvaruṇenatayāmṛtīkuryāt varuṇenavaruṇabī
jenavaṃityanena 8 grathitāṃguṣṭaucamithaḥprasāritāḥsyuḥ
parāṃgulyaḥ paramīkuryādanayākathitākavibhirmahāmu
drā 9 gautamīye daśamādhyāye0 ūrddhvāṃjalimadhaḥkuryā
diyamāvahanībhavet 1 seyaṃtuviparītāsyānmudrāsthāpa
pṛ0 14a) nakarmaṇi viparītetyadhomukhītyarthaḥ 2 bāhyāṃguṣṭadvaye
muṣṭīmudrāsyātsannidhāpanī 3 aṃguṣṭagarbhiṇīsaivamudrā
syātsannirodhanī 4 uttānamuṣṭiyugalāsanmukhīkaraṇī
matā 5 anyonyaṃtarjanīyugmabhramaṇādavaguṃṭhanī 6 a
nyonyamiti anyonyābhimukhagamanapūrvakamityarthaḥ
tathācadakṣiṇatarjanyādakṣiṇāvartena vāmatarjanyāvā
māvartenabhramaṇādavaguṃṭhanīmudrābhavatītiphalitārthaḥ
pṛ0 14ba) tatraiva aṃgulīḥsahitāḥkṛtvākarayorvāmadakṣayoḥ dakṣā
nāmāsamāyuktāvāmahastakaniṣṭikā vāmānāmāsamāyu
ktādakṣapāṇikaniṣṭikā dakṣasyamadhyamākrāṃtāvāmahastasya
tarjanī vāmamadhyamayākrāṃtādakṣahastasyatarjanī saṃyuktaukā
rayedvidvānaṃguṣṭāvubhayorapi dhenumudrānigaditāgopitāsā
dhakottamaiḥ 7 jñānārṇavecaturthapaṭale0 āvāhanyādimudrā
stukathayāmitavānaghe ūrddhvāṃjalimadhaḥkuryādiyamāvāha
pṛ0 15a) nībhavet atrāṃjalipadamanāmāmūlaparvaṇoraṃguṣṭāgnadva
yasaṃyogayuktāṃjaliparaṃ taṃtrasāradhṛtavakṣyamāṇataṃtrāṃtarava
canaikavākyatvāt evaṃpūrvoktavacanayorapibodhyaṃ iyaṃtu
viparītāsyāttadāvaisthāpanībhavet militamuṣṭiyugalaṃ
sannidhāyanarūpiṇī 3 aṃtarāṃguṣṭamuṣṭibhyāṃsannirodhana
rūpiṇī atrāṃtarāṃguṣṭetyupādānādvacanāṃtaraikavākyatvācca
pūrvamudrāyāṃmuṣṭiyugalasyavāhyāṃguṣṭatvamavagamyatitya
pṛ0 15ba) vadheya 4 etasyāevamudrāyāstarjanyausaraleyadā avaguṃṭha
namudreyaṃsarvakāryānusādhanī tarjanyausaraleitikṛtvā'bhi
tobhrāmyateitiśeṣovacanāṃtaraikavākyācāt 5 aṃgamaṃtrā
nnyaseddevidevyaṃgesādhakottamaḥ sakalīkaraṇaṃnāmamudreyaṃ
vyāptirūpiṇī devyaṃgeitiatradevīpadamupalakṣaṇaṃ 6 ka
rāvekatrasaṃyojyārātrikavidhaupriye paramīkaraṇaṃnāmaṃ
mudreyaṃtutataḥparaṃ ārātrikamivetitrikoṇavadityarthaḥ ā
pṛ0 16a) rātrikavidhāvitipāṭhetutrikoṇākārāvityarthaḥ 7 pa
rivṛttyakaraupaścāttarjanīmadhyameyute kaniṣṭānāmikāṃgu
ṣṭaṃparasparayutaṃkuru dhenumudreyamākhyātāmṛtīkaraṇaṃbha
vet 8 taṃtrasāre0 hastābhyāmaṃjaliṃbadhvānāmikāmūlapa
rvaṇoḥ aṃguṣṭaunikṣipetseyaṃmudrātvāvāhanīsmṛtā 1
adhomukhītviyaṃcetsyātsthāpanīmudrikāsmṛtā 2 u
cchritāṃguṣṭamuṣṭyostusaṃyogātsannidhāpanī 3 aṃtaḥprave
pṛ0 16ba) śitāṃguṣṭāsaivasaṃrodhanīmatā 4 uttānamuṣṭiyugalāsanmu
khīkaraṇesmṛtā 5 devatānāṃṣaḍaṃgānāṃnyāsaḥsyātsaka
līkṛtiḥ 6 savyahastakṛtāmuṣṭīdīrghādhomukhatarjanī a
vaguṃṭhanamudreyamabhitobhrāmitāmatā 7 anyonyābhimukhā
śliṣṭākaniṣṭānāmikāpunaḥ tathaivatarjanīmadhyādhenumu
drāprakīrtitā amṛtīkaraṇaṃkuryāttayāsādhakasattamaḥ 8 a
nyonyagrathitāṃguṣṭauprasāritaparāṃgulīḥ mahāmudreyamuditā
pṛ0 17a) paramīkaraṇebudhaiḥ 9 prayojayedimāmudrādevatāhvānaka
rmaṇi 23 lelihānāmamudrātujīvanyāseprakīrtitāḥ
ucyatelakṣaṇaṃtasyāyaduktaṃmaṃtradarpaṇe syuradhovaktrāḥsu
samāmadhyānāmāpradeśinyaḥ svalpāṃsaralāṃkuryātkṣiptvā
vṛddhāmanāmāyāṃ jīvanyāsevihitāsaṃproktālelihāmu
drā svalpāṃkaniṣṭāṃ taṃtrasāre tarjanīmadhyamānāmāḥsa
māḥkuryādadhomukhāḥ anāmāyāṃkṣipedvṛddhāmṛjjvīkṛtvā
pṛ0 17ba) kaniṣṭikāṃ lelihānāmamudreyaṃjīvanyāseprakīrtitā 24
athagaṃdhādimudrāḥ taṃtrasāre taṃtrāṃtare0 madhyamānāmikāṃgu
ṣṭairaṃgulyagreṇapārvati dadyāccavimalaṃgaṃdhaṃmūlamaṃtreṇasādha
kaḥ 1 aṃguṣṭatarjanībhyāṃcapuṣpaṃcakrenivedayet 2 yathāgaṃdhaṃta
thādevidhūpaṃdadyādvicakṣaṇaiḥ madhyamānāmikābhyāṃtumadhyapa
rvaṇideśikaḥ aṃguṣṭāgreṇadeveśidhṛtvādhūpaṃnivedayet utto
lanaṃnidhākṛtvāgāyatryāmūlayogataḥ 3 tatvāśumudrayāde
pṛ0 18a) vinaivedyaṃvinivedayet 4 mūlenācamanaṃdadyāttāṃbūlaṃta
ttvamudrayā 5 puṣpadānamudrājñānārṇavepitrayodaśapaṭale
puṣpaṃsamarpayeddevimudrayājñānasaṃjñayā aṃguṣṭatarjanīyo
gātjñānamudrāprakīrtitā 29 prāṇādimudrānaivedyaṃdattvā
saṃdarśayetsudhīḥ tāsāṃsvarūpaṃyathā kaniṣṭānāmikeaṃ
guṣṭenaspṛśeditiprāṇamudrā 1 anāmāmadhyameaṃguṣṭena
spṛśeditya'pānamudrā 2 madhyamātadhyamātarjanyāvaṃgu
pṛ0 18ba) ṣṭenaspṛśeditivyānamudrā 3 tarjanīmadhyamānāmāṃgu
ṣṭenaspṛśedityudānamudrā 4 tarjanyādyaṃgulicatuṣṭayamaṃgu
ṣṭespṛśeditisamānamudrā 5 tathācamaṃtradarpaṇekālīpū
jāprakaraṇe aṃguṣṭenakaniṣṭādipūrvapūrvaviyogataḥ a
nulomenayugaśovilomāttricatuḥspṛśet bālāvilā
sataṃtrepi kaniṣṭānāmike'nāmāmadhyemadhyāṃsatarjanīṃ
tarjanyāditrayaṃturyamaṃguṣṭenaspṛśetkramāt prāṇāpānavyā
pṛ0 19a) nodānasamānāstedviṭhāṃtimāḥ tārādyāḥprāṇādimaṃtrā
mudrāḥpūrvataḥpriye oṃprāṇāthasvāhetyādayaḥprāṇādimaṃ
trāḥkaniṣṭānāmikeityādinākramādityaṃtenoktāḥprāṇā
dimudrāityarthaḥ pūrvavadevaprāṇamudrā 1 athavā madhyamā
tarjanyāvaṃguṣṭenaspṛśedityapānamudrā 2 anāmāmadhyame
aṃguṣṭenaspṛśeditivyānamudrā 3 udānamudrāsamānamudrā
picapūrvavat 4 tathācamaṃtraciṃtāmaṇau kaniṣṭānāmi
pṛ0 19ba) kemadhyātarjanyauvṛddhayāspṛśet anāmāmadhyametisra
starjanyādyāścatasṛkāḥ itiprāṇādimudrāvāsvataṃtrātaṃ
trasaṃmatāḥ tarjanyādyāitikākākṣinyāyenobhayatrasaṃba
dhyatecatasṛkāiti ṛkārayuktapūrvasyāpikvacidgurutvā
nnātrachaṃdobhaṃgaḥ yathā kastvaṃkharvadvijohaṃkutihanṛpate
rdakṣiṇārthīmakhesminsvarṇaṃgāṃcagṛhāṇatripadaparimi
tāṃbhūmimabhyarthayāmi tubhyaṃdattetiyāvadvadatibalirasau
pṛ0 20a) tāvadevatripādaistrailokyākrāṃtamūrtiḥprahasitavadano
vāmanaḥpātuyuṣmān kramadīpikāyāṃca spṛśetkani
ṣṭopakaniṣṭikedvesvāṃguṣṭamūrddhvāprathamehamudrā 1 tathāpa
rātarjanimadhyamesyāt 2 anāmikāmadhyamikecama
dhyā 3 anāmikātarjanimadhyamāḥsyā 4 ttadvaccaturthī
sakaniṣṭikā'stāḥsyātpaṃcamītadvaditipradiṣṭāḥ 5
prāṇādimudrānijamaṃtrayuktāḥ prāṇāpānavyānodāna
pṛ0 20ba) samānāḥkramāccaturthyāyuktāḥ tārādhārāḥbadhvācedvāḥ
kṛṣṇādhvanastemanavaḥ tārādhārāḥpraṇavādyāḥkṛṣṇādhvano
'gnervadhvāsvāhayāiddhāḥśobhitā aṃteditiśeṣaḥ tathāca
oṃprāṇāyasvāhā ityādayaḥpaṃcaprāṇādimaṃtrāsnānuccaran
krameṇaprāṇādimudrādarśayeditiyāmalegrāsamudrāpyuktā
aṃgulyaḥkuṭilībhūtāviralāgnāḥparasparaṃ grāsamudrāsa
mākhyātāsavyapāṇauniyojitā prāṇo'pānastṛtīya
pṛ0 21a) stuvyānaścodānayevaca samānaḥpaṃcamejñeyaḥprāṇāḥ
paṃcasamīraṇāḥ aṃguṣṭenasamāyuktākaniṣṭānāmi
kātathā prāṇamudrāsamākhyātāprāṇāhavanakarmaṇi
1 tarjanīmadhyamāṃguṣṭaistribhirekīkṛtaṃyadi syāda'pā
nahutaumudrā 2 tathānāmikamadhyamā aṃguṣṭenasamāyu
ktāniyuktāvyānahomake 3 niṣkaniṣṭenayāmudrāsodā
nahavanesmṛtā 4 sarvābhiḥsaṃsmṛtāmudrāsamānāhuti
pṛ0 21ba) karmaṇi 5 etānivacanānicaturdaśollāseśāktānaṃda
taraṃgiṇikāradhṛtāni rāmakiśoraracitegraṃthemudrāpra
kāśākhye itisādhāraṇamudrānirṇayādiparicchedaḥ 1
śivaviṣṇudineśānāṃgaṇeśāṃvikayorapi kathyaṃtemudri
kāstatradaśamudrāḥśivasyatu liṃgayoniṃtriśūlākhyāmā
leṣṭābhīmṛgāhvayā khaḍgaṃgākhyākapālākhyā tathāḍama
runāmikā athaitāsāṃlakṣaṇāninigadyaṃtekrameṇahi |
pṛ0 22a) maṃtradarpaṇe ucchritadakṣāṃguṣṭaṃvāmāṃguṣṭenabaṃdhayedvī
mān vāmāṃgulīścapaścāddakṣābhirbaṃdhayedbhavelliṃga 1
dakṣābhiraṃgulībhiḥliṃgamitiliṃgamudretyarthaḥ sanmu
khautukaraukṛtvāmadhyamāpṛṣṭasaṃsthite vakrābhyāṃtarja
nībhyāṃtunibadhnīyādanāmike kaniṣṭedviniyuṃjīta
madhyamākroḍadeśake kaniṣṭeyoragnasaṃsthāvaṃguṣṭauyo
nirīritā 2 tisraḥprasārayeccedaṃguṣṭenacakaniṣṭikāṃ
pṛ0 22ba) badhvā eṣātriśūlamudrādakṣiṇahastasthitākathitā 3
tarjanyaṃguṣṭāgregrathitekṛtvāprasārayedaparāḥ tisroṃgulī
ścamilitāḥkavibhiḥkathitākṣamāleyaṃ 4 kuruvaradābha
yamudrevaradābhayavatkaraukṛtvā saralāḥsakalāṃgulyauṃgu
ṣṭaṃnikṣipyatarjanīmūle 6 madhyanāmāśirasivṛddhāśira
varaṃniyuṃjīta eṣāmṛgamudrāsyādavaśiṣṭesamucchriteku
ryāt 7 dakṣiṇapaṃcāṃgulayomilitārddhasamunnatāḥkāryāḥ
pṛ0 23a) khaṭvāṃgākhyāmudrāpriyakṛtproktāśivasyāpi 8 pātra
mivavāmahastaṃkṛtvāṃgevāmakenyasya kuryāducchritavacce
tkapālamudrābhavedeṣā 9 dakṣiṇamuṣṭiṃśithilāṃkṛtvā
kiṃcitsamucchritāṃ saṃcālayeccakarṇeprabhavatikhaluḍama
rumudreyaṃ 10 taṃtrasāre ucchitaṃdakṣiṇāṃguṣṭaṃvāmāṃguṣṭenabaṃ
dhayet vāmāṃgulīrdakṣiṇābhiraṃgulībhiścabaṃdhayet liṃ
gamudreyamākhyātāśivasānnidhyakāriṇī 1 mithaḥka
pṛ0 23ba) niṣṭikebadhvātarjanībhyāmanāmike anāmikordhvasaṃśli
ṣṭadīrghamadhyamayoradhaḥ aṃguṣṭāgradvayaṃnyasyedyonimudreyamī
ritā 2 aṃguṣṭenakaniṣṭāṃtubadhvāśliṣṭāṃgulitrayaṃ prasāraye
ttriśūlākhyāmudraiṣāparikīrtitā 3 aṃguṣṭatarjanyagretugraṃthi
yitvāṃgulitrayaṃ prasārayedakṣamālāṃmudreyaṃparikīrtitā 4
adhaḥsthitodakṣahastaḥprasṛtovaramudrikā 5 ūrddhokṛtvāvā
mahastaḥprasṛtobhayamudrikā 6 prasṛtonikubjaḥpāṇirni
pṛ0 24a) kubjaḥprasṛtityamaraḥ militānāmikāṃguṣṭaṃmadhyamāgre
niyojayet śliṣṭāṃgulyucchritekuryānmṛgamudreyamīri
tā śliṣṭāṃgulyucchriteitinātraprakṛtichāṃdasatvāt 7
paṃcāṃgulyodakṣiṇāstumilitāhyarddhamunnatāḥ khaṭvāṃgamu
drāvikhyātādevasyātipriyāmatā devasyaśivasya 8 pātra
vadvāmahastaṃtukṛtvāṃgevāmaketathā nidhāyocchritavatku
ryānmudrākāpālikīmatā 9 muṣṭiṃcaśithilāṃbadhvāī
pṛ0 24ba) ṣaducchritamadhyamāṃ dakṣiṇāṃtūrdhvamuttamyakarṇadeśepracāla
yet eṣāmudrāḍamarukāsarvavighnavināśinī 10 etāniva
canānitaṃtrasārakāradhṛtānidhyānātpūrvamimāṃmudrāḥpūjāṃ
tevāpradarśayet boddhavyamevamanyāsudevatāsvapisādhakaiḥ
tathācamaṃtradarpaṇe mudrāḥsaṃdarśyadigbaṃdhaṃkṛtvādhyāyejjaga
tprabhuṃ iti taṃtrasārakāreṇāpisāmānyapūjāpaddhataunyāsa
jālamuktvā tatastattatkalpoktamudrāḥpradarśya dhyānaṃkṛtvā
pṛ0 25a) mānasaiḥsaṃpūjya śaṃkhasthāpanaṃkuryādityuktaṃ sanatkumāra
taṃtrepi0 pīṭhasyārcanamaṃgadevayajanaṃprāṇapratiṣṭāṃtatā
hvānaṃnijamudrikāviracanaṃdhyānaṃprabhoḥpūjanamiti paṃcā
yatanadīkṣāprakaraṇe taṃtrasārakāradhṛtametat jñānārṇave
pidvādaśapaṭale nyāsajālamuktvāprāṇānāyamya vidhi
vanmudrāsannaddhavigrahityabhidhāya kṣobhanadrāvaṇākarṣa
vaśyonmādamahākuśāḥ khecarībījayonyākhyānavamudrā
pṛ0 25ba) stvanukramāt ityupakramyatattanmudrāuktvā evaṃvinyasyadehaḥ
sanmudrāsannaddhavigrahaḥ aṃtaryāgavidhiṃkuryāttenasākṣātsva
yaṃvibhurityabhidhāyadvādaśapaṭalaṃsamāpya trayodaśapaṭale
dhyānamuktvā'taryāgavidhiruktaḥ pūjāṃtemudrāpradarśanāpi
tatraivoktā tathāca sarvopacārairārādhyamudrāsaṃdarśayetkramā
t iti gautamīyedaśamādhyāyepūjāṃte navīnanīradasyā
maṃnīleṃdīvaralocanaṃ vallavīnaṃdanaṃvaṃdekṛṣṇaṃgopālarūpi
pṛ0 26a) ṇamityādistutimuktvā tatomudrāḥpradarśyāthaagnisaṃskā
ramācaredityuktaṃ ekatranirṇītaḥśāstrārthitinyāyenavya
vasthāyāḥ sādhāraṇatabodhyeti dvijātinārāmakiśora
nāmnāmudrāprakāśeracitedvitīye ayaṃparicchedumeśa
mudrāvinirṇayonāmagataḥsamāptiṃ 2 saṃsārasiṃdhuṃtari
tuṃsukhenasaṃciṃtyamānaṃsatataṃyatīṃdraiḥ surāvalīvaṃdyapa
dāraviṃdaṃsadāmukuṃdaṃsujanābhajadhvaṃ ekonaviṃśatirmudrā
pṛ0 26ba) viṣṇuruktāmanīṣibhiḥ śaṃkhacakragadāpadmaveṇuśrīvatsa
kaustubhāvanamālātathājñānamudrābilvāhuyātathā ga
ruḍākhyāparāmudrāviṣṇoḥsaṃtoṣavarddhinī nārasiṃhīcavā
rāhīhayagrīvīdhanustathā bāṇamudrācaparaśurjaganmohi
nikāparā kāmamudretyamūṣāṃtukathyaṃtelakṣaṇānihi maṃ
tradarpaṇe śaṃkharathyaṃgagadādyāviṣṇorekonaviṃśatirmudrāḥ
vāmāṃguṣṭaṃdhṛtvādakṣiṇamuṣṭyāprasārayeddhṛddhāṃ kṛtvobhāṃtamu
pṛ0 27a) ṣṭiṃvāmāṃgulyaḥprasāritāḥśliṣṭaḥ dakṣāṃguṣṭaḥspṛṣṭāḥkāryyāḥ
syācchaṃkhamudraiṣā 1 cedaṃguṣṭakaniṣṭelagnebhugneprasāriteku
ryāt saṃmukhahastaukṛtvāsyādeṣācakramudreṣā 2 hastaumi
thobhivadanaukuryāgrathitāṃgulīrbhūyaḥ gaditaivagadāmudrā
saṃlagnesuprasāritemadhye 3 eṣātupadmamudrāhastaucetsaṃ
mukhaukṛtvā talasaṃmilitāṃguṣṭāvaṃgulyaḥsannatonnatāḥ
kāryāḥ 4 oṣṭelagnoṃguṣṭovāmasyakaniṣṭikātasya dakṣāṃ
pṛ0 27ba) guṣṭapṛṣṭetasyacasaralākaniṣṭikākāryā śiṣṭāstisro
matimānkiṃcitsaṃkocyacālavedveṇuḥ dakṣāṃguṣṭapṛṣṭa
ṛiticākārayuktaḥ pūrvasyāpikvacidgurutvānnātrachaṃdobhaṃ
gaḥ śiṣṭāstarjanīmadhyamānāmāḥ veṇuritiveṇumudretya
rthaḥ pṛṣṭepṛṣṭaṃdatvāprāktarjanyaukaniṣṭayābadhvā madhyānā
mecamithopyaṃguṣṭenatunibadhnīyāt vipraviracanamasyāgu
runājñeyaṃśrīvatsamudrāyāḥ 6 dakṣiṇakaniṣṭikāṃcedanā
pṛ0 28a) mikāpṛṣṭasaṃlagnāṃvāmasyakaniṣṭikayābadhvā'nāmāṃ
catarjanyā dakṣasyāṃguṣṭāghnaumadhyāṃguṣṭauparāsaralāḥ kau
stubhamudrākathitāśikharavilagnāścatasropi vāmasye
titriśraṃnvitaṃdakṣasyetidvayoritibodhyaṃ 7 kaṃṭhādika
pādāṃtaṃtarjanyaṃguṣṭayogena vanamālāmudrāsyātkarayoḥ
sragvaccasaṃsparśāt 8 tarjanyaṃguṣṭāgremilitehṛdayenyase
dvidhinā vāmejānunivāmaṃhastaṃjñānābhidhāmudrā 9
pṛ0 28ba) vāmāṃguṣṭorddhvāgraṃ dakṣāṃguṣṭenasaṃgṛhya śiṣṭābhistutadagraṃtā
apivāmāṃgulībhiśca badhvāgāḍhaṃsmārasmṛtvāsaṃsthāpaye
ddhṛdaye vaiṣṇavanirmalavuddhegopyeyaṃvilvamudrāsyāt smāraṃ
kāmabījaṃ 10 hastauvimukhaukṛtvā tarjanyaudvekaniṣṭikegra
thite aṃguṣṭaucaśliṣṭaumadhyamānāmetathāpakṣau dvaucālaye
ccavidhināgāruḍamudrāvudhairuktā 11 jānvaṃtarālahastaubhū
saṃlagnauvidhāyamuhuḥ kaṃpitāsyaṃvivṛtaṃcivukoṣṭauca
pṛ0 29a) samāvṛtaukuryāt saṃlelihānakaścijjihvāṃmudrānṛsiṃ
hākhyā aṃguṣṭābhyāmathavākaniṣṭikedvesamākramya kara
yostvadhomukhībhiḥsarvābhirnaraharermudrā 12 devasyoparivā
maṃkṛtvotānaṃtvadhaḥkaraṃnamayet vārāhīyaṃmudrātāṃtasmaidarśa
yenmaṃtrī ūrddhvādhomukhahastaudakṣiṇavāmaukrameṇaiva aṃgulya
graṃyuktaṃvārāhīvāsmṛtāmudrā 13 vāmehastataletādakṣāṃ
gulyastvadhomukhāropyāḥ turagagrīvātāsāmunnamyādho
pṛ0 29ba) vikuṃcayenmadhyā 14 aṃguṣṭenatubadhvāvāmānāmākani
ṣṭikeyojye madhyātarjanyagrevāmaskaṃdhepradarśayeccāpaṃ yojye
iti madhyamātarjanyagrayorviśeṣaṇaṃ cāpamitidhanurmudretya
rthaḥ 15 muṣṭiṃbadhvādakṣahastenavṛddhāṃmadhyātarjanyaṃtarāleni
yojya dīrghāṃkṛtvākṛṣyakarṇaṃspṛśetsyācchakterviṣṇoścā
pivāṇākhyamudrā śaramudrāvāproktādakṣiṇamuṣṭestutarja
nīsaralā 16 karayostaletalaṃcetiryaksaṃyojyacāṃgulīḥ
pṛ0 30a) prasṛtāḥ kuryāccasaṃhatāstāḥsaṃproktāparaśumudreyaṃ 17
ūrdhvāguṣṭadvitayaṃmuṣṭidvitayamitimohanījagatāṃ 18
kṛtvāpuṭitauhastauprasṛtāṃgulikaucatarjanyau madhyāpṛṣṭeṃ
'guṣṭaumadhyākroḍesthitaukāmaḥ kāmitikāmamudretyarthaḥ
19 taṃtrāṃtare0 vāmāṃguṣṭaṃtusaṃgṛhyadakṣiṇenatumuṣṭinā
kṛtvotānaṃtatomuṣṭimaṃguṣṭaṃtuprasārayet vāmāṃgulyasta
thāśliṣṭāḥsaṃyuktāsuprasāritāḥ dakṣiṇāṃguṣṭasaṃspṛṣṭā
pṛ0 30ba) ṇāṃguṣṭamūlake aṃguṣṭamadhyamevāmesaṃyojyasaralāḥparāḥ
catasropyagnasaṃlagnāmudrākaustubhasaṃjñikā 7 spṛśetkaṃ
ṭhādipādāṃtaṃtarjanyāṃguṣṭayātathā karadvayenamālāvanmu
dreyaṃvanamālikā tarjanyaṃguṣṭakausaktāvagratovinyaseddhṛdi
vāmāṃhastaṃbujaṃvāmajānumūrddhanivinyaset jñānamudrābha
vedevārāmacaṃdrasyapreyasī 9 aṃguṣṭaṃvāmamuddaṃḍitamitaraka
rāṃguṣṭakenāpibadhvātasyāgraṃpīḍayitvāṃ gulibhirapicatā
pṛ0 32a) vāmahastāṃgulībhiḥ baddhvāṃgāḍhaṃhṛdisthāpayatuvimaladhī
rvyāharanmārabījaṃbilvākhyāmudrikaiṣāsphuṭamihagaditāgo
panīyāvidhijñaiḥ 10 itarakarāṃguṣṭakenadakṣiṇahastāṃguṣṭe
natasyadakṣiṇahastāṃguṣṭasya aṃgulībhirdakṣiṇahastāṃgu
libhiḥ tādakṣiṇahastāgulīḥmārabījaṃkāmabījaṃhastau
vimukhaukṛtvāgrathayitvākaniṣṭike mithastarjanikeśliṣṭe
śliṣṭāvaṃguṣṭakautathā madhyamānāmiketudvaupakṣāvivavi
pṛ0 32ba) cālayet eṣāgaruḍamudrāsyādviṣṇoḥsaṃtoṣavarddhinī 11
jānumadhyekaraukṛtvācibukoṣṭausamāvṛtau hastautubhūmisaṃ
lagnaukaṃpamānaḥpunaḥpunaḥ mukhaṃnivṛttakaṃkuryāllelihānaṃ
cajihvikāṃ nārasiṃhībhavedeṣāmudrātatprativarddhinī 12 prakā
rāṃtaraṃ aṃguṣṭābhyāṃtukarayostathākramyakaniṣṭike adhomukhī
bhiḥsarvābhirmudreyaṃnṛharermatā 13 devoparikaraṃvāmaṃkṛtvottāna
madhaḥsudhīḥ namayeditisaṃproktāmudrāvārāhasaṃjñikā prakā
pṛ0 33a) rāṃtaraṃ dakṣahastaṃcorddhvasukhaṃvāmahastamadhomukhaṃ aṃgulyagraṃ
tusaṃyuktaṃmudāvārāhasaṃjñikā 14 vāmahastataledakṣāṃgu
līstāstvadhomukhīḥ saṃropyamadhyamāṃtāsānnamyādhovikuṃca
yet hayagrīvapriyācaiṣātanmūrteranukāriṇī 15 vāmasyama
dhyamāgraṃtutarjanyagreṇayojayet anāmikāṃkaniṣṭāṃcatasyāṃ
guṣṭenapīḍayet darśayedvāmakeskaṃdhedhanurmudreyamīritā 15 da
kṣamuṣṭestutarjanyādīrghayābāṇamudrikā 16 yadvā jñānārṇa
pṛ0 33a) ve yathāhastagataṃcāpaṃtathāhastaṃkurupriye cāpamudreya
mākhyātāvāmahastevyavasthitā yathāhastagatābāṇāsta
thāhastaṃkurupriye bāṇamudreyamākhyātāripuvarganikṛṃta
nī 16 taletalaṃtukarayostiryaksaṃyojyacāṃgulīḥ saṃha
tāḥprasṛtāḥkuryānmudrāparaśusaṃjñikā 17 ucchritāṃguṣṭa
muṣṭīdvemudrātrailokyamohinī 18 hastautusaṃpuṭaukṛtvāpra
sṛtāṃgulikautathā tarjanyaumadhyamāpṛṣṭeaṃguṣṭaumadhyamā
pṛ0 34a) śritau kāmamudriyamuditāsarvadevapriyaṃkarī 19 etā
nivacanānitaṃtrasārakāradhṛtāni śrīgopālārcane
veṇurnṛharernārasiṃhikā vārāhasyacapūjāyāṃvārāhākhyāṃ
prayojayet hayagrīvārcanemudrāṃhāyagrīvīṃpradarśayet rā
mārcanedhanurvāṇamudreparaśusaṃjñikā jaganmohanasaṃjñā
caparaśurāmasyapūjane dvijātinārāmakiśoranāmnā
mudrāprakāśeraciteprayatnāt ayaṃparicchedupeṃdramudrā
pṛ0 34ba) vinirṇayonāmagatastṛtīyaḥ 3 dhīrābhajatadineśaṃ
karuṇāsiṃdhuṃtrilokīśaṃ bhajanādyasyāghaughanaśyaṃtyuda
yātamāṃsīva sūryasyaikaivapadmātallakṣaṇaṃtukīrtitaṃ iti
sūryasyasaṃtonamattagaṇeśaṃgīrvāṇāḥ yaṃnamaṃtiśakrādyāḥ
vighnāvilayaṃyasyasmaraṇenāpivrajaṃtyāśu saptamudrāga
ṇeśasyadaṃtapāśāṃkuśāhvayāḥ vighnaparaśusaṃjñecatathāla
ḍukasaṃjñikā bījapurāhvayācāsāmucyaṃtelakṣaṇānica
pṛ0 35a) maṃtradarpaṇe dakṣottānāmuṣṭiḥprordhvāgrāṃmadhyamāsara
lā kāryāgaṇeśamuddhāradamudeyaṃsamākhyātā 1 mu
ṣṭidvitayaṃkṛtvāsaṃyojyacavāmatarjanyā dakṣiṇatarja
nikāṃcedaṃguṣṭāgretadagrayoḥpāśaḥ cedyadiaṃguṣṭāgra
dvayaṃtarjanyagrayoḥkṣipetpāśaḥ pāśamudretyarthaḥ 2 kṛ
tvāsaralāṃmadhyāṃmadhyeparvaṇitutarjanīyojyā ākuṃ
cayeccakiṃcitsyādaṃkuśamudrikāramyā 3 radamudrādho
pṛ0 35ba) vaktrāṃvighnākhyāsaivasaṃproktā 4 paraśumudrākathitā
laḍḍukadāḍimamudretādṛśahastaṃprakurvīta taṃtrasāre uttā
norddhvamukhīmadhyāsaralābaddhamuṣṭikā daṃtamudrāsamākhyā
tāsarvāṃgamaviśāradaiḥ 1 vāmamuṣṭestutarjanyāṃdakṣamuṣṭe
stutarjanīṃ saṃyojyāṃguṣṭakāgrābhyāṃtarjanyagresvakekṣipet
eṣāpāśāhvayāmudrāvidvadbhiḥparikīrtitā 2 ṛjvīṃca
madhyamāṃkṛtvātarjanīmmadhyaparvaṇī saṃyojyākuṃcaye
pṛ0 36a) tkiṃcinmudraiṣāṃkuśasaṃjñikā tarjanīmadhyamānāmā
kaniṣṭāṃguṣṭamuṣṭikā adhomukhīdīrgharūpāmadhyamā
vighnamudrikā 4 paraśumudrānigaditāprasiddhālaḍḍu
mudrikā bījapūrāhvayāmudrāprasiddhatvādupekṣitā
dvijātinārāmakiśoranāmnāmudrāprakāśeracite
prayatnāt ayaṃparicchedibhāsyamudrāvinirṇayo
nāmagataścaturthaḥ 4 vāṃchatisuragaṇapūjyapadā
pṛ0 36ba) yāḥkaruṇālokaṃgirivarajāyāḥ rāmakiśorobhī
todīnaścaraṇepatitobhajanavihīnaḥ pāśāṃkuśavarā
bhītikhaḍgacarmadhanuḥśarāḥ mauśalīcatathādaurgīmahā
yonirimāḥpriyā śaktermudrāthaitāsāmucyaṃtelakṣa
ṇānica pāśāṃkuśavarābhītidhanurbāṇāḥsamīritāḥ
khaḍgamudrālakṣaṇaṃ maṃtradarpaṇe badhvāsvalpānāmedakṣāṃ
guṣṭenayadikuryātsyādasimudrāsaralesaṃspṛṣṭetarja
pṛ0 37a) nīmadhye taṃtrāṃtarepi kaniṣṭānāmikebadhyāṃguṣṭenai
vadakṣataḥ śeṣāṃgulītuprasṛtesaṃpṛṣṭekhaḍgamudrikā
athacarmamudrālakṣaṇaṃ maṃtradarpaṇe vāmaṃhastaṃtadvatti
ryakkṛtvāprasāyetpaścāt ākuṃcitāṃguliṃcetku
ryāditicarmamudrāsyāt taṃtrāṃtarepi vāmaṃhastaṃtathāti
ryakkṛtvācaivaprasāryaca ākuṃcitāṃguliṃkuryāccarma
mudreyamīritā muśalamudrādurgāmudrayāścalakṣaṇaṃ
pṛ0 37ba) yathāmaṃtradarpaṇe uparyadhodakṣiṇavāmamuṣṭīkuryātta
dāsyānmuśalākhyamudrā śiraḥsthitācediyamevadau
rgīdurgāpriyāvighnavināśikādyā ādyāmuśalamudrā
taṃtrasāre muṣṭiṃkṛtvātuhastābhyāṃvāmasyoparidakṣiṇaṃ
kuryātmuśalamudreyaṃsarvavighnavināśinī muṣṭiṃkṛtvā
karābhyāṃcavāmasyoparidakṣiṇaṃ kṛtvāśirasisaṃyojya
daurgīmudreyamīritā athamahāyonimudrālakṣaṇaṃ maṃ
pṛ0 38a) tradarpaṇe kṛtvāhastausaṃmukhautarjanībhyāṃbadhvānāmemadhyamā
pṛṣṭasaṃsthe dīrghemadhyekroḍasaṃsthekaniṣṭeyoniḥproktāṃguṣṭa
kaucettadagre dīrghemadhyamekaniṣṭecakroḍasaṃsthemadhyamākro
ḍasaṃsthe tadagrekaniṣṭayoragradvaye mūleṃguṣṭaucatayorbhavati
hiyonirmahāyoniḥ tasyāvakremadhyesāṃguṣṭebhūtinīsāsyā
t tayoḥkaniṣṭayoḥtadāyonirevamahāyoniḥsyāt tasyā
yonyāvakrekuṭule sāṃguṣṭeaṃguṣṭayukte taṃtrasāre tarjanyanā
pṛ0 38ba) mikamadhyākaniṣṭāḥkramayogataḥ karayoryojayitvācaka
niṣṭāmūladeśataḥ aṃguṣṭāgretunikṣipyamahāyoniḥprakī
rtitāḥ karayormithastarjanībhyāmanāmikeyojye madhyayāma
dhyāyojyāmadhyamyākroḍasaṃsthayostādṛśakaniṣṭayormūyadyaṃ
guṣṭāgradvayaṃnikṣipyate tadāmahāyonirbhavatītyarthaḥ prakā
rāṃtaraṃ maṃtradarpaṇe kṛtvākaraucapuṭitausvāṃguṣṭāgraṃkanīya
sīmūle yonayaparayoniḥsyānmudrākālīpriyaṃkarīkhyā
pṛ0 39a) khyātā taṃtrāṃtarepi karaucasaṃpuṭaukṛtvākaniṣṭāmūlade
śataḥ aṃguṣṭāgraṃyojayitvāparayoniritīritā kālī
priyāmuṃḍamudrātasyālakṣaṇamucyate maṃtradarpaṇe muṣṭiṃtu
vāmapāṇeḥkuryādabhyaṃtarāṃguṣṭaṃ dakṣasyamadhyamāgraṃsaṃlaṃ
bdhatayātarjanyāṃ aṃguṣṭāgraṃyojyaṃ dakṣiṇapāṇiṃcayoja
yenmuṣṭaudarśayadakṣiṇabhāgemastakamudrāsmṛtākālyāḥ
taṃtrasāre aṃtarāṃguṣṭamuṣṭiṃtukṛtvāvāmakarasyaca madhya
Vollständiger Text in Devanagari
Die folgende Devanagari-Fassung gibt denselben vollständigen erhaltenen Handschriftbestand wieder. Auch hier bleibt der Abbruch am Ende unverändert sichtbar.
पृ० १अ) ओंश्रीगणेशायनमः द्रुहिणहरिहयाद्यैर्देववृंदैर्नमस्यंदद
दभिमतमर्थंभक्तिभाजांजनानांपरिहृतसकलार्थैर्योगिभिर्ध्या
यमानंहरचरणसरोजंक्षेमकामाभजध्वं १ नत्वागुरुपदंरामकि
शोरेणेष्टसिद्धिदं साधकानांमुदेमुद्राप्रकाशोयंविरच्यते २ दे
वानांमुदंहर्षंरातिददातीतिमुद्रा तथाचमंत्रदर्पणे रचनांस
म्यग्ज्ञात्वापूजायांदर्शयेन्मुद्रां तदियंमुद्राकथितादेवेभ्योयन्मु
दंराति मुदंरातीतिमुद्रास्यादित्यन्यत्र कुलार्णवे मुदंकुर्वंति
पृ० १ब) देवानांमनांसिद्रावयंतिच तस्मात्मुद्राइतिप्रोक्तादर्शितव्याः
कुलेश्वरि दर्शितव्याइतिदर्शयितव्याइत्यर्थः पूजाकालितिशे
षः णेर्लोपश्छांदसः गौतमीयेदशमाध्याये मोदनात्सर्वदेवा
नांद्रावणात्पापसंततेः मुद्रास्ताःकथिताःसद्भिर्देवसान्निध्य
दायिकाः यामले मोदनात्सर्वदेवानांद्रावणात्पापसंततेः
तस्मान्मुद्रेयमाख्यातासर्वकामार्थसाधिनी मंत्रदर्पणे नादी
क्षितस्तुरचयेत्क्षुभ्यंतिहिदेवतायस्मात् मुद्राभवंतिविफलाः
पृ० २अ) सोपिचरोगीदरिद्रःस्यात् अंकुशाख्याभवेन्मुद्रातीर्थावाहनक
र्मणि उच्यतेलक्षणंतस्यायदुक्तंमंत्रदर्पणे तीर्थान्यावाहयेन्मं
त्रीमुद्रयांकुशरूपया अंकुशाख्यादक्षमुष्टेरंकुशीकृततर्जनी
ज्ञानार्णवेपिचतुर्थपटले मुष्टिंबद्ध्वादक्षकरेतर्जन्यंकुशरूपि
णी अंकुशाख्याचमुद्रावैत्रैलोक्याकर्षिणीभवेत् रक्षणेकुंतमु
द्रोक्तातस्यालक्षणमुच्यते तंत्रसारे मुष्ट्योरूर्द्धीकृतांगुष्टौतर्ज
न्यग्रेतुविन्यसेत् सर्वरक्षाकरीह्येषाकुंतमुद्राप्रकीर्तिता इति
पृ० २ब) कुंभमुद्राभिषेकेस्यात्तस्यालक्षणमुच्यते मंत्रदर्पणे वामांगु
ष्टेदक्षांगुष्टंक्षिप्त्वाद्वाभ्यांहस्ताभ्यांचेत् मध्याकाशांमुष्टिंकुर्या
त्कुंभाख्येयंमुद्रांप्रोक्ता मध्याकाशांमध्यशून्यांतत्रैवस्नानप्रक
रणे दक्षांगुष्टंवाममुष्टौतदन्यामुष्टिपार्श्वगाः कुर्यात्तामंतराका
शांकुंभमुद्राभिषेचने तदन्यांगुष्टभिन्नादक्षांगुल्यःमुष्टिपा
र्श्वगाः वाममुष्टिपार्श्वगाः तांवाममुष्टिंअंतराकाशांमध्यशून्यां
गौतमीयेसप्तमाध्याये वामहस्तकृतांमुष्टिंदक्षहस्तेनवेष्ट
पृ० ३अ) येत् कलशाख्याभवेन्मुद्रासर्वपापहराशुभा तत्रांतरे दक्षां
गुष्टंपरांगुष्टेक्षिप्त्वाहस्तद्वयेनच सावकाशांमुष्टिमेकांकुर्या
त्साकुंभमुद्रिका परांगुष्टेवामांगुष्टे सावकाशांमध्यशून्यांकथि
तातत्त्वसंज्ञातुमुद्राबहुषुकर्मसु सातुअंगुष्टानामिकामेलन
रूपा तथाचज्ञानार्णवेत्रयोदशपटले अंगुष्टानामिकाभ्यांतु
तत्त्वमुद्रेयमीरिता इति कालकर्णीप्रयोक्तव्याविघ्नप्रशमकर्म
णि उच्यतेलक्षणंतस्यायदुक्तंमंत्रदर्पणे कृत्वोन्नतेतथोर्द्ध्वेमुष्ट्योः
पृ० ३ब) संलग्नयोयुगयोः तेत्वभिवक्त्रेकुर्याद्विघ्नघ्नीकालकर्णिका
मुद्रा तथातंत्रसारेपि० अंगुष्टावुन्नतौकृत्वामुष्ट्योःसंलग्न
योर्द्वयोः तावेवाभिमुखौकुर्यात्मुद्रेषाकालकर्णिका मुद्रा
तुवासुदेवाख्याध्यानेतल्लक्षणंतथा मंत्रदर्पणे अंजल्पंज
लिमुद्रास्याद्वासुदेवाह्वयाचसांजलीतिविभक्तिलोपश्छां
दसः अथमातृकान्यासमुद्राः|| मंत्रदर्पणे मध्यानामेस्मृ
तेभालेवृद्धानामेचचक्षुषोः शीर्षोष्टकरपत्संधिपार्श्वेषु
पृ० ४अ) मध्यमामता वृद्धाश्रवणयोरक्तासकनिष्टान्वितानसोः गं
डास्येमध्यमास्तिस्रोऽनामिकादंतजिह्वयोः पृष्टेतिस्रःक
निष्टाद्याःनाभौवृद्धान्वितास्तथा जठरेकथिताःसर्वास्तल
मुक्तंहृदादिषु कथितामातृकामुद्रायाभिर्न्यासःफलप्रदः
तंत्रांतरे ललाटेऽनामिकामध्येविन्यसेन्मुखवृत्तये तर्ज
नीमध्यमानामावृद्धानाभौचनेत्रयोः अंगुष्टंकर्णयोर्न्यस्य
कनिष्टांगुष्टकौनसोः मध्यास्तिस्रोगंडयोश्चमध्यमांचोष्ट
पृ० ४ब) योर्न्यसेत् अनामांदंतयोर्न्यस्यमध्यमांचोत्तमांगके मुखेनामां
मध्यमांचहस्तपादेचपार्श्वयोः कनिष्टानामिकामध्यास्तास्तुपृ
ष्टेचविन्यसेत् ताःसांगुष्टानाभिदेशेसर्वाःकुक्षौचविन्यसेत्
हृदयेचतलंसर्वमंसयोश्चककुत्स्थले हृत्पूर्वहस्तपत्कुक्षि
मुखेषुतलमेवच एताश्चमातृकामुद्राःक्रमेणपरिकीर्तिताः
अज्ञात्वाविन्यसेद्यस्तुन्यासःस्यात्तस्यनिष्फलः मुखेनामांमध्य
मामित्यत्रमुखपदं जिह्वापरमितिपूर्वेणाविरोधः अतेवव्यो
पृ० ५अ) मेन्द्धौरसनार्णकर्णिकमित्यादौरसनापदेनविस
र्गोगृह्यते इतिकिंत्विदमत्रावधेयं पार्श्वयोरित्यस्य
कनिष्टाऽनामिकामध्याइत्यनेनैवसंबंधोनतुमध्यमा
मित्यनेनतास्तुपृष्टेचविन्यसेदित्यत्रताइत्यस्यवैयर्यया
पत्तेः एवंचशीर्षोष्टकरपत्संधिपार्श्वेषुमध्यमामतेति
मंत्रदर्पणकारेणयदुक्तंतच्चिंत्यं अंगुल्यग्राणामनुक्त
त्वाच्च मंत्रदर्पणकारोक्तंचिंत्यमितिशेषः अथांगन्यास
पृ० ५ब) मुद्राः मंत्रदर्पणे हृन्नेत्रंत्रिभिराख्यातंद्वाभ्यामस्त्रशिरो
मतं अंगुष्टेनशिखाज्ञेयादिग्भिःकवचमीरितं दिग्भिर्द
शभिः तंत्रातरे हृदयेमध्यमानामातर्जनीभिर्न्यसेद्वुधः
मध्यमातर्जनीभ्यांचशिरसिन्यासमाचरेत् अंगुष्टेनशिखा
यांचदशभिःकवचेन्यसेत् नेत्रेषुतिसृभिश्चस्यादस्त्रमू
र्ध्वोर्ध्वगंदिशः मध्यमातर्जनीभ्यांस्यादंगमुद्राःस्मृताइमाः
यामले हृदयंमध्यमानामातर्जनीभिःस्मृतंशिरः
पृ० ६अ) मध्यमातर्जनीभ्यांस्यादंगुष्टेनशिखास्मृता दशभिःक
वचंप्रोक्तंतिसृभिर्नेत्रमीरितं प्रोक्तांगुलिभ्यामस्त्रंस्या
दंगकॢप्तिरियंमता तिसृभिस्तर्जनीमध्यमानामाभिः
तर्जनीमध्यमानामाः प्रोक्तानेत्रत्रयेक्रमात् यदिनेत्र
द्वयंप्रोक्तंतत्रतर्जनीमध्यमे इतिभट्टधृतवचनादिति
तंत्रसारकारः प्रोक्तांगुलिभ्यांमध्यमातर्जनीभ्यां अस्त्र
मुद्रायांविशेषोयथा मंत्रदर्पणं दक्षस्यतर्जनीमध्ये
पृ० ६ब) सव्येकरतलेक्षिपेत् अभिघातेनशब्दःस्यादस्त्रमुद्रास
मीरितेति वैष्णवेतु विशेषोयथा मंत्रदर्पणे हृदिशी
र्षेनिरंगुष्टाश्चतस्रोदशवर्मणि सरलांगुष्टमुष्टिस्तुशि
खायांस्यादधोमुखी ऊर्ध्वीभूतभुजद्वंद्वमुष्ट्यंगुष्टप्रदेशि
नी संभवध्वनिरस्त्रंस्याद्विष्णोर्मुद्राचनेत्रयोः दक्षस्यतर्ज
नीमध्येनरसिंहेतरस्यतु तथातंत्रसारे अनंगुष्टाऋजवो
हस्तशाखाभवेन्मुद्राहृदयेशीर्षकेच अधोंगुष्टाख
पृ० ७अ) लुमुष्टिःशिखायांकरद्वंद्वांगुलयोवर्मणिस्युः नारा
चमुष्ट्युद्धृतवाहुयुग्मकांगुष्टतर्जन्युदितोध्वनिस्तु वि
श्वग्विशक्ताकथितास्त्रमुद्रायत्राक्षिणीतर्जनिमध्यमे
च यत्राक्षिणीत्यनंतरंतत्रेत्यध्याहार्यं तथाचायमर्थः
यत्राक्षिणीनेत्रद्वयंतत्रनेत्रन्यासेतर्जनीमध्यमेवेदि
तव्ये यत्रेतिनरसिंहेतरविष्णुमंत्रेइत्यर्थः नरसिंहस्य
तुत्रिनेत्रत्वात्तन्नेत्रन्यासेतर्जन्यांगुलित्रयरूपापूर्वो
पृ० ७ब) क्तैवमुद्राबोध्या अन्येतुसकलान्यासाःकर्तव्यास्तत्त्व
मुद्रया तथाचगौतमीयेतृतीयाध्याये मनसैवन्यसे
न्न्यासान्पुष्पेणैवयथामुने अंगुष्टानामिकाभ्यांवान्य
थाविफलंभवेत् इति सौभाग्यदंडिनींमुद्रांरिपुजिह्वाग्र
हांतथा श्रीविद्याविषयन्यासकालेसंदर्शयेत्सुधीः तथा
चज्ञानार्णवेद्वादशपटले अथवक्षेमहेशानिश्रीविद्या
न्यासमुत्तमं संपूर्णांचिंतयेद्विद्यांब्रह्मरंध्रेरुणप्रभां स्र
पृ० ८अ) वत्सुधांषोडशार्णांमहासौभाग्यदांस्मरेत् वामांसदेशे
सौभाग्यदंडिनीं न्यासयेत्ततः रिपुजिह्वाग्रहांमुद्रांपा
दमूलेप्रविन्यसेत् इत्युक्त्वान्यासजालमुक्तं एतयोर्लक्षणं
उक्तं यथा मंत्रदर्पणे वामकरेणतुमुष्टींबध्वासरलांतुत
र्जनींकृत्वा संभ्रामयेच्चवामकर्णेन्यासेसौभाग्यदंडिनी
मुद्रा अंगुष्टांतर्मुष्ट्यात्रैलोक्यंसन्निरुध्यैव वामांघ्रितले
न्यस्यासारियुजिह्वाग्रहामुद्रा २ ज्ञानार्णवेपिद्वादशप
पृ० ८ब) टले वामहस्तेनमुष्टिंतुबध्वाकर्णप्रदेशके तर्जनींसरलां
कृत्वाभ्रामयेन्मनुवित्तमः सौभाग्यदंडिनीमुद्रान्यासकाले
तुसूचिता १ अंतरांगुष्टमुष्ट्यातुनिरुध्यजगतीमिमां रिपुजि
ह्वाग्रहामुद्रान्यासकालेतुसूचिता २ तंत्रांतरे रिपुजिह्वाग्र
हांमुद्रांवामपादतलेन्यसेत् इत्युत्तरार्द्धं मुद्राद्वयमिदंदक्षि
णहस्तेनापिभवतीतिमतं तथाचतंत्रांतरे अंगुष्टांतर्दक्ष
मुष्टिर्वैरिजिह्वाग्रहाभता सरलातर्जनीसैवमुद्रासौभा
पृ० ९अ) ग्यदंडिनी १ अंगुष्टगर्भितांमुष्टिंबद्धादक्षिणपाणिना रि
पुजिह्वाग्रहामुद्रावामपादतलेन्यसेदिति अत्रैतामिति
कर्मपदमध्याहार्ययं एतानिवचनानिश्रीविद्यान्यासप्रक
रणेमंत्रदर्पणकारधृतानि १० कूर्ममुद्रासमाख्यातादेवता
ध्यानकर्मणि उच्यतेलक्षणंतस्यायदुक्तंमंत्रदर्पणे वामे
पैत्रेतीर्थेतस्यांगुष्टेचतर्जन्यां दक्षस्याधोवदनमध्यानामे
प्रदेशिनींस्वल्पां वामस्यान्यास्तिस्रोदक्षस्योर्ध्वाननाःपृष्टे
पृ० ९ब) उन्नतदक्षांगुष्टंकच्छपपृष्टप्रभंदक्षं पाणिंकृत्वाध्यायेत्क
च्छपमुद्रासमाख्याता वामकरस्यतर्जन्यंगुष्टमध्येदक्षिण
करस्याधोमुखेमध्यमानामिकेयोजयेत् पुनस्तस्यवाम
स्यांगुष्टेदक्षस्यमध्येप्रदेशिनींतर्जनींपुनर्वामस्यतर्जन्यां
दक्षस्यस्वल्पांकनिष्टां अन्यावशिष्टास्तिस्रोमध्यमाना
माकनिष्टाऊर्ध्वाग्रदक्षस्यपृष्टेयोजयेत् पुनरुक्तंतंदक्षि
णांगुष्टंकृत्वा दक्षपाणितलंकूर्मपृष्टवत्कुर्यादित्यर्थः
पृ० १०अ) अन्यत्रापि० वामहस्तस्यतर्जन्यांदक्षिणस्यकनिष्टिकां
तथादक्षिणतर्जन्यांवामांगुष्टंनियोजयेत् उन्नतंदक्षिणां
गुष्टंवामस्यमध्यमादिकाः अंगुलीर्योजयेत्पृष्टेदक्षिण
स्यकरस्य वामस्यपितृतीर्थेनमध्यमानामिकेतथा
अधोमुखेचतेकुर्याद्दक्षिणस्यकरस्यच कूर्मपृष्टसमं
कुर्याद्दक्षपाणिंचसर्वतः कूर्ममुद्रेयमाख्यातादेवता
ध्यानकर्मणि पृष्टेक्रोडेइतितंत्रसारकारः १६ त्रिखं
पृ० १०ब) डात्रिपुराध्यानेतस्यालक्षणमुच्यते मंत्रदर्पणे पुटितौ
चकरौकुर्याद्वद्धामध्याकनिष्टिकाः सरलाःबद्धेचतर्जनी
भ्यांपरिवर्त्यानामिकेत्रिखंडेयम् वामकेश्वरतंत्रेच परिव
र्त्यकरौस्पृष्टावंगुष्टौकारयेत्समौ अनामांतर्गतेकृत्वातर्ज
न्यौकुटिलाकृती कनिष्टिकेनियुंजीतनिजस्थानेमहेश्व
रि त्रिखंडेयंसमाख्यातात्रिपुराध्यानकर्मणि ज्ञानार्णवे
पिद्वादशपटले पाणिद्वयंमहेशानिपरिवर्तनयोगतः
पृ० ११अ) योजयित्वातर्जनीभ्यामनामेधारयेत्प्रिये मध्यमेयो
जयेन्मध्येकनिष्टेतदधस्तथा अंगुष्टावपिसंयोज्य
त्रिधायुग्माक्रमेणतु त्रिखंडानाममुद्रेयंरिपुसंक्षो
भकारिणीति १२ शिखयागालिनींमुद्रामऽर्धस्यो
परिचालयेत् उच्यतेलक्षणंतस्यायदुक्तंमंत्रदर्पणे
पृष्टेपृष्टंदत्त्वांबध्वांगुष्टौकनिष्टाभ्यां कुर्यादपराःस
रलामुद्रेयंगालिनीकथिता अन्यत्रापि कनिष्टांगुष्ट
पृ० ११ब) कौसक्तौकरयोरितरेतरं तर्जनीमध्यमानामाःसंहता
भुग्नवर्जिता मुद्रेषागालिनीप्रोक्ताशंखतोयविशोधने
गौतमीयेनवमाध्याये दशकृत्वोजपेन्मूलंगालिनीं
शिखयान्यसेत् करौप्रसार्यचान्योन्यंसंपुटक्रमयोगतः
प्रयोज्यदक्षिणांगुष्टंतथावामकनिष्टया वामांगुष्टंद
क्षिणयामुद्रेयंगालिनीमता अर्घ्यस्यफलदाप्रोक्ताशं
खस्योपरिचालिता शिखयावषट्कारेणदक्षिणयाद
पृ० १२अ) क्षिणकनिष्टया १३ मत्स्याख्यामुद्रयात्वर्घ्यपात्रमा
च्छादयेत्सुधीः उच्यतेलक्षणंतस्यायदुक्तंमंत्रदर्पणे
दक्षिणकरस्यपृष्टेवामकरतलमथविन्यस्य सम्यक्
चलितांगुष्टौकुर्यात्मत्स्यस्वरूपिणींमुद्रां अन्यत्रापि
दक्षपाणिपृष्टदेशेवामपाणितलंन्यसेत् अंगुष्टौचा
लयेत्सम्यक्मुद्रेयंमत्स्यरूपिणी १४ मुद्रातुदेवता
ह्वानेनवप्रोक्तामनीषिभिः आवाहनीस्थापनीचतृ
पृ० १२ब) तीयासन्निधापनी तुर्यासन्निरोधनीस्यात्सन्मुखीक
रणीपरा सकलीकरणीषष्टीसप्तमीत्ववगुंठनी यामृ
तीकरणीप्रोक्ताधेनुमुद्रातुसाष्टमी परमीकरणीमुद्रा
नवमीपरिकीर्तिता क्रमेणलक्षणान्यासांप्रोक्तानिमंत्र
दर्पणे उत्तानांजलिमूर्द्ध्वंनीत्वाथद्वावधःकुर्यात् आवा
हनीयमुदितात्वधोमुखीस्थापनीचसैवस्यात् द्वावि
तिद्वौवारावित्यर्थः २ आश्लिष्टमुष्टियुग्मस्योर्द्धांगुष्टैव
पृ० १३अ) सन्निधानेस्यात् अंगुष्टगर्भिणीयंविख्यातासन्निरोधे
हि ४ द्वावुत्तारौमुष्टीकृतावियंसंमुखीकरणे ५ देवष
डंगन्यासः सकलीकरणमिहसंप्रोक्तं ६ वामकरवि
रचिताचेत्सरलाधोवदनतर्जनीमुष्टिः स्यादवगुंठनमु
द्रासत्यभितोभ्रामिताकवचात् भ्रामितेतिवामावर्त
क्रमेण कवचादितिकवचमुच्चार्येत्यर्थः कवचंहुमि
ति मुद्रेयंकरद्वयेनापिभवतीत्यग्रेगौतमीयवचनेज्ञा
पृ० १३ब) नार्णवीयवचनेचस्फुटीभविष्यति ७ मिलितामि
थोभिवदनाऽनामास्वल्पाप्रदेशिनीमध्या गोमुद्रेयं
कथितावरुणेनतयामृतीकुर्यात् वरुणेनवरुणबी
जेनवंइत्यनेन ८ ग्रथितांगुष्टौचमिथःप्रसारिताःस्युः
परांगुल्यः परमीकुर्यादनयाकथिताकविभिर्महामु
द्रा ९ गौतमीये दशमाध्याये० ऊर्द्ध्वांजलिमधःकुर्या
दियमावहनीभवेत् १ सेयंतुविपरीतास्यान्मुद्रास्थाप
पृ० १४अ) नकर्मणि विपरीतेत्यधोमुखीत्यर्थः २ बाह्यांगुष्टद्वये
मुष्टीमुद्रास्यात्सन्निधापनी ३ अंगुष्टगर्भिणीसैवमुद्रा
स्यात्सन्निरोधनी ४ उत्तानमुष्टियुगलासन्मुखीकरणी
मता ५ अन्योन्यंतर्जनीयुग्मभ्रमणादवगुंठनी ६ अ
न्योन्यमिति अन्योन्याभिमुखगमनपूर्वकमित्यर्थः
तथाचदक्षिणतर्जन्यादक्षिणावर्तेन वामतर्जन्यावा
मावर्तेनभ्रमणादवगुंठनीमुद्राभवतीतिफलितार्थः
पृ० १४ब) तत्रैव अंगुलीःसहिताःकृत्वाकरयोर्वामदक्षयोः दक्षा
नामासमायुक्तावामहस्तकनिष्टिका वामानामासमायु
क्तादक्षपाणिकनिष्टिका दक्षस्यमध्यमाक्रांतावामहस्तस्य
तर्जनी वाममध्यमयाक्रांतादक्षहस्तस्यतर्जनी संयुक्तौका
रयेद्विद्वानंगुष्टावुभयोरपि धेनुमुद्रानिगदितागोपितासा
धकोत्तमैः ७ ज्ञानार्णवेचतुर्थपटले० आवाहन्यादिमुद्रा
स्तुकथयामितवानघे ऊर्द्ध्वांजलिमधःकुर्यादियमावाह
पृ० १५अ) नीभवेत् अत्रांजलिपदमनामामूलपर्वणोरंगुष्टाग्नद्व
यसंयोगयुक्तांजलिपरं तंत्रसारधृतवक्ष्यमाणतंत्रांतरव
चनैकवाक्यत्वात् एवंपूर्वोक्तवचनयोरपिबोध्यं इयंतु
विपरीतास्यात्तदावैस्थापनीभवेत् मिलितमुष्टियुगलं
सन्निधायनरूपिणी ३ अंतरांगुष्टमुष्टिभ्यांसन्निरोधन
रूपिणी अत्रांतरांगुष्टेत्युपादानाद्वचनांतरैकवाक्यत्वाच्च
पूर्वमुद्रायांमुष्टियुगलस्यवाह्यांगुष्टत्वमवगम्यतित्य
पृ० १५ब) वधेय ४ एतस्याएवमुद्रायास्तर्जन्यौसरलेयदा अवगुंठ
नमुद्रेयंसर्वकार्यानुसाधनी तर्जन्यौसरलेइतिकृत्वाऽभि
तोभ्राम्यतेइतिशेषोवचनांतरैकवाक्याचात् ५ अंगमंत्रा
न्न्यसेद्देविदेव्यंगेसाधकोत्तमः सकलीकरणंनाममुद्रेयं
व्याप्तिरूपिणी देव्यंगेइतिअत्रदेवीपदमुपलक्षणं ६ क
रावेकत्रसंयोज्यारात्रिकविधौप्रिये परमीकरणंनामं
मुद्रेयंतुततःपरं आरात्रिकमिवेतित्रिकोणवदित्यर्थः आ
पृ० १६अ) रात्रिकविधावितिपाठेतुत्रिकोणाकारावित्यर्थः ७ प
रिवृत्त्यकरौपश्चात्तर्जनीमध्यमेयुते कनिष्टानामिकांगु
ष्टंपरस्परयुतंकुरु धेनुमुद्रेयमाख्यातामृतीकरणंभ
वेत् ८ तंत्रसारे० हस्ताभ्यामंजलिंबध्वानामिकामूलप
र्वणोः अंगुष्टौनिक्षिपेत्सेयंमुद्रात्वावाहनीस्मृता १
अधोमुखीत्वियंचेत्स्यात्स्थापनीमुद्रिकास्मृता २ उ
च्छ्रितांगुष्टमुष्ट्योस्तुसंयोगात्सन्निधापनी ३ अंतःप्रवे
पृ० १६ब) शितांगुष्टासैवसंरोधनीमता ४ उत्तानमुष्टियुगलासन्मु
खीकरणेस्मृता ५ देवतानांषडंगानांन्यासःस्यात्सक
लीकृतिः ६ सव्यहस्तकृतामुष्टीदीर्घाधोमुखतर्जनी अ
वगुंठनमुद्रेयमभितोभ्रामितामता ७ अन्योन्याभिमुखा
श्लिष्टाकनिष्टानामिकापुनः तथैवतर्जनीमध्याधेनुमु
द्राप्रकीर्तिता अमृतीकरणंकुर्यात्तयासाधकसत्तमः ८ अ
न्योन्यग्रथितांगुष्टौप्रसारितपरांगुलीः महामुद्रेयमुदिता
पृ० १७अ) परमीकरणेबुधैः ९ प्रयोजयेदिमामुद्रादेवताह्वानक
र्मणि २३ लेलिहानाममुद्रातुजीवन्यासेप्रकीर्तिताः
उच्यतेलक्षणंतस्यायदुक्तंमंत्रदर्पणे स्युरधोवक्त्राःसु
समामध्यानामाप्रदेशिन्यः स्वल्पांसरलांकुर्यात्क्षिप्त्वा
वृद्धामनामायां जीवन्यासेविहितासंप्रोक्तालेलिहामु
द्रा स्वल्पांकनिष्टां तंत्रसारे तर्जनीमध्यमानामाःस
माःकुर्यादधोमुखाः अनामायांक्षिपेद्वृद्धामृज्ज्वीकृत्वा
पृ० १७ब) कनिष्टिकां लेलिहानाममुद्रेयंजीवन्यासेप्रकीर्तिता २४
अथगंधादिमुद्राः तंत्रसारे तंत्रांतरे० मध्यमानामिकांगु
ष्टैरंगुल्यग्रेणपार्वति दद्याच्चविमलंगंधंमूलमंत्रेणसाध
कः १ अंगुष्टतर्जनीभ्यांचपुष्पंचक्रेनिवेदयेत् २ यथागंधंत
थादेविधूपंदद्याद्विचक्षणैः मध्यमानामिकाभ्यांतुमध्यप
र्वणिदेशिकः अंगुष्टाग्रेणदेवेशिधृत्वाधूपंनिवेदयेत् उत्तो
लनंनिधाकृत्वागायत्र्यामूलयोगतः ३ तत्वाशुमुद्रयादे
पृ० १८अ) विनैवेद्यंविनिवेदयेत् ४ मूलेनाचमनंदद्यात्तांबूलंत
त्त्वमुद्रया ५ पुष्पदानमुद्राज्ञानार्णवेपित्रयोदशपटले
पुष्पंसमर्पयेद्देविमुद्रयाज्ञानसंज्ञया अंगुष्टतर्जनीयो
गात्ज्ञानमुद्राप्रकीर्तिता २९ प्राणादिमुद्रानैवेद्यंदत्त्वा
संदर्शयेत्सुधीः तासांस्वरूपंयथा कनिष्टानामिकेअं
गुष्टेनस्पृशेदितिप्राणमुद्रा १ अनामामध्यमेअंगुष्टेन
स्पृशेदित्यऽपानमुद्रा २ मध्यमातध्यमातर्जन्यावंगु
पृ० १८ब) ष्टेनस्पृशेदितिव्यानमुद्रा ३ तर्जनीमध्यमानामांगु
ष्टेनस्पृशेदित्युदानमुद्रा ४ तर्जन्याद्यंगुलिचतुष्टयमंगु
ष्टेस्पृशेदितिसमानमुद्रा ५ तथाचमंत्रदर्पणेकालीपू
जाप्रकरणे अंगुष्टेनकनिष्टादिपूर्वपूर्ववियोगतः अ
नुलोमेनयुगशोविलोमात्त्रिचतुःस्पृशेत् बालाविला
सतंत्रेपि कनिष्टानामिकेऽनामामध्येमध्यांसतर्जनीं
तर्जन्यादित्रयंतुर्यमंगुष्टेनस्पृशेत्क्रमात् प्राणापानव्या
पृ० १९अ) नोदानसमानास्तेद्विठांतिमाः ताराद्याःप्राणादिमंत्रा
मुद्राःपूर्वतःप्रिये ओंप्राणाथस्वाहेत्यादयःप्राणादिमं
त्राःकनिष्टानामिकेइत्यादिनाक्रमादित्यंतेनोक्ताःप्राणा
दिमुद्राइत्यर्थः पूर्ववदेवप्राणमुद्रा १ अथवा मध्यमा
तर्जन्यावंगुष्टेनस्पृशेदित्यपानमुद्रा २ अनामामध्यमे
अंगुष्टेनस्पृशेदितिव्यानमुद्रा ३ उदानमुद्रासमानमुद्रा
पिचपूर्ववत् ४ तथाचमंत्रचिंतामणौ कनिष्टानामि
पृ० १९ब) केमध्यातर्जन्यौवृद्धयास्पृशेत् अनामामध्यमेतिस्र
स्तर्जन्याद्याश्चतसृकाः इतिप्राणादिमुद्रावास्वतंत्रातं
त्रसंमताः तर्जन्याद्याइतिकाकाक्षिन्यायेनोभयत्रसंब
ध्यतेचतसृकाइति ऋकारयुक्तपूर्वस्यापिक्वचिद्गुरुत्वा
न्नात्रछंदोभंगः यथा कस्त्वंखर्वद्विजोहंकुतिहनृपते
र्दक्षिणार्थीमखेस्मिन्स्वर्णंगांचगृहाणत्रिपदपरिमि
तांभूमिमभ्यर्थयामि तुभ्यंदत्तेतियावद्वदतिबलिरसौ
पृ० २०अ) तावदेवत्रिपादैस्त्रैलोक्याक्रांतमूर्तिःप्रहसितवदनो
वामनःपातुयुष्मान् क्रमदीपिकायांच स्पृशेत्कनि
ष्टोपकनिष्टिकेद्वेस्वांगुष्टमूर्द्ध्वाप्रथमेहमुद्रा १ तथाप
रातर्जनिमध्यमेस्यात् २ अनामिकामध्यमिकेचम
ध्या ३ अनामिकातर्जनिमध्यमाःस्या ४ त्तद्वच्चतुर्थी
सकनिष्टिकाऽस्ताःस्यात्पंचमीतद्वदितिप्रदिष्टाः ५
प्राणादिमुद्रानिजमंत्रयुक्ताः प्राणापानव्यानोदान
पृ० २०ब) समानाःक्रमाच्चतुर्थ्यायुक्ताः ताराधाराःबध्वाचेद्वाः
कृष्णाध्वनस्तेमनवः ताराधाराःप्रणवाद्याःकृष्णाध्वनो
ऽग्नेर्वध्वास्वाहयाइद्धाःशोभिता अंतेदितिशेषः तथाच
ओंप्राणायस्वाहा इत्यादयःपंचप्राणादिमंत्रास्नानुच्चरन्
क्रमेणप्राणादिमुद्रादर्शयेदितियामलेग्रासमुद्राप्युक्ता
अंगुल्यःकुटिलीभूताविरलाग्नाःपरस्परं ग्रासमुद्रास
माख्यातासव्यपाणौनियोजिता प्राणोऽपानस्तृतीय
पृ० २१अ) स्तुव्यानश्चोदानयेवच समानःपंचमेज्ञेयःप्राणाः
पंचसमीरणाः अंगुष्टेनसमायुक्ताकनिष्टानामि
कातथा प्राणमुद्रासमाख्याताप्राणाहवनकर्मणि
१ तर्जनीमध्यमांगुष्टैस्त्रिभिरेकीकृतंयदि स्यादऽपा
नहुतौमुद्रा २ तथानामिकमध्यमा अंगुष्टेनसमायु
क्तानियुक्ताव्यानहोमके ३ निष्कनिष्टेनयामुद्रासोदा
नहवनेस्मृता ४ सर्वाभिःसंस्मृतामुद्रासमानाहुति
पृ० २१ब) कर्मणि ५ एतानिवचनानिचतुर्दशोल्लासेशाक्तानंद
तरंगिणिकारधृतानि रामकिशोररचितेग्रंथेमुद्राप्र
काशाख्ये इतिसाधारणमुद्रानिर्णयादिपरिच्छेदः १
शिवविष्णुदिनेशानांगणेशांविकयोरपि कथ्यंतेमुद्रि
कास्तत्रदशमुद्राःशिवस्यतु लिंगयोनिंत्रिशूलाख्यामा
लेष्टाभीमृगाह्वया खड्गंगाख्याकपालाख्या तथाडम
रुनामिका अथैतासांलक्षणानिनिगद्यंतेक्रमेणहि |
पृ० २२अ) मंत्रदर्पणे उच्छ्रितदक्षांगुष्टंवामांगुष्टेनबंधयेद्वी
मान् वामांगुलीश्चपश्चाद्दक्षाभिर्बंधयेद्भवेल्लिंग १
दक्षाभिरंगुलीभिःलिंगमितिलिंगमुद्रेत्यर्थः सन्मु
खौतुकरौकृत्वामध्यमापृष्टसंस्थिते वक्राभ्यांतर्ज
नीभ्यांतुनिबध्नीयादनामिके कनिष्टेद्विनियुंजीत
मध्यमाक्रोडदेशके कनिष्टेयोरग्नसंस्थावंगुष्टौयो
निरीरिता २ तिस्रःप्रसारयेच्चेदंगुष्टेनचकनिष्टिकां
पृ० २२ब) बध्वा एषात्रिशूलमुद्रादक्षिणहस्तस्थिताकथिता ३
तर्जन्यंगुष्टाग्रेग्रथितेकृत्वाप्रसारयेदपराः तिस्रोंगुली
श्चमिलिताःकविभिःकथिताक्षमालेयं ४ कुरुवरदाभ
यमुद्रेवरदाभयवत्करौकृत्वा सरलाःसकलांगुल्यौंगु
ष्टंनिक्षिप्यतर्जनीमूले ६ मध्यनामाशिरसिवृद्धाशिर
वरंनियुंजीत एषामृगमुद्रास्यादवशिष्टेसमुच्छ्रितेकु
र्यात् ७ दक्षिणपंचांगुलयोमिलितार्द्धसमुन्नताःकार्याः
पृ० २३अ) खट्वांगाख्यामुद्राप्रियकृत्प्रोक्ताशिवस्यापि ८ पात्र
मिववामहस्तंकृत्वांगेवामकेन्यस्य कुर्यादुच्छ्रितवच्चे
त्कपालमुद्राभवेदेषा ९ दक्षिणमुष्टिंशिथिलांकृत्वा
किंचित्समुच्छ्रितां संचालयेच्चकर्णेप्रभवतिखलुडम
रुमुद्रेयं १० तंत्रसारे उच्छितंदक्षिणांगुष्टंवामांगुष्टेनबं
धयेत् वामांगुलीर्दक्षिणाभिरंगुलीभिश्चबंधयेत् लिं
गमुद्रेयमाख्याताशिवसान्निध्यकारिणी १ मिथःक
पृ० २३ब) निष्टिकेबध्वातर्जनीभ्यामनामिके अनामिकोर्ध्वसंश्लि
ष्टदीर्घमध्यमयोरधः अंगुष्टाग्रद्वयंन्यस्येद्योनिमुद्रेयमी
रिता २ अंगुष्टेनकनिष्टांतुबध्वाश्लिष्टांगुलित्रयं प्रसारये
त्त्रिशूलाख्यामुद्रैषापरिकीर्तिता ३ अंगुष्टतर्जन्यग्रेतुग्रंथि
यित्वांगुलित्रयं प्रसारयेदक्षमालांमुद्रेयंपरिकीर्तिता ४
अधःस्थितोदक्षहस्तःप्रसृतोवरमुद्रिका ५ ऊर्द्धोकृत्वावा
महस्तःप्रसृतोभयमुद्रिका ६ प्रसृतोनिकुब्जःपाणिर्नि
पृ० २४अ) कुब्जःप्रसृतित्यमरः मिलितानामिकांगुष्टंमध्यमाग्रे
नियोजयेत् श्लिष्टांगुल्युच्छ्रितेकुर्यान्मृगमुद्रेयमीरि
ता श्लिष्टांगुल्युच्छ्रितेइतिनात्रप्रकृतिछांदसत्वात् ७
पंचांगुल्योदक्षिणास्तुमिलिताह्यर्द्धमुन्नताः खट्वांगमु
द्राविख्यातादेवस्यातिप्रियामता देवस्यशिवस्य ८ पात्र
वद्वामहस्तंतुकृत्वांगेवामकेतथा निधायोच्छ्रितवत्कु
र्यान्मुद्राकापालिकीमता ९ मुष्टिंचशिथिलांबध्वाई
पृ० २४ब) षदुच्छ्रितमध्यमां दक्षिणांतूर्ध्वमुत्तम्यकर्णदेशेप्रचाल
येत् एषामुद्राडमरुकासर्वविघ्नविनाशिनी १० एतानिव
चनानितंत्रसारकारधृतानिध्यानात्पूर्वमिमांमुद्राःपूजां
तेवाप्रदर्शयेत् बोद्धव्यमेवमन्यासुदेवतास्वपिसाधकैः
तथाचमंत्रदर्पणे मुद्राःसंदर्श्यदिग्बंधंकृत्वाध्यायेज्जग
त्प्रभुं इति तंत्रसारकारेणापिसामान्यपूजापद्धतौन्यास
जालमुक्त्वा ततस्तत्तत्कल्पोक्तमुद्राःप्रदर्श्य ध्यानंकृत्वा
पृ० २५अ) मानसैःसंपूज्य शंखस्थापनंकुर्यादित्युक्तं सनत्कुमार
तंत्रेपि० पीठस्यार्चनमंगदेवयजनंप्राणप्रतिष्टांतता
ह्वानंनिजमुद्रिकाविरचनंध्यानंप्रभोःपूजनमिति पंचा
यतनदीक्षाप्रकरणे तंत्रसारकारधृतमेतत् ज्ञानार्णवे
पिद्वादशपटले न्यासजालमुक्त्वाप्राणानायम्य विधि
वन्मुद्रासन्नद्धविग्रहित्यभिधाय क्षोभनद्रावणाकर्ष
वश्योन्मादमहाकुशाः खेचरीबीजयोन्याख्यानवमुद्रा
पृ० २५ब) स्त्वनुक्रमात् इत्युपक्रम्यतत्तन्मुद्राउक्त्वा एवंविन्यस्यदेहः
सन्मुद्रासन्नद्धविग्रहः अंतर्यागविधिंकुर्यात्तेनसाक्षात्स्व
यंविभुरित्यभिधायद्वादशपटलंसमाप्य त्रयोदशपटले
ध्यानमुक्त्वाऽतर्यागविधिरुक्तः पूजांतेमुद्राप्रदर्शनापि
तत्रैवोक्ता तथाच सर्वोपचारैराराध्यमुद्रासंदर्शयेत्क्रमा
त् इति गौतमीयेदशमाध्यायेपूजांते नवीननीरदस्या
मंनीलेंदीवरलोचनं वल्लवीनंदनंवंदेकृष्णंगोपालरूपि
पृ० २६अ) णमित्यादिस्तुतिमुक्त्वा ततोमुद्राःप्रदर्श्याथअग्निसंस्का
रमाचरेदित्युक्तं एकत्रनिर्णीतःशास्त्रार्थितिन्यायेनव्य
वस्थायाः साधारणतबोध्येति द्विजातिनारामकिशोर
नाम्नामुद्राप्रकाशेरचितेद्वितीये अयंपरिच्छेदुमेश
मुद्राविनिर्णयोनामगतःसमाप्तिं २ संसारसिंधुंतरि
तुंसुखेनसंचिंत्यमानंसततंयतींद्रैः सुरावलीवंद्यप
दारविंदंसदामुकुंदंसुजनाभजध्वं एकोनविंशतिर्मुद्रा
पृ० २६ब) विष्णुरुक्तामनीषिभिः शंखचक्रगदापद्मवेणुश्रीवत्स
कौस्तुभावनमालातथाज्ञानमुद्राबिल्वाहुयातथा ग
रुडाख्यापरामुद्राविष्णोःसंतोषवर्द्धिनी नारसिंहीचवा
राहीहयग्रीवीधनुस्तथा बाणमुद्राचपरशुर्जगन्मोहि
निकापरा काममुद्रेत्यमूषांतुकथ्यंतेलक्षणानिहि मं
त्रदर्पणे शंखरथ्यंगगदाद्याविष्णोरेकोनविंशतिर्मुद्राः
वामांगुष्टंधृत्वादक्षिणमुष्ट्याप्रसारयेद्धृद्धां कृत्वोभांतमु
पृ० २७अ) ष्टिंवामांगुल्यःप्रसारिताःश्लिष्टः दक्षांगुष्टःस्पृष्टाःकार्ययाः
स्याच्छंखमुद्रैषा १ चेदंगुष्टकनिष्टेलग्नेभुग्नेप्रसारितेकु
र्यात् संमुखहस्तौकृत्वास्यादेषाचक्रमुद्रेषा २ हस्तौमि
थोभिवदनौकुर्याग्रथितांगुलीर्भूयः गदितैवगदामुद्रा
संलग्नेसुप्रसारितेमध्ये ३ एषातुपद्ममुद्राहस्तौचेत्सं
मुखौकृत्वा तलसंमिलितांगुष्टावंगुल्यःसन्नतोन्नताः
कार्याः ४ ओष्टेलग्नोंगुष्टोवामस्यकनिष्टिकातस्य दक्षां
पृ० २७ब) गुष्टपृष्टेतस्यचसरलाकनिष्टिकाकार्या शिष्टास्तिस्रो
मतिमान्किंचित्संकोच्यचालवेद्वेणुः दक्षांगुष्टपृष्ट
ऋइतिचाकारयुक्तः पूर्वस्यापिक्वचिद्गुरुत्वान्नात्रछंदोभं
गः शिष्टास्तर्जनीमध्यमानामाः वेणुरितिवेणुमुद्रेत्य
र्थः पृष्टेपृष्टंदत्वाप्राक्तर्जन्यौकनिष्टयाबध्वा मध्याना
मेचमिथोप्यंगुष्टेनतुनिबध्नीयात् विप्रविरचनमस्यागु
रुनाज्ञेयंश्रीवत्समुद्रायाः ६ दक्षिणकनिष्टिकांचेदना
पृ० २८अ) मिकापृष्टसंलग्नांवामस्यकनिष्टिकयाबध्वाऽनामां
चतर्जन्या दक्षस्यांगुष्टाघ्नौमध्यांगुष्टौपरासरलाः कौ
स्तुभमुद्राकथिताशिखरविलग्नाश्चतस्रोपि वामस्ये
तित्रिश्रंन्वितंदक्षस्येतिद्वयोरितिबोध्यं ७ कंठादिक
पादांतंतर्जन्यंगुष्टयोगेन वनमालामुद्रास्यात्करयोः
स्रग्वच्चसंस्पर्शात् ८ तर्जन्यंगुष्टाग्रेमिलितेहृदयेन्यसे
द्विधिना वामेजानुनिवामंहस्तंज्ञानाभिधामुद्रा ९
पृ० २८ब) वामांगुष्टोर्द्ध्वाग्रं दक्षांगुष्टेनसंगृह्य शिष्टाभिस्तुतदग्रंता
अपिवामांगुलीभिश्च बध्वागाढंस्मारस्मृत्वासंस्थापये
द्धृदये वैष्णवनिर्मलवुद्धेगोप्येयंविल्वमुद्रास्यात् स्मारं
कामबीजं १० हस्तौविमुखौकृत्वा तर्जन्यौद्वेकनिष्टिकेग्र
थिते अंगुष्टौचश्लिष्टौमध्यमानामेतथापक्षौ द्वौचालये
च्चविधिनागारुडमुद्रावुधैरुक्ता ११ जान्वंतरालहस्तौभू
संलग्नौविधायमुहुः कंपितास्यंविवृतंचिवुकोष्टौच
पृ० २९अ) समावृतौकुर्यात् संलेलिहानकश्चिज्जिह्वांमुद्रानृसिं
हाख्या अंगुष्टाभ्यामथवाकनिष्टिकेद्वेसमाक्रम्य कर
योस्त्वधोमुखीभिःसर्वाभिर्नरहरेर्मुद्रा १२ देवस्योपरिवा
मंकृत्वोतानंत्वधःकरंनमयेत् वाराहीयंमुद्रातांतस्मैदर्श
येन्मंत्री ऊर्द्ध्वाधोमुखहस्तौदक्षिणवामौक्रमेणैव अंगुल्य
ग्रंयुक्तंवाराहीवास्मृतामुद्रा १३ वामेहस्ततलेतादक्षां
गुल्यस्त्वधोमुखारोप्याः तुरगग्रीवातासामुन्नम्याधो
पृ० २९ब) विकुंचयेन्मध्या १४ अंगुष्टेनतुबध्वावामानामाकनि
ष्टिकेयोज्ये मध्यातर्जन्यग्रेवामस्कंधेप्रदर्शयेच्चापं योज्ये
इति मध्यमातर्जन्यग्रयोर्विशेषणं चापमितिधनुर्मुद्रेत्य
र्थः १५ मुष्टिंबध्वादक्षहस्तेनवृद्धांमध्यातर्जन्यंतरालेनि
योज्य दीर्घांकृत्वाकृष्यकर्णंस्पृशेत्स्याच्छक्तेर्विष्णोश्चा
पिवाणाख्यमुद्रा शरमुद्रावाप्रोक्तादक्षिणमुष्टेस्तुतर्ज
नीसरला १६ करयोस्तलेतलंचेतिर्यक्संयोज्यचांगुलीः
पृ० ३०अ) प्रसृताः कुर्याच्चसंहतास्ताःसंप्रोक्तापरशुमुद्रेयं १७
ऊर्ध्वागुष्टद्वितयंमुष्टिद्वितयमितिमोहनीजगतां १८
कृत्वापुटितौहस्तौप्रसृतांगुलिकौचतर्जन्यौ मध्यापृष्टें
ऽगुष्टौमध्याक्रोडेस्थितौकामः कामितिकाममुद्रेत्यर्थः
१९ तंत्रांतरे० वामांगुष्टंतुसंगृह्यदक्षिणेनतुमुष्टिना
कृत्वोतानंततोमुष्टिमंगुष्टंतुप्रसारयेत् वामांगुल्यस्त
थाश्लिष्टाःसंयुक्तासुप्रसारिताः दक्षिणांगुष्टसंस्पृष्टा
पृ० ३०ब) णांगुष्टमूलके अंगुष्टमध्यमेवामेसंयोज्यसरलाःपराः
चतस्रोप्यग्नसंलग्नामुद्राकौस्तुभसंज्ञिका ७ स्पृशेत्कं
ठादिपादांतंतर्जन्यांगुष्टयातथा करद्वयेनमालावन्मु
द्रेयंवनमालिका तर्जन्यंगुष्टकौसक्तावग्रतोविन्यसेद्धृदि
वामांहस्तंबुजंवामजानुमूर्द्धनिविन्यसेत् ज्ञानमुद्राभ
वेदेवारामचंद्रस्यप्रेयसी ९ अंगुष्टंवाममुद्दंडितमितरक
रांगुष्टकेनापिबध्वातस्याग्रंपीडयित्वां गुलिभिरपिचता
पृ० ३२अ) वामहस्तांगुलीभिः बद्ध्वांगाढंहृदिस्थापयतुविमलधी
र्व्याहरन्मारबीजंबिल्वाख्यामुद्रिकैषास्फुटमिहगदितागो
पनीयाविधिज्ञैः १० इतरकरांगुष्टकेनदक्षिणहस्तांगुष्टे
नतस्यदक्षिणहस्तांगुष्टस्य अंगुलीभिर्दक्षिणहस्तांगु
लिभिः तादक्षिणहस्तागुलीःमारबीजंकामबीजंहस्तौ
विमुखौकृत्वाग्रथयित्वाकनिष्टिके मिथस्तर्जनिकेश्लिष्टे
श्लिष्टावंगुष्टकौतथा मध्यमानामिकेतुद्वौपक्षाविववि
पृ० ३२ब) चालयेत् एषागरुडमुद्रास्याद्विष्णोःसंतोषवर्द्धिनी ११
जानुमध्येकरौकृत्वाचिबुकोष्टौसमावृतौ हस्तौतुभूमिसं
लग्नौकंपमानःपुनःपुनः मुखंनिवृत्तकंकुर्याल्लेलिहानं
चजिह्विकां नारसिंहीभवेदेषामुद्रातत्प्रतिवर्द्धिनी १२ प्रका
रांतरं अंगुष्टाभ्यांतुकरयोस्तथाक्रम्यकनिष्टिके अधोमुखी
भिःसर्वाभिर्मुद्रेयंनृहरेर्मता १३ देवोपरिकरंवामंकृत्वोत्तान
मधःसुधीः नमयेदितिसंप्रोक्तामुद्रावाराहसंज्ञिका प्रका
पृ० ३३अ) रांतरं दक्षहस्तंचोर्द्ध्वसुखंवामहस्तमधोमुखं अंगुल्यग्रं
तुसंयुक्तंमुदावाराहसंज्ञिका १४ वामहस्ततलेदक्षांगु
लीस्तास्त्वधोमुखीः संरोप्यमध्यमांतासान्नम्याधोविकुंच
येत् हयग्रीवप्रियाचैषातन्मूर्तेरनुकारिणी १५ वामस्यम
ध्यमाग्रंतुतर्जन्यग्रेणयोजयेत् अनामिकांकनिष्टांचतस्यां
गुष्टेनपीडयेत् दर्शयेद्वामकेस्कंधेधनुर्मुद्रेयमीरिता १५ द
क्षमुष्टेस्तुतर्जन्यादीर्घयाबाणमुद्रिका १६ यद्वा ज्ञानार्ण
पृ० ३३अ) वे यथाहस्तगतंचापंतथाहस्तंकुरुप्रिये चापमुद्रेय
माख्यातावामहस्तेव्यवस्थिता यथाहस्तगताबाणास्त
थाहस्तंकुरुप्रिये बाणमुद्रेयमाख्यातारिपुवर्गनिकृंत
नी १६ तलेतलंतुकरयोस्तिर्यक्संयोज्यचांगुलीः संह
ताःप्रसृताःकुर्यान्मुद्रापरशुसंज्ञिका १७ उच्छ्रितांगुष्ट
मुष्टीद्वेमुद्रात्रैलोक्यमोहिनी १८ हस्तौतुसंपुटौकृत्वाप्र
सृतांगुलिकौतथा तर्जन्यौमध्यमापृष्टेअंगुष्टौमध्यमा
पृ० ३४अ) श्रितौ काममुद्रियमुदितासर्वदेवप्रियंकरी १९ एता
निवचनानितंत्रसारकारधृतानि श्रीगोपालार्चने
वेणुर्नृहरेर्नारसिंहिका वाराहस्यचपूजायांवाराहाख्यां
प्रयोजयेत् हयग्रीवार्चनेमुद्रांहायग्रीवींप्रदर्शयेत् रा
मार्चनेधनुर्वाणमुद्रेपरशुसंज्ञिका जगन्मोहनसंज्ञा
चपरशुरामस्यपूजने द्विजातिनारामकिशोरनाम्ना
मुद्राप्रकाशेरचितेप्रयत्नात् अयंपरिच्छेदुपेंद्रमुद्रा
पृ० ३४ब) विनिर्णयोनामगतस्तृतीयः ३ धीराभजतदिनेशं
करुणासिंधुंत्रिलोकीशं भजनाद्यस्याघौघनश्यंत्युद
यातमांसीव सूर्यस्यैकैवपद्मातल्लक्षणंतुकीर्तितं इति
सूर्यस्यसंतोनमत्तगणेशंगीर्वाणाः यंनमंतिशक्राद्याः
विघ्नाविलयंयस्यस्मरणेनापिव्रजंत्याशु सप्तमुद्राग
णेशस्यदंतपाशांकुशाह्वयाः विघ्नपरशुसंज्ञेचतथाल
डुकसंज्ञिका बीजपुराह्वयाचासामुच्यंतेलक्षणानिच
पृ० ३५अ) मंत्रदर्पणे दक्षोत्तानामुष्टिःप्रोर्ध्वाग्रांमध्यमासर
ला कार्यागणेशमुद्धारदमुदेयंसमाख्याता १ मु
ष्टिद्वितयंकृत्वासंयोज्यचवामतर्जन्या दक्षिणतर्ज
निकांचेदंगुष्टाग्रेतदग्रयोःपाशः चेद्यदिअंगुष्टाग्र
द्वयंतर्जन्यग्रयोःक्षिपेत्पाशः पाशमुद्रेत्यर्थः २ कृ
त्वासरलांमध्यांमध्येपर्वणितुतर्जनीयोज्या आकुं
चयेच्चकिंचित्स्यादंकुशमुद्रिकारम्या ३ रदमुद्राधो
पृ० ३५ब) वक्त्रांविघ्नाख्यासैवसंप्रोक्ता ४ परशुमुद्राकथिता
लड्डुकदाडिममुद्रेतादृशहस्तंप्रकुर्वीत तंत्रसारे उत्ता
नोर्द्ध्वमुखीमध्यासरलाबद्धमुष्टिका दंतमुद्रासमाख्या
तासर्वांगमविशारदैः १ वाममुष्टेस्तुतर्जन्यांदक्षमुष्टे
स्तुतर्जनीं संयोज्यांगुष्टकाग्राभ्यांतर्जन्यग्रेस्वकेक्षिपेत्
एषापाशाह्वयामुद्राविद्वद्भिःपरिकीर्तिता २ ऋज्वींच
मध्यमांकृत्वातर्जनीम्मध्यपर्वणी संयोज्याकुंचये
पृ० ३६अ) त्किंचिन्मुद्रैषांकुशसंज्ञिका तर्जनीमध्यमानामा
कनिष्टांगुष्टमुष्टिका अधोमुखीदीर्घरूपामध्यमा
विघ्नमुद्रिका ४ परशुमुद्रानिगदिताप्रसिद्धालड्डु
मुद्रिका बीजपूराह्वयामुद्राप्रसिद्धत्वादुपेक्षिता
द्विजातिनारामकिशोरनाम्नामुद्राप्रकाशेरचिते
प्रयत्नात् अयंपरिच्छेदिभास्यमुद्राविनिर्णयो
नामगतश्चतुर्थः ४ वांछतिसुरगणपूज्यपदा
पृ० ३६ब) याःकरुणालोकंगिरिवरजायाः रामकिशोरोभी
तोदीनश्चरणेपतितोभजनविहीनः पाशांकुशवरा
भीतिखड्गचर्मधनुःशराः मौशलीचतथादौर्गीमहा
योनिरिमाःप्रिया शक्तेर्मुद्राथैतासामुच्यंतेलक्ष
णानिच पाशांकुशवराभीतिधनुर्बाणाःसमीरिताः
खड्गमुद्रालक्षणं मंत्रदर्पणे बध्वास्वल्पानामेदक्षां
गुष्टेनयदिकुर्यात्स्यादसिमुद्रासरलेसंस्पृष्टेतर्ज
पृ० ३७अ) नीमध्ये तंत्रांतरेपि कनिष्टानामिकेबध्यांगुष्टेनै
वदक्षतः शेषांगुलीतुप्रसृतेसंपृष्टेखड्गमुद्रिका
अथचर्ममुद्रालक्षणं मंत्रदर्पणे वामंहस्तंतद्वत्ति
र्यक्कृत्वाप्रसायेत्पश्चात् आकुंचितांगुलिंचेत्कु
र्यादितिचर्ममुद्रास्यात् तंत्रांतरेपि वामंहस्तंतथाति
र्यक्कृत्वाचैवप्रसार्यच आकुंचितांगुलिंकुर्याच्चर्म
मुद्रेयमीरिता मुशलमुद्रादुर्गामुद्रयाश्चलक्षणं
पृ० ३७ब) यथामंत्रदर्पणे उपर्यधोदक्षिणवाममुष्टीकुर्यात्त
दास्यान्मुशलाख्यमुद्रा शिरःस्थिताचेदियमेवदौ
र्गीदुर्गाप्रियाविघ्नविनाशिकाद्या आद्यामुशलमुद्रा
तंत्रसारे मुष्टिंकृत्वातुहस्ताभ्यांवामस्योपरिदक्षिणं
कुर्यात्मुशलमुद्रेयंसर्वविघ्नविनाशिनी मुष्टिंकृत्वा
कराभ्यांचवामस्योपरिदक्षिणं कृत्वाशिरसिसंयोज्य
दौर्गीमुद्रेयमीरिता अथमहायोनिमुद्रालक्षणं मं
पृ० ३८अ) त्रदर्पणे कृत्वाहस्तौसंमुखौतर्जनीभ्यांबध्वानामेमध्यमा
पृष्टसंस्थे दीर्घेमध्येक्रोडसंस्थेकनिष्टेयोनिःप्रोक्तांगुष्ट
कौचेत्तदग्रे दीर्घेमध्यमेकनिष्टेचक्रोडसंस्थेमध्यमाक्रो
डसंस्थे तदग्रेकनिष्टयोरग्रद्वये मूलेंगुष्टौचतयोर्भवति
हियोनिर्महायोनिः तस्यावक्रेमध्येसांगुष्टेभूतिनीसास्या
त् तयोःकनिष्टयोःतदायोनिरेवमहायोनिःस्यात् तस्या
योन्यावक्रेकुटुले सांगुष्टेअंगुष्टयुक्ते तंत्रसारे तर्जन्यना
पृ० ३८ब) मिकमध्याकनिष्टाःक्रमयोगतः करयोर्योजयित्वाचक
निष्टामूलदेशतः अंगुष्टाग्रेतुनिक्षिप्यमहायोनिःप्रकी
र्तिताः करयोर्मिथस्तर्जनीभ्यामनामिकेयोज्ये मध्ययाम
ध्यायोज्यामध्यम्याक्रोडसंस्थयोस्तादृशकनिष्टयोर्मूयद्यं
गुष्टाग्रद्वयंनिक्षिप्यते तदामहायोनिर्भवतीत्यर्थः प्रका
रांतरं मंत्रदर्पणे कृत्वाकरौचपुटितौस्वांगुष्टाग्रंकनीय
सीमूले योनयपरयोनिःस्यान्मुद्राकालीप्रियंकरीख्या
पृ० ३९अ) ख्याता तंत्रांतरेपि करौचसंपुटौकृत्वाकनिष्टामूलदे
शतः अंगुष्टाग्रंयोजयित्वापरयोनिरितीरिता काली
प्रियामुंडमुद्रातस्यालक्षणमुच्यते मंत्रदर्पणे मुष्टिंतु
वामपाणेःकुर्यादभ्यंतरांगुष्टं दक्षस्यमध्यमाग्रंसंलं
ब्धतयातर्जन्यां अंगुष्टाग्रंयोज्यं दक्षिणपाणिंचयोज
येन्मुष्टौदर्शयदक्षिणभागेमस्तकमुद्रास्मृताकाल्याः
तंत्रसारे अंतरांगुष्टमुष्टिंतुकृत्वावामकरस्यच मध्य
Zusammenfassende deutsche Übersetzung
Der Mudra Prakasha ist eine systematische Sammlung tantrischer Mudrās. Er beginnt mit der Verehrung Ganeshas, Haras und des Gurus und erklärt dann, warum Mudrās im Ritual überhaupt eine Rolle spielen. Nach der im Text zitierten Tradition schenken sie den Gottheiten Freude, fördern ihre Gegenwart, unterstützen die Pūjā und verbinden Mantra, Körper und Vorstellung.
Rāmakishora arbeitet dabei ausgesprochen kompilatorisch. Er übernimmt nicht einfach eine einzige Tradition, sondern stellt Beschreibungen verschiedener Quellen nebeneinander. Mantradarpaṇa, Jñānārṇava, Tantrasāra, Gautamīya, Yāmala, Vāmakeśvara Tantra, Sanatkumāra Tantra, Bālāvilāsa Tantra, Mantracintāmaṇi, Śāktānandataraṅgiṇī und Kramadīpikā werden miteinander verglichen. Wo Gesten verschieden beschrieben werden, dokumentiert der Text die Varianten.
Der erste Pariccheda behandelt allgemeine Mudrās. Aṅkuśa ruft heilige Wasser herbei, Kunta schützt, Kumbha begleitet den Abhiṣeka, Tattva dient vielen Ritualhandlungen und Kālakarṇī soll Hindernisse beruhigen. Añjali wird Vāsudeva zugeordnet.
Darauf folgen Mātṛkā- und Aṅga-Nyāsa-Mudrās. Der Körper wird durch bestimmte Fingerkombinationen als ritueller Raum erschlossen. Stirn, Augen, Ohren, Nase, Mund, Zunge, Herz, Nabel, Hände, Füße und andere Bereiche erhalten je eigene Gesten. Das Werk zeigt dadurch besonders deutlich, wie eng Mudrā und Nyāsa im Tantra miteinander verbunden sind.
Śrīvidyā-bezogene Gesten wie Saubhāgyadaṇḍinī und Ripujihvāgrahā führen in spezifischere Ritualfelder. Die Kūrma-Mudrā dient der Meditation einer Gottheit; Trikhaṇḍā gehört zur Tripurā-Verehrung; Gālinī reinigt das Wasser im Śaṅkha; Matsya bedeckt das Arghya-Gefäß.
Eine besonders wichtige Gruppe bilden die neun Devatā-Mudrās: Āvāhanī lädt ein, Sthāpanī setzt ein, Sannidhāpanī bringt Gegenwart, Sannirodhanī hält fest, Sammukhīkaraṇī wendet die Gottheit dem Verehrer zu, Sakalīkaraṇī vervollständigt die göttliche Gestalt, Avaguṇṭhanī umhüllt, Dhenu beziehungsweise Amṛtīkaraṇī „nektarisiert“, und Paramīkaraṇī erhebt die Ritualgegenwart zum Höchsten.
Die Lelihā-Mudrā gehört zum Jīva-Nyāsa. Weitere Gesten begleiten die Darbringung von Duft, Blumen, Räucherwerk, Naivedya, Ācamana und Tāmbūla.
Ein eigener Abschnitt behandelt die fünf Prāṇa-Mudrās. Prāṇa, Apāna, Vyāna, Udāna und Samāna werden durch verschiedene Fingerkombinationen symbolisiert. Rāmakishora dokumentiert dabei ausdrücklich unterschiedliche Traditionen. Gerade hier wird sichtbar, dass es historisch nicht in jedem Tantra dieselbe „einzig richtige“ Fingerform gab.
Der zweite Pariccheda sammelt zehn Mudrās Shivas. Liṅga und Yoni bilden die grundlegende Polarität; Triśūla, Akṣamālā, Vara, Abhaya, Mṛga, Khaṭvāṅga, Kapāla und Ḍamaru verweisen auf bekannte Symbole und Attribute Shivas. Die Hand wird so zu einem rituellen Bildträger.
Der dritte Pariccheda ist den neunzehn Vishnu-Mudrās gewidmet. Śaṅkha, Cakra, Gadā, Padma, Veṇu, Śrīvatsa, Kaustubha, Vanamālā, Jñāna, Bilva, Garuḍa, Nārasiṃhī, Vārāhī, Hayagrīvī, Dhanus, Bāṇa, Paraśu, Jaganmohinī und Kāma bilden einen ganzen Kosmos von Vishnu-Attributen und Avatāra-Gestalten. Einige Mudrās werden ausdrücklich Krishna, Narasiṃha, Varāha, Hayagrīva, Rāma und Paraśurāma zugeordnet.
Der vierte Pariccheda behandelt sieben Ganesha-Mudrās: Danta, Pāśa, Aṅkuśa, Vighna, Paraśu, Laḍḍuka und Bījapūra. Sie spiegeln Ganeshas Attribute – Stoßzahn, Schlinge, Elefantenhaken, Axt und Süßigkeit – unmittelbar in der Handform.
Der danach beginnende Śakti-Abschnitt ist nur teilweise erhalten. Er nennt Pāśa, Aṅkuśa, Vara, Abhaya, Khaḍga, Carma, Dhanus, Bāṇa, Muśala, Daurgī und Mahāyoni. Es folgen Parayoni und eine Kali-Muṇḍa-Mudrā. Genau während der Beschreibung dieser letzten Geste bricht die Handschrifttranskription ab.
Das Werk zeigt insgesamt eine zentrale tantrische Idee: Der Körper ist nicht bloß Zuschauer des Rituals. Die Hände können zu Trägern von Mantra, Gottheit, Symbol und innerer Vorstellung werden. Mudrā ist eine körperliche Form von Sprache.
Inspirierende Verse und Aussagen aus dem Mudra Prakasha
Verehrung der Füße Haras
druhiṇaharihayādyairdevavṛṃdairnamasyaṃ ... haracaraṇasarojaṃ kṣemakāmā bhajadhvam
Sinngemäße Übersetzung: Ihr, die ihr Wohlergehen sucht, verehrt die Lotusfüße Haras, die von Brahmā, Viṣṇu, Indra und den Scharen der Götter verehrt und von Yogis meditiert werden.
Inspiration: Bevor der Text in technische Fingerstellungen eintritt, beginnt er mit Hingabe. Mudrā wird damit von Anfang an in einen größeren spirituellen Zusammenhang gestellt.
Der Guru steht am Anfang
natvā gurupadaṃ rāmakisoreṇeṣṭasiddhidaṃ sādhakānāṃ mude mudrāprakāśo'yaṃ viracyate
Sinngemäße Übersetzung: Nachdem Rāmakishora die Füße des Gurus verehrt hat, verfasst er diesen Mudra Prakasha zur Freude der Sādhakas und zur Erlangung der gewünschten Vollendung.
Inspiration: Wissen über rituelle Formen soll nicht vom Guru-Prinzip getrennt werden. Technik ohne innere Ausrichtung ist nicht das Ziel.
Mudrā als Freude und Gegenwart
modanātsarvadevānāṃ drāvaṇātpāpasaṃtateḥ mudrāstāḥ kathitāḥ sadbhir devasānnidhyadāyikāḥ
Sinngemäße Übersetzung: Weil sie alle Gottheiten erfreuen, die Kette der Verfehlung auflösen und göttliche Gegenwart fördern, werden sie von den Weisen Mudrās genannt.
Inspiration: Die Handgeste wird nicht als Selbstzweck verstanden. Sie soll die Aufmerksamkeit sammeln und die Gegenwart des Heiligen ausdrücken.
Mukunda als Zuflucht über den Samsara-Ozean
saṃsārasiṃdhuṃ tarituṃ sukhena saṃciṃtyamānaṃ satataṃ yatīṃdraiḥ surāvalīvandyapadāraviṃdaṃ sadā mukundaṃ sujanā bhajadhvam
Sinngemäße Übersetzung: Ihr guten Menschen, verehrt beständig Mukunda, dessen Lotusfüße von den Göttern gepriesen und von großen Asketen meditiert werden, damit der Ozean des Samsara leicht überquert werde.
Inspiration: Selbst im sehr technischen Vishnu-Abschnitt bleibt das Ziel nicht die perfekte Fingerstellung, sondern die Hinwendung zu Mukunda.
Ganesha beseitigt Hindernisse
namattagaṇeśaṃ gīrvāṇāḥ yaṃ namaṃti śakrādyāḥ vighnā vilayaṃ yasya smaraṇenāpi vrajaṃtyāśu
Sinngemäße Übersetzung: Die Götter, beginnend mit Indra, verneigen sich vor Ganesha; schon durch seine Erinnerung schwinden Hindernisse rasch.
Inspiration: Die Mudrās Ganeshas sind eingebettet in die vertraute spirituelle Bedeutung des Gottes als Überwinder von Hindernissen.
Wichtigste Mantras aus dem Mudra Prakasha
Der Mudra Prakasha ist kein Mantra-Handbuch. Er nennt Mantras meist nur als Begleitung einer Mudrā. Daher werden hier ausschließlich Formeln aufgeführt, die im erhaltenen Text tatsächlich ausgeschrieben sind.
Oṃ Śrī Gaṇeśāya Namaḥ
oṃ śrīgaṇeśāya namaḥ
ॐ श्रीगणेशाय नमः
Verwendung: Eröffnungsanrufung des erhaltenen Manuskripttextes.
Oṃ Prāṇāya Svāhā
oṃ prāṇāya svāhā
ॐ प्राणाय स्वाहा
Verwendung: Der Text nennt diese Formel ausdrücklich als Beispiel für die Mantras der fünf Prāṇas. Die entsprechenden weiteren Formeln mit Apāna, Vyāna, Udāna und Samāna werden als analoge Reihe vorausgesetzt, aber nicht einzeln ausgeschrieben.
Huṃ im Zusammenhang mit Kavaca und Avaguṇṭhana
Der Text erwähnt bei der Avaguṇṭhana-Mudrā die Kavaca-Formel huṃ. Da die vollständige Mantra-Struktur an dieser Stelle nicht als eigenständiges Rezitationsmantra ausgeschrieben ist, wird sie hier nicht zu einer längeren Formel ergänzt.
Mudra Prakasha und heutige Yoga-Praxis
Der historische Mudra Prakasha und moderne Yoga-Mudrās gehören zur selben weiten indischen Gestentradition, dürfen aber nicht einfach gleichgesetzt werden.
Im heutigen Yoga werden Finger-Mudrās häufig während Meditation, Pranayama, Mantra-Wiederholung oder stiller Innenschau verwendet. Der Mudra Prakasha beschreibt dagegen überwiegend rituelle Devatā-Mudrās in einem tantrischen Pūjā- und Nyāsa-Kontext.
Daraus ergeben sich dennoch einige inspirierende Verbindungen:
- Bewusstheit der Hände: Jede Handbewegung kann achtsam und absichtsvoll werden.
- Verkörperte Symbolik: Eine spirituelle Idee muss nicht nur gedacht werden; sie kann im Körper Ausdruck finden.
- Mantra und Gestik: Klang und Körperhaltung können sich gegenseitig unterstützen.
- Dhyāna: Viele Mudrās werden ausdrücklich vor oder während der Meditation über eine Gottheit gezeigt.
- Bhakti: Der Text eröffnet und gliedert seine technischen Abschnitte immer wieder durch devotionales Gotteslob.
- Viveka: Historische Ritualmudrās sollten nicht ohne Kontext als moderne Energieübungen ausgegeben werden.
Der Yoga-Vidya-Wikiartikel Mudra erläutert weitere Bedeutungen des Begriffs, darunter Finger-, Hand-, Körper- und Hatha-Yoga-Mudrās. Auch Vishnu Mudra, Chin Mudra, Khechari Mudra, Maha Mudra und Yoni Mudra gehören zu anderen, teilweise deutlich verschiedenen Verwendungskontexten.
Der Mudra Prakasha als Quellenwerk
Für die Tantra-Forschung ist das Werk besonders interessant, weil es ältere Texte zitiert und Varianten bewahrt.
Mantradarpaṇa ist die am häufigsten herangezogene Quelle. Viele Mudrā-Lakṣaṇas werden unmittelbar daraus zitiert.
Das Jñānārṇava wird für Aṅkuśa, Tattva, Śrīvidyā-Nyāsa, Kūrma, Trikhaṇḍā, Devatā-Mudrās, Puṣpa-Mudrā und weitere Gesten herangezogen.
Der Tantrasāra liefert zahlreiche Parallelbeschreibungen, etwa zu Kālakarṇikā, Aṅga-Nyāsa, Kūrma, Shiva-Mudrās, Vishnu-Mudrās und Śakti-Mudrās.
Das Gautamīya erscheint unter anderem bei der Definition der Mudrā, der Kalaśa-Mudrā, Nyāsa, Gālinī und den Devatā-Mudrās.
Yāmala-Überlieferungen werden besonders für Definitionen, Aṅga-Mudrās, Prāṇa-Mudrās und weitere Ritualgesten verwendet.
Auch Kularnava Tantra, Vāmakeśvara Tantra, Sanatkumāra Tantra, Bālāvilāsa Tantra, Mantracintāmaṇi, Śāktānandataraṅgiṇī und Kramadīpikā bilden Teile des intertextuellen Netzes.
Gerade diese Zitierweise macht deutlich: Der Mudra Prakasha will nicht eine neue Mudrā-Tradition erfinden, sondern vorhandene Überlieferungen sammeln, ordnen, vergleichen und für den Sādhaka verständlicher machen.
Abschluss
Der Mudra Prakasha zeigt eine Seite des Tantra, die leicht übersehen wird: Spiritualität wird hier bis in die Finger hinein verkörpert.
Eine Mudrā kann ein Muschelhorn, einen Lotus, ein Rad, einen Dreizack, eine Keule, einen Bogen, einen Elefantenhaken oder eine Yoni darstellen. Sie kann eine Gottheit einladen, Gegenwart verdichten, Schutz symbolisieren, eine Gabe darbringen oder einen Nyāsa begleiten. Die Hände werden dadurch zu einem kleinen rituellen Kosmos.
Doch gerade die Eröffnungsverse erinnern daran, dass diese Formen nicht isoliert betrachtet werden sollen. Rāmakishora beginnt mit Ganesha, Hara und Guru. Auch der Vishnu-Abschnitt beginnt mit Mukunda-Bhakti, der Ganesha-Abschnitt mit dem Lob des Hindernisbeseitigers und der Śakti-Teil mit einer persönlichen Bitte um Gnade.
Für heutige Leser liegt darin eine besonders hilfreiche Perspektive: Die äußere Geste erhält erst durch Bewusstsein, Hingabe, Mantra und Bedeutung ihre spirituelle Tiefe.
Der Mudra Prakasha ist deshalb zugleich technisches Handbuch und Zeugnis einer verkörperten Ritualsprache. Er macht sichtbar, wie differenziert tantrische Traditionen Körper, Symbol und Mantra miteinander verbunden haben.
Dass der erhaltene Text mitten in der Kali-Muṇḍa-Mudrā abbricht, gehört zur Geschichte der Quelle. Der Artikel lässt diesen Abbruch bewusst stehen. Ein unvollständig erhaltenes Manuskript ist nicht weniger wertvoll – solange klar bleibt, wo Wissen endet und Rekonstruktion beginnen würde.
Textgrundlage
Grundlage ist ausschließlich die vom Nutzer bereitgestellte Muktabodha-Ausgabe M00627, Mudrāprakāśa, nach Manuskript 1406k des Dharmartha Trust am Raghunath Temple, Jammu, Umfang 39 Patra. Muktabodha bezeichnet Revision 1 vom 29. November 2023 als diplomatische Transkription. Verfasser ist nach den erhaltenen Selbstnennungen Rāmakishora. Der Text bricht auf Blatt 39a während der Beschreibung einer Kali-Muṇḍa-Mudrā ab; ein Schlusskolophon ist in dieser Datei nicht erhalten.
Siehe auch
- Mudra
- Finger Mudras
- Vishnu Mudra
- Chin Mudra
- Yoni Mudra
- Khechari Mudra
- Maha Mudra
- Nyasa
- Puja
- Mantra
- Bija Mantra
- Matrika
- Shiva
- Shakti
- Vishnu
- Ganesha
- Tripurasundari
- Kali
- Narasimha
- Varaha
- Hayagriva
- Garuda
- Jnanarnava Tantra
- Kularnava Tantra
- Matrika Tantra
- Mantramahodadhi
- Sharada Tilaka Tantra
- Prapanchasara Tantra
- Sri Vidya
- Kundalini
- Prana
Seminare
Mudras
Der RSS-Feed von https://www.yoga-vidya.de/seminare/interessengebiet/mudras/rssfeed.xml konnte nicht geladen werden: Fehler beim Parsen von XML für RSS
Kundalini Yoga
- 06.11.2026 - 08.11.2026 Kundalini Yoga Einführung
Gründliche Einführung in die Theorie und Praxis des Kundalini Yoga, Yoga der Energie. Die praktischen Übungen des Kundalini Yoga umfassen Pranayama (…- Arjuna Wingen
- 13.11.2026 - 15.11.2026 Kundalini Yoga Mittelstufe
Intensives Kundalini Yoga Seminar zur Erweckung der inneren Kundalini Energie, Erweiterung des Bewusstseins und Entfaltung des vollen Potentials. Yoga A…- Manuel Hirning
Mantra und Musik
- 06.11.2026 - 08.11.2026 Asana Intensiv - Musikalisch-Meditativ
Yoga und Musik ergänzen sich ideal. Jede Asana wird von Musik, Mantra Gesang und anderen Klängen auf deiner Reise nach innen begleitet! Die Yoga Stell…- Gopi Jana Kretschmer da Conceição
- 06.11.2026 - 08.11.2026 Harmonium Lernseminar
Lerne, Harmonium zu spielen! Wenn vorhanden, bitte eigenes Harmonium mitbringen. Keine Vorkenntnisse nötig.- Alisa Yakhontova
