Shaktananda Tarangini

Shaktananda Tarangini (Sanskrit: शाक्तानन्दतरंगिणी śāktānandataraṅgiṇī f.), auch Śāktānandataraṅgiṇī beziehungsweise Shaktanandatarangini geschrieben, ist ein umfangreiches śāktisch-tantrisches Kompendium von Brahmānandagiri. Der Titel bedeutet sinngemäß „Wellen der Freude der Śakti-Tradition“. In achtzehn Ullāsas entfaltet das Werk einen nahezu vollständigen Praxisweg des Shaktismus: von Körper, Karma und Mahāmāyā über Dīkṣā, Guru, Mantra, Kundalini, Chakra und Yoga bis zu Antar-Yāga, Nitya-Pūjā, Japa, Puraścaraṇa, Yantra, Homa und der Verehrung der Devi.

Die Śāktānandataraṅgiṇī ist zugleich philosophisch und rituell. Sie lehrt die Einheit von Devī und höchstem Selbst, betont So'ham und Ahaṃ Brahmāsmi, beschreibt die Erhebung der Kuṇḍalinī durch Suṣumṇā und die Cakras und führt äußere Pūjā immer wieder auf eine innere Verehrung im Bewusstsein zurück. Zugleich bewahrt sie zahlreiche historische Ritual- und Sozialvorschriften. Diese werden in diesem Artikel quellentreu dargestellt und, wo nötig, religionsgeschichtlich eingeordnet.

Kundalini – die Śāktānandataraṅgiṇī beschreibt ausführlich den Aufstieg der Kuṇḍalinī durch Suṣumṇā und die Cakras.

Pose der Göttin Kali bei Yoga Vidya – als moderne bildliche Verbindung zur im Werk zentralen Verehrung der göttlichen Śakti.

Brahmanandagiri und die Textgrundlage

Die Muktabodha-Datei nennt Brahmānandagiri als Autor und Pañcānana Śāstrī als Herausgeber. Die E-Text-Transkription wurde vom Muktabodha Indological Research Institute unter der Aufsicht von Mark S. G. Dyczkowski erstellt. Als gedruckte Vorlage wird eine Ausgabe in bengalischer Schrift genannt; ein Publikationsjahr ist in den Metadaten nicht angegeben.

Der Autor bezeichnet sich in den Kolophonen ausführlich als Parivrājakācārya, Paramahaṃsatīrthāvadhūta, Śrīmad Brahmānandagiri. Das Werk besitzt 18 Ullāsas. Die Einleitung selbst kündigt ihre Themen an; der achtzehnte Ullāsa schließt mit `samāpto'yaṃ granthaḥ` – „dieses Werk ist beendet“.

Wichtiger Hinweis zur historischen Einordnung
Die Śāktānandataraṅgiṇī sammelt Texte und Ritualnormen aus unterschiedlichen tantrischen Quellen. Darunter befinden sich vormoderne Regeln über Varṇa, Geschlecht, Reinheit, Tieropfer und andere Praktiken, die nicht mit heutigen ethischen, medizinischen oder gesellschaftlichen Maßstäben gleichgesetzt werden dürfen. Der Artikel dokumentiert sie, ohne sie als moderne Handlungsanweisung auszugeben.

Vollständige deutsche Gesamtwiedergabe

Die folgende deutsche Fassung erschließt den gesamten erhaltenen Inhalt aller achtzehn Ullāsas in ihrer Reihenfolge. Sie bewahrt die großen Argumentations- und Ritualzusammenhänge, die zitierten Traditionspositionen sowie die philosophischen und praktischen Kernaussagen. Wo die Vorlage Varianten, Fehler oder unklare Lesarten enthält, wird keine scheinbar sichere Lesung erfunden.

Hinweis zur Übersetzungsform
Bei diesem sehr umfangreichen Kompendium ist die deutsche Fassung als vollständige systematische Gesamtwiedergabe des erhaltenen Inhalts angelegt, nicht als mechanische Satz-für-Satz-Parallelübersetzung jeder einzelnen zitierten Ritualvariante. Der vollständige Sanskrittext steht anschließend sowohl in Umschrift als auch in Devanagari zur Verfügung. Einzelne historisch besonders wichtige Verse und Mantras werden zusätzlich wörtlich übersetzt.

Mangala und Aufbau des Werkes
Brahmānandagiri eröffnet die Śāktānandataraṅgiṇī mit der Verneigung vor der ewigen Prakṛti, die ihrem Wesen nach der höchste Ātman ist. Das Werk soll sowohl bhukti, erfülltes Leben und spirituelle Früchte, als auch mukti, Befreiung, dienen.

Prakṛti wird zunächst als Gleichgewicht der drei Guṇas Sattva, Rajas und Tamas erklärt. In einer weiteren tantrischen Deutung ist die höchste Śakti selbst Prakṛti, sobald sie die drei Guṇas trägt; Sadāśiva erscheint dazu als Puruṣa. „Nityā“, die Ewige, heißt sie, weil Brahmā, Viṣṇu, Śiva und die übrigen göttlichen Formen aus ihr hervorgehen und wieder in ihr aufgelöst werden. „Paramātman“ bedeutet hier der höchste, alles überragende Ātman. Die Vielheit der individuellen und göttlichen Gestalten wird mit der scheinbaren Vielheit des einen Raumes in verschiedenen Gefäßen verglichen.

Der Autor kündigt anschließend die 18 Ullāsas an: Körper und Karma, Dīkṣā, Yoga, Morgenpraxis, Āsana, Antar-Yāga, Nitya-Pūjā, Mālā, Japa, Mahāsetu/Setu/Kullukā, Mukhaśodhana, Puraścaraṇa, Yantra und Bali, Upacāras, Früchte von Namensgedenken und Pūjā, Saṃsarga- und Prāyaścitta-Fragen, Kuṇḍa sowie Homa. Den Abschluss bilden Erklärungen der Namen der Göttin und eine besondere Verherrlichung Durgās.

Erster Ullāsa – Körper, Karma, Saṃsāra, Mahāmāyā und Befreiung
Auf die Frage der Devī nach Körper und Befreiung erklärt Īśvara die Entstehung des menschlichen Körpers nach der vormodernen tantrisch-medizinischen Kosmologie des Werkes. Bei der Zeugung verbinden sich Samen und Blut; die fünf Elemente wirken im Embryo. Vāyu formt den Körper wie ein Töpfer sein Gefäß. Es folgen traditionelle Angaben zur Embryonalentwicklung: Kalala, Bläschen, Blut, Fleischmasse, Glieder, Organe und Gelenke entstehen stufenweise über die Monate.

Der menschliche Körper wird als Mikrokosmos dargestellt. Der Jīva wohnt wie eine Lampenflamme im Herzen und ist an Prāṇa gebunden. Sinne, Handlungsorgane, Nabel, Manas und die Zustände Wachen, Traum und Tiefschlaf gehören zu seinem „Gefolge“. Der Geist gilt als Wagenlenker der Sinne; durch gute und schlechte Handlungen bindet sich der Jīva an Karma.

Zehn Haupt-Nāḍīs werden genannt: Iḍā, Piṅgalā, Suṣumṇā, Gāndhārī, Hastijihvā, Pūṣā, Yaśasvinī, Alambuṣā, Kuhū und Śaṅkhinī; daneben werden 72.000 feine Nāḍīs erwähnt. Es folgen die traditionellen Fünfergruppen der Element-Eigenschaften und die zehn Vāyus: Prāṇa, Apāna, Samāna, Udāna, Vyāna sowie Nāga, Kūrma, Kṛkara, Devadatta und Dhanañjaya.

Der Körper enthält symbolisch den ganzen Kosmos: sieben Unterwelten, die Welten Bhūr bis Satya, sieben Berge, sieben Inseln, sieben Ozeane und die neun Planeten. Sonne und Mond werden Nāda- und Bindu-Cakra zugeordnet; andere Planeten erhalten Körperorte.

Für den im Mutterleib befindlichen Jīva nimmt der Text eine Erinnerung an frühere Geburten an. Der Embryo erinnert gute und schlechte Taten und fasst den Vorsatz, Śiva-Erkenntnis zu üben und Guru und Gottheit zu verehren. Durch die Gewalt des Geburtsvorgangs werde diese Erinnerung jedoch ausgelöscht.

Traditionelle Vorstellungen über die Entstehung männlicher, weiblicher und nicht eindeutig männlicher oder weiblicher Körper werden ebenfalls angeführt. Diese Aussagen sind als vormoderne Textlehre wiedergegeben, nicht als moderne Biologie.

Der Lebensweg wird von Kindheit über Jugend und Alter bis zum Tod gegliedert. Nach dem Tod nimmt der Mensch nach dieser Tradition einen ātivāhika- beziehungsweise Preta-Körper an; nach den entsprechenden Totenriten folgt eine neue karmisch bestimmte Existenz.

Karma begleitet den Handelnden wie ein Kalb unter tausend Kühen seine Mutter wiederfindet. Göttliche, menschliche, tierische, vogelartige, wurmartige und pflanzliche Geburten werden als karmische Möglichkeiten dargestellt. Das menschliche Leben gilt als besonders wertvoll, weil Tattva-Erkenntnis hier möglich sei.

Aus dieser Sicht entwickelt der Text eindringliche Vergänglichkeitsmeditationen: Reichtum gleicht einem Traum, Jugend einer Blüte und Lebensdauer einem Blitz. Körper, Besitz und Beziehungen sind unbeständig; der Tod wartet nicht darauf, ob ein Vorhaben abgeschlossen wurde.

Als Kern von Bindung und Freiheit nennt Brahmānandagiri zwei Haltungen: „mein“ und „nicht-mein“. Durch mama, Besitzidentifikation, entsteht Bindung; durch nirmama, Freiheit von Besitzanspruch, wird Befreiung möglich.

Mahāmāyā erklärt, warum selbst Wissende in Verblendung geraten können. Sie ist zweifach: als Vidyā führt sie zur Befreiung, als Avidyā bindet sie an Saṃsāra. Der Aspirant soll deshalb die befreiende Vidyā pflegen, Zeit nicht sinnlos vertun und Mantra, Pūjā, Japa, Yāga und Stotra unter Führung des Guru üben.

Zweiter Ullāsa – Dīkṣā, Guru und Mantraübertragung
Der zweite Ullāsa erklärt die Bedeutung der Initiation. Ohne Dīkṣā gebe es im Śiva-Śāsana keine vollständige Befreiung. Wie ein Gefäß in einem dunklen Raum durch eine Lampe sichtbar wird, so soll der von Māyā verhüllte Ātman durch Mantra und Initiation offenbar werden.

Dīkṣā wird etymologisch als dasjenige erklärt, was leuchtende Erkenntnis gibt und Sünde vernichtet. Der Text betont, dass Mantras aus dem Mund eines qualifizierten Guru empfangen werden sollen. Die historische Tradition formuliert hierzu strenge Regeln über Initiation, Kaste, Geschlecht und soziale Ordnung. Diese Aussagen werden als historische Normen des Werkes dokumentiert; sie sind keine Empfehlung für heutige soziale Diskriminierung.

Der Begriff Āgama wird aus Überlieferungsformeln erklärt: vom Mund Śivas gekommen, zu Girijā gegangen und von Vāsudeva anerkannt. Fünf Āmnāyas werden den fünf Gesichtern Śivas zugeordnet.

Es folgen Regeln über einen geeigneten Guru. Genannt werden Selbstbeherrschung, Kenntnis der Āgamas, Wahrhaftigkeit, Friedfertigkeit und Mitgefühl. Der Ullāsa bietet zugleich zahlreiche historisch bedingte Ausschlussregeln, die den sozialen Vorstellungen seiner Entstehungszeit entsprechen.

Ausführlich behandelt Brahmānandagiri Mantra-Dīkṣā, Schreiben von Mantras auf Blätter, Prāṇapratiṣṭhā, Arghya, die Śāktikī-Dīkṣā, Unterweisung am Ohr, Guru-Dakṣiṇā und besondere Zeiten für Initiation. Er widerspricht der Vorstellung, Dīkṣā müsse zwingend durch astrologische Berechnungen bestimmt werden: Wenn ein wahrer Guru zufrieden ist, gelten Tag, Planeten, Nakṣatras und Rāśis als günstig.

Die zehn Mantra-Saṃskāras werden aufgezählt: Janana, Jīvana, Tāḍana, Bodhana, Abhiṣeka, Vimalīkaraṇa, Āpyāyana, Tarpaṇa, Dīpana und Gupta. Sie dienen symbolisch der „Geburt“, Belebung, Reinigung, Stärkung und Bewahrung des Mantras.

Danach folgt eine umfangreiche Guru-Lehre. Der Guru wird als spirituelle Quelle, als Zeuge des Getanen und Nichtgetanen und als Brahman selbst verehrt. Regeln des Respekts, der täglichen Erinnerung, der Annäherung, der Gabe, der Ehrfurcht und des Verhaltens im Beisein des Guru werden ausführlich beschrieben. Manche Vorschriften sind extrem und spiegeln die hierarchische Struktur der damaligen tantrischen Gemeinschaft; sie sind historisch einzuordnen.

Die zentrale spirituelle Aussage lautet: Wie zur Gottheit, so zum Mantra; wie zum Mantra, so zum Guru; wie zum Guru, so zum eigenen Selbst. Diese vierfache Verbindung bildet das Herz der Initiationslehre.

Dritter Ullāsa – Abheda-Yoga, Saguṇa und Nirguṇa, Meditation
Der dritte Ullāsa fragt, wie das formlose Brahman verehrt werden kann. Für die Bedürfnisse der Übenden nimmt das eine formlose Bewusstsein Formen an. Das eine Brahman erscheint durch Māyā in vielfältigen Gestalten, männlich, weiblich und jenseits beider.

Meditation wird zweifach erklärt: grob als Betrachtung einer göttlichen Gestalt und subtil als Erkenntnis der Mantra- und Bewusstseinsnatur. Die grobe Form ist nicht Endziel, sondern ein Tor zur subtilen Erkenntnis.

Die Devī soll schließlich als das eigene Selbst erkannt werden. Der Text sagt ausdrücklich: Man soll das Selbst als die ursprüngliche Śakti betrachten. Durch beständige Kontemplation „So'ham – Ich bin Das“ werde der Mensch mit dem Gegenstand der Meditation eins. „Ich bin die Göttin und kein anderer; ich bin frei“ ist eine zentrale Abheda-Formel dieses Ullāsa.

Ebenso wird gesagt: Durch Meditation über Rudra wird man Rudra; durch Meditation über Viṣṇu wird man Viṣṇu; durch Meditation über Durgā wird man Durgā. Der Sinn ist nicht körperliche Verwandlung, sondern Identifikation mit der göttlichen Bewusstseinswirklichkeit.

Der Text preist Dhyāna-Yoga als unmittelbaren Weg. „Ahaṃ brahmāsmi“ löst Unwissenheit auf. Wie Schaum und Wellen aus dem Ozean hervorgehen und in ihn zurückkehren, so geht die Welt aus dem Selbst hervor und kehrt in das Selbst zurück.

Viele Göttinnen werden als Formen derselben Mahāmāyā genannt: Kālī, Nīlā, Mahādurgā, Tvaritā, Chinnamastā, Vāgvādinī, Annapūrṇā, Pratyaṅgirā, Kāmākhyā, Bālā, Mātaṅgī und andere. Ebenso werden männliche Avatāras aufgezählt. Brahmānandagiri betont dabei mehrfach die Einheit der Gottheiten: Wer eine Gottheit lobt, lobt alle; wer aus Parteilichkeit eine verachtet, verfehlt die nichtduale Sicht.

Die Śakti-Verehrung wird besonders gepriesen, weil sie nach dieser Tradition Bhukti und Mukti miteinander verbindet.

Vierter Ullāsa – Morgenpraxis, Guru-Meditation, Ṣaṭcakra und Kuṇḍalinī
Der vierte Ullāsa beginnt mit der Morgenpraxis. Im Brahma-Muhūrta soll der Aspirant aufstehen und Guru und Gottheit im Sahasrāra beziehungsweise Parabindu meditieren.

Es folgt eine ausführliche Guru-Meditation: der Guru wird hell wie der Mond, in weißen Gewändern, mit Segen und Schutz gebenden Händen und mit seiner roten Śakti vorgestellt. Danach folgt eine mentale Pūjā aus den Elementen und ein Guru-Mantra, anschließend ein langes Guru-Stotra und bekannte Guru-Verneigungen wie „akhaṇḍamaṇḍalākāraṃ…“ und „ajñānatimirāndhasya…“.

Der Ullāsa entfaltet dann die Cakra-Lehre. Die drei Haupt-Nāḍīs Iḍā, Piṅgalā und Suṣumṇā werden beschrieben; innerhalb der Suṣumṇā liegt Citriṇī und darin die feine Brahma-Nāḍī.

Mūlādhāra wird als vierblättriger roter Lotus beschrieben, mit der Yoni der Kāmākhyā und Svayambhū-Liṅga. Kuṇḍalinī liegt dort wie eine dreieinhalbfach gewundene Schlange und bedeckt das Tor zum höchsten Brahman.

Svādhiṣṭhāna besitzt sechs, Maṇipūra zehn, Anāhata zwölf, Viśuddha sechzehn und Ājñā zwei Blätter. Sahasrāra ist der große tausendblättrige Lotus mit Nāda und Bindu.

Die Cakras werden mit den fünf Elementen, Manas, verschiedenen Liṅgas und Śaktis verbunden. In Sahasrāra wird Sadāśiva als rein, kristallgleich und leuchtend meditiert. Dākinī, Rākinī, Lākinī, Kākinī, Śākinī, Hākinī und Yākinī werden den Zentren zugeordnet.

Im Kuṇḍalinī-Yoga soll die Göttin zusammen mit dem Jīvātman durch Suṣumṇā und die Cakras zum Sahasrāra geführt werden. Dort vereinigt sie sich symbolisch mit Sadāśiva; daraus strömt Amṛta. Mit diesem Nektar werden die Cakra-Gottheiten innerlich getränkt; anschließend wird Kuṇḍalinī wieder zum Mūlādhāra zurückgeführt.

Der Text nennt Haṃsa und So'ham als zentrale Mantraformen dieser Bewegung. Er erklärt auch, dass die Lotusblüten je nach Pravṛtti- oder Nivṛtti-Richtung nach unten oder nach oben gewandt vorgestellt werden.

Später wird die Kuṇḍalinī auf dem Rückweg durch Ājñā, Viśuddha, Herz, Maṇipūra und Svādhiṣṭhāna bis zum Mūlādhāra geführt und jeweils mit der entsprechenden Śiva-Form vereinigt.

Eine wichtige Gebetsformel lautet sinngemäß: „Ich bin nicht ein anderer als die Devī; ich bin Brahman, von meinem Wesen her Sat-Cit-Ānanda und ewig frei.“ Danach folgen Zahnreinigung, Bad, Tīrtha-Anrufung, Ācamana, Tilaka, Tripuṇḍra, tantrische Sandhyā, Tarpaṇa, Sonnen-Arghya und Kuṇḍalinī-Meditationen für verschiedene Tageszeiten.

Fünfter Ullāsa – Āsana und Zeiten der Pūjā
Der fünfte Ullāsa behandelt äußere Sitzunterlagen und meditative Sitzhaltungen. Verschiedene Materialien wie Kuśa, Wolle, Stoff, Tierhaut und Holz werden in den Quellen unterschiedlich bewertet; den Materialien werden traditionelle Wirkungen zugeschrieben.

Die eigentlichen Körperhaltungen sind Padmāsana, Svastikāsana, Bhadrāsana, Vajrāsana und Vīrāsana. Ihre traditionelle Ausführung wird beschrieben.

Danach unterscheidet der Text Nitya-, Naimittika- und Kāmya-Pūjā. Mehrere Quellen bevorzugen für bestimmte Śakti-Mantras Nacht und besonders Mitternacht. Andere Stellen differenzieren nach Ritualart. Solche Zeitangaben gehören zur historischen Ritualordnung und werden nicht als notwendige moderne Praxisvorschriften verstanden.

Sechster Ullāsa – Antar-Yāga, die innere Pūjā und der innere Homa
Der sechste Ullāsa gehört zu den spirituell stärksten Teilen des Werkes. Wer die im eigenen Herzen wohnende Gottheit verlässt und nur außen sucht, gleicht jemandem, der den Kaustubha-Edelstein in der Hand hält und dennoch nach Glasscherben umherirrt.

Der Aspirant setzt sich bequem hin und erschafft im Herzen einen inneren Nektarozean, darin eine Edelsteininsel mit goldenem Sand, Wunschbäumen, Blumen, Vögeln, einem kostbaren Pavillon, Thron und Bett. Die eigene Iṣṭa-Devatā wird dort in höchster Schönheit vorgestellt.

Im Geiste erhält die Göttin Bad, Salbung, Gewänder, Schmuck, Duft, Blumen, Speisen, Tāmbūla und die 16 Upacāras. Dann folgen mentale Japa- und Homa-Handlungen.

Das innere Feuer befindet sich im Bewusstseins-Kuṇḍa. Iḍā, Piṅgalā und Suṣumṇā werden darin meditiert. Die Sinnesbewegungen selbst werden geopfert. Eine zentrale Formel lautet: „Im Feuer des Bewusstseins im Nabel opfere ich mit dem Geist als Schöpflöffel die Bewegungen der Sinne.“ Weitere Āhutis führen bis zum Opfer der gesamten Welt von Erde bis Śiva in den inneren Saṃvid-Agni.

Die Pūrṇāhuti ist das Opfer von „Idantā“, der Diesheit, in die höchste „Ahaṃtā“, das universale Ich-Bewusstsein. Durch solchen Antar-Yāga werde der Aspirant „brahmamaya“, von Brahman erfüllt.

Für Haushälter verbindet das Werk innere und äußere Pūjā. Für Yogis und Muni kann die geistige Verehrung dominieren. Entscheidend ist: äußere Pūjā ohne innere Ausrichtung bleibt unvollständig; innere Verehrung kann unter Umständen die äußere ersetzen.

Siebter Ullāsa – Nitya-Pūjā, Bhūtaśuddhi, Nyāsa und äußere Verehrung
Der siebte Ullāsa ist ein umfangreiches Ritualkompendium. Er beginnt mit Reinigung des Pūjā-Ortes, Anordnung von Duft, Blumen, Lampen, Speisen und Arghya, dem Śānti-Kumbha und der Reinigung von Wasser und Gefäßen.

Türgottheiten, Gaṇeśa, Kṣetrapāla, Yoginī, Brahmā und Vāstu werden verehrt. Es folgen Karaśuddhi, Schutzgesten, Digbandha und Guru-Verehrung.

Bhūtaśuddhi reinigt den aus fünf Elementen gedachten Körper durch Atem, Bīja-Mantras und innere Transformation. Danach folgen Mātṛkā-Nyāsa, Vidyā-Nyāsa, Prāṇāyāma, Ṛṣi-Chandas-Devatā-Bīja-Śakti-Kīlaka-Nyāsa und Ṣaḍaṅga-Nyāsa.

Das Grundprinzip lautet: „Nicht-Göttlich“ soll die Gottheit nicht verehren; durch Nyāsa wird der Aspirant selbst in den Devatā-Körper hineingenommen. In śāktischer Form heißt dies: Erst wenn man Devī geworden ist, soll man Devī verehren.

Der Text beschreibt äußeren und inneren Mātṛkā-Nyāsa, die Verteilung der Sanskritlaute auf Cakras und Körperteile, die Wirkungen von Bindu und Visarga und verschiedene Formen des Prāṇāyāma.

Danach folgen Ātma-Dhyāna, Devī-Dhyāna, Āvāhana, Upacāras, Ṣaḍaṅga-Pūjā, Guru-Paṅkti, Āvaraṇa-Pūjā, Japa, Nīrājana, Pradakṣiṇā und vollständige Selbsthingabe.

Am Ende bittet der Aspirant die Göttin, alle Fehler durch Unwissenheit, Nachlässigkeit, Mangel an Material oder unvollständige Ausführung zu verzeihen. Die Gottheit wird wieder ins Herz zurückgeführt. Die Pūjā endet also dort, wo sie begonnen hat: im eigenen Bewusstsein.

Achter Ullāsa – Mālā und Japa-Zählung
Der achte Ullāsa erklärt Hand-Mālā und Gebetsketten. Für tägliches Japa kann die Hand verwendet werden; für besondere Zwecke werden Mālās aus verschiedenen Materialien genannt.

Die Fingersegmente werden als Zählstellen verwendet; bestimmte Bereiche gelten als Meru und sollen nicht überschritten werden. Es folgen unterschiedliche Angaben über 14, 15, 25, 27, 30, 50, 54 oder 108 Perlen und deren traditionelle Wirkungen.

Genannt werden unter anderem Rudrākṣa, Kristall, rote Sandelholzperlen, Gold, Silber, Koralle, Perlen, Muschel und andere Materialien. Für einzelne Gottheiten werden besondere Mālās genannt.

Die Herstellung verlangt gleichmäßige, unbeschädigte Perlen und sorgfältiges Fädeln. Danach folgt eine Mālā-Pratiṣṭhā mit Reinigung, Mantras und Verehrung. Beim Japa soll die Mālā bedeckt und respektvoll geführt werden; der Meru wird nicht überschritten.

Neunter Ullāsa – Japa, Mantra-Caitanya, Puraścaraṇa-Grundlagen und Yoni-Mudrā
Der neunte Ullāsa unterscheidet gesprochenen, geflüsterten und mentalen Japa. Die mentale Form wird besonders hoch bewertet, sofern der Geist tatsächlich im Mantra ruht.

Vor dem Japa sollen Mantra, Devatā, Guru und eigenes Bewusstsein zusammengeführt werden. Die Schrift erklärt Mantra nicht als bloße Lautfolge, sondern als lebendige Devatā-Gestalt.

Es folgen Regeln zur Puraścaraṇa, Zahlen des Japa und besondere Vorschriften für verschiedene Vidyās. Die Gottheit wird aus den Buchstaben des Mantras gedacht; aus den Varṇas entstehen symbolisch Gesicht, Hände, Füße und andere Glieder.

Die Kāminī-Lehre betrachtet die Mantra-Śakti als lebendige, bewusstseinsvolle Gestalt. Weitere Abschnitte behandeln neun Tattvas, Bedeutung des Mantras, seinen Sitz, Mantra-Caitanya, Yoni-Mudrā, Mantra-Śikhā und die Beseitigung ritueller „Unreinheiten“ des Japa.

Der spirituelle Kern ist: Ein Mantra wird durch Verständnis, lebendige Beziehung und Bewusstseinsverbindung wirksam, nicht durch mechanische Wiederholung allein.

Zehnter Ullāsa – Mahāsetu, Setu und Kullukā
Der zehnte Ullāsa behandelt Schutz- und Verbindungsformeln, die das Hauptmantra begleiten. Setu ist wörtlich eine Brücke. Mahāsetu, allgemeiner Setu und besondere Setu-Formeln sollen die Praxis einhegen, stabilisieren und mit der Gottheit verbinden.

Brahmānandagiri gibt unterschiedliche Setu- und Kullukā-Formeln für verschiedene Gottheiten wie Śyāmā, Bhuvaneśvarī, Annapūrṇā, Mahiṣamardinī, Viṣṇu, Kṛṣṇa, Rāma, Śiva, Tārā und Kālī wieder.

Da diese Formeln zum Teil verschlüsselt aus Bīja-Kombinationen aufgebaut sind und an Initiationskontexte gebunden werden, werden sie im späteren Mantra-Abschnitt nur dort ausdrücklich ausgeschrieben, wo die Quelle eine klare, vollständige Formel gibt.

Elfter Ullāsa – Mukhaśodhana, Nidrābhaṅga und Mantra-Voraussetzungen
Der elfte Ullāsa beschreibt die Reinigung des Mundes vor Mantra-Praxis. Bestimmte Mantras sollen die Sprach- und Mundsphäre rituell reinigen.

Ein weiterer Abschnitt behandelt Nidrābhaṅga, das Durchbrechen von Trägheit und Schlaf. Der Text erklärt, dass Mantra-Vidyā Eigenschaften wie Caitanya, Dīpana und Yoni-Verbindung benötigt, damit der Japa als vollständig gilt.

Dīpanī bedeutet das „Entflammen“ oder Aktivieren des Mantras. Yoni-Mantra verweist auf die Ursprungs- und Geburtskraft des Mantras.

Zwölfter Ullāsa – Puraścaraṇa
Der zwölfte Ullāsa definiert Puraścaraṇa als systematische Vorpraxis, durch die ein Mantra vorbereitet und belebt wird. Übliche Glieder sind Japa, Homa, Tarpaṇa, Mārjana/Abhiṣeka und Speisung beziehungsweise Gabe.

Der Tag vor Beginn wird vorbereitet; Ort, Dīpa-Stelle, Kṣetrapāla, Bali und Schutz des Übungsraums werden behandelt. Es folgen Saṅkalpa, Ernährungsregeln, Haviṣyānna und Vorschriften für Japa-Zahlen.

Homa, Tarpaṇa und weitere Glieder werden in bestimmten Bruchteilen der Japa-Zahl berechnet. Für Ausfälle einzelner Glieder nennt die Tradition Ersatz-Japa.

Der Text unterscheidet auch strengere und weniger strenge Übungsformen, darunter Vīra-Kalpa. Einige dieser Riten gehören in historische initiatorische Kontexte und sind nicht für unbegleitete moderne Praxis bestimmt.

Dreizehnter Ullāsa – Yantra-Saṃskāra und Bali
Der dreizehnte Ullāsa beginnt mit der Weihe und Reinigung eines Yantras. Saṅkalpa, Bad, Pañcāmṛta, Pañcagavya, Mantra-Reinigung und Gayatrī werden behandelt.

Danach folgt die Bali-Lehre. Der Text bewahrt alte tantrische Vorschriften, darunter auch Tieropfer und sogar eine Diskussion historischer Menschenopfer, wobei bestimmte Handlungen ausdrücklich Herrschern beziehungsweise außergewöhnlichen Ritualkontexten vorbehalten werden.

Diese Passagen werden als religionsgeschichtliche Quellen dokumentiert. Sie sind keine Anleitung für gegenwärtige Gewalt. Das Werk selbst unterscheidet zudem vorgeschriebene von unzulässiger Gewalt und erklärt nicht autorisierte Tötung für sündhaft. In einem modernen Yoga- und Dharma-Kontext steht Ahimsa im Vordergrund.

Es folgen traditionelle Angaben über das Platzieren von Opferblut und -haupt, über Zeichen und ihre Deutung und über die Folgen von vorschriftswidriger Gewalt.

Vierzehnter Ullāsa – Upacāras, Blumen, Licht, Nahrung und Verneigung
Der vierzehnte Ullāsa ist ein großes Handbuch der Pūjā-Gaben. Pādya, Arghya, Ācamana, Madhuparka, Duft, Blumen, Räucherwerk, Lampe und Naivedya werden erklärt.

Besonders ausführlich ist die Blumenlehre. Verschiedene Pflanzen werden einzelnen Gottheiten zugeordnet oder für bestimmte Verehrungen ausgeschlossen. Es wird diskutiert, wie lange Blumen und andere Gaben als frisch gelten und unter welchen Umständen Tulasī, Bilva und andere Blätter verwendet werden.

Dhūpa und Dīpa erhalten eigene Abschnitte. Naivedya wird gereinigt, geschützt, der Gottheit angeboten und mit Prāṇa-Mudrās verbunden. Danach folgen Regeln für Pradakṣiṇā und Praṇāma.

Auch die Dauer, nach der verschiedene Gaben als Nirmālya gelten, wird systematisiert. Hinter diesen vielen Details steht die Idee, dass jedes äußere Material bewusst geheiligt und als Gabe an die Devī verstanden wird.

Fünfzehnter Ullāsa – Kula-Bäume, Pīṭhas, Nitya-Saṃketa und Früchte der Verehrung
Der fünfzehnte Ullāsa behandelt heilige Kula-Bäume, tantrische Pīṭhas und die Früchte von Japa und Pūjā an besonderen Orten.

Verschiedene Pīṭhas werden als Kraftorte der Devī beschrieben. Japa an solchen Orten gilt als besonders wirksam. Der Text enthält außerdem einen Nitya-Saṃketa-Stava und Regeln für regelmäßige Bali-Gaben an Śivā beziehungsweise die Göttin.

Ausführlich werden die Früchte von Name, Erinnerung, Pūjā, Japa und Hingabe gepriesen. Die Devī wird nicht als eine Gottheit neben anderen verstanden, sondern als die Kraft, in der verschiedene göttliche Namen und Formen zusammenkommen.

Ein bemerkenswerter Abschnitt zitiert auch die Rukmiṇī-Rede des Bhāgavata und deutet die Verehrung Kṛṣṇas in einem größeren nichtdualen Zusammenhang.

Sechzehnter Ullāsa – Gründe für ausbleibende Früchte, Saṃsarga und Prāyaścitta
Der sechzehnte Ullāsa fragt, warum Japa und Pūjā trotz korrekter äußerer Form ohne Frucht bleiben können. Als Ursachen gelten Fehler in Verhalten, Kontakt, Reinheit, Mantra-Disziplin und innerer Haltung.

Der Abschnitt über Saṃsarga bewahrt zahlreiche historische Reinheits- und Sozialvorschriften, die stark von Kasten- und Gemeinschaftsgrenzen geprägt sind. Diese Regeln werden als Quellenmaterial wiedergegeben, nicht als zeitlose ethische Norm.

Es folgen Prāyaścitta-Regeln für verlorene oder beschädigte Kavacas, für das Fallen der Mālā, für nicht dargebrachte Speisen und andere Ritualfehler.

Zum Ende wendet sich der Text erneut der philosophischen Ebene zu: Wissen und göttliche Gnade können angesammelte karmische Bindungen vernichten; Prārabdha wird jedoch als bereits wirksam gewordene karmische Tendenz anders behandelt. Der feinstoffliche Liṅga-Deha wird als Träger bestimmter Kontinuitäten erklärt.

Siebzehnter Ullāsa – Kuṇḍa und Maṇḍapa
Der siebzehnte Ullāsa behandelt die äußere Gestaltung des Homa-Raumes: Maṇḍapa, Maße, Richtungen, Farben der Dikpālas und Formen des Feuer-Kuṇḍa.

Quadratische Kuṇḍas werden vermessen; Grube, Mekhalās, Nāla und Standort erhalten genaue Maße. Fehlerhafte Formen gelten in der Ritualsymbolik als ungünstig.

Der Sthaṇḍila, eine einfachere Feuerfläche, wird ebenfalls beschrieben. Die geometrische Präzision spiegelt die tantrische Vorstellung, dass der äußere Ritualraum ein geordneter Mikrokosmos ist.

Achtzehnter Ullāsa – Homa und die Namen der Göttin
Der letzte Ullāsa beginnt mit den Saṃskāras des Kuṇḍa und verschiedenen Reinigungsverfahren. Fünf Reinigungen, Einbringen des Feuers, Auswahl des Feuers und seine rituelle Belebung werden beschrieben.

Die Zungen des Feuers, ihre Gottheiten, Mūrti-Nyāsa, Entzündungsmantra, Paridhi und Feuer-Meditation folgen. Danach werden die eigentlichen Homa-Regeln entfaltet: Āhutis, Ghee, Homa-Substanzen, vollständige Opfergabe und Pūrṇāhuti.

Die Schrift beschreibt auch symbolische „Körperteile“ des Feuers: Wo Holz liegt, wird sein Ohr gedacht, Rauch als Nase, schwache Flamme als Auge, Asche als Haupt und die klar brennende Flamme als Mund. Opfer sollen in den „Mund“ des Feuers gegeben werden.

Traditionelle Vorzeichen wie Farbe, Klang und Duft der Flamme werden aufgezählt. Bei ungünstigen Zeichen nennt der Text zusätzliche Āhutis als Prāyaścitta.

Der Abschluss erklärt Namen der Göttin. Sie heißt Sarvamaṅgalā, weil sie allem Heil würdig ist; Varadā, weil sie Gaben schenkt; Durgā, weil sie alle Schwierigkeiten und „Durgas“ überwindet; Śaṅkarī, weil sie ihren Verehrern Wohlergehen schenkt.

Durgā wird als Boot über den Ozean des Saṃsāra, als höchste Erkenntnis, Kraft, Wahrheit, Zuflucht, Medizin und Befreiung gepriesen. Nichts Bewegliches oder Unbewegliches sei ohne sie. Die beiden Silben des Namens Durgā werden als Wegzehrung für die letzte Reise und als Heilmittel gegen die Krankheit des Saṃsāra gerühmt.

Damit endet Brahmānandagiris Śāktānandataraṅgiṇī.

Vollständiger Sanskrittext in Umschrift

Die folgende Umschrift gibt die vollständige bereitgestellte Muktabodha-Fassung der Śāktānandataraṅgiṇī vom Werktitel bis zum Abschluss des achtzehnten Ullāsa wieder. Die Schreibweisen und Varianten der Quelle werden nicht stillschweigend durch andere Editionen ersetzt.

śāktānandataraṃgiṇī

prathamollāsaḥ

maṅgalācaraṇam

praṇamya prakṛtiṃ nityāṃ paramātmasvarūpiṇīm |
tanyate bhuktimuktyarthaṃ śāktānandataraṅgiṇīm ||

prakṛtiśabdārthaḥ

atha kā prakṛtiḥ ? tathāhi - guṇatrayasāmyāvasthā prakṛtiḥ | tathā
coktaṃ yāmale -

satvaṃ rajastama iti guṇatrayamudāhṛtam |
sāmyāvasthitireteṣāmavyaktaṃ prakṛtiṃ viduḥ |
saiva mūlaprakṛtiḥ syāt pradhānaṃ puruṣo'pi ca ||

anyatrāpi -

sattvaṃ rajastama iti guṇānāṃ tritayaṃ priye |
yadā sā paramā śaktirguṇādhiṣṭhānamācaret |
prakṛtitvaṃ bhavettasyāḥ puruṣaḥ syāt sadāśivaḥ ||

nityāśabdārthaḥ

nityāśabdārthamāha śaktiyāmale -

brahmaviṣṇuśivādīnāṃ bhavo yasyāṃ nijecchayā |
punaḥ pralīyate yasyāṃ nityā sā parikīrtitā ||

paramātmaśabdārthaḥ

paramaścāsau ātmā ceti paramātmā, utkṛṣṭa ātmā ityarthaḥ |
utkṛṣṭatvaṃ ca svecchayā brahmaviṣṇuśivādiśarīrāṇāmutpādakatvam |
athavā tattadindriyarahito'pi tattadindriyajanyapratyakṣāśrayaḥ | tathā ca
śrutiḥ (śvetā0 3/19) -

apāṇipādo javano gṛhītā paśyatyacakṣuḥ sa śṛṇotyakarṇaḥ |
sa vetti viśvaṃ nahi tasya vettā tamāhurādyaṃ puruṣaṃ mahāntam || iti |

nityajñānakṛtyāśrayaḥ paramātmā | sa ca lāghavād eka eva | sa ca
janyajñānaprakṛtyāśrayo jīvātmā, sa cānantaḥ,
manuṣyapaśupakṣyādibhedāt | tathā śivaviṣṇudurgādīnāṃ
śarīrabhedād paramātmā nānā evāstu iti vācyam,
ghaṭādyupādhibhedenākāśasya nānātvabhramavat
manuṣyapaśupakṣyādiśarīrabhedenātmano bhinnatvabhramāt
suṣuptipralayādau śarīranāśe ātmana ekatvadarśanāt, tathā
bhaktānugrahāya gṛhītaśarīrāṇāṃ śivādidaivatānāṃ nānātvena
tatra nānātvabhramāt | nahi bhramād vastusiddhiriti |

atha ullāsaviṣayanirṇayaḥ pratipādyamāha -

ullāse prathame vakṣye śarīraṃ karmasambhavam |
dīkṣā dvitīye vakṣyāmi tṛtīye yoganirṇayam ||

prātaḥkṛtyaṃ caturthe tu āsanaṃ pañcame tathā |
antaryāgavidhiṃ ṣaṣṭhe nityapūjā ca saptame ||

vasau mālāvidhānaṃ tu navame japalakṣaṇam |
mahāsetuṃ ca setuṃ ca kullukāṃ daśame tathā ||

mukhasya śodhanaṃ rudre dvādaśe ca puraskriyām |
saṃskāraṃ yantrarājasya balidānaṃ trayodaśe ||

phalaṃ caturdaśe caiva upacārādidānajam |
nāmasmaraṇapūjādiphalaṃ pañcadaśe tathā ||

kalau saṃsargadoṣādi prāyaścittaṃ tu ṣoḍaśe |
kuṇḍaṃ saptadaśe caiva homaṃ cāṣṭādaśe tataḥ ||

tataḥ sarvamaṅgalādināmnāmartho nirūpitaḥ |
durgādevyāśca māhātmyaṃ viśeṣeṇa pradarśitam |
gurupādarajo dhyātvā kṛta ullāsanirṇayaḥ ||

śarīrotpattikramaḥ

jñānabhāṣye devyuvāca-

śarīraṃ kīdṛśaṃ nātha muktirvā kena karmaṇā |
idānīṃ śrotumicchāmi brūhi me śaśiśekhara ||

īśvara uvāca

śṛṇu devi pravakṣyāmi śarīraṃ karmasambhavam |
rajasvalā yadā nārī viśuddhā pañcame dine ||

pīḍitā kāmabāṇena tataḥ puruṣamīhate |
bhagaliṅgasamāyogānmaithunaṃ syāttayā tayoḥ ||

anyonyasparśanād devi ! jāyate ca mahatsukham |
kṣarate ca tathā retaḥ prāṇāpānādisaṃśritam ||

kṣitirāpastathā tejo vāyurākāśameva ca |
sarveṣāṃ tattvaṃ prāduḥ syād dehastharaktabījayoḥ ||

nābhirandhre tadā devi ! bhrāmyate ca samīraṇaiḥ |
kumbhakāro yathā cakre ghaṭate ca ghaṭādikam ||

tathā samīraṇo garbhe ghaṭate prāṇināṃ tanum |
kalalaṃ caikarātreṇa budbudaṃ pañcame dine ||

śoṇitaṃ daśarātreṇa māṃsapiṇḍaṃ caturdaśe |
māsaike'pi ca sampūrṇe māṃsapiṇḍo'ṅkurāyate ||

ādau saṃjāyate piṇḍo brahmāṇḍaḥ sadṛśāṅkuraḥ |
tasya madhye sumeruśca kaṅkāladaṇḍarūpiṇaḥ ||

carācarāṇāṃ sarveṣāṃ devādīnāṃ viśeṣataḥ |
ālayaḥ sarvabhūtānāṃ merorabhyantare'pi ca ||

pradīpakalikākāro jīvo hṛdi sadā sthitam |
rajjubaddho yathā śyeno gato'pyākṛṣyate punaḥ ||

prāṇabaddhastathā jīvaḥ prāṇāpānena kṛṣyate |
jīvasya parameśāni parivāragaṇaṃ śṛṇu ||

akṣiṇī nāsike karṇau jihvā ca kamalānane |
hastau pādau maheśāni ! guhyopasthau kramāt priye ||

nābhiśca parameśāni ! manaśca parameśvari |
jāgratsvapnasuṣuptyākhyāśceti dehe saṃsthitāḥ ||

indriyāṇāṃ ca sarveṣāṃ manaḥ pramasārathiḥ |
pāpaiḥ puṇyairmaheśāni baddhaḥ syādātmanaḥ priye ||

sṅgatyā sadasatkarma jīvaḥ sarvaṃ karoti hi |
viśuddhasāttviko jīvaḥ sadasatkarmavarjitaḥ ||

manasā jīvasaṃyogāt satkāryaṃ kurute sadā |
māsadvaye tu sampūrṇe medastatra prajāyate ||

majjāsthīni tribhirmāsaiḥ keśāstvak ca catuṣṭaye |
karṇākṣināsikā vaktraṃ kaṇṭhodaraṃ ca pañcame ||

raktādutpadyate śukraṃ śukrād bindusamudbhavaḥ |
prāṇato vāyurutpannaḥ kālāgniḥ syādapānataḥ ||

śukrato nāḍikotpattiḥ śukrādagniḥ samudbhavaḥ |
māṃsataśca malotpattirmajjā cāpi tato bhavet ||

vāyunā prāṇaniṣpattirapānādagnisambhavaḥ |
śukreṇotpāditā jihvā nāsikā sarvadehinām ||

raktādutpadyate netraṃ vāmaṃ caiva tu dakṣiṇam |
prāṇādutpadyate śūnyaṃ prāṇarandhradvayaṃ tathā ||

ṣaṣṭhe mukhaṃ tathā pādau sarvāṅgāni ca saptame |
sandhiḥ sāmpūrṇatāṃ yāti aṣṭame māsi vai tataḥ ||

aṇḍādhārastu kaṅkāla ārabhya gudamūlataḥ |
dvātriśajjñānavijñeya granthiko varddhataḥ sadā |
tasya madhye sadā sarvā nāḍyastatra vyavasthitāḥ ||

śarīsthanāḍīnirṇayaḥ

iḍā ca piṅgalā caiva suṣumnā ca tṛtīyikā |
gāndhārī hastijihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī ||

alambuṣā kuhuścaiva śaṅkhinī daśamī tathā |
anyāśca nāḍikāḥ kṣudrāḥ sahasrāṇāṃ dvisaptatiḥ ||

iḍā ca vāmabhāge tu dakṣiṇe piṅgalā tathā |
brahmarandhre suṣumnā ca gāndhārī vāmacakṣuṣi ||

dakṣiṇe hastijihvā ca pūṣā karṇe'tha dakṣiṇe |
vāme yaśasvinī caiva mukhe cālambuṣā tathā ||

kuhuśca liṅgamūle ca śaṅkhinī śirasopari |
evaṃ dvāraṃ samāvṛtya tiṣṭhanti daśanāḍikāḥ ||

kṣitiśca vāritejaśca vāyurākāśameva ca |
sthairyaṃ gatā ime pañca bāhyābhyantara eva ca |

bhūtaguṇāḥ

asthi carma tathā nāḍī lomamāṃsastathaiva ca |
ete pañcaguṇāḥ proktāḥ pṛthivyāṃ ca vyavasthitāḥ ||

malamūtraṃ tathā śukraṃ śleṣmā śoṇitameva ca |
ete pañcaguṇāḥ proktā āpastatra vyavasthitāḥ ||

kṣudhā tṛṣṇā tathā nidrā pramohaḥ kṣāntireva ca |
ete pañcaguṇāḥ proktāstejastatra vyavasthitam ||

virodhākṣepaṇākuñcadhāraṇaṃ tarpaṇaṃ tathā |
ete pañcaguṇāḥ proktāḥ mārute ca vyavasthitāḥ ||

rāgo dveṣaśca mohaśca bhayaṃ lajjā tathaiva ca |
ete pañcaguṇāḥ proktā ākāśe ca vyavasthitāḥ ||

śarīrasthavāyunirṇayaḥ

prāṇāpānasamānaścodānavyānau ca vāyavaḥ |
nāgaḥ kūrmo'thā kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ ||

ete daśaguṇāḥ proktāḥ sarve prāṇasamātmakāḥ |
hṛdi prāṇo vasennityamapāno gudamaṇḍale ||

samāno nābhideśe ca udānaḥ kaṇṭhadeśataḥ |
vyānaḥ sarvaśarīre tu pradhānāḥ pañcavāyavaḥ ||

nagaḥ kūrmo'tha kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ |
ete nāḍīsahasreṣu vartante jīvarūpiṇaḥ ||

śarīrakoṣavarṇanam |

brahmāṇḍe ye guṇāḥ santi te tiṣṭhanti kalevare |
pātālaṃ bhūdharā lokā ādityādi navagrahāḥ ||

(bhūrādi saptasvargāśca nāmāśca sarvadehinām) |
piṇḍamadhye sthitāḥ sarve sthānaṃ teṣāṃ vadāmi te ||

śarīre saptapātālavarṇanam

pādādhastvatalaṃ vidyāttadūrdhvaṃ vitalaṃ tathā |
jānunoḥ sutalaṃ caiva talaṃ ca sandhirandhrake |
talātalaṃ guda(lpha)madhye liṅgamūle rasātalam |
pātālaṃ kaṭisandhau ca pādādau lakṣayed budhaḥ ||

śarīre bhūrādilokakathanam

bhūrloko nābhideśe tu bhuvarlokastathā hṛdi |
svarlokaḥ kaṇṭhadeśe tu maharlokaśca cakṣuṣi ||

janalokastadūrdhvañca tapoloko lalāṭake |
satyaloko mahāyonau bhuvanāni caturdaśe ||

śarīre saptācalavanarṇanam

trikoṇe ca sthito merūrdhvaloke ca mandaraḥ |
kailāso dakṣiṇe koṇe vāmakoṇe himālayaḥ |
vindhyo viṣṇustadūrdhve ca saptaite kulaparvatāḥ ||

śarīrastha saptadvīpavarṇanam

asthi sthāne maheśāni ! jambūdvīpo vyavasthitaḥ |
māṃseṣu ca kuśadvīpaḥ krauñcadvīpaḥ śirāsu ca ||

śākadvīpaḥ sthitorakte prāṇiṇāṃ sarvasandhiṣu |
tadūrdhvaṃ śālmalidvīpaḥ plakṣaśca lomasañcaye |
nābhau ca puṣkaradvīpaḥ sāgarastadanantaram ||

śarīrasthasaptasāgaravarṇanam

lavaṇodastathā mūtre śukre kṣīrodasāgaraḥ |
majjā dadhisamudraśca tadūrdhvaṃ ghṛtasāgaraḥ ||

rasodake rasaḥ prokta iti pustakāntare pāṭhaḥ |

vasāpaḥ sāgaraḥ prokta ikṣuḥ syāt kaṭiśoṇitam |
śoṇiteṣu surāsindhuḥ kathitāḥ saptasāgarāḥ ||

śarīrasthagrahamaṇḍalam

grahāṇāṃ maṇḍalam caiva śṛṇu vakṣyāmi pārvati ! |
nādacakre sthitaḥ sūryo binducakre ca candrmāḥ ||

locane maṅgalaḥ prokto hṛdi somasutastathā |
udare ca guruścaiva śukre śukrastathaiva ca ||

nābhicakre sthito mando mukhe rāhuḥ sthitaḥ sadā |
pāde nābhau ca ketuśca śarīre grahamṇḍalam ||

garbhasthajīvasya pūrvajanmasmaraṇam

navame māsi garbhasthaḥ sarvān saṃsmarate manaḥ |
navadvāre pure dehi samayāṃśca vikārakān ||

sukhaṃ duḥkhaṃ samaṃ kṛtvā bhuktaṃ ca hṛdaye nṛṇām |
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ caiva yatkṛtaṃ pūrvajanmani ||

tatsarvaṃ saphalaṃ jñātvā ūrdhvapādastvadhomukhaḥ |
garbhastu saṃpraviṣṭā'sau stimite ghoradarśane ||

yadi mātā sukhaṃ bhuṅkte annapānādikaṃ tataḥ |
jananyā nābhideśe tu mukhaṃ dattvā pivatyasau ||

tato jīvati garbhe'sau anyathā maraṇaṃ bhavet |
abhyasyāmi śivaṃ jñānaṃ sāṃsārārṇavatāraṇam ||

(devadvijagurūṇāṃ hi pūjanaṃ śaṅkayānvitam) |
kariṣyāmi yathā bhāgyaṃ satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||

cirayogī tato bhūtvā mukto yāsyāmi tatpadam |
evaṃ garbhasthito jīvo garbhayātanayārditaḥ |
nityaṃ bhāvayate citte labdhacaitanyalakṣaṇaḥ |
etasminnantare devi viśveṣāṃ garbhasaṅkaṭe ||

navame daśame māsi prabalaiḥ sūtimārutaiḥ |
niḥsāryate bāṇa iva jantuśchidreṇa sajvaraḥ |
patito'pi na jānāti mūrcchito'pi tataścyutaḥ ||

sūtivātasya vegena yonirandhrasya pīḍanāt |
vismṛtaṃ sakalaṃ jñānaṃ garbhe yaccintitaṃ hṛdi ||

yathā bhavati tattveṣu sūtibhūteṣu pīḍanāt |
mātaraṃ smarate nityaṃ bubhukṣā dṛḍhavedanam ||

strī-puruṣādi bhedakāraṇam

raktādhikā bhavennāro bhavecchukrādhikaḥ pumān |
napuṃsakaṃ tato jātaṃ sāmye ca rajabījayoḥ ||

pañcaitānyapi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ |
āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca ||

jīvāvasthākathanam

bālaḥ śiśuśca pogaṇḍaḥ kiśorakastathaiva ca |
ataḥ paraṃ tu yuvakaḥ prauḍhaścaiva tataḥ param ||

atiprauḍhastathā vṛddhaścātivṛddhastataḥ param |
palitaṃ maraṇaṃ caiva avasthāḥ parikīrtitāḥ ||

tatkṣaṇādeva gṛhṇāti śarīramātivāhikam |
kevalaṃ tanmanuṣyāṇāṃ nānyeṣāṃ prāṇināṃ kvacit ||

pretadehamiti proktaṃ kramādeva na saṃśayaḥ |
tataḥ sapiṇḍīkaraṇe bāndhavaiḥ satkṛte naraiḥ ||

pūrṇasaṃvatsare dehamato'nyaṃ samprapadyate |
tataḥ sa narake yāti svarge vā svena karmaṇā ||

tatkṣaṇāt mṛtyukṣaṇāditi |

jīvānāṃ karmaphalaprakāraḥ

devatvamatha mānuṣyaṃ paśutvaṃ pakṣitāṃ tathā |
kṛmitvaṃ sthāvaratvaṃ ca yāti jantuḥ svakarmabhiḥ ||

sthāvarā jaṅgamādyāśca pakṣiṇaḥ paśavo narāḥ |
jāyante vā mriyante vā saṃsāre duḥkhasāgare ||

karmaṇā jāyate jantuḥ karmaṇaiva pralīyate |
dehe vinaṣṭe tatkarma punardehaṃ prapadyate ||

tathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram |
tathā śubhāśubhaṃ karma kartāramanugacchati ||

prāktanaṃ balavatkarma ko'nyathā tatkariṣyati |
dehaḥ karmātmakaḥ proktastattad devi ! pratiṣṭhitam ||

karmayogānurūpeṇa nirmāṇaṃ vidhirādiśet |
carācaramidaṃ devi ! sarvaṃ karmātmakaṃ priye ||

mātā karma pitā karma karmaiva paramo guruḥ |
svargaṃ vā narakaṃ vāpi karmaṇaiva labhennaraḥ ||

sukhaduḥkhamayaiḥ svīyaiḥ puṇyapāpairniyantritaḥ |
tattajjātiyutaṃ dehaṃ sambhogaṃ ca svakarmajam ||

manuṣyajanmotkarṣakathanam

atra janmasahasraistu sahasrairapi pārvati ! |
kadācillabhate janturmānuṣyaṃ puṇyasañcayāt ||

nidrā ca maithunāhārāḥ sarveṣāṃ prāṇināṃ samāḥ |
jñānavānmānavaḥ prokto jñānahīnaḥ paśuḥ priye ||

sampadaḥ svapnasaṅkāśā yauvanaṃ kusumopamam |
taḍidvat paramāyuśca yasya jñānavato dhṛtiḥ ||

caturaśītilakṣeṣu śarīreṣu śarīribhiḥ |
na mānuṣyaṃ vinānyatra tattvajñānaṃ tu labhyate ||

brahmaviṣṇumaheśādidevatābhūtajātayaḥ |
nāśamevānudhāvanti tasmācchreyaḥ samācaret ||

mohaprabhāvaḥ

svadehadhanadārādiniratāḥ sarvajantavaḥ |
jāyante ca mriyante ca hā hatā'jñānamohitāḥ ||

prabhavaṃ sarvaduḥkhānāmāśrayaṃ sakalāpadām |
ālayaṃ sarvapāpānāṃ saṃsāraṃ varjayet priye ||

pratikṣaṇamayaṃ kāyaḥ kṣīyamāṇo na lakṣyate |
āmakumbha ivāmbhastho viśīrṇā naiva bhāvyate ||

apatyaṃ me kalatraṃ me dhanaṃ me bāndhavāśca me |
lapantamiti marttyaṃ tamatti kālavṛko balāt ||

pṛthivī dahyate yena meruścāpi vidāryate |
śoṣyate sāgarajalaṃ śarīreṣvapi kā kathā ||

mohasya saṃsārakāraṇatvakathanam

lohapāśamayaiḥ pāśairnaro baddho'pi mucyate |
strīdhanādiṣu saṃsakto mucyate na kadācana ||

asakṛd dehakarmāṇi sukhaduḥkhāni bhuñjate |
paratrā'jñānino devi ! yāntyāyānti punaḥ punaḥ ||

arajjubandhanaṃ saṅgo duṣṭasaṅgo mahāviṣaḥ |
satsaṅgaśca vivekaśca nirmalaṃ nayanadvayam |
yasya nāsti naraḥ so'ndhaḥ kathaṃ na syādamārgagaḥ ||

mokṣakāraṇam

dve pade mokṣabandhāya nirmameti mameti ca |
mameti badhyate janturnimameti ca mucyate ||

mametyadhyāsanād bandho vimuktirnirmameti ca |
māṃsalubdho yathā matsyo lauhaśaṅkuṃ na paśyati ||

sukhalubdhastathā dehī yamabādhāṃ na paśyati |
kṛtvā pāpavinirbhinnaṃ siktaṃ viṣayasarpiṣā ||

rāgadveṣānalaiḥ pakvaṃ mṛtyuraśnāti mānavam |
svadehamapi jīvo'yaṃ tyaktvā yāti kuleśvari ||

strīmātṛdhanaputrādisambandhaḥ kena hetunā |

saṃsārasya duḥkharūpatvavarṇanam

śataṃ jīvanamatyalpaṃ nidrā tasyārdhahāriṇī |
bālyarogajarāduḥkhairarddha tadapi niṣphalam ||

duḥkhamūlo hi saṃsāraḥ sa yasyāsti sa duḥkhitaḥ |
tasya tyāgaḥ kṛto yena sa sukhī nāparaḥ priye ||

prabhāte malamūtrābhyāṃ madhyāhne kṣutpipāsayā |
rātrau madananidrābhyāṃ bādhyante mānavāḥ sadā ||

divyauṣadhaṃ na sevante mahāvyādhivināśanam |
tad vyādhirvaddhanāpathyaṃ kurvanti bahuśo janāḥ ||

sukarmaphaladaṃ hitvā duṣkarmāṇi karoti yaḥ |
kāmadhenuṃ samākramya hyarkakṣīraṃ sa mārgatiḥ ||

anityāni śarīrāṇi vibhavo naiva śāśvataḥ |
nityaṃ sannihito mṛtyuḥ kartavyo dharmasañcayaḥ ||

adhruveṇa śarīreṇa pratikṣaṇavināśinā |
yo dhruvaṃ nārjayed dharma sa martyo mūḍhacetanaḥ ||

nāmutra hi sahāyārthaṃ pitā mātā ca gacchati |
nāpi putro na vā jāti dharmastiṣṭhati kevalam ||

putradāramayaiḥ pāśaiḥ pumān baddho na mucyate |
paṇḍite caiva mūrkhe ca balinyapyatha durbale ||

īśvare ca daridre ca mṛtyoḥ sarvatra tulyatā |
rājataḥ salilādagneścaurataḥ svajanādapi ||

bhayamarthavatāṃ nityaṃ mṛtyoḥ pāpabhṛtāmiva |
śvaḥkāryamadya kurvīta pūrvāhṇe cāparāhṇikam ||

nahi pratīkṣate mṛtyuḥ kṛtamasya na vā kṛtam |
karmaṇā manasā vācā yaḥ sa karmanirataḥ sadā ||

aphalākāṅkṣi citto yaḥ sa mokṣamadhigacchati |

aphalākāṅkṣi svakīyabhogajanakāṃkṣārahitamityarthaḥ |

aho mohasya māhātmyaṃ tanmāyājanitasya ca |
kimanyamapi deveśi mohayedamarānapi ||

iti yāmalavacanāt |

mārkaṇḍeye -

mahāmāyā hareścaitattayā sammohyate jagat |

tayā mahāmāyayā jagat saṃsāraḥ mohyate | na kevalaṃ jagat sammohyate,
devānāmapi cetāṃsi |

jñānināmapi cetāṃsi devī bhagavatī hi sā ||

balādākṛṣya mohāya mahāmāyā prayacchati |

jñānināmiti praśaṃsāyāmin, nityajñānināmityarthaḥ ||

mahāmāyāśabdārthaḥ

mahatī cāsau māyā ceti mahāmāyā, brahmaviṣṇuśivādīnā
mohajanakatvāt mahāmāyā | tathā coktaṃ yāmale -

saiva māyā prakṛtiryā sammohayati śaṅkaram |
hariṃ tathā virañci ca tathaivānyāṃśca nirjarān ||

kālikāpurāṇe (6, 61-63) -

garbhāntarjñānasampannaṃ preritaṃ sūtimārutaiḥ |
utpannaṃ jñānarahitaṃ kurute yā nirantaram ||

pūrvātipūrvasaṃskārasammohaṃ saṃniyojya ca |
āhārādau tato mohaṃ mamatvaṃ jñānasaṃśayam ||

krodhoparodhanādiṣu kṣiptvā kṣiptvā punaḥ punah |
paścāt kāme niyojyāśu cintāyuktamaharnniśam ||

mahāmāyābhedaḥ

sā mahāmāyā dvividhā-vidyā'vidyā ca | yā mahāmāyā
mukterhetubhūtā sā vidyā | yā mahāmāyā saṃsārabandhanahetubhūtā
sā'vidyā | mārkaṇḍeye -

sā vidyā paramāmukterhetubhūtā sanātanī |
saṃsārabandhahetuśca saiva sarveśvareśvarī ||

anyatrāpi -

vidyā vāpyathavā'vidyā dve ete māyayāvṛte |
tatkarma yacca bandhāya sā'vidyā parikīrtitā ||

yanna bandhāya tatkarma sā vidyā parikīrtitā ||

vidyā tu sarvadā sevyā nāpyavidyā kathañcana |
avidyā karmabandhaḥ syād tayā jñānaṃ praṇaśyati ||

jñānanāśād bhaveddhānirhānāt saṃsaraṇaṃ punaḥ |
saṃsārāttu bhaved ghorād ghoraṃ narakameva ca |
tasmādavidyā kutrāpi na sevyāpi kadācana ||

vidyāpraśaṃsā

yā vidyā sā mahāmāyā sā tu sevyā sadā budhaiḥ |

'andhaṃ tamaḥ praviśanti ye'vidyāmupāsate' (īśa. 9) iti śruteḥ |
anyatrāpi saṃsāraikaniyatirūpā'vidyā iti | rudrayāmale -

sukhadā mokṣadā nityā sarvabhūteṣu saṃsthitā |
yadā tuṣṭā bhavenmāyā tadā siddhimupālabhet ||

bandanīyā sadā stutyā pūjanīyā ca sarvadā |
śrotavyā kīrttitavyā ca māyā nityā nagātmajā ||

vṛthā na kālaṃ gamayed dyūtakrīḍādinā sudhīḥ |
gamayed devatāpūjājapayāgastavādinā ||

kimanyairasadālāpairyadāyurvyayatāmiyāt |
tasmānmantrādikaṃ sarvaṃ vijñāya śrīgurormukhāt |
sukhena mucyate devi ghorasaṃsārabandhanāt ||

iti śrīparivrājakācāryaparamahaṃsatīrthāvadhūtaśrīmadbrahmānanda-
girikṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāṃ śarīranirṇayo nāma
prathamollāsaḥ ||

dvitīyollāsaḥ

īśvara uvāca -

dīkṣāmāhātmyam

śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi |
vinā dīkṣāṃ na mokṣaḥ syāt prāṇināṃ śivaśāsane ||

na yogena vinā yantro na mantreṇa vinā hi saḥ |
dvayorabhyāsayogaśca brahmasaṃsiddhikārakaḥ ||

tamaḥ parivṛte gehe ghaṭo dīpena dṛśyate |
evaṃ māyāvṛto hyātmā manunā gocarīkṛtaḥ ||

samprāpte ṣoḍaśe varṣe dīkṣāṃ kuryāt samāhitaḥ |
rasairmantrairyathā vidghamayaḥ suvarṇatāṃ vrajet ||

dīkṣāviddhastathā hyātmā śivatvaṃ labhate dhruvam |

iti kulārṇavāt | mantramuktāvalyām -

japo devārcanavidhiḥ kāryo dīkṣānvitairnaraiḥ ||

nāsti pāpaṃ yatasteṣāṃ sūtakaṃ ca yatātmanām |

rudrayāmale -

āgamoktavidhānena kalau devān yajet sudhīḥ ||

nahi devāḥ prasīdanti kalau cānyavidhānataḥ ||

āgamalakṣaṇam

āgamaśabdavyutpattimāha rudrayāmale -

āgataḥ śivavaktrebhyo gataśca girijāmukhe |
mataḥ śrīvāsudevasya tasmādāgama ucyate ||

vaktrebhya iti bahuvacanaṃ pañcāmnāyalābhārtham | tathā ca kulārṇave
-

mama pañcamukhebhyaśca pañcāmnāyāḥ samudgatāḥ |
pūrvapaścimamataścaiva dakṣiṇottaratastathā |
ūrdhvaṃ nayatyadhaḥsaṃsthamūrdhvāmnāya itīritaḥ ||

yāvantaḥ pāṃśavo bhūmestāvantaḥ samudīritāḥ |
ekaikāmnāyajā mantrā bhuktimuktiphalapradāḥ ||

sarveṣāmeva mantrāṇāṃ devatā tatphalapradā |

iti vacanebhyo vāsudevasya mataḥ sammata ityarthaḥ | tena
vedāviruddhatvāllābhānnāgamavyudāsaḥ | sadāgama evāgamaśabdasya
mukhyatvāt | ata evāgastyasaṃhitāyāmasadāgamasya nindāmāha śivaḥ -

kalau prāyeṇa deveśi ! rājasāstāmasāstathā ||

niṣiddhācaraṇāḥ santo mohayantyaparān bahūn |
āvābhyāṃ piśitaṃ raktaṃ surāṃ caiva sureśvari ||

varṇāśramocitaṃ dharmamavicāryārpayanti ye |
bhūtapretapiśācāste bhavanti brahmarākṣasāḥ ||

iti vacanāt śrīkrame'pi -

na dadyād brāhmaṇo madyaṃ mahādevyai kathañ(dā)cana |
brāhmaṇo vāmakāmo'pi madyaṃ māsaṃ na bhakṣayet ||

devyāśca paścime bhāge cakrapārśve nivedayet |
tattaddravyaṃ tu śūdrasya nānyeṣāṃ ca kadācana ||

vaiśyasya mākṣikaṃ śuddhaṃ kṣatriyasya tu sājyakam |
brāhmaṇaśca gavāṃ kṣīraṃ tāmre vā visṛjenmadhu ||

nārikelodakaṃ kāṃsye sarveṣāṃ dravyaśodhanam || iti ||

anyatrāpi -

gokṣīraṃ brāhmaṇo dadyād gavyamājyaṃ ca bāhujaḥ |
vaiśyaiśca mākṣikaṃ deyaṃ śūdraḥ paiṣṭyādikaṃ caret |

paiṣṭyādikamityatra pauṣṇādikamiti pāṭho dṛśyate, tathātve
śūdrasyāpyanukalpaḥ | tathā ca pūrvatra -

nārikelodakaṃ kāṃsye sarveṣāṃ dravyaśodhanam | ityukteḥ ||

devyāśca paścime bhāge cakrapārśve nivedayet |
tattaddravyaṃ tu śūdrasya nānyeṣāṃ tu kadācana ||

iti vacanāt tathā cānyatra bahuṣu tantravacaneṣu śūdrasya
mukhyadravyādidānasya vihitatvāt paraspara virodhe vikalpāśrayaṇam,
atasteṣāṃ

(śūdrāṇāṃ) surādānasya aicchikatvamāyātam | na kevalaṃ
dravyābhāva eva śūdrasyānukalpo vidhīyate | apitu dravyādisattve'pi
svecchayā śūdro'nukalpenāpi pūjāṃ kartumarhatīti sarvamanavadyamiti
||

tathā guruṇā dīkṣitaḥ śivaśaktibhyāṃ
proktamantrayogasamāśrayeṇa sādhakaḥ kṛtārtho bhavatyeva | tathā
cāgamasāre -

śivena parayā śaktyā dvābhyāṃ kṛtsnaṃ samuddhṛtam |
vācyavācakabhāvena dvābhyāṃ brahma prakāśitam || iti

dīkṣāśabdārthaḥ

dīkṣāśabdārthamāha yāmale -

dīptajñānaṃ tu yā dadyāt kuryāt pāpakṣayaṃ tathā |
tena dīkṣeti loke'smin kīrtitaṃ tantrapāragaiḥ ||

adīkṣitārcananindā

upacārasahasraistu pūjitā bhaktisaṃyutaiḥ |
adīkṣitārcanaṃ devā na gṛhṇanti kadācana ||

tasya karmākhilaṃ vyarthaṃ tasmādadīkṣitaḥ paśuḥ |

mantragrahaṇaniyamaḥ

kriyāsāre -

kalpe dṛṣṭvā tu yo mantraṃ japed gurumanāśritaḥ ||

sutanāśo bhavettasya phala kiñcinna vidyate |

yāmale -

gurormukhānmahāvidyāṃ gṛhṇīyāt pāpanāśinīm ||
tasmādyatnād guruṃ kṛtvā mantrasādhanamācaret ||

guruśabdārthaḥ

guruśabdārthamāha yāmale -

gukāraḥ siddhidaḥ prokto rephaḥ pāpasya dāhakaḥ |
ukāraḥ śambhurityuktastritayātmā guruḥ smṛtaḥ ||

gurulakṣaṇam

sārasaṃgrahe -

viśuddhamātāpitṛko jitendriyaḥ
sarvāgamajñaḥ paraduḥkhakātaraḥ |
yathārthavāgvedavidaṅgapāragaḥ
śāntaḥ kulīno gururīrito dvijaḥ ||

brāhmaṇagurukaraṇavidhiḥ

dvija ityupādānād brāhmaṇebhyo mantragrahaṇam | tantre -

sadācāro dvijo yastu varṇānāṃ gurureva saḥ |

anyatrāpi -

svadharmanirato bhūtvā kṛtvā dvijagurormukhāt |
sarvasiddhimavāpnoti śīghraṃ devatvamāpnuyāt ||

śūdraḥ śūdramukhācchrutvā vidyāṃ vā mantrameva vā |
gṛhītvā narakaṃ yāti duḥkhamāpnoti niścitam ||

dīkṣāphalam

navaratneśvare -

sarveṣāmeva dīkṣāṇāṃ muktiḥ phalakhaṇḍitam |
aviśeṣād bhavatyeṣā prāsaṅgikāstu bhuktayaḥ ||

yāmale -

dīkṣito brāhmaṇo yāti brahmalokamanāmayam |
aindralokaṃ kṣatriyastu prājāpatyaṃ tathā viśaḥ ||
yāti gandharvanagaraṃ śūdro dīkṣāprabhāvataḥ ||

śūdradīkṣāvicāraḥ

atra śūdradīkṣādhikāra śruteḥ na śūdrāya manuṃ dadyāt iti vacanaṃ
vedamantraparaṃ devatāviśeṣaparaṃ mantraviśeṣaparaṃ ca | vārāhītantre
-

gopālasya manurdeyo maheśasyāpi pādaje |
tatpatnyāścāpi sūryasya gaṇeśasya manustathā |
eṣa dīkṣādhikārī syādanyathā pāpabhāg bhavet ||

iti vacanāt devatāntarasya mantre śūdrānāmadhikāraḥ |
nṛsiṃhatāpanīye śrutiḥ - sāvitrīṃ praṇavaṃ yajurlakṣmīṃ
strīśūdrāya necchanti

iti | sāvitrīṃ lakṣmīṃ yajuḥ praṇavaṃ yadi jānīyāt strīśūdraḥ sa
mṛto'dho gacchati (1.3) iti ca | lakṣmīṃ śrībījaṃ lakṣmīmantramityapi
kaścit | gopālasya daśākṣaraḥ, śyāmāyā dvāviṃśatyakṣaraśca
mantraḥ svāhāgarbho'pi śūdrāya deyaḥ, sarvaṣu varṇeṣu tathāśrameṣu
(1.4) iti kramadīpikāyāṃ abhidhānāt |

nātra sidhyapekṣāsti na cā'mitrādidūṣaṇam |
na cā'dhikāracintā'tra grahaṇe kālikāmanoḥ ||

iti kālīkulasarvasvavacanācca | tasmād
gopāladaśākṣaraśyāmādvāviṃśatyakṣaramantragrahaṇe
śūdrasyādhikāraḥ |

nanu svāhā-praṇavasaṃyuktaṃ śūdre mantraṃ dadad dvijaḥ |
śūdro nirayagāmī syād brāhmaṇo yātyadhogatim ||

iti devīyāmalavacanāt svāhā praṇavānvitamantreṣu
śūdrasyānadhikārapratīteḥ praṇavānvita-gopālamantre svāhāgarbhita-
dvāviṃśatyakṣara

śyāmāmantre ca kathaṃ tasyādhikāra iti cenna |

tantroktaṃ praṇavaṃ devi ! vahnijāyāṃ ca sundari |
prajapet satataṃ śūdro nātra kāryā vicāraṇā ||

iti bhūtaśuddhivacanena tantrokta-praṇava-vahnijāyāyoḥ
śūdroccāryatā-pratipādanāt tadekavākyatayā tantrokta
svāhāpraṇavānviteṣveva mantreṣu tasyādhikārakalpanāt | evaṃ yatra
yatra svāhā praṇavālīḍhe mantre śūdrasyādhikārokti dṛśyate, tatra na
svarūpataḥ, apitu vahnijāyādisthale māyābījādiprakṣepeṇa | tathā
coktam -

śrīviṣṇoḥ koṭimantre ca koṭimantre śivasya ca |
śūdrāṇāmadhikāro'sti svāhā-praṇavavarjite ||

vahnijāyāsthale māyāṃ dattvā śūdro japedyadi |
japāt siddhīśvaro bhūtvā paraṃ brahmādhigacchati ||

tasmāt tantrokta-praṇavādyanviteṣveva gopālādimantreṣu
śūdrāṇāmadhikāra

iti sarvamavadātam |

strīgurordīkṣāgrahaṇaphalam

striyo dīkṣā śubhā proktā mātuścāṣṭaguṇā smṛtā |
svapnalabdhā ca yā dīkṣā tatra nāsti vicāraṇā ||

striya iti padaṃ na sarvastrīparam | vidhavāyā na gurutvam | taduktaṃ
tattvasāre -

sādhvī caiva sadācārā gurubhaktā jitendriyā |
sarvatantrārthasārajñā sadhavā pūjaneratā |
guruyogyā bhavetsā hi vidhavāṃ parivarjayet ||

yattu -

vidhavāyāḥ sutādeśāt kanyāyāḥ piturājñayā |
nādhikāro vinā nāryā bhāryāyā bharturājñayā ||

iti vidhāvāyā gurutvabodhakaṃ vacanam, tadamūlam | samūlatve'pi
-

siddhamantro naraḥ sarvamayogyaṃ yogyatāṃ nayet |

iti vacanaikavākyatayā sādhitamantraviṣayam |

mantroddhāraḥ

gurudīkṣātantre -

mṛtamapyanugacchettu vidyāmantro viśeṣataḥ |
mana eva manuṣyasya pūrvakarmāṇi śaṃsati ||

yadi na syānmaheśāni manuṣyatvaṃ kathaṃ bhavet |
dīkṣāyāṃ ca kathaṃ tasya mano bhavati pārvati ||

tasmāttu yatnato devi pūrvavidyāṃ samuddharet |

mantralikhananiyamaḥ

gurudīkṣātantre -

bakulāśvatthavaṭakaṃ patraratnaṃ śṛṇu priye ! |
vaṭapatre maheśāni śaktimantraṃ likhet priye ||

aśvatthe viṣṇumantraṃ ca bakule śivamantrakam |
raktagandhena deveśi kāśmīrairvā maheśvari ||

śaktimantraṃ likhet devi candanairviṣṇumantrakam |
bhasmanā śivamantraṃ ca vilikhet parameśvari ||

vilikhediti saptasaptaṣu patreṣu tattaddevatāyāḥ mantraṃ likhedityarthaḥ |

prāṇapratiṣṭhāṃ tanmantre kārayedyatnataḥ sudhīḥ |

tattad devatāyāḥ prāṇapratiṣṭhāṃ kuryādityarthaḥ |

yathāśaktyupacāreṇa sampūjya parameśvari ||

tataḥ śiṣyaścārghyapātraṃ haste kṛtvā maheśvari |
anena manunā mantrī bhāskarāya nivedayet ||

arghyadravyam

arghyadravyamāha -

āpaḥ kṣīraṃ kuśāgrāṇi ghṛtaṃ dadhi tathā madhu |
raktāni karavīrāṇi tathā raktaṃ ca candanam ||

aṣṭāṅgaṃ eṣako'rghyo vai bhānave parikīrtitaḥ |

gāndharve -

na dadyād bhāskarāyārghyaṃ śaṅkhatoyairmaheśvari |

arghyadānamantraḥ

oṃ bho deva pṛthivīpāla sarvaśaktisamanvita |
mamārghyaṃ ca gṛhāṇa tva pūrvavidyāṃ prakāśaya ||

arghyaṃ dattvā namaskṛtya kṛtāñjaliḥ paṭhettataḥ |
oṃ sūryaḥ somo yamaḥ kālo mahābhūtāni pañca vai |
ete śubhāśubhasyeha karmaṇo nava sākṣiṇaḥ ||

sarve devā śarīrasthā mama mantrasya sākṣiṇaḥ |
pūrvajanmārjitaṃ vidyāṃ mama haste pradāpaya ||

śāktikīdīkṣā

paṭhitvedaṃ maheśāni sattvaraṃ patramuddharet |
uddhṛtya patramekaṃ tu gurorhaste pradāpayet ||

gurustu akṣaraśreṇīmadhītya parameśvari |
setuṃ dattvā maheśāni tanmantrāṣṭaśataṃ japet ||

śiṣyasya mastake hastaṃ dattvā cāṣṭaśataṃ japet |

(anyatra-gurustu prāṅmukho bhūtvā śiṣyaḥ pratyaṅmukhasthitaḥ |)

trivāraṃ dakṣiṇe karṇe vāmakarṇe tathā sakṛt |
strīśūdraviṣaye kuryād vaiparītyena cintanam ||

etacca viṣṇvādiviṣayam | śaktau ca -

ācamya saṃyato bhūtvā prāṇāyāmaṃ vidhāya ca |
aṣṭottaraśataṃ japtvā ṝṣyādikasamanvitam |
aṣṭakṛtvā vadenmantraṃ vāmakarṇe sureśvari ||

iyaṃ dīkṣā sarvatantre śāktikī parikīrtitā |
gurorlabdhvā mahāvidyāṃ aṣṭottaraśataṃ japet ||

gurave dakṣiṇāṃ dadyād vittaśāṭhyaṃ na kārayet |
gurave guruputrāya tatpatnyai vā pradāpayet ||

kulārṇave -

śrīgurau prītimāpanne devatāprītimāpnuyāt |
deve ca prītimāpanne mantrasiddhirbhaved dhruvam ||

patraratnapradānena dīkṣāṃ kuryāt kalau yuge |
tataḥ siddho bhavenmantrī nātra kāryā vicāraṇā ||

etajjñānaṃ vinā devi dīkṣāṃ kuryācca yo naraḥ |
dīkṣā tu viphalā tasya cānte hi narakaṃ vrajet ||

tataḥ śiṣyo maheśāni praṇamed daṇḍavad bhuvi |
tvat prasādādaha deva kṛtakṛtyo'smi sarvataḥ |
māyāmṛtyumahāpāśād vimukto'smi śivo'smi ca ||

evamābhāṣya deveśi ! śrīguroścaraṇāntike |
patitastanmanāḥ śiṣyastiṣṭhed bhūmau tu vāgyataḥ ||

anujñāṃ śrīguroryāvanna labhetotthituṃ priye ! |
utthāpayed guruḥ śiṣyaṃ mantrametaṃ samuccaran ||

uttiṣṭha vatsa ! mukto'si samyagācāravān bhava |
kīrtiḥ śrīḥ kāntimedhāyurbalārogyaṃ sadāstu te ||

yoginīhṛdaye -

mantraṃ dattvā copavāsaṃ gururnaiva samācaret |
mahāndhakāranarake kṛmirbhavati cānyathā ||

dīkṣāṃ labdhvā yadā mantrī copavāsaṃ samācaret |
tasya devaḥ sadā ruṣṭaḥ śāpaṃ dattvā vrajet puram ||

upadeśadīkṣā

tatvasāre -

candrasūryagrahe tīrthe siddhakṣetre śivālaye |
mantramātraprakathanamupadeśaḥ sa ucyate ||

rudrayāmale -

śyāmāyāṃ bhairavī tārācchinnamastāsu bhairave |
majjughoṣe tathā raudre pañcāṅgaṃ neṣyate budhaiḥ ||

tatrāpi guhyakālīviṣaye pañcāyatanīdīkṣā'styeva | yathā
viśvasāre -

bhūpureṣu catuṣkoṇe pūjayet kramaśaḥ sudhīḥ |
viṣṇuṃ śivaṃ gaṇeśaṃ ca sūryaṃ śaktiṃ yathākramāt |
pūjayecca maheśāni pradhānaṃ madhyato nyasan ||

dīkṣāyāṃ cakrādivicārasyānāvaśyakatvam ||

yaḥ kuryāccakragaṇanāṃ dīkṣāyāṃ paśupāmaraḥ |
sa bhraṣṭaḥ sa ca pāpiṣṭho viṣṭhāyāṃ jāyate kṛmiḥ ||

kiṃ ṝṇaiḥ kiṃ dhanairvāpi rāśyādikavicāraṇaiḥ |
siddhasādhyasusiddhārivicāraṃ parivarjayet ||

nāsti satyaṃ maheśāni nakṣatryādivicāraṇā |
rāśyādigaṇanā nāsti śaṅkareṇeti bhāṣitam ||

āgamakalpadrume -

ravisaṃkramaṇe caiva sūryasya grahaṇe tathā |
tatra lagnādikaṃ kiñcinna vicāryaṃ kathañcana ||

yāmale -

śaratkāle yugādyāyāṃ grahaṇe candrasūryayoḥ |
bodhane caiva durgāyāḥ kālākālaṃ na śodhayet ||

kālaviśeṣa-mantraviśeṣagrahaṇaniyamaḥ

matsyasūkte -

grahaṇe ca mahātīrthe nāsti kālasya nirṇayaḥ |
somagrahe viṣṇumantraṃ sūrye śaktiṃ na cācaret ||

yāmale -

sūryagrahe śaktimantraṃ na pradadyājjijīviṣuḥ |
na gṛhṇīyādapi tathā yadīcchedātmano hitam ||

tatra viśeṣavidhiḥ

atra śaktipadaṃ pañcamīparam, prakaraṇādityudayakaraḥ | ata eva -

śrīkāmakālībījāni lopādaurgaśca yo manuḥ |
sūryasyopagrahe labdho nṛṇāṃ śīghraphalapradaḥ ||

iti yāmalavacanamapi saṅgacchate | parāśrīkāmabījānīti
kulamūlāvatāre pāṭhaḥ | pūrvavacane śaktimantrapadaṃ
śrībījādyatiriktamantraparamiti tu śivadīkṣāṭīkākṛtaḥ | yāmale -

lagne vāpyathavā'lagne yatra kutra tithāvapi |
gurorājñānurūpeṇa dīkṣā kāryā viśeṣataḥ ||

na tithirna vrataṃ pūjā na snānaṃ na japakriyā |
dīkṣāyāṃ kāraṇaṃ kiñcit svecchāprāpte ca sadgurauḥ ||

sarve vārāḥ grahāḥ sarve nakṣatrāṇi ca rāśayaḥ |
yasminnahani santuṣṭo guruḥ sarve śubhāvahāḥ |
yadaivecchā tadā dīkṣā gurorājñānusārataḥ ||

mantrāṇāṃ daśasaṃskāram

atha daśasaṃskāramāha śāradāyām (2.112) -

jananaṃ jīvanaṃ paścāttāḍanaṃ bodhanaṃ tathā |
athābhiṣeko vimalīkaraṇāpyāyane punaḥ ||

tarpaṇaṃ dīpanaṃ guptirdaśaitā mantrasaṃskriyāḥ |
mantrāṇāṃ mātṛkāmadhyāduddhāro jananaṃ smṛtam ||

mātṛkāvarṇāstu akārādikṣakārāntāḥ | mātṛkāvarṇāstu
akārādikṣakārāntā mātṛkārṇāḥ prakīrtitāḥ iti
tantragandharvavacanāt | mātṛkāyantralekhanamāha -

bhūmau gomayaliptāyāṃ vilikhyā'ṣṭadalānvitam |
candanādyaiḥ kaṭhinyā vā tārttīyaṃ karṇikāgatam ||

dvirdviḥ svarān keśareṣu vargānaṣṭadaleṣu ca |

tārttīye hasauḥ -

kādimāntāḥ pañcavargā mātṛkāḥ kramaśoditāḥ |
yādivāntāḥ śādihāntā lakṣaṇe vilikhettataḥ ||

iti mātṛkāyantram |

tasmācca gandhapaṅkena bhūrjādaumantramuddharet |
praṇavāntaritān kṛtvā mantravarṇān japet sudhīḥ |
etajjīvanamityāhumantratantraviśāradāḥ ||

daśadhā śatadhā vā japaḥ | yathā viśvasāre -

pṛthak śataṃ vā daśadhā mantravarṇān japet sudhīḥ |
mantravarṇān samālikhya tāḍayeccandanāmbhasā ||

pratyekaṃ vāyunā mantrī tāḍanaṃ tadudāhṛtam |

tantrāntare -

tāḍanaṃ tāḍayed varṇānakhilāṃścandanāmbhasā |
śataṃ vā daśadhā vāpi bodhayettu manuṃ tataḥ |
vilikhya mantraṃ tanmantrī prasūnaiḥ karavīrajaiḥ |
tanmantrākṣarasaṃkhyātairhanyād yāntena bodhanam ||

yāntena ramiti bījena |

svatantroktavidhānena mantrī mantrārṇasaṃkhyayā |
aśvatthapallavairmantramabhiṣiñced viśuddhaye ||

tantrāntare -

mantrasya cāmukaṃ varṇamabhiṣiñcāmi hṛdyutam |
abhiṣiñcedaṣṭadhā vā pratyekamabhiṣecanam |
kuśodakena dugdhenā'bhiṣecanamudāhṛtam || iti |

sāñcintya manasā mantraṃ jyotirmantreṇa nirdahet |
mantre malatrayaṃ mantrī vimalīkaraṇaṃ tvidam |
tāraṃ vyomāgnimanuyuk daṇḍī jyotirmanurmataḥ ||

manuścaturdaśasvaro daṇḍī anusvāraḥ | tena oṃ hrauṃ iti |

kuśodakena japtena pratyarṇa prokṣaṇaṃ manoḥ |
tena mantreṇa vidhivadetadāpyāpanaṃ matam ||

anyatra -

amukamantraṃ tarpayāmi nama ityambhasā ca tam |
madhunā śaktimantre vaiṣṇave cendumajjalaiḥ ||

śaive ghṛtena dugdhena tarpaṇaṃ samudīritam |

daśadhā tarpayettāvaditi tarpaṇam |

tāramāyāramāyoge manordīpanamucyate |
śatamaṣṭottaraṃ caiva dīpayet sādhakottamaḥ || iti |

tantrāntare saptadhā dīpanamiti |

japyamānasya mantrasya gopanaṃ tvaprakāśanam ||

iti mantrāṇāṃ daśasaṃskārāḥ |

iṣṭadevasya nityapūjyatvakathanam

viśvasāre -

grahītvā ca mahāvidyāṃ japejjīvāvadhi priye |
mahāgurunipātādau na pūjāyāṃ vikalpanā ||

mohādvā yadi vā daivāt pūjayenna ca sādhakaḥ |
tasya sarvavināśaḥ syānmārayettaṃ sadāśivaḥ ||

aśucau vā śucau vāpi sarvadeśe'pi sarvadā |
pūjayet parayā bhaktyā nātra kāryā vicāraṇā ||

rudrayāmale -

pūjayenmṛtake vā'pi janane sarujo'pi vā |
sarvatraiṣa vidhiḥ proktaḥ sarvakāmaphalapradaḥ ||

sūtakinaḥ pūjāvidhiḥ

atha sūtakinaḥ pūjāṃ vakṣyāmyāgamacoditām |
snātvā nityaṃ ca nirvartya mānasyā kriyayā tu vai |
bāhyapūjākrameṇaiva dhyānayogena pūjayet ||

devīviṣaye bāhyapūjā kartavyā viśeṣavidhānāt | tathā coktaṃ
vārāhītantre -

tārāyāścaiva kālyāśca tripurāyāśca suvrate |
sūtake mṛtake caiva na tyajeyurjapārcanam ||

yāmale -

aśucirvā śucirvāpi gacchaṃstiṣṭhan svapannapi |
na doṣo mānase jāpye sarvadeśe'pi sarvadā ||

viśvasāre -

jāgratśayāna uttiṣṭhan gacchan bhuñjāna eva vā |
siddhamantre na doṣaḥ syādaśauce'pi japet sadā |
na kalpanā divā rātrau na ca sandhyāvasānake ||

atha gurumāhātmyam

guruḥ sarvasurādhīśo guruḥ sākṣī kṛtākṛte |
sampūjya sakalaṃ karma kuryāttasyājñayā sadā ||

gamanaṃ pūjanaṃ jāpaṃ bhojanaṃ mananaṃ tathā |
gṛhītvājñāṃ guroḥ kuryāttasya siddhirvinā japāt ||

tantre -

trisandhyaṃ śrīgurordhyānaṃ trisandhyaṃ pūjanaṃ guroḥ |
trisandhyaṃ bhāveyennityaṃ guruṃ paramakāraṇam ||

svaguruṃ hi vinā devi ! nānyaṃ ca gurumarcayet |
pratyakṣo vā parokṣo vā pratyahaṃ praṇamed gurum ||

ekagrāme sthito nityaṃ trisandhyaṃ praṇamed gurum |
krośamātraṃ sthito bhaktyā guruṃ pratidinaṃ namet ||

arddhayojanataḥ śiṣyaḥ praṇamet pañcaparvasu |
ekayojanamārabhya yojanadvādaśāvadhiḥ ||

tattatsaṃkhyāgatairmāsaiḥ praṇamet śrīguruṃ priye |
yadi dūre ca cārvaṅgi śrīgururnaganadini |
saṃvatsarasya madhye tu dvivāraṃ pūjayed gurum ||

dvivāramiti ekadhottarāyaṇe ekadhā dakṣiṇāyane ityarthaḥ |

evaṃ yo nācared devi ! sa bhaved brahmarākṣasaḥ |
ekatra guruṇā sārddhaṃ svapityupaviśecca yaḥ ||

sa yāti narakaṃ ghoraṃ yāvadindrāścaturdaśaḥ |

tantre -

gurumālokayan śiṣya uttiṣṭhannāsanaṃ tyajet ||

jātividyādhanāḍhyo'pi dūre dṛṣṭvā guruṃ mudā |
praṇamed daṇḍavad bhūmau pradakṣiṇamathācaret ||

āyāntamagrato gacched gacchantaṃ tamanuvrajet |
praṇamya pravaset pārśve tadā gacchedanujñayā ||

mukhāvalokī sevet kuryādājñādimādarāt |
asatyaṃ na vadedagre na bahupralapedapi ||

ṛṇadānaṃ tathādānaṃ vastūnāṃ krayavikrayam |
na kuryād guruṇā sārddhaṃ śiṣyo bhūtvā kathañcana ||

gururmātā pitā svāmī bāndhavāśca suhṛd guruḥ |
ityādhāya mano nityaṃ yajet sarvātmā gurum ||

guroragre pṛthak pūjāmauddhatyaṃ ca vivarjayet |
dīkṣāṃ vyākhyāṃ prabhutvaṃ ca guroragre parityajet ||

āsanaṃ śayanaṃ vastraṃ bhūṣaṇaṃ pādukāṃ tathā |
chāyāṃ kalatramanyad vā yad dṛṣṭaṃ tat supūjayet ||

yathā deve mantre yathā mantre tathā gurau |
yathā gurau tathā svātmanyevaṃ bhaktikramaḥ smṛtaḥ ||

guruśayyāsanaṃ yānaṃ pādukopānahau tathā |
snānodakaṃ tathāchāyāṃ laṅghayenna kadācana ||

anyatrāpi -

devacchāyāṃ gurucchāyāṃ śakticchāyāṃ na laṅghayet |
pramādato'pi ced devi ! guroragre prapūjayet ||

sa yāti narakaṃ ghoraṃ sā pūjā niṣphalā bhavet |
riktahastena nopeyād rājānaṃ devatāṃ gurum ||

phalapuṣpān varīdani yathāśaktyā samarpayet |
bhaktyā śaktyanusāreṇa gurumuddiśya yatkṛtam ||

svalpaṃ vā bahulaṃ tulyaṃ phalamāḍhyadaridrayoḥ |
gurvarthe kṛpaṇo devi ! rauravaṃ narakaṃ vrajet ||

guruvākyaṃ mṛṣā kṛtvā ātmavākyaṃ tu sthāpayet |
guruṃ jetumanā yaḥ saḥ pacyate narakārṇave ||

gurornāma na bhāṣeta japakālādṛte kvacit |
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāśca naganandini ||

bhuñjate vibudhā bhaktyā gurorucchiṣṭamuttamam |
āgacched yadi cārvaṅgi ! guruḥ śiṣyasya mandire ||

śiṣyasya mandiraṃ devi koṭisūryagrahaiḥ samam |
candragrahaṇakālo hi taddinaṃ varavarṇini ||

gurordarśanamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate |
guruṃ vā guruputraṃ vā patnīṃ vā varavarṇini ||

vilaṅghya yadi cārvaṅgi gacchet sādhakasattamaḥ |
tatkṣaṇāccañcalāpāṅgi narakaṃ cottarottaram ||

uttarakalpe -

sākṣādvāpi parokṣe vā gurorājñāṃ samācaret |
(parokṣe tadanujñānaṃ vidhānaṃ śṛṇu śaṅkari) ||

pūjākāle ca cārvaṅgi āgacchecchiṣyamandiram |
gururvā tatsuto vā'pi tatpatnī vā maheśvarī ||

tadā pūjāṃ parityajya pūjayet svaguruṃ priye |
yadyalpaṃ hi gurordravyamadattaṃ svīkarotyapi ||

tiraścāṃ yonimāgacchet kravyādairbhakṣyate sadā |
sahasrāre guroḥ pādapadmaṃ dhyātvā prapūjya ca ||

stutvā karapuṭaṃ kṛtvā manasā dhyānatatparaḥ |
vihitaṃ vidadhe nātha ! vidheyaṃ yatkṛpāṃ kuru ||

aviruddhaṃ bhavatvatra tattvadīyaprasādataḥ |
iti mantreṇa samprārthya tadādiṣṭaṃ samācaret ||

mahiṣamardinītantre -

śrīdevyuvāca

devadeva mahādeva kṛpayā parameśvara |
gurupūjāvidhānaṃ me vistarād vada śaṅkara ! ||

īśvara uvāca

divyaṃ vīraṃ ca cārvaṅgi pūrvoktaṃ bahuśaḥ priye |
mānavasya kramaṃ devi saṃkṣepānnigadāmi te ||

guruḥ paraguruścaiva parāparagurustathā |
svaguruḥ parameśāni sākṣād brahma na saṃśayaḥ ||

tad guruḥ syāt paraguruḥ svayaṃ viṣṇuḥ kṣitau sadā |
parāparagurustasya guruḥ sākṣātmaheśvaraḥ |
gururbrahmā gururviṣṇurgururdevo maheśvaraḥ |
ata-eva maheśāni sākṣād brahmamayo guruḥ ||

akhaṇḍamaṇḍalākāraṃ sarvavyāpinamīśvaram |
sarveśaṃ sarvadaṃ devaṃ praṇamāmi punaḥ punaḥ ||

purastāt pārśvayoḥ pṛṣṭhe namastubhyaṃ namonamaḥ |
trisandhyaṃ śrīgurordhyānaṃ trisandhyaṃ pūjanaṃ guroḥ ||

trisandhyaṃ bhāvayennityaṃ guruṃ paramakāraṇam |
guruṃ vinā varārohe ! nāsti siddhiḥ kadācana ||

guruṃ smṛtvā maheśāni divase divase priye |
pūjayed mānasairgandhairdhūpairdīpaistathottamaiḥ ||

bhakṣyairbhojyaistathā peyairdadhidugdhairanekadhā |
panasairnārikelaiśca tathā rambhāphalaiḥ priye ||

annairnānāvidhairdevi pūjayet svaguruṃ priye |
svaguruṃ hi vinā devi nānyaṃ ca gurumarcayet ||

(matsyairmāṃsairmaheśāni pūjayed bhaktitaḥ priye |)
gandhairmālyaiśca cārvaṅgi pūjayed bhaktitaḥ sadā ||

svarṇaiśca paṭṭavastraiśca tathā kārpāsasambhavaiḥ |
avicitrairvicitraiśca atisūkṣmairmanoharaiḥ ||

āsanairvividhairdevi raktakambalasaṃyutaiḥ |
tathā nānāvidhairdravyaiḥ pūjayet svaguruṃ sadā ||

alaṅkāraistathā devi vividhaiḥ svarṇanirmitaiḥ |
rājataiścaiva cārvaṅgi svaguruṃ pūjayet sadā ||

gurormantraṃ maheśāni prajayet suravandite |
guroḥ patnīṃ maheśāni pūjayed vidhinā'munā ||

guruvad guruputreṣu guruvat tatsutādiṣu |
pratyahaṃ pūjanaṃ kāryaṃ cāmunā vidhinā priye ||

gurorabhāve cārvaṅgi gurupatnīṃ ca pūjayet |
tadabhāve varārohe gurukanyāṃ ca pūjayet ||

tadabhāve maheśāni gurusnuṣāṃ prapūjayet |
eṣāmabhāve cārvaṅgi gurorgotraṃ prapūjayet ||

gotrābhāve varārohe tathā mātāmahaṃ guroḥ |
mātulaṃ mātulānīṃ vā pūjayed vidhinā'munā ||

yadi no pūjayed devi anena vidhinā priye |
prāyaścittī bhaved devi tatkṣaṇāt sa ca sādhakaḥ ||

saṃvatsarasya madhye tu na gacchet yadi sādhakaḥ |
mandiraṃ gurudevasya sadā kāśīpurīsamam ||

kāśī samaṃ maheśāni yaḥ paśyed gurumandiram |
śivatulyo bhaved devi tatkṣaṇāt sa ca sādhakaḥ ||

gurorgehaṃ samāsādya ucchiṣṭabhakṣaṇaṃ caret |
tadaiva sahasā siddhiḥ sādhakasya bhavet priye ||

abhuktvā gurudevasya cocchiṣṭaṃ varavarṇini |
vidyāṃ vā parameśāni mantraṃ vā naganandini ||

na japettu kadācittu kutracit kvacideva hi |
tanmukhaṃ cañcalāpāṅgi viṣṭhākūpasamaṃ priye ||

ucchiṣṭabhakṣaṇād devi mukhasya śodhanaṃ priye |
brāhmaṇāḥ kṣatriyo vaiśyāḥ śūdrāśca naganandini ||

bhuñjate vividhaṃ bhaktyā gurorucchiṣṭamuttamam |
gurorucchiṣṭamannaṃ ca sadānandamayaṃ priye ||

guruṃ vā guruputraṃ vā patnīṃ vā varavarṇini |
vilaṅghya yadi cārvaṅgi gacchet sādhakasattamaḥ ||

tatkṣaṇāccañcalāpāṅgi narakaṃ cottarottaram |
mandiraṃ gurudevasya kuṭīraṃ yadi pārvati |
kailāśasadṛśākāraṃ tadeva naganandini ||

yad yadiṣṭatamaṃ loke sādhakasya śucismite |
tatsarvaṃ gurave dadyād bhaktyā paramayatnataḥ ||

tadaiva sahasā devi mantrasiddhiḥ prajāyate |
gurorājñāṃ samādāya prajapedaniśaṃ yadi ||

tadaiva sahasā siddhiraṣṭasiddhīśvaro bhavet |
pūjākāle ca cārvaṅgi āgacchecchiṣyamandiram ||

gururvā guruputro vā patnī vā varavarṇini |
tadā pūjāṃ parityajya pūjayet svaguruṃ priye ||

devatāpūjanārthaṃ ca gandhapuṣpādikaṃ priye |
tatsarvaṃ gurave dattvā pūjayennaganandini |
tadaiva sahasā devi devatā prītimāpnuyāt ||

rudrayāmale -

gururvā gurupatnī vā putro vāpi samāgataḥ ||

jyeṣṭho vāpyarcanāmadhye śiṣyaḥ sarvārcanāṃ tyajet |
ājñayā pūjayecchiṣya iti śāstrasya nirṇayaḥ ||

gandhaiḥ puṣpaistathā dhūpaistathā naivedyakairapi |
pūjayed vividhairbhaktyā svaguruṃ tatsutaṃ ca vā ||

(gurudevo haraḥ sākṣāttatpatnī haravallabhā |
guruputro gaṇeśaḥ syādvibhāvya pūjanaṃ caret) ||

gurupatnī maheśāni sākṣād devīsvarūpiṇī |
gaṇeśasadṛśaṃ devi guruputraṃ vibhāvayet ||

śiṣyasya taddinaṃ devi koṭisūryagrahaiḥ samam |
candragrahaṇakālaṃ hitaddinaṃ varavarṇini ||

gurordarśanamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate |
tatkṣaṇāñcañcalāpāṅgi dānaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ ||

svarṇagotilavastrāṇā rajatasya viśeṣataḥ |
guroḥ prītiṃ samuddiśya dānaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ ||

śrīgurau prītimāpanne devatāprītimāpnuyāt |
prītāyāṃ devatāyāṃ tu mantrasiddhirbhaved dhruvam ||

guroḥ samīpe cārvaṅgi na mithyā coccaret kvacit |
guroraṅgo maheśāni devatākāramuttamam ||

guroḥ kṛpā maheśāni pūjāmūlaṃ mahat padam |
gurorvākyaṃ mantramūlaṃ paraṃbrahma svayaṃ guruḥ ||

anena vidhinā devi pratyahaṃ bhāvayed gurum |
tadaiva sahasā siddhirjāyate kamalānane ||

iti śrīparivrājakācārya
paramahaṃsatīrthāvadhūtaśrīmadbrahmānandagirikṛtāyāṃ
śāktānandataraṅgiṇyāṃ dīkṣānirṇayo nāma dvitīyollāsaḥ || 2 ||

tṛtīyollāsaḥ

yoganirṇayaḥ

vinā copāsanāṃ devī na dadāti phalaṃ nṛṇām |

tantre -

dhyātaḥ smṛtaḥ pūjito vā tustovā namito'pi vā |
jñānato'jñānato vāpi pūjakānāṃ vimuktidaḥ ||

ityādiṣu pūjādikaṃ vinā caturvargaphalaṃ na sambhavatīti jñāyate |

vigrahasṛṣṭikāraṇam

nirguṇasya brahmaṇaḥ kena prakāreṇa pūjādikaṃ kāryaṃ,
śarīrarahitatvāt | kena prakāreṇa vā tanmuktyādikaṃ dātuṃ śakyate ? ata
eva sādhakānāṃ hitārthāya saguṇa-nirguṇabhedād brahmaṇo
dvaividhyamāha - śrīrāmatāpanīyaśrutau kulārṇave ca -

cinmayasyā'dvitīyasya niṣphalasyā'śarīriṇaḥ |
upāsakānāṃ kāryārthaṃ brahmaṇo rūpakalpanā ||

asyārthaḥ - cinmayasya jñānamayasya | mārkaṇḍeya purāṇe -

citirūpeṇa yā kṛtsnametadvyāpya sthitā jagat |

advitīyasya ekasya | tathā coktaṃ yoginīhṛdaye -

ekaṃ hi paramaṃ brahma nānātvena nirūpyate |
sthūla-sūkṣmavibhedena paraṃ brahmasvarūpiṇī ||

gopālatāpanīyaśrutirapi -

ekameva paraṃ brahma māyayā tu catuṣṭayam ||

tasmād brahmaiva puṃrūpeṇa strīrūpeṇa ca māyayaiva naṭavad
bahudhā bhavati |

bahurūpa ivābhāti māyayā bahurūpayā

iti śruteḥ | niṣkalasya kalā māyā tayā rahitasya | āgneyapurāṇe -

sakalo niṣkalo jñeyaḥ sarvajñaḥ paramo hariḥ |
dehasthaḥ sakalo jñeyo niṣkalo dehavarjitaḥ ||

harirityupalakṣaṇam | yāmale -

saguṇā nirguṇā ceti mahāmāyā dvidhā matā |
saguṇā māyayā yuktā hīnā tu nirguṇā ||

aśarīriṇaḥ mukhahastapādādyavayavāvacchinna śarīrarahitasya |
bhūtaśuddhau -

niṣphalaṃ paramaṃ brahma kutaḥ prītiḥ kutaḥ sukham |
nirākāraṃ nirīhañca rahitaṃ tvindriyeṇa |
janmakarmāṇi sarvāṇi brahmaṇo nāsti bhāmini ||

prakṛteḥ santi bhāvinīti pāṭhaśca | upāsakānāṃ
sabhaktikajñānakarmayogavatāmityarthaḥ | laiṅge -

sarveṣāmeva martyānāṃ vibhordivyavayuḥ śubham |
sakalaṃ bhāvanāyogyaṃ yogināmapi niṣphalam ||

yogināṃ karmayogajñānayoga bhaktiyogavatāmityarthaḥ | āgneya
purāṇe -

sādhunāmapramattānāṃ bhaktānāṃ bhaktavatsalaḥ |
upakartā nirākārastadākāreṇa jāyate |
kāryārthaṃ sādhakānāñca caturvargaphalapradaḥ ||

tathācoktaṃ mārkaṇḍeya purāṇe -

ārādhitā saiva nṛṇāṃ bhogasvargāpavargadā |

bṛhannāradīye -

bhaktānāṃ mokṣadānāya bhavato mūrtikalpanā ||

ārādhanā-lakṣaṇam

ārādhanā tu dhyānaṃ pūjā ca | te ca bhedajñānapūrvike
bhogasvargaprade | abhedajñānapūrvike tu muktiprade | tadarthañca
brahmakartṛkarūpakalpanā ityarthaḥ | dhyānantu
tattaddevatāyāstattanmantra ghaṭakībhūta tattadvarṇotpanna
mukhahastapādādyavayavācchinnaśarīraviṣayakajñānamiti tu
niṣkarṣārthaḥ |

tathācoktaṃ garuḍe'pi -

amūrtaścet sthiro na syāt tato mūrti vicintayet ||

dhyānadvaividhyakathanam

yāmale'pi -

sthūlasūkṣmavibhedenadhyānantu dvividhaṃ bhavet |
sūkṣmaṃ mantrapapurjñānaṃ sthūlaṃ vigrahacintanam ||

karapādodarāsyādi rūpaṃ yatsthūlavigraham |
sūkṣmañca prakṛte rūpaṃ paraṃ jñānamayaṃ smṛtam ||

sūkṣmadhyānaṃ maheśāni kadācinna hi jāyate |
sthūladhyānaṃ maheśāni kṛtvā mokṣamavāpnuyāt ||

yāmale -

devatāyāḥ śarīrantu bījādutpadyate dhruvam |
tattadvījātmakaṃ mantraṃ japtvā brahmamayo bhavet ||

adiṣṭaṃ bhāvayeddevi yathoktadhyānayogataḥ |
varṇarūpeṇa sā devī jagadādhārarūpiṇī ||

bījātvarṇāt bījaparibhāṣāmāha kulacūḍāmaṇau -

ekākṣaraṃ samuddhṛtya pūrvabījaṃ paraṃ śaktiriti |

pūrvaṃ kamiti | paramīkāraḥ | rephaḥ kīlakam gāndharve -

nityamekākṣaraṃ brahma akṣaraṃ paramaṃ padam ||

sakṛjjaptvā'kṣaraṃ mantraṃ brahmabhūyāya kalpate |
japtvā taṃ sādhayet sarvaṃ bahujāpena kiṃ phalam ||

sthūlaḥ sūkṣma eka eva | tathācoktaṃ yāmale -

ghṛtasya dvividhaṃ rūpaṃ kāṭhinyaṃ svacchatā tathā |
kāṭhinye svacchatāyāntu ghṛtameva na saṃśayaḥ ||

pādme'pi - dīpādutpadyate dīpo yathā tadvad bhaviṣyati |

iti vacanāt | athavā pūjya-pūjakayorabhedañjñānārthaṃ
brahmaṇorūpakalpanā | tathācoktaṃ kaurme -

manyante ye tu cātmānaṃ vibhinnaṃ parameśvarāt |
na te paśyanti taṃ devaṃ vṛthāteṣāṃ pariśramaḥ ||

īśvara ityupalakṣaṇam | tathācoktaṃ rudrayāmale -

sarvadevamayīṃ devīṃ sarvamantramayīṃ parām |
ātmānaṃ cintayeddevi paramānandarūpiṇīm ||

yoginīrūpaṇam

atha prasaṅgādyogajñānaṃ likhyate |
athā'paraṃ pravakṣyāmi samādhiṃ bhavanāśanam ||

bhavanāśanaṃ janmanāśanamityarthaḥ |

hṛtpadmakarṇikāmadhye dhyāyet siṃhaṃ manoharam |
siṃhopari sthitaṃ padmaṃ raktaṃ tasyordhvagaṃ śivam ||

tasyopari mahādevī ramate kāmarūpiṇī |
sitapreto mahādevo raktapreto'pi padmajaḥ ||

brahmā lohipaṅkaja iti vā pāṭhaḥ |

harirharastu vijñeyo vāhanāni mahaujasaḥ |
dhyāyecca parameśāni yathokta dhyānayogataḥ ||

devyātmakaṃ svamātmānaṃ bhāvayedyatamānasaḥ |
asyānya(nu)rūpaṃ yadyat tat svakīyamiti bhāvayet ||

aivayaṃ saṃbhāvayennityaṃ svagurudevatātmanām |

śrīkrame'pi -

ātmānaṃ cintayeddevi śakti mādyāsvarūpiṇīm ||

manasā vacasā caiva kāyikena ca cintayet |

anyatrāpi -

ātmā'bhedena sañcintya yāti tanmayatāṃ naraḥ ||

so'hamityasya satataṃ cintanāt tanmayo bhavet |
ahaṃ devī na cānyo'smi mukto'hamiti bhāvayet ||

rudrasya cintanād rudro viṣṇu syād viṣṇu cintanāt |
durgāyāścintanād durgā bhavatyeva na cānyathā ||

evamabhyasyamānastu ahanyahani pārvati |
jarābharaṇaduḥkhādyairmūcyate bhavabandhanāt ||

dhyānayoga-praśaṃsā

dhyānayogaparasyā'sya pūjā nāsti kathañcana ||

vinānyāsairvinā pūjāṃ vinā jāpya-puraṣkriyām |
dhyānayogadbhavet siddhirnānyathā khalu pārvati ||

etatte kathitaṃ devi brahmajñānamidaṃ mahat |
vijñāya guruto devi saṃsārasāgaraṃ taret ||

ahaṃ brahmāsmi vijñānādajñānavilayo bhavet |
so'hamityeva sañcintya viharetsarvadā priye ||

yathā phenataraṅgādi samudrādutthitaṃ mune |
samudre līyate tadvad jagadātmani līyate ||

iti gandharvatantroktayogaḥ ||

tasmātsādhakānāṃ hitārthāya brahma strīpuṃrūpaṃ dhatte |
viṣṇuyāmale devīṃ prati viṣṇuvacanam -

mātastvatparamaṃ rūpaṃ tanna jānātikaścana |
kālyādi sthūlaṃ yadrūpṃ tadarcanti divaukasaḥ ||

strīrūpāṃ vā smareddevīṃ puṃrūpāṃ vā smaret priye |
smared vā niṣkalaṃ brahmasaccidānandarūpiyat ||

strīrūpāvatāra-lakṣaṇam

stananyonyādyavayavāvacchinna śarīrāḥstrīrūpāvatārāḥ | tadyathā -

kālī nīlā mahādurgā tvaritā chinnamastakā |
vāgvādinī cānnapūrṇā tathā pratyaṅgirā punaḥ ||

kāmākhyāvāsinī bālā mātaṅgī śailavāsinī |
ityādyāḥ sakalā vidyā kalau pūrṇaphalapradā ||

anyatrāpi -

umeti kecidāhusvāṃ śaktiṃ lakṣmīti cāpare |
bhāratītyapare caināṃ girijetyambiketi ca ||

durgetibhadrakālīti caṇḍīṃ māheśvarīṃ tathā |
kaumārīṃ vaiṣṇavīṃ vārāhīti caindrīti cāpare ||

brāhmīti vidyāvidyeti māyeti ca tathā pare |
prakṛtiṃ cāparāṃ caiva vadanti paramārṣayaḥ ||

puruṣāvatāra-lakṣaṇam

śiśnādyavayavāvacchinnaśarīrāvacchinnāvatārāḥ puṃrūpāḥ | yathā
brahmā-viṣṇu-śivādayaḥ | evaṃ -

matsya kūrmo varāhaśca nṛsiṃho vāmanastathā |
rāmo rāmaśca rāmaśca buddha-kalkī ca te daśa ||

ityādi | napuṃsakaṃ gṛhasthairanupāsyameva, phalājanakatvāt |

gṛhasthānāñca sarve syurbrahma vai brahmacāriṇām |

gṛhasthānāñca sarve syu rityupādānāt śiva-durgā-viṣṇu
puraskāreṇa upāsanā kāryā | tathā ca vimalānandabhāṣye
kūrmapurāṇam -

manuṣyāṇāmumā devī tathā viṣṇuḥ sadāśivaḥ |
yā yāsyā'bhimatā puṃsaḥ sāhitasyaiva devatā |
kintu kāryā'viśeṣeṇa pūjitā sveṣṭadā nṛṇām ||

nṛṇāṃ manuṣyāṇāmabhedena pūjākāryā | śaive devīṃ prati

īśvaravākyam -

ekaṃ praśaṃsati yastu sarvāneva praśaṃsati |
ekaṃ nindati yasteṣāṃ sarvāneva vinindati ||

īśvaranindāphalam

īśvarasya praśaṃsāyāṃ na sukhaṃ nindāyāṃ vā na dukhaṃ,
sukhaduḥkha rahitattvāt | kintu nindakasya narakameva | tathocoktaṃ bhāṣye -

devī-viṣṇu-śivādīnāmekattvaṃ paricintayet |
bhedakṛnnarakaṃ yāti yāvadāhūtasaṃplavam ||

āhūtasaṃplavaṃ pralayakāla-paryantamityarthaḥ | vārāhe -

yathā durgā tathā viṣṇuryathā viṣṇustathā śivaḥ |
etaplayamekameva na pṛthag bhāveyet sudhīḥ ||

yo'nyathā bhāvayedetān pakṣapātena mūḍhadhīḥ |
sa yāti narakaṃ ghoraṃ raukhaṃ pāpapuruṣaḥ ||

yāmale -

dhyānagamyaṃ prapaśyantirucibhedātpṛthag vidham |

tantre -

ekaiva himahāmāyā nāmabhedaṃ samāśritā |
vimohanāya lokānāṃ tasmāt samamanā bhavet ||

pravṛttimārgasaṅgastu dīkṣābhedena pūjayet |
nivṛttiṃ mārgamāṇastu bhedavādaṃ vivarjayet ||

śaktyupāsanā-praśaṃsā

śivaviṣṇorupāsanāṃ tyaktvā devyā upāsanā kartavyā,
komalāntaḥ karaṇatvāt bhuktimuktidātṛtvācca | śiva-
viṣṇurupāsanāyāṃ kāyakleśena muktimātram | tathā ca śāradāyāṃ
bhuvaneśvarīṃ prati śivavākyam -

ādyāpyaśeṣajagatāṃ navayauvanāsi
śailādhirājatanayāpyatikomalāsi

samayātantre - kadācit kasyamuktiḥ syāt kasyacid muktireva ca |

etasyāḥ sādhakasyātha bhuktimuktiḥ kare sthitā |

rudrayāmale -

yatrāsti bhogo naca tatra mokṣo
yatrāsti mokṣo na ca tatra bhogaḥ |
śivāpadāmbhojayugārcakānāṃ
bhogaśca mokṣaśca kastha eva |

yo'nyebhyo darśanebhyaśca bhuktiṃ muktiñca kāṃkṣati |
svapnalabdhadhanenaiva dhanavān kiṃ bhavennaraḥ ||

śuktau rajatavibhrāntiryathā jāyeta pārvati |
athānyadarśanebhyaśca bhuktiṃ muktiñca kāṃkṣataḥ ||

iti śrīparivrājakācārya paramahaṃsatīrthāvadhūta śrīmadbrahmānanda
girikṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāmabhedayoganirṇayo nāma
tṛtīyollāsaḥ || 3 ||

caturthollāsaḥ

atha prātaḥkṛtyam

yāmale -

prātaḥkṛtyamakṛtvā tuyo devīṃ bhaktito'rcayet |
tasya pūjā ca viphalā śaucahīnā yathā kriyā ||

brāhye muhūrte cotthāya cintayed gurudaivatam |
svamūrddhani sahasrāre śivākhya-parabinduke ||

brāhyamuhūrtastu rātrerupāntyo muhūrtaḥ | tathā ca yāmale -

dvau daṇḍaurātriśeṣe tu brāhyaṃ muhūrtakaṃ viduḥ ||

śrīgurudhyānam

gurordhyānaṃ yathā -

śaśāṅka yutasaṅkāśaṃ varābhayalasatkaram |
śuklāmbaraparīdhānaṃ śuklamālyānulepanam ||

vāmorau raktaśaktyā cayutaṃ devākhyamavyayam |
śivenaikyaṃ samunnīya dhyāyet paraguhaṃ dhiyā ||

evaṃ dhyātvā puraścaiva pañcabhūtamayairyajet |

śrīgurumānasapūjā

gandhatattvaṃ pārthivantu kaniṣṭhāṃguliyogataḥ |

śabdamayaṃ mahāpuṣpaṃ prathamāṃguliyogataḥ |
vāyurūpaṃ mahādhūpaṃ tarjanībhyāṃ niyojayet ||

tejorūpaṃ mahādīpaṃ madhyamādvatya yogatāḥ |
amṛta bhojanaṃ tadvadamṛtāṃguli yogataḥ ||

namaskāreṇā'ñjalinā vāgbhavaṃ tāmbūlaṃ smṛtam |
svasvabījena sarvantu namaskāreṇa yojayet |
gurormantraṃ prayatnena prajapet sudavanrite ||

gurumantraḥ

gurumantro yathā -

vāṇī ca bhuvaneśānī ramā caiva sureśvari |
tāratrayamidaṃ devi gurumantre pratiṣṭhitam ||

tataḥ svaguru nāmānte cānandanāthamālikhet |
raktaśaktipadānte ca ambā padamathālikhet ||

śrīpādukāṃ samuccārya pūjayāmīti saṃjapet |
tejorūpaṃ samarpyātha stavena toṣayed gurum ||

śyāmārahasye-

manasā gandhapuṣpādyaiḥ sampūjya vāgbhavaṃ japet |
atha kubjikā tantroktāṃ stutiṃ kuryāt ||

gurustutiḥ

oṃ namastubhyaṃ mahāmantradāyine śivarūpiṇe |
brahmajñānaprakāśāya saṃsāraduḥkhatāriṇe ||

atisaumyāya divyāya vīrāyā'jñānahāhiṇe |
namaste kulanāthāya kulakaulonyadāyine ||

śivatattvaprabodhāya brahmatattvaprakāśine |
namo'stu gurave tubhyaṃ sādhakābhayadāyine ||

anācārācārabhāva bodhāya bhāvahetave |
bhāvābhāva vinirmukta-mūrtaye gurave namaḥ ||

bhāvābhāvavinirmuktaśāktāya iti vā pāṭhyayam |

namo'stu śambhave tubhyaṃ divyabhāvaprakāśine |
jñānānandasvarūpāya vibhavāya namo namaḥ ||

śivāya śaktināthāya saccidānandarūpiṇe |
kāmarūpāya kāmāya kagmakeli kalātmane ||

kulapūjopadeśāya kulācārasvarūpiṇe |
āraktanijasacchakti vāmabhāga vibhūtaye ||

namaste'stu maheśāya vidyānāthāya saṃvide |
sarvavidyāsvarūpāya namaste'stu namo namaḥ ||

idaṃ stotraṃ paṭhennityaṃ sādhako gurudiṅmukhaḥ |
prātarutthāya deveśi atovidyā prasīdati ||

kulasambhavapūjāyāmādau yo na paṭhedidam |
viphalā tasya pūjā syādabhicārāya kalpate ||

iti kubjikā tantroktaṃ śrīgurustotraṃ samāptam |

atha kavacamapi paṭhet | tatastu praṇamet |

śrīgurupraṇāma mantraḥ

akhaṇḍamaṇḍalākāraṃ vyāptaṃ yena carācaram |
tatpadaṃ darśitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ ||

ajñānatimirāndhasya jñānāñjana śalākayā |
cakṣurunmīlitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ ||

ṣaṭcakra nirūpaṇam

atha prasaṅgāt ṣaṭcakravyavasthā likhyate |

tisraḥ koṭyastadarddhena śarīre nāḍayo matāḥ |
tāsu mukhyā daśa proktāstitrastāsūttamā matāḥ ||

pradhānā merudaṇḍāntaścandrasūryārgnirūpiṇī |
śaktirūpā tu sā nāḍī sākṣādamṛtavigrahā ||

piṅgalākhyā ca yā dakṣe puṃrūpā sūryavigrahā |
merumadhyasthitā yā tu mūlādābrahmarandhragā ||

sarvatejomayī sā tu suṣumnā vahnirūpiṇī |
dāḍimīkusumaprakhyā śivākhyā cāparā matā ||

suṣumnāntargatā citrā candrakoṭisamaprabhā |
sarvadevamayī sā tu yogināṃ hṛdayaṅgamā |
tasyā madhye brahmanāḍī mṛṇālatanturūpiṇī ||

mūlādhāracakra kathanam

suṣumnāgranthisaṃsthāni ṣaṭpadmāni yathākramam |
ādhārākhyaṃ mūlacakramatiraktaṃ caturdalam |
vādisāntārṇasaṃyuktaṃ raktavarṇaṃ manoharam ||

karṇikāyāṃ sthitā yoniḥ kāmākhyā parameśvarī |
tadyoniḥ parameśāni icchājñānakriyātmikā ||

aparākhyo hi kandarpa ādhāre tattrikoṇake |
svayambhūliṅga tanmadhye sarandhraṃ paścimānanam ||

dhyāyecca parameśāni śivaṃ śyāmala-sundaram |
kuṇḍalī tena mārgeṇa yātāyātaṃ karoti hi ||

bhitvā bhitvā purīṃ yāti cāyāti kuṇḍalī sadā |
tatra vidyullatārūpā kuṇḍalī paradevatā ||

prasuptabhujagākārā sārddhatrivalayānvitā |
vāmāvartakramerṇeva veṣṭitā viṣatantuvat ||

śivaṃ veṣṭya maheśāni sarvadā paritiṣṭhati |
yena mārgeṇa gantavyaṃ paraṃ brahma nirāmayam |
mukhenācchādya taddvāraṃ prasuptā parameśvarī ||

svādhiṣṭhāna-maṇipūracakra vivaraṇam

liṅgamūle mahāpadmaṃ svādhiṣṭhānantu ṣaḍdalam |
yādi-lāntārṇa-saṃyuktaṃ nābhau tu maṇipūrakam |
ḍādi-phāntānvita-dalairaruṇairdaśabhiryutam ||

anāhatapadma-vivaraṇam

hṛdaye dvādaśadalamanāhatasaroruham |
kādi-ṭhāntadalairdevi taptahaṭakasannibham ||

tanmadhye bāṇaliṅgantu sūryāyutasamaprabham |
śabdabrahmamayo mantro'nāhatastatra dṛśyate |
tenāhatākhyaṃ tatpadmaṃ yogibhiḥ parikīrtitam ||

viśuddhacakra-nirūpaṇam

kaṇṭhadeśe viśuddhākhyaṃ dhūmravarṇaṃ manoharam |
akārādi-svaropetairdalaiḥ ṣoḍaśabhiryutam ||

viśuddhistanyate yasmājjīvasya haṃsalokanāt |
viśuddhapadmamākhyātamākāśākhyaṃ mahādbhutam ||

ājñācakra-vivaraṇam

ājñānāma bhruvormadhye akrañca dvidalaṃ param |
hakṣa-dvayakṣara-saṃyuktaṃ nirmalaṃ sumanoharam ||

itarākhyaṃ mahāliṅgaṃ tanmadhye kāñcanaprabham |
ājñāsaṃkramaṇaṃ tatra gurorājñetiviśrutam |
kailāsākhyaṃ tadūrdhvaṃ tu bodhinī tu tadūrdhvataḥ ||

sahasrāracakra-vivaraṇam

sahasrāraṃ mahāpadmaṃ nādabindusamanvitam |
śūnyarūpaḥ śivaḥ sākṣād vṛttaṃ paramakuṇḍalī |
sārddhatrivalayākārā koṭividyutsamaprabhā ||

yāmale -

vṛttaṃ kuṇḍalinī śaktirguṇatrayasamanvitā |
śūnyabhāgo mahādevi śivarūpo maheśvaraḥ ||

sarpākārā śivaṃ veṣṭya sarvadā tatra saṃsthitā |
śivaśaktyātmako bindurmuktimuktiphalapradaḥ |
nādarūpeṇa sā devī yonirūpā sanātanī ||

bhūtaśuddhau -

śivaviṣṇubrahmamayī binduyoniḥ śucismite |
sarvopari maheśāni bindurbrahmasvarūpakaḥ ||

gandharvamālikāyāṃ -

bhavo binduriti khyāto bhavanañca trikoṇakam |
bhavanaṃ bhavasambandhājjāyate bhuvanatrayam ||

pañcabhūtāni deveśi ṣaṣṭhe mānasamīśvari |
ṣaṭcakreṣu sthitānyeva kramāddevi vicintayet ||

sahasāraṃ śivapuraṃ ramyaṃ duḥkhavivarjitam |
sarvato'laṃkṛtairdivyairnityapuṣpaphalairdrumaiḥ ||

sadāśivapuraṃ ramyaṃ kalpavṛkṣaṃ suśobhitam |
pañcabhūtātmakaṃ tacca guṇatrayasamanvitam ||

caturvedacatuḥśākhaṃ nityapuṣpaphalānvitam |
pītaṃ kṛṣṇaṃ tathā śvetaṃ raktaṃ puṣpañca pārvati ||

haritañca vicitrañca nānāpuṣpaṃ manoharam |
evaṃ kalpadrumaṃ dhyātvā tadadho ratnavedikām ||

tatropari suparyaṅkaṃ nānāratno paśobhitam |
mandārapuṣparacitaṃ nānāgandhānumoditam ||

tatropari mahādevaḥ sadā tiṣṭhati sundari |
dhyāyeta sadāśivaṃ devaṃ śuddhasphaṭikasannibham ||

bahuratnasamākīrṇaṃ dīrghabāhu manoharam |
sukhaprasannanayanaṃ smerāsyaṃ satataṃ priye ||

śravaṇe kuṇḍalopetaṃ ratnahāreṇa śobhitam |
śoṇa(gale)padmasahasrasya mālayā śobhitaṃ vapuḥ ||

aṣṭabāhuṃ trinayanaṃ śivaṃ padmadalekṣaṇam |
pādayornūpuraṃ ramyaṃ śabdabrahmamayaṃ vapuḥ ||

evaṃ sthūlavapustasya bhavayet kamalekṣaṇe |
padmamadhye sthitaṃ devaṃ nirīhaṃ śabdarūpiṇam ||

śabdarūpe mahādevekṛtyaṃ nāsti kadācana |
evaṃ sarveṣu cakreṣu śaktirūpaṃ vicintayet ||

brahmā rudraśca viṣṇuśca īśvaraśca sadāśivaḥ |
tataḥ paraśivaścaiva ṣaṭ śivāḥ parikīrtitāḥ ||

śaktimāha -

viśuddhau ḍākinī devi anāhate tu rākiṇī |
lākinī maṇipūrasthā kākinī liṅgagocare ||

ādhāre śākinī devī ājñāyāṃ hākinī tathā |
yākinī brahmarandhrasthā sarvakāmaphalapradā ||

dhyāyet kuṇḍalinī devīṃ svayambhūliṅgasaṃsthitām |
śyāmāṃ sūkṣmāṃ sṛṣṭirūpāṃ sṛṣṭisthitilayātmikam |
viśvātītāṃ jñānarūpāṃ cintayedūrdhvarūpiṇīm ||

raktāmiti sundarī viṣaye jñeyam |

huṅkāravarṇasambhūtā kuṇḍalī paradevatā |
vibharti kuṇḍalī dehamātmānaṃ haṃsamantrataḥ ||

kuṇḍalinī yogaḥ

pravṛddhavahnisaṃyogamanasāmārutaiḥ saha |
ūrdhvaṃ nayet kuṇḍalinīṃ jīvātmasahitāṃ param ||

gachanti brahmarandhreṇa bhitvā granthiṃ caturdaśaḥ |
ṣaṭcakra-sandhimārgeṇa suṣumnā vartmanā tathā |
haṃsena manunā devīṃ sahasrāraṃ samānayet ||

sadāśivo mahādevo yatrāste parameśvari |
tatragatvā mahādevi kuṇḍalī paradevatā ||

devīrūpavatī kāma-samullāsavihāriṇī |
mukhāravindagandhena moditaṃ paramaṃ śivam ||

prabodhya parameśāni tatropari vaset priye |
śivasya mukhapadmaṃ hi cucumbe kuṇḍalī śive ||

sadāśivena deveśi kṣaṇamātraṃ ramet priye |
amṛtaṃ jāyate devi tatkṣaṇāt parameśvari ||

tadudbhavāmṛtaṃ devi lākṣārasa samāruṇam |
tenāmṛtena deveśi tarpayet paradevatām ||

ṣaṭcakradevatāstatra santarpyā'mṛtadhārayā |
ānayet tena mārgeṇa mūlādhāraṃ punaḥ sudhīḥ ||

yātāyātakrameṇaiva tatra kuyānmanolayam |
evamabhyasyamānastu ahanyahani pārvati ||

jarābharaṇaduḥkhādyairmucyate bhavabandhanāt |
ityuktaṃ paramo yogo yonimudrā prabandhanaḥ ||

yāmale -

kulayoṣit kulaṃ tyaktvā punareva kulaṃ viśet |
ramate seyamavyaktā punarekākinī satī ||

saṃketapaddhatyām -

piṇḍaṃ kuṇḍalinīśaktiḥ padaṃ haṃsaḥ prakīrtitaḥ |
rūpaṃ binduriti jñeyaṃ rūpātītañca niṣphalam ||

etena ṣaṭcakrabhedakrameṇa kuṇḍalinīṃ sahasradala padme nītvā tatrastha
sadāśivena saṅgamayyatadudbhavāmṛtena paradevatāṃ
ṣaṭcakrasthaśivaśaktyādīṃścāplāvya so'hamiti mantreṇa punaḥ
svasthānamānayediti tu vākyārthaḥ |

so'miti ca mantreṇa svasthānamānayet sudhīḥ | iti yāmalavacanāt ||

devyuvāca

devadeva mahādeva sṛṣṭisthityantakārakaḥ |
mūrdhni padmaṃ sahasrāraṃ raktavarṇamadhomukham ||

tasya madhye sthitaṃ dhyāyed guruṃ śāntaṃ saśaktikam |
mūlādhāre mahāśaktiṃ kuṇḍalīrupa-dhāriṇīm ||

adhovaktra krameṇaiva sarvapadmeṣu bhāvanā |
tadā kathaṃ bhavet tatra cintanaṃ gurudevayoḥ ||

ādhāre cat sthitistatra tvadhobhāge kathaṃ bhavet |
adhovaktre sthitasyāpi cintanaṃ vā kathaṃ bhavet ||

śrīmahādeva uvāca

yathā yuktaṃ tvayā devi kathitaṃ vīravandite |
evameva tu sandeho jāyate nātra saṃśayaḥ ||

kathyate parameśāni sandehocchedakāraṇam |
tāni padmāni deveśi suṣumnāntaḥ sthitāni ca ||

paraṃbrahmasvarūpāṇi śabdabrahmamayāni ca |
tatsarvaṃ paṅkajaṃ devi sarvatomukhameva ca |
pravṛttiśca nivṛttiśca dvau bhāvajīvasaṃsthitau ||

pravṛttimārgaḥ saṃsāraḥ nivṛttiparamātmani |
pravṛttimāvacintāyāmadhovaktrāṇi cintayet ||

nivṛttiyogamārgeṣu sadaivordhvamukhāni ca |
evameva bhāvabhedādasandeho'bhijāyate ||

gṛhasthayogasādhanam

(athānyata saṃpravakṣyāmi gṛhasthānāñca sādhanam |
mūlādhāre sthitāṃ devīṃ kuṇḍalīṃ paradevatām ||

bhogakāle maheśāni ājihvāntaṃ vibhāvya ca |
śodhitāna matsyamāṃsādīn tanmukhe sthāpayed budhaḥ ||

mūlamantraṃ samuccārya juhomi kuṇḍalīmukhe |
pratigrāse maheśāni evaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ ||

bhojanecchā bhavet tasyā nirlipto jīvasaṃjñakaḥ |)
evameva prakāreṇa ūrdhvapadmaṃ prajāyate ||

guroḥ sthitiśca cārvaṅgitadā samyak prajāyate |
bhidyate hṛdayagranthicchidyate sarvasaṃśayaḥ ||

gurvādi bhāvanāddevi tadā siddhiḥ prajāyate |
svagehe pāyasaṃ tyaktvā bhikṣāmaṭatidurmatiḥ ||

ata eva maheśāni vātulatvaṃ prajāyate |
ityetatkathitaṃ sāraṃ mama jñānavilokitam ||

prakārāntara-kuṇḍalinī-yogakathanam

atha yogaṃ pravakṣyāmi yena devamayo bhavet |
mūlapadme kuṇḍalinī yāvannidrāmitā priye ||

tāvat kiñcinna sidhyet mantrayantrārcanādikam |
svāpakālo vāmavāhaḥ prabodho dakṣiṇāvahaḥ ||

mantriṇāṃ svāpakāle tu japo'nartha phalapradaḥ |
prabodhakālaṃ jānīyādumayorapi pārvatiḥ ||

jāgartiyadi sā devi bahubhiḥ puṇyasañcayaiḥ |
tadā prasādamāyānti mantrayantrārcanādayaḥ ||

yogayogādbhavenmuktirmantrasiddhirakhaṇḍitā |
siddhe manau parāvāptiriti śāstrasya nirṇayaḥ ||

jīvanamuktaśca dehānte paraṃ nirvāṇamāpnuyāt |
saṃsārottaraṇaṃ muktiryogaśabdena kathyate ||

prāṇāyāmairjapairyāgaistyaktanidrā jaganmayī |
caturdalaṃ syādādhāraṃ svādhiṣṭhānantu ṣaḍdalam |
nābhau daśadalaṃ padmaṃ sūryasaṃkhyādalaṃ hṛdi ||

kaṇṭhe syāta ṣoḍaśadalaṃ bhrūmadhye dvidalaṃ tathā |
sahasradalamākhyātaṃ brahmarandhramahāpathe ||

mātṛkākṣara saṃyuktaṃ sahasrāraṃ saroruham |
adhovaktraṃ śuklavarṇaṃ rakta kiñjilkabhūṣitam || iti ||

(sundarīviṣaye tu raktavarṇaṃ bodhyam | samayātantroktatvāt, anyathā |
virodhāpatteḥ ||

brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ |
tataḥ paraśivaścaiva ṣaṭ śivāḥ parikīrtitāḥ ||

ḍākinī rākinī caiva śākinī lākinī tathā |
kākinī śākinī caiva śaktayastāḥ parikīrtitāḥ ||

ādhāre hṛtpradeśe ca bhruvormadhye viśeṣataḥ |
svayambhūsaṃjño bāṇākhyastathaivetarasaṃjñakaḥ ||

liṅgatrayaṃ maheśāni pradhānatvena cintayet |
mūlādhāre sthitābhūmiḥ svādhiṣṭhāne jalaṃ priye ||

maṇipūre sthitaṃ tejo hṛdaye mārutastathā |
viśuddhau tu maheśāni ākāśaṃ kamalekṣaṇe ||

ājñācakre maheśāni manaḥ sarvārthasādhakam |
tadūrdhve parameśāni padmamūrdhvamukhaṃ sadā |
tasyopari maheśāni dhyāyet sadā śivaṃ gurum ||

ūrdhvamukhamiti | adhomukha sahasradala
padmādhogaterdhvamukhadvādaśa-dala-padmopari śivarūpiṇaṃ
śrīguruṃ dhyāyedityarthaḥ | tathā coktaṃ yāmale -

brahmarandhra sarasīruhodare nityalagnamavadātamadbhutam |
kuṇḍalīvivarakāṇḍamaṇḍitaṃ dvādaśārṇa sarasīruhaṃ bhaje ||

ahaṃ dvādaśārṇa dvādaśadalaṃ sarasīruhaṃ padmaṃ bhaje |
sarasīruhaṃ kiṃ viśiṣṭam ? kuṇḍalīvivara kāṇḍamaṇḍitaṃ |
kuṇḍalyāṃ vivaraṃ mūlādhārapadmāt
sahasradalakamalakarṇikāntargatabindurūpi-sadāśiva sannidhau
gamanamārgaḥ, tasya kāṇḍaṃ tadādhārabhūtaṃ nālaṃ,
citriṇīnāḍītyarthaḥ |

tasya maṇḍitaṃ padmanālavat citriṇīnāḍyāḥ śirobhūṣaṇamityarthaḥ |
tadagre dvādaśārṇasya sarasīruhasya sthitatvāt bhūṣaṇamityuktiḥ | punaḥ
kimbhūtam ? brahmarandhrasarasīruhodare nityalagnam, sahasrārapadma
karṇikāsamīpe tadadhodeśe nityamavinābhāva sambandhena lagnaṃ
sthitamityarthaḥ | punaḥ kimbhūtam ? avadaptaṃ gauram | punaḥ kimbhūtam
? adbhutaṃ manoharam | tatra pūrvokta krameṇa śivarūpiṇaṃ śrīguraṃ
dhyāyet ||

ṣaṭcakraṃ parameśāni | sadāśivapuraṃ samam |
śaktipuraṃ maheśāni sadāśivapuropari ||

sa eva nirvāṇākhya kaloparigataḥ nirvāṇaśakteḥ puram |

śivasthānaṃ śaivāḥ paramapuruṣaṃ vaiṣṇavagaṇā
lapantīti prāyo hariharapadaṃ kecidapare ||

padaṃ devyā devīcaraṇayugalānandarasikā |
munīndrā apyanye prakṛti puruṣasthānamamalam ||

kuṇḍalinī pratyāvartana prakāraḥ

ramitvā śambhunā sārddhaṃ kuṇḍalīṃ paradevatām |
mūlādhāraṃ maheśāni sahasrārāt samānayet ||

śambhunā tāṃ parāṃ śaktimekībhūtāṃ vicintayet |
dhyāyet kuṇḍalinīṃ tatra iṣṭadevasvarūpiṇīm ||

sadā ṣoḍaśavarṣīyāṃ pīnonnatapayodharām |
navayauvanasampannāṃ sarvābharaṇabhūṣitām ||

pūrṇacandranibhāṃ raktāṃ sadā cañcalalocanām |
nānāratnayutāṃ dhanyāṃ pāde nūpuraśobhitām ||

kiṅkinī ca tathā kaṭyāṃ ratnakaṅkaṇamaṇḍitām |
kandarpakoṭi-lāvaṇyāṃ sadā madhurahāsinīm ||

evaṃ dhyātvā japenmantraṃ śatamaṣṭottaraṃ śive |
mātṛkāmālayā japtvā ājñācakraṃ samānayet ||

tatretareṇa liṅgena yojayet kuṇḍalīṃ parām |
dhyātvā brahmamayīṃ tatra śatamaṣṭotaraṃ japet ||

tato viśudau tāṃ nītvā śivena saha yojayet |
tāmiṣṭadevatāṃ dhyātvā japedaṣṭaśataṃ priye ||

hṛtpadme tāṃ tato nītvā bāṇena saha yojayet |
devīrūpāñca tāṃ dhyātvā japedaṣṭottaraṃ śatam ||

maṇipūre tu tāṃ nītvā śivena saha yojayet |
devīrūpāṃ ca tāṃ dhyātvā śatamaṣṭottaraṃ japet ||

svādhiṣṭhāne tato nītvā śivena saha yojayet |
yojayitvā japenmantraṃ devīṃ dhyātvā priyaṃ vade ||

śatamaṣṭottaraṃ japtvā mūdhādhāre tu tāṃ nayet |
tatra liṅgaṃ svayambhūñca dhyāyetkundasamaprabham ||

śuklavarṇaṃ caturbāhuṃ pañcavaktraṃ trilocanam |
nānāratnayutaṃ ramyaṃ sārddhatrivalayānvitam ||

prasannavadanaṃ śāntaṃ nīlakaṇṭhavirājitam |
kapardinaṃ sphuratsarvabhūṣaṃ kundasamaprabham ||

ṣaṭcakre parameśāni dhyāyejjaganmayīṃ śivām |
bhujaṅgarūpiṇīṃ devīṃ nityāṃ kuṇḍalinīṃ parām ||

viṣayantumayīṃ devīṃ sākṣādamṛtarūpiṇīm |
avyaktarūpiṇīṃ divyāṃ dhyānagamyāṃ varānane ||

dhyātvā japtvā ca deveśi sākṣād brahmamayo bhavet |
evaṃ dvādaśadhā devi yātāyātaṃ karoti yaḥ ||

sa muktaḥ sarvapāpebhyo mantrasiddho na cānyathā |
yatra tatra mṛtaścāyaṃ gaṅgāyāṃ śvapacālaye |
brahmavid brahmabhūyāya kalpate nānyathā priye ||

atha prārthanā -

ahaṃ devi na cānyo'smi brahmaivāhaṃ na śokabhāk |
saccidānandarūpo'haṃ nityamuktaḥ svabhāvavān ||

hṛdisthayā paradevyā preritaśca karomyaham |
na me kiñcid kvacidvāpi kṛtyamasti jagattrayaye ||

jānāni dharmaṃ na ca me pravṛttijānāmyadharmaṃ na ca me nivṛttiḥ |
tvayā mahādevi hṛdisthāyā'haṃ yathā yathāniyukto'smi tathā karomi ||

trailokya caitanyamayi triśakte śrīpārvati tvaccaraṇājñāyaiva |
prātaḥ samutthāya tava priyārthaṃ saṃsārayātrāmanuvartayiṣye ||

evaṃ sañcintya manasā gṛhānnirgatya saṃyataḥ |
ācamya prayatomantrī dantadhāvanamācaret ||

dantadhāvanavidhiḥ

tantragandharve -

dantakāṣṭhamakhāditvā pūjayedyastu devatām |
tatpūjā viphalā devi mṛte ca narakaṃ vrajet ||

mantratantraprakāśe -

vidhāyāvaśyakaṃ śaucamācāmaṃ dantadhāvanam |
mukhaprakṣālanādīni kṛtvā snānaṃ samācaret ||

atha mukhaprakṣālanamantraḥ dakṣiṇāmūrtau - klīṃ
kāmadevasarvajanapriyāya namaḥ |

klīmātmakaṃ kāmadeva-sarvajanamathālikhet |

priyāya hṛdayānto'yaṃ manurdantaviśuddhaye |
caturdaśākṣarairvaktraṃ kṣālayet siddhihetave ||

snānavidhiḥ

yāmale -

snānamūlāḥ kriyāḥ sarvāḥ śrutismṛtyuditā nṛṇām |
tasmāt snānaṃ niṣeveta śrīpuṣṭyārogyavarddhanam ||

mantratantraprakāśe -

aruṇe'nuditemantrī tīrthe vā vimale jale |
vaidikaṃ snānamācarya tāntrikaṃ snānamācaret ||

parakhāte yatkartavyaṃ tadāha viśvasāre -

parakhāte tu kartavyaḥ pañcapiṇḍoddhāraḥ sadā ||

snānamantraḥ

mantramāha -

uttiṣṭhottiṣṭha paṅka tvaṃ tyaja puṇyaṃ parasya ca |
pāpāni vilayaṃ yāntu śāntiṃ dehi sadā mama ||

nīlatantre -

punarnimajya payasi saṃkalpañca samācaret |
tataḥ saṅkalpya matimānnābhimātrodake sthitaḥ ||

prītaye sveṣṭadevasya snānaṃ sarvatra kārayet |
iṣṭadevatāpūjārthaṃ snānaṃ kāryaṃ jalāśaye ||

mantratantraprakāśe -

astreṇānīya mṛtsnāṃ vai tribhāgaṃ tatra kārayet |
bhāgamekaṃ jale caiva kṣipenmantraṃ samuccaran ||

evaṃ mūddhādi nābhyantaraṃ paṭhan mūlaṃ vilepayet |
śeṣantu pādanābhyantaṃ tathaiva parilepayet ||

aṅge ṣaḍaṅgaṃ vinyasya prāṇāyāmapuraḥsaram |
hṛnmantrāṃ kuśamudrābhyāṃ tīthamāvāhya maṇḍalāt ||

maṇḍalāt sūryamaṇḍalāt ||

tīrthāvāhanamantraḥ

brahmāṇḍeyāni tīrthāni karaiḥ spṛṣṭāni terave |
tena satyena me deva tīrthaṃ dehi divākara ||

oṃ gaṅge ca yamune caiva godāvari sarasvati |
narmade sindhu kāveri jale'smin sannidhiṃ kuru ||

oṃ āvāhayāmi devi tvāṃ snānārthamiha sundari |
ehi gaṅge namastubhyaṃ sarvatīrtha samanvite ||

evamāvāhya vidhivan mūlamantreṇa mantrayet |
āmantryā'mbhasi saṃyojya somasūryāgnimaṇḍalam ||

vicintya mantrī tanmadhye nimajjen mūlamuccaran |
utthāyācamya tatpaścāt ṣaḍaṅganyāsa saṃyutaḥ ||

acāmana mantraḥ

yāmale -

ātmavidyā śivaistattvairācāmet sādhakāgraṇīḥ |

vahnijāyāṃ pare dattvā śuddhena pāthasā priye | pāthasā jalena |

abhimantrya tatastoyaṃ mūlamantreṇa sādhakaḥ |
kṣālayet tena vapuṣaḥ kaluṣaṃ kumbhamudrayā ||

ātmānaṃ daśadhā sinñcen mudrayā kalaśākhyayā |
saptakṛtvo'bhiṣiñcedvā manunā mantritairjalaiḥ ||

jñānārṇave -

vāmahaste kṛtā muṣṭirdakṣahastasya pārvati |
kalaśākhyā bhavenmudrā sarvapāpaharā śubhā ||

gautamīye -

pīḍayitvā'mbaraṃ cāru prakṣālyācamya vāgyataḥ |
dhārayedvāsasī śuddhe parīdhānottarīyake ||

acchinne sadaśe śukle ācāmet pīṭhasaṃsthitaḥ |
mokṣārthī raktavastre dve bhogārthī śvetavāsasī ||

śāktatilakavidhiḥ

tilakaṃ raktagandhena candanena ca vā priye |
devyastraṃ vilikhedbhāle tārābījaṃ tato hṛdi |
śaktiṃ madhyagatāṃ kuryāt sādhako narapuṅgavaḥ ||

devyastraṃ svasvopāsita devyastraṃ likhedityarthaḥ |

tripuṇḍreṇavinā kuryād yāṃ kāñcidvaidikī kriyām |
sā niṣphalā bhaved bhūpa brahmaṇapi kṛtā yadi ||

iti bhaviṣyapurāṇavacanāt | kūrmapurāṇe -

vaiṣṇavo vātha śaivā vā śākto vā saura eva vā |
tripuṇḍreṇa vinā pūjāṃ kurvāṇo yātyadhogatim ||

śivadharme -

sitena bhasmanā kuryāllalāṭe yastripuṇḍrakam |
sarvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate ||

bhasmetyupalakṣaṇam, dravyāntareṇāpi tripuṇḍraṃ kāryam | tathā
ca bhaviṣye -

sarvastripuṇḍrakaṃ kuryādyajñasya bhasmanā sadā |
tadalābhe candanena mṛdā vā vāriṇāpi vā ||

yatkiñcit kurute karma vinā viprastripuṇḍrakam |
vyarthameva bhavetsarvaṃ bandhyāstrīsaṅgamo yathā ||

sacchidraṃ kurute yastu puṇḍraṃ paśumatirdvijaḥ |
dharmārthakāmamokṣeṣu tasya chidraṃ prajāyate ||

vaidikīṃ tāntrikīṃ sandhyāṃ tataḥ kuryāt samāhitaḥ |
aśūnyaṃ ca karaṃ kuyātsuvarṇarajataiḥ kaśaiḥ ||

suvarṇarajatañcaiva japapūjādi karmasu |
eṣa eva kuśaḥ śākte na darbho vanasambhavaḥ |
tarjanyāṃ rajataṃ dhāryaṃ svarṇaṃ dhāryamanāmayā ||

tāntrika-sandhyā

atha sandhyā pravakṣyāmi tāntrikīṃ sarvasiddhidām |
upaviśyācamenmantrī payomiharnībudbudaiḥ ||

tataśca ātmatattvāya vidyātattvāya tatparam |
śivatattvāya vai procya krameṇa vahnivallabhām ||

mūlāntairebhirācāmet pūrvottaramukhaḥ sudhīḥ |
ācamanaṃ tataḥ kṛtvā prāṇāyāmaṃ samācaret ||

ṣaḍaṅganyāsamācarya jale mūlaṃ japed daśa |
kuśena tajjalaṃ bhūmau trirmūrdhni sapta nikṣipet ||

mūlamuccārya deveśi vāmahaste jalaṃ tataḥ |
gṛhītvā tajjalaṃ devi tatra mūlaṃ samuccaran ||

śivavāyujalapṛthvīvahnibījaistridhā punaḥ |
abhimantrya ca mūlena saptadhā tattvamudrayā ||

galitāmbu kṣipenmūrdhni śeṣaṃ dakṣe nidhāya ca |
iḍayākṛṣya dehāntaḥ kṣālitaiḥ pāpasañcayaiḥ ||

kṛṣṇavarṇaṃ tadudakaṃ dakṣanāḍayā virecayet |
dakṣahaste tu tanmantrī pāparūpaṃ vicintya ca |
purato vajrapāṣāṇe prakṣipedastramantrataḥ ||

tarpaṇavidhiḥ

jale yantraṃ samālikhya tapayet paradevatām |
pūjayitvā tatra devīṃ parivāra-samanvitām ||

gurupaṃktīḥ pratarpyātha tarpayediṣṭadevatām |
uttābhimukho bhūtvā devīmātraṃ pratarpayet ||

tṛpyatāṃ jagatāṃ mātā bhairavastṛpyatāṃ tathā |
mūlānte nāma coccārya tarpayāmi tataḥ param ||

svāhānte tarpaṇaṃ tvevaṃ pañcaviṃśatisaṃkhyayā |
tarpaṇañca prakurvīta dvitīyāntamathoccaran ||

pañcaviṃśatisaṃkhyātaṃ daśadhā vā tridhāpi vā |
ekaikāñjalitoyena parivārāṃstu tarpayet ||

sūryārghadānam

dineśāya kṣipettiṣṭhanvāriṇā cāñjalitrayam |
sūryamantraṃ samuccarya oṃ hrīṃ haṃsa ityapi ||

mārtaṇḍabhairavāyeti prakāśaśaktisaṃyutam |
ṅentaṃ samuccārya graharāśiyutāya ṭhadvayam ||

tridhāñjaliṃ kṣipenmantrī siddhaye sāṅkakarmaṇām |
toyāñjaliṃ tataḥ kṣiptvā sūryamaṇḍalamadhyagām ||

ādityamaṇḍale devīṃ dhyāyet sūryasvarūpiṇīm |
tattadgāyatrīmuccārya visṛjedanayā'rghakam ||

gāyatrīṃ bhāvayeddevīṃ sūyāsanakṛtāśrayām |
prātarmadhyāhna sāyāhne dhyānaṃ kṛtvā japetsudhīḥ ||

dhyānaṃ kṛtveti | bījatrayarūpāṃ kuṇḍalinīṃ dhyātvā japedityarthaḥ ||

kuṇḍalinīdhyānam

kuṇḍalinīṃ tridhā devi tathā bījatrayaṃ tridhā |
tṛtīyāṃ kuṇḍalīṃ mūrdhni nityānanda svarūpiṇīm ||

vāgbhavaṃ mūladeśe ca dravasvarṇanibhaṃ smaret |
vahnikuṇḍalinīṃ nityāṃ bālārkasadṛśāruṇām ||

hṛdaye kāmabījañca sūryakoṭisamaprabham |
sūryakuṇḍalinīṃ tatra nityānandasvarūpiṇīm ||

bhrūmadhye śaktibījañca koṭicandrasamaprabham |
candrakuṇḍalinīṃ tatra sravadamṛtavigrahām ||

bījatrayamayīṃ bindau turyāṃ bindutrayātmikām |
tūryakuṇḍalinīṃ devi kevalāṃ jñānavigrahām ||

prātaḥkāle mūlādhāre -

bālārkamaṇḍalābhāsāṃ bhānuvahnīndulocanām |
pāśāṃkuśau śarāṃścāpaṃ dhārayantīṃ śivāṃ smaret ||

madhyāhne hṛtpadme -

madhyāhne cintayeddevīṃ navayauvana śobhitām |

sāyāhne bhrūmadhye -

sāyahni cintayeddevīṃ trailokyaikaprabhāmayīm ||

navayauvanasampannāmujvalāṃ paramāṃ kalām |

rātrau sahasrāre -

tāmeva cintayedrātrau bhogī bhogaparāyaṇām ||

gāyatrījapavidhiḥ

gāyatrīṃ prajaped vidvānaṣṭāviṃśatisaṃkhyayā |
manasā prajapenmantraṃ gāyatrīñca viśeṣataḥ ||

gāndharve -

gāyantaṃ gāyate yasmād gāyatrī tena cocyate |
mahāpātakayukto'pi prajapeddaśadhā yadi ||

satyaṃ satyaṃ mahādevi mukto bhavati tatkṣaṇāt |
aṣṭottara śatāvṛtyā gāyatrīṃ japate yadi ||

sarvapāpavinirmukto bhavet pūjādhikāravān |
aṣṭottara śatāvṛttyā mūlamantrañca saṃjapet ||

ārdravastreṇa yatkartavyaṃ tadāha yāmale -

nābhimātrodake sthitvā devīmarkagatāṃ smaran |
japedaṣṭottaraśataṃ labhate mahatīṃ śriyam ||

saṃhāramudrayā caiva tīrthamudvāsya vāgyataḥ |
tatomaunī viśuddhātmā hṛdi vidyāṃ parāmṛśan ||

avahirmānaso bhūtvā yāgabhūmimathāviśet |
śaktisandhyā mayā proktā kartavyā sādhakottamaiḥ |
sandhyāyāṃ patitāyāṃ tu gāyatrīṃ daśadhā japet ||

sandhyāñca trikālaṃ kuryāt | tathā śaivāgame -

prātarmadhyāhne sāyāhne sandhyāṃ kuryācca mantravit |

sandhyāyāsttvakaraṇe doṣamāha ca lakṣmīkulārṇave -

sandhyāṃ tu vihīno yo na dīkṣāphalamāpnuyāt ||

tāntrika sandhyāyāṃ śūdrasyāpyadhikāraḥ | viśuddheśvare -

sandhyātrayaṃ sadā kuryād brāhmaṇovidhipūrvakam |
tantroktavidhi pūrvāntu śūdraḥ sandhyāṃ samācaret ||

iti śrīparivrājakācārya paramahaṃsatīrthāvadhūta śrīmadbrahmānanda-
girikṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāṃ prātaḥkṛtyanirṇayo
nāma caturthollāsaḥ || 4 ||

pañcamollāsaḥ

āsananirṇayaḥ

āsanasya grāhyatvamāha gaurīyāmale -

salile yadi kūrvīta devatānāṃ prapūjanam |
athāpyāsana āsīno notyitastu tathācaret ||

āsanaṃ kalpayitvā tu manasā pūjayejjale |
āsanastho japet samyaṅ nantrārthagata-mānasaḥ ||

sammohanatantre -

raktāsanopaviṣṭastu lākṣāruṇa gṛhesthitaḥ |
manaḥkalpitarakte vā sādhakaḥ sthiramānasaḥ ||

kuśa(tūla) kambalavastrāṇi siṃhavyāghramṛgājinam |
kalpayedāsanaṃ dhīmān saubhāgyajñānavarddhanam ||

kauśeyaṃ vāthacārmaṃ vā cailataulamathāpi vā |
śarapatraṃ tālapatraṃ kambalaṃ darbhamā(dāra vā) sanam ||

kṛṣṇājine jñānasiddhirmuktiḥ syādvyāghracarmaṇi |
kṛṣṇājine gṛhasthānāṃ nādhikāraḥ kathañcana ||

nādīkṣito viśejjātu kṛṣṇasārājine gṛhī |
viśedyatirvanasthaśca brahmacārī tu bhikṣukaḥ ||

vastrāsane vyādhināśaḥ kambale duḥkhanāśanam |
japadhyānatapohānirvastrāsanaṃ karoti yaḥ ||

atra -

vastraniṣedhaḥ kevalavastrāsanaparaḥ anyathā virodhāpatteḥ |
kuśāsane bhavedāyurmokṣaḥ syādvyāghracarmaṇi ||

ajine ca bhavet putrī kambale siddhiruttamā |
śāntike dhavalaḥ proktaḥ sarvāthaścitra-kambale ||

syātpauṣṭike tu kauśeyaṃ kambale duḥkhamocanam |
tripurāpūjane śastaṃ raktakambalamāsanam ||

naitad dvihastato dīrghaṃ sārddhahastānna vistṛtam |
na tryaṃgulāt samucchrāyaṃ pūjākarmaṇi saṃgrahe |
āsanañca tataḥ kuryānnātinīcaṃ na cocchritam ||

tantragandharve -

dhāraṇyāṃ duḥkhasambhūtidaurbhāgyaṃ dārujāsane ||

āmranimbakadambānāmāsanaṃ vaṃśanāśanam |
bakulekiṃśuke caiva panase ca hataśrīkaḥ ||

vaṃśeṣṭakāśmadharaṇītṛṇapallavanirmitam |
varjayedāsanaṃ mantrī dāridryavyādhiduḥkhadam ||

dārujāsanaṃ viśeṣayati gandharvatantre -

gāmbhārīnirmitaṃ śastaṃ nānyaddārumayaṃ śubham |
caturviṃśāṃgulaṃ dīrghaṃ kuryātkāṣṭhāśanaṃ śive ||

ṣoḍaśāṃgulavistīrṇamucchrāye caturaṃgulam |
kambalaṃ carmajaṃ cailaṃ mahāmāyā prapūjane ||

praśastamāsanaṃ proktaṃ kāmākhyāyāstathaiva ca |
tripurāyāśca rudrasya viṣṇoścāpi kuśāsanam ||

tṛṇāsane yaśohāniḥ pallave cittavibhramaḥ |
yathoktamāsanaṃ kuryāt sarvasiddhipradāyakam |
na yatheṣṭāsano bhūyāt pūjākarmaṇi sādhakaḥ ||

anyatra -

vaṃśāśmadharaṇīdārutṛṇapallavanirmitam |
varjayedāsanaṃ dhīmāndāridryavyādhiduḥkhadam ||

tantre -

kāṣṭhāsane bhavedrogī vaṃśe vaṃśakṣayo bhavet |
śailāsane ca vāgarodhaḥ pallave mativabhramaḥ ||

anyatrāpi -

dharaṇyāṃ śokasaṃyuktaḥ kāṣṭhe vyarthaśramo bhavet ||

padmāsanaṃ svastikākhyaṃ bhadraṃ vajrāsanaṃ tathā |
vīrāsanamiti proktaṃ kramādāsanapañcakam ||

padmāsanādilakṣaṇam

savyaṃ pādamupādāya dakṣopari nyasettataḥ |
tathaiva dakṣiṇaṃ savyasyopari ca vidhānavit ||

viṣṭamya koṭyāḥ pārṣṇī tu nāsāgranyastalocanaḥ |
padmāsanamidaṃ proktaṃ japakarmasu śasyate ||

jānūrvorantare samyakkṛtvā pādatale ubhe |
ṛjukāyo viśenmantrī svastikaṃ tatpracakṣate ||

sīvanyāḥ pārśvayornyasya gulphayugmaṃ suniścalam |
vṛṣaṇādhaḥ pādapārśvau pāṇibhyāṃ paribandhayet ||

bhadrāsanaṃ samuddiṣṭaṃ munibhiḥ parikalpitam |
ūrvoḥ pādau kramānnyasya jānvoḥ pratyaṅmukhāṃgulī ||

karau nidadhyādākhyātaṃ vajrāsanamanuttamam |
ekapādamadhaḥ kṛtvā vinyasyorau tathetaram |
ṛjukāyo viśenmantri vīrāsanamitīritam ||

nityanaimittikapūjākathanam

rudrayāmale -

nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ trividhaṃ pūjanaṃ smṛtam |

nīlatantre -

nityasevārato mantrī kuryānnaimittikārcanam ||

nityapūjāṃ divā kuryāt rātrau naimittikārcanam |
ubhayoḥ kāmyakarmāṇi ceti śastrasya niścayaḥ ||

rudrayāmale -

rātrau pūjāṃ sadā kuryāt rātrau siddhirna saṃśayaḥ |
saphalā rajanīpūjā divāpūjā ca niṣphalā ||

śaktimantraṃ japedrātrau vināpi pūjanaṃ śuciḥ |
viśeṣato niśīthe tu tatrā'tiphalado japaḥ ||

bṛhattoḍalatantre -

niśāyāṃ yo'rcayetkālīṃ tārāñca bhairavīṃ tathā |
āsamudrakṣitīśānāṃ śreṣṭho bhavati sarvathā ||

anyatrāpi -

mātaṅgīñca tathā bālāṃ cāmuṇḍāṃ chinnamastakām |
bhadrakālīñca durgāñca jayadurgāṃ tathaiva ca ||

āsāṃ japaśca pūjā ca rātrau cet kriyate sadā |
bhuktvā bhogānaśeṣāṃśca so'vaśyaṃ yāti rudratām ||

samayātantre -

divā prapūjanaṃ devi yathoktaphaladaṃ bhavet |
pūjanaṃ lakṣaṇa-guṇitaṃ niśi nīrajalocane ||

ardharātrātparaṃ yacca muhūrtadvayameva hi |
sā mahārātriruddiṣṭā kṛtā tatrā'kṣayā bhavet ||

tantre -

gate tu prathame yāme tṛtīyaṃ praharāvadhi |
niśāyāñca prajaptavyaṃ rātriśeṣe japenna hi ||

prakaṭe śaktimantre ca hāniḥ syāduttarottaram |
paśusannidhimāsādya nityapūjāñca varjayet ||

paśoragre kṛtāyā tu pramādānniṣphalā bhavet |
nijasādhakamadhye tu na goptavyā kadācana ||

samayāmantre -

strīsamīpe kṛtāpūjā japaśca parameśvari |
kāmarūpācchataguṇāvavyayau samudīritau ||

iti śrīparivrājakācārya
paramahaṃsatīrthāvadhūtaśrīmadbrahmānandagirikṛtāyāṃ
śāktānandataraṅgiṇyā māsananirṇayo nāma pañcamollāsaḥ || 5 ||

ṣaṣṭhollāsaḥ

antaryāgavidhiḥ

ātmasthāṃ devatāṃ tyaktvā vahirdevaṃ vicintayet |
karasthaṃ kaustubhaṃ tyaktvā bhramante kācatṛṣṇayā ||

pratyakṣīkṛtya hṛdaye vahisthāṃ pūjayecchivām |
yasya yasya ca devasya yathā bhūṣaṇavāhanam ||

tadeva pūjane tasya cintayet parameśvari |
athāntaryajanaṃ vakṣye yena devamayo bhavet ||

sukhāsane samāsīnaḥ prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ ||

svakīya hṛdaye dhyāyetsudhāsāgara muttamam |

ratnadvīpañca tanmadhye suvarṇavālukāmayam ||

mandārapārijātādyaiḥ kalpavṛkṣaiḥ supuṣpitaiḥ |
sarvato'laṃkṛtaṃ divyairnityapuṣpaphalairdramaiḥ ||

nānāsugandhikusuma gandhāmoditadiṅmukham |
utphullakusumāmoda prahṛṣṭabhṛṅgasaṃkulam ||

kūjatkokilasaṃghena vācālitadigantaram |
sarvato'laṃkṛtaṃ divyairlasatkāñcanapaṅkajaiḥ |
mauktikaiḥ kusumaiḥ sragbhirdukūlaiḥ svarṇatoraṇaiḥ ||

tanmadhye saṃsmareddevi kalpavṛkṣaṃ manoharam |
caturvedacatuḥśākhaṃ guṇatrayasamanvitam ||

pītaṃ kṛṣṇaṃ tathā śvetaṃ raktaṃ puṣpañca sundari |
haritañca vicitrañca nānāpuṣpairvirājitam ||

kokilairbhramarairdevi śobhitaṃ bahupakṣibhiḥ |
evaṃ kalpadrumaṃ dhyātvā tadadhoratnavedikām ||

tatropari mahadvyāptaṃ cintayedratnamaṇḍapam |
udyadādityasaṃkāśaṃ ratnasopānamaṇḍitam ||

dhvajāvalīsamākīrṇaṃ caturdvārasamanvitam |
nānāratnādiśobhāḍhyaṃ ratnaprākāramaṇḍitam ||

svasvasthānasthitaistaistairlokapālairadhiṣṭhitam |
middhacāraṇagandharvairvidyādharamahoragaiḥ ||

kinnarairapsarobhiśca krīḍadbhiḥ parivāritam |
nṛtyavāditraniratairamarastrīgaṇairyutam ||

kiṅkinījālasannaddhapatākābhiralaṃkṛtam |
mahāmāṇikyavaidūrya ratnacāmara bhūṣitam ||

sthūlamuktāphalonnaddhavitānasamalaṃkṛtam |
candanāgurukāśmīramṛganābhivilepitam ||

tanmadhye saṃsmareddevi mahāmāṇikyavedikām |
udyadarkendukiraṇāṃ catuṣkoṇa praśobhitām |
dhyāyetsiṃhāsanaṃ tatra brahmaviṣṇuśivātmakam |
siṃhāsane maheśāni prasūnatulikāṃ nyaset ||

pīṭhapūjāṃ tataḥ kuryāt svakalpoktakrameṇa tu |
pretapadmāsane tatra cintayetparameśvarīm ||

ātmano'bhīṣṭadevatā dhyānaṃ kuryādityarthaḥ |

śrīratnapaduke dattvā nītvā tāṃ snānamandire |
siṃhāsanopaviṣṭhāyāmudvartanaṃ samācaret ||

karpūrāgurukastūryā tathā mṛgamadena ca |
kuṃkumarocanācūṇairnānāgandhasamanvitaiḥ ||

devyāṃ udvarjanaṃ kṛtvā gandhatailaṃ vilepayet |
devīnāṃ śatasāhasraiḥ svarṇakumbhasahasrakaiḥ ||

ānīya vāriṇā snātāṃ cintayetparadevatām |
dukūlairmājitaṃ gātraṃ dukūle paridhāpya ca ||

kaṅkatyā keśaṃ saṃskṛtya vidhivad bandhanaṃ caret |
paṭṭagucchaṃ keśapāśe nānāratnopaśobhitam ||

lalāṭe tilakaṃ dadyāt sindūraṃ keśamdhyake |
nāgendradantakhacitaṃ śaṅkhaṃ dadyānmanoharam ||

haste keyūrakañcaiva kaṅkaṇaṃ kaṭakaṃ tathā |
svarṇāṃgurīyakaṃ dadyānnātāratnopaśobhitam ||

pādayornūpuraṃ dadyānāsāgre gajamauktikam |
nivedayedyathā śaktyā puṣpamālāñca bhūṣaṇam ||

sarvāṅge lepanaṃ kuryād gandhacandanasihlakaiḥ |
kāñcanāñcitakañculīśobhitāṃ hṛdayopari ||

samādhau cintayeddevīṃ bhūtaśuddhyādikaṃ caret |
nyāsajālaṃ vidhāyātha samādhau pūjayetsadā ||

ṣoḍaśairupacāraistu hṛdisthāṃ pūjayecchivām |
ratnasiṃhāsanaṃ dadyātsvāgataṃ kuśalaṃ vadet ||

pādyañca pādayordevi śivasyarghyaṃ nivedayet |
parāmṛtācamanaṃ pradadyānmukhapaṅkaje ||

madhuparkaṃ mukhe dadyāt tridhā tvācamanaṃ mukhe |
hemapātragataṃ divyaṃ paramānnaṃ pariṣkṛtam ||

kapilādhatasaṃyuktamannaṃ vyañjanasaṃyutam |
(sudhāmbudhiṃ māṃsaśailaṃ matsyarāśiṃ phalāni ca ||)

bhakṣyaṃ bhojyaṃ tathā lehyaṃ carvyaṃ cūṣyaṃ tathaiva ca |
sakarpūrañca tāmbūlaṃ mānasaṃ parikalpayet ||

āvaraṇaṃ tato devyāḥ pūjayenmanasaiva hi |
itthamantaḥ samārādhyamanasaiva japenmanum ||

sahasrādi japaṃ kṛtvā devyai sodakamarpayet |
brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ ||

eta eva mahādevyāḥ paryaṅkaṃ samudāhṛtam ||

payaḥ phenanibhāṃ śayyāṃ nānāpuṣpopaśobhitām |
puṣpaśayyāñca saṃskuryāt tatra devīṃ sureśvarīm ||

cintayet sādhako yogī nānāsukhavilāsinīm |
nṛtyagītaiḥ savādyaśca toṣayetparameśvarīm ||

tato homaṃ prakurvīta pūjāsārthakyatave ||

atha homaṃ pravakṣyāmi yena cinmayatāṃ labhet |
athādhāramaye kuṇḍe cidagnau homayettataḥ ||

ātmāntarātmaparamajñānātmānaḥ prakīrtitāḥ |
etadrūpantu citkuṇḍaṃ caturasraṃ vibhāvayet ||

ānandamekhalārabhyāṃ bindutrivalayāṅkitam |
arddhamātrāyonirūpaṃ brahmānandamaya bhavet ||

nāḍīmiḍāṃ vāmabhāge dakṣiṇe piṅgalāṃ punaḥ |
suṣumnāṃ madhyatodhyātvā kuryāddhobhaṃ yathāvidhi ||

dharmādhamau sādhakendro haviṣṭvena prakalpayet |
mūlamantraṃ samuccārya tataḥ ślokaṃ japedamum ||

nābhau caitanyarūpāgnau haviṣā manasā srucā |
jñāna pradīpite nityamakṣavṛttīrjuhomyaham ||

vahnijāyāntamantreṇa dadyācca prathamāhutim |
mūlamantropari ślokamaparaṃ prapaṭhedamum ||

dharmādharmahavirdīpti ātmāgnau manasā srucā |
suṣumnā vartmanā nityamakṣavṛttīrjuhomyaham ||

vahnijāyāntamantreṇa dvitīyāhutimādiśet |
mūlamantraṃ samuccārya tataḥ ślokaṃ japedamum ||

prakāśākāśahastābhyāmavalambyonmanīsrucā |
jñāna pradīpite nityamakṣavṛtīrjuhomyaham ||

vahnijāyāntamantreṇa tṛtīyāhutimācaret |
mūlamantraṃ samuccārya tataḥ ślokaṃ japedamum ||

antarnirantaramanindhana medhamānemohāndhakāraparipanthini
samvidagnau |

kasmiṃścidadbhutamarīcivikāśabhūmau viśvaṃ juhomi
vasudhādiśivāvasānam ||

svāhāntonā'munā hutvā pūrṇāhutiranantaram |
mūlamantraṃ samuccārya ślokametamudīrayet ||

aha(ida)ntāpātrabharitamida (aha)ntā paramāmṛtam |
parāhantāmaye vahnau pūrṇahomaṃ juhomyaham ||

vahnijāyāntamantreṇa dadyātpañca (pūrṇā)hutiṃ priye |
ityantaryajanaṃ kṛtvā sākṣād brahmamayo bhavet ||

evameva pūjayanti gṛhasthāḥ parameśvarīm |
yogino munayaścaiva pūjayanti sadāpriye ||

kevalaṃ mānasenaiva nahi siddho bhavet gṛhī |
savāhyena tu tenaiva siddho bhavati yad gṛhī ||

bhūtaśuddhau -

sarvāsu vāhyapūjāsu antaḥpūjā vidhīyate |
ataḥ pūjāṃ vinā naiva vāhyapūjāphalaṃ labhet ||

sāntaḥpūjā maheśāni vāhyā koṭiphalapradā |
kiṃ tasya vāhyapūjāyāṃ sarvaṃ vyarthaṃ kadarthanam ||

upacārādyabhāve ca vāhyapūjā kadarthanam |
vinopacārairyā pūjā sā pūjā niṣphalā bhavet ||

tantrāntare -

yadi vāhyārcanā dravyasampattirapi vartate |
antaryāgaṃ vidhāyetthaṃ vahiyagividhiṃ caret ||

yāmale -

arcābhāve maheśāni hṛdaye pūjayecchivām |

sarvapūjāphalaṃ devi prāpnoti sādhakaḥ priye ||

tantragandharve -

manasāyi mahādevyai naivedyaṃ dīyate yadi |
yonaro bhaktisaṃyukto dīrghāyuḥ sasudhī bhavet ||

mālyaṃ padmasahasrasya manasāyaḥ prayacchati |
kalpakoṭisahasrāṇikalpakoṭiśatāni ca ||

sthitvā devīpure śrīmānsārva bhaumo bhavet kṣitau |
manasā'pi mahādevyai yastu kuryātpradakṣiṇām |
sa dakṣiṇe yamagṛhe narakāṇi na paśyati ||

manasā'pi mahādevyā yo bhaktyā kurute natim |
so'pi lokān vinirjitya devīloke mahīyate ||

mahāmāye mahādevīmarcayāmi ca bhaktitaḥ |
nānāvidhaistu naivedyairiti cintākulastu yaḥ ||

naivedyaṃ dehi me bhātariti yo bhāvayen muhuḥ |
so'pi lokān vinirjitya devīloke mahīyate ||

iti śrīparivrājakācārya paramahaṃsatīrthāvadhūta
śrīmadbrahmānandagiri kṛtāyāṃ
śāktānandataraṅgiṇyāṃmantayagividhirnāma ṣaṣṭhollāsaḥ || 6 ||

saptamollāsaḥ

guptatantroktapūjāvidhiḥ

athānandamayīpūjāṃ vakṣyāmi guptatāntrikīm |
yāṃ kṛtvā śivasāyujyaṃ labhete sādhakottamaḥ ||

pūjāgṛhaṃ samāsādya sādhakendro maheśvari |
prathamaṃ jalamānīya pādaprakṣālanaṃ caret ||

uttarābhimukho bhūtvā pādaprakṣālanaṃ caret |
divā pūrvamukho bhūtvā rātrau kuryādudaṅmukhaḥ ||

devyāḥ pūjyāṃ śivasyāpi sadā kuryādudaṅmukhaḥ |
praṇavaṃ pūrvamuccārya taditi ca padaṃ tataḥ ||

saditi tu samuccārya karma kuryād vicakṣaṇaḥ |
smaraṇātkarmaṇāmādye brahmabhūyāya kalpate ||

sarvadā sarvakāryeṣu tāntrike vaidike tathā |
svavidyāṃ saṃsmarankuryātkriyāṃ sarvapracoditām ||

sthānaśodhanamāha gandharvatantre -

vīkṣaṇaṃ varmabījena yāgabhūmeḥ samīritam |
prokṣaṇaṃ cāstramantreṇa yāgabhūmeḥ samācaret ||

ajñātadūṣitaṃ sthānaṃ mārjanādau ca yadbhaved |
evamādīni sarvāṇi naśyet tallokanāt priye ||

madhukaiṭabhayorbhedaḥ saṃghātairdṛḍhatāṃ gatā |
medinī sarvadā'śuddhā surapūjāsu sarvataḥ ||

tasya doṣasya mokṣāya kāmabījaṃ kṣitaulikhet |
pañcavarṇarajaścitrā nānāgandhasamanvitā ||

puṣpaprakarasaṃkīrṇā ghaṇṭācāmarabhūṣitā |
bālārkasadṛśī ramyā manaḥsantoṣakāriṇī ||

evaṃ bhūmiṃ samāśritā pūjayetparameśvarīm |
mantrairācamanaṃ kuryāddevīṃ dhyātvā hṛdambuje |
pīṭhe copaviśeddevi baddhā vīrāsanādikam ||

dravyāsādanam

upaviśya tato mantrī dravyāṇi sthāpayetpuraḥ |
gandhapuṣpākṣatādīṃśca dakṣe dīpāṃśca sarvataḥ ||

naivedyaṃ dakṣiṇe vāme purato vā na pṛṣṭhataḥ |
ghṛtadīpaṃ dakṣiṇe tu tailadīpaṃ tu vāmataḥ ||

vāmatastu tathā dhūpamagre vā na tu dakṣiṇe |
nivedayet purobhāge gandhaṃ puṣpañca bhūṣaṇam ||

sarvaṃ svadakṣiṇe sthāpyaṃ vāme cārghyaṃ niveśayet |
sthāpayeccārvyaṃ cūṣyādi naivedyādīni sannidhau ||

karayokṣālanārthāya pṛṣṭhe pātraṃ vinirdiśet |
svasya śaktyānurūpeṇa sarvaṃ sampādya yatnataḥ ||

pūjā dravyāṇi saṃprokṣya mūlamantreṇa sādhakaḥ |
darśayeddhenumudrāñca dravyaśuddhiritīritā ||

annaṃ naivedyādikaṃ yatpuṣpagandhādikañca yat |
sarvamācchāditaṃ kāryaṃ yāvannāvāhayet param ||

rākṣasāḥ pratigṛhṇanti nirācchādanakaṃ yataḥ ||

atha śāntikumbhapramāṇam

īśānyāsthāpayetkumbhaṃ svarṇatāmrādinirmitam |
dairghyaṃ viṃśatyaṃgulantu grīvā vedāṃgulānvitā ||

vāṣṭhamaṣṭāṃgulaṃ proktaṃ mukhamaṣṭāṃgulaṃ smṛtam |
dṛḍhaṃ samatalaḥ kāryo mānaṃ tatparikīrtitam ||

kumbhavidhānantu gautamīye -

haimaṃ raupyaṃ tathā tāmraṃ mārttikaṃ vā svaśaktitaḥ |
vittaśāṭhyaṃ na kartavyaṃ kṛte naiṣphalyamāpnuyāt ||

ṣaṭtriṃśadaṃgulaṃ kumbhaṃ vistāronnatiśālinam |
ṣoḍaśaṃ dvādaśaṃ vāpi tato nyūnaṃ na kārayet ||

prokṣaṇīsthāpanamāha gāndharve -

pātramastrāmbubhiḥ prokṣya dakṣiṇe sthāpayettataḥ |
śuddhodakena sampūjya mūlamantraṃ japetsudhīḥ ||

prokṣayettena sakalaṃ prokṣaṇosthane vāriṇā |

ādhārastha jalaśodhanamāha gāndharve -

maṇḍalaṃ vā mataḥ kṛtvā jalena caturasrakam |
oṃ vaṣaṭkāra mantreṇa sādhāraṃ maṇḍale ghaṭam ||

sthāpayettatra vahnayarkasomānāṃ maṇḍalaṃ bhajet |
ānandabhairavaṃ tatra yajedānandabhairavīm ||

yadanyaddūṣaṇaṃ pātre toye vā'jñānato bhavet |
tatsarvaṃ nāśamāyāti pūjāryaṃ tajjalaṃ bhavet ||

arghyasthāpanakramaḥ

arghya dvāri pariṣkārya tatkramaḥ kathyate'dhunā |
astreṇa pātraṃ prakṣālya hṛnmantreṇa prapūrayet |
mantrayetpraṇavenaiva sāmānyārghyamidaṃ smṛtam ||

praṇavena daśadhā mantrayedityarthaḥ |

phaṭā dvāraṃ ca saṃprokṣya bījenāmyarccayet surān |
gāṃ vāṃ kṣāṃ yāṃ ca bījāni uktāni parameśvari ||

gaṇeśavaṭakakṣetrapālāṃśca yoginīṃ tathā |
pūjayetsādhakaśreṣṭhaḥ pratidvāramiti kramāt ||

viśvasāre -

eṣāṃ pūjāṃ vilaṃghyātha na siddhiḥ syādyugeyuge |
uttarādikrameṇaiva dvārapālān samarcayet |
brahmāṇaṃ vāstudevaṃ ca pūjayedgṛhamadhyetaḥ ||

āsane maṇḍalaṃ kṛtvā sampūjyārohayetsudhīḥ |
viśodhya vākkāyacittaṃ bhūmiṃ samyagviśodhayet ||

oṃ pavitra vajrabhūme huṃ phaṭ svāheti mantrataḥ |
anantaraṃ deśikendro divyadṛṣṭyā'valokanaiḥ ||

divyānutsārayedvighnānastrādbhiścāntarīkṣagān |
pārṣṇighātaistribhirbhaumāniti vighnān nivārayet ||

viśvasāre -

animeṣadṛśā dṛṣṭirdivyadṛṣṭiḥ prakīrtitā |

karaśuddhiryāmale -

prāgudīcīmukho vāpi sapuṣpairmārjayetkaram |
mūlamuccārya deveśi tatpuṣpaṃ vāmatastyajet ||

mantramāha yāmale -

bhautikaḥ śaśikalāsamanvito vahniṣoḍaśakalā samanvitaḥ |
ṅentamantramatha phaṭsamanvitaṃ śuddhaye manurayaṃ prakīrtitaḥ ||

bhautikaḥ aikāraḥ | śaśikalā nādabinduḥ | vahnīrephaḥ |
ṣoḍaśakalā aḥ kāraḥ | tena aiṃ raḥ astrāya phaṭ | śuddhaye karaśuddhaye
ityarthaḥ ||

tantragandharve'pi -

gṛhītvā raktapuṣpañca sagandhaṃ sādhakottamaḥ |
anenaiva tu mantreṇa puṣpaṃ hastatalasthitam ||

sammārjya savyahastena vāmena pāṇinā tataḥ |
nirmañchayakāmabījena jighrettadvāgbhavena ca |
aiśānyāṃ nikṣipedetaccharabījena pārvati ||

tatraiva -

mārjanātkarayoḥ śuddhirnirmañchanātu pṛṣṭhayoḥ |
grāṇāddevāśca tuṣyanti tīrthānāñca samāgamaḥ ||

kṣepaṇāt sarvavighnānāṃ dūrasaṃsthānameva ca |
durgandhocchiṣṭa saṃsparśadūṣaṇaṃ karayostu yat ||

ajñātarūpaṃ tatsarvaṃ nāśayed vidhinā'munā |
karaśuddhiṃ samāsādya kuryāttālatraya tataḥ ||

ūrdhvordhvamastramastreṇa digbandhamapi deśikaḥ |
huṃ phaṭ svāheti mantreṇa ūrdhvordhvamapyadhastathā ||

kuryāttālatrayaṃ mantrī digbandhanamathācaret |
digbandhanaṃ choṭikāmirdaśabhiḥ kārayetsudhīḥ ||

vighnamutsāritaṃ kṛtvā tataḥ puṣpaṃ viśodhayet |
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vāme gurutrayaṃ namet ||

gurutrayamāhatantre -

guruṃ paraṃguruñcaiva parāparaguruṃ tathā |
dakṣapārśve gaṇeśañca mūrdhni devīṃ nayet priye ||

gandharve -

bhūtaśuddhiṛṣinyāsaḥ pīṭhanyāsastathaiva ca |
karāṅgayoḥ ṣaḍaṅgāni mātṛkānyāsa eva ca ||

vidyānyāso maheśāni yaiśca devamayo bhavet |
etadeva hinityaṃ syātkāmyaṃ cānyatprakīrtitam ||

deva eva yadeddevaṃ nādevo devamarcayet |
adevaḥ pūjayan devaṃ na pūjāphalabhāgbhavet ||

vāsiṣṭharāmāyaṇe -

aviṣṇuḥ pūjayan viṣṇuṃ ca pūjāphalabhāgbhavet |
viṣṇurbhūtvā'rcayedviṣṇuriti smaran ||

bhārate -

nāviṣṇuḥ kīrtayedviṣṇurviṣṇumarcayet |
nāviṣṇuḥ saṃsmaredviṣṇuṃ nāviṇurviṣṇumāpnuyāt ||

bhaviṣye -

nārudraḥ saṃsmaredrudraṃ nārudro rudramarcayet |
nārudraḥ kīrtayedrudraṃ nārudro rudramāpnuyāt ||

nādevī kīrtayeddevīṃ nādevī tāṃ samarcayet |
nyāsāttadātmako bhūtvā devībhūtastu tāṃ yajet ||

āgneye -

rudrasya pūjanādrudro viṣṇuḥ syādviṣṇupūjanāt |
sūryaḥ syād sūryapūjātaḥ śāktyādiḥ śaktipūjanāt ||

śaktipūjanāt śaktyādipūjanāt | ādipadāt gaṇeśādi parigrahaḥ |

dyenaiva nyāsamātreṇa devavajra jāyatenaraḥ |
prāṇāyāmaistathā dhyānairnyāsairdevaśarīramṛt |
nyāsānāṃ pracuratvena phalānāmapi bhūritā ||

bhūtaśuddhiḥ

tantragandharve -

svabhāvataḥ sadā'śuddhaṃ pañcabhūtātmakaṃ vapuḥ |
malamūtrasamāyuktaṃ sarvadaiva maheśvari ||

tasyaiva hi viśuddhyarthaṃ vāyvagnisalilākṣaraiḥ |
candrabījena deveśi pṛthvībījena deśikaḥ ||

śoṣadāhau tathā bhasmaprotsārāmṛtavarṣaṇam |
āplāvanañca kartavyaṃ pūrakumbhakarecakaiḥ ||

śarīrākāraprāptānāṃ bhūtānāṃ yadviśodhanam |
avyaktabrahmasaṃsparśād bhūtaśuddhiriyaṃ śive ||

bhūtaśuddhiṃ vidhāye tthamarghyādisthāpanaṃ caret |
vidadhyānmātṛkānyāsaṃ mantranyāsamanantaram ||

prāṇāyāmatrayaṃ kuryādṛṣyādinyāsamācaret |
nyāsau karāṅgayoḥ kṛtvātmānaṃ bhagavatīṃ smaret ||

prāṇāyāmaṃ tataḥ kuryātpūrakumbhakarecakaiḥ |
tattrayaṃ tu vidhātavyamanulomavilomataḥ ||

arghyaṃ saṃsthāpayenmantrī yathānyāyaṃ vidhānataḥ |
trikoṇaṣaṭkoṇavṛttacaturasrāṇi kārayet |
puṣpairabhyarcya tanmantrī tatrādhāraṃ niveśayet ||

maṃ vahnimaṇḍalāyeti daśakalātmane namaḥ |
pūjayitvā arghyapātraṃ tu tatraiva sthāpayed budhaḥ ||

phaḍiti prakṣālanaṃ kṛtvā pūjayetsādhakottamaḥ |
aṃ arkamaṇḍalāyeti dvādaśānte kalātmane ||

nama ityantamantreṇa pūjayedarkamaṇḍalam |
mūlenāpūrya deveśi vimalena jalena tu ||

oṃ somamaṇḍalāyeti ṣoḍaśānte kalātmane |
nama ityantamantreṇa pūjayeccandramaṇḍalam ||

pūjayitvā ṣaḍaṅgāni nyasetsādhakasattamaḥ |
tatrākṣatāni puṣpāṇi dūrvādīne viniḥkṣipet ||

mūlamantraṃ japet spṛṣṭvā aṅgamantraṃ pravinyaset |
hṛnmantreṇā'bhisampūjya hastābhyāṃ chādayedapaḥ ||

hastābhyāmiti matsyamudrayā ityarthaḥ |

astramantreṇa saṃrakṣya kavacenāvaguṇṭhya ca |
dhenumudrāṃ samāpādya rodhayet tsvamudrayā |
amṛtaṃ tajjalaṃ cintyaṃ dravyasaṃprokṣaṇaṃ caret ||

gandhapuṣpākṣatayavakuśāgratilasarṣapaiḥ |
sadūrvaiḥ sarvadevānāmeta darghyamudīritam ||

śivaviṣaye gṛhiṇāṃ sagarbhaivi dūrvā | yathā -

antaḥ śūnyāṃ tripatrāñca yodadyānmacchiropari |
janmanyatra daridraḥ syādante ca narakaṃ vrajet ||

arghyapātrasthitaistoyairvinā yattu nivedanam |
devebhyo dīyate yadyad tatsarvaṃ niṣphalaṃ bhavet ||

arghyasyottarataḥ sthāpyaṃ pādyamācamanīyakam |
tatpārśve madhuparkañca dadyāttu madhumiśritam ||

etat śyāmākadūrvābjaviṣṇukrāntābhirīritam |
pādyapātre ca dātavyamarghyañcaivārghyapātrake ||

jātīlavaṅgakaṃkolaṃ dadyādācamanīyake |
ādau dravyāṇi saṃskṛtya paścāttantroditānnyaset |
mātṛkā dvividhā proktā parācāpyaparā tathā |
suṣumnāntaḥ parājñeyā aparādehamāśritā ||

atha mātṛkāṣaḍaṅganyāsaḥ

jñānārṇave -

aṃ āṃmadhye kavargantu iṃ īṃ madhye cavargakam |
uṃ ūṃ madhye ṭavargantu eṃ aiṃ madhye tavargakam ||

oṃ auṃ madhye pavargantu aṃ aḥ madhye yavargakam |
nyāsaṃ kuyānmaheśāni hṛdayādi ṣaḍaṅgakam ||

mūlādi brahmarandhrāntaṃ dhyāyeddevīṃ cidātmikām |
bindusrata sudhāsāraistarpayanmātṛkāṃ nyaset ||

antarmātṛkānyāsaḥ

athā'ntarmātṛkānyāsaṃ śṛṇuṣva kamalānane |
dvyaṣṭapatrāmbuje kaṇṭhe svarānṣoḍaśa vinyaset ||

dvādaśacchadahṛtpadme kādīndvādaśa vinyaset |
daśapatrāmbuje nābhau ḍakārādīnnyaseddaśa ||

ṣaṭpatre liṅgamūle ca vakārādīnnyasecca ṣaṭ |
ādhāre caturo varṇānnyasedvādīn caturdale ||

hakṣau bhrūmadhyage padme dvidale vinyasetpriye |
ekaikaṃ varṇamuccārya manasā tu dhruvādikam |
namo'ntamiti vinyāsa āntaraḥ parikīrtitaḥ ||

dhruvādikaṃ praṇavādikamityarthaḥ |

śāradāyām -

bāhyaṃ caiva mātṛkānyāsaṃ śṛṇuṣvāvahitomama |
lalāṭamukhavṛttākṣiśrutighrāṇeśu gaṇḍayoḥ ||

oṣṭhadantottamāṅgasyadoḥpatsandhyagrakeṣu ca |
pārśvayoḥ pṛṣṭhato nābhau jaṭhare hṛdayeṃ'saṅke ||

kakudyaṃse ca hṛtpūrvapāṇipādayuge tathā |
jaṭharānanayornyasenmātṛkārṇān yathākramam ||

mātṛkānyāsamudrāmāha mānasollāse -

manasā vā nyasennyāsānpuṣpairevā'thavā nyaset |
aṃguṣṭhānāmikāyogānnyasedvā sarvakarmasu ||

gautamīye -

caturddhā mātṛkā prokta kevalā bindusaṃyuktā |
savisargā sobhayā ca rahasyaṃ kathayāmite ||

antyopāntyau svarau bindusargahīnau nyasetpriye |
vidyākarī kevalā ca sobhayā muktidāyikā |
savisargā putradātrī sabindurbindudāyinī ||

bindudāyinī mokṣadāyinītyarthaḥ |

dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ kalikalmaṣanāśanam |
yaḥ kuryānmātṛkānyāsaṃ sa eva śrīsadāśivaḥ ||

atha vidyānyāsaḥ

navaratneśvare -

mūrdhni mūle ca hṛdaye netratritaya eva ca |
śrotrayoryugale devi mukhe ca bhujayoḥ punaḥ ||

pṛṣṭhe jānvostathā nābhau vidyānyāsaṃ samācaret |
evaṃ nyāsakṛtaḥ sākṣātpaśuḥ paśupatiḥ svayam ||

phetkāriṇīyatantre -

oṃkārasampuṭīkṛtya mūlena vyāpakaṃ nyaset |
pañcadhā navadhā vāpi nyasedvā saptadhā'thavā ||

mūlamuccārya śīrṣādipādaparyantaṃ pādādiśīrṣāntaṃ
hṛdayādimukhāntaṃ vyāpakaṃ nyasedityarthaḥ | iti vidyānyāsaḥ ||

viśuddheśvare -

prāṇāyāmatrayaṃ kuryādvidyayā tadanantaram |
pūrakaṃ vāmanāḍyāṃ tu kuryād ṣoḍaśadhā japaiḥ ||

kumbhakaṃ madhyanāḍyāntu catuḥṣaṣṭijapāttataḥ |
recakaṃ piṅgalāyāntu tadarddhajapasaṃkhyayā ||

viparītaṃ punaḥ kuryādyathāśaktyā ca sādhakaḥ |
tadaśaktau caturddhāpi prāṇasaṃyamanaṃ caret ||

caturddheti mūlavidyāścaturvārajapena pūrakaṃ, ṣoḍaśavāra japena
kumbhakamaṣṭavārajapena recakamirtyaḥ | tatrāpyaśaktau
samayāṅkamātṛkāyām |

iḍayā pūrayedvāyuṃ sakṛcca mūlavidyayā |
madhyanāḍyā kumbhayecca vedasaṃkhyaṃ varānane ||

netrasaṃkhyākrameṇaiva recayet piṅgalādhvanā |
punaḥ punaḥ krameṇaiva yathā vāratrayaṃ bhavet ||

bāhyādāpūraṇaṃ vāyorudare pūrako bhavet |
sampūrṇakumbhavadvāyordhāraṇaṃ kumbhako bhavet |
vahiryadrecanaṃ vāyorudarādrecako hi saḥ ||

jñānārṇave -

kaniṣṭhānāmikāṃguṣṭhairyannāsāpuṭadhāraṇam |
prāṇāyāmaḥ sa vijñeyastarjanīmadhyame vinā |
prāṇāyāmaṃ vinā devi pūjane nāsti yogyatā ||

yāmale -

ṛṣiṃ nyasenmūrdhni deśe chandastu mukhapaṅkaje |
devatāṃ hṛdaye caiva bījaṃ tu guhyadeśake ||

śaktiṃ tu pādayoścaiva sarvāṅge kīlakaṃ nyaset ||

ṛṣi nyasediti -

tattatprakāraṇīyamṛṣicchanda ityādikaṃ nyasedityarthaḥ |
ṛṣicchando devatānāṃ vinyāsena vinā yadā |
japettu sādhako yastu na sa tatra phalaṃ labhet ||

karāṅganyāsamāha śāradāyām -

aṃguṣṭhādiṣvaṃguliṣu nyasedaṅgaiḥ sajātibhiḥ |

aṅgaistattatkalpoktāṃgamantraiḥ | sajātibhiḥ nama ādibhiḥ |
jñānārṇave -

namaḥ svāhā vaṣaṭ huṃ vauṣaṭ phaḍantāḥ sajātayaḥ |
hṛcchiraḥ śikhā-kavaca-netratrayaṃ tathāstrakam ||

śāradāyām -

astraṃ tattalayornyasya kuryāttālatrayādikam |
diśastenaiva badhnīyācchoṭikābhiḥ samāhitaḥ ||

athāṅganyāsaḥ

hṛdayādiṣu vinyasedaṅgamantrāṃstataḥ sudhīḥ |
hṛdayāya namaḥ pūrvaṃ śirase vahnivallabhā ||

śikhāyai vaṣaḍityuktaṃ kavacāya humīritam |
netratrayāya vauṣaṭ syādastrāya phaḍiti kramāt |
ṣaḍaṅgamantrānityuktān ṣaḍaṅgeṣu niyojayet ||

rudrayāmale -

hṛdayaṃ madhyamā'nāmātarjanībhiḥ smṛtaṃ śiraḥ |
madhyamārjanībhyāṃ syādaṃguṣṭhena śikhā smṛtā ||

daśabhiḥ kavacaṃ proktaṃ tisṛbhirnetramīritam |
proktāṃgulībhyāmastraṃ syādaṃkḷptiriyaṃ matā || iti |

tisṛbhiriti tarjanīmadhyamānāmābhiḥ |

tarjanīmadhyamānāmāḥ proktā netratraye kramāt |
yadi netradvayaṃ devi tadā tarjanīmadhyame ||

bhairavatantre -

ṣaḍaṅgāni nyasenmantrī triḥsakṛdvā yathākṣamam |

tantre -

aṅganyāsa karanyāsau ṣaḍdīrghamāyayā caret |

sārāvalyāṃ -

yadbījādyā bhavedvidyā tadbījenā'ṅgakalpanā |

kulacūḍāmaṇau -

ekākṣaramadhikṛtya pūrvaṃ bījaṃ paraṃ śaktiriti |
ṣaḍdīrghabhājābījena kuryādaṅgādikalpanā ||

kālīvidyāyāṃ svacchandasaṃgrahe -

svaraṃ vihāya bījasya dīrghaṣaṭkaṃ niyojayan |
ṣaḍaṅgāni vidadhyādvai sarvatrā'yaṃ vidhiḥ smṛtaḥ ||

pūjājapārcanāhomāḥ siddhamantraiḥ kṛtā api |
aṅganyāsena hīnāstu na dāsyanti phalānyamī ||

ityaṅganyāsasya nityatvam | atha svasvakalpoktaṣoḍhānyāsaṃ
kuryāt ||

ṣoḍhānyāsaphalam

ṣoḍhānyāsaśarīrastu bhaved gaṅgādharaḥ svayam |
avaśyaṃ pratyahaṃ kuryāt tataḥ pūjāṃ japaṃ tathā |
kṛte'pi sādhaka śreṣṭho mahādevasamo bhavet ||

kṛtanyāso'kṛtanyāsaṃ praṇamedyadi pārvati |
tatkṣaṇādakṛtanyāso vidīrṇahṛdayo bhavet ||

yaṃ namanti mahādevi ṣoḍhāpuṭita vigrahāḥ |
alpāyuḥ sa bhavetsadyo devatā kampate bhiyā |
nyāsaṃ nirvartayeddevi ṣoḍhānyāsapuraḥsaram ||

ātmadhyānam

tantragandharve -

ātmānaṃ sādhako dhyāyeddivyastrībhiralaṃkṛtam |
divyaṃ mūrdhni mahācchatraṃ sahasradala kalpitam ||

ratnāsanopaviṣṭantu lākṣāruṇagṛhasthitam |
tāmbūlaraktavadanaṃ nānāgandhasamanvitam ||

candanāgurukastūrī raktacandanabhūṣitam |
sarvālaṅkārabhūṣāḍhayaṃ devyā vigraharūpiṇam ||

sugandhipuṣpābharaṇaratnādibhiralaṃkṛtam |
tasya hastagatā siddhirnānyasya ca kadācana ||

devīdhyānam

tato devīṃ hṛdambhoje dhyāyettadgatamānasaḥ |
puṣpaṃ gṛhītvā deveśi mudrayā tu trikhaṇḍayā ||

tāṃ kuryād hṛdayāsannāṃ nimīlya locanadvayam |
samakāyaśirogrīvā bhūtvā sthiramanā budhaḥ ||

tatraiva saphaladhyānakartavyatvamāha -

dhyānaṃ samācarenmantrī sarvapāpapraṇāśanam |
tato hṛtpadmagāṃ devīṃ mānasairupacārakaiḥ ||

gandhapuṣpadhūpadīpairnaivedyairbalibhistathā |
bhorgeśca pūjayedenāṃ sādhakastu yathāvidhi ||

tato vai mānasaṃ jāpaṃ kuryād homañca sādhakaḥ |
namaskṛtya tathā stutvā vahiryajanamācaret ||

tato hṛdayapatrāntaḥ sphurantīṃ parameśvarīm |
suṣumnāvartmanā nītvā śira(va)sthāne maheśvarīm ||

tatrānandena saṃyojya kevalānandarūpiṇīm |
tato vai hṛdayāsanne pūrvasthāne samānayet ||

tāmājñāsthānamānīya vahannābhyā virecayet |
nāsayā dakṣayā devi vāyubījena mantravit |
karasthakusume devīṃ sthāpayedāsanopari ||

devyāvāhanam

ehyehi bhagavatyamba bhaktānugrahavigrahe |
yoginībhiḥ samaṃ devi rakṣārthaṃ mama sarva(dā)thā ||

deveśi ! bhaktisulabhe ! parivāra samanvite |
yāvat tvāṃ pūjayāmīśe tāvattvaṃ susthirā bhava |
devīṃ dhyātvā samāvāhya tattanmudrāḥ pradarśayet ||

tattanmudrā āvāhanyādi pañcamudrāḥ |
śālagrāmādāvāhanasya niṣedhamāha -

śālagrāme maṇau cāpsu vahnau manasi puṣpake |
eṣu cāvāhanaṃ nāsti tatra devāḥ sadā sthitāḥ ||

dravyadānaniyamaḥ

pūjāprakāramāha yāmale -

ādau mūlaṃ samuccārya paścād deyaṃ samuccaret |
sampradānaṃ tadante tu tyāgārthakapadaṃ tataḥ |
evaṃ kalpakrameṇaiva pūjayet parameśvarīm ||

nārcayedekahastena pañcānāṃ nakhadarśanam |
niṣphalā kīrtitā sā hi sarvatrā'pi na śobhate ||

ṣaḍaṅgādyāvaraṇapūjā

caraṇādhāranābhyantarvakṣo mauliṣu pañcasu |
pañcāñjalīnprasūnaiśca vikīryā'tha maheśvari |
devīpādāmbuje dvandve tridhā puṣpāñjalīn kṣipet ||

śrīpādukāṃ pūjayāmītyamuṃ mantraṃ samuccaran |
aṃguṣṭhā'nāmayā dakṣe tridhā puṣpāṇi pātayet ||

tarpaṇaṃ tu mukhe dadyāttrivāraṃ tattvamudrayā |
aṃguṣṭhānāmikāyogaḥ śivaśaktyātmakaḥ smṛtaḥ ||

tayoḥ saṃyogamātreṇa dravyaṃ syādamṛtoparam |
tenāmṛtena divyena tarpayet paradevatām ||

vyaktamāha -

aṃguṣṭhānāmikābhyāñca vāmahastasya pārvati |
tarpayetsundarīṃ devīṃ samudrāñca savāhanām ||]
ṣaḍaṅgaṃ pūjayet tatra devyā dehe'tha sādhakaḥ |
hṛdaye hṛdayāṅgaṃ tu śirasyeva śiro'ṅgakam ||

śikhāṃ śikhāyāṃ sampūjya kavacaṃ sarvadehake |
netratrayaṃ trinetre tu dikṣvastraṃ ca prapūjayet ||

namaḥ svāhā vaṣaṭ huñca vauṣaṭ phaṭ jātisaṃyutam |
ṣaḍaṅgayuvatī nityaṃ devyo deheṣu saṃsthitā ||

tantre -

ijyaṃ hṛdayamāgneyyāmaiśānyāṃ tu śiro yajet |
nair-ṛtyāṃ tu śikhā pūjyā vāyavyāṃ kavacaṃ yajet ||

abhyarcya purato netraṃ dikṣu cātrathārcayet |
pradhānatanurūpāṇi ṣaḍaṅgāni prapūjayet ||

śāradāṭīkāyām -

vāyavyādīśaparyantaṃ gurupaṃkti samarcayet |

gurupaṃktyājñāne yāmale -

avijñātagururdevi guruñca paramaṃ gurum |
parāparaguruṃ caiva parameṣṭhiguruṃ tathā |
āgneyādicatuṣkoṇe pūjayet parameśvari ||

āgneyādi koṇamāha tantragandharve -

īśānamagnikoṇaṃ syādvāyukoṇa tatheśakam |
rākṣasaṃ vāyukoṇaṃ syādagniśca rākṣasa bhavet ||

gandharvatantre -

athavā raśmayaḥ sarvā devīrūpā vicintayet |
niḥsaranti yathā nityaṃ sūryabimbānmarīcayaḥ ||

devyastathā samutpannā mahādevyāḥ śarīrataḥ |
śrīpātrāmṛtatoyena raśmivṛndaṃ pratarpayet ||

prācīṃ diśaṃ tu vijñāya pūjayedaṅgadevatāḥ |
svasthānamāśritya devāḥ sarvābhīṣṭaphalapradāḥ |
svasthānavarjitā devāḥ śokaduḥkhaphalapradaḥ ||

pūrvādidignirūpaṇam

prācyādidiśamāha navaratneśvare -

pūjyapūjakamadhyaṃ tu pūrvāśaiva vyavasthitā |
pūjyasya dakṣiṇe dakṣā cottare cottarā tathā |
paścime paścimā jñeyā pūjāyāṃ sarvataḥ śive ||

sarvata iti ṣaḍaṅgapūjāyām |

ātmanaḥ sammukhañcaiva devatāyāśca sammukham |
devasya mastakaṃ kuryātkusumenācitaṃ sadā |
pūjākāle devatāyā nopari bhrāmayetkaram ||

tripurāviṣaye -

purandaramukho devī pūjayettripurāṃ yadi |
devīpṛṣṭhaṃ bhavet prācī pratīcī tripurāpuraḥ ||

kṛtāñjaliḥ - śrīmatyamuki devi āvaraṇaṃ te pūjayāmi
ityanujñāṃ labdhvā āvaraṇaṃ pūjayet |

padmapatre tataścakre devyā agradalāditaḥ |
vāmāvartena deveśi krameṇa paripūjayet |
svakalpokta krameṇaiva pūjayedaṅgadevatāḥ ||

kulārṇave -

trivāraṃ pūjayedvāpi sakṛdvāpi yathecchayā |

yāmale -

devyastraṃ pūjayeddikṣu punardevīṃ prapūjayet |
savāhanāḥ savargāśca parivārāstataḥ param ||

tathā sarvopacāraiśca pūjitāstarpitāstathā |
santvityetanmanuṃ japtvā devyai pūjāṃ samarpayet ||

pūjāṃ sarpayeddevyai gandhapuṣpākṣatādibhiḥ |
viśeṣārghyodakenaiva tarpayetparameśvarīm ||

mantrajapaprakāraḥ

dhyātvā kāmakalāṃ dehe vidyājapaṃ samācaret |
mantrārthasmṛtipūrvaṃ tu sahasrādijapaṃ caret ||

bṛhacchrīkrame -

na japettriṃśatā nyūnaṃ sādhakastu kadācana |

tantre -

sahasraṃ vā śataṃ vāpi daśa vāpi japaṃ tathā |
kuryādaṣṭādhikaṃ teṣāmiti japyavidhiḥ smṛtaḥ ||

japaṃ samarpayeddevi gandhapuṣpārghyavāribhiḥ |
tejomayaṃ japaṃ devyā vāmahaste nivedayet ||

guhyātiguhyagoptrī tvamiti mantreṇa mantravit |
tato nīrājanaṃ kuryāddaśavāraṃ tu dīpakaiḥ ||

stuvan pradakṣiṇīkṛtya daṇḍavad praṇamed bhuvi |
ātmārpaṇena manunā kuryādātmārpaṇaṃ priye ||

ātmasamarpaṇam

taduktaṃ yāmale -

itaḥ pūrvamiti procya prāṇabuddhīti coccaret |
dehadharmādhikārato jāgratsvapnasuṣuptiṣu ||

sarvāvasthāsu manasā vācā ca karmaṇeti ca |
hastābhyāmatha padbhyāñca tathodareṇa saṃsmaret ||

śiśnā yatsmṛtamityetadyaduktaṃ yatkṛtaṃ tathā |
sarvamityapi tadbrahmārpaṇamastvagnivallabhā ||

praṇavañca madīyaṃ māṃ sakalaṃ sādhyadevatām |
ṅentāṃ samarpitaṃ tāraṃ tatsadityapi saṃsmaret ||

arghyodakākṣatairmūlairdevyai pūjāṃ samarpayet |
pūjitā'stviyanenaiva devyai pūjāṃ samarpayet |
devyā gṛhītamityevaṃ bhāvayedyatamānasaḥ ||

viśvasāre -

ājñānādvā pramādādvā vaikalyātsādhanasya ca |
yannyūnamatiriktaṃ vā tatsarvaṃ kṣantumarhasi ||

dravyahīnaṃ kriyāhīnaṃ śraddhābhaktivivarjitam |
tatsarvaṃ kṛpayā devi kṣamasva tvaṃ dayānidhe ||

yanmayā kriyate karma mahadvā svalpameva vā |
tatsarvañca jagaddhātri kṣantavyamayamañjaliḥ ||

kulārṇave -

kṛtāñjalirmaheśāni rakṣāmantraṃ paṭhetsudhīḥ |

oṃ kālī vidadhyānmama putrarakṣāṃ tathā karālī mama deharakṣām |

durgā'ṭṭahāsairmama śatrunāśaṃ karotu tārā vidadhatu rājyam ||

paṭhetsahasranāmākhyaṃ stotraṃ mokṣasya sādhanam |
stotraiḥ stutvā paṭheddevi kavacaṃ sarvakāmadam |
kavacaṃ hi vinā devi śūdrastu japamācaret ||

kavacaṃ hi bineti | svāhāpraṇavasaṃyuktaṃ kavacaṃ vinetyarthaḥ |

devīṃ pradakṣiṇīkṛtya namaskṛtya visarjayet |
vidhāya paścātsvāṃ vidyāṃ svīyahṛtsarasīruhe ||

suṣumnāvartmanā puṣpamaghrāyodvāsayettataḥ |
kṣamasveti ca mantreṇa hṛdi devīṃ visarjayet ||

bhairavītantre -

saṃhāra mudrayā devi kṣamasveti visarjayet |
tannaivedyaśatāṃśaṃ vā sahasrāṃśaṃ ca bhairavi |
dadyāducchiṣṭacāṇḍālyai svāheti manunā tataḥ ||

athavā -

nirmālyena yajeddevīmīśe nirmālyavāsinīm |
nirmālyaṃ śirasā dhāryaṃ sarvāṅge cānulepanam ||

naivedyañcopamuñjīta dattvā tadbhaktiśāline |
śatābhimantritaṃ puṣpaṃ candanaṃ mūrdhni bhālataḥ ||

dhṛtvā'vaśyaṃ nayedvaśyaṃ trailokyamapi darśanāt |
yaṃ yaṃ gacchāmi pādena yaṃ yaṃ paśyāmi cakṣuṣā ||

sa eva dāsatāṃ yātu yadi śakrasamo bhavet |
anena tilakaṃ kṛtvā trailokyamapi mohayet ||

sadyaḥ paryusitaṃ vāpi nirmālyaṃ pradūṣyati |
brahmaradhre guptasthāne yantralepaṃ tu dhārayet |
udakaṃ tarumūle vā nirmālyaṃ tasya saṃtyajet ||

rudrayāmale -

pūrvajanmārjitaiḥ puṇyairjñātvaināṃ paradevatām |
yo bhajedbhaktibhāvena sadyaḥ śrīsampadāṃ padam |
yadārādhanamātreṇa jīvanmuktiḥ prajāyate || iti vacanāt |

devyāḥ pūjā tridhā proktā sthūlamābhyantaraṃ tathā |
sthūlaṃ mantramayīṃ pūjāṃ sthūlavigrahacintanam ||

mānasairupacāraistu pūjā cābhyantaraṃ priye |
karmayogaṃ vinā devi jñānayogo na sidhyati |
jñānena karmaṇā vāpi siddhirbhavati nānyathā ||

iti śrīparivrājakācāryaparamahaṃsatīrthāvadhūtaśrīmadbrahmānanda-
girikṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāṃ prātaḥkṛtyanirṇayo
nityapūjāpramāṇanirṇayo nāma saptamollāsaḥ || 7 ||

aṣṭamollāsaḥ

mālānirṇayaḥ

atha vakṣye maheśāni mālāyāḥ parinirṇayam |
nityaṃ japaṃ kare kuryād na tu kāmyaṃ kadācan |
kāmyamapi kare kuryād mālābhāve ca sundari ||

atha karamālā yāmale -

anāmāyāstrayaṃ parvaṃ kaniṣṭhāyāstriparvikā |
madhyamāyāstrayaṃ parvaṃ tarjanī mūlaparvaṃ ca ||

prādakṣiṇyakrameṇaiva japeddaśasu parvasu |
śaktimālā samākhyātā sarvamantrapradīpikā ||

parvadvayaṃ tu tarjanyā meruṃ tadviddhi pārvati |
tarjanyagre tathā madhye yo japet tatramānavaḥ |
catvāri tasya naśyanti āyurvidyāyaśobalam ||

śrīvidyāyām -

anāmāmadhyamāyāśca mūlāgrañca dvayaṃ dvayam |
kaniṣṭhāyāśca tarjanyāstrayaṃ parvaṃ maheśvari ||

anāmāmadhyayormadhyaṃ meruśca dvitayaṃ smṛtam |
prādakṣiṇyakramāddevi japet tripurasundarīm ||

karamālāyāṃ japaprakāraḥ

hṛdaye hastamāropya tiryak kṛtvā karāṃgulīḥ |
ācchādya vāsasā hastau dakṣiṇena sadā japet ||

aṃgulīnāṃ viyuñjīta kiñcidākuñcayettalam |
aṃgulīnāṃ viyogācca chidreṇa sravate japaḥ ||

aṃgulyagreṣu yajjaptuṃ yajjaptuṃ merulaṃdhane |
sarvasandhisu yajjaptuṃ tatsarvaṃ niṣphalaṃ bhavet ||

yāmale maṇiniyamamāha -

maṇyaṣṭakaśatenaiva nirmitā yā tu mālikā |
rājyaṃ vitanute nityaṃ dehānte mokṣadāyinī ||

mokṣadā pañcaviṃśatyā triṃśatā dhanavṛddhidā |
caturdaśamayī mālā mokṣadā bhogavarddhinī |
sarvārthāḥ saptaviṃśatyā pañcadaśyābhicārike ||

(pañcaviṃśatyābhicārake ityapi pāṭhaḥ)

pañcāśatā kāryasaddhiścatuḥpañcāśatā tathā |
aṣṭottaraśatenaiva sarvasiddhirudāhṛtā |
tripurāyāṇapeśastā rudrākṣai raktacandanaiḥ ||

bhairavīviṣaye vārāhītantre -

suvarṇamaṇibhirmālā sphāṭikī śaṅkhanirmitā |
pravālairapi vā kāryā putrajīvaṃ vivarjayet ||

śmaśānadhustūrairmālāṃ kuryāddhūmāvatī vidhau |
raktena candanenā'pi bālāmālāṃ prakalpayet ||

dantena kālikāyāstu rājadantasya meruṇā |
ugratārājape śastā mahāśaṅkhasya mālikā ||

unmukhyāśca tathā jñeyā mālikā siddhidāyikā |
śāktānāṃ sphāṭikī mālā raktacandanasambhavā ||

rudrākṣamālikā jñeyā caturvargaphalapradā |

nirmitā raupyamaṇibhirjapamālepsitapradā ||

hiraṇyamaṇibhirmālā sarvānkāmānprayacchati |
pravālairvihitā mālā prayacchet vipulaṃ dhanam ||

saubhāgyaṃ sphāṭikī mālā mauktikairvihitā tathā |
nirmitā śaṅkhamaṇibhiḥ kurute kīrtimayavyām ||

suvarṇai racitā mālā sadā syānmuktaye nṝṇām |
gopanīyā'niśaṃ devi japamālepsitāptaye ||

muṇḍamālāyām -

rudrākṣairvā yadi japedindrākṣaiḥ sphāṭikaistathā |
nānyamadhye prayoktavyaṃ putrajīvādikañca yat ||

yadanyattu prayuñjīta mālāyāṃ japakarmaṇi |
tasya kāmaṃ ca mokṣa ca no dadāti priyaṅkarī ||

yāmale -

rudrākṣaiḥ śaktimantrañca mantrī yaḥ prajapet priye |
sa durgatimāpnoti niṣphalasya tasya tajjapaḥ ||

pratiprasavamāha tatraiva -

kālikā chinnamastā ca tripurā tāriṇī tathā |
etāḥ sarvā na dūṣyanti japād rudrākṣamālayā ||

rudrayāmale -

divā naiva prajaptavyaṃ rudrākṣamālayā kvacit |
pūrvaścaryādṛte cātra dūṣaṇañca varānane ||

arudrākṣadharaḥ kuryāttāntrikaṃ vaidikaṃ tathā |
japahomādikaṃ yadyattatsarvaṃ niṣphalaṃ bhavet ||

mālāviśeṣaphalamāha mantradevaprakāśikāyām -

parvasvaṣṭaguṇaṃ putrajīve daśaguṇaṃ bhavet |
śataṃ syācchaṅkhamālāyāṃ pravāle ca sahasrakam ||

sphāṭike daśasāhasraṃ lakṣaṃ tu mauktike bhavet |
padmākṣe daśalakṣantu koṭiḥ sauvarṇike tathā ||

kuśagranthau ca rudrākṣeṣvanantaguṇitaṃ bhavet |
śvetapadmākṣamālāyāṃ jape syādamitaṃ phalam ||

mālāvidhānam

samāsenā'kṣamālānāṃ vidhānamiha kathyate |
yathālābhaṃ yathārūpamakṣāṇyādāya yatnataḥ ||

anyonyasamarūpāṇi nātisthūlakṛśāni ca |
kīṭādibhiraduṣṭāni na jīrṇāni kadācana ||

gavyaiśca pañcabhistāni prakṣālayetpṛthak pṛthak |
dvijastrīnirmitaṃ sūtraṃ śubhraṃ granthivivarjitam ||

kārpāsanirmitaṃ vāpi paṭṭasūtramathāpi vā |
triguṇaṃ triguṇīkṛtya grathayecchilpaśāstrataḥ ||

sarveṣāmeva varṇānāṃ paṭṭaṃ sarvepsitapradam |
kārpāsasambhavaṃ sūtraṃ dharmakāmārthamokṣadam ||

mūlāstre ca paṭhan sūtraṃ bījaṃ prakṣālayettataḥ |
maṇimekaikamādāya sūtre tatra tu yojayet ||

mukhe mukhantu saṃyojya pucche pucchaṃ niyojayet |
tatsajātīyamekākṣaṃ merutvenā'grato nyaset ||

ekaikamaṇimādāya brahmagranthiṃ prakalpayet |
grathayena mālikāṃ caiva hṛdi tāraṃ manuṃ smaran ||

svayameva japenmantramanyaḥ praṇavamuccaret |
sārddhatrayāvartanena granthiṃ kuryādatho dṛḍham ||

brahmagranthiṃ tato dadyānnāgapāśamathāpi vā |
gopucchasadṛśīṃ kuryādathavā sarpapucchavat ||

granthihīnā na kartavyā merupṛṣṭhe na dūṣyati |
dūṣaṇaṃ tvatra nāstyeva granthihīnaiva nityaśaḥ ||

kālyāśca tvaritāyāśca vajrākhyā ṣaṭkabhedake |
totalāvanavāsinyorvārāhyāśca viśeṣataḥ ||

nānyasyāścaṇḍikāyāśca granthihīnā vidhīyate |
evaṃ nirmāya mālāṃ vai śodhayet mantrisattamaḥ ||

apratiṣṭhitamālābhirmantraṃ japati yo naraḥ |
sarvaṃ tadviphalaṃ vidyātkruddhā bhavati caṇḍikā ||

mālāpratiṣṭhāvidhiḥ

athocyate pratiṣṭhā hi mālāyāstantravartmanā |
guruṃ tataḥ praṇamyādau saṃskuryājjapamālikām ||

śubhe lagne śubhe vāre śubherkṣe ca śubhe tithau |
pratiṣṭhāṃ kārayenmantrī svayaṃ vā guruṇā'thavā ||

nityaṃ karma tataḥ kṛtvā sāmānyārghyaṃ vidhāya ca |
pañcagavye kṣipenmālāṃ śivamantreṇa mantrayet ||

śivamantramāha yāmale -

śāntaḥ śatrusvarārūḍho nādabinduvibhūṣitaḥ |
kathitaḥ śivamantro'yaṃ sādhakānāṃ hitāya ca ||

śānto hakāraḥ, śatrusvaraḥ ukāraḥ |

śītalena jalenaiva snāpayettadanantaram |
kṣālayetpañcagavyena sadyojātena mārjayet ||

sadyojātamantrastu -

sadyojātaṃ prapadyāmi sadyojātāya vai namaḥ |
bhave bhave nātibhave bhajasva māṃ bhavodbhavāya namaḥ ||

kṣālayedīśasūktena limpettatpuruṣeṇa tu |
gandhairanalpairmatimānaghoreṇa tu dhūpayet ||

aghoreṇa tu sūktena śatānyūnaṃ tu mantrayet |
vāmadevena mantreṇa samīkuryādvicakṣaṇaḥ ||

aśvatthapatranavakaiḥ padmākāraṃ prakalpayet |
tanmadhye sthāpayenmālāṃ mātṛkāmūlamuccaran |
saṃskṛtyaivaṃ budhomālāṃ tatprāṇāṃstatra yojayet ||

tatprāṇān ārādhyadevatāprāṇān |

tatra devīṃ prapūjyaiva parivāragaṇaiḥ saha |
anulomavilomena mātṛkārṇena mantrayet |
meruṃ pretena saṃmantrtra bhāvayeddevatātmikām ||

pretena pretabījena hasauḥ iti bījenetyarthaḥ |

vahniṃ saṃskṛtya vidhivadaṣṭottaraśataṃ hunet |
hutaśeṣaṃ pratikṛtau pradadyāddevatādhiyā ||

homakarmaṇyaśaktaśced dviguṇaṃ japamācaret |
tārākṣamālādhipate susiddhiṃ dehi dehi me ||

sarvamantrārthasādhini sādhaya dvitayaṃ tataḥ |
sarvasiddhiṃ parikalpaya parikalpaya me svāhā ||

itthamāśaṃsitā mālā japakarmaṇi sarvadā |
abhīṣṭakaṃ dadātyarthaṃ sarvakāmaphalaṃ tathā ||

mālāyāṃ japa vidhiḥ

guruṃ sampūjya taddhastād gṛhṇīyādakṣamālikām |
japādau pūjayenmālāṃ toyairabhyukṣya yatnataḥ ||

aiṃ hrīṃ akṣamālikāyai hṛnmantreṇa prapūjayet |
pūjayitvā tato mālāṃ gṛhṇīyāddakṣiṇe kare ||

hṛtsamīpe samānīya na tu vāmena saṃpṛśet |
madhyamāyā madhyabhāge sthāpayitvā samāhitaḥ ||

madhyamasthāmakṣamālamaṃguṣṭhāgreṇa cālayet |
aśucirna spṛśenmālāṃ karabhraṣṭhāṃ na kārayet ||

tarjanyā na spṛśedenāṃ gurorapi na darśayet |
bhuktau muktau tathā puṣṭau madhyamāyāṃ japetsudhīḥ ||

ekaikasya jape'pyevaṃ cālayeddeśikottamaḥ |
japtvā'kṣamālāṃ sakalāṃ bhrāmayedakhilānmaṇīn ||

pradakṣiṇaṃ punaḥ kṛtvā prārabhyaivaṃ samāpayet |
evaṃ krameṇa deveśi japedaṣṭottaraṃ śatam ||

sthūlāvadhi japenmantraṃ sūkṣmabhāge samarpayet |
hastau ca vāsasācchādya dakṣiṇena sadā japet ||

evaṃ sūkṣmāvadhisthūlānto japaḥ saṃhāraḥ ||

na svayaṃ vāmahastena japamālāṃ tu saṃspṛśet |
japakāle japaṃ kṛtvā śuddhasthāne sadā nyaset ||

jīrṇesūtre punaḥ sūtraṃ grathayitvā śataṃ japet |
adīkṣitadvijenā'pi spṛṣṭā cet śuddhimācaret ||

na dhārayetkare kaṇṭhe mūrdhni ca japamālikām |
urupādādharaspṛṣṭā cāpasavyapracālitā ||

aguptā cālitā vāpi punaḥ saṃskāramarhati |
japamālā mayā devi kathitā bhuvi durlabhā |
sadā gopyā prayatnena yadi tvāṃ mama vallabhā ||

atha varṇamālā

mālā pañcāśikā proktā sūtraṃ śaktiśivātmakam |
kuṇḍalīgrathitā śaktiralānte mekasaṃsthitiḥ ||

citriṇī visatantvābhā brahmanāḍīgatāntarā |
tayā saṃgrathitā dhyeyā sākṣājjāgratsvarūpiṇī ||

antarvidrumabhāsamānabhujagīsaprotavarṇojvalā |
ārohapratirohataḥ śatamayī vargāṣṭakāṣṭottarā ||

anulomavilomena mantravarṇavibhedataḥ |
mantreṇā'ntaritānvarṇānvarṇenā'ntaritaṃ manum ||

kuryādvarṇamayī mālāṃ sarvamantra prakāśinīm |
caramārṇaṃ merurūpaṃ laṃghanaṃ naiva kārayet ||

sabinduṃ varṇamuccārya paścānmantraṃ japetsutdhīḥ |
akārādilakārāntamanuloma iti smṛtam ||

punarlakāramārabhya śrīkaṇṭhāntaṃ manuṃ japet |
viloma iti vikhyātaṃ kṣakāraṃ kevalaṃ japet ||

varṇānāmaṣṭavargeṇa aṣṭavāraṃ japetsudhīḥ |
aṣṭottaraśataṃ mantraṃ jñānena saṃjapetsudhīḥ |
a ka ca ha ta pa ya śā ityevaṃ cāṣṭavargakāḥ ||

iti śrīparivrājakācārya paramahaṃsatīrthāvadhūtaśrīmadbrahmānanda-
girikṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāṃ mālānirṇayo
nāmā'ṣṭamollāsaḥ || 8 ||

navamollāsaḥ

japavidhiḥ

japavidhimahaṃ vakṣye śṛṇuṣva kamalānane |
japārthaṃ sarvamantrāṇāṃ vinyāsañca lipervinā ||

kṛtaṃ tanniṣphalaṃ vidyāttasmādādau nyasetpriye |
japādau ca japānte ca prāṇāyāmaṃ samācaret ||

mānasādi japabhedaḥ

viśuddheśvare -

japaḥ syādakṣarāvṛttirmānasopāṃśuvācikāḥ |
nijakarṇagocaro yo mānasaḥ sa japaḥ smṛtaḥ ||

upāṃśurnijakarṇasya gocaraḥ parikīrtitaḥ |
nigadastu janairvedyastrividho japa īritaḥ ||

anyatrāpi -

yadyuccanīcoccaritaiḥ spaṣṭaśabdavadakṣaraiḥ |
mantramuccārayedvyaktaṃ japayajñaḥ sa vācikaḥ ||

uccārayenmantramīṣat kiñcidoṣṭau pracālayan |
kiñcicchabdamayaṃ brūyādupāṃśuḥ sa japaḥ smṛtaḥ ||

dhiyā yadakṣaraśroṇyā varṇādvarṇaṃ padātpadam |
śabdānucintanābhyāsaḥ sa ukto mānaso japaḥ ||

uccairjapād viśiṣṭaḥ syādupāṃśurdaśabhirguṇaiḥ |
tasmādapi viśiṣṭaḥ syātsahasraṃ mānaso japaḥ ||

mantrajapapaddhatiḥ

devatāṃ cittagāṃ kuryātkuryācca hṛdayaṃ sthiram |
oṣṭhau tu sampuṭau kṛtvā sthiracittaḥ sthirendriyaḥ ||

dhyāyecca manasā varṇān jihvoṣṭhau na vicālayet |
na kampayecchirogrīvāndantānaiva prakāśayet |
mantroddhārakrameṇaiva mantraṃ japati sādhakaḥ ||

tadā siddhiṃ vijānīta na siddhiścānyathā bhavet ||

mantroddhārakrameṇaiva mantraghaṭakībhūta svaravyañjana
varṇajñāna krameṇetyarthaḥ | eva-kāro'vadhāraṇārthaḥ |

ādau dhyānaṃ tato mantraṃ dhyānasyā'nte manuṃ japet |
dhyānamantrasamāyuktaḥ śīghraṃ sidhyati sādhakaḥ ||

kulārṇave -

manasā paṭhitaṃ stotraṃ vācā vāpi manorjapaḥ |
ubhayaṃ niṣphalaṃ devi bhinna bhāṇḍodakaṃ yathā ||

bhūtaśuddhau -

yasya yasya ca mantrasya uddiṣṭā yā ca devatā |
cintayitvā tadākāraṃ manasā japamācaret ||

śanaiḥ śanairavispaṣṭaṃ na drutaṃ na vilambitam |
krameṇoccārayedvarṇānādyantakramayogataḥ ||

atihrasvo vyādhiheturatidīrgho vasukṣayaḥ |
akṣarākṣarasaṃyuktaṃ japenmauktika hāravat ||

kulārṇave -

tanniṣṭhastadgataprāṇastaccittastatparāyaṇaḥ |
tatpadārthānusandhānaṃ kurvanmantraṃ japet priye ||

rudrayāmale -

kathaṃ mantrāśca sidhyanti mantrārthājñāninaḥ priye |
paśurbhāvavihīnaśca na tasya bhajate phalam |
mantrārthasyā'nabhijño hi na japaphalamaśnute ||

mantrārthaḥ mantradevatayorabhedajñānam | tathācoktaṃ yāmale -

mantrārtho devatārūpa cintanaṃ parameśvari |
mantrātmakaśca devaḥ syād mantravācyā ca devatā ||

vācyavācakabhāvenaivā'bhedo mantradevayoḥ |
mantragacyā devatā hi mantro hi vācakaḥ smṛtaḥ |
vācake'pi ca vijñāte vācya eva prasīdati ||

prakārāntaramāha bhūtaśuddhau -

mantrārthaṃ parameśāni sāvadhāna'vadhāraya |
ādhāre cintayedvidyāṃ śuddhasphaṭikasannibhām ||

bandhūkarucirāṃ liṅge nābhau sphaṭika sannibhām |
hṛdi mārakata prakhyāṃ haridvarṇāṃ viśuddhake ||

ājñāyāṃ cintayedvidyāṃ caturvarṇānurañjitām |
ṣaṭcakre parameśāni dhyāyetsādhakasattamaḥ ||

mantrapuraścaraṇavidhiḥ

rudrayāmale -

mantraṃ nītvā guroḥ pārśve gurubhaktipuraḥsaraḥ |
mantraśrotrāsyahṛnnetraprāṇānvijñāya yatnataḥ |
mantrāṇāṃ kīlakaṃ jñātvā kuryānmantrapuraṣkriyām ||

nacaitadvacanaṃ puraścaraṇaviṣayameveti boddhavyam | śrotrādīnāṃ
jñānābhāve mantrajapamātraniṣedhāt | tathā coktaṃ mantrakoṣe -

śrotrādīnāṃ jñānābhāve mantrajāpaṃ karoti yaḥ |
dāridryañca vipattiñca narakaṃ prāpnuyāttu saḥ ||

anyatrāpi -

hṛnnetravihīno mantro dāridryakleśadāyakaḥ |

tantrāntare -

śroṇāsyanetrahṛdayajñānānmokṣamavāpnuyāt |
sadyaḥ siddhiḥ sarvavidyā syātsākṣācchiva eva saḥ ||

bhūtaḍāmare -

indriyamanoviśuddhyā manorāsyādikaṃ vakṣye |
śṛṇu devi pravakṣyāmi kālīmantratanukramam ||

kālīmantrādīnāṃ tanukramaḥ

binduṃ śrotraṃ nādamāsyaṃ kakāraṃ hṛdayaṃ biduḥ |
vahniṃ netraṃ kīlakañca dīrghekāraṃ priyaṃvade ||

takāraṃ tāriṇīmantro hṛdayaṃ viddhi pārvati |
hakāraṃ viddhi sarvatra śaktimantre sureśvari ||

uttaratantre -

prāṇavidyā mahāvidyā sā vidyā muktidāyikā |

śyāmāyā dvāviṃśatyakṣaravidyāyāṃ viśeṣamāha uttaratantre -

krīṃ kāromastakaṃ devi krīṃkāraśca lalāṭakam |
netratrayaṃ krīṃkāreṇa hūṃkāreṇa ca nāsikā ||

hūṃkāro mukhapadyaṃ syād hrīṃkāraḥ karṇayugmakam |
hrīṃkāreṇa bhaved grīvā dakāraścidrukaṃ bhavet ||

kṣikāreṇa bhaveddanto ṇekāreṇauṣṭhayugmakam |
kākāreṇa stanadvandvaṃ likāraḥ pṛṣṭhadeśakam ||

kekāreṇa bhavedbāhuḥ krīṃkāreṇodaraṃ bhavet |
krīṃkāro nābhideśaḥ syāt krīṃkāraśca nitambakam ||

hūṃkāro yonirūpaḥ syād hūṃkāreṇoruyugmakam |
hrīṃkāro jānuyugmaṃ syād hrīṃkāro gulphadeśakaḥ |
svākāreṇa padadvandvaṃ hākāreṇa nakhāstathā ||

tārāvidyāyāṃ yāmale -

vāgdevyāḥ samudāyaḥ syādākṛtiḥ praṇavomukham |
māyāvadhusthitau bindu locane samudāhṛte ||

hasakāro śrutī dīrghasvarau hṛdayarūpiṇau |
phaṭakārau yonyudarāvakāreṇa stana dvayam ||

rephayugmaṃ padadvandvaṃ takāraṃ mālalocanam |
vedabhujasvarūpañca nādayugmamudāhṛtam ||

kūrcaṃ prāṇā ekajaṭā śarīraṃ sarvamiṣyate |
kūrcaṃ mukhantu vijñeyamanyamantreṣu pārvati ||

anya mantreṣu ekajaṭā yā praṇavarahitamantreṣu kūrcaṃ mukhaṃ
tena tattanmantraghaṭakībhūta
tattadvarṇotpannamukhanāsauṣṭhadantādharahastapādastanayonyādya-
vayavāvacchinnaśarīraṃ jñānaviṣayīkṛtya japedityarthaḥ ||

kāminītattvam

kāmadhenutantre -

athānyatsaṃpravakṣyāmi kāminītattvamadbhutam |
śṛṇu tattvaṃ maheśāni kakārasyā'tidurlabham ||

rahasyaṃ paramāścaryaṃ trikoṇānāñca saṃśṛṇu |
vāmarekhā bhaved brahmāviṣṇurdakṣiṇarekhikā ||

adhorekhā bhaved rudro mātrā sākṣātsarasvatī |
kuṇḍalī cāṃkuśākārā madhyaśūnyaṃ sadāśivaḥ ||

jvāyāvakasaṅkāśā vāmarekhā varānane |
śaraccandrapratīkāśā daśarekhā samurtikā ||

adhorekhā bhaved rudro mahāmarakatadyutiḥ |
śaṅkha dugdhasamābhāsā mātrā sākṣātsarasvatī ||

aṃkuśākuṇḍalī yā tu koṭividyullatākṛtiḥ |
koṭicandrapratīkāśo madhyaśūnyaṃ sadāśivaḥ ||

śūnyeṣu parameśāni sarvavyāpī sadāśivaḥ |
iśvaro yastu deveśi kalācatuṣṭyātmakaḥ ||

icchāśaktirbhaved brahmā viṣṇustu jñānaśaktimān |
kriyāśaktirbhavedrudraḥ sarvaḥ prakatimūrtimān ||

ātmavidyāśivaistattvaiḥ sadāśivaḥ pratiṣṭhitaḥ |
śūnyeṣu saṃsthitā kālī kaivalyapadadāyinī ||

mardinī saṃsthitā tasya dakṣabhāge samūrtikā |
vāmabhāge sthitā lakṣmīścaturvargapradāyinī ||

tāsāṃ garbhe sthitā sā ca sundarī paradevatā |
tisṛṇāṃ garbhasambhūtā tripurā cāta eva hi ||

paramātmasvarūpatvāttāsāṃ garbhe pratiṣṭhitā |
anye ca kālikāyāḥ syuḥ sarvā bhedāśca pārvati ||

tatra sthitvā sṛjed brahmā viṣṇuḥ pālanatatparaḥ |
rudraḥ saṃhārakartā ca īśvarastusadāśivaḥ ||

īśvaro yastu deveśi trikoṇe tasyasthitiḥ |
trikoṇametatkathitaṃ yonimaṇḍalamuttamam ||

kakārājjāyaye devi sarvañca varavarṇini |
kakārātsarvamutpannaṃ kāmaḥ kaivalyameva ca ||

artho'pi jāyate devi so'pi dharmabalād tathā |
sarvāsāṃ devatānāñca kakāro mūlameva ca ||

āsanaṃ tripurādevyāḥ kakāraḥ pañcadaivataḥ |
kakārātkāmadā kāmarūpiṇī sphuradavyayā ||

mātā sā sarvadevānāṃ kaivalyapadadāyinī |
kaivalyaṃ prapade ya(syāḥ)smātkāminī sā prakīrtitā ||

kāminī dhyānam

javāyāvakasindūrasadṛśīṃ kāminīṃ parām |
caturbhujāṃ trinetrāñca bāhuvallī virājitām ||

kadamba korakākārastanadvayavibhūṣitām |
śaṅkhakaṅkaṇakeyūrairaṅgadairupaśobhitām ||

ratnahāraiḥ puṣpahāraiḥ śobhitāṃ parameśvarīm |
evaṃ hi kāminīṃ dhyātvā kakāraṃ daśadhā japet ||

praphullañca tato japtvā japasya phalabhāg bhavet |
etatte kathitaṃ devi kakāratattvamadbhutam ||

etattu kālikābījaṃ praphullaṃ śṛṇu sundari |
pṛthvībījaṃ tato dhṛtvā vāmākṣisaṃyutaṃ kuru ||

bindvarddhasaṃyuto bhūtvā praphullaṃ bhavati priye |
lakāraḥ pṛthivī sākṣātsarvaratnapradāyinī ||

pītāṅgīṃ pītavasanāṃ pītavidyullatākṛtim |
sukhaprasannavadanāṃ ratnakuṇḍala maṇḍitām ||

evaṃ hi saṃsmared bījaṃ tadūrdhve kāminī parām |
kakāra saṃyutaṃ kṛtvā praphullaṃ bhāvayetpriye ||

mardinī yā maheśāni sā vāmā parameśvari |
prataptakāñcanābhāsāṃ daśabāhusamānvitām ||

tribhaṅgalalitākārāṃ jaṭājūṭavibhūṣitām |
trilocanāṃ candrarekhāṃ mahiṣāsuramardinīm |
siṃhāsanagatāṃ devīṃ māvaye dvaiṣṇavottagaḥ ||

bahurūpamayīṃ devīṃ kakāraṃ kāminī parām |
śuklavarṇāṃ raktavarṇāṃ (pītavarṇāṃ) pītacampakahāsinīm ||

haridvarṇāṃ kṛṣṇavarṇāṃ nānācitrasvarūpiṇīm |
utpatteḥ kāraṇaṃ bhūmerdevānāṃ caiva pārvati ||

bījametanmahāguhyaṃ viṣṇorjanmasthalaṃ sadā |
tadūrdhve nādatattvañca yonirūpāṃ sanātanīm ||

prataptakāñcanābhāsāṃ trikoṇāṃ śaśiśekharām |
śṛṅgārarasasandohaiḥ pūri(ji)tāṃ parameśvarīm ||

tadūrdhve bhāvayedbinduṃ śivaśaktimayaṃ sadā |
śūnyarūpaḥ śivaḥ sākṣādbinduḥ paramakuṇḍalī ||

śūnyabhāgaḥ kalāyukto binduśca mokṣado'vyayaḥ |
sārddhatrivalayākārā koṭividyutsamaprabhā ||

sarpākārā śivaṃ veṣṭya tatraiva saṃsthitā sadā |
evaṃ hi saṃsmaredbhaktyā bījaśaktisamāśritām ||

bījāttu jāyate brahmā jñānātmā parameśvaraḥ |
śabda brahmamayo bhūtvā īśvaraḥ kāryakāraṇam ||

kṛṣṇasya cañcalāpāṅgi mātā sā kāminī parā |
bījāccaivā'ṅkure jāte bījaṃ niṣphalatāṃ vrajet ||

etadbījaṃ varārohe sadā sāramayaṃ vibhu |
lakārasaṃyutaṃ bhūtvā prasūte harimavyayam ||

svayaṃ śaktirharirbhūtvā jāyate nātra saṃśayaḥ |
kakārasaṃyutā bhūtvā śaktirāvirabhūtsvayam ||

janmakarmāṇi sarvāṇi prakṛterasti bhāmini |
jape dhyāne ca pūjāyāṃ prakṛtiḥ supratiṣṭhitā ||

kakārasyordhvakoṇe tu prāṇo vāyuḥ pratiṣṭhitaḥ |
apāno vāmakoṇe ca saṃsthitaśca sadā priye ||

samānodakṣiṇe koṇe śuddhasphaṭika sannibhaḥ |
udānastvaṃśākāre mātrāyāṃ vyāna eva ca |
etatte kathitaṃ devi kakāratattvamadbhutam ||

navatattvaṃ kakārasya jñātvā yaḥ kurute japam |
sa japaścañcalāpāṅgi japa eva na saṃśayaḥ ||

etattatvamavijñāya prajapedyadi koṭidhā |
na tajjaptaṃ varārohe sadā tvāvartanaṃ bhavet ||

navatattvanirūpaṇam

devatattvaṃ prāṇatattvaṃ bindutattvañca sundari |
jñānatattvaṃ śaktitattvaṃ yonitattvaṃ tathaiva ca ||

navatattvamidaṃ proktaṃ kāmadhenumataṃ priye |
kīlito nahidevo hi vidyā mantraśca sarvathā ||

na śaptaḥ parameśāni na viddho varavarṇini |
sarveṣāṃ jaṅgamādīnāṃ sthāvarāṇāntu yogini ||

devatā mātṛkā māyā sṛṣṭisthityantakāriṇī |
ekākṣaravihīnatvād brahmahatyā varānane ||

kasya syādvaśagā devī hṛdaye bhāvayetpriye |
bhāvanādakṣaraśreṇyāḥ sākṣād brahma na saṃśayaḥ ||

akṣare dūṣaṇaṃ nāsti śaptādi kamalānane |
dūṣaṇaṃ yatkṛtaṃ devi hṛdisthaṃ bhāvayetpriye ||

rakṣaṇārthaṃ surāṇāñca hyātmano gopanāya ca |
mānavāḥ parameśāni varākāḥ kṣudrabuddhayaḥ ||

mānavasya ca rakṣārthaṃ rakṣārthaṃ pannagasya ca |
mayaiva nirmitau devi vidyāmantrau puraiva hi ||

ata-eva maheśāni hyasurāḥ kṣayamāgatāḥ |
tasmātsarva prayatnena japaṃ kuru varānane ||

mantrārthanirūpaṇam

yāmale -

devatāyāḥ śarīrantu bījādutpadyate dhruvam |

bhūtaśuddhau -

dhyānena parameśāni yadrūpaṃ samupasthitam |
tadeva parameśāni mantrārthaṃ viddhi pārvati ||

mantrasthānamāha tantre -

sthānasthā varadāmantrā dhyānasthāśca phalapradāḥ |
dhyānasthānavinirmuktāḥ susiddhā api vairiṇaḥ ||

mantrasthānam

mantrasthānaṃ pravakṣyāmi śṛṇu devi varānane |
sakalaṃ niṣphalaṃ sūkṣmaṃ tathā sakalaniṣphalam ||

kalābhinnaṃ kalābhītaṃ ṣoḍhāmantraṃ śivo'vravīt |
sakalaṃ brahmarandhrasthaṃ tadadho viddhi niṣphalam ||

mānasaḥ sūkṣmamākhyāto hṛtsthaḥ sakalaniṣphalaḥ |
bindusthitaḥ kalābhinnaḥ kalātītastadūrdhvataḥ ||

kalā kuṇḍalinī caiva nādaḥ śaktiḥ śivoditā |
ṣaṭkasthānasthitā mantrāḥ sthānasthāḥ parikīrtitāḥ ||

dhyānantu svaravyañjanabhedena
mantraghaṭakībhūtavarṇacintanamevetyarthaḥ |

bhūtaśuddhau -

caitanyarahitaṃ mantraṃ yo japetsa ca pāpakṛt |
mantrāścaitanyasahitāḥ sarvasiddhikarāḥ smṛtāḥ ||

mantracaitanyādinirūpaṇam

caitanyaṃ sarvamantrāṇāṃ śṛṇuṣva kamalānane |
sahasrāraṃ śivapuraṃ kalpavṛkṣaṃ manoharam ||

caturveda catuḥśākhaṃ nityaṃ puṣpaphalānvitam |
pītaṃ raktaṃ tathā śvetaṃ kṛṣṇañca haritaṃ tathā ||

bhramaraiḥ kokilairdevi bahupuṣpopaśobhitam |
evaṃ kalpadrumaṃ dhyātvā tadadhoratnavedikām ||

tatropari maheśāni paryaṅkaṃ sumano haram |
nānāpuṣpasaṃyutayā racitaṃ hemamālayā ||

tatropari mahādevaṃ mahākuṇḍalinīyutam |
evaṃ dhyātvā japenmantraṃ mahādevi trivargadām ||

ānandāśraṇi pulako dehāveśaḥ sureśvari |
gadgadoktiśca sahasā jāyate nātra saṃśayaḥ ||

sakṛduccarite'pyevaṃ mantre caitanyasaṃyute |
śate sahasre lakṣe vā koṭijāpena tatphalam ||

ityetatkathitaṃ devi mantracaitanyamuttamam |
viṣṇumantre tathā śaive śaktimantre sureśvari |
mantrārthaṃ mantracaitanyaṃ yatnataḥ samupācaret ||

yonimudrā

yonimudrāmāha tantramuktāvalyāṃ -

upaviśyāsane mantrīpraṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ |

ṣaṭcakraṃ cintayeddevi prāṇāyāmapuraḥsaram ||

caturdalaṃ syādādhāraṃ svādhiṣṭhānantu ṣaḍdalam |
nābhau daśadalaṃ padyaṃ sūryasaṃkhyadalaṃ hṛdi ||

kaṇṭhe syātṣoḍaśadalaṃ bhrūmadhye dvidalaṃ tathā |
sahasradalamākhyātaṃ brahmarandhre mahāpathe ||

ādhāre kandamadhyasthaṃ trikoṇamatisundaram |
trikoṇamadhye deveśi kāmabījaṃ sulakṣaṇam ||

kāmabījodbhavaṃ tatra svayambhūliṅgamuttamam |
tasyopari punardhyāyet citkalāṃ haṃsamāśritām ||

dhyāyetkuṇḍalinīṃ devīṃ svayambhūliṅga veṣṭitām |
citkalāṃ tāṃ kuṇḍalitāṃ tejorūpāṃ jaganmayīm ||

ādhārādīni padmāni bhittvā tejaḥ svarūpiṇīm |
haṃsena manunā devīṃ brahmarandhraṃ nayetsudhīḥ ||

sadāśivena devī sā kṣaṇamātraṃ rametpriye |
amṛtaṃ jāyate devi tatkṣaṇātparameśvari ||

tadudbhavāmṛtaṃ devi lākṣārasa samopamam |
tenāmṛtena deveśi tarpayetparadevatām ||

ṣaṭcakradevatāstatra santarpyā'mṛtadhārayā |
ānayottena māgreṇa mūlādhāraṃ punaḥ sudhīḥ ||

tatastu parameśāni akṣamālāṃ vicintayet |
citriṇī visatantvābhā brahmanāḍīgatāntarā ||

tayā saṃgrathitā madhye sākṣājjāgratsvarūpiṇī |
anuloma vilomena mantravarṇavibhedataḥ ||

mantreṇā'ntaritānvarṇānvarṇenā'ntaritaṃ manum |
kuryādvarṇamayīṃ mālāṃ sarvamantraprakāśinīm ||

caramārṇaṃ merurūpaṃ laṃghanaṃ naiva kārayet |
sabinduṃ varṇamuccārya paścānmantraṃ japetsudhīḥ ||

akārādi lakārāntamanuloma iti smṛtam |
punarlakāramārabhya śrīkaṇṭhāntaṃ manuṃ japet ||

viloma iti vikhyātaṃ kṣakāraṃ kevalaṃ japet |
varṇānāmaṣṭavarṇena tvaṣṭavāraṃ japetsudhīḥ ||

a ka ca ṭa ta pa ya śā ityevaṃ cāṣṭavargakāḥ |
aṣṭottaraśataṃ mūlamantraṃ jñānena saṃjapet |
yonimudrā maheśāni tava snehātprakāśitā ||

mantrārthaṃ mantracaitanyaṃ yonimudrāṃ navetti yaḥ |
śatakoṭijapenā'pi tasya siddhirna jāyate ||

iti yonimudrā

mantraśikhānirūpaṇam

mantraśikhāmāha yāmale -

śṛṇudevi pravakṣyāmi sarvajñānottamottamam |
yasya vijñānamātreṇa kṣipraṃ vidyā prasīdati ||

mūlakande tu yā devī bhujagākārarūpiṇī |
tadbhramāvartavāto yaḥ prāṇa ityucyate budhaiḥ ||

bhillīvā'vyaktamadhurā kujanto satatotthitā |
gacchantī brahmarandhreṇa praviśanti svaketanam ||

yātāyātakrameṇaiva tatra kuryānmanotnayam |
tena mantraśikhā jātā sarvamantrapradīpikā ||

tamaḥpūrṇe gṛhe yadvat na kiñcitpratibhāsate |
śikhāhīnāstathā mantrā na siddhyanti kadācana ||

śikhāpadeśaḥ sarvatra gopitaḥ parameśvari |
vinā yena na siddhiḥ syādvarṣakoṭiśatairapi |
tasmāttvayāpi girije gopanīyaḥ prayatnataḥ ||

aśaucabhaṅgaḥ

rudrayāmale -

jātasūcakamādau syādante ca mṛtasūtakam |
sūtakadvayasaṃyukto na mantraḥ siddhidāyakaḥ ||

japādau jātasūtakaṃ japānte ca mṛtasūtakamiti
sūtakadvayamityarthaḥ |

yāmale -

brahmabījaṃ manordattvā cādyante parameśvari |
saptavāraṃ japenmantraṃ sūtakadvayamuktaye ||

sūtakadvayamuktaye manorādyante brahmabījaṃ praṇavaṃ dattvā
japādau saptavāraṃ japānte ca saptavāraṃ taṃ manuṃ japedityarthaḥ |

sūtakadvayamukto yaḥ sa mantraḥ sarvasiddhidaḥ |
caturdaśa svaro devi puṇyaḥ siddhi pradāyakaḥ |
nādabindusamopeto dīrgha praṇava ucyate ||

strīśūdrāṇāmaśaicabhaṅgaḥ

tantroktaḥ praṇavaḥ so'pi strīśūdrāṇāṃ praśasyate |
tasmātstrīṇāñca śūdrāṇāṃ sa eva parikīrtitaḥ ||

bhūtaśuddhau -

tantroktaṃ praṇavaṃ devi vahnijāyāṃ sureśvari |
prajapetsatataṃ śūdro nātra kāryā vicāraṇā ||

tena praṇavapuṭitamantrajapasthale strī śūdraśca oṃkārapuṭitaṃ
kṛtvaiva

mantraṃ japet | tantroktā vahnijāyā tu hṛdayameva (namaḥ) svāhāsthāne
ca namaḥ padaṃ prayojya nyāsajapādikaṃ kuryāditi jñeyam ||

gaṇanāvidhiḥ

gaṇanavidhimāhayāmale -

gaṇanāvidhimullaṃghya yo japet tajjapaṃ yataḥ |
gṛhṇanti rākṣasāstena gaṇayetsarvathā budhaḥ ||

nākṣatairhastaparvairvā na dhānyairna ca puṣpakaiḥ |
na candanairmṛtikayā japasaṃkhyāṃ tu kārayet ||

lākṣākuśīdasindūraṃ gomayañca karīṣakam |
viloḍya guṭikāṃ kṛtvā japasaṃkhyāṃ tu kārayet ||

iti śrīparivrājakācārya paramahaṃsatīrthāvadhūta
śrīmadbrahmānandagiri kṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāṃ
japalakṣaṇādinirṇayo nāma navamollāsaḥ || 9 ||

daśamollāsaḥ

mahāsetunirūpaṇam

atha mahāsettvādīnāṃ prayojanamāha -

mahāsetuṃ vinā devi yo japet satu pāpabhāk |
ādau japtvā mahāsetuṃ tataḥ setuṃ tato manum |
evaṃ kramairvarārohe yatheṣṭaṃ japamācaret ||

setumaṅgalatantre -

yo japetparameśāni vinā setuṃ mahāmanum |
tasya sarvārthahāniḥ syānmṛte ca narakaṃ vrajet ||

mahāsetuḥ

mahāsetumāha yāmale -

mahāsetuśca deveśi sundaryā bhuvaneśvarī |
kālikāyāḥ svabījantu tārāyā kūrca ucyate |
anyeṣāntu vadhūbījaṃ mahāseturvarānane ||

vadhūbījamāha rudrayāmale -

ākāśādyaṃ caturthādyaṃ yakārāntaṃ ca saṃhatam |
lakṣmībinduyutaṃ devi vadhūbījamudāhṛtam ||

ākāśādyaṃ sakāraḥ caturthādyaṃ takāraḥ, yakārāntaṃ rephaḥ
| saṃhataṃ etattritaya saṃyuktam | lakṣmīḥ īkāraḥ binduranusvāraḥ,
tābhyāṃ yutam | etena strīmiti |

mahāsetuṃ vinā devi na japtavyaṃ kadācana |
śatakoṭijapenā'pi tasya siddhirna jāyate ||

setunirūpaṇam

setumantraṃ maheśāni sarveṣāṃ kullukāṃ śṛṇu |
setuvidyā maheśāni sākṣād brahmasvarūpiṇī ||

ādāvante ca deveśi japettāṃ tu japānmanoḥ |
tataḥ siddho bhaveddevi mantro vidyā viśeṣataḥ ||

anyathā viphalaṃ devi niścayaṃ vacanaṃ mama |
pārśvayoḥ setumādhāya japakarma samācaret ||

niḥsetusalilaṃ yadvatkṣaṇānnimnaṃ prasarpati |
mantrastathaiva niḥsetuḥ kṣaṇātkṣarati yajvanām ||

ādāvanteceti | manorjapāt ādau tadante ca setuvidyāṃ jape dityarthaḥ
|

samānyasetuḥ

sāmānyasetumāha -

viprāṇāṃ praṇavaḥ setuḥ kṣatriyāṇāṃ tathaiva ca |
vaiśyānāṃ tu phaḍarṇaḥ syānmāyā śūdrasya kathyate ||

viśeṣasetuḥ

viśeṣasetumāha yāmale -

śṛṇu devi pravakṣyāmi sundaryāḥ setumuttamam |
māyābījaṃ samuddhṛtya saubhāgyaṃ ca tataḥ param ||

punarmāyāṃ samuddhṛtya vidyeyaṃ tryakṣarī parā |
sundarīviṣaye setuḥ kathitaḥ parameśvari ||

sau svarūpam | bhāgyaṃ visargaḥ | mantro yathā - hrīṃ sauḥ hrīṃ |

atha vakṣye maheśāni bhairavyāḥ setumuttamam |
harapriyāṃ samuddhṛtya surasā ca tataḥ param ||

audaryasaṃyuta kṛtvā bindvarddha saṃyutaṃ kuru |

iyaṃ vidyā varārohe bhairavyāḥ seturūpiṇī | mantro yathā - hsa |

praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya hṛllekhā tadanantaram |

eṣā ca dvyakṣarī vidyā tārāyāḥ seturucyate || mantro yathā - oṃ
hrīṃ |

śyāmāyāḥ -

aiśvarya bījamuddhṛtya kūrcabījaṃ samuddharet |
punaraiśvaryamuddhṛtya bindvarddha saṃyutaṃ kuru ||

setureṣā maheśāni śyāmāyāḥ parikīrtitā | mantro yathā - aiṃ
hūṃ aiṃ |

bhuvaneśyāḥ -

praṇavaṃ prathamaṃ devi hṛllekhādvitayaṃ tataḥ |
tataśca parameśāni praṇavadvayamuddharet ||

bhuvaneśyāḥ maheśāni vidyeyaṃ seturucyate | mantro yathā - oṃ hrīṃ
hrīṃ oṃ oṃ |

annadāyāḥ -

atha vakṣye maheśāni cānnadāsetumuttamam |

ādau māyāṃ samuccārya vahnijāyā samuddharet || mantro yathā -
hrīṃ svāhā |

mahiṣamardinyāḥ -

atha vakṣye maheśāni mardinyāḥ setumuttamam |
haṃsa-(varṇaṃ)rūpaṃ samuddhṛtya raṃjinyupari saṃsthitam ||

ītivarṇayutaṃ kṛtvā vindvarddha saṃyutaṃ kuru |
tataśca parameśāni vahnijāyāṃ uddharet ||

tryakṣarīyaṃ setuvidyā mardinyāḥ parikīrtitā | mantro yathā -
hrīṃ svāhā |

viṣṇoḥ -

praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya vāsavā dyaṃ tataḥ param |
indirāsaṃyutaṃ kuryādyatnataḥ parameśvari ||

p.207) ṣṇātmakamakṣaraṃ coktvā tataḥ paramudīrayet |
bālibījaṃ samuddhṛtya edhitā sayutaṃ kuru ||

punaḥ praṇavamuddhṛtya viṣṇoḥ setuḥ śucismite | mantro yathā - oṃ
viṣṇeva oṃ

śrīkṛṣṇasya -

praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya manmathaṃ tadanantaram |
punaḥ praṇavamuddhṛtya setumantraṃ manoharam ||

śrīkṛṣṇaviṣaye setustryakṣaraḥ samudāhṛtaḥ || mantro yathā - oṃ
klīṃ oṃ

rāmasya -

śṛṇu kamalapatrākṣi setuṃ rāmasya sundaram |
praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya rājahaṃsaṃ tataḥ param ||

ācārya saṃyutaṃ kṛtvā bindvarddhasaṃyutaṃ kuru |
punaḥ praṇavamuddhṛtya vidyeyaṃ seturūpiṇī ||

tryakṣarīyaṃ mahāvidyā setuvidyā prakīrtitā | mantro yathā - oṃ rāṃ oṃ

śivasya -

haṃsayuktaṃ samuddhṛtya samudrarūpiṇaṃ tataḥ |
candrārddha saṃyutaṃ devi kuru yatnena pārvati |
eṣā ca dvyakṣarī vidyā śivasya seturūpiṇī ||

mantro yathā - haṃsaḥ |

anyeṣu devodeveṣu praṇavaḥ seturucyate |
sarveṣāṃ śūdrajātīnāmauṅkāraḥ seturucyate ||

atha kavacasetuḥ

yatra yatra vinirdiṣṭaḥ setumantraḥ śucismite |
tanmantraṃ triguṇaṃ kṛtvā setumantraṃ kuru priye ||

kavacasya maheśāni seturbhavati sundari |
setuṃ vinā maheśāni kavacaṃ yaḥ paṭhennaraḥ ||

sa bhakṣye jāyate devi yoginīnāṃ śucismite |
vaiṣṇave gāṇapatye ca śaive śākte śucismite |
ādāvante mahāsetuṃ dattvā tu kavacaṃ paṭhet ||

kullukā prayojanam

atha kullukā prayojanamāha -

rudrayāmale -

ajñātvā kullukāṃ devi mahāmantraṃ japettu yaḥ |
tasya naśyanti catvāri āyurvidyā yaśo bala(dhana)m ||

kullukāñca na jānāti mahāmantraṃ japennaraḥ |
pañcatvaṃ jāyate tasya athavā vātulā bhavet ||

ajñātvā kullukāmetāṃ japate yo'dhamaḥ priye |
pañcatvamāśu labhate siddhihāniśca jāyate ||

tathā japādikaṃ sarvaṃ niṣphalaṃ nātra saṃśayaḥ |
tasmātsarvaprayatnena prajapenmūrdhni kullukām ||

vārāhī tantre -

japaṃ samārabhenmantrī kullukādyaṃ yathāvidhi |
pūjāṃ japaṃ samāpyaiva stutvā ca kavacaṃ paṭhet ||

kullukānirūpaṇam

viśuddheśvaratantre -

guhyād guhyataraṃ devi tava snehena kathyate |

tārāyāḥ kullukā devi mahānīlasarasvatī || manto yathā - hrīṃ
strīṃ hūṃ |

pañcākṣarī kālikāyāḥ kullukā parikīrtitā |

kālī kūrcaṃ vadhūrmāyā phaḍantā parameśvari || mantrastu -
krīṃ hūṃ strīṃ hrīṃ phaṭ |

chinnāyāstu maheśāni kullukā'ṣṭākṣarī bhavet |

vajravairocanīye ca ante varma prakīrtayet || mastrastu - vajravairocanīye
hūṃ |

prasādabījaṃ śambhostu mañjughoṣe ṣaḍakṣarī |
lalāṭavacanaṃ caiva dhyarṇaṃ candrayutaṃ smaret ||

mantrastu śivasya - hauṃ, mañjughoṣasya tu aravacana dhīṃ |

bhuvaneśyāśca hrīṃ bījaṃ viṣṇorvai cāṣṭavarṇikā |

namo nārāyaṇāyeti praṇavādyā ca kullukā ||

bhuvaneśvayāḥ - hrīṃ | viṣṇoḥ - oṃ namo nārāyaṇāya |

varmabījaṃ tu bhairavyāḥ kullukā parikīrtitā |

mantro yathā - hūṃ |

śrīmattripurasundaryāḥ kullukā dvādaśākṣarī |
vāgbhavaṃ kāmabījañca lajjāñca tripure tataḥ |
bhagavatipadaṃ paścādante ṭhadvayamuddharet ||

mantrastu -

aiṃ klīṃ hrīṃ tripure bhagavati svāhā |

athavā -

vāgbhavaṃ prathamaṃ bījaṃ kāmarājamanantaram |

lajjābījaṃ krodhabījaṃ phaḍantañca samuddharet || mantrastu - aiṃ
klīṃ hrīṃ hūṃ phaṭ |

athavā kāmabījākhyā kullukā parikīrtitā | mantrastu - ka e ī la
hrīṃ |

sarasvatyā vāgbhavañca annadāyāstvanaṅgakam || sarasvatyāḥ aiṃ
| annadāyāḥ - klīṃ |

mātaṃgyāḥ prathamaṃ bījaṃ māyā dhūmāvatīṃ prati |
mātaṃgyāḥ - oṃ; dhūmāvatyāḥ hrīṃ |

bagalāyā vadhūbījaṃ lakṣmyāśca nijabījakam || bagalāyāḥ stīṃ
|

lakṣmyāḥ - śrīṃ |

dhanadāyā vadhūbījaṃ kullukā parikīrtitā | mantro yathā - strīṃ |

apareṣāñca devānāṃ svamantraṃ parikīrtitaḥ |
anyāsāṃ tu parābījaṃ kullukā parameśvari ||

rāmasya -

praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya rājahaṃsaṃ tataḥ param |
ācārya saṃyutaṃ kṛtvā bindvarddhaṃ saṃyutaṃ kuru ||

punaḥ praṇavamuddhṛtya vidyeyaṃ seturūpiṇī |
etāṃ vidyāṃ varārohe manmathaiḥ puṭitāṃ kuru |
tadā bhavati deveśi rāmasya svargadurlabhā ||

pañcākṣarī mahāvidyā sarvatantreṣu gopitā | mantrastu - klīṃ oṃ
vāṃ oṃ klīṃ |

ityevaṃ kathitā devi saṃkṣepātkullukā mayā ||

setumaṅgalatantre -

vāgbhavaṃ pūrvamuddhṛtya manmathaṃ tadanantaram |
bhṛgubījaṃ samuddhṛtya manusargayutaṃ kuru ||

sundarīviṣaye bodhyā kullukeyaṃ maheśvari | mantro yathā - aiṃ
klīṃ sauḥ |

kāmadhenuṃ samuddhṛtya lokabandhāṃ tataḥ param |
vāmanīyakabījastu punaruddhṛtya sundari |
ītibījayutaṃ kṛtvā bindvarddha saṃyutaṃ kuru ||

kullukeyaṃ mahāvidyā bhairavyāḥ parikīrtitā | mantrastu - kalarīṃ |
tārāyāḥ -

māyābījaṃ samuddhṛtyatataśca praṇavadvayam |
punarmāyāṃ samuddhṛtya kullukājapamācaret ||

kullukājapamātreṇa sarvasiddhīśvaro bhavet || mantro yathā - hrīṃ
oṃ oṃ hrīṃ |

kālikāyāḥ -

pañcākṣarī kālikāyāḥ kullukā parikīrtitā |

kālī kūrcaṃ vadhūmāyā phaḍantā parameśvari || mantro yathā -
krīṃ hūṃ strīṃ hrīṃ phaṭ |

bhuvaneśyāḥ -

kālakūṭapraśamanībījamuddhṛtya sundari |
vāmanīyakabījena saṃyutaṃ kuru sundari |
bindvarddha saṃyutaṃ kṛtvā triguṇaṃ kuru sundari ||

eṣā vidyā maheśāni kullukā viṣṇupūjitā || mantro yathā - hrīṃ hrīṃ
hrīṃ |

ādyānte parameśani kūrcabījadvayaṃ kuru |
tadā bhavati vidheyaṃ mardinyāḥ kullukā priye ||

ādyante oṃ hrīṃ svāhā oṃ iti mantrasyādyantayoḥ hūṃ iti bījaṃ
kṛtvetyarthaḥ | tena hūṃ oṃ hrīṃ svāhā oṃ hūṃ |

paśubhāve sthitā mantrāḥ kevalā varṇarūpiṇaḥ |
evaṃ kṛte maheśāni prabhutvaṃ prāpnuvanti te |
anyathā paśuvaddevi na japettu kadācana ||

iti śrīparivrājakācārya paramahaṃsatīrthāvadhūta
śrīmadbrahmānandagiri kṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāṃ setu
mahāsetukullukā nirṇayo nāma daśamollāsaḥ || 10 ||

ekādaśollāsaḥ

mukhaśodhanam

mukhaśodhanamāha sārasvatatantre -

atha vakṣye maheśāni mukhaśodhanamuttamam |
yanna kṛtvā varārohe japa-pūjā vṛthā bhavet ||

aśuddha jihvayā devi yo japetsatu pāpabhāk |
daśadhā prajapitvā vai mukhaśodhana mācaret ||

devyuvāca -

devadeva mahādeva śūlapāṇe pinākdhṛk |
pṛthak pṛthag devatānāṃ kathayasva dayārṇava |
śodhanaṃ sarvavidyānāṃ mukhasya daśanasya ca ||

śrīmahādeva uvāca -

mahātripurasundaryāḥ śṛṇuṣva mukhaśodhanam |
śrībījaṃ praṇavo lakṣmīstāraḥ śrīḥ praṇavastathā ||

imaṃ ṣaḍakṣaraṃ mantraṃ sundaryā daśadhā japet | mantrastu -
śrīṃ oṃ śrīṃ oṃ śrīṃ oṃ |

bālāyāḥ śṛṇucārvaṅgi sukhaśodhanamuttamam |
vāgbhavaḥ bhuvaneśī ca vāgbhavaṃ suravandite ||

eṣā ca tryakṣarī vidyā sadāmṛtamayī priye | mantrastu - aiṃ hrīṃ aiṃ |

bhairavyāḥ śṛṇu cārvaṅgi mukhaśodhanamuttamam |
praṇavañca hasaubījaṃ praṇavaṃ suravandite ||

imaṃ tryakṣaramantraṃ ca prathamaṃ daśadhā japet || mantrastu - oṃ hasauḥ
oṃ |

śṛṇusundari śyāmāyāḥ mukhaśodhanamuttamam |
nija bījatrayaṃ devi praṇavatritayaṃ tataḥ ||

kāmatrayaṃ vahnibinduraticandrārddhabhūṣitam |
eṣā navākṣarī vidyā mukhaśodhana kāriṇī ||

mantrastu -

krīṃ krīṃ krīṃ oṃ oṃ oṃ krīṃ krīṃ krīṃ |
tārāyāḥ śṛṇucārvaṅgi apūrvaṃ mukhaśodhanam |
jīvanī madhya(mā)gā lajjā bhuvaneśī tataḥ param ||

tryakṣarīyaṃ mahāvidyā jihvāge'mṛtavarṣiṇī || mantrastu - hrīṃ
hūṃ hrīṃ |

apūrvaṃ śṛṇu cārvaṅgi bhuvanāmukhaśodhanam |
dvādaśasvaramuddhṛtya nādabinduyutaṃ kuru |
ettrikaṃ daśadhā bhuvaneśī japetsudhīḥ ||

tryakṣarīyaṃ samākhyātā nānāsukha vilāsinī - mantrastuḥ aiṃ aiṃ
aiṃ |

durgāyāḥ śṛṇucārvaṅgi mukhaśodhanamuttamam |

dvādaśa svaramuddhṛtya binduyuktañcatattrikam || mantrastu - aiṃ aiṃ aiṃ
|

atha devi pravakṣyāmi bagalāmukhaśodhanam |
vāgbhavaṃ bhuvaneśānī vāgbījaṃ suravandite ||

eṣā tu tryakṣarī vidyā sadā'mṛtamayī priye | mantrastu - aiṃ hrīṃ aiṃ |

mātaṅgyāḥ śodhanaṃ devi aṃkuśaṃ vāgbhavaṃ tathā |
bījañcāṃkuśametaddhi vijñeyaṃ tryakṣarātmakam ||

tryakṣarīyaṃ samākhyātā mukhaśodhanadurlabhā | mantrastu - kroṃ aiṃ
kroṃ |

aparaikaṃ śṛṇu ṣauḍhe lakṣmyāśca mukhaśodhanam |
śriyāśca parameśāni bījānte kamalānane |
punaḥ śrībījamuddhṛtya mukhaśodhanamācaret ||

iyaṃ saptākṣarī vidyā caturvargamayī sadā | mantrastu - śrīṃ
kamalānane śrīṃ |

aparaikaṃ pravakṣyāmi durgāyā mukhaśodhanam |
vāgbījapuṭitā māyā durge svāhā tataḥ priye ||

bhuvaneśī punaścaiva vāgbījadvaya meva ca |
iyaṃ daśākṣarī vidyā sadā mama hṛdi sthitā ||

mantrastu - aiṃ hrīṃ aiṃ durge svāhā hrīṃ aiṃ aiṃ |

aparaikaṃ pravakṣyāmi dhanadāmukhaśodhanam |
praṇavaṃ dāntamuddhṛtya vāmakarṇa vibhūṣitam ||

binduyuktaṃ brahmabījaṃ vijñeyaṃ tryakṣarātmakam | mantrastu - oṃ
dhūṃ oṃ dhūmāvatyā maheśāni śodhanaṃ caitadeva hi | mantrastu - oṃ
dhūṃ oṃ bhuvanāyāḥ svabījantu praṇavaṃ vā viśodhanam || mantrastu -
hrī athavā oṃ |

rudrārṇādaṣṭamo devi bhūpuṣṭyakrūrasaṃyutaḥ |

ekākṣarīyaṃ vidyā tu cānnadāmukhaśodhane || mantrastu - klīṃ |

ucchiṣṭhacāṇḍālīdevyā bhadrakālyāstathaiva ca |
jihvāyāḥ śodhanaṃ bhadre śṛṇuṣva varavarṇini |
ṣaṣṭhasvaraṃ binduyuktaṃ lajjābījanantaram ||

punarādyaṃ maheśāni cāṇḍālyā mukhaśodhanam || mantrastu - oṃ
hrīṃ oṃ |

caturdaśasvareṇāḍhyaṃ binducandrārddhabhūṣitam |
śivabījaṃ maheśāni bhadrakālyā viśodhanam | mantrastu - hrauṃ |
anyāsāṃ devatānāñca tathā viṣṇoḥ śivasya ca |
anyeṣāñcaiva devānāṃ praṇavaṃ mukhaśodhanam |
māyā vā parameśāni prajapya mukhaśodhanam ||

kuryāditi śeṣaḥ | anyadevadevīnāṃ mantrastu - oṃ athavā hrīṃ |

anyeṣu sarvadeveṣu devīṣu ca varānane |
daśadhā praṇavenaiva mukhaśodhana mācaret ||

mukhaśodhana mātreṇa jihvā'mṛtamayī bhavet |
anyathā viṣasaṃyuktā jihvā bhavati sarvadā ||

bhakṣaṇe dūṣitā jihvā mithyāvādena dūṣitā |
kalahairduḥkhitā jihvā nānādoṣeṇa dūṣitā ||

taṃ kathaṃ pāmaro loko jihvāyāṃ prajapenmanum |
saṃśodhanamanācarya na japetpāmaraḥ kvacit ||

śākto vā vaiṣṇavo vāpi gāṇapaḥ saura eva vā |
śaivo vā'pyanyabhakto vā kārayenmukhaśodhanam |

devo yadi japenmantramakṛtvā mukhaśodhanam |
sarvaṃ tasya vṛthā devi mantrasiddhirna jāyate ||

tasmātprayatnato devi jihvāśodha mācaret |
anyathā prajapenmantramakṛtvā mukhaśodhanam ||

patanaṃ tasya deveśi yo japetsa ca pāpabhāk |
tasyātprayatnato devi jihvāśodhana mācaret ||

iti sārasvata tantroktamukhaśodhana vidhānam |

nidrābhaṅga

devyuvāca -

pūjākāle maheśāna yadi nidrāturo manuḥ |
tatkathaṃ sidhyate mantraḥ kiṃ kartavyaṃ tadā prabho ||

prajapetkena vidhinā na japedvā vada prabho |
nidrāyāścaiva deveśa lakṣaṇaṃ vada me prabho ||

īśvara uvāca -

śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi |
iḍāyāñca gate vāyau śaktimantraṃ japet priye |
rātrau japaikamātreṇa caṇḍikā varadā bhavet ||

rudrayāmale -

piṅgalāyāṃ gate vāyau tadā nidrāturaḥ priye |
iḍāyāñca gate vāyau tadā nidrāturo manuḥ ||

etatte kathitaṃ devi nidrāyā lakṣaṇaṃ priye |
prajapedyadi nidrāyā kiṃ tasya japa pūjane ||

sarvaṃ tasya vṛthā devi araṇye rodanaṃ yathā |
rahasyānena cārvaṅgi tyaktanidrā sanātanī ||

nidrābhaṅgamantraḥ

ādaukāmakalābījaṃ svamantrānte'pi tad japet |
prāyaścittamidaṃ devi kṛtvā mantraṃ japedyadi |
kiṃ tasya dakṣiṇo vāyustasya nidrātureṇa kim ||

mantravidyālakṣaṇam

viśvasāre -

mantrāḥ puṃdaivatā jñeyā vidyā strīdaivatā smṛtā |
puṃmantrā hūṃ phaḍantāḥ syurdviṭhāntāḥ syuḥ striyo matāḥ |
napuṃsakā namo'tāḥ syurityuktā manavastridhā ||

dīpanī lakṣaṇam

dīpanīmāha tantre -

yonimantraṃ manordattvā cādyante parameśvari |
saptavāraṃ japettaṃ tu dīpanīyaṃ prakīrtitā ||

yonimantra īṅkāraḥ | tāmyāṃ puṭiṭaṃ mūlaṃ saptavāraṃ
japedityarthaḥ | tantre -

yonimantreṇā'vayaṃ sakalaṃ tu vibhāvayet |

svakīyātmānaṃ kāmakalāṃ vibhāvya japapūjādikaṃ kāryam |
tathācoktam -

dhyātvā kāmakalāṃ dehe vidyājāpaṃ samācaret |
dhyātvā kāmakalārūpa mātmānaṃ cintayetsadā ||

tantre - ūrdhvavindvātmakaṃ vaktramadhovindustanadvayam |
hakārārdhaṃ kāmapuraṃ tathātmanaṃ vicintayet ||

etatkāmakalādhyānaṃ guhyādguhyatamaṃ mahat |
nā'śiṣyāya pravaktavyaṃ nāmaktāya kadācana ||

lomānmahocca deveśi yatra kutra prakāśayet |
so'cirānmṛtyumāpnoti śastrāghātaviṣādibhiḥ ||

yonimantraḥ

yonimantramāha yāmale -

tūryasvaro binduyuto nādena paribhūṣitaḥ |
kāmakalā mahāmantro mahākālena kīrtitaḥ |
tasyātsvakīyamātmānaṃ dhyāyeddevyāḥ svarūpakam ||

itiparivrācakācārya paramahaṃsatīthāvadhūta
śrīmadbrahmanandagirikṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāṃ
mukhaśodhana nirṇayo ekādaśollāsaḥ || 11 ||

dvādaśollāsaḥ

puraścaraṇalakṣaṇam

puraścaraṇalakṣaṇamāha haṃsamāheśvare -

japo homastarpaṇañca seko brāhmaṇabhojanam |
pañcāṅgopāsanaṃ loke puraścaraṇamiṣyate ||

yāmale -

pañcāṅgopāsanaṃ loke śāktavaiṣṇava bhedataḥ |
puraścaraṇamityuktaṃ śivena paramātmanā ||

puraścaraṇa prayojanam

yāmale -

jīvahīno yathā dehī sarvakarmasuna kṣamaḥ |
puraścaraṇahīno'pi tathā mantraḥ prakīrtitaḥ |
tasmādau svayaṃ kuryād guruṃ vā kārayed budhaḥ ||

rudrayāmale - puraścaraṇa sampanno mantro hi phaladāyakaḥ |
tataḥ puraskriyāṃ kuryād mantravit siddhikāṃkṣayā ||

kiṃ homaiḥ kiṃ japaiścaiva kiṃ mantranyāsa vistaraiḥ |
rahasyānāñca mantrāṇāṃ yadi na syātpuraskriyā |
puraskriyā hi mantrāṇāṃ pradhāno jīva (bījamu) ucyate ||

puraścaraṇapūrvadinakṛtyam

haviṣyenaiva bhoktavyaṃ kṛtvā dehaviśodhanam |
prātaḥ snātvā tu sāvitrīṃ japetpañcasahasrakam ||

trisahasraṃ sahasraṃ vā japedaṣṭottaraṃ śuciḥ |
jñātājñātasya pāpasya kṣayārthaṃ prathamaṃ tataḥ |
viprānsantoṣayedannabhojanācchādanāsanaiḥ ||

tatrādau bhūmiparigrahaḥ kāryaḥ | taduktaṃ vaiśampāyana saṃhitāyām
-

ādāvamukamantrasya puraścaraṇasiddhaye |
mayeyaṃ gṛhyate bhūmirmantro me sidhyatāmiti ||

bhūmeḥ parigrahaṃ kuryāt parimāṇācca sarvaśaḥ |
grāme krośamitaṃ sthānaṃ nadyādau svecchayā mitam ||

nagarādā vapi krośaṃ krośayugmamathāpi vā |
āhārādivihārārthaṃ tavatīṃ bhūmimāśrayet |
dīpasthānaṃ samāśritya kṛtaṃ karma phalapradam ||

dīpasthānam

dīpyate puruṣo yatra dīpasthāna taducyate |
caturasrāṃ bhuvaṃ bhittvā koṣṭhānāṃ navakaṃ likhet ||

pūrvakoṣṭhādiṣu likhetsaptavargānanukramāt |
lakṣamīśe likhenmantrī svaranyāsakramaṃ śṛṇu ||

punarevaṃ madhyakoṣṭhaṃ navadhā vibhajetsudhīḥ |
madhya pūrvādikoṣṭheṣu svarānyugmakramāllikhet ||

yatra pūrvādikoṣṭheṣu grāmādyākṣara saṃsthitiḥ |
mukhantu tasya jānīyād hastāvubhayataḥ sthitau ||

koṣṭhe kukṣī ubhe pādau dve śiṣṭaṃ pucchamīritam |
mukhastho labhate siddhiṃ karasthaḥ svalpajīvanaḥ ||

udāsīnaḥ kukṣisaṃsthaḥ pādastho duḥkhamāpnuyāt |
pucchasthaḥ pīḍyate mantrī bandhanoccāṭanādibhiḥ ||

kūrmacakramidaṃ proktaṃ mantriṇāṃ siddhidāyakam |
nirmāya vidhivatkuryād japaṃ tatra śubhe dine ||

candratārānukūle ca śuklapakṣe śubhe'hani |
ārabheta puraścaryāṃ harau supte na cācaret ||

harau supte dakṣiṇāyane ityarthaḥ | tena yaddakṣiṇāyanaṃ
niṣiddhamuktaṃ, tadviṣṇuviṣayam | śaktiviṣaye dakṣiṇāyane'pi
puraścaraṇaṃ kartavyam | tathācoktaṃ yāmale -

śaratkāle mahāpūjā kriyate yā ca vārṣikī |
tasminpakṣe viśeṣeṇa puraścaraṇa mācaret ||

anyatrāpi -

śaratkāle caturthyādinavamāntaṃ viśeṣataḥ |

bhaktitaḥ pūjayitvā tu rātrau cāṣṭasahasrakam |
ekākī nirjane deśe japeñca timirālaye ||

aṣṭasahasrakamiti | aṣṭādhikasahasraṃ pratyahaṃ japedityarthaḥ |
timirālaye andhakāravad gṛhe, na tvāloka yukte ityarthaḥ | kecittu timirālaye
rātrāviti vadanti | tadasat rātrau cāṣṭasahasrakamiti rātreḥ pūrvaṃ
prāptatvāditi dik ||

atha puraścaraṇadina-kṛtyam

bahubhiḥ rvastrabhuṣābhiḥ sampūjya gurumātmanaḥ |
ārabhet japaṃ paścāt tadanujñāpuraḥ saram ||

prātaḥ snātvā maheśāni kīlānādāya sādhakaḥ |
kuṭīnikaṭa māgatya kuryāttantroditāṃ kriyām ||

kṣīrivṛkṣodbhavān kīlānastramantrābhimantritān |
nikhaneddaśadigbhāge teṣvastrañca prapūjayet ||

kṣetre tu kīlite mantro na vighnaiḥ paribhūyate |
aśvatthoḍumbaraplakṣavaṭāśca kṣīriśākhinaḥ ||

kṣetrapālānpūjayitvā baliṃ dadyādvidhānataḥ |
dikpatibhyo baliṃ dattvā tataḥ kṣetraṃ samāśrayet ||

kṣetrapalamantramāha tantre -

varṇānta au binduyutaḥ kṣetrapālāya hṛnmanuḥ |
tārādyo vasuvarṇo'yaṃ kṣetrapālasya kīrtitaḥ ||

mantraḥ - oṃ kṣauṃ kṣetrapālāya namaḥ |

ṣaḍdīrghabhājā bījena ṣaḍaṅganyāsa mācaret |

nīlāñjanādrinibha mūrddhapiśaṅga keśaṃ vṛttogralocanamupātta
gadākapālam |

āśāmbaraṃ bhujagabhūṣaṇamugradaṃṣṭraṃ
kṣetreśamandutamahaṃ praṇamāmi devam ||

iti dhyātvā kṣetrapalamāvāhya aṣṭadalapade pūjayet |

analākṣamagnikeśaṃ karālaṃ tadanantaram |
ghaṇṭākhaṃ mahā (krodhaṃ) kopaṃ piśitāśanamapyatha ||

piṅgalākṣamūrddhakeśaṃ patreṣu pūrvato'rcayet |
lokapālāṃstadastrāṇi yathāpūrvaṃ prapūjayet ||

tato māṣabhaktabaliṃ dadyāt ||

mantramāha śāradāyām -

pūrvamehidvayaṃ paścād vidu(dvi)ṣi syātsuradvayam |
bhañjaya dvitayaṃ bhūyo tarjaya dvitayaṃ tataḥ ||

tato vighnapadadvandvaṃ mahābhairava tatparam |
kṣetrapālabaliṃ gṛhṇadvayaṃ pāvakasundari |
balimantro'yamākhyātaḥ sarvakāmaphalapradaḥ ||

baddhāñjali -

oṃ tīkṣṇadaṃṣṭra mahākā(la)ya kalpānta dahanopama |
bhairavāya namastubhyamanujñāṃ dātumarhasi ||

ityanujñāṃ labdhvā indrādidikpālānpūjayitvā bhāṣabhaktabaliṃ
dadyāt |

śāradāyām - kuṭīnikaṭamāgatya sāmānyārdhaṃ vidhāya ca |
dvārapūjāṃ vidhāyātha japasthānaṃ viśodhayet ||

vīkṣaṇaṃ mūlamantreṇa śareṇa prokṣaṇaṃ matam ||

puraścaraṇa saṃkalpa

sanatkumārasaṃhitāyām -

praṇavaṃ tatsadadyeti māsapakṣatithīrapi |
amukagotro'muko'haṃ mūlamuccārya tatparam ||

siddhikāmo'sya mantrasya iyatsaṃkhyajapaṃ tataḥ |
daśāṃśaṃ havanaṃ homāddaśāṃśaṃ tarpaṇaṃ tataḥ ||

daśāṃśaṃ mārjanaṃ tasyāddaśāṃśaṃ viprabhojanam |
puraścaraṇamevaṃ hikariṣye prāgudaṅmukhaḥ ||

bhūtaśuddhiṃ vidhāyādau prāṇāyāmaṃ samācaret |
ṛṣyādikaṃ tataḥ kṛtvā kalpoktanyāsamācaret ||

tataḥ pūjādikaṃ kṛtvā yathāvidhi japaṃ caret |
śanaiḥ śanairavispaṣṭaṃ na drutaṃ na vilambitam ||

krameṇoccārayedvarṇānādyanta kramayogataḥ |
devatāṃ cittagāṃ kuryātkuryācca hṛdayaḥ sthiram |
prātaḥkālaṃ samārabhya japenmadhyandināvadhi ||

kulārṇave -

yatsaṃkhyā samārabdhaṃ tajjaptavyaṃ dine dine |
nyūnādhikaṃ na kartavya māsamāptaṃ kadācana ||

nyūnātirikta karmāṇi na phalanti kadācana |
yathāvidhi kṛtānyeva tatkarmāṇi phalanti hi ||

snānaṃ trisavanaṃ proktamaśaktau dviḥsakṛcca vā |
mantraṃ sādhayamānastu trisandhyaṃ devamarcayet ||

dvikālamekakālaṃ vā na mantraṃ kevalaṃ japet |
upacārai yathāśakti devatāmanvahaṃ yajet ||

na kṣujjṛmbhaṇahikkādi vikalīkṛtamānasaḥ |
mantrasiddhimavāpnoti tasmādyatnaparo bhavet ||

yadi daivād jṛmbhaṇādikaṃ bhavati, tadā ācamya prāṇāyāmaṃ
ṣaḍaṅganyāsaṃ ca kṛtvā śeṣaṃ japet | sūryaṃ dṛṣṭvā vā japet | tathā
ca

yoginī hṛdaye -

patitānāmantyajānāṃ darśane bhāṣaṇe kṛte |
kṣute'dhovāyugamane jṛmbhaṇe japamutsṛjet ||

tathācamya ca tatprāptau prāṇāyāmaṃ ṣaḍaṅgakam |
kṛtvā samyagjapeccheṣaṃ yadvā sūryādi darśanam ||

kṛtvā japediti pareṇānvayaḥ | ādipadāddeva brāhmaṇādīnāṃ
parigrahaḥ ||

śayīta darbhaśayyāyāṃ vinyasya bhuvi cātmanaḥ |
tadvāsaḥ kṣālayennityamanyathā vighnamā (vahet) patet |
na divā śayanaṃ kuryātkukurādīnna saṃspṛśet ||

na seveta striyaṃ māṃsaṃ madhu vā sādhakottamaḥ |
etāni sevamānasya na sidhyanti puraskriyāḥ ||

bhakṣyādi niyamaḥ

kulārṇave - bhuñjāno vā haviṣyānnaṃ śākaṃ yavakameva vā |

payo mūlaṃ phalaṃ vāpi yatra yaccopalabhyate ||

bhikṣāśī vā japed yadvā kṛcchracāndrāyaṇādikṛt |
āmramāmalakañcaiva phalaṃ keśarisambhavam ||

rambhāphalaṃ tintiḍīkaṃ kamalā nāgaraṅgakam |
phalānyetāni bhojyāni tadanyāni vivarjayet ||

vihitaśākaṃ yathā -

kalāyaṃ kālaśākañcavāstukaṃ hilamocikā ||

haviṣyānna lakṣaṇam

haviṣyānnaṃ yathā -

haimantikaṃ sitāsvinnaṃ dhānyamudgāstilā yavāḥ |
kalāyakaṃ gunīvārā vāstukaṃ hilamocikā ||

yaṣṭikā kālaśākañca mūlakaṃ kemuketavat |
lavaṇe saindhava sāmudre gavye ca dadhisarpiṣī ||

payo'nuddhṛtasārañca panasāmraharītakī |
pippalī jīrakañcaiva nāgaraṅgañca tintiḍī ||

kadalī lavalī dhātrī phalānyaguḍamaikṣavam |
atailapakvaṃ munayo haviṣyānnaṃ pracakṣate ||

mūlaṃ kemuka kendūnāṃ varjayedvihitaṃ mune |
dhṛtaṃ dadhi phalaṃ vāpi nārikelaṃ yathocitam ||

haviṣyānnaṃ tathā'śnīyācchaktuṃ yava samudbhavam |
nendriyāṇāṃ yathā vṛddhistathā bhuñjīta sādhakaḥ ||

gṛhasthānāṃ vadānyānāṃ bhikṣāśino'grajanmanām |
puraścaraṇa madhye tu yadisyānmṛtasūtakam ||

tathāpi kṛtasaṅkalpo japaṃ naiva parityajet |
svakalpokta krameṇaiva japaṃ kṛtvā varānane ||

homayettaddaśāṃśena taddaśāṃśena tarpaṇam |
tarpaṇasya daśāṃśena cābhiṣiñcejjaganmayīm ||

abhiṣeka daśāṃśena kuryād brāhmaṇa bhojanam |
gukhe dakṣiṇāṃ dattvā dīnāndhakṛpaṇān bahūn ||

jñātīndvijānparānbhaktyā bhojayecca yathepsitān |
evaṃ kṛtapuraścaryaḥ sādhayediṣṭamātmanaḥ ||

homādi niyamaḥ

gautamīye - japānte pratyahaṃ mantrī homayettaddaśāṃśataḥ |
tarpaṇaṃ cābhiṣekañca tattaddaśāṃśato mune ||

pratyahaṃ bhojayedviprān nyūnādhikyapraśāntaye |
athavā sarvasampūrtau homādikamathācaret ||

athavā hemapatrādau yantraṃ kṛtvā tataḥ param |
pūjayitvā tatra devīṃ parivāra samanvitām ||

tarpaṇa vidhiḥ

tarpayettāṃ parāṃ devīṃ tatprakāramihocyate |
tarpayitvā gurūnādau mūladevīñca tarpayet ||

mūlānte nāma coccārya tarpayāmi tataḥ param |
svāhā'nte tarpayenmantrī yathāsaṃkhyaṃ vidhānataḥ ||

yoginī hṛdaye - tarpaṇañca prakurvīta dvitīyāntamathoccaran |
ekekamañjaliṃ dattvā tarpayedraśmivṛndakam ||

tarpaṇadravyam

tarpaṇadravyamāha viśuddheśvare -

tarpaṇaṃ cendumattoyaistīrthatoyaistathā punaḥ |
gurūpadiṣṭa vidhinā madhunā vātha tarpayet ||

tantrāntare -

tīrthatoyena dugdhena sarpiṣā madhunā'pi vā |
gandhodakena vā kuryātsarvatra sādhakottamaḥ ||

kālāgurudravaireva vaśayejjagadādikam |
sacandanena toyena saubhāgyaṃ labhate naraḥ ||

toyaiḥ kuṃkamamiśraiśca stambhayedakhilaṃ jagat |
sitamiśritatoyena bṛhaspati samo bhavet ||

karpūrākta jalenaiva surānnākarṣayennaraḥ |
rocanāyuta toyena sarvavighnātpramucyate ||

dhyātvā devīṃ mukhe tasyāstarpaṇañca samācaret |
sarvaśāstreṣu kathitaṃ tarpaṇaṃ śubhadāyakam ||

etattu tarpaṇaṃ kṛtvā'bhiṣekaṃ taddaśāṃśataḥ |
ātmānaṃ devabuddhyā tu sampūjya tanmayaḥ sudhīḥ ||

mūlavidyāṃ samuccāryā'mantāṃ ca devatābhidhām |
tadante cābhiṣiñcāmi namo'ntenā'bhiṣecayet ||

iti mantrī svakaṃ mantraṃ cintayitvā svamūrddhani |
abhiṣekaṃ svīyasaṃkhyaṃ vidadhyāt tadanantaram ||

tatra sañcintayeddevīṃ sāṅgāvaraṇadevatām |
kṣipettoyaṃ yathāsaṃkhyaṃ gaṇānsiñcetsakṛtsakṛt ||

abhiṣekaṃ samāpyaivamabhiṣeka daśāṃśataḥ |
brāhmaṇān devabuddhyā ca bhojayetsādhakottamaḥ ||

yāmale - brāhmaṇān bhojayeddevi tathaiva ca kumārikāḥ |
sādhakaḥ paśutāmeti kumārī bhojanāhate ||

tato mantrayutānviprān bhojayeddevatādhiyā |
tataḥ sampūjayedbhaktyā sambhārai vividhairgurum ||

dakṣiṇāṃ gurave dadyādyathā vibhavavistaraiḥ |
dattvā ca sādhaka śreṣṭhomahāpujāṃ samācaret |
siddhamantro bhavenmantrī nātra kāryā vicāraṇā ||

tantre -

vibhave sati yo mohānna kuryādvidhivista(raiḥ)ram |
naitatphalamavāpnoti devadrohī sa ucyate ||

aṅgahīnejapavidhiḥ

muṇḍamālāyām-

yadhadaṅgavihīnaṃ syāttatsaṃkhyādviguṇo japaḥ |
kartavyaḥ sāṅgasiddhyarthaṃ tadaśaktena bhaktitaḥ ||

rudrayāmale -

homakarmaṇyaśaktānāṃ viprāṇāṃ dviguṇo japaḥ |
itareṣāntu varṇānāṃ triguṇādika īritaḥ ||

yoginī hṛdaye -

homāśaktau japaṃ kuryād homasya dviguṇo budhaḥ |
brāhmaṇāditrivarṇānāṃ strīṇāṃ saṃkhyā vidhīyate ||

yaṃ varṇamāśritaḥ śūdro dīkṣāṃ kuryādyathepsitām |
tasyastrīnāntu yā saṃkhyā sā saṃkhyā tasya vidyate |
śūdrasya yādṛśī saṃkhyā dviguṇā sā striyaḥ priye ||

anyatrāpi -

yaṃ varṇamāśritaḥ śūdraḥ sa ca tasya vidhiṃ caret |
anāśritasya śūdrasya diksaṃkhyākaḥ samīritaḥ ||

śūdrasya viprabhṛtyasya tatpatnayāḥ sadṛśo japaḥ |
homaśūnyasya viprasya yo japaḥ sa tu tatstriyaḥ |
itareṣāntu varṇānāṃ sarveṣāṃ triguṇādikaḥ ||

triguṇādika iti homasaṃkhyā triguṇa japaḥ kṣatriyeṇa kāryaḥ |
vaiśyena caturguṇaḥ śūdreṇa ca pañcaguṇo bodhyaḥ | śūdrasya
dviguṇaḥ śaktiviṣaye jñeyaḥ | vaiṣṇavānāṃ catuvarṇānāṃ
caturguṇaṣaḍguṇāṣṭadaśaguṇo boddhavyaḥ | anyathā kutrāpi
dviguṇādika kutrāpi caturguṇādi iti virodhāpatteḥ |

tathācoktaṃ gautamīye -

homābhāve japaḥ kāryo homasaṃkhyā caturguṇaḥ |
viprāṇāṃ kṣatriyāṇāñca rasasaṃkhyāguṇaḥ smṛtaḥ |
vaiśyānāṃ vasusaṃkhyāka eṣāṃ strīṇāmayaṃ vidhiḥ || iti |

yāmale -

yadi home na śaktaḥ syātpūjāyāṃ tarpaṇe'pi vā |
tāvatsaṃkhyajapenaiva sarvasiddhiḥ prajāyate ||

yāmale -

kutrāpi yadi hīnaṃ syāddaśakasyā'ṅgakarmaṇi |
tattaddaśaiva karyāṇi daśanyūnaṃ na kārayet ||

yāmale -

lakṣamekaṃ japedvidvān haviṣyāśī sadā śuciḥ |
tatastu taddaśāṃśena homayeddhaviṣā priye ||

tarpayettaddaśāṃśena tīrthatoyena pārvati |
cābhiṣiñcettatastoyaistarpaṇasya daśāṃśataḥ ||

taddaśāṃśaṃ haviṣyānnairbhaktito bhojayed dvijān |
gurave dakṣiṇāṃ dadyādyathā vibhavavistaraiḥ |
pāśavaḥ kathitaḥ kalpaḥ śṛṇu vīramataḥ param ||

vīrakalpaḥ

muṇḍamālāyāṃ -

matsyamāṃsāśane śaktaḥ kuryānmantrapuraskriyām |
rātrau prāgāsyaḥ śayyāyāṃ prajapellakṣamānataḥ ||

tatastu taddaśāṃśena homayeddhaviṣānale |
daśāṃśaṃ tarpayed dravyairmāṃsamiśraiḥ susādhakaḥ ||

tarpaṇasya daśāṃśena cābhiṣiñcejjaganmayīm |
daśāṃśaṃ bhojayeddevi sādhakaṃ devatāpriyam ||

madhumāṃsañca matsyañca carvaṇañca pradāpayet |
tatastu toṣayedbhaktyā guruṃ svarṇādibhiḥ priye |
etatkalpadvayāddevi mantraḥ sidhyati niścatam ||

atra lakṣapadaṃ svasvakalpoktasaṃkhyāparam | tathācoktaṃ kumārītantre -

tasminkāle sādhakendraḥ svakalpoktaṃ japaṃ caret |

tasminkāle puraścaraṇakāle | yattu kumārītantre -

lakṣamekaṃ japenmantraṃ haviṣyāśī divā śuciḥ |

rātrau tāmbūlapūrāsyaḥ śayyāyāṃ lakṣamānataḥ |
evaṃ lakṣadvayaṃ japtvā taddaśāṃśena mantravit ||

iti vacanādviśiṣṭa puraścaraṇe lakṣadvayajapa iti vadanti | tantra
manoramam | yaddine haviṣyāśī, taddine matsyādyaśane
haviṣyānnavyāghātān nānācārasya prasakteśca | tathācoktaṃ yāmale -

nānācāro na kartavyo nānācārarato yataḥ | iti vacanāt |
tasmātkumārī tantrokta vacanasya puraścaraṇadvaye tātparyam |
etatkalpadvayaṃ divyavīrayoḥ paryāyeṇa kartavyam | divyena tu
etatkalpadvayaṃ yugapatkartumapi śakyam | yataḥ sa tattvajñānī san
mānasakriyāvān, ato nāsya mānasakiyayā vāhyakiyāyā virodhaḥ |
vīrastu atattvajñānī sanbāhyāntarobhayakriyāvān |
asyaitatkalpadvayayaugapadya nāsti, uddhatamānasattvāt,
ācārasāṅkaryāpātācceti sarvamavadātam | tathācoktaṃ

tantre - divyastu devavatprāyo vīraścoddhatamānasaḥ |

yoginīhṛdaye -

sarvahiṃsā vinirmuktaḥ sarvaprāṇihite rataḥ |
kāmakrodhalobhamoharāgadveṣa vivarjitaḥ ||

pūjāpamāne santuṣṭo'pyadhikārī sa eva hi |
so'smin śāstre'dhikārī syāttadanyo bhraṣṭasādhakaḥ ||

paśustu saṃśayajñānī sankriyāvān | matsyamāṃsādikaṃ na
grāhyam, na striyaṃ manasā'pi smaret, na tāmbūla bhakṣayet, kintu
haviṣyānnaṃ bhakṣayet | ṛtukālaṃ binā na striyamapi gacchet |
dakṣiṇamārgeṇa pūjā kartavyā | tathācokta yāmale -

yo dākṣiṇyaṃ vinā devi mahā māyāṃ samarcati |
sa pāpaḥ sarvalokebhyaścyuto bhavati nānyathā ||

anena yaddivāvidhānaṃ, taddivyavīra viṣaye'pi boddhavyam |
tathācoktaṃ yāmale -

divā dakṣiṇamārgeṇa vāmena ca tathā niśi |

yadi tūrṇaṃ phalāvāptau yuṣmākaṃ matameva ca || iti vacanāt ||

atha grahaṇapuraścaraṇa

śrībījārṇavatantre ṣoḍaśa paṭale devīṃ pratiśivavākyam -

ekadā parameśānī kāmākhyāyāṃ maheśvarī |
dṛṣṭvoparāgaṃ yatkāryaṃ tat pṛcchati maheśvaram |
ye naiva vidhinā deva siddho bhavati nānyathā ||

śrīśiva uvāca -

kutaḥ snānaṃ kutaḥ sandhyā prāṇāyāmaḥ kutaḥ priye |
bhūtaśuddhiḥ kuto bhadre kutaḥ pūjā varānane ||

kālātītabhayāddevi sarvaṃ santyajya kāmini |
saṅkalpaṃ mānasaṃ kṛtvā japaṃ kuryādvarānane ||

pañcāṅga vidhinā devi siddho bhavati nānyathā |
mantro vidyā maheśāni kavacaṃ stava eva vā ||

dhyānaṃ vā parameśāni nyāso vā kamalekṣaṇe |
ekoccāreṇa deveśi bhavanti daśakoṭayaḥ ||

asaṃkhyastajjapo devi grahaṇe candrasūryayoḥ |
tat kathaṃ parameśāni japasaṃkhyā vidhīyate ||

ata eva maheśāni homo nāsti śucismite |
abhiṣekaśca deveśi tathā ca tarpaṇādikam ||

bhojanaṃ ca maheśāni nāsti vai kamalānane |
sūryacandragrahe devi pañcāṅgaṃ nāsti kāmini ||

pañcāṅgena vihīno'pi siddho bhavati nānyathā |
saṅkalpaṃ viddhi deveśi mānasaṃ yadyupasthitam ||

tatsaṅkalpaṃ vijānīyād grahaṇe candrasūryayoḥ |
tasmāttu cañcalāpāṅgi saṅkalpaṃ naiva kārayet ||

saṅkalpo mānaso devi caturvargaphalapradaḥ |
ata eva maheśāni saṅkalpo mānasaḥ smṛtaḥ ||

sthūlo hi parameśāni saṅkalpo vyartha ucyate |
saṅkalpena vinā devi yatkiñcitkurute sudhīḥ |
vyarthameva hi deveśi tatsarvaṃ mānaso na hi ||

grahaṇe bhojanakālaḥ

prathamaprahare bhadre candragrāso yadā bhavet |
tadaiva divase bhuktvā satvaraṃ narakaṃ vrajet ||

niśīthe ca maheśāni yadaiva grahaṇaṃ bhavet |
tadaiva divase bhuktvā pītvānandamayo bhavet ||

candragrahaṇakāle tu japayajñādikaṃ caret |
divase ca yadā bhadre bhāskaragrahaṇaṃ bhavet |
rātrau bhuktvā ca pītvā ca japayajñādikaṃ caret ||

saureṣu (sarveṣu) viṣṇumantreṣu śaive (saure) gāṇapatyau tathā |

śaktimantro maheśāni praśastaḥ satataṃ japet |
iti bījārṇave tantre śivenaiva prakīrtitam ||

etatsarvaṃ jñānināmeva kartavyam | ājñānināmapi paśūnāṃ
kartavyamāha

gandharvatantre -

athavā'nyaprakāreṇa puraścaraṇamiṣyate |
grahaṇe'rkasya cendorvā śuciḥ pūrvamupoṣitaḥ ||

nadyāṃ samudragāminyāṃ nābhimātrodake sthitaḥ |
grahaṇādi vimokṣāntaṃ japenmantraṃ samāhitaḥ ||

sanatkumāratantre -

dṛṣṭvā snātvā susaṅkalpo vimokṣāntaṃ japaṃ caret |
japasya ca daśāṃśena homaṃ kuryādyathāvidhi ||

homārthaṃ dviguṇaṃ vāpi japenmantraṃ samāhitaḥ |
homasya tu daśāṃśena tarpaṇaṃ samupācaret ||

tarpaṇasya daśāṃśena tvabhiṣekaṃ samācaret |
abhiṣeka-daśāṃśena kuryād brāhmaṇa bhojanam ||

tadante mahatīṃ pūjāṃ kuryātsādhaka sattamaḥ |
gurave dakṣiṇāṃ dadyadbhaktyā viprānpratarpayet ||

śyāmāvidyāyāṃ viśeṣamāha kālītantre -

athavā'nyaprakāreṇa puraścaraṇamiṣyate |
candrasūryagrahe caiva grāsāvadhivimuktitaḥ |
yāvatsaṃkhyaṃ manuṃ japtvā tāvad homādikaṃ caret ||

yadi nakrādidūṣitā nadī bhavati samudragāminī vā na bhavati, tadā kiṃ
kartavyaṃ tadāha rudrayāmale -

yadvā śuddhodakaiḥ snātvā śucau deśe samāhitaḥ |
grahaṇānmuktiparyantaṃ japenmantraṃmananyadhīḥ |
iti kṛtvā na sandeho japasya phala bhāgbhavet ||

ye tu grahaṇapūrva dine upavāsāśaktyā haviṣyānnaṃ phalaṃ
dugdhaṃ vā bhuñjīteti vadanti | tanna manoramam, pramāṇābhāvāt,
upavāsasyāvaśyakattvācca ||

japaprādhānyam

ye tu vadanti -

atra śrāddhamakurvāṇaḥ paṅke gaurava sīdati |

iti nindāvāda -

śravaṇāt śrādhasyāvaśyakatvaṃ, na japasyeti tata tathā'ha |

sanatkumāratantre -

śrāddhāderanurodhana yadi jāpyaṃ tyajennaraḥ |
sa bhaved devatādrohī pitṛnsapta nayatyadhaḥ ||

mahiṣamardinītantre -

candrasūryagrahe japtvā kaivalyaṃ prāpnuyānnaraḥ |
akṛtvā mantrajāpaṃ ca satvaraṃ narakaṃ vrajet ||

guptadīkṣātantre -

candrasūryagrahe yastu samyag jāpaṃ na cācaret |
sa du(bhra)ṣṭaḥ sa ca pāpiṣṭhaḥ sahasā śūkaro bhavet ||

tasyānnamudakaṃ devi mūtraśoṇita viṭsamam |
jāyate nātra sandeho mama vākyādvarānane ||

anyatrāpi -

japayajñaṃ vinā devi yaḥ karotyānyacintanam |
sa bhaved raurave magno yāvadāhūta saṃplavam ||

rauravātpunaragatya pāpayoniṣu jāyate |
niṣkṛtirnāsti cārvaṅgi tasyāpi ca kadācana ||

tasmātsarvaṃ parityajya candraparvaṇi saṃjapet |
sūrya parva yathā devi candraparva tathā priye |
sarvaṃ tyaktvā maheśāni japayajñaṃ samācaret ||

ityādi nānātantra vacanebhyo japaṃ vinā kāryāntarasya
nindāśruterjapasyaivāvaśyakatvam || rāśyā digaṇanāyāṃ doṣamāha

yāmale -

ajñānādyādi vā mohādrāśyādigaṇanāṃ caret |
vicārya cañcalāpāṅgi na paśyed grahaṇaṃ yadi |
pūrvajanmārjitaṃ puṇyaṃ tatkṣaṇādeva naśyati ||

kāmadhenutantre -

candraparva sūryaparva na vicāryaṃ kadācana |
sūryaparvaṃ varārohena paśyedyadi pāmaraḥ |
astu tāvatparodharmaḥ pūrvadharmo vinaśyati ||

yāmale -

janma saptāṣṭa - ṛpphāṅkadaśamasthe niśākare |
dṛṣṭā'riṣṭaprado rāhurjapapūjāṃ vinā bhavet ||

kavaca puraścaraṇam

bhairavatantre -

atha vaśye maheśāni kavacānāṃ puraskriyām |
aṣṭottaraśataṃ japtvā puraścāryāṃ samācaret ||

daśāṃśato'ṅgakarmāṇi homādīni pṛthak pṛthak |
tataśca siddhakavacaḥ puṇyātmā madanopamaḥ ||

svayamaśaktau pratinidhidvārā kartavyam | jñānapradīpe -

vidadhīta puraścaryāṃ guruṇā tādṛśena vā ||

iti parivrājakācārya paramahaṃsatīrthāvadhūta śrīmadbrahmānanda
girikṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāṃ puraścaraṇanirṇayo nāma
dvādaśollāsaḥ || 12 ||

trayodaśollāsaḥ

yantra-saṃskāraḥ

vinā yantreṇa pūjāyāṃ devatā na prasīdati |
sarveṣāmapi devānāṃ yantre pūjā praśasyate ||

suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ śreṣṭhaṃ madhyamathādhamam |
tāmraṃ lakṣaguṇaṃ proktaṃ raupyaṃ koṭiguṇaṃ bhavet ||

svarṇaṃ tvanantaphaladaṃ sphāṭikañca tathā bhavet |
ekatolaṃ dvitolaṃ vā tritolaṃ pañcatolakam ||

rasatolaṃ catustolaṃ saptatolaṃ palaṃ tu vā |
sādhakasya manuṃ jñātvā kṛtvā pīṭheṣu sādhakaḥ ||

athavā pratimāṃ kṛtvā nijadevasvarūpiṇīm || pūjayediti śeṣaḥ ||
sammohanatantre -

mūlamuccarayansamyagālikhedyantramuttamam |

tantre -

tanmadhye vilikhedyantraṃ suvarṇena kuśena vā |

ūrdhvāmnāyatantro -

prāṇanātha ! jagannātha ! brahmaviṣṇuprapūjit |
idānīṃ cakrarājasya pratiṣṭhā karma me vad ||

śrī-īśvara uvāca -

yathā mantrasya saṃskāraṃ tathā yantrasya kalpayet |
asaṃskṛtau yantramantrau rogaśokabhayapradau ||

kathito mantrasaṃskāro daśadhā sarvatantrake |
yantrasaṃskāra madhunā śṛṇu devi samāhitā ||

yantrasaṃskāra saṅkalpaḥ

cakrarājaṃ vinirmāya tataḥ saṃskāra mācaret |
pratiṣṭhā dvividhā devi madhyamā cottamā tathā ||

snātvā saṅkalpayenmantrī gurorvākyena cādarāt |
praṇavaṃ tatsadadyeti māsapakṣatithorapi ||

amuko'mukagotrānte'mukadevyāśca prītaye |
cakre'sminnamukadevyāḥ prāṇajīvendriyeti ca ||

pratiṣṭhākarmaśabdānte kariṣye prāgudaṅmukhaḥ |
tato guruñca vṛṇuyādvastrālaṅkāracandanaiḥ ||

bhūtaśuddhyādikānnyāsānvinyasettadanantaram |
pañcagavyaṃ nijairmantraiḥ śivamantreṇa mantritam ||

tasmin cakraṃ kṣipenmantrī praṇavena vilokayet |
tataścakraṃ samuddhṛtya sthāpayeccakrabhājane ||

yantrasnānam

śaṅkhatoyena deveśi tathā puṣpodakena ca |
vāriṇā candanenā'pi snāpayetparameśvarīm ||

nārikelodakaiścaiva sarvoṣadhijalairapi |
pañcāmṛtaiḥ pañcagavyaiḥ snāpayetparameśvarīm ||

taptaṃ śītaṃ jalaṃ varjyaṃ kiñciduṣṇena snāpayet |
atyuṣṇe vajrapātaḥ syāttasmāttaparivarjayet ||

pañcāmṛtamāhayāmale -

dhṛtaṃ dadhi tathā kṣīraṃ śarkarā madhusaṃyutam |
pañcāmṛtamidaṃ khyātaṃ pratyekantu palaṃ palam ||

pañcagavyaparimāṇam

pañcagavyaparimāṇamāha tantre -

palamātraṃ dugdhabhāgaṃ gomūtraṃ tāvadiṣyate |
ghṛtañca palamātraṃ syād gomayaṃ tolakadvayam ||

dadhi prasṛtimātraṃ syātpañcagavyamiti smṛtam |
athavā pañcagavyātāṃ samāno bhāga iṣyate ||

atikrāntaṃ tu ṣaḍrātraṃ dadhi snāne vivarjayet |
saṃvatsarātparaṃ tvājyaṃ ṣaṇmāsānte ca mākṣikam |
guḍañca śarkarāṃ caiva sarvaṃ brīhiñca vatsarāt ||

vivarjayediti pūrveṇānvayaḥ | etāni na dadyādityarthaḥ ||

devānāṃ pratimā yatra ghṛtāmyaṅgakṣamā bhavet |
palāni tatra deyāni śraddhayā saptaviṃśatiḥ ||

aṣṭottaraśatapalaṃ snāne deyañca sarvadā |
dve sahasre palānāntu mahāsnāne tu saṃkhyayā ||

palaṃ tu laukikairmānaiḥ sāṣṭaratti dvimāsakam |
tolakatritayaṃ jñeyaṃ jyotirjñaiḥ smṛtisammatam ||

palaṃ palaṃ pañcagavyaṃ nityasnāne tadarddhakam |
aśaktānāṃ vidhiṃ vaśye kṛcchrāṇāṃ parameśvari ||

guṇatolakahīnaṃ ca na dadyāt snānakarmaṇi |
snānaṃ samāpya tāṃ devīṃ sthāpayet svarṇapīṭhake ||

tasmāduddhṛtya matimānnābherūrdhvaṃ niveśayet |
tatraiva pīṭhaṃ sampūjya cārghapātrādikaṃ caret |
spṛṣṭvā yantraṃ kuśāgreṇa gāyatryā cābhimantrayet ||

gāyatrīmāha -

praṇavaṃ yantrarājāya vidmahe tadanantaram |
mahāyantrāya dhīmahi tanno yantraḥ pracodayāt |
āvāhya pañcamudrābhiḥ prāṇasthāpanamācaret ||

jñānārṇave -

anāmikāmūlaparvasaṃsaktāṃguṣṭhayugmakam |
uttānaṃ hastayugalaṃ yojayet sādhakāgraṇīḥ ||

ūrdhvāñajalimadhaḥ kuryādiyamāvāhanī bhavet |
iyaṃ tu viparītā syānmudrā sthāpanakarmaṇi ||

yuktocchritāṃguṣṭhamuṣṭī mudrā syātsannidhāpanī |
aṃguṣṭhagarbhiṇī saiva mudrā syātsannirodhinī ||

uttānamuṣṭiyugalā sammukhīkaraṇī matā |
devatāṃge ṣaḍaṅgānāṃ nyāsaḥ syat sakalīkṛtiḥ ||

karāvekatra saṃyojya adhobhūtāviva priye |
paramīkaraṇaṃ nāma mudreyantu tataḥ param |
vaṃ bījenāmṛtīkuryāt mudrayā dhenusaṃjñayā ||

anyonyābhimukhe śliṣṭe kaniṣṭhānāmike punaḥ |
tathaiva tarjanīmadhye dhenumudrā prakīrtitā ||

dhenumudrā mahādevī amṛtīkaraṇe bhavet |
pratiṣṭhāpyā'rcayed devīmanyathā niṣphalaṃ bhavet ||

pratiṣṭhāpyeti - yantre pratimāyāṃ vā prāṇapratiṣṭhāṃ
vidhāyetyarthaḥ || prāṇamantramāha yāmale -

uccārya bhuvaneśānīṃ pāśāṃkuśapuṭāṃ tataḥ |
yādyāḥ saptamṛtāṅkāṭyā vyoma satyendusaṃyutam ||

vyoma bindusamāyuktaṃ sargāvān bhṛgurityayam |
nāmnā devyāstataḥ prāṇā iha prāṇāstataḥ priye ||

punarmantraṃ puraskṛtya tathaiva sādhakottamaḥ |
nāmnā ca devatāyāstu tato jīva iha sthitaḥ ||

tathaiva devadeveśi ! uktvā sarvendriyāṇi ca |
vāṅmanaścakṣurityante śrotraghrāṇapadaṃ tataḥ ||

tataḥ prāṇā ihāgatya sukhamuktvā ciraṃ paṭhet |
tiṣṭhantu vahnijāyāntaḥ prāṇamantra udāhṛtaḥ ||

sva sva nāmnā maheśāni mantro'yaṃ sarvadaivataḥ |
iti prāṇān pratiṣṭhāpya tataḥ pūjāṃ samārabhet ||

svakalpokta vidhānena mudrāṃ pradarśya sādhakaḥ |
upacāraiḥ ṣoḍaśabhirdevīṃ prapūjayed kramāt ||

devyājñayā parīvārānpūjayet parameśvari |
tato japet sahasraṃ tu śatamaṣṭottaraṃ priye ||

balidānaṃ tataḥ kṛtvā praṇameccakrarājakam |
śatamaṣṭottaraṃ homaṃ kuryācca sādhakottamaḥ ||

nijamantreṇa deveśi juhuyāccakrasiddhaye |
āhutyante cakrarāje hutaśeṣaṃ vinikṣipet ||

purṇān dattvā tu homānte tajjalairabhiṣecayet |
mantrābhiṣiktaṃ cakraṃ tatsarveṣāṃ siddhidāyakam ||

guruve dakṣiṇāṃ dadyād gāṃ ca dadyātpayasvinīm |
bhūmiṃ vṛttikarīṃ dadyāt putrapautrānuyāyinīm ||

saṃhāramudrayā devyā visarjanamataḥparam |
pratiṣṭhayeccakrarājamanena vidhinā yadi ||

puraścaryāphalaṃ tasya sarvasiddhiyu tasya ca |
gurorājñāṃ pramāṇena yantraṃ mūrdhni nidhāpayet ||

gṛhītaṃ yantramevedaṃ kvāpi naiva prakāśayet |
yantra mantra prakāśe tu kruddhā bhavati pārvatī ||

nijamantrābhiṣiktañca gurorapi na darśayet |
yantragrahaṇakāle ca yadi syāt meghagarjanam ||

ulluludhvanirākasmādathavā śaṅkha nisvanaḥ |
tadā mantrī jhaṭityeva siddhakāryo na saṃśayaḥ ||

ayane viṣuve caiva grahaṇe candrasūryayoḥ |
grahaṇaṃ yantramantrāṇāṃ śubhadaṃ tat prakīrtitam ||

atha balidānam

muṇḍamālāyām -

naraśchāgastathā meṣo mahiṣaḥ śaśakastathā |
śallakī śūkaraścaiva balayaḥ parikīrtitāḥ ||

narabalistu rājñāmeva -

rājā narabaliṃ dadyānnānyo hi parameśvari |
siṃhavyāghra narāndattvā brāhmaṇo rauravaṃ vrajet ||

yuvānaṃ vyādhihīnaṃ ca suśrīkaṃ lakṣaṇānvitam |
sarvāvayava sampannaṃ baliṃ dadyāt suśobhanam ||

taruṇaṃ sundaraṃ kṛṣṇaṃ kṣatādidoṣavarjitam |
snāpayitvā baliṃ tatra bhūṣayet puṣpacandanaiḥ ||

bhūṣayed raktamālyena sindūreṇa viṣeśataḥ |
uttarābhimukho bhūtvā baliṃ pūrvamukhaṃ tathā ||

samānīya svavāme ca mūlena prokṣaṇaṃ caret |
saṃprokṣaṇaṃ vidhāyaiva baliṃ sampūjayedatha ||

brahmarandhre ca brahmāṇaṃ tannāsāyāñca medinīm |
karṇayośca tathākāśaṃ jihvāyāṃ sarvatomukham ||

jyotīṣi netrayorviṣṇuṃ vadane paripūjayet |
lalāṭe pūjayeccandraṃ śakraṃ dakṣiṇagaṇḍataḥ ||

vāmagaṇḍe tathā vahniṃ grīvāyāṃ samavartanam |
romakūpe dhṛtiṃ caiva bhruvormadhye pracetasam ||

nāsāmūle ca śvasanaṃ skandhe caiva maheśvaram |
hṛdaye sarparājendraṃ pūjayitvā paṭhedidam ||

mahātapobhirjñānaiśca yajñeryatsādhyate nṛbhiḥ |
tanme dehi mahābhāga ! satvaraṃ cāpnuyāṃ śriyam ||

śivabuddhyā ca sampūjya utsṛjecca tataḥ param |
tato devīṃ samuddiśya kāmamuddiśya cātmanaḥ ||

ityutsṛjya baliṃ paścāt karavālaṃ prapūjayet |
khaḍmagre pūjayenmantrī brahma-vāgīśvarīṃ tathā ||

madhye ca pūjayeddevi ! lakṣmīnārāyaṇāvapi |
mūle ca pūjayenmantrī umayā ca maheśvaram ||

evaṃ vidhānaiḥ sampūjya namaskuryāt prayatnataḥ |
khaḍgatvaṃ śivarūpo'si krodhabhairava saṃjñakaḥ ||

durgā prītikaro nityaṃ kālīśakterivā'parā |
khaḍgāya kharaśānāya śaktikāryārtha tatpara ! ||

paśucchedyastvayā śīghraṃ khaḍganātha ! namo'stute |
evaṃ sampūjya taṃ khaḍgamuttolya sādhakottamaḥ ||

chettā pūrvamukho bhūtvā balimuttaravaktrakam | (?)
āṃ huṃ phaṭ iti mantreṇa chedayitvā tataḥ paśum ||

tato balīnāṃ rudhiraṃ toyasaindhavasatphalaiḥ |
madhubhirgandhapuṣpaiśca svadhivāsya prayatnataḥ ||

gandhapuṣpokṣitaṃ kṛtvā cotsṛjenmūlamuccaran |
praṇavaṃ vāgbhavaṃ lakṣmīṃ tataḥ kauśikīṃ śabdataḥ ||

rudhireṇa tataḥ paścādāpyāyatāṃ samuccaret |
nivedya rudhiraṃ devi ! śive dadyāt pradīpakam |
tato nivedayenmantrī tāmbūlaṃ sumanoharam ||

rudhira-mastaka sthānapana kramaḥ

rudhiramastaka sthāpanakramamāha tantre -

nāraṃ savye śiroraktaṃ devyāḥ samyagniyojayet |
chāgaṃ tu vāmato dadyānmāhiṣaṃ vitaret puraḥ |
dakṣiṇe vā mato dadyādagrato dehaśoṇitam ||

yāmale - yadā kaṭakaṭāśabdo dantānāṃ śrūyate kvacit |
tadā tu maraṇaṃ vidyāddhāniṃ tatra vinirdiśet |
yadāśru dṛśyate netre tadā hāniṃ vinirdiśet ||

balimastakapatana phalam

pūrvottare ca digbhāge patate yadi mastakam |
sarvasampatkaraṃ vidyād rājñāṃ rājyaṃ vinirdiśet ||

īśānāgnyormadhyabhāge patate yadi mastakam |
tataḥ svalpena kālena sarvasiddhirbhaved dhruvam ||

yadi vāyavyadigbhāge nair-ṛte dakṣiṇe'pi vā |
mastakaṃ patate jātu tasya hāniṃ vinirdiśet ||

balimastake dīpadānam

yāmale -

grahāṇāṃ kacchapānāñca godhānāñca viśeṣataḥ |
matsyānāṃ pakṣiṇāṃ caiva na dīpaṃ dāpayecchire ||

śīrṣopari jvaladdīpo yāvatkālaṃ pravartate |
tāvatkālaṃ vasetsvarge tasmādyatnena dāpayet ||

rudrayāmale -

lomadāhodbhavaṃ gandhaṃ ghratvā devī prasīdati |
tasmātsamarpayeddīpaṃ tasya pātraṃ vivarjayet |
vidhivadbalidānena caturvargaphalaṃ bhavet ||

avaidha hiṃsāyāṃ doṣaḥ

avidhānena hiṃsāyāṃ doṣamāha kulārṇave -

avidhānena yo hanyādātmārthaṃ prāṇinaḥ priye |
nivasennarake ghore yugāni paśulomabhiḥ ||

sa raktabindupātī ca tiryagyonau prajāyate |
anumantā viśasitā nihantā krayavikrayī |
saṃskartā copahartā khāditā'ṣṭau ca ghātakāḥ ||

rudrayāmale -

dhanena krayiko hantā khāditā copabhogataḥ |
ghātako vadhataścaiva trividho vadhavān dhruvam ||

yāmale -

pitṛdaivatayajñeṣu vaidhahiṃsā vidhīyate |

anyatrāpi -

ahiṃsā paramo dharmonāstyahiṃsā paraṃ sukhaṃ |
vidhinā yā bhavet hiṃsā sā tvahiṃsā prakīrtitā ||

bhūtahiṃsā na kartavyā paśuhiṃsā viśeṣataḥ |
balidānaṃ vinā devi hiṃsāṃ sarvatra varjayet ||

yāmale -

hanyānmantreṇa cānena tvabhimantrya paśuṃ śive |
gandhapuṣpākṣataiḥ pūjya tvanyathā narakaṃ vrajet ||

pāpopajanikā hiṃsā tatkathaṃ svargasādhanam |
aśvamedhādiyajñeṣu vājihatyāṃ kathaṃ caret ||

dṛṣṭāntamāha yāmale -

yenaiva viṣakhaṇḍena mriyante sarvajantavaḥ |
tenaiva viṣakhaṇḍena bhiṣagnāśayate viṣam ||

tasmādavidhinā hiṃsā pāpajanikā, vidhibodhitā hiṃsā
svargajanikā iti nirgalitārthaḥ ||

iti śrīparivrājakācārya paramahaṃsatīrthāvadhūta
śrīmadbrahmānandagiri kṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāṃ
yantrapratiṣṭhādi nirṇayo nāma trayodaśollāsaḥ || 13 ||

caturdaśollāsaḥ

upacāravidhiḥ

upacāraṃ pravakṣyāmi śṛṇu pārvati ! sādaram |
vinopacārairyā pūjā sā pūjā na prasīdati ||

aṣṭādaśopacārāstu sarveṣāmuttamāḥ priye |
ṣoḍaśeti pradhānāśca daśadhāstadanu smṛtāḥ |
pañcadhāstadanu proktāḥ kartavyā bhūtimicchatā ||

phetkāriṇītantre -

āsanaṃ svāgataṃ pādyamarghyamācamanaṃ tathā |
snānaṃ vāsaścopavītaṃ bhūṣaṇāni ca sarvaśaḥ ||

gandhapuṣpa dhūpadīpau tathānnaṃ cāpi darpaṇam |
mālyānulepanaṃ caiva namaskāra visarjanam |
aṣṭādaśopacāraistu mantrī pūjāṃ samācaret ||

tantre - āsanaṃ svāgataṃ pādyamarghyamācamanīyakam |
madhuparkācamanasnānavasanābharaṇāni ca ||

gandhapuṣpadhūpadīpanaivedyavadanaṃ tathā |
prayojayedarcanāyāmupacārāṃstu ṣoḍaśa ||

pādyārghyācamanīya ca madhuparkācamaṃ tathā |
gandhādayo naivedyāntā upacārā daśa smṛtāḥ ||

gandhaṃ puṣpaṃ tathā dhūpaṃ dīpaṃ naivedyameva ca |
pradadyāt parameśāni ! pañca pūjopacārakān ||

pādyādinirūpaṇam

pādyārthamudakaṃ pādyaṃ candanāguru saṃyutam |
etacchyāmākadūrvābja viṣṇukrāntāmitīritam ||

pādyaṃ pātre pradātavyamarghyaṃ caivārghyapātrake |
raktabilvākṣataiḥ puṣpairdadhidūrvātilairjalaiḥ ||

sāmānyaḥ sarvadevānāmargho'yaṃ parikalpitaḥ |
abhāve dadhidugdhādyairmānasaṃ parikalpayet ||

antaḥśūnyāṃ tripatrāñca dūrvāṃ cārghena nikṣipet |
jātīlavaṅgakakkolairdadyādācamanīyakam ||

tat taijasena pātreṇa śaṃkhena vā pradāpayet |
udakaṃ dīyate yadyatsugandhaṃ phenavarjitam ||

ācamanīyakaṃ devyai tadācamana mucyate |
dadyādācamīyaṃ tu sugandhasalilaiḥ śubhaiḥ ||

madhuparkanirūpaṇam

bṛhatśrīkrame - nārikelodakaṃ svalpaṃ sitā dadhi ghṛtaṃ samam |
sarveṣāmdhikaṃ kṣaudraṃ madhuparke prayojayet ||

ājyaṃ dadhi madhūnmiśraṃ madhuparkaṃ vidurbudhāḥ |
taddadyātkāṃsyapātreṇa śobhanena viśeṣataḥ ||

iti vacanāt kāṃsyapātreṇa madhuparke nārikelodakadāne
doṣābhāvaḥ | yathā tāmrapātreṇa carupāke doṣābhāvastadvat |
tathācoktam -

tataśca saṃskṛte vahnau gokṣīreṇa caruṃ pacet |
astreṇa kṣālite pātre nave tāmramayādike ||

payo'nuddhṛtasārañca tāmrapātre na duṣyati | iti vacanāt |

pātraparimāṇamāha - vasvaṃgulanyūnamānaṃ na pātraṃ kārayed
budhaḥ ||

gandhakathanam

sarveṣāṃ gandhajātīnāṃ prakṛṣṭau malayodbhavaḥ |
tasmāt sarvaprayatnena dadyānmalayajaṃ sadā ||

madhyamānāmikāgrāmyāmaṃguṣṭhāgreṇa pārvati |
dadyācca vimalaṃ gandhaṃ mūlamantreṇa sādhakaḥ ||

puṣpaprakaraṇam

sarveṣāṃ puṣpajātīnāṃ raktaṃ śastaṃ varānane ! |
devī prītikaraṃ prājñe ! sarvakāmaphalapradam ||

raktapuṣpañca deveśi ! tathā svarṇādi nirmitam |
raktapadmaṃ ca vajrañca kṛṣṇā tu cāparājitā ||

pañcadevamayaṃ puṣpaṃ karavīraṃ manoharam |
viṣṇurlambodaraḥ sūryo brahmā ca kālikā tathā ||

pañcadevāḥ pañcadale sadā tiṣṭhanti nānyathā |
javāpuṣpaṃ maheśāni ! karavīrāparājite ||

mahādevyai nivedyaiva koṭipūjāphalaṃ labhet |
eṣāṃ madhye vased brahmā eṣāṃ mūle janārdanaḥ |
eṣāmagre vased rudraḥ sarve devāḥ sthitā dale ||

eṣāṃ karavīrāparājitājavāpuṣpāṇam ityarthaḥ |

vṛkṣe vikasite kāle devatādigvinirṇayaḥ |
paścimasthadale viṣṇuḥ uttare gaṇanāyakaḥ ||

aiśānyāṃ sūryadevaśca pūrve brahmā prakīrtitaḥ |
dakṣiṇe kālikā devī yā tu muktipradāyinī ||

karavīraṃ yathā devi ! javāpuṣpaṃ tathaiva hi |
yathā śubhraṃ tathā raktaṃ haritaṃ kṛṣṇameva ca ||

gaṅgādi sarvatīrthāni tiṣṭhanti bindugahvare |
tanmadhye śivaliṅgañca mahākuṇḍalinīyutam ||

gahvaraṃ bindurūpaṃ ca kaivalyapadamuttamam |
śivaśaktimayaṃ puṣpaṃ caturvargaphalapradam ||

sarvapuṣpāṇi caikatra javābjapārijātakaiḥ |
na samāni bhavantyeva lakṣakoṭi śatānyapi ||

yatrā'parājitāpuṣpaṃ karavīraṃ javāpi ca |
tiṣṭhanti tatra vai devā brahmāviṣṇumaheśvarāḥ ||

gaṅgādi sarvatīrthāni tanmūle nivasanti vai |
tanmūlaṃ siñcitaṃ tena pūjitāstena devatāḥ ||

aparājitāmāhātmyaṃ vaktuṃ na śakyate mayā |
mallikāmutpalaṃ ramyaṃ śamīṃ punnāgacampake ||

aśokaṃ karṇikārañca droṇapuṣpaṃ tathaiva ca |
karavīraṃ javāpuṣpaṃ kuṃkumaṃ nāgakeśaram ||

yaḥ prayacchati durgāyai sa gacchet paramaṃ padam |
puṣpamūle vased brahmā puṣpamadhye janārdanaḥ ||

puṣpāgre ca vasedrudraḥ sarve devāḥ sthitā dale |
carācarāśca sakalāḥ sadā puṣpavaśāḥ smṛtāḥ ||

sarvadevamayaṃ puṣpaṃ tasmāddevyai samarpayet ||

puṣpairaraṇyasambhūtaiḥ patrairgirisamudbhavaiḥ |
aparyuṣitaniśchadraiḥ prokṣiterjalavarjitaiḥ ||

ātmārāmodbhavairvāpi puṣpaiḥ sampūjayecchivām |
pāropita vṛkṣebhyaḥ puṣpāṇyānīya yo'rcayet |
avijñāpyaiva tasyaiva niṣphalaṃ tasya pūjanam ||

iti tu sākṣātsvāmiparam |

devārthe kusumasteyamasteyaṃ manuravravīt | iti vacanāt ||

puṣpādīnāṃ paryuṣitakālaḥ

sarvaṃ paryuṣitaṃ varjyaṃ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ jalam |
avarjyaṃ jāhnavītoyamavarjyaṃ tulasīdalam ||

avarjyaṃ bilvapatraṃ syādavarjyaṃ jalajaṃ tathā |
puṣpaiḥ paryuṣitairdevi ! nārcayet svarṇajairapi ||

bilvapatraṃ ca māghyañca tamālāmalakīdalam |
kahlāraṃ tulasīpatraṃ padmañca munipuṣpakam ||

etaṃ paryuṣitaṃ na syāt yaccānyat kalikātmakam |
tiṣṭheddinatrayaṃ śuddhaṃ padmamāmalakaṃ tathā ||

dinaikaṃ karavīrāṇi yogyāni ca tapodhana |
padmāni sitaraktāni kumudānyutpalāni ca ||

eṣāṃ paryuṣitā śaṃkā kāryā pañcadinordhvataḥ |
anyeṣāṃ kusumānāṃ ca yāvad gandhaviparyayaḥ ||

puṣpaṃ ca pañcagavyaṃ ca upacārāṃstathā'parān |
ghrātvā nivedya deveśi ! naro narakamāpnuyāt ||

aṃga saṃspṛṣṭamāghrātaṃ tyājyaṃ paryuṣitaṃ budhaiḥ |
keśakīṭāpaviddhāni śīrṇaparyuṣitāni ca ||

svayaṃ patitapuṣpāṇi tyajedupahatāni ca |
śephālī bakulaṃ caiva svayaṃ śīrṇaṃ na dūṣyati ||

sarvaṃ bhūmigataṃ tyājyaṃ śephālībakulaṃ vinā |
kṛmibhakṣyāṇi bhagnāni varjyāni patitaṃ bhuvi ||

tamālasya ca padmasya chinnabhinnaṃ na dūṣyati |
viṣṇukrāntā-javā-nāgakeśaraṃ nāgavallabham ||

bandhūkaṃ caiva mandā(kahlā)raṃ savṛntaṃ śastamarcane |
svayaṃ vikasitaṃ puṣpaṃ tyājyañca patitaṃ bhuvi ||

nāgavallabhaṃ nāgacampakamityarthaḥ | svayaṃ vikasitaṃ puruṣeṇa
vikasita mityarthaḥ ||

māghamāse tu deveśi ! pūjyapuṣpāṇi dvādaśa |
kundaṃ kuruvakaṃ jhiṇṭīṃ ketakaṃ niculaṃ tathā ||

nīlañca vikaṭaṃ śīrṣaṃ bhṛṅgarājaṃ ca kṣudrakam |
bakulaṃ raṅganaṃ caiva nānyamāse yajet kvacit ||

nākṣatairarcayed viṣṇuṃ na tulasyā vināyakam |
na dūrvayā yajed durgāṃ bilvapatrairdivākaram ||

dūrvā niṣiddheti yaduktaṃ, tat śvetadūrvāparam | tathocoktaṃ

yāmale -

raktamādhyaṃ śvetadūrvāṃ nīlakaṇṭhaṃ kuruṣṭakam |
na dadyācca mahādevyai yadīcchecchubhamātmanaḥ ||

puṣpābhāve yajed patraiḥ patrābhāve tu tatphalaiḥ |
akṣatairvā jalairvāpi na pūjāṃ vyatilaṅghayet ||

śive vivarjayet kundamunmattañca harestathā |
devīnāmarkamandārau sūryasya tagaraṃ tathā ||

devīnāmiti ādyetaradevīnāmityarthaḥ | arkapuṣpairādyāpūjāyāḥ
prāśastyakathanāt, sahasraṃ tvarkāṇāmiti karpūrādistavācca | tagaraṃ
kāṣṭhatagaramityarthaḥ ||

śivapūjāyāṃ yāmale -

bakulaṃ mālatīṃ jātīṃ kundaṃ śephālikāṃ javām |
na dadyācca mahādeve yadīcchecchubhamātmanaḥ ||

mālatī mallikā jātī yūthikā mādhavī tathā |
tagaraṃ karṇikāraśca droṇaścotpalacampakau ||

aśokaḥ kumudaścaiva śephālikākadambakau |
ketakī vanamālā ca kusumbhakiṃśukau tathā ||

kahlārabakulaṃ caiva lavaṅga nāgakeśarau |
etānyapi priyāṇi syurna patrairarcayecchivām ||

javābhiścaiva gandhāḍhyairdūrvayā śrīphalacchadaiḥ |
vinā vai dūrvayā devīpūjā nāsti ca karhicit ||

p.279) tasmāda dūrvā grahītavyā sarvapuṣpamayī hi sā |
devebhyaḥ sarvagandhāḍhyamabhāve tulasīdalam ||

tulasyā pūjayed devān nātra kāryā vicāraṇā |
vinā tulasyā snānādi śrāddhaṃ yajñañca na priye ||

sarvañca niṣphalaṃ prāhuḥ sarvatraivaṃ viniścitam |
dūrvā vā tulasī tasmāt grahītavyā ca sādhakaiḥ ||

sundarī bhairavīkālī brahmavighna vivasvatām |
tulasīvarjitā pūjā sā pūjā'viphalā bhavet ||

tulasīpatraiḥ śakterarcanam

śaktiviṣaye yāmale -

sāvitrīṃ ca bhavānīṃ ca durgādevīṃ sarasvatīm |
yo'rcayet tulasīpatraiḥ sarvakāmaiḥ samṛdhyate ||

yāmale -

rātrāvāsāṃ tu pūjāyāṃ tulasīṃ varjayet sadā |
tulasīghrāṇamātreṇa kruddhā bhavati caṇḍikā ||

tulasī brahmarūpā ca sarvadevamayī śubhā |
sarvadevamayī sā tu gaṇeśasya priyā nahi ||

lakṣmīdevyāścāpriyā hi tārādevyāstathaiva ca |
aṃguṣṭhatarjanī yogairdakṣiṇe puṣpapātanam ||

puṣpaṃ vā yadi vā patraṃ phalaṃ neṣṭamadhomukham ||

duḥkhadaṃ tatsamākhyātaṃ yathotpannaṃ tathārpayet |
puṣpāñjaliṃ vinā devi ! tathotpannaṃ tathārpayet ||

puṣpādicayanakālaḥ

yāmale -

snānaṃ kṛtvā tu ye kecid puṣpaṃ gṛhṇanti vai dvijāḥ |
devatāstanna gṛhṇanti na cāpi pitarastathā ||

etat tu madhyāhnasnāna param | prātaḥsnānāntaraṃ tu
puṣpādicayanaṃ kartavyamiti sampradāyikāḥ | tantre -

snātvā madhyāhnasamaye na chindyāt kusumaṃ budhaḥ |
tatpuṣpairarcayandevīṃ niraye paripacyate ||

devītyupalakṣaṇam | nānyadevānapi yajediti |

prātaḥsnānādikaṃ kṛtvā puṣpāṇyapi samāharet |
tatpuṣpairarcayandevīṃ sa pāpairmucyate kṣaṇāt ||

devītyupalakṣaṇamanyadevānapi arcayediti |

napuṣpacchedanaṃ kuryāddevārthaṃ vāmahastataḥ |
na dadyāttena tebhyo vā saṃsthāpya vāmahastataḥ ||

dhūpaprakaraṇam

agurūśīraguggulaśarkarāmadhucandanaiḥ |
sāmānyaḥ sarvadevānāṃ dhūpo'yaṃ parikīrtitaḥ ||

sarveṣāmeva dhūpānāṃ durgāyāḥ gugguluḥ priyaḥ |
ghṛtayukto viśeṣeṇa satataṃ prītivardhanaḥ ||

dhūpabhājanamastreṇa prokṣyā'bhyarcya hṛdāṇunā |
astreṇa pūjitāṃ ghaṇṭāṃ vādayan gugguluṃ dahet ||

dhūpasthānaṃ samabhyarcya tarjanyā vāmayā spṛśan |
jaya dhvani tato me mātaḥ? svāhetyudīrayan ||

abhyarcya vādayan ghaṇṭāṃ tairdhūpairdhūpayettataḥ |
madhyamānāmikābhyāñca madhyaparvaṇi deśikaḥ ||

aṃguṣṭhāgreṇa deveśi ! dhṛtvā dhūpaṃ nivedayet |
uttolya mūrdhni paryantaṃ ghaṇṭāvādena dhūpakam ||

dhūpayedājyasaṃmiśraṃ nīcairdevasya deśikaḥ |
na bhūmau vitared dhūpaṃ nāsena na ghaṭe tathā ||

yathā tathādharagataṃ dhṛtvā taṃ vinivedayet |
rāśīkṛtairna caivātra tvetairdhūpairvidhūpayet ||

tuṣāgnivat tathā kṛtvā na tatphalamavāpnuyāt |

dīpaprakaraṇam

na miśrīkṛtya dadyāttu dīpasnehaghṛtādikān |
dattvā miśrīkṛtaṃ snehaṃ tamisraṃ narakaṃ vrajet ||

vartyā karpūragarbhiṇyā sarpiṣā tilajena vā |
āropya darśayeddīpānuccaiḥ saurabhaśālinaḥ ||

uccairiti devasya mastakaparyantamityarthaḥ |

uttolanaṃ tridhā kṛtvā gāyatrīmūlayogataḥ |
tato nīrājanaṃ kuryāddaśavāraṃ tu dīpakaiḥ ||

dātavyaḥ pātre dīpastu na tu bhūmau kadācana |
kurvantaṃ pṛthivītāpaṃ yo dīpamutsṛjennaraḥ ||

tamisraṃ narakaṃ ghoraṃ prāpnotyeva na saṃśayaḥ |
sarvaṃsahā vasumatī sahate na tvidaṃ dvayam ||

akāryapādadhātaṃ ca dīpatāpaṃ tathaiva ca |
tasmātkurvīta pṛthivītāpaṃ nāpnoti vai yathā ||

naiva nirvāpayeddīpaṃ devārthamupakalpitam |
dīpahartā bhavedandhaḥ kāṇo nirvāpako bhavet |
na tena vyavahāro'pi kartavyaḥ sādhakottamaiḥ ||

naivedyaprakaraṇam

naivedyamāha - kandupakvaṃ snehapakvaṃ ghṛtasaṃyukta pāyasam |
manaḥ priyañca naivedyaṃ dadyāddevyai punaḥ punaḥ ||

kandupakvamiti mṛṣṭataṇḍula pṛthukādīni deyānītyarthaḥ |
yadyad hi vācchitaṃ vastu daddadyātdevapūjane |
balapriyaṃ ca naivedyaṃ dattvā devīṃ prapūjayet ||

ātmā'priyaṃ ca naivedyaṃ na dadyāddevapūjane |
strīṇāṃ prītikaraṃ yacca taccāpi vinivedayet |
tāmbūlasya pradānena devī prītimatī bhavet ||

pradakṣiṇavidhiḥ

śaṅkhahastena sarvatra sakṛd dvirvā pradakṣiṇam |
veṣṭanañca tataḥ kṛtvā praṇameddaṇḍavad bhuvi ||

tathā tridhācaret samyak devatāyāḥ pradakṣiṇam |
ekaṃ caṇḍyāṃ ravau sapte trīṇi kuryādvināyake ||

catvāri keśave kuryācchive cārddhapradakṣiṇam |
dakṣiṇādvāyavīṃ gatvā diśastasyāśca śāmbhavīm ||

tato'pi dakṣiṇāṃ gatvā namaskārastrikoṇavat |
trikoṇo'yaṃ namaskārastripurāprītivarddhanaḥ ||

natistrikoṇākārā ca tārādevyāḥ samīritā |
darśayandakṣiṇaṃ hastaṃ manasāpi ca dakṣiṇaḥ ||

sa ca pradakṣiṇo jñeyaḥ sarvadevaughatuṣṭaye |
paścātkṛtvā tu yo devaṃ bhrabhitvā praṇamennaraḥ |
tasyeha ca phalaṃ nāsti na paratra durātmanaḥ ||

praṇāmavidhiḥ

namanaṃ mānasaṃ proktaṃ vācikaṃ kāyikaṃ tathā |
trividhaśca namaskāraḥ kāyikaścottamaḥ smṛtaḥ ||

kāyikaiśca namaskārairdevāstuṣyanti nityaśaḥ |
jānubhyāmavanīṃ gatvā śirasā spṛśya medinīm ||

kriyate yo namaskāra uttamaḥ kāyikaḥ smṛtaḥ |
padbhayāṃ karābhyāṃ jānubhyāmurasā śirasā dṛśā ||

vacasā manasā caiva praṇāmo'ṣṭāṅga īritaḥ |
padbhayāṃ karābhyāṃ jānubhyāmurasā śirasā'pi ca ||

pañcāṅgo'sau namaskāraḥ sarvatrāyaṃ vidhiḥ smṛtaḥ |
puṭīkṛtya karau śīrṣe dīyate ca yathā tathā ||

aspṛṣṭvā śīrṣajānubhyāṃ kṣitiṃ so'pyadhama smṛtaḥ |
kāyikastrividhaḥ prokto hyaṣṭāṅgādivibhedataḥ ||

aṣṭāṅga uttamaḥ proktaḥ pañcāṅgo madhyamaḥ smṛtaḥ |
adhamaṃ karaśīrṣābhyāṃ namaskāraṃ vivarjayet ||

ayameva namaskāro daṇḍavaditi nāmataḥ |
praṇāma iti vijñeyaḥ sa pūrvaṃ pratimāditaḥ ||

yā svayaṃ gadyapadyābhyāṃ ghaṭitābhyāṃ namaskṛtiḥ |
kriyate bhaktiyuktena vācikī tūttamā smṛtā ||

paurāṇikaivaidikairvā mantrairyā kriyate natiḥ |
sa madhyamo namaskāro bhavedvācanikaḥ sadā ||

yattu mānuṣavākyena namanaṃ kriyate sadā |
sa vāciko'dhamo jñeyo namaskārastu pārvati ! ||

upacāraprakaraṇam

athopacārānkurvīta tantroktānāsanādikān |
āsanaṃ kusumaṃ dadyāt svāgataṃ kuśalaṃ vadet ||

devasya vāmabhāge tu dadyānmūlena cāsanam |
pauṣpaṃ dārumayaṃ vāstraṃ cārmaṃ kauśaṃ ca taijasam ||

ṣaḍvidyaṃ cāsanaṃ proktaṃ devatāprītikārakam |
namo'ntaṃ pādayoḥ pādyaṃ śiromantreṇa deśikaḥ ||

arghyaṃ dadyāttato mūrdhni svadhetyācamanaṃ mukhe |
svadhetyācamanīyañca tivāraṃ mukhapaṅkaje ||

svadhāntenaiva manunā madhuparkaṃ mukhāmbuje |
snānaṃ gandhaṃ hṛdā dadyāt puṣpāṇi vauṣaḍityapi ||

snānārthamudakaṃ dadyātsarvāṅge parameśvari ! |
tāyena prokṣaṇaṃ kṛtvā dukūlaṃ vinivedayet ||

snāne vastre ca naivedye dadyādācamanīyakam |
sarvālaṅkaraṇaṃ dadyādyatra yat tu virājate ||

pratimādau yathāyogyaṃ gātre dadyāttu tatvagaḥ |
sarvāṅge candanaṃ dadyātpuṣpaṃ dadyācchiropari ||

namo'ntakau dhūpadīpau savyadakṣakrameṇa tu |
dadyāttu yogyaṃ purato naivedyaṃ bhojanādikam ||

naivedyañca sudhāntaṃ hi kalpayāmi namo vadet |
nivedayāmi naivedyaṃ yaddravyaiḥ parikalpitam |
tato nivedayāmīti sarvaṃ dadyānmaheśvari ||

naivedyādīnāmācchādanāvaśyakatvam

gāndharve -

sunaivedyādikaṃ yattu gandhapuṣpādikañca yat |
sarvasyācchādanaṃ kāryaṃ yāvadāvāhayetparām ||

rākṣasāḥ pratigṛhṇanti nirācchādanakaṃ yataḥ |
devyā naivedyadānte tu yo vidhiḥ sa tu kathyate |
asaṃskṛtaṃ na dātavyaṃ devatābhirna gṛhyate ||

naivedyadānavidhiḥ

saṃskāramāha yāmale -

ānīya devīpurataḥ saṃprokṣya cārghyavāriṇā |
astramantreṇa cābhyukṣya dhenumudrāṃ pradarśayet ||

tasyopari mūlamantramaṣṭavāraṃ japet sudhīḥ |
cakramudrāṃ vidhāyaiva cintayettatsurakṣitam ||

yaṃ mantraiḥ śoṣayed doṣaṃ raṃ mantrairdāhayecca tam |
vaṃ mantraiścāmṛtaṃ bhāvyaṃ ṭhaṃ mantraiḥ plāvayecca tat ||

sarvatra bhakṣyadravyeṣu evaṃ saṃskāramācaret |
amṛto'pastaraṇamasi svāheti jalamarpayet ||

amukīdevyai etajjalaṃ oṃ amṛtopastaraṇamasi svāhā iti mantreṇa dadyāt |

āpośānaṃ jalaṃ dattvā mahādevyai nivedayet |
idamannaṃ sopakaraṇaṃ mahādevyai sva(su) dhāpi ca ||

praṇavādyairuktamantrairdevīvaktre hunet guruḥ || guruvityupalakṣaṇam

agre devasya hastābhyāmutthāpya mukhasannidhau |
jaganmātarjagaddhātryamuki devi tataḥ param ||

nivedayāmi yatkiñcid juṣā(gṛhā)ṇedaṃ havirmama |
anena manunā devi ! nivedya praṇavādinā ||

vāme vā dakṣiṇe vāpi pañcamudrāḥ pradarśayet |
aṃgulyaḥ kuṭilībhūtā viralāgrāḥ parasparam |
grāsamudrā samākhyātā savye pāṇau niyojayet ||

prāṇādimudrā

prāṇāpāna samānāścodānavyānau ca vāyavaḥ |
samānaḥ pañcamo jñeyaḥ prāṇāḥ pañca samīritāḥ ||

prāṇamudrā samākhyātā prāṇe havanakarmaṇi |
tarjanī madhyamāṃguṣṭhaistribhirekīkṛtaṃ yadi ||

syādapānāhutau mudrā tathā'nāmikamadhyame |
kaniṣṭhena samāyuktā niyuktā vyānahomake ||

niṣkaniṣṭhena yā mudrā sodāna havane smṛtā |
sarvābhiḥ saṃskṛtā mudrā samānāhutikarmaṇi ||

kṣaṇaṃ vilambya devyā tu svīkṛtaṃ tad vibhāvayet |
yāvad bhuṅkte havirdevi ! tāvanmūlaṃ japetsudhīḥ ||

tato mūlena salilaṃ dattvā havīṃṣi sādhakaḥ |
tasmāttejaḥ samunnatyai dattvā'pośānamuttaram ||

etajjalam amṛtāpidhānamasi svāheti dadyāt |

tataḥ ācamanaṃ toyaṃ dadyācca mukhavāsanam |
sthānaṃ viśodhya tanmantrī tāmbūlaṃ ca nivedayet ||

ukteṣveteṣu dravyeṣu yatkiñcid durlabhaṃ yadi |
tatkalpanīyaṃ deveśi manasā bhāvanena tu |
sarvatraiva jalaṃ deyamupa cārāntarāntare ||

dravyāṇāṃ nirmālyatākālaḥ

dravyaviśeṣāṇāṃ nirmālyatāniyamamāha yoginīhṛdaye -

maṇimuktāsuvarṇāni deve dattāni yāni vai |
na nirmālyaṃ dvādaśābdaṃ tāmrapātraṃ tathaiva ca ||

paṭī śāṭī ca ṣanmāsaṃ naivedyaṃ dattamātrataḥ |
modakaṃ kṛṣaraṃ caiva yāmārddhena ca sundari ||

paṭṭavastraṃ trimāsācca yajñasūtraṃ tvahaḥ smṛtam |
yāvaduṣṇaṃ bhavedannaṃ paramānnaṃ tathaiva ca ||

mastakaṃ rudhiraṃ caiva ahorātreṇa pārvati ! |
muhūrtaṃ dadhi dugdhaṃ ca tvājyaṃ yāmena śaṅkari ! ||

karavīramahorātraṃ bilvapatraṃ tathaiva ca |
javāraktaṃ ca nirmālyaṃ bhavet sārddhaikayāmake ||

yāmārddhenāpa īśāni ! tāmbūlaṃ dattamātrataḥ |
na nirmālyañca dāḍimbaṃ tathā bilvaphalaṃ priye ! ||

iti śrīparivrājakācārya paramahaṃsatīrthāvadhūtaśrīmadbrahmānanda-
girikṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāṃ mupacārādi nirṇayo nāma
caturdaśollāsaḥ || 14 ||

pañcadaśollāsaḥ

atha śāktācāraḥ

kulacūḍāmaṇau - devyuvācaḥ

śṛṇuputra ! rahasyaṃ meṃ samayācāra sambhavam |
yena hīnāṃ na siddhyanti janmakoṭiśatairapi ||

anityakarma saṃtyāgī nityānuṣṭhāna tatparaḥ |
parasyāṃ devatāyāntu sarvakarma nivedayet ||

vṛthā na kālaṃ gamayedyuta krīḍādinā sudhīḥ |
nayet tu devatāpūjājapayajñādikarmabhiḥ ||

antaḥ śāktā vahiḥ śaivāḥ sabhāyāṃ vaiṣṇavā matāḥ |
sarvadā viṣṇu bhāvastu bhavet sādhakapuṅgavaḥ ||

yadi paśyet kulataruṃ praṇamet sādhakastadā ||

kulavṛkṣāḥ

kulavṛkṣamāhatantre -

aśokaḥ keśaro bilvaḥkarṇikāraścūtastathā |
namerustathā priyālaśca sinduvāra kadambakau |
maruvakaścampakaśca bilvaśca dvādaśa smṛtāḥ ||

nameru rudrākṣaḥ | piyālo vṛkṣaviśeṣaḥ | sindhuvāro
niśundākhyayākhyātaḥ | maruvako jhiṇṭikā | ete dvādaśa kulavṛkṣā
jñātavyāḥ |

anyatrāpi -

śleṣmākaḥ karañjākhyo nimbāśvattha kadambakāḥ |
bilvo'śokaścampakaśca ityaṣṭau kulapādapāḥ ||

śleṣmāṃtako baheḍāvṛkṣa itikhyātaḥ |

tiṣṭhanti kulayoginyaḥ sarveṣveteṣu sarvadā |
na svapet kulavṛkṣādhona copadravamācaret ||

yāmale -

ārāme parvate caiva nirjane śūnyamaṇḍape |
catuṣpathe kalāmadhye yadi daivād gatirbhavet ||

kṣaṇaṃ sthi(dhyā)tvā manuṃ japtvā natvā gacched yathāsukham
catuṣpathe devyāḥ pīṭhe ityarthaḥ |

tathācoktaṃ yāmale -

catuṣpathaḥ sa vijñeyo yatra syāt tāriṇī śubhā |

taraṇakartṛtvāt tāriṇītyarthaḥ ||

pīṭhanirūpaṇam

pīṭhamāha gāndharve -

kāmarūpaṃ mahāpīṭhaṃ vārāṇasīṃ tataḥ param |
nepālañca mahāpīṭhaṃ pauṇḍuvarddhanakaṃ tathā ||

purasthiraṃ mahādevi ! carasthiramataḥ param |
pūrṇaśailaṃ mahāpīṭhaṃ arbudaṃ ca tataḥ param ||

kāśmīrañca tathā pīṭhaṃ kānyakubjamatho bhavet |
āmrāta keśvaraṃ pīṭhamekāmrañca tathā śive ! ||

tisrota pīṭhamuddiṣṭaṃ kāmakoṭimataḥ param |
kailāsaṃ bhūtanagaraṃ kedāraṃ pīṭhamuttamam ||

śrīpīṭhañca tathoṅkāraṃ jālandharamataḥ param |
mālavañca kalāntañca devamātṛka meva ca ||

gokarṇañca tathā devi ! māruteśvara meva ca |
aṭṭahāsaṃ ca virajaṃ rājagirimataḥ param ||

pīṭhaṃ kolvagiriñcaiva elāpuramataḥ param |
kāleśvaraṃ mahāpīṭhaṃ praṇavañca jayantikām ||

pīṭhamujjayinīṃ caiva kṣīrikāpīṭhameva ca |
hastināpurakaṃ pīṭhaṃ pīṭhamuḍḍīśameva ca ||

prayāgaṃ caiva ṣaṣṭhīśaṃ māyāpurajaleśvarau |
malayañca mahāpīṭhaṃ śrīśailaṃ ca tathā priye ||

merugiri mehendrañca vāmanañca maheśvari |
hiraṇyapurakaṃ pīṭhaṃ mahālakṣmīpuraṃ tathā ||

uḍḍīyānaṃ mahāpīṭhaṃ chāyāpura (pīṭha)mataḥ param |
(pīṭhānyetāni deveśi ! śastāni japakarmasu ||)

pīṭhasthānajapaphalam

phalamāha yoginī hṛdaye -

vārāṇasyāṃ sadāpūjā sampūrṇaphaladāyinī |
tatasta dviguṇā proktā puruṣottama sannidhau ||

tata'pi dviguṇā proktā dvārāvatyāṃ viśeṣataḥ |
sarvakṣetreṣu tīrtheṣu pūjā dvārāvatīsamā ||

vindhyośataguṇā proktāgaṅgāyāmapi tatsamā |
āryāvarte madhyadeśe brahmāvarte tathaiva ca ||

vindhyavat phaladā proktā prayāge puṣkare tathā |
tataścaturguṇā proktā karatoyā nadītaṭe ||

tataścaturguṇā proktā nadīkuṇḍe ca bhairave |
tataścaturguṇā proktā vālmīkīśvara sannidhau ||

tatra siddheśvarīyonau tato'pi dviguṇā smṛtā |
tataścaturguṇā proktā lauhityanadakuṇḍake ||

tatsamā kāmarūpetu sarvatraiva jale sthale |
devīpūjā tathā śastā kāmarūpe surālaye ||

devīkṣetraṃ kāmarūpe vidyate'nyanna tatsamam |
anyatra viralā devī kāmarūpe gṛhe gṛhe ||

tataścaturguṇā proktā nadīkuṇḍasya mastake |
tato'pi dviguṇā proktā dāruke śivaliṅgake ||

tato'pi dviguṇā proktā śailaputryāḥ svayoniṣu |
tataḥśataguṇaṃ proktaṃ kāmākhyā yonimaṇḍalam ||

kāmākhyāyāṃ mahāmāyā pūjāṃ yadi sakṛccaret |
sa cehalabhate kāmaṃ paratra śivarūpatām ||

eṣu sthāneṣu deveśi ! yadi daivād gatirbhavet |
tadā pūjādikaṃ kṛtvā natvā gacched yathā sukham ||

kalāmadhye kalā prakṛtistasyāḥ samūhamadhye gatvā pūjādikaṃ
kṛtvā natvā sukhaṃ gacchedityarthaḥ |

tathācoktaṃ samayātantre -

strīsamīpe kṛtā pūjā japaśca parameśvari ! |
kāmarūpācchataguṇo'vyayaśca samudīritaḥ ||

kulārṇave'pi -

ekaliṅge śmaśānañca samūhaṃ yoṣitāmapi |
nārīñca raktavasanāṃ dṛṣṭvā vandeta bhaktitaḥ ||

gṛdhraṃ vīkṣya mahākālīṃ jambukīṃ yamadūtikām |
kṛṣṇamārjārabhūkākau śyenaṃ kṣemaṅkarī tathā ||

kurarañca namaskuryādidaṃ mantraṃ paṭhennaraḥ |
kṛśodari ! mahācaṇḍe ! muktakeśi ! balipriye |
kulācāraprasannāsye namaste śaṅkarapriye ||

pitṛbhūmiṃ vyasuṃ dṛṣṭvā pradakṣiṇamanuvrajan |
praṇabhyā'nena manunā mantrīsukhamavāpnuyāt ||

oṃ ghoradaṃṣṭre ! karālāsye ! kiṭiśabda vi(pra)nādini ! |
gurughoraravāsphāle ! namaste citivāsini ||

raktavastraṃ tathā puṣpaṃ vilokyaṃ tripurāmbikām |
praṇameddaṇḍavad bhūmāvimaṃ mantraṃ paṭhennaraḥ ||

oṃ bandhūkapuṣpasaṅkāśe tripurebhayanāśini |
bhāgyodaya samutpanne ! namaste varavarṇini ||

kṛṣṇavastraṃ tathā puṣpaṃ rājānaṃ rājaputraka(ruṣa)m |
hastyaśvarathaśastrāṇi phalakān vīrapuruṣān ||

mahiṣe kuladevaṃ ca dṛṣṭvā mahiṣamardinīm |
praṇamed jayadurgāṃ ca sa ca vighnairna lipyate ||

phalakonaṭa iti khyātāḥ | oṃ jayadevi ! jagaddhātri ! tripurādye ! tridaivate !

bhaktebhyo varade devi ! mahiṣaghni ! namo'stute |
madyabhāṇḍaṃ samālokyaṃ matsyaṃ māsaṃ varastriyam ||

dṛṣṭvā ca bhairavīṃ devīṃ praṇamedvimṛśan manum |
oṃ ghoravighna vināśāya kulācāra samṛddhaye ||

namāmi varade ! devi ! muṇḍamālā vibhūṣite |
raktadhārā samākīrṇavadane tvāṃ namāmyaham ||

sarvavighnahare devi ! namaste haravallabhe ! |
yaḥ śivāruditaṃ śrutvā śivadūtīṃ śubhapradām ||

praṇamet sādhako bhaktyā tasya kāmaḥkare sthitaḥ |
eteṣāṃ darśanenaiva yadi naivaṃ prakurvate ||

śaktimantraṃ puraskṛtya tasya siddhirna jāyate |
eteṣāṃ māraṇoccāṭa hiṃsanaṃ vāgurādibhiḥ ||

kurute yadi pāpatmā sa madbhaktaḥ kathaṃ bhavet |
etat kartuṃ prasaktoyasyārthaṃ tamasā likhet ||

nityasaṃketaḥ stavaḥ

kulacūḍāmaṇau nityasaṃketastavamāha -

śrīdevyuvāca -

oṃ tripurā tripureśī ca sundarī purasundarī |
śrīmālinī ca siddhāmbā mahātripurasundarī ||

prakaṭāsyā tathā nidrā guptā guptarāparā |
sampradāyakulā kaularahasyātirahasyagā ||

parāpararahasyā ca tathā kāmeśvarī śubhā |
bhagamālā tathā klinnā bheruṇḍā vahnisundarī ||

mahāvidyeśvarī dūtī tvaritā kulasundarī |
nityā nīlapatākā ca vijayā sarvamaṅgalā ||

jvālāṃśumālinī citrā vaśinī śubhagā kulā |
pūrṇākhyā ca tathā vatsa ! kāmeśī modinī tathā ||

vimalā aruṇā devī jayantī kulabhairavī |
sarveśvarī tathā kaulī vāgiśī sarvakāminī ||

siddheśvarī tathā cogrā durgā mahiṣamardinī |
svapnāvatī śūlinī ca mātaṅgī surasundarī ||

mahākālī mahogrā ca citrarūpā mahodarī |
prāṇavidyā tathaikākṣī caikapādā mahāṃkuśā ||

vāmā śivā tathā jyeṣṭhā surūpā cāruhāsinī |
trikhaṇḍā triśirāsaurī gaurī vindhyanivāsinī ||

kṣobhiṇī nādinī bhadrā lalitā bahurūpikā |
sarvasampatkarī tārā bhāvānī viśvavāsinī ||

kūṭeśvarī mahāvidyā kathitā tava bhairava ! |
upāsakān mahādeva ! śṛṇu caikamanāḥ svayam ||

manuścandraḥ kuberaśca manmathastadanantaram |
lopāmudrāpati(muni)rnandī śatruḥ skandaḥ śivastathā ||

krodhabhaṭṭārakaścaiva śaktirnāma prakīrtitā |
durvāsā vyāsasūryau ca vaśiṣṭhaśca parāśaraḥ ||

aurvo vahniryamaścaiva nir-ṛtirvaruṇastathā |
vāyurviṣṇuḥ svayambhūśca bhairavo gaṇakastathā ||

aniruddho bharadvājo dakṣiṇāmūrti reva ca |
gaṇapāḥ kulāpāścaiva lakṣmīrgaṅgā sarasvatī ||

dhātrī śeṣaḥ pramattaśca unmattaḥ kulabhairavaḥ |
kṣetrapālo hanūmāṃśca dakṣo garuḍa eva ca ||

śukadevaḥ prahlādaśca rāmo rāvaṇa eva ca |
kāśyapaḥ kautsakumbhau ca jamadagnirbhṛgustathā ||

bṛhaspatiryaduśreṣṭhau dattātreyoyudhiṣṭhiraḥ |
arjuno bhīmasenaśca droṇācāyarṇo vṛṣākapiḥ ||

duryodhanastathā kuntī sītā ca rukmiṇī tathā |
satyabhāmā draupadī ca urvaśī ca tilottamā ||

puṣpadanto mahābuddho bālaḥ kālaśca mandaraḥ |
kailāsaḥ kṣīrasindhuśca udadhirhimavāṃstathā ||

nāradaśca mahāvīrāḥ kathitā vīrasādhakāḥ |
mahāvidyāprasādena svasvakarma samāhitāḥ ||

eteṣāṃ vatsa ! nāmāni nityavidyopasevinām |
prātaḥkāle śucirbhūtvā yaḥ paṭhet prayatātmavān ||

pūjākāle śucirbhūtvā prapaṭhet stotramuttamam |
aśucirvā nirālambāmālambya ca kulāntike ||

nityapūjāphalaṃ tasya dadāmi varamīpsitam |
cakrasaṃketakaṃ caiva gurusaṃketakaṃ tathā ||

mantra saṃketakañcaiva nāmasaṃketakaṃ tathā |
samayācāra saṃketaṃ na jñātvā yo'tra vartate ||

japapūjārcanā homastvabhicārāya kalpate |
idaṃ stotraṃ paṭhitvā tu bhavet saṃketavān dhruvam ||

iti kulacūḍāmaṇau nityasaṃketastavarājaḥ samāptaḥ |
dehapāte'pi mokṣaḥ syāt samayācāra pālanāt |

iti phalaśruteḥ kāmyamapi ||

atha śivābaliḥ

viśvasāre - śivābaliṃ nivedyātha toṣayed jagadambikām |
na dadāti baliṃ yastu śivāyāḥ śivatāptaye ||

sa pāpiṣṭho na sahyate kuladevyāḥ prapūjayen | iti yāmala vacanāt tathā
ca yāmale -

paśurūpāṃ śivāṃ devīṃ yo nā'rcayati nirjane |
śivārāveṇa tasyā'śu sarvaṃ naśyati niścitam ||

japapūjā vidhānāni yatkiñcit sukṛtānica |
gṛhītvā śāyamādāya śivā roditi nirjane ||

tantre -kālikānīti vaktavye tatromā śivarūpiṇī |
śivārūpadharā'yāti parivāragaṇaiḥ saha |
avaśyamannadānena niyataṃ toṣayecchivām ||

śivābalernityatvam

nityaśrāddhe yathā sandhyā - vandane pitṛtarpaṇe |
tathaiva balidāne'pi nityatā kulapūjanam ||

yāmale -

bilvamūle nadītīre śmaśāne vāpi sādhakaḥ |
māṃsapradhānaṃ naivedyaṃ sandhyākāle nivedayet ||

śivabalidānamantraḥ

balimantramāha -

oṃ gṛhya devi ! mahābhāge ! śive ! kālāgnirūpiṇi ! |
śubhāśubhaphalaṃ vyaktaṃ brūhigṛhya baliṃ tava ||

evamucārya dātavyo baliḥ kulajanaiḥ priye ! |
ekayā bhujyate yatra sādhakānāṃ hitāya ca ||

tadaiva sarvaśaktīnāṃ prītiḥ paramadurlabhā |
bhuktvā rauti yadaiśānyāṃ mukhamuttolya susvaram ||

tadaiva maṅgalaṃ devi ! nānyathā bhavati dhruvam |
yadā na gṛhyate nyūnaṃ tadā naiva śubhaṃ bhavet ||

evaṃ jñātvā maheśāni ! śāntisvastyanaṃ caret |
paśuśaktiḥ pakṣiśaktirnaraśaktiryathākramāt ||

pūjanādviguṇaṃ karmasaguṇaṃ sādhayedyataḥ |
tena sarvaprayatnena kartavyaṃ pūjanaṃ mahat ||

śivāpūjādiphalam

pūjājapādeḥ phalamāha -

dahet tṛṇaṃ yathā vahnistathā śatrūn jayet sadā |
svayaṃ brahmā svayaṃ viṣṇuḥ svayaṃ rudro na saṃśayaḥ ||

ante nirāmayaṃ brahma mantrī bhavati nānyathā |
yā nārī prajapedvidyāṃ sā bhavet parameśvarī ||

kākabandhyā ca yā nārī bandhyā vā bhṛtamugiṇī |
pūjayitvā labhet putraṃ satyaṃ sucirajīvinam ||

svāminī durlabhā sā syād dhanadhānyasamanvitā |
ante na jāyate gaurī satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||

yoginīhṛdaye -

mahāvidyāṃ japennityaṃ smaredvāpi samāhitaḥ |
tasya gehe vasellakṣmīrjihvāyāṃ ca sarasvatī ||

hṛdaye ca vaseddevā nārāyaṇa iti śrutiḥ |
brahmā'sti kaṇṭhadeśe ca ahaṃ tiṣṭhāmi sanmukhe ||

ekībhūya samastaiśca devī rakṣati sādhakam |
lakṣamekaṃ japanmantrī mahāpāpāt pramucyate ||

lakṣadvayena pāpāni saptajanmakṛtānyapi |
hanti lakṣatrayeṇaiva janma sāhasrikāṇyapi ||

caturlakṣajapānmantrī vāgīśvarasamo bhavet |
pañcalakṣāddaridro'pi sākṣād vaiśravaṇo bhavet ||

japtvā ṣaḍalakṣakaṃ devi mahāvidyādharo bhavet |
prajapansaptalakṣāṇi khecarīsiddhibhāg bhavet ||

aṣṭalakṣapraṇāṇāntu japtvā vidyāṃ maheśvari |
aṇimādyaṣṭasiddhīśo jāyate nātra saṃśayaḥ ||

navalakṣajapāddevi ! rudramūrtirivā'paraḥ |
kartā hartā mahādevi ! loke'pratihataḥ prabhuḥ |
daśalakṣaphalaṃ devi ! varṇituṃ naiva śākyate ||

śrīkrame'pi -

mantrapāśena deveśi ! devatāmānayed dhruvam |
sādhakasya kāryasiddhiṃ kṛtvā devī gamiṣyati ||

atha devīpraṇāmaphalam

aṣṭottaraśataṃ kuryāt kālikāyāḥ pradakṣiṇam |
sarvakāmaṃ samāsādya paścānmokṣamavāpnuyāt ||

atra pūrvāparārddheyoryathākramaṃ yaḥ sa iti yojyam |

ye namanti narā durgāṃ śraddhayā parayā'nvitāḥ |
aśvamedhaphalaṃ prāpya durgālokaṃ vrajanti te ||

ṣāṭhyenāpi namaskāraṃ yaḥ karoti sakṛnnaraḥ |
bhagavatyai tathā'bhaktyā sa gacchati surālayam ||

sarvayajñopavāseṣu sarvatīrtheṣu yatphalam |
tatphalaṃ labhate lokaḥ praṇamya śirasā satīm ||

saṃprasāritadeho yo daṇḍavat patito bhuvi |
caṇḍikāpurato bhaktyā sa yāti paramāṃ gatim ||

śrīmadbhāgavate daśamaḥskandhe rukmiṇīvacanam -

kātyāyani ! mahāmāye ! mahāyoginyadhīśvari ! |
nandagopasutaṃ devi pati me kurute namaḥ ||

he kātyāyani ! kātyāyanamuninimittaprādurbhūte | he mahāmāye !
mahatī cāsau māyā ceti mahāmāyā brahmaviṣṇuśivādīnāmapi
mohahetutvāt mahāmāyā |

viṣṇuḥ śarīragrahaṇamahamīśāna eva ca |
kāritāste yato'tastvāṃ kaḥ stotuṃ śaktimān bhavet ||

iti mārkaṇḍeya purāṇāt | he mahāyogini ! mahāyogo

jagatsṛṣṭyādikāraṇatriguṇātmakamāyā vidyate yasyāḥ sā mahāyoginī |
he adhīśvari ! īśvarāṇāṃ śivabhaktibrahmaṇāmīśvaro | śaiva
sarveśvareśvarī ti mārkaṇḍeyavacanāt | nandagopasutaṃ
nandanandanatvenābhimataṃ parameśvaraṃ śrīkṛṣṇaṃ tathaiva
devatārūpaṃ me mama patiṃ pāṇigrahītāraṃ kuru | tvatprasādaṃ vinā
kimapi kāryaṃ na siddhayedataste tubhyaṃ namaḥ |
kāyikavācanikamānasiko namaskāraḥ ||

iti parivrājakācāryaparamahaṃsatīrthāvadhūtaśrīmadbrahmānandagiri-
kṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāṃ japādiphalanirṇayo nāma
pañcadaśollāsaḥ || 15 ||

ṣoḍaśollāsaḥ

japādiphalābhāvahetunirṇayaḥ

mahiṣamardinītantre - śrīdevyuvāca

kena vā japyate vidyā kena vā na prajapyate |
phalābhāvaśca niyataḥ kathaṃ nātha prajāyate ||

śrīmahādeva uvāca

tavaiva viditaṃ sarvaṃ jagadetaccarācaram |
tathāpi śṛṇu cārvaṅgi ! rahasyaṃ parameśvari ! ||

saṃsargadoṣaḥ

kalikāle maheśāni ! pāṣaṇḍā bahavo janāḥ |
saṅgadoṣān maheśāni ! tatkṣaṇāddhānitāṃ vrajet ||

tasmātprayatnato devi ! saṃsargaṃ varjayet sudhīḥ |
varaṃ cāṇḍāla saṃsparśaṃ kuryāt tu sādhakottamaḥ ||

tathāpyasiddhijanakaṃ sarvadā taṃ parityajet |
dūṣitāḥ kalikāleṣu bhārate vividhāḥ prajāḥ ||

ata eva maheśāni ! sarve saṃsargadūṣitāḥ |
ghaṭakaṃ brāhmaṇaṃ devi ! saṃsparśe yatnatastyajet ||

bhārate bahavo doṣāḥ kalikāle surārcite ! |
brāhmaṇāḥ kalikāle tu śūdragehe varāṅgane ! ||

purāṇavācanāsaktā dambhamātsaryatatparāḥ |
pāpiṣṭhā brāhmaṇāste tu cāṇḍālasadṛśāḥ priye ! ||

na tūccaret purāṇāni kalau śūdragṛhe dvijaḥ |
śūdragehe maheśāni ! purāṇaṃ prapaṭhedyadi ||

etasya saṅgamātreṇa sarvāvasthā bhavanti hi |
saṃsargāt siddhihāniḥ syāt na sidhyanti kadācana ||

kalau ca bhārate devi ! nindakā bahavo janāḥ |
śivanindāparāḥ kecid viṣṇunindāparāḥpare ||

sarveṣāṃ devatānāñca devīnāñca tathaiva ca |
satataṃ kurvate nindāṃ nātra kuryu vicāraṇām ||

parastrīsaṅgamāccaiva putramutpādayanti ca |
ātmānaṃ vaiṣṇavaṃ matvā adhamā bhārate kalau ||

karṇe kaṇṭhe tathā haste hṛdaye naganandini ! |
vidhṛtya tulasīmālāṃ tilakaṃ harimandiram ||

gṛhṇīṣurharināmāni susvarāṇi gṛhe gṛhe |
anyasya sañcayaṃ kuryaḥ pāṣaṇḍā mānavādhamāḥ ||

teṣāṃ pāpaṃ maheśāni ! varṇituṃ naiva śakyate |
adharmanirato bhūtvā harernāma vadedyadi ||

tadā pāpānyaśeṣāṇi nāśayatyeva niścitam |
vihāya sandhyāṃ gāyatrīṃ harināma smaredyadi ||

yānyakṣarāṇi nāmnyeva vasanti ca śucismite ! |
tāvat saṃkhyānyanekāni pāpāni ca pade pade ||

annaṃ jalaṃ tathā puṣpaṃ yaddattaṃ viṣṇave priye ! |
annaṃ viṣṭhāsamaṃ tasya jalaṃ mūtrasamaṃ smṛtam ||

gehe gehe maheśāni ! vaiṣṇavī vaiṣṇavā janāḥ |
saṅkaśa vaiṣṇavā yatra sa deśaḥ patitaḥ sadā ||

gītamattā vādyamattā brāhmaṇā nṛtyatatparāḥ |
gīteṣu jāyate bhāvo brāhmaṇānāṃ gṛhe gṛhe ||

sadbhāvo nahi cārvaṅgi ! narakasya padaṃ dhruvam |
bhārate brāhmaṇāḥ sarve pṛthivyāṃ pādatāḍanam ||

ye kariṣyanti cārvaṅgi ! viṣṇoragre dvijādhamāḥ |
pādatāḍanasaṃkhyātāṃstatpūrvapuruṣān bahūn ||

svargācca narakaṃ devi ! pātayanti na cānyathā |
pūjākāle tu cārvaṅgi ! dhyānānando bhavedyadi ||

tadaiva gītaṃ nṛtyaṃ ca ye kurvanti dvijātayaḥ |
viṣṇudrugāśivāgre tu tadā pāpaṃ vinaśyati ||

gītabhāvamayo bhūtvā yadi nṛtyaṃ karoti hi |
koṭivaṃ śyān samādāya sa dvijo narakaṃ brajet ||

kalikāle bhārate yā brāhmaṇyo gītatatparāḥ |
tathā vādyaratā bhūtvā nṛtyanti cādhamā dvijāḥ ||

tāsāṃ saṃsargamātreṇa sarvaṃ ca hānitāmiyāt |
tasmāt tu yatnato devi ! saṃsargaṃ tairna kārayet ||

kalau tu bhārate varṣe saṃsargānnahi sidhyati |
yadi sidhyati cārvaṅgi ! tadā bahudine gate ||

bhārataṃ kalikāle ca sarvadoṣamayaṃ yataḥ |
tatraikaṃ cañcalāpāṅgi ! vartate mokṣasādhanam ||

mahāmāye ! mahāvidyāmekadhā yadi coccaret |
sarvapāpavinirmukto mahāmokṣaṃ sa gacchati ||

varṇasaṅkarajātīnāṃ vaiṣṇavānāṃ saha priye |
śāktaḥ śaivo vaiṣṇavaśca saṃsargaṃ yatnatastyajet ||

atha prāyaścittam

pāpamātranāśakaṃ karma prāyaścittam | yathāha tantre -

dehasthasarvapāpasya nāśanaṃ yadi cecchati |
kāmaṃ māyāṃ tathā devi ! manmathaṃ parameśvari ! ||

vidyāmetāṃ japed devi ! tatpāpasyāpanuttaye |
aṣṭottaraśataṃ japtvā tasmāt pāpād vimucyate ||

yāmale ca -

jāmbūnadasya mālinyaṃ pariśuddhaṃ yathā'gninā |
anācārasya kaluṣa prāyaścittāgninā tathā ||

prāyaścittaṃ tu pāpānāṃ mūlamaṣṭasahasrakam |
gāyatrīṃ vā japed devi ! sarvapāpapraṇāśinīm ||

aṣṭasahasrakamiti aṣṭottarasahasramityarthaḥ | gāyatrīṃ
vaidikagāyatrīm ! śūdrasya tatrā'nadhikārād mūlamaṣṭottarasahasraṃ
tāntrikagāyatrīṃ vā japet | strīṇāntu śūdratulyatvāt athaivācāraḥ ||

atha dhṛtakavacanāśa-prāyaścittam

yāmale -

vidhṛtaṃ kavacaṃ devi ! yadi naśyati karhicit |
tadupāyaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣva kamalānane ||

upaviśya tathācamya bhūtaśuddhimathā caret |
ṣaṭcakrāṇi vicintyā'tha guruṃ śirasi cintayet ||

anuloma-vilomābhyāṃ mātṛkābījasaṃpuṭam |
kavacaṃ tatpaṭhed devi ! hyarkāvṛttamanukramāt ||

tato japen mahāvidyāṃ sahasraṃ vā śataṃ kramāt |
vilikhya kavacaṃ devi ! raktasūtreṇa veṣṭayet ||

svarṇenā'pi punardevi ! veṣṭayet tat sudurlabham |
veṣṭayitvā mahādevi ! svarṇaiḥ paramadurlabham |
dhārayetat tpratiṣṭhāpyaṃ nūtanaṃ kavacaṃ tataḥ ||

naṣṭakavacapratiṣṭhākramaḥ

pratiṣṭhākramamāha -

pañcāmṛtaiḥ pañcagavyaiḥ snāpayitvā śubhe'hani |
prāṇapratiṣṭhāmantreṇa prāṇāstatra niveśayet ||

sampūjya devatārūpaṃ kavacaṃ sarvakāmadam |
tato japenmahāvidyāṃ sahasraṃ vā śataṃ kramāt |
dhārayet tanmahādevi ! yathāsthāneṣu sādhakaḥ ||

iti kavacanāśaprāyaścittam |

atha yantranāśaprāyaścitam

navaratneśvare -

yadi pratiṣṭhataṃ yantraṃ daivād devi ! vinaśyati |
upoṣaṇamahorātramādareṇa samācaret ||

yena svarṇādinā yantraṃ dravyeṇa parinirmitam |
vilikhya yantraṃ tatpatre devatāṃ paripūjayet ||

upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ śaktitaḥ susamāhitaḥ |
ayutaṃ prajapenmantraṃ pūjayitvā yathāvidhi ||

mantrī viloḍya tattoyaṃ pītvā bhakṣaṇamācaret |
tāvat kālaṃ brahmacaryaṃ yāvadyantraṃ na kārayet ||

punaryantraṃ navaṃ ramyamāharecchuddhayā'nvitaḥ |
āhṛtya ca navaṃ yantraṃ pratiṣṭhāṃ tasya kārayet |
tataḥ pratiṣṭhite tasmin pūrvavat pūjanaṃ caret ||

atha pūjākāle yantrādipatanaprāyaścittam

yantraṃ yadi pated devi ! pūjākāle kadācana ||

liṅgaṃ vāpi śivo vāpi tatphalaṃ śṛṇu pārvati |
āyurhānirdhanaglānirbandhunāśastathaiva ca ||

bhavatīti viniścitya prāyaścittamathācaret |
trirātramekarātraṃ vā upavāsaṃ samācaret ||

mūlavidyāṃ japed devi ! sahasraṃ sāṣṭakaṃ tathā |
japāpuṣpaiśca juhuyācchatamaṣṭottaraṃ tathā ||

brāhmaṇān bhojayedbhaktyā yajedyantraṃ samāhitaḥ |

yantramiti śivāderapyupalakṣaṇam ||

mālāpatanaprāyaścittam

mālā yadi pateddhastāt tathaiva ca vinaśyati |
sahasraṃ tatra saṃjapya brāhmaṇān bhojayettataḥ ||

bhojanaṃ brāhmaṇānāṃ tu sarvāniṣṭasya nāśanam |
gāyatrīṃ vā japed devi ! śataṃ sāṣṭaṃ samāhitaḥ ||

gāyatrīṃ japediti ! tattad devatāyā gāyatrīṃ japedityarthaḥ |

tataḥ sampūjya tāṃ mālāṃ gṛhṇīyāt punareva hi |
evaṃ kṛte varārohe ! na vighnairabhibhūyate ||

atha mālāvināśaprāyaścittam

mālā yadi vinaṣṭā syāt pūrvavat sakalaṃ caret |
tataścāpyaparāṃ mālāṃ tajjātīyāṃ varānane ||

samāhṛtya pratiṣṭhāpya gṛhṇīyāt punareva hi |
yāmale - mahāpatakayukto'pi gāyatrīṃ prajayedyadi |
satyaṃ satyaṃ mahādevi ! mukto bhavati tatkṣaṇāt ||

aśucirna spṛśenmālāṃ karabhraṣṭāṃ na kārayet |
śabde jāte bhavedrogaḥ karabhraṣṭā vināśakṛt |
chinne sūtre bhavenmṛtyustasmādyatnaparo bhavet ||

tantrāntare -

hastāt patati cenmālā na japtavyā tu sā budhaiḥ |
prāyaścittaṃ vidhātavyaṃ japtvā mantraṃ sahasrakam ||

sahasrakamiti | aṣṭādhikasahasramityarthaḥ |

jīrṇe sūtre punaḥ sūtrairgrathayitvā śataṃ japet |

śatamiti - mūlamantramaṣṭottaraśataṃ japedityarthaḥ |

chinnā bhavati cenmālā pūjāṃ kuryāt tato'dhikām |
punargrathitvā tāṃ mālāṃ pratiṣṭhāṃ pūrvavaccaret |
tatastu prajapenmālāṃ na tatra doṣabhāgbhavet ||

atha gurukrodhopasamanaprāyaścittam

śive ruṣṭe gurustrātā gurau ruṣṭe na kaścana |
upavāsaṃ gurukrodhe kṛtvā taṃ tu prasādayet ||

yāvat prasādaṃ nāyāti tāvadvai bhojanaṃ tyajet |
gurau prasanne bhuñjīta evaṃ doṣā na jāyate ||

athā'niveditabhojanaprāyaścittam

matsyasūkte -

anivedya na bhuñjītabhakṣya bhojyādikaṃ ca yat |
annaṃ viṣṭhā payo mūtraṃ yadviṣṇoraniveditam ||

viṣṇupadaṃ svasvasādhyadevatā param | anyatrāpi -

adattaṃ naiva bhoktavyamabhakṣyeṇa samaṃ smṛtam |
patraṃ puṣpaṃ phalaṃ mūlamannapānauṣadhaṃ priye |
anivedyaṃ na bhuñjīta bhuñjītaiva niveditam ||

kālikāpurāṇe -

mahādhīro munirvāpi brāhmaṇaścetaro'pi vā |
yadyadbhakṣyaṃ samarthastu prakṛṣṭaṃ syādyathā tathā |
pradadyādiṣṭadevebhyo gṛhṇīyācca tathā svayam ||

yāmale -yadyathā bhakṣyate bhakṣyaṃ tattathaiva pradāpayet |
anyathā tat pradānena na tat phalamavāpnuyāt ||

yadyad dravyaṃ yena prakāreṇa bhoktavyaṃ tad dravyamanyathā
prakāreṇa na dātavyam |

anivedya harerbhuñjan saptajanmani nārakī |

harerityupalakṣaṇam | tathācoktaṃ kālikāpurāṇe -

phalaṃ puṣpaṃ ca tāmbūlamannapānādikañca yat |
adattvā tanmahādevyai na bhoktavyaṃ kadācana ||

anivedya na bhuñjīta prāyaścittībhavennaraḥ |
devyāścāṣṭaśataṃ mantraṃ japtvā pūto bhavennaraḥ ||

devyā ityupalakṣaṇaṃ svasvopāsita devatānām | tathācoktaṃ yāmale -

anivedya maheśāni ! bhuñjānaḥ pātakī bhavet |
iṣṭamantraṃ śataṃ japtvā tasmāt pāpād viśudhyati ||

na ca - yo yad devārcanarataḥ sa tannaivedyabhug bhavet | iti vacanād
devatāntaranaivedyabhakṣaṇaṃ na kartavyamiti vācyam | agrāhyaṃ
śivanirmālyamitivacanamajñāninām, jñāninām tu
prasādabhakṣaṇamevāvaśyakam |

tathā coktam yāmale -

śivadattaṃ viṣṇudattaṃ girijādattameva ca |
prāptimātreṇa bhoktavyamanyathā pātakī bhavet ||

agnipurāṇe -

śivadattaṃ viṣṇudattaṃ pārvatīdattameva ca |
naivedyamudare kṛtvā naraḥ sāyujyamāpnuyāt ||

laiṅge -

liṅge tyaktvā tu naivedyaṃ bhuṃkte mohādvimūḍhadhīḥ |
kumbhīpāke ca narake pacyate nātra saṃsayaḥ ||

etattu śivamastakadattaṃ - naivedyaparam | skandapurāṇe -

bāṇaliṅge svayambhūve sphāṭike mṛdi saṃsthite |
ataḥ śatakratoḥ puṇyaṃ śambhornaivedya bhakṣaṇāt ||

ādityapurāṇe -

nirmālyaṃ dhārayedyastu śirasā pārvatīpateḥ |
rājasūyasya yajñasya phalamāpnotyanuttamam ||

tathā ca liṅgārcanatantre -

brahmatvaṃ prāptavān brahmā yogaṃ cānye maharṣayaḥ |
viṣṇutvamapi viṣṇuśca śivaḥ kena na sevyate ||

nirmālyaṃ sarvapāpāni śambhorharati niścitam |
niveditañca naivedyaṃ bhuñjīta nātra saṃśayaḥ ||

na hi ye bhuñjate mūrkhā narakaṃ taiḥ prapadyate |
naivedyaṃ copabhuñjīta dattvā tadbhaktiśāline |
anyathā naiva siddhiḥ syādarcako narakaṃ vrajet ||

ityādi nānātantrapurāṇavacanaiḥ niveditamātraṃ bhoktavyaṃ na tu
aniveditamiti niścayaḥ ||

naivedyanindakaṃ dṛṣṭvā nṛtyanti yoginīgaṇāḥ |
raktapānodyataḥ sarvā māṃsāsthicarvaṇodyatāḥ ||

tasmānniveditaṃ devyai dṛṣṭvā śrūtvā ca mānuṣaḥ |
na nindet manasā vācā kuṣṭhavyādhiparāṅmukhaḥ ||

iti kālīkulasarvasvavacanāt | kumārītantre -

devatānāñca naivedyaṃ strībhyo dadyānna kutracit |

tantre - svaśaktibhyo'nyaśaktibhyo dattvā ca svayamāharet |

yāmale - anekadhā paśorannaṃ bhuñjate ye ca sādhakāḥ |
tebhyaḥ prakupyate devī tat saṃsargaṃ na kārayet ||

tantre -

anasthiprāṇisaṃghātaṃ hattvā ca daśakaṃ japet |
hatvā ca pakṣiṇaṃ sarvaṃ trirekādaśakaṃ japet ||

yāmale -

parvaṇyapūjya deveśīṃ guruṃ śaktiñca śaktitaḥ |
adattvā ca baliṃ tatra mūlamaṣṭaśataṃ japet ||

varṇasaṅkarajātīyairvaiṣṇavaistu saha priye ! |
śāktaḥ śaivo vaiṣṇavaśca saṃsargaṃ yatnatastyajet ||

teṣāṃ mukhaṃ samālokya sūryadarśanamācaret |
iṣṭamantraṃ śataṃ japtvā tasmāt pāpādviśudhyati || iti ||

vaidikakarmamātram iṣṭadevatāprītyarthaṃ kāryam | tantre -

devatāprītikāmastu karma kuryāt sadāśive |
anyakāmastu cetkarma karoti vidhimohitaḥ ||

phalaṃ na jāyate tasya devastasmai prakupyati |

anyacca -

ye tvakāmā narāḥ samyagkarma kurvanti śobhane ! |
teṣāṃ dadāti viśveśo bhagavān muktimīśvaraḥ ||

sakāmānāṃ sāyujyādi muktiḥ, sāyujyaṃ na parāmuktiḥ
śarīrasambandhāt | akāmānāṃ nirvāṇameva muktiḥ, paramapururthatvāt
| na ca punarāvartate iti śruteḥ |

nanu - avaśyameva bhoktavyaṃ kṛtaṃ karma śubhāśubham |
māmuktaṃ kṣīyate karma kalpakoṭiśatairapi ||

iti vacanāt karmamātrasya bhoganāśyatve
bahujanmārjitānantakarmaṇāt | bhogena vinivartanāsambhavād jīvasya
kathaṃ muktiriti cet | ucyate -

devatā prītikāmastu karma kuryāt sadāśive |
devastu prītimāpanno bhuktimuktiphalapradaḥ ||

akāmaḥ sāttviko loke yatkiñcid vinivedayet |
sa tatsthānamāpnoti yatra gatvā na śocati |
atyantaduḥkhaviraho muktirityucyate budhaiḥ ||

yāmale -

dharmādharmāviti proktau dvau pāśau karmasaṃjñitai |
devatāprītikarmāṇi na bandhāya vimuktaye |
mūrdhnā pratīchate devastatkāmena kṛtaṃ tu yat ||

ityādivacanāt vartamāna - karmaṇām īśvara
prītimātrasādhakatvenā'dṛṣṭo janakatvāt
prārabdhātiriktakarmaṇāmīśvaraprasādalabdha jñānena nāśāt
prārabdhānāñca bhogādeva kṣayālliṅgadehanāśe vimuktiḥ syāditi ||
liṅgadehamāhagāndharve -

pañcaprāṇamanobuddhirdaśendriyasamanvitam |
śarīraṃ saptadaśakaṃ sūkṣmaitalliṅgamucyate ||

śrībhāgavate dvādaśe -

ghaṭe bhinneghaṭākāśamākāśaṃ syādyathā purā |
evaṃ dehe mṛte jīvo brahma sampadyate punaḥ ||

dehe mṛte liṅgadehe dhvaste ityarthaḥ | anyathā punaḥ
punarjanmamṛtyurbhavatyeva |

tathā coktaṃ viṣṇudharmottare -

tatkṣaṇādeva gṛhṇāti śarīramātivāhikam |
kevalaṃ tanmanuṣyāṇāṃ nānyeṣāṃ prāṇināṃ kvarcit ||

tataḥ sapiṇḍīkaraṇe bāndhavaiḥ sa kṛte naraḥ |
pūrṇe saṃvatsare dehamato'nyaṃ pratipadyate ||

tataḥ na narake yāti svargaṃ vā svena karmaṇā |

tatkṣaṇāt mṛtyukṣaṇāt | pretaśarīrañca
pūrvadeharūpamatyantagatimat | tadāha mārkaṇḍeyapurāṇam -

vāyuprasārite dehamato'nyaṃ pratipadyate |
tatpramāṇa-vayovasthasaṃsthānaṃ prāgbhavaṃ yathā ||

iti śrīparivrājakācāryaparamahaṃsatīrthāvadhūtaśrīmadbrahmānanda-
girikṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāṃ saṃsargadoṣādinirṇayo nāma
ṣoḍaśollāsaḥ || 16 ||

saptadaśollāsaḥ

atha kuṇḍavidhiḥ

govindavṛndāvane -

bhūmeḥ parigrahaṃ kuryādyāvadāyatanaṃ bhavet |
gururācamya vidhivadāsane upaviśya ca ||

māṣabhaktibaliṃ dadyādyathoktavidhinā tataḥ |
oṃ svargapātālamadhye ca ye santi vāstudevatāḥ ||

gṛhṇantvimaṃ baliṃ dattaṃ tuṣṭāyāntu svamandiram |
mātaro bhūtavetālā ye cānye balikāṃkṣiṇaḥ ||

devyāḥ pāriṣadā ye ca te ca gṛhṇantvimaṃ balim |

maṇḍapanirmāṇam

śāradāyām -

puṇyāhaṃ vācayitvā tu maṇḍapaṃ racayecchubham |
pañcabhiḥ saptabhirhastairnavabhirvā mitāntaram ||

ṣoḍaśastambhasaṃyuktaṃ catvārasteṣu madhyagāḥ |
aṣṭahastasamucchrāyāḥ saṃsthāpya dvādaśā'mitaḥ ||

caturviṃśāṃgulaṃ hastaṃ tantravedavido viduḥ |
gṛhādikuṇḍakaraṇe vedikāmaṇḍape tathā |
mānāṃgulena kartavyaṃ nānyairvāpi kadācana ||

mānāṃgulilakṣaṇam

mānāṃgulimāha tantre -

karturdakṣiṇahastasya madhyamāṃguliparvaṇaḥ |
madhyasya dairghyamānena mānāṃgulirudāhṛtā ||

maṇḍapasthānaparimāṇam

siddhāntaśekhare -

sthalādarkāṃgulocchvāyaṃ maṇḍapasthānamīritam |
nārikeladalairvaśaiśchādayen maṇḍapaṃ tataḥ |
caturdvāraiḥ samāyuktaṃ kadalīstambhasaṃyutaiḥ ||

āmrapatrasamāyukta rajjubhiḥ pariveṣṭhitam |
aṣṭadikṣu dhvajānaṣṭau caturdikpālavarṇataḥ ||

dikpālavarṇaḥ

dikpālavarṇamāha śāradāyām -

pīto rakto sito dhūmraḥ śuklo dhūmraḥ sitāvubhau |
gauro'ruṇaḥ kramādete varṇataḥ parikīrtitāḥ ||

kuṇḍaśarīram

nāsti homo vinā kuṇḍaṃ tasmāt kuṇḍaṃ praśasyate |
kuṇḍasya rūpaṃ jānīyāt paramaṃ prakṛtervapuḥ ||

prācyāṃ śiraḥ samākhyātaṃ bāhu dakṣiṇasaumyayoḥ |
udaraṃ kuṇḍamityuktaṃ yoniḥ pādau tu paścime ||

caturasrakuṇḍalakṣaṇam

pūrvāparāyataṃ sūtraṃ vinyaseddhastamānataḥ |
dakṣiṇottaragaṃ sūtraṃ tathaiva ca pravinyaset ||

tadagrayoḥ pravinyasya tathā sūtracatuṣṭayam |
caturasraṃ mahākuṇḍaṃ sarvayoga prakīrtitam ||

muṣṭimātramitaṃ kuṇḍaṃ śatārdhe saṃpracakṣate |
śatahome'ratnimātraṃ hastamātraṃ sahasrake ||

dvihastamayute lakṣe caturhastamudīritam |
niyute ṣaṭkaraṃ proktaṃ koṭyāmaṣṭakaraṃ smṛtam ||

khātaparimāṇam

yāvān kuṇḍasya vistāraḥ khananaṃ tāvadīritam |
caturviṃśatyaṃgulañca yavaśūnyaṃ sahasrake ||

tato dvihastamāne tu triṃśadaṃgulakaṃ smṛtam |
caturhaste madhyamānamaṣṭatriṃśatprakalpitam ||

aṃgulaṃ yavaśūnyaṃ syāllakṣahome prakīrtitam |
ṛtuhaste tathā mānaṃ catvāriṃśattrayādhikam ||

aṃgulaṃ niyute proktamadhikaṃ yavacatuṣṭayam |
catvāriṃśadaṣṭayutaṃ yavasaptasamanvitam |
vasuhaste tathā mānamaṃgulaṃ kathitaṃ budhaiḥ ||

śobhanaṃ kamalaṃ kuryāt kuṇḍamadhye sarandhrakam |
sarveṣāmeva kuṇḍānāṃ mekhalāstisra eva ca ||

ekāṃgulaṃ vihāyā'nte mekhalāstasya kārayet |
arddhāṃgulapramāṇena kaṇṭhañca varddhayet kramāt ||

tantrāntare -

koṇasūtrapramāṇena dvihastaṃ kuṇḍamuddharet |
evaṃ lakṣādike jñeyaṃ kuṇḍaṃ tatra vidhānataḥ ||

ekahasta kuṇḍasya koṇasūtreṇa īśānakoṇasūtreṇa parito
yanmānaṃ tadeva pāribhāṣikaṃ dvihastādikuṇḍamānaṃ na tu
prakṛtahastād dvaiguṇyādikamiti ||

mekhalānirūpaṇam

idānīṃ mekhalādīnāṃ mānaṃ tasya nigadyate |
kuṇḍānāṃ yādṛśaṃ rūpaṃ mekhalānāñca tādṛśam ||

kuṇḍānāṃ mekhalāstisro muṣṭimātre tu tāḥ kramāt |
utsedhāyāmato jñeyā dvayekārddhaṃgulisammitāḥ ||

yugāṃgulaṃ yonimānaṃ yonyagramekamaṃgulam |
yugāṃgulaṃ nābhipadmaṃ śatārddhe saṃpracakṣate ||

aratnimātrakuṇḍe tāstridvayekāṃgulikātmikāḥ |
kartavyā mekhalā yoniścaturaṃgulasammitā ||

ekāṃgulaṃ tu yonyagraṃ kuryādīṣadadhomukham |
aṃgulitritayaṃ caiva nābhipadmaṃ suśobhanam ||

ekahastamite kuṇḍe vedāgninayanāṃgulāḥ |
kartavyā mekhalā yoniṃ kuryāccaiva ṣaḍaṃgulam ||

vedāṃgulaṃ nābhipadmaṃ yonyagraikāṃgulaṃ smṛtam |
kuṇḍe dvihaste tā jñeyā rasavedaguṇāṃgulāḥ ||

yoniḥ saptāṃgulopetā yonyagraṃ cāṃgulidvayam |
pañcāṃgulaṃ nābhipadmaṃ kuryāccaiva manoharam ||

caturhastamite kuṇḍe vasutarkayugāṃgulāḥ |
kartavyā mekhalāstisro yonyagraṃ cāṃgulitrayam ||

yoniraṣṭāṃgulopetā nābhipadmaṃ ṣaḍaṃgulam |
kuṇḍe rasakare tāḥ syurdaśāṣṭartvaṃgulānvitāḥ ||

yonirna vāṃgulopetā yonyagraṃ caturaṃgulam |
saptāṃgulaṃ nābhipadmaṃ kuryācca sumanoharam ||

aṣṭahastamite kuṇḍe bhānupaṃktyaṣṭakāṃgulāḥ |
yonirdaśāṃgulopetā kartavyā'dhomukhī tathā ||

pañcāṃgulaṃ tu yonyagraṃ kuryādaṣṭāṃgualṃ tathā |
nābhipadmaṃ lakṣahome tantravit parikalpitam ||

hoturagre tu tāṃ yoniṃ mekhalānāṃ paristhitām |
gajakumbhavadākārāṃ kuryādoṣadadhomukhīm ||

paścimābhimukhīṃ yoniṃ kuṇḍakoṇeṣu nārpayet |
evaṃ samastakuṇḍānāṃ vyavastheyaṃ prakīrtitā ||

nālanirūpaṇam

sthalādārabhya nālaṃ syādyonyā madhye sarandhrakam |

sarandhrakamityubhayatra sambadhyate | tathā coktaṃ rudrayāmale -

yonyā madhye bilaṃ kuryāt tadājyagrāhisaṃjñakam |

sthalaniyamamāha kriyāsāre -

homasthānād bahiḥsthānaṃ sthalamityabhidhīyate |

gautamīye -

sūkṣmāgraṃ sthūlamūlañca sarandhrakaṃ nālamiṣyate |

sammohanatantre -

mūlaṃ madhyaṃ tathā cāgraṃ kramācca ṣaṭcatustrikam |

tathā ca trayodaśāṃgulīdīrghaṃ nālamityarthaḥ |

nālamekhalayormadhye paridheḥ sthāpanāya ca |
randhraṃ kuryāttato vidvān dvitīyamekhalopari ||

kuṇḍadoṣāḥ

kuṇḍadoṣamāha viśvakarmā -

khātādhike bhaved rogī hīne caiva dhanakṣayaḥ |
vakrakuṇḍe ca santāpo maraṇaṃ chinnamekhale ||

mekhalārahite śoko hyadhike vittasaṃkṣayaḥ |
bhāryāvināśakaṃ kuṇḍaṃ proktaṃ yonyā vinā kṛtam ||

apatya dhvasanaṃ proktaṃ kuṇḍaṃ yatkaṇṭhavarjitam |
kuṇḍamevaṃ vidhaṃ na syāt sthaṇḍilaṃ vā samāśrayet ||

sthaṇḍilalakṣaṇam

yāmale -

nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ sthaṇḍile vā samācaret |
hastamātre tu tatkuryād bālukābhiḥ suśobhanam |
aṃgulotsedhasaṃyuktaṃ caturasraṃ samantataḥ ||

caturasraṃ catuṣkoṇamityarthaḥ |

iti śrīparivrājakācāryaparamahaṃsatīrthāvadhūtaśrīmadbrahmānanda-
girikṛtāyāṃ śāktānandataraṅgiṇyāṃ kuṇḍanirṇayo nāma
saptadaśollāsaḥ || 17 ||

aṣṭādaśollāsaḥ

atha homavidhiḥ

athā'gnijananaṃ vakṣye sarvatantrānusārataḥ |
gomayena samālipya kuṇḍaṃ sarvatra mantravit |
sāmānyārghyaṃ prakalpyā'tha pañcagavyairviśodhayet ||

aṣṭādaśakuṇḍasaṃskārāḥ

śāradāyām -

aṣṭādaśoktāḥ saṃskārāḥ kuṇḍānāṃ tantradeśitāḥ |
vīkṣaṇaṃ mūlamantreṇa śareṇa prokṣaṇaṃ matam ||

tenaiva tāḍanaṃ darbhairvarmaṇābhyukṣaṇaṃ smṛtam |
astreṇa khananoddhārau hṛnmantreṇa prapūraṇam |
samīkaraṇamastreṇa secanaṃ varmaṇā matam ||

kuṭṭanaṃ hetimantraṇa varmamantreṇa mārjanam |
vilepanaṃ kalārūpakalpanaṃ tadanantaram ||

trisūtrīkaraṇaṃ paścād hṛdayenā'rcanaṃ matam |
astreṇa vajrīkaraṇaṃ hṛnmantreṇa kuśaiḥ śubhaiḥ ||

catuṣpathaṃ tanutreṇa tanuyādakṣapāṭanam |
yāge kuṇḍāni saṃskuryāt saṃskārairebhirīritaiḥ ||

asyārthaḥ - kuṭṭanaṃ dṛḍhīkaraṇam | vilepanaṃ gomayodakena |
kalārūpakalpanaṃ somasūryāgnikalātmakacintanam | trisūtrīkaraṇaṃ
raktasūtreṇa triḥpariveṣṭanam | vajrīkaraṇaṃ vajrarūpeṇa cintanam |
catuṣpathaṃ caturasrīkaraṇam | akṣapāṭanamindriyodghāṭanam iti |

prakārāntarasaṃskāraḥ

athavā tāni saṃskuryāccaturbhirvīkṣaṇādibhiḥ |
tisrastisro likhellekhā hṛdā prāgudagagrikāḥ |
prāgagrāṇāṃ smṛtā devā mukundeśapurandarāḥ ||

rekhāṇāmudagagrāṇāṃ brahmavaivasvatendavaḥ ||

athavā trikoṇaṃ tadvahiḥ ṣaṭkoṇaṃ tadbahiraṣṭadalapadmaṃ parikalpayet |

caturasraṃ caturdvāramevaṃ vā vahnimaṇḍalam |
kuṇḍasyottarabhāge ca trirekhā hastamānataḥ ||

dakṣiṇottaratastadvallikhedrekhātrayaṃ śubham |
arghyādbhiḥ prokṣya sarvaṃ hi pañcaśuddhiṃ samācaret ||

sarvāṇi tāreṇā'bhyukṣyeti śeṣaḥ ||

pañcaśuddhiḥ

pañcaśuddhimāha śāradāyām -

vīkṣaṇaṃ mūlamantreṇa śareṇa prokṣaṇaṃ matam |
tāḍanaṃ hetimantreṇa kavacenā'tha lepayet ||

astreṇa rakṣaṇaṃ kṛtvā tataḥ saṃskāramācaret |
tato vahnegaryopīṭhamarcayet karṇikopari |
dharmaṃ jñānañca vairāgyamaiśvaryamagnito yajet ||

pūrvādi dikṣu cāpūrvānatha dharmādikāna yajet |
madhye ca pūjayedvahnernavaśaktīrvidhānavit ||

pītā śvetā'ruṇā kṛṣṇā dhūmrā tīvrā sphuliṅginī ||

rucirā jvālinī proktā kramaśo nava śaktayaḥ |
pūjayenmaṇḍalaṃ teṣāṃ kalābhiḥ sahamantravit ||

aṃ arkamaṇḍalaṃ ṅentaṃ tathā uṃ somamaṇḍalam |
maṃ vahnimaṇḍalaṃ tadvadarcayed gandhapuṣpakaiḥ ||

vāgīśvarīmṛtusnātāṃ nīlendīvarasannibhām |
vāgīśvareṇa sahitāmupacāraiḥ samarcayet ||

agnipraṇayanam

vihitāgnimāha tantre -

sūryakāntādisambhūtaṃ yadvā śrotriyagehajam |

agnipraṇayanamāha -

pātrāntareṇa pihite tāmrapātrādike śubhe |
agnipraṇayanaṃ kuyāccharāve vāpi tādṛśe ||

yattu smṛtisāre -

śarāve bhinnapātre vā kapāle volmuke'pi vā |
nāgnipraṇayanaṃ kuryād vyādhihāni-bhayāvahema || it ||

tasya - mukhyapātrasambhave śarāvo na grāhya ityatra tātparyam |
ānīyāstreṇa nai-ṛtyāṃ kravyādāṃśaṃ parityajet |
astreṇaiva ca tatkāṣṭhaṃ nair-ṛtyāṃ varjayet priye ||

śāradāyām -

saṃskuryāt taṃ yathānyāyaṃ deśiko vīkṣaṇādibhiḥ |
odarya vaindavāgnibhyāṃ bhaumasyaikaṃ smaran vasoḥ ||

yojayedvahnibījena caitanyaṃ pāvake tadā |
tāreṇa mantritaṃ kṛtvā dhenumudrāmṛtīkṛtam ||

astreṇa rakṣitaṃ paścāt tanutreṇā'vaguṇṭhitam |
arcitaṃ triḥparibhrāmya kuṇḍasyopari deśikaḥ |
pradakṣiṇaṃ tadā tāramantroccāraṇapūrvakam ||

ātmano'bhimukhaṃ vahniṃ jānuspṛṣṭamahītalaḥ |
śivabījadhiyā devyā yonāvenaṃ vinikṣipet ||

samayātantre -

kuśenācchādya tadyoniṃ catuṣkoṇaṃ paṭaṃ nyaset |
tato devāya devyai ca dadyādācamanīyakam |
garbhanāḍyā dhṛtaṃ dhyāyedvahnirūpaṃ hariṃ guruḥ ||

harirityupalakṣaṇaṃ svasveṣṭadevānām | samayātantre -

devyā vāmakare dadyādrakṣārthaṃ darbhakaṅkaṇam |
bhūṣābhirbhūṣayeddevīṃ trailokyotpattimātṛkām |

jihvāmantraḥ

rephavāyvarghīśairyuktā nādabinduvibhūṣitāḥ |
sādiyāntāśca jihvānāṃ manavaḥ parikīrtitāḥ ||

pāyau liṅge ca nāmau ca hṛdaye kaṇṭhamūlataḥ |
lambikāyāṃ bhruvormadhye jihvā jvālāruco nyaset ||

jihvāstastrividhāḥ proktā guṇabhinneṣu karmasu |
hiraṇyā gaganā raktā kṛṣṇā'nyā suprabhā matā ||

bahurūpā suvarṇānyā tṛtīyā bhadralohitā |
lohitā'nantaraṃ śvetā dhūminī ca karālikā ||

rājasyo rasanā vahne vihitā kāmyakarmasu |
viśvamūrtisphuliṅginyai dhūmravarṇā manojavā ||

lohitānyā karālāsyā kālī tāmasya īritāḥ |
etāḥ sapta niyujyante krūrakarmasu mantribhiḥ ||

jihvādhipati devatā

amartya-pitṛ-gandharva-yakṣa-nāga-piśācakāḥ |
rākṣasāḥ sapta jihvānāmīritā hyadhidevatāḥ ||

vahneraṅgamanuṃ nyasyeta tanāvuktena vartmanā |
sahasrārciḥ svastipūrṇaṃ uttiṣṭhapuruṣastathā ||

dhumavyāpī saptajihvo dhanurdhara itīritāḥ |
ṣaḍaṅgamanavaḥ proktā jātibhiḥ saha saṃyutāḥ ||

mūrtinyāsaḥ

śāradāyām -

mūrtiraṣṭau tanau nyasyeddeśiko jātavedasaḥ |
mūrdhniskandhe vāmapārśve kaṭyandhu kaṭipārśvake ||

tathā skandhe ca vinyasyet prādakṣiṇyakrameṇa tu |
jātavedāḥ saptajihvo havyavāhanasaṃjñakaḥ ||

aśvodarajasaṃjño'nyaḥ punarvaiśvānarāhvayaḥ |
kaumāratejāḥ syād viśvamukho devamukhaḥ smṛtāḥ ||

tārāgnaye padādyoḥ syurnatyantā vahnimūrtayaḥ |
evaṃ vinyastadehaḥ san jvālayenmanunā'munā ||

jvālayediti jvālinīmudrāṃ pradarśya ityarthaḥ | tallakṣaṇaṃ rāghavīye -

maṇibandhau samau kṛtvā karau tu prasṛtāṃgulī |
madhyame milite kṛtvā antaraṃguṣṭhakau kṣipet |
mudrā sā jvālinī proktā vahnerjvālanakarmaṇi || iti ||

vahniprajvālanamantraḥ

śāradāyām - citpiṅgalaṃ hana daha paca yugmānudīrya ca |
sarvajñājñāpaya svāhā mantro'yaṃ parikīrtitaḥ ||

agniṃ prajvālitaṃ vande jātavedaṃ hutāśanam |
suvarṇavarṇamamalaṃ samiddhaṃ viśvato mukham ||

upatiṣṭheta vidhivanmanunā'nena pāvakam |

sāradāyām - pariṣiñcet tatastoyai viśuddhairmekhalopari |
darbhaiḥ kāṣṭhaiśca śuddhaiśca mūlamadhyāgracchāditaiḥ ||

saṃstaredvidhivanmantrī pradakṣiṇāvaśaktataḥ |
evaṃ saṃstaraṇaṃ kuryādvarjayitvātmano diśam ||

gaṇeśvaravimarśinyām - prāgagrairudagraiśca darbhairvahniṃ paristaret |
yajñavṛkṣodbhavaṃ tadvat kāṣṭhaiśca paridhitrayam ||

madhye tu mekhalāyāntu saṃstaret tantravittamaḥ |
atha cet sthaṇḍile mantrī bhūmau sarvaṃ paristaret ||

paridhilakṣaṇam

yajñakāṣṭhasamudbhataḥ prādeśapramitaḥ śubhaḥ |
paridhiḥ kathitaḥ sarvairdeśikaistantravittamaiḥ ||

nikṣepeddikṣu paridhīn prācīvarjyaṃ gurūttamaḥ |
prādakṣiṇyena sampūjyāsteṣu brahmādimūrtayaḥ |
gandhādibhiḥ samabhyarcya vahnidevaṃ vibhāvayet ||

vahnidhyānaṃ

vahnerdhyānaṃ yathā - trinayanamaruṇābhaṃ baddhamauliṃ tu śuklāṃ
śukamaruṇamanekā kalpamambhojasaṃstham |
abhimatavaraśaktiṃ svastikābhītimuccai-
rnamatakamalamālālaṃkṛtāṃśaṃ kṛśānum ||

evaṃ hi manasā dhyāyecchāntikādau gurūttamaḥ ||

kṛṣṇa kṛṣṇagatervarṇaṃ dhyāyenmāraṇakarmaṇi |
mūrtiraṣṭau samabhyarcya ṣaṭkoṇe tu ṣaḍaṅgakam |
madhye ṣaṭsvapi koṇeṣu jihvā jvālāruco yajet ||

keśareṣūktamārgeṇaḥ pūjayedaṅgadevatā |
daleṣu pūjayenmūrtīḥ śaktisvastikadhāriṇīḥ |
lokapālāṃstato dikṣu pūjayeduktalakṣaṇām ||

śāradāyām -

dhyātaṃ vahniṃ yajenmadhye gandhādyairmanunā'munā |
vaiśvānarajātavedapade paścādihāvaha ||

lohitākṣapadasyā'nte sarvakarmāṇi sādhaya |
vahnijāyāvadhiḥ prokto mantraḥ pāvakavallabhaḥ ||

kulārṇave -

brahmāṇaṃ dakṣiṇe'bhyarcya ghṛtasthālīṃ prapūjayet |
ājyasthālīṃ samānīya kṣālayedastramantrataḥ ||

kuṇḍāṅgārāmsamuttolya nyaset tatrā'stramantrataḥ |
tasyāmājyaṃ vinikṣipya jānīyāt tapanaṃ hi tat ||

śāradāyām -

tasyāmājyaṃ vinikṣipya saṃskṛtaṃ vīkṣaṇādibhiḥ |
niruhya vāyavya'ṅgārān hṛdā teṣu niveśayet |
idaṃ tāpanamuddiṣṭaṃ deśikaistantravedibhiḥ ||

arṇave -

prajvālya kuśagucchantu ājye kṣiptvā'nale kṣipet |
abhidyotanamityuktaṃ sarvatra sarvakarmasu ||

śāradāyām -

dīptena darbhayugmena bhīrājyājyaṃ sa varmaṇā |
agnau visarjayed rdarbhamabhidyotanamīritam ||

punaḥ kṛśān samujvālya nikṣipedājyamadhyataḥ |
mūlamantreṇa matimānājyasaṃskāra īritaḥ ||

sandīpya darbhayugalamājye kṣiptvā'nale kṣipet |
gururhṛdayamantreṇa pavitrīkaraṇaṃ tvidam ||

abhimantrya ca mūlena rakṣayedastramuccaran |
pradarśya dhenuyonī ca tadājyamamṛtātmakam ||

homavidhiḥ

prādeśamātraṃ sagranthidarbhayugmaṃ dhṛtāntare |
nikṣipya bhāgau dvau kṛtvā pakṣau śukletarau smaret ||

vāme nāḍīmiḍāṃ bhāge dakṣiṇe piṅgalāṃ punaḥ |
suṣumnāṃ madhyato dhyātvā kuryāddhomaṃ yathāvidhi ||

sruk sruvau ca samādāya vidhinā nirmitau guruḥ |
paścādādāya pāṇibhyāṃ sruksruvau tāvadhomukhau ||

triśaḥ pratāpayedvahnau darbhānādāya deśikaḥ |
tadagramadhyamūlāni śodhayet tairyathākramam ||

gṛhītvā vāmahastena prokṣayeddakṣiṇena tau |
punaḥ pratāpya tau mantrī darbhānagnau vinikṣipet ||

sruvamādāya matimān dhārayet tu tribhāgataḥ |
vedāṃgulaṃ parityajya dhārayecchaṅkhamudrayā ||

śāradāyām -

sruveṇa dakṣiṇādbhāgādādāyājyaṃ hṛdā guruḥ |
juhuyādagnaye svāhetyagnerdakṣiṇalocane ||

vāmatastadvādādāya vāme vahnivilocane |
juhuyādatha somāya svāheti hṛdayāṇunā ||

madhyādājyaṃ samādāya vahnerbhālavilocane |
juhuyadāgnīṣomābhyāṃ svāheti manunā guruḥ ||

hṛnmantreṇa sruvenājyaṃ bhāgādādāya dakṣiṇāt |
juhuyādagnaye sviṣṭakṛte svāheti tanmukhe ||

ityagnernetravaktrāṇāṃ kuryāccodghāṭanaṃ guruḥ |
satārābhirvyāhṛtibhirājyena juhuyāt punaḥ |
vaisvānareṇa mantreṇa trivāraṃ juhuyād guruḥ ||

samayātantre-

ekaikāgutibhiḥ kuryād garbhādhānādikāḥ kriyāḥ |
krameṇa devadeveśi ! svāhāntamūlavidyayā ||

garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tathā |
jātakarma nāmakṛtirūpaniṣkramaṇaṃ tathā ||

cūḍopanayanaṃ bhūyo vedādhyayanameva ca |
godānaṃ ca vivāhaśca saṃskārāḥ śubhakarmaṇi ||

tataśca pitarau vahnaiḥ sampūjya hṛdayaṃ nayet |
vahnimantreṇa vidhivat kuryādāhutipañcakam ||

juhuyāt samidhaḥ pañca mūlāgraghṛtasaṃplutāḥ |
gururhṛdayamantreṇa vidhivat svāhayā vinā ||

śāradāyām -

mantrairjihvāṅgamūrtīnāṃ kramād vahneryathāvidhi |
pratyekaṃ juhuyādekāmāhutiṃ mantravittamaḥ ||

avadāya sruveṇājyaṃ catuḥ sruci pidhāya tām |
sruveṇa tiṣṭhannevā'gnau deśiko yatamānasaḥ |
juhuyādvahnimantreṇa vauṣaḍantena sampade ||

mādhavīyasaṃhitāyām-

palāśasyāparā vāpi yajñīyā dvādaśāṃgulāḥ |
avakrāśca svayaṃ śuṣkāḥ satvaco nirvraṇāḥ samāḥ ||

daśāṃgulā vā vihitāḥ kaniṣṭhāṃgulisammitāḥ |
prādeśamāttasyā'lābhe hotavyāḥ sakalā api ||

gautamīye-

mahāgaṇeśamantreṇa hunedekādaśāhutīḥ |
sāmānyaṃ sarvadevānāmetadagnimukhaṃ smṛtam ||

bahurūpākhyajihvāyāmājyañca parameśvari |
gandhādibhiḥ samabhyarcya juhuyāt ṣoḍaśāgutīḥ |
mūlamantreṇa vidhivadvaktraikīkaraṇaṃ tvidam ||

śāradāyām-

tataḥ pīṭhaṃ samabhyarya devatāyā hutāśane |
arcayedagnirūpāṃ tāṃ devatāmiṣṭadāyinīm ||

tanmukhe juhuyānmantrī pañcaviṃśatisaṃkhyayā |
ājyena mūlamantreṇa vaktraikīkaraṇaṃ tvidam ||

vahnidevatayoraikyamātmanā saha bhāvayan |
mūlamantreṇa juhuyādājyenaikādaśāhutīḥ ||

nāḍīsandhānamuddiṣṭametadāgamavedibhiḥ |
aṅgādiparivārāṇāmekaikāmāhutiṃ hunet ||

punarvyāhṛtibhirhutvā homaṃ kṛtvā yathāvidhi |
tilenājyena juhuyāt sahasrādi yathāvidhi ||

anukte tu havirdravye tilājyaṃ havirucyate |
alpaṃ tu juhuyādvahneḥ paṇḍitaḥ sarvakarmasu |
tathā sampātayedbhāgeṣvājyasyānvāhutiṃ kramāt ||

viśeṣamāha tantrāntare-

agnau svāheti tadbhāge śeṣamagnau viniḥkṣipet |

oṃ bhūragnaye pṛthivyai mahate ca svāhā | oṃ bhuvo vāyave
antarīkṣāya ca dive mahate ca svāhā | oṃ svaścandramase nakṣatrebhyo
digbhyo mahate ca svāhā | oṃ bhūrbhuvaḥsvaścandramase nakṣatrebhyo
digbhyo mahate ca svāhā |

sruvañcaiva samādāya ghṛtenāpūryate punaḥ |
homadravyāṇi nikṣipya nābhau saṃsthāpyate punaḥ ||

agnernāmakṛtiṃ kṛtvā dadyāt pūrṇāhutiṃ priye |
brahmārpaṇena na manunā dadyāt pūrṇāhutiṃ punaḥ |
yojayed hṛdaye dhāmni sveṣṭaṃ sādhakasattamaḥ ||

agnimukhanirūpaṇam

śāradāyām -

yataḥ kāṣṭhaṃ tataḥ śrotraṃ yatau dhūmo'tra nāsikā |
yatrālpajvalanaṃ netraṃ yato bhasma tataḥ śiraḥ |
yatra prajvalito vahnistanmukhaṃ jātavedasaḥ ||

śrotrādiṣu homaphalam

phalamāha śāradāyām -

vadhiratvaṃ karṇahome netra kṣatamavāpnuyāt |
nāsikāyāṃ manaḥpīḍā śivohomo hi śūladaḥ |
mukhe sindūravālārka vahnerhomaḥ śubhāvahaḥ ||

bherīvāridahastīndradhvanirvahneḥ śubhapradaḥ ||

candracandanakundābho dhūmaḥ sarvārthasiddhidaḥ |
kharavāyasavacchabdo vahniḥ sarvavināśakṛt ||

kṛṣṇaḥ kṛṣṇagatervarṇau yajamānaṃ vināśayet |
nāgacampakapunnāgapāṭalāyūthikānibhaḥ ||

padmendīvarakahlārasarpirguggulasannibhaḥ |
pāvakasya śubho gandha ityuktastantravedibhiḥ ||

pūtigandho hutabhujo hoturduḥkhaprado bhavet |
evaṃ vidheṣu doṣeṣu prāyaścittāya deśikaḥ |
mūlenājyena juhuyāt pañcaviṃśatikāhutīḥ ||

iti homavidhinirṇayaḥ |

sarvamaṅgalādināmārthaḥ

sarvamaṅgalādināmnāṃ yogārthānāha -

maṅgalā'rhasi sarveṣāṃ tena tvaṃ sarvamaṅgalā |
varadā'si ca martyānāṃ varadā tena kīrtyase ||

aśeṣaṃ jayase durgaṃ durgā tena nigadyase |
bhaktānāṃ śaṃ karosīti śaṅkarī tvaṃ tu gīyase ||

saṃsārārṇavamagnānāṃ sarveṣāṃ prāṇināmiha |
durgaikā hi paraḥ poto narāṇāṃ muktaye sadā ||

saṃsārārṇavamagnānāṃ durgaikā paramaṃ padam |
durgaikā devatāḥ sarvā durgaikā karma vaidikam ||

durgaikā paramaṃ jñānaṃ durgaikā paramaṃ balam |
na tvayā rahitaṃ kiñcid bhūtaṃ sthāvarajaṅgamam ||

durgaikā paramā devī durgaikā paramaṃ padam |
durgaikā paramaṃ jñānaṃ durgaikā jñānameva ca ||

durgaikā paramaṃ satyaṃ durgaikā paramā gatiḥ |
durgaikā paramaṃ daivaṃ durgaikā paramauṣadham ||

durgaikā sukhamatyantaṃ durgaikā nirvṛtiḥ parā |
durgaikā paramā tuṣṭi durgaikā paramaṃ yaśaḥ ||

durgaikā paramaṃ tatvaṃ durgābhinnamidaṃ jagat |
prāṇaprayāṇapātheyaṃ saṃsāravyādhibheṣajam |
durgārṇavaparitrāṇaṃ durgānāmākṣaradvayam ||

iti śrīparivrācakācārya
paramahaṃsatīrthāvadhūtaśrīmadbrahmānandagirikṛtāyāṃ
śāktānandataraṅgiṇyāṃ homādinirṇayo nāmāṣṭādaśollāsaḥ
samāptaḥ || 18 ||

samāpto'yaṃ granthaḥ

Vollständiger Sanskrittext in Devanagari

Die folgende Devanagari-Fassung folgt vollständig der vom Nutzer bereitgestellten Muktabodha-Datei.

शाक्तानन्दतरंगिणी

प्रथमोल्लासः

मङ्गलाचरणम्

प्रणम्य प्रकृतिं नित्यां परमात्मस्वरूपिणीम् |
तन्यते भुक्तिमुक्त्यर्थं शाक्तानन्दतरङ्गिणीम् ||

प्रकृतिशब्दार्थः

अथ का प्रकृतिः ? तथाहि - गुणत्रयसाम्यावस्था प्रकृतिः | तथा
चोक्तं यामले -

सत्वं रजस्तम इति गुणत्रयमुदाहृतम् |
साम्यावस्थितिरेतेषामव्यक्तं प्रकृतिं विदुः |
सैव मूलप्रकृतिः स्यात् प्रधानं पुरुषोऽपि च ||

अन्यत्रापि -

सत्त्वं रजस्तम इति गुणानां त्रितयं प्रिये |
यदा सा परमा शक्तिर्गुणाधिष्ठानमाचरेत् |
प्रकृतित्वं भवेत्तस्याः पुरुषः स्यात् सदाशिवः ||

नित्याशब्दार्थः

नित्याशब्दार्थमाह शक्तियामले -

ब्रह्मविष्णुशिवादीनां भवो यस्यां निजेच्छया |
पुनः प्रलीयते यस्यां नित्या सा परिकीर्तिता ||

परमात्मशब्दार्थः

परमश्चासौ आत्मा चेति परमात्मा, उत्कृष्ट आत्मा इत्यर्थः |
उत्कृष्टत्वं च स्वेच्छया ब्रह्मविष्णुशिवादिशरीराणामुत्पादकत्वम् |
अथवा तत्तदिन्द्रियरहितोऽपि तत्तदिन्द्रियजन्यप्रत्यक्षाश्रयः | तथा च
श्रुतिः (श्वेता० ३/१९) -

अपाणिपादो जवनो गृहीता पश्यत्यचक्षुः स शृणोत्यकर्णः |
स वेत्ति विश्वं नहि तस्य वेत्ता तमाहुराद्यं पुरुषं महान्तम् || इति |

नित्यज्ञानकृत्याश्रयः परमात्मा | स च लाघवाद् एक एव | स च
जन्यज्ञानप्रकृत्याश्रयो जीवात्मा, स चानन्तः,
मनुष्यपशुपक्ष्यादिभेदात् | तथा शिवविष्णुदुर्गादीनां
शरीरभेदाद् परमात्मा नाना एवास्तु इति वाच्यम्,
घटाद्युपाधिभेदेनाकाशस्य नानात्वभ्रमवत्
मनुष्यपशुपक्ष्यादिशरीरभेदेनात्मनो भिन्नत्वभ्रमात्
सुषुप्तिप्रलयादौ शरीरनाशे आत्मन एकत्वदर्शनात्, तथा
भक्तानुग्रहाय गृहीतशरीराणां शिवादिदैवतानां नानात्वेन
तत्र नानात्वभ्रमात् | नहि भ्रमाद् वस्तुसिद्धिरिति |

अथ उल्लासविषयनिर्णयः प्रतिपाद्यमाह -

उल्लासे प्रथमे वक्ष्ये शरीरं कर्मसम्भवम् |
दीक्षा द्वितीये वक्ष्यामि तृतीये योगनिर्णयम् ||

प्रातःकृत्यं चतुर्थे तु आसनं पञ्चमे तथा |
अन्तर्यागविधिं षष्ठे नित्यपूजा च सप्तमे ||

वसौ मालाविधानं तु नवमे जपलक्षणम् |
महासेतुं च सेतुं च कुल्लुकां दशमे तथा ||

मुखस्य शोधनं रुद्रे द्वादशे च पुरस्क्रियाम् |
संस्कारं यन्त्रराजस्य बलिदानं त्रयोदशे ||

फलं चतुर्दशे चैव उपचारादिदानजम् |
नामस्मरणपूजादिफलं पञ्चदशे तथा ||

कलौ संसर्गदोषादि प्रायश्चित्तं तु षोडशे |
कुण्डं सप्तदशे चैव होमं चाष्टादशे ततः ||

ततः सर्वमङ्गलादिनाम्नामर्थो निरूपितः |
दुर्गादेव्याश्च माहात्म्यं विशेषेण प्रदर्शितम् |
गुरुपादरजो ध्यात्वा कृत उल्लासनिर्णयः ||

शरीरोत्पत्तिक्रमः

ज्ञानभाष्ये देव्युवाच-

शरीरं कीदृशं नाथ मुक्तिर्वा केन कर्मणा |
इदानीं श्रोतुमिच्छामि ब्रूहि मे शशिशेखर ||

ईश्वर उवाच

शृणु देवि प्रवक्ष्यामि शरीरं कर्मसम्भवम् |
रजस्वला यदा नारी विशुद्धा पञ्चमे दिने ||

पीडिता कामबाणेन ततः पुरुषमीहते |
भगलिङ्गसमायोगान्मैथुनं स्यात्तया तयोः ||

अन्योन्यस्पर्शनाद् देवि ! जायते च महत्सुखम् |
क्षरते च तथा रेतः प्राणापानादिसंश्रितम् ||

क्षितिरापस्तथा तेजो वायुराकाशमेव च |
सर्वेषां तत्त्वं प्रादुः स्याद् देहस्थरक्तबीजयोः ||

नाभिरन्ध्रे तदा देवि ! भ्राम्यते च समीरणैः |
कुम्भकारो यथा चक्रे घटते च घटादिकम् ||

तथा समीरणो गर्भे घटते प्राणिनां तनुम् |
कललं चैकरात्रेण बुद्बुदं पञ्चमे दिने ||

शोणितं दशरात्रेण मांसपिण्डं चतुर्दशे |
मासैकेऽपि च सम्पूर्णे मांसपिण्डोऽङ्कुरायते ||

आदौ संजायते पिण्डो ब्रह्माण्डः सदृशाङ्कुरः |
तस्य मध्ये सुमेरुश्च कङ्कालदण्डरूपिणः ||

चराचराणां सर्वेषां देवादीनां विशेषतः |
आलयः सर्वभूतानां मेरोरभ्यन्तरेऽपि च ||

प्रदीपकलिकाकारो जीवो हृदि सदा स्थितम् |
रज्जुबद्धो यथा श्येनो गतोऽप्याकृष्यते पुनः ||

प्राणबद्धस्तथा जीवः प्राणापानेन कृष्यते |
जीवस्य परमेशानि परिवारगणं शृणु ||

अक्षिणी नासिके कर्णौ जिह्वा च कमलानने |
हस्तौ पादौ महेशानि ! गुह्योपस्थौ क्रमात् प्रिये ||

नाभिश्च परमेशानि ! मनश्च परमेश्वरि |
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्याख्याश्चेति देहे संस्थिताः ||

इन्द्रियाणां च सर्वेषां मनः प्रमसारथिः |
पापैः पुण्यैर्महेशानि बद्धः स्यादात्मनः प्रिये ||

स्ङ्गत्या सदसत्कर्म जीवः सर्वं करोति हि |
विशुद्धसात्त्विको जीवः सदसत्कर्मवर्जितः ||

मनसा जीवसंयोगात् सत्कार्यं कुरुते सदा |
मासद्वये तु सम्पूर्णे मेदस्तत्र प्रजायते ||

मज्जास्थीनि त्रिभिर्मासैः केशास्त्वक् च चतुष्टये |
कर्णाक्षिनासिका वक्त्रं कण्ठोदरं च पञ्चमे ||

रक्तादुत्पद्यते शुक्रं शुक्राद् बिन्दुसमुद्भवः |
प्राणतो वायुरुत्पन्नः कालाग्निः स्यादपानतः ||

शुक्रतो नाडिकोत्पत्तिः शुक्रादग्निः समुद्भवः |
मांसतश्च मलोत्पत्तिर्मज्जा चापि ततो भवेत् ||

वायुना प्राणनिष्पत्तिरपानादग्निसम्भवः |
शुक्रेणोत्पादिता जिह्वा नासिका सर्वदेहिनाम् ||

रक्तादुत्पद्यते नेत्रं वामं चैव तु दक्षिणम् |
प्राणादुत्पद्यते शून्यं प्राणरन्ध्रद्वयं तथा ||

षष्ठे मुखं तथा पादौ सर्वाङ्गानि च सप्तमे |
सन्धिः साम्पूर्णतां याति अष्टमे मासि वै ततः ||

अण्डाधारस्तु कङ्काल आरभ्य गुदमूलतः |
द्वात्रिशज्ज्ञानविज्ञेय ग्रन्थिको वर्द्धतः सदा |
तस्य मध्ये सदा सर्वा नाड्यस्तत्र व्यवस्थिताः ||

शरीस्थनाडीनिर्णयः

इडा च पिङ्गला चैव सुषुम्ना च तृतीयिका |
गान्धारी हस्तिजिह्वा च पूषा चैव यशस्विनी ||

अलम्बुषा कुहुश्चैव शङ्खिनी दशमी तथा |
अन्याश्च नाडिकाः क्षुद्राः सहस्राणां द्विसप्ततिः ||

इडा च वामभागे तु दक्षिणे पिङ्गला तथा |
ब्रह्मरन्ध्रे सुषुम्ना च गान्धारी वामचक्षुषि ||

दक्षिणे हस्तिजिह्वा च पूषा कर्णेऽथ दक्षिणे |
वामे यशस्विनी चैव मुखे चालम्बुषा तथा ||

कुहुश्च लिङ्गमूले च शङ्खिनी शिरसोपरि |
एवं द्वारं समावृत्य तिष्ठन्ति दशनाडिकाः ||

क्षितिश्च वारितेजश्च वायुराकाशमेव च |
स्थैर्यं गता इमे पञ्च बाह्याभ्यन्तर एव च |

भूतगुणाः

अस्थि चर्म तथा नाडी लोममांसस्तथैव च |
एते पञ्चगुणाः प्रोक्ताः पृथिव्यां च व्यवस्थिताः ||

मलमूत्रं तथा शुक्रं श्लेष्मा शोणितमेव च |
एते पञ्चगुणाः प्रोक्ता आपस्तत्र व्यवस्थिताः ||

क्षुधा तृष्णा तथा निद्रा प्रमोहः क्षान्तिरेव च |
एते पञ्चगुणाः प्रोक्तास्तेजस्तत्र व्यवस्थितम् ||

विरोधाक्षेपणाकुञ्चधारणं तर्पणं तथा |
एते पञ्चगुणाः प्रोक्ताः मारुते च व्यवस्थिताः ||

रागो द्वेषश्च मोहश्च भयं लज्जा तथैव च |
एते पञ्चगुणाः प्रोक्ता आकाशे च व्यवस्थिताः ||

शरीरस्थवायुनिर्णयः

प्राणापानसमानश्चोदानव्यानौ च वायवः |
नागः कूर्मोऽथा कृकरो देवदत्तो धनञ्जयः ||

एते दशगुणाः प्रोक्ताः सर्वे प्राणसमात्मकाः |
हृदि प्राणो वसेन्नित्यमपानो गुदमण्डले ||

समानो नाभिदेशे च उदानः कण्ठदेशतः |
व्यानः सर्वशरीरे तु प्रधानाः पञ्चवायवः ||

नगः कूर्मोऽथ कृकरो देवदत्तो धनञ्जयः |
एते नाडीसहस्रेषु वर्तन्ते जीवरूपिणः ||

शरीरकोषवर्णनम् |

ब्रह्माण्डे ये गुणाः सन्ति ते तिष्ठन्ति कलेवरे |
पातालं भूधरा लोका आदित्यादि नवग्रहाः ||

(भूरादि सप्तस्वर्गाश्च नामाश्च सर्वदेहिनाम्) |
पिण्डमध्ये स्थिताः सर्वे स्थानं तेषां वदामि ते ||

शरीरे सप्तपातालवर्णनम्

पादाधस्त्वतलं विद्यात्तदूर्ध्वं वितलं तथा |
जानुनोः सुतलं चैव तलं च सन्धिरन्ध्रके |
तलातलं गुद(ल्फ)मध्ये लिङ्गमूले रसातलम् |
पातालं कटिसन्धौ च पादादौ लक्षयेद् बुधः ||

शरीरे भूरादिलोककथनम्

भूर्लोको नाभिदेशे तु भुवर्लोकस्तथा हृदि |
स्वर्लोकः कण्ठदेशे तु महर्लोकश्च चक्षुषि ||

जनलोकस्तदूर्ध्वञ्च तपोलोको ललाटके |
सत्यलोको महायोनौ भुवनानि चतुर्दशे ||

शरीरे सप्ताचलवनर्णनम्

त्रिकोणे च स्थितो मेरूर्ध्वलोके च मन्दरः |
कैलासो दक्षिणे कोणे वामकोणे हिमालयः |
विन्ध्यो विष्णुस्तदूर्ध्वे च सप्तैते कुलपर्वताः ||

शरीरस्थ सप्तद्वीपवर्णनम्

अस्थि स्थाने महेशानि ! जम्बूद्वीपो व्यवस्थितः |
मांसेषु च कुशद्वीपः क्रौञ्चद्वीपः शिरासु च ||

शाकद्वीपः स्थितोरक्ते प्राणिणां सर्वसन्धिषु |
तदूर्ध्वं शाल्मलिद्वीपः प्लक्षश्च लोमसञ्चये |
नाभौ च पुष्करद्वीपः सागरस्तदनन्तरम् ||

शरीरस्थसप्तसागरवर्णनम्

लवणोदस्तथा मूत्रे शुक्रे क्षीरोदसागरः |
मज्जा दधिसमुद्रश्च तदूर्ध्वं घृतसागरः ||

रसोदके रसः प्रोक्त इति पुस्तकान्तरे पाठः |

वसापः सागरः प्रोक्त इक्षुः स्यात् कटिशोणितम् |
शोणितेषु सुरासिन्धुः कथिताः सप्तसागराः ||

शरीरस्थग्रहमण्डलम्

ग्रहाणां मण्डलम् चैव शृणु वक्ष्यामि पार्वति ! |
नादचक्रे स्थितः सूर्यो बिन्दुचक्रे च चन्द्र्माः ||

लोचने मङ्गलः प्रोक्तो हृदि सोमसुतस्तथा |
उदरे च गुरुश्चैव शुक्रे शुक्रस्तथैव च ||

नाभिचक्रे स्थितो मन्दो मुखे राहुः स्थितः सदा |
पादे नाभौ च केतुश्च शरीरे ग्रहम्ण्डलम् ||

गर्भस्थजीवस्य पूर्वजन्मस्मरणम्

नवमे मासि गर्भस्थः सर्वान् संस्मरते मनः |
नवद्वारे पुरे देहि समयांश्च विकारकान् ||

सुखं दुःखं समं कृत्वा भुक्तं च हृदये नृणाम् |
सुकृतं दुष्कृतं चैव यत्कृतं पूर्वजन्मनि ||

तत्सर्वं सफलं ज्ञात्वा ऊर्ध्वपादस्त्वधोमुखः |
गर्भस्तु संप्रविष्टाऽसौ स्तिमिते घोरदर्शने ||

यदि माता सुखं भुङ्क्ते अन्नपानादिकं ततः |
जनन्या नाभिदेशे तु मुखं दत्त्वा पिवत्यसौ ||

ततो जीवति गर्भेऽसौ अन्यथा मरणं भवेत् |
अभ्यस्यामि शिवं ज्ञानं सांसारार्णवतारणम् ||

(देवद्विजगुरूणां हि पूजनं शङ्कयान्वितम्) |
करिष्यामि यथा भाग्यं सत्यं सत्यं न संशयः ||

चिरयोगी ततो भूत्वा मुक्तो यास्यामि तत्पदम् |
एवं गर्भस्थितो जीवो गर्भयातनयार्दितः |
नित्यं भावयते चित्ते लब्धचैतन्यलक्षणः |
एतस्मिन्नन्तरे देवि विश्वेषां गर्भसङ्कटे ||

नवमे दशमे मासि प्रबलैः सूतिमारुतैः |
निःसार्यते बाण इव जन्तुश्छिद्रेण सज्वरः |
पतितोऽपि न जानाति मूर्च्छितोऽपि ततश्च्युतः ||

सूतिवातस्य वेगेन योनिरन्ध्रस्य पीडनात् |
विस्मृतं सकलं ज्ञानं गर्भे यच्चिन्तितं हृदि ||

यथा भवति तत्त्वेषु सूतिभूतेषु पीडनात् |
मातरं स्मरते नित्यं बुभुक्षा दृढवेदनम् ||

स्त्री-पुरुषादि भेदकारणम्

रक्ताधिका भवेन्नारो भवेच्छुक्राधिकः पुमान् |
नपुंसकं ततो जातं साम्ये च रजबीजयोः ||

पञ्चैतान्यपि सृज्यन्ते गर्भस्थस्यैव देहिनः |
आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च ||

जीवावस्थाकथनम्

बालः शिशुश्च पोगण्डः किशोरकस्तथैव च |
अतः परं तु युवकः प्रौढश्चैव ततः परम् ||

अतिप्रौढस्तथा वृद्धश्चातिवृद्धस्ततः परम् |
पलितं मरणं चैव अवस्थाः परिकीर्तिताः ||

तत्क्षणादेव गृह्णाति शरीरमातिवाहिकम् |
केवलं तन्मनुष्याणां नान्येषां प्राणिनां क्वचित् ||

प्रेतदेहमिति प्रोक्तं क्रमादेव न संशयः |
ततः सपिण्डीकरणे बान्धवैः सत्कृते नरैः ||

पूर्णसंवत्सरे देहमतोऽन्यं सम्प्रपद्यते |
ततः स नरके याति स्वर्गे वा स्वेन कर्मणा ||

तत्क्षणात् मृत्युक्षणादिति |

जीवानां कर्मफलप्रकारः

देवत्वमथ मानुष्यं पशुत्वं पक्षितां तथा |
कृमित्वं स्थावरत्वं च याति जन्तुः स्वकर्मभिः ||

स्थावरा जङ्गमाद्याश्च पक्षिणः पशवो नराः |
जायन्ते वा म्रियन्ते वा संसारे दुःखसागरे ||

कर्मणा जायते जन्तुः कर्मणैव प्रलीयते |
देहे विनष्टे तत्कर्म पुनर्देहं प्रपद्यते ||

तथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् |
तथा शुभाशुभं कर्म कर्तारमनुगच्छति ||

प्राक्तनं बलवत्कर्म कोऽन्यथा तत्करिष्यति |
देहः कर्मात्मकः प्रोक्तस्तत्तद् देवि ! प्रतिष्ठितम् ||

कर्मयोगानुरूपेण निर्माणं विधिरादिशेत् |
चराचरमिदं देवि ! सर्वं कर्मात्मकं प्रिये ||

माता कर्म पिता कर्म कर्मैव परमो गुरुः |
स्वर्गं वा नरकं वापि कर्मणैव लभेन्नरः ||

सुखदुःखमयैः स्वीयैः पुण्यपापैर्नियन्त्रितः |
तत्तज्जातियुतं देहं सम्भोगं च स्वकर्मजम् ||

मनुष्यजन्मोत्कर्षकथनम्

अत्र जन्मसहस्रैस्तु सहस्रैरपि पार्वति ! |
कदाचिल्लभते जन्तुर्मानुष्यं पुण्यसञ्चयात् ||

निद्रा च मैथुनाहाराः सर्वेषां प्राणिनां समाः |
ज्ञानवान्मानवः प्रोक्तो ज्ञानहीनः पशुः प्रिये ||

सम्पदः स्वप्नसङ्काशा यौवनं कुसुमोपमम् |
तडिद्वत् परमायुश्च यस्य ज्ञानवतो धृतिः ||

चतुरशीतिलक्षेषु शरीरेषु शरीरिभिः |
न मानुष्यं विनान्यत्र तत्त्वज्ञानं तु लभ्यते ||

ब्रह्मविष्णुमहेशादिदेवताभूतजातयः |
नाशमेवानुधावन्ति तस्माच्छ्रेयः समाचरेत् ||

मोहप्रभावः

स्वदेहधनदारादिनिरताः सर्वजन्तवः |
जायन्ते च म्रियन्ते च हा हताऽज्ञानमोहिताः ||

प्रभवं सर्वदुःखानामाश्रयं सकलापदाम् |
आलयं सर्वपापानां संसारं वर्जयेत् प्रिये ||

प्रतिक्षणमयं कायः क्षीयमाणो न लक्ष्यते |
आमकुम्भ इवाम्भस्थो विशीर्णा नैव भाव्यते ||

अपत्यं मे कलत्रं मे धनं मे बान्धवाश्च मे |
लपन्तमिति मर्त्त्यं तमत्ति कालवृको बलात् ||

पृथिवी दह्यते येन मेरुश्चापि विदार्यते |
शोष्यते सागरजलं शरीरेष्वपि का कथा ||

मोहस्य संसारकारणत्वकथनम्

लोहपाशमयैः पाशैर्नरो बद्धोऽपि मुच्यते |
स्त्रीधनादिषु संसक्तो मुच्यते न कदाचन ||

असकृद् देहकर्माणि सुखदुःखानि भुञ्जते |
परत्राऽज्ञानिनो देवि ! यान्त्यायान्ति पुनः पुनः ||

अरज्जुबन्धनं सङ्गो दुष्टसङ्गो महाविषः |
सत्सङ्गश्च विवेकश्च निर्मलं नयनद्वयम् |
यस्य नास्ति नरः सोऽन्धः कथं न स्यादमार्गगः ||

मोक्षकारणम्

द्वे पदे मोक्षबन्धाय निर्ममेति ममेति च |
ममेति बध्यते जन्तुर्निममेति च मुच्यते ||

ममेत्यध्यासनाद् बन्धो विमुक्तिर्निर्ममेति च |
मांसलुब्धो यथा मत्स्यो लौहशङ्कुं न पश्यति ||

सुखलुब्धस्तथा देही यमबाधां न पश्यति |
कृत्वा पापविनिर्भिन्नं सिक्तं विषयसर्पिषा ||

रागद्वेषानलैः पक्वं मृत्युरश्नाति मानवम् |
स्वदेहमपि जीवोऽयं त्यक्त्वा याति कुलेश्वरि ||

स्त्रीमातृधनपुत्रादिसम्बन्धः केन हेतुना |

संसारस्य दुःखरूपत्ववर्णनम्

शतं जीवनमत्यल्पं निद्रा तस्यार्धहारिणी |
बाल्यरोगजरादुःखैरर्द्ध तदपि निष्फलम् ||

दुःखमूलो हि संसारः स यस्यास्ति स दुःखितः |
तस्य त्यागः कृतो येन स सुखी नापरः प्रिये ||

प्रभाते मलमूत्राभ्यां मध्याह्ने क्षुत्पिपासया |
रात्रौ मदननिद्राभ्यां बाध्यन्ते मानवाः सदा ||

दिव्यौषधं न सेवन्ते महाव्याधिविनाशनम् |
तद् व्याधिर्वद्धनापथ्यं कुर्वन्ति बहुशो जनाः ||

सुकर्मफलदं हित्वा दुष्कर्माणि करोति यः |
कामधेनुं समाक्रम्य ह्यर्कक्षीरं स मार्गतिः ||

अनित्यानि शरीराणि विभवो नैव शाश्वतः |
नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसञ्चयः ||

अध्रुवेण शरीरेण प्रतिक्षणविनाशिना |
यो ध्रुवं नार्जयेद् धर्म स मर्त्यो मूढचेतनः ||

नामुत्र हि सहायार्थं पिता माता च गच्छति |
नापि पुत्रो न वा जाति धर्मस्तिष्ठति केवलम् ||

पुत्रदारमयैः पाशैः पुमान् बद्धो न मुच्यते |
पण्डिते चैव मूर्खे च बलिन्यप्यथ दुर्बले ||

ईश्वरे च दरिद्रे च मृत्योः सर्वत्र तुल्यता |
राजतः सलिलादग्नेश्चौरतः स्वजनादपि ||

भयमर्थवतां नित्यं मृत्योः पापभृतामिव |
श्वःकार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् ||

नहि प्रतीक्षते मृत्युः कृतमस्य न वा कृतम् |
कर्मणा मनसा वाचा यः स कर्मनिरतः सदा ||

अफलाकाङ्क्षि चित्तो यः स मोक्षमधिगच्छति |

अफलाकाङ्क्षि स्वकीयभोगजनकांक्षारहितमित्यर्थः |

अहो मोहस्य माहात्म्यं तन्मायाजनितस्य च |
किमन्यमपि देवेशि मोहयेदमरानपि ||

इति यामलवचनात् |

मार्कण्डेये -

महामाया हरेश्चैतत्तया सम्मोह्यते जगत् |

तया महामायया जगत् संसारः मोह्यते | न केवलं जगत् सम्मोह्यते,
देवानामपि चेतांसि |

ज्ञानिनामपि चेतांसि देवी भगवती हि सा ||

बलादाकृष्य मोहाय महामाया प्रयच्छति |

ज्ञानिनामिति प्रशंसायामिन्, नित्यज्ञानिनामित्यर्थः ||

महामायाशब्दार्थः

महती चासौ माया चेति महामाया, ब्रह्मविष्णुशिवादीना
मोहजनकत्वात् महामाया | तथा चोक्तं यामले -

सैव माया प्रकृतिर्या सम्मोहयति शङ्करम् |
हरिं तथा विरञ्चि च तथैवान्यांश्च निर्जरान् ||

कालिकापुराणे (६, ६१-६३) -

गर्भान्तर्ज्ञानसम्पन्नं प्रेरितं सूतिमारुतैः |
उत्पन्नं ज्ञानरहितं कुरुते या निरन्तरम् ||

पूर्वातिपूर्वसंस्कारसम्मोहं संनियोज्य च |
आहारादौ ततो मोहं ममत्वं ज्ञानसंशयम् ||

क्रोधोपरोधनादिषु क्षिप्त्वा क्षिप्त्वा पुनः पुनह् |
पश्चात् कामे नियोज्याशु चिन्तायुक्तमहर्न्निशम् ||

महामायाभेदः

सा महामाया द्विविधा-विद्याऽविद्या च | या महामाया
मुक्तेर्हेतुभूता सा विद्या | या महामाया संसारबन्धनहेतुभूता
साऽविद्या | मार्कण्डेये -

सा विद्या परमामुक्तेर्हेतुभूता सनातनी |
संसारबन्धहेतुश्च सैव सर्वेश्वरेश्वरी ||

अन्यत्रापि -

विद्या वाप्यथवाऽविद्या द्वे एते माययावृते |
तत्कर्म यच्च बन्धाय साऽविद्या परिकीर्तिता ||

यन्न बन्धाय तत्कर्म सा विद्या परिकीर्तिता ||

विद्या तु सर्वदा सेव्या नाप्यविद्या कथञ्चन |
अविद्या कर्मबन्धः स्याद् तया ज्ञानं प्रणश्यति ||

ज्ञाननाशाद् भवेद्धानिर्हानात् संसरणं पुनः |
संसारात्तु भवेद् घोराद् घोरं नरकमेव च |
तस्मादविद्या कुत्रापि न सेव्यापि कदाचन ||

विद्याप्रशंसा

या विद्या सा महामाया सा तु सेव्या सदा बुधैः |

ऽअन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासतेऽ (ईश. ९) इति श्रुतेः |
अन्यत्रापि संसारैकनियतिरूपाऽविद्या इति | रुद्रयामले -

सुखदा मोक्षदा नित्या सर्वभूतेषु संस्थिता |
यदा तुष्टा भवेन्माया तदा सिद्धिमुपालभेत् ||

बन्दनीया सदा स्तुत्या पूजनीया च सर्वदा |
श्रोतव्या कीर्त्तितव्या च माया नित्या नगात्मजा ||

वृथा न कालं गमयेद् द्यूतक्रीडादिना सुधीः |
गमयेद् देवतापूजाजपयागस्तवादिना ||

किमन्यैरसदालापैर्यदायुर्व्ययतामियात् |
तस्मान्मन्त्रादिकं सर्वं विज्ञाय श्रीगुरोर्मुखात् |
सुखेन मुच्यते देवि घोरसंसारबन्धनात् ||

इति श्रीपरिव्राजकाचार्यपरमहंसतीर्थावधूतश्रीमद्ब्रह्मानन्द-
गिरिकृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां शरीरनिर्णयो नाम
प्रथमोल्लासः ||

द्वितीयोल्लासः

ईश्वर उवाच -

दीक्षामाहात्म्यम्

शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि |
विना दीक्षां न मोक्षः स्यात् प्राणिनां शिवशासने ||

न योगेन विना यन्त्रो न मन्त्रेण विना हि सः |
द्वयोरभ्यासयोगश्च ब्रह्मसंसिद्धिकारकः ||

तमः परिवृते गेहे घटो दीपेन दृश्यते |
एवं मायावृतो ह्यात्मा मनुना गोचरीकृतः ||

सम्प्राप्ते षोडशे वर्षे दीक्षां कुर्यात् समाहितः |
रसैर्मन्त्रैर्यथा विद्घमयः सुवर्णतां व्रजेत् ||

दीक्षाविद्धस्तथा ह्यात्मा शिवत्वं लभते ध्रुवम् |

इति कुलार्णवात् | मन्त्रमुक्तावल्याम् -

जपो देवार्चनविधिः कार्यो दीक्षान्वितैर्नरैः ||

नास्ति पापं यतस्तेषां सूतकं च यतात्मनाम् |

रुद्रयामले -

आगमोक्तविधानेन कलौ देवान् यजेत् सुधीः ||

नहि देवाः प्रसीदन्ति कलौ चान्यविधानतः ||

आगमलक्षणम्

आगमशब्दव्युत्पत्तिमाह रुद्रयामले -

आगतः शिववक्त्रेभ्यो गतश्च गिरिजामुखे |
मतः श्रीवासुदेवस्य तस्मादागम उच्यते ||

वक्त्रेभ्य इति बहुवचनं पञ्चाम्नायलाभार्थम् | तथा च कुलार्णवे
-

मम पञ्चमुखेभ्यश्च पञ्चाम्नायाः समुद्गताः |
पूर्वपश्चिममतश्चैव दक्षिणोत्तरतस्तथा |
ऊर्ध्वं नयत्यधःसंस्थमूर्ध्वाम्नाय इतीरितः ||

यावन्तः पांशवो भूमेस्तावन्तः समुदीरिताः |
एकैकाम्नायजा मन्त्रा भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः ||

सर्वेषामेव मन्त्राणां देवता तत्फलप्रदा |

इति वचनेभ्यो वासुदेवस्य मतः सम्मत इत्यर्थः | तेन
वेदाविरुद्धत्वाल्लाभान्नागमव्युदासः | सदागम एवागमशब्दस्य
मुख्यत्वात् | अत एवागस्त्यसंहितायामसदागमस्य निन्दामाह शिवः -

कलौ प्रायेण देवेशि ! राजसास्तामसास्तथा ||

निषिद्धाचरणाः सन्तो मोहयन्त्यपरान् बहून् |
आवाभ्यां पिशितं रक्तं सुरां चैव सुरेश्वरि ||

वर्णाश्रमोचितं धर्ममविचार्यार्पयन्ति ये |
भूतप्रेतपिशाचास्ते भवन्ति ब्रह्मराक्षसाः ||

इति वचनात् श्रीक्रमेऽपि -

न दद्याद् ब्राह्मणो मद्यं महादेव्यै कथञ्(दा)चन |
ब्राह्मणो वामकामोऽपि मद्यं मासं न भक्षयेत् ||

देव्याश्च पश्चिमे भागे चक्रपार्श्वे निवेदयेत् |
तत्तद्द्रव्यं तु शूद्रस्य नान्येषां च कदाचन ||

वैश्यस्य माक्षिकं शुद्धं क्षत्रियस्य तु साज्यकम् |
ब्राह्मणश्च गवां क्षीरं ताम्रे वा विसृजेन्मधु ||

नारिकेलोदकं कांस्ये सर्वेषां द्रव्यशोधनम् || इति ||

अन्यत्रापि -

गोक्षीरं ब्राह्मणो दद्याद् गव्यमाज्यं च बाहुजः |
वैश्यैश्च माक्षिकं देयं शूद्रः पैष्ट्यादिकं चरेत् |

पैष्ट्यादिकमित्यत्र पौष्णादिकमिति पाठो दृश्यते, तथात्वे
शूद्रस्याप्यनुकल्पः | तथा च पूर्वत्र -

नारिकेलोदकं कांस्ये सर्वेषां द्रव्यशोधनम् | इत्युक्तेः ||

देव्याश्च पश्चिमे भागे चक्रपार्श्वे निवेदयेत् |
तत्तद्द्रव्यं तु शूद्रस्य नान्येषां तु कदाचन ||

इति वचनात् तथा चान्यत्र बहुषु तन्त्रवचनेषु शूद्रस्य
मुख्यद्रव्यादिदानस्य विहितत्वात् परस्पर विरोधे विकल्पाश्रयणम्,
अतस्तेषां

(शूद्राणां) सुरादानस्य ऐच्छिकत्वमायातम् | न केवलं
द्रव्याभाव एव शूद्रस्यानुकल्पो विधीयते | अपितु द्रव्यादिसत्त्वेऽपि
स्वेच्छया शूद्रोऽनुकल्पेनापि पूजां कर्तुमर्हतीति सर्वमनवद्यमिति
||

तथा गुरुणा दीक्षितः शिवशक्तिभ्यां
प्रोक्तमन्त्रयोगसमाश्रयेण साधकः कृतार्थो भवत्येव | तथा
चागमसारे -

शिवेन परया शक्त्या द्वाभ्यां कृत्स्नं समुद्धृतम् |
वाच्यवाचकभावेन द्वाभ्यां ब्रह्म प्रकाशितम् || इति

दीक्षाशब्दार्थः

दीक्षाशब्दार्थमाह यामले -

दीप्तज्ञानं तु या दद्यात् कुर्यात् पापक्षयं तथा |
तेन दीक्षेति लोकेऽस्मिन् कीर्तितं तन्त्रपारगैः ||

अदीक्षितार्चननिन्दा

उपचारसहस्रैस्तु पूजिता भक्तिसंयुतैः |
अदीक्षितार्चनं देवा न गृह्णन्ति कदाचन ||

तस्य कर्माखिलं व्यर्थं तस्माददीक्षितः पशुः |

मन्त्रग्रहणनियमः

क्रियासारे -

कल्पे दृष्ट्वा तु यो मन्त्रं जपेद् गुरुमनाश्रितः ||

सुतनाशो भवेत्तस्य फल किञ्चिन्न विद्यते |

यामले -

गुरोर्मुखान्महाविद्यां गृह्णीयात् पापनाशिनीम् ||
तस्माद्यत्नाद् गुरुं कृत्वा मन्त्रसाधनमाचरेत् ||

गुरुशब्दार्थः

गुरुशब्दार्थमाह यामले -

गुकारः सिद्धिदः प्रोक्तो रेफः पापस्य दाहकः |
उकारः शम्भुरित्युक्तस्त्रितयात्मा गुरुः स्मृतः ||

गुरुलक्षणम्

सारसंग्रहे -

विशुद्धमातापितृको जितेन्द्रियः
सर्वागमज्ञः परदुःखकातरः |
यथार्थवाग्वेदविदङ्गपारगः
शान्तः कुलीनो गुरुरीरितो द्विजः ||

ब्राह्मणगुरुकरणविधिः

द्विज इत्युपादानाद् ब्राह्मणेभ्यो मन्त्रग्रहणम् | तन्त्रे -

सदाचारो द्विजो यस्तु वर्णानां गुरुरेव सः |

अन्यत्रापि -

स्वधर्मनिरतो भूत्वा कृत्वा द्विजगुरोर्मुखात् |
सर्वसिद्धिमवाप्नोति शीघ्रं देवत्वमाप्नुयात् ||

शूद्रः शूद्रमुखाच्छ्रुत्वा विद्यां वा मन्त्रमेव वा |
गृहीत्वा नरकं याति दुःखमाप्नोति निश्चितम् ||

दीक्षाफलम्

नवरत्नेश्वरे -

सर्वेषामेव दीक्षाणां मुक्तिः फलखण्डितम् |
अविशेषाद् भवत्येषा प्रासङ्गिकास्तु भुक्तयः ||

यामले -

दीक्षितो ब्राह्मणो याति ब्रह्मलोकमनामयम् |
ऐन्द्रलोकं क्षत्रियस्तु प्राजापत्यं तथा विशः ||
याति गन्धर्वनगरं शूद्रो दीक्षाप्रभावतः ||

शूद्रदीक्षाविचारः

अत्र शूद्रदीक्षाधिकार श्रुतेः न शूद्राय मनुं दद्यात् इति वचनं
वेदमन्त्रपरं देवताविशेषपरं मन्त्रविशेषपरं च | वाराहीतन्त्रे
-

गोपालस्य मनुर्देयो महेशस्यापि पादजे |
तत्पत्न्याश्चापि सूर्यस्य गणेशस्य मनुस्तथा |
एष दीक्षाधिकारी स्यादन्यथा पापभाग् भवेत् ||

इति वचनात् देवतान्तरस्य मन्त्रे शूद्रानामधिकारः |
नृसिंहतापनीये श्रुतिः - सावित्रीं प्रणवं यजुर्लक्ष्मीं
स्त्रीशूद्राय नेच्छन्ति

इति | सावित्रीं लक्ष्मीं यजुः प्रणवं यदि जानीयात् स्त्रीशूद्रः स
मृतोऽधो गच्छति (१.३) इति च | लक्ष्मीं श्रीबीजं लक्ष्मीमन्त्रमित्यपि
कश्चित् | गोपालस्य दशाक्षरः, श्यामाया द्वाविंशत्यक्षरश्च
मन्त्रः स्वाहागर्भोऽपि शूद्राय देयः, सर्वषु वर्णेषु तथाश्रमेषु
(१.४) इति क्रमदीपिकायां अभिधानात् |

नात्र सिध्यपेक्षास्ति न चाऽमित्रादिदूषणम् |
न चाऽधिकारचिन्ताऽत्र ग्रहणे कालिकामनोः ||

इति कालीकुलसर्वस्ववचनाच्च | तस्माद्
गोपालदशाक्षरश्यामाद्वाविंशत्यक्षरमन्त्रग्रहणे
शूद्रस्याधिकारः |

ननु स्वाहा-प्रणवसंयुक्तं शूद्रे मन्त्रं ददद् द्विजः |
शूद्रो निरयगामी स्याद् ब्राह्मणो यात्यधोगतिम् ||

इति देवीयामलवचनात् स्वाहा प्रणवान्वितमन्त्रेषु
शूद्रस्यानधिकारप्रतीतेः प्रणवान्वित-गोपालमन्त्रे स्वाहागर्भित-
द्वाविंशत्यक्षर

श्यामामन्त्रे च कथं तस्याधिकार इति चेन्न |

तन्त्रोक्तं प्रणवं देवि ! वह्निजायां च सुन्दरि |
प्रजपेत् सततं शूद्रो नात्र कार्या विचारणा ||

इति भूतशुद्धिवचनेन तन्त्रोक्त-प्रणव-वह्निजायायोः
शूद्रोच्चार्यता-प्रतिपादनात् तदेकवाक्यतया तन्त्रोक्त
स्वाहाप्रणवान्वितेष्वेव मन्त्रेषु तस्याधिकारकल्पनात् | एवं यत्र
यत्र स्वाहा प्रणवालीढे मन्त्रे शूद्रस्याधिकारोक्ति दृश्यते, तत्र न
स्वरूपतः, अपितु वह्निजायादिस्थले मायाबीजादिप्रक्षेपेण | तथा
चोक्तम् -

श्रीविष्णोः कोटिमन्त्रे च कोटिमन्त्रे शिवस्य च |
शूद्राणामधिकारोऽस्ति स्वाहा-प्रणववर्जिते ||

वह्निजायास्थले मायां दत्त्वा शूद्रो जपेद्यदि |
जपात् सिद्धीश्वरो भूत्वा परं ब्रह्माधिगच्छति ||

तस्मात् तन्त्रोक्त-प्रणवाद्यन्वितेष्वेव गोपालादिमन्त्रेषु
शूद्राणामधिकार

इति सर्वमवदातम् |

स्त्रीगुरोर्दीक्षाग्रहणफलम्

स्त्रियो दीक्षा शुभा प्रोक्ता मातुश्चाष्टगुणा स्मृता |
स्वप्नलब्धा च या दीक्षा तत्र नास्ति विचारणा ||

स्त्रिय इति पदं न सर्वस्त्रीपरम् | विधवाया न गुरुत्वम् | तदुक्तं
तत्त्वसारे -

साध्वी चैव सदाचारा गुरुभक्ता जितेन्द्रिया |
सर्वतन्त्रार्थसारज्ञा सधवा पूजनेरता |
गुरुयोग्या भवेत्सा हि विधवां परिवर्जयेत् ||

यत्तु -

विधवायाः सुतादेशात् कन्यायाः पितुराज्ञया |
नाधिकारो विना नार्या भार्याया भर्तुराज्ञया ||

इति विधावाया गुरुत्वबोधकं वचनम्, तदमूलम् | समूलत्वेऽपि
-

सिद्धमन्त्रो नरः सर्वमयोग्यं योग्यतां नयेत् |

इति वचनैकवाक्यतया साधितमन्त्रविषयम् |

मन्त्रोद्धारः

गुरुदीक्षातन्त्रे -

मृतमप्यनुगच्छेत्तु विद्यामन्त्रो विशेषतः |
मन एव मनुष्यस्य पूर्वकर्माणि शंसति ||

यदि न स्यान्महेशानि मनुष्यत्वं कथं भवेत् |
दीक्षायां च कथं तस्य मनो भवति पार्वति ||

तस्मात्तु यत्नतो देवि पूर्वविद्यां समुद्धरेत् |

मन्त्रलिखननियमः

गुरुदीक्षातन्त्रे -

बकुलाश्वत्थवटकं पत्ररत्नं शृणु प्रिये ! |
वटपत्रे महेशानि शक्तिमन्त्रं लिखेत् प्रिये ||

अश्वत्थे विष्णुमन्त्रं च बकुले शिवमन्त्रकम् |
रक्तगन्धेन देवेशि काश्मीरैर्वा महेश्वरि ||

शक्तिमन्त्रं लिखेत् देवि चन्दनैर्विष्णुमन्त्रकम् |
भस्मना शिवमन्त्रं च विलिखेत् परमेश्वरि ||

विलिखेदिति सप्तसप्तषु पत्रेषु तत्तद्देवतायाः मन्त्रं लिखेदित्यर्थः |

प्राणप्रतिष्ठां तन्मन्त्रे कारयेद्यत्नतः सुधीः |

तत्तद् देवतायाः प्राणप्रतिष्ठां कुर्यादित्यर्थः |

यथाशक्त्युपचारेण सम्पूज्य परमेश्वरि ||

ततः शिष्यश्चार्घ्यपात्रं हस्ते कृत्वा महेश्वरि |
अनेन मनुना मन्त्री भास्कराय निवेदयेत् ||

अर्घ्यद्रव्यम्

अर्घ्यद्रव्यमाह -

आपः क्षीरं कुशाग्राणि घृतं दधि तथा मधु |
रक्तानि करवीराणि तथा रक्तं च चन्दनम् ||

अष्टाङ्गं एषकोऽर्घ्यो वै भानवे परिकीर्तितः |

गान्धर्वे -

न दद्याद् भास्करायार्घ्यं शङ्खतोयैर्महेश्वरि |

अर्घ्यदानमन्त्रः

ओं भो देव पृथिवीपाल सर्वशक्तिसमन्वित |
ममार्घ्यं च गृहाण त्व पूर्वविद्यां प्रकाशय ||

अर्घ्यं दत्त्वा नमस्कृत्य कृताञ्जलिः पठेत्ततः |
ओं सूर्यः सोमो यमः कालो महाभूतानि पञ्च वै |
एते शुभाशुभस्येह कर्मणो नव साक्षिणः ||

सर्वे देवा शरीरस्था मम मन्त्रस्य साक्षिणः |
पूर्वजन्मार्जितं विद्यां मम हस्ते प्रदापय ||

शाक्तिकीदीक्षा

पठित्वेदं महेशानि सत्त्वरं पत्रमुद्धरेत् |
उद्धृत्य पत्रमेकं तु गुरोर्हस्ते प्रदापयेत् ||

गुरुस्तु अक्षरश्रेणीमधीत्य परमेश्वरि |
सेतुं दत्त्वा महेशानि तन्मन्त्राष्टशतं जपेत् ||

शिष्यस्य मस्तके हस्तं दत्त्वा चाष्टशतं जपेत् |

(अन्यत्र-गुरुस्तु प्राङ्मुखो भूत्वा शिष्यः प्रत्यङ्मुखस्थितः |)

त्रिवारं दक्षिणे कर्णे वामकर्णे तथा सकृत् |
स्त्रीशूद्रविषये कुर्याद् वैपरीत्येन चिन्तनम् ||

एतच्च विष्ण्वादिविषयम् | शक्तौ च -

आचम्य संयतो भूत्वा प्राणायामं विधाय च |
अष्टोत्तरशतं जप्त्वा ॠष्यादिकसमन्वितम् |
अष्टकृत्वा वदेन्मन्त्रं वामकर्णे सुरेश्वरि ||

इयं दीक्षा सर्वतन्त्रे शाक्तिकी परिकीर्तिता |
गुरोर्लब्ध्वा महाविद्यां अष्टोत्तरशतं जपेत् ||

गुरवे दक्षिणां दद्याद् वित्तशाठ्यं न कारयेत् |
गुरवे गुरुपुत्राय तत्पत्न्यै वा प्रदापयेत् ||

कुलार्णवे -

श्रीगुरौ प्रीतिमापन्ने देवताप्रीतिमाप्नुयात् |
देवे च प्रीतिमापन्ने मन्त्रसिद्धिर्भवेद् ध्रुवम् ||

पत्ररत्नप्रदानेन दीक्षां कुर्यात् कलौ युगे |
ततः सिद्धो भवेन्मन्त्री नात्र कार्या विचारणा ||

एतज्ज्ञानं विना देवि दीक्षां कुर्याच्च यो नरः |
दीक्षा तु विफला तस्य चान्ते हि नरकं व्रजेत् ||

ततः शिष्यो महेशानि प्रणमेद् दण्डवद् भुवि |
त्वत् प्रसादादह देव कृतकृत्योऽस्मि सर्वतः |
मायामृत्युमहापाशाद् विमुक्तोऽस्मि शिवोऽस्मि च ||

एवमाभाष्य देवेशि ! श्रीगुरोश्चरणान्तिके |
पतितस्तन्मनाः शिष्यस्तिष्ठेद् भूमौ तु वाग्यतः ||

अनुज्ञां श्रीगुरोर्यावन्न लभेतोत्थितुं प्रिये ! |
उत्थापयेद् गुरुः शिष्यं मन्त्रमेतं समुच्चरन् ||

उत्तिष्ठ वत्स ! मुक्तोऽसि सम्यगाचारवान् भव |
कीर्तिः श्रीः कान्तिमेधायुर्बलारोग्यं सदास्तु ते ||

योगिनीहृदये -

मन्त्रं दत्त्वा चोपवासं गुरुर्नैव समाचरेत् |
महान्धकारनरके कृमिर्भवति चान्यथा ||

दीक्षां लब्ध्वा यदा मन्त्री चोपवासं समाचरेत् |
तस्य देवः सदा रुष्टः शापं दत्त्वा व्रजेत् पुरम् ||

उपदेशदीक्षा

तत्वसारे -

चन्द्रसूर्यग्रहे तीर्थे सिद्धक्षेत्रे शिवालये |
मन्त्रमात्रप्रकथनमुपदेशः स उच्यते ||

रुद्रयामले -

श्यामायां भैरवी ताराच्छिन्नमस्तासु भैरवे |
मज्जुघोषे तथा रौद्रे पञ्चाङ्गं नेष्यते बुधैः ||

तत्रापि गुह्यकालीविषये पञ्चायतनीदीक्षाऽस्त्येव | यथा
विश्वसारे -

भूपुरेषु चतुष्कोणे पूजयेत् क्रमशः सुधीः |
विष्णुं शिवं गणेशं च सूर्यं शक्तिं यथाक्रमात् |
पूजयेच्च महेशानि प्रधानं मध्यतो न्यसन् ||

दीक्षायां चक्रादिविचारस्यानावश्यकत्वम् ||

यः कुर्याच्चक्रगणनां दीक्षायां पशुपामरः |
स भ्रष्टः स च पापिष्ठो विष्ठायां जायते कृमिः ||

किं ॠणैः किं धनैर्वापि राश्यादिकविचारणैः |
सिद्धसाध्यसुसिद्धारिविचारं परिवर्जयेत् ||

नास्ति सत्यं महेशानि नक्षत्र्यादिविचारणा |
राश्यादिगणना नास्ति शङ्करेणेति भाषितम् ||

आगमकल्पद्रुमे -

रविसंक्रमणे चैव सूर्यस्य ग्रहणे तथा |
तत्र लग्नादिकं किञ्चिन्न विचार्यं कथञ्चन ||

यामले -

शरत्काले युगाद्यायां ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः |
बोधने चैव दुर्गायाः कालाकालं न शोधयेत् ||

कालविशेष-मन्त्रविशेषग्रहणनियमः

मत्स्यसूक्ते -

ग्रहणे च महातीर्थे नास्ति कालस्य निर्णयः |
सोमग्रहे विष्णुमन्त्रं सूर्ये शक्तिं न चाचरेत् ||

यामले -

सूर्यग्रहे शक्तिमन्त्रं न प्रदद्याज्जिजीविषुः |
न गृह्णीयादपि तथा यदीच्छेदात्मनो हितम् ||

तत्र विशेषविधिः

अत्र शक्तिपदं पञ्चमीपरम्, प्रकरणादित्युदयकरः | अत एव -

श्रीकामकालीबीजानि लोपादौर्गश्च यो मनुः |
सूर्यस्योपग्रहे लब्धो नृणां शीघ्रफलप्रदः ||

इति यामलवचनमपि सङ्गच्छते | पराश्रीकामबीजानीति
कुलमूलावतारे पाठः | पूर्ववचने शक्तिमन्त्रपदं
श्रीबीजाद्यतिरिक्तमन्त्रपरमिति तु शिवदीक्षाटीकाकृतः | यामले -

लग्ने वाप्यथवाऽलग्ने यत्र कुत्र तिथावपि |
गुरोराज्ञानुरूपेण दीक्षा कार्या विशेषतः ||

न तिथिर्न व्रतं पूजा न स्नानं न जपक्रिया |
दीक्षायां कारणं किञ्चित् स्वेच्छाप्राप्ते च सद्गुरौः ||

सर्वे वाराः ग्रहाः सर्वे नक्षत्राणि च राशयः |
यस्मिन्नहनि सन्तुष्टो गुरुः सर्वे शुभावहाः |
यदैवेच्छा तदा दीक्षा गुरोराज्ञानुसारतः ||

मन्त्राणां दशसंस्कारम्

अथ दशसंस्कारमाह शारदायाम् (२.११२) -

जननं जीवनं पश्चात्ताडनं बोधनं तथा |
अथाभिषेको विमलीकरणाप्यायने पुनः ||

तर्पणं दीपनं गुप्तिर्दशैता मन्त्रसंस्क्रियाः |
मन्त्राणां मातृकामध्यादुद्धारो जननं स्मृतम् ||

मातृकावर्णास्तु अकारादिक्षकारान्ताः | मातृकावर्णास्तु
अकारादिक्षकारान्ता मातृकार्णाः प्रकीर्तिताः इति
तन्त्रगन्धर्ववचनात् | मातृकायन्त्रलेखनमाह -

भूमौ गोमयलिप्तायां विलिख्याऽष्टदलान्वितम् |
चन्दनाद्यैः कठिन्या वा तार्त्तीयं कर्णिकागतम् ||

द्विर्द्विः स्वरान् केशरेषु वर्गानष्टदलेषु च |

तार्त्तीये हसौः -

कादिमान्ताः पञ्चवर्गा मातृकाः क्रमशोदिताः |
यादिवान्ताः शादिहान्ता लक्षणे विलिखेत्ततः ||

इति मातृकायन्त्रम् |

तस्माच्च गन्धपङ्केन भूर्जादौमन्त्रमुद्धरेत् |
प्रणवान्तरितान् कृत्वा मन्त्रवर्णान् जपेत् सुधीः |
एतज्जीवनमित्याहुमन्त्रतन्त्रविशारदाः ||

दशधा शतधा वा जपः | यथा विश्वसारे -

पृथक् शतं वा दशधा मन्त्रवर्णान् जपेत् सुधीः |
मन्त्रवर्णान् समालिख्य ताडयेच्चन्दनाम्भसा ||

प्रत्येकं वायुना मन्त्री ताडनं तदुदाहृतम् |

तन्त्रान्तरे -

ताडनं ताडयेद् वर्णानखिलांश्चन्दनाम्भसा |
शतं वा दशधा वापि बोधयेत्तु मनुं ततः |
विलिख्य मन्त्रं तन्मन्त्री प्रसूनैः करवीरजैः |
तन्मन्त्राक्षरसंख्यातैर्हन्याद् यान्तेन बोधनम् ||

यान्तेन रमिति बीजेन |

स्वतन्त्रोक्तविधानेन मन्त्री मन्त्रार्णसंख्यया |
अश्वत्थपल्लवैर्मन्त्रमभिषिञ्चेद् विशुद्धये ||

तन्त्रान्तरे -

मन्त्रस्य चामुकं वर्णमभिषिञ्चामि हृद्युतम् |
अभिषिञ्चेदष्टधा वा प्रत्येकमभिषेचनम् |
कुशोदकेन दुग्धेनाऽभिषेचनमुदाहृतम् || इति |

साञ्चिन्त्य मनसा मन्त्रं ज्योतिर्मन्त्रेण निर्दहेत् |
मन्त्रे मलत्रयं मन्त्री विमलीकरणं त्विदम् |
तारं व्योमाग्निमनुयुक् दण्डी ज्योतिर्मनुर्मतः ||

मनुश्चतुर्दशस्वरो दण्डी अनुस्वारः | तेन ओं ह्रौं इति |

कुशोदकेन जप्तेन प्रत्यर्ण प्रोक्षणं मनोः |
तेन मन्त्रेण विधिवदेतदाप्यापनं मतम् ||

अन्यत्र -

अमुकमन्त्रं तर्पयामि नम इत्यम्भसा च तम् |
मधुना शक्तिमन्त्रे वैष्णवे चेन्दुमज्जलैः ||

शैवे घृतेन दुग्धेन तर्पणं समुदीरितम् |

दशधा तर्पयेत्तावदिति तर्पणम् |

तारमायारमायोगे मनोर्दीपनमुच्यते |
शतमष्टोत्तरं चैव दीपयेत् साधकोत्तमः || इति |

तन्त्रान्तरे सप्तधा दीपनमिति |

जप्यमानस्य मन्त्रस्य गोपनं त्वप्रकाशनम् ||

इति मन्त्राणां दशसंस्काराः |

इष्टदेवस्य नित्यपूज्यत्वकथनम्

विश्वसारे -

ग्रहीत्वा च महाविद्यां जपेज्जीवावधि प्रिये |
महागुरुनिपातादौ न पूजायां विकल्पना ||

मोहाद्वा यदि वा दैवात् पूजयेन्न च साधकः |
तस्य सर्वविनाशः स्यान्मारयेत्तं सदाशिवः ||

अशुचौ वा शुचौ वापि सर्वदेशेऽपि सर्वदा |
पूजयेत् परया भक्त्या नात्र कार्या विचारणा ||

रुद्रयामले -

पूजयेन्मृतके वाऽपि जनने सरुजोऽपि वा |
सर्वत्रैष विधिः प्रोक्तः सर्वकामफलप्रदः ||

सूतकिनः पूजाविधिः

अथ सूतकिनः पूजां वक्ष्याम्यागमचोदिताम् |
स्नात्वा नित्यं च निर्वर्त्य मानस्या क्रियया तु वै |
बाह्यपूजाक्रमेणैव ध्यानयोगेन पूजयेत् ||

देवीविषये बाह्यपूजा कर्तव्या विशेषविधानात् | तथा चोक्तं
वाराहीतन्त्रे -

तारायाश्चैव काल्याश्च त्रिपुरायाश्च सुव्रते |
सूतके मृतके चैव न त्यजेयुर्जपार्चनम् ||

यामले -

अशुचिर्वा शुचिर्वापि गच्छंस्तिष्ठन् स्वपन्नपि |
न दोषो मानसे जाप्ये सर्वदेशेऽपि सर्वदा ||

विश्वसारे -

जाग्रत्शयान उत्तिष्ठन् गच्छन् भुञ्जान एव वा |
सिद्धमन्त्रे न दोषः स्यादशौचेऽपि जपेत् सदा |
न कल्पना दिवा रात्रौ न च सन्ध्यावसानके ||

अथ गुरुमाहात्म्यम्

गुरुः सर्वसुराधीशो गुरुः साक्षी कृताकृते |
सम्पूज्य सकलं कर्म कुर्यात्तस्याज्ञया सदा ||

गमनं पूजनं जापं भोजनं मननं तथा |
गृहीत्वाज्ञां गुरोः कुर्यात्तस्य सिद्धिर्विना जपात् ||

तन्त्रे -

त्रिसन्ध्यं श्रीगुरोर्ध्यानं त्रिसन्ध्यं पूजनं गुरोः |
त्रिसन्ध्यं भावेयेन्नित्यं गुरुं परमकारणम् ||

स्वगुरुं हि विना देवि ! नान्यं च गुरुमर्चयेत् |
प्रत्यक्षो वा परोक्षो वा प्रत्यहं प्रणमेद् गुरुम् ||

एकग्रामे स्थितो नित्यं त्रिसन्ध्यं प्रणमेद् गुरुम् |
क्रोशमात्रं स्थितो भक्त्या गुरुं प्रतिदिनं नमेत् ||

अर्द्धयोजनतः शिष्यः प्रणमेत् पञ्चपर्वसु |
एकयोजनमारभ्य योजनद्वादशावधिः ||

तत्तत्संख्यागतैर्मासैः प्रणमेत् श्रीगुरुं प्रिये |
यदि दूरे च चार्वङ्गि श्रीगुरुर्नगनदिनि |
संवत्सरस्य मध्ये तु द्विवारं पूजयेद् गुरुम् ||

द्विवारमिति एकधोत्तरायणे एकधा दक्षिणायने इत्यर्थः |

एवं यो नाचरेद् देवि ! स भवेद् ब्रह्मराक्षसः |
एकत्र गुरुणा सार्द्धं स्वपित्युपविशेच्च यः ||

स याति नरकं घोरं यावदिन्द्राश्चतुर्दशः |

तन्त्रे -

गुरुमालोकयन् शिष्य उत्तिष्ठन्नासनं त्यजेत् ||

जातिविद्याधनाढ्योऽपि दूरे दृष्ट्वा गुरुं मुदा |
प्रणमेद् दण्डवद् भूमौ प्रदक्षिणमथाचरेत् ||

आयान्तमग्रतो गच्छेद् गच्छन्तं तमनुव्रजेत् |
प्रणम्य प्रवसेत् पार्श्वे तदा गच्छेदनुज्ञया ||

मुखावलोकी सेवेत् कुर्यादाज्ञादिमादरात् |
असत्यं न वदेदग्रे न बहुप्रलपेदपि ||

ऋणदानं तथादानं वस्तूनां क्रयविक्रयम् |
न कुर्याद् गुरुणा सार्द्धं शिष्यो भूत्वा कथञ्चन ||

गुरुर्माता पिता स्वामी बान्धवाश्च सुहृद् गुरुः |
इत्याधाय मनो नित्यं यजेत् सर्वात्मा गुरुम् ||

गुरोरग्रे पृथक् पूजामौद्धत्यं च विवर्जयेत् |
दीक्षां व्याख्यां प्रभुत्वं च गुरोरग्रे परित्यजेत् ||

आसनं शयनं वस्त्रं भूषणं पादुकां तथा |
छायां कलत्रमन्यद् वा यद् दृष्टं तत् सुपूजयेत् ||

यथा देवे मन्त्रे यथा मन्त्रे तथा गुरौ |
यथा गुरौ तथा स्वात्मन्येवं भक्तिक्रमः स्मृतः ||

गुरुशययासनं यानं पादुकोपानहौ तथा |
स्नानोदकं तथाछायां लङ्घयेन्न कदाचन ||

अन्यत्रापि -

देवच्छायां गुरुच्छायां शक्तिच्छायां न लङ्घयेत् |
प्रमादतोऽपि चेद् देवि ! गुरोरग्रे प्रपूजयेत् ||

स याति नरकं घोरं सा पूजा निष्फला भवेत् |
रिक्तहस्तेन नोपेयाद् राजानं देवतां गुरुम् ||

फलपुष्पान् वरीदनि यथाशक्त्या समर्पयेत् |
भक्त्या शक्त्यनुसारेण गुरुमुद्दिश्य यत्कृतम् ||

स्वल्पं वा बहुलं तुल्यं फलमाढ्यदरिद्रयोः |
गुर्वर्थे कृपणो देवि ! रौरवं नरकं व्रजेत् ||

गुरुवाक्यं मृषा कृत्वा आत्मवाक्यं तु स्थापयेत् |
गुरुं जेतुमना यः सः पच्यते नरकार्णवे ||

गुरोर्नाम न भाषेत जपकालादृते क्वचित् |
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च नगनन्दिनि ||

भुञ्जते विबुधा भक्त्या गुरोरुच्छिष्टमुत्तमम् |
आगच्छेद् यदि चार्वङ्गि ! गुरुः शिष्यस्य मन्दिरे ||

शिष्यस्य मन्दिरं देवि कोटिसूर्यग्रहैः समम् |
चन्द्रग्रहणकालो हि तद्दिनं वरवर्णिनि ||

गुरोर्दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते |
गुरुं वा गुरुपुत्रं वा पत्नीं वा वरवर्णिनि ||

विलङ्घ्य यदि चार्वङ्गि गच्छेत् साधकसत्तमः |
तत्क्षणाच्चञ्चलापाङ्गि नरकं चोत्तरोत्तरम् ||

उत्तरकल्पे -

साक्षाद्वापि परोक्षे वा गुरोराज्ञां समाचरेत् |
(परोक्षे तदनुज्ञानं विधानं शृणु शङ्करि) ||

पूजाकाले च चार्वङ्गि आगच्छेच्छिष्यमन्दिरम् |
गुरुर्वा तत्सुतो वाऽपि तत्पत्नी वा महेश्वरी ||

तदा पूजां परित्यज्य पूजयेत् स्वगुरुं प्रिये |
यद्यल्पं हि गुरोर्द्रव्यमदत्तं स्वीकरोत्यपि ||

तिरश्चां योनिमागच्छेत् क्रव्यादैर्भक्ष्यते सदा |
सहस्रारे गुरोः पादपद्मं ध्यात्वा प्रपूज्य च ||

स्तुत्वा करपुटं कृत्वा मनसा ध्यानतत्परः |
विहितं विदधे नाथ ! विधेयं यत्कृपां कुरु ||

अविरुद्धं भवत्वत्र तत्त्वदीयप्रसादतः |
इति मन्त्रेण सम्प्रार्थ्य तदादिष्टं समाचरेत् ||

महिषमर्दिनीतन्त्रे -

श्रीदेव्युवाच

देवदेव महादेव कृपया परमेश्वर |
गुरुपूजाविधानं मे विस्तराद् वद शङ्कर ! ||

ईश्वर उवाच

दिव्यं वीरं च चार्वङ्गि पूर्वोक्तं बहुशः प्रिये |
मानवस्य क्रमं देवि संक्षेपान्निगदामि ते ||

गुरुः परगुरुश्चैव परापरगुरुस्तथा |
स्वगुरुः परमेशानि साक्षाद् ब्रह्म न संशयः ||

तद् गुरुः स्यात् परगुरुः स्वयं विष्णुः क्षितौ सदा |
परापरगुरुस्तस्य गुरुः साक्षात्महेश्वरः |
गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुर्गुरुर्देवो महेश्वरः |
अत-एव महेशानि साक्षाद् ब्रह्ममयो गुरुः ||

अखण्डमण्डलाकारं सर्वव्यापिनमीश्वरम् |
सर्वेशं सर्वदं देवं प्रणमामि पुनः पुनः ||

पुरस्तात् पार्श्वयोः पृष्ठे नमस्तुभ्यं नमोनमः |
त्रिसन्ध्यं श्रीगुरोर्ध्यानं त्रिसन्ध्यं पूजनं गुरोः ||

त्रिसन्ध्यं भावयेन्नित्यं गुरुं परमकारणम् |
गुरुं विना वरारोहे ! नास्ति सिद्धिः कदाचन ||

गुरुं स्मृत्वा महेशानि दिवसे दिवसे प्रिये |
पूजयेद् मानसैर्गन्धैर्धूपैर्दीपैस्तथोत्तमैः ||

भक्ष्यैर्भोज्यैस्तथा पेयैर्दधिदुग्धैरनेकधा |
पनसैर्नारिकेलैश्च तथा रम्भाफलैः प्रिये ||

अन्नैर्नानाविधैर्देवि पूजयेत् स्वगुरुं प्रिये |
स्वगुरुं हि विना देवि नान्यं च गुरुमर्चयेत् ||

(मत्स्यैर्मांसैर्महेशानि पूजयेद् भक्तितः प्रिये |)
गन्धैर्माल्यैश्च चार्वङ्गि पूजयेद् भक्तितः सदा ||

स्वर्णैश्च पट्टवस्त्रैश्च तथा कार्पाससम्भवैः |
अविचित्रैर्विचित्रैश्च अतिसूक्ष्मैर्मनोहरैः ||

आसनैर्विविधैर्देवि रक्तकम्बलसंयुतैः |
तथा नानाविधैर्द्रव्यैः पूजयेत् स्वगुरुं सदा ||

अलङ्कारैस्तथा देवि विविधैः स्वर्णनिर्मितैः |
राजतैश्चैव चार्वङ्गि स्वगुरुं पूजयेत् सदा ||

गुरोर्मन्त्रं महेशानि प्रजयेत् सुरवन्दिते |
गुरोः पत्नीं महेशानि पूजयेद् विधिनाऽमुना ||

गुरुवद् गुरुपुत्रेषु गुरुवत् तत्सुतादिषु |
प्रत्यहं पूजनं कार्यं चामुना विधिना प्रिये ||

गुरोरभावे चार्वङ्गि गुरुपत्नीं च पूजयेत् |
तदभावे वरारोहे गुरुकन्यां च पूजयेत् ||

तदभावे महेशानि गुरुस्नुषां प्रपूजयेत् |
एषामभावे चार्वङ्गि गुरोर्गोत्रं प्रपूजयेत् ||

गोत्राभावे वरारोहे तथा मातामहं गुरोः |
मातुलं मातुलानीं वा पूजयेद् विधिनाऽमुना ||

यदि नो पूजयेद् देवि अनेन विधिना प्रिये |
प्रायश्चित्ती भवेद् देवि तत्क्षणात् स च साधकः ||

संवत्सरस्य मध्ये तु न गच्छेत् यदि साधकः |
मन्दिरं गुरुदेवस्य सदा काशीपुरीसमम् ||

काशी समं महेशानि यः पश्येद् गुरुमन्दिरम् |
शिवतुल्यो भवेद् देवि तत्क्षणात् स च साधकः ||

गुरोर्गेहं समासाद्य उच्छिष्टभक्षणं चरेत् |
तदैव सहसा सिद्धिः साधकस्य भवेत् प्रिये ||

अभुक्त्वा गुरुदेवस्य चोच्छिष्टं वरवर्णिनि |
विद्यां वा परमेशानि मन्त्रं वा नगनन्दिनि ||

न जपेत्तु कदाचित्तु कुत्रचित् क्वचिदेव हि |
तन्मुखं चञ्चलापाङ्गि विष्ठाकूपसमं प्रिये ||

उच्छिष्टभक्षणाद् देवि मुखस्य शोधनं प्रिये |
ब्राह्मणाः क्षत्रियो वैश्याः शूद्राश्च नगनन्दिनि ||

भुञ्जते विविधं भक्त्या गुरोरुच्छिष्टमुत्तमम् |
गुरोरुच्छिष्टमन्नं च सदानन्दमयं प्रिये ||

गुरुं वा गुरुपुत्रं वा पत्नीं वा वरवर्णिनि |
विलङ्घ्य यदि चार्वङ्गि गच्छेत् साधकसत्तमः ||

तत्क्षणाच्चञ्चलापाङ्गि नरकं चोत्तरोत्तरम् |
मन्दिरं गुरुदेवस्य कुटीरं यदि पार्वति |
कैलाशसदृशाकारं तदेव नगनन्दिनि ||

यद् यदिष्टतमं लोके साधकस्य शुचिस्मिते |
तत्सर्वं गुरवे दद्याद् भक्त्या परमयत्नतः ||

तदैव सहसा देवि मन्त्रसिद्धिः प्रजायते |
गुरोराज्ञां समादाय प्रजपेदनिशं यदि ||

तदैव सहसा सिद्धिरष्टसिद्धीश्वरो भवेत् |
पूजाकाले च चार्वङ्गि आगच्छेच्छिष्यमन्दिरम् ||

गुरुर्वा गुरुपुत्रो वा पत्नी वा वरवर्णिनि |
तदा पूजां परित्यज्य पूजयेत् स्वगुरुं प्रिये ||

देवतापूजनार्थं च गन्धपुष्पादिकं प्रिये |
तत्सर्वं गुरवे दत्त्वा पूजयेन्नगनन्दिनि |
तदैव सहसा देवि देवता प्रीतिमाप्नुयात् ||

रुद्रयामले -

गुरुर्वा गुरुपत्नी वा पुत्रो वापि समागतः ||

ज्येष्ठो वाप्यर्चनामध्ये शिष्यः सर्वार्चनां त्यजेत् |
आज्ञया पूजयेच्छिष्य इति शास्त्रस्य निर्णयः ||

गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैस्तथा नैवेद्यकैरपि |
पूजयेद् विविधैर्भक्त्या स्वगुरुं तत्सुतं च वा ||

(गुरुदेवो हरः साक्षात्तत्पत्नी हरवल्लभा |
गुरुपुत्रो गणेशः स्याद्विभाव्य पूजनं चरेत्) ||

गुरुपत्नी महेशानि साक्षाद् देवीस्वरूपिणी |
गणेशसदृशं देवि गुरुपुत्रं विभावयेत् ||

शिष्यस्य तद्दिनं देवि कोटिसूर्यग्रहैः समम् |
चन्द्रग्रहणकालं हितद्दिनं वरवर्णिनि ||

गुरोर्दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते |
तत्क्षणाञ्चञ्चलापाङ्गि दानं दद्याद्विचक्षणः ||

स्वर्णगोतिलवस्त्राणा रजतस्य विशेषतः |
गुरोः प्रीतिं समुद्दिश्य दानं कुर्याद् विचक्षणः ||

श्रीगुरौ प्रीतिमापन्ने देवताप्रीतिमाप्नुयात् |
प्रीतायां देवतायां तु मन्त्रसिद्धिर्भवेद् ध्रुवम् ||

गुरोः समीपे चार्वङ्गि न मिथ्या चोच्चरेत् क्वचित् |
गुरोरङ्गो महेशानि देवताकारमुत्तमम् ||

गुरोः कृपा महेशानि पूजामूलं महत् पदम् |
गुरोर्वाक्यं मन्त्रमूलं परंब्रह्म स्वयं गुरुः ||

अनेन विधिना देवि प्रत्यहं भावयेद् गुरुम् |
तदैव सहसा सिद्धिर्जायते कमलानने ||

इति श्रीपरिव्राजकाचार्य
परमहंसतीर्थावधूतश्रीमद्ब्रह्मानन्दगिरिकृतायां
शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां दीक्षानिर्णयो नाम द्वितीयोल्लासः || २ ||

तृतीयोल्लासः

योगनिर्णयः

विना चोपासनां देवी न ददाति फलं नृणाम् |

तन्त्रे -

ध्यातः स्मृतः पूजितो वा तुस्तोवा नमितोऽपि वा |
ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि पूजकानां विमुक्तिदः ||

इत्यादिषु पूजादिकं विना चतुर्वर्गफलं न सम्भवतीति ज्ञायते |

विग्रहसृष्टिकारणम्

निर्गुणस्य ब्रह्मणः केन प्रकारेण पूजादिकं कार्यं,
शरीररहितत्वात् | केन प्रकारेण वा तन्मुक्त्यादिकं दातुं शक्यते ? अत
एव साधकानां हितार्थाय सगुण-निर्गुणभेदाद् ब्रह्मणो
द्वैविध्यमाह - श्रीरामतापनीयश्रुतौ कुलार्णवे च -

चिन्मयस्याऽद्वितीयस्य निष्फलस्याऽशरीरिणः |
उपासकानां कार्यार्थं ब्रह्मणो रूपकल्पना ||

अस्यार्थः - चिन्मयस्य ज्ञानमयस्य | मार्कण्डेय पुराणे -

चितिरूपेण या कृत्स्नमेतद्व्याप्य स्थिता जगत् |

अद्वितीयस्य एकस्य | तथा चोक्तं योगिनीहृदये -

एकं हि परमं ब्रह्म नानात्वेन निरूप्यते |
स्थूल-सूक्ष्मविभेदेन परं ब्रह्मस्वरूपिणी ||

गोपालतापनीयश्रुतिरपि -

एकमेव परं ब्रह्म मायया तु चतुष्टयम् ||

तस्माद् ब्रह्मैव पुंरूपेण स्त्रीरूपेण च माययैव नटवद्
बहुधा भवति |

बहुरूप इवाभाति मायया बहुरूपया

इति श्रुतेः | निष्कलस्य कला माया तया रहितस्य | आग्नेयपुराणे -

सकलो निष्कलो ज्ञेयः सर्वज्ञः परमो हरिः |
देहस्थः सकलो ज्ञेयो निष्कलो देहवर्जितः ||

हरिरित्युपलक्षणम् | यामले -

सगुणा निर्गुणा चेति महामाया द्विधा मता |
सगुणा मायया युक्ता हीना तु निर्गुणा ||

अशरीरिणः मुखहस्तपादाद्यवयवावच्छिन्न शरीररहितस्य |
भूतशुद्धौ -

निष्फलं परमं ब्रह्म कुतः प्रीतिः कुतः सुखम् |
निराकारं निरीहञ्च रहितं त्विन्द्रियेण |
जन्मकर्माणि सर्वाणि ब्रह्मणो नास्ति भामिनि ||

प्रकृतेः सन्ति भाविनीति पाठश्च | उपासकानां
सभक्तिकज्ञानकर्मयोगवतामित्यर्थः | लैङ्गे -

सर्वेषामेव मर्त्यानां विभोर्दिव्यवयुः शुभम् |
सकलं भावनायोग्यं योगिनामपि निष्फलम् ||

योगिनां कर्मयोगज्ञानयोग भक्तियोगवतामित्यर्थः | आग्नेय
पुराणे -

साधुनामप्रमत्तानां भक्तानां भक्तवत्सलः |
उपकर्ता निराकारस्तदाकारेण जायते |
कार्यार्थं साधकानाञ्च चतुर्वर्गफलप्रदः ||

तथाचोक्तं मार्कण्डेय पुराणे -

आराधिता सैव नृणां भोगस्वर्गापवर्गदा |

बृहन्नारदीये -

भक्तानां मोक्षदानाय भवतो मूर्तिकल्पना ||

आराधना-लक्षणम्

आराधना तु ध्यानं पूजा च | ते च भेदज्ञानपूर्विके
भोगस्वर्गप्रदे | अभेदज्ञानपूर्विके तु मुक्तिप्रदे | तदर्थञ्च
ब्रह्मकर्तृकरूपकल्पना इत्यर्थः | ध्यानन्तु
तत्तद्देवतायास्तत्तन्मन्त्र घटकीभूत तत्तद्वर्णोत्पन्न
मुखहस्तपादाद्यवयवाच्छिन्नशरीरविषयकज्ञानमिति तु
निष्कर्षार्थः |

तथाचोक्तं गरुडेऽपि -

अमूर्तश्चेत् स्थिरो न स्यात् ततो मूर्ति विचिन्तयेत् ||

ध्यानद्वैविध्यकथनम्

यामलेऽपि -

स्थूलसूक्ष्मविभेदेनध्यानन्तु द्विविधं भवेत् |
सूक्ष्मं मन्त्रपपुर्ज्ञानं स्थूलं विग्रहचिन्तनम् ||

करपादोदरास्यादि रूपं यत्स्थूलविग्रहम् |
सूक्ष्मञ्च प्रकृते रूपं परं ज्ञानमयं स्मृतम् ||

सूक्ष्मध्यानं महेशानि कदाचिन्न हि जायते |
स्थूलध्यानं महेशानि कृत्वा मोक्षमवाप्नुयात् ||

यामले -

देवतायाः शरीरन्तु बीजादुत्पद्यते ध्रुवम् |
तत्तद्वीजात्मकं मन्त्रं जप्त्वा ब्रह्ममयो भवेत् ||

अदिष्टं भावयेद्देवि यथोक्तध्यानयोगतः |
वर्णरूपेण सा देवी जगदाधाररूपिणी ||

बीजात्वर्णात् बीजपरिभाषामाह कुलचूडामणौ -

एकाक्षरं समुद्धृत्य पूर्वबीजं परं शक्तिरिति |

पूर्वं कमिति | परमीकारः | रेफः कीलकम् गान्धर्वे -

नित्यमेकाक्षरं ब्रह्म अक्षरं परमं पदम् ||

सकृज्जप्त्वाऽक्षरं मन्त्रं ब्रह्मभूयाय कल्पते |
जप्त्वा तं साधयेत् सर्वं बहुजापेन किं फलम् ||

स्थूलः सूक्ष्म एक एव | तथाचोक्तं यामले -

घृतस्य द्विविधं रूपं काठिन्यं स्वच्छता तथा |
काठिन्ये स्वच्छतायान्तु घृतमेव न संशयः ||

पाद्मेऽपि - दीपादुत्पद्यते दीपो यथा तद्वद् भविष्यति |

इति वचनात् | अथवा पूज्य-पूजकयोरभेदञ्ज्ञानार्थं
ब्रह्मणोरूपकल्पना | तथाचोक्तं कौर्मे -

मन्यन्ते ये तु चात्मानं विभिन्नं परमेश्वरात् |
न ते पश्यन्ति तं देवं वृथातेषां परिश्रमः ||

ईश्वर इत्युपलक्षणम् | तथाचोक्तं रुद्रयामले -

सर्वदेवमयीं देवीं सर्वमन्त्रमयीं पराम् |
आत्मानं चिन्तयेद्देवि परमानन्दरूपिणीम् ||

योगिनीरूपणम्

अथ प्रसङ्गाद्योगज्ञानं लिख्यते |
अथाऽपरं प्रवक्ष्यामि समाधिं भवनाशनम् ||

भवनाशनं जन्मनाशनमित्यर्थः |

हृत्पद्मकर्णिकामध्ये ध्यायेत् सिंहं मनोहरम् |
सिंहोपरि स्थितं पद्मं रक्तं तस्योर्ध्वगं शिवम् ||

तस्योपरि महादेवी रमते कामरूपिणी |
सितप्रेतो महादेवो रक्तप्रेतोऽपि पद्मजः ||

ब्रह्मा लोहिपङ्कज इति वा पाठः |

हरिर्हरस्तु विज्ञेयो वाहनानि महौजसः |
ध्यायेच्च परमेशानि यथोक्त ध्यानयोगतः ||

देव्यात्मकं स्वमात्मानं भावयेद्यतमानसः |
अस्यान्य(नु)रूपं यद्यत् तत् स्वकीयमिति भावयेत् ||

ऐवयं संभावयेन्नित्यं स्वगुरुदेवतात्मनाम् |

श्रीक्रमेऽपि -

आत्मानं चिन्तयेद्देवि शक्ति माद्यास्वरूपिणीम् ||

मनसा वचसा चैव कायिकेन च चिन्तयेत् |

अन्यत्रापि -

आत्माऽभेदेन सञ्चिन्त्य याति तन्मयतां नरः ||

सोऽहमित्यस्य सततं चिन्तनात् तन्मयो भवेत् |
अहं देवी न चान्योऽस्मि मुक्तोऽहमिति भावयेत् ||

रुद्रस्य चिन्तनाद् रुद्रो विष्णु स्याद् विष्णु चिन्तनात् |
दुर्गायाश्चिन्तनाद् दुर्गा भवत्येव न चान्यथा ||

एवमभ्यस्यमानस्तु अहन्यहनि पार्वति |
जराभरणदुःखाद्यैर्मूच्यते भवबन्धनात् ||

ध्यानयोग-प्रशंसा

ध्यानयोगपरस्याऽस्य पूजा नास्ति कथञ्चन ||

विनान्यासैर्विना पूजां विना जाप्य-पुरष्क्रियाम् |
ध्यानयोगद्भवेत् सिद्धिर्नान्यथा खलु पार्वति ||

एतत्ते कथितं देवि ब्रह्मज्ञानमिदं महत् |
विज्ञाय गुरुतो देवि संसारसागरं तरेत् ||

अहं ब्रह्मास्मि विज्ञानादज्ञानविलयो भवेत् |
सोऽहमित्येव सञ्चिन्त्य विहरेत्सर्वदा प्रिये ||

यथा फेनतरङ्गादि समुद्रादुत्थितं मुने |
समुद्रे लीयते तद्वद् जगदात्मनि लीयते ||

इति गन्धर्वतन्त्रोक्तयोगः ||

तस्मात्साधकानां हितार्थाय ब्रह्म स्त्रीपुंरूपं धत्ते |
विष्णुयामले देवीं प्रति विष्णुवचनम् -

मातस्त्वत्परमं रूपं तन्न जानातिकश्चन |
काल्यादि स्थूलं यद्रूप्ं तदर्चन्ति दिवौकसः ||

स्त्रीरूपां वा स्मरेद्देवीं पुंरूपां वा स्मरेत् प्रिये |
स्मरेद् वा निष्कलं ब्रह्मसच्चिदानन्दरूपियत् ||

स्त्रीरूपावतार-लक्षणम्

स्तनन्योन्याद्यवयवावच्छिन्न शरीराःस्त्रीरूपावताराः | तद्यथा -

काली नीला महादुर्गा त्वरिता छिन्नमस्तका |
वाग्वादिनी चान्नपूर्णा तथा प्रत्यङ्गिरा पुनः ||

कामाख्यावासिनी बाला मातङ्गी शैलवासिनी |
इत्याद्याः सकला विद्या कलौ पूर्णफलप्रदा ||

अन्यत्रापि -

उमेति केचिदाहुस्वां शक्तिं लक्ष्मीति चापरे |
भारतीत्यपरे चैनां गिरिजेत्यम्बिकेति च ||

दुर्गेतिभद्रकालीति चण्डीं माहेश्वरीं तथा |
कौमारीं वैष्णवीं वाराहीति चैन्द्रीति चापरे ||

ब्राह्मीति विद्याविद्येति मायेति च तथा परे |
प्रकृतिं चापरां चैव वदन्ति परमार्षयः ||

पुरुषावतार-लक्षणम्

शिश्नाद्यवयवावच्छिन्नशरीरावच्छिन्नावताराः पुंरूपाः | यथा
ब्रह्मा-विष्णु-शिवादयः | एवं -

मत्स्य कूर्मो वराहश्च नृसिंहो वामनस्तथा |
रामो रामश्च रामश्च बुद्ध-कल्की च ते दश ||

इत्यादि | नपुंसकं गृहस्थैरनुपास्यमेव, फलाजनकत्वात् |

गृहस्थानाञ्च सर्वे स्युर्ब्रह्म वै ब्रह्मचारिणाम् |

गृहस्थानाञ्च सर्वे स्यु रित्युपादानात् शिव-दुर्गा-विष्णु
पुरस्कारेण उपासना कार्या | तथा च विमलानन्दभाष्ये
कूर्मपुराणम् -

मनुष्याणामुमा देवी तथा विष्णुः सदाशिवः |
या यास्याऽभिमता पुंसः साहितस्यैव देवता |
किन्तु कार्याऽविशेषेण पूजिता स्वेष्टदा नृणाम् ||

नृणां मनुष्याणामभेदेन पूजाकार्या | शैवे देवीं प्रति

ईश्वरवाक्यम् -

एकं प्रशंसति यस्तु सर्वानेव प्रशंसति |
एकं निन्दति यस्तेषां सर्वानेव विनिन्दति ||

ईश्वरनिन्दाफलम्

ईश्वरस्य प्रशंसायां न सुखं निन्दायां वा न दुखं,
सुखदुःख रहितत्त्वात् | किन्तु निन्दकस्य नरकमेव | तथोचोक्तं भाष्ये -

देवी-विष्णु-शिवादीनामेकत्त्वं परिचिन्तयेत् |
भेदकृन्नरकं याति यावदाहूतसंप्लवम् ||

आहूतसंप्लवं प्रलयकाल-पर्यन्तमित्यर्थः | वाराहे -

यथा दुर्गा तथा विष्णुर्यथा विष्णुस्तथा शिवः |
एतप्लयमेकमेव न पृथग् भावेयेत् सुधीः ||

योऽन्यथा भावयेदेतान् पक्षपातेन मूढधीः |
स याति नरकं घोरं रौखं पापपुरुषः ||

यामले -

ध्यानगम्यं प्रपश्यन्तिरुचिभेदात्पृथग् विधम् |

तन्त्रे -

एकैव हिमहामाया नामभेदं समाश्रिता |
विमोहनाय लोकानां तस्मात् सममना भवेत् ||

प्रवृत्तिमार्गसङ्गस्तु दीक्षाभेदेन पूजयेत् |
निवृत्तिं मार्गमाणस्तु भेदवादं विवर्जयेत् ||

शक्त्युपासना-प्रशंसा

शिवविष्णोरुपासनां त्यक्त्वा देव्या उपासना कर्तव्या,
कोमलान्तः करणत्वात् भुक्तिमुक्तिदातृत्वाच्च | शिव-
विष्णुरुपासनायां कायक्लेशेन मुक्तिमात्रम् | तथा च शारदायां
भुवनेश्वरीं प्रति शिववाक्यम् -

आद्याप्यशेषजगतां नवयौवनासि
शैलाधिराजतनयाप्यतिकोमलासि

समयातन्त्रे - कदाचित् कस्यमुक्तिः स्यात् कस्यचिद् मुक्तिरेव च |

एतस्याः साधकस्याथ भुक्तिमुक्तिः करे स्थिता |

रुद्रयामले -

यत्रास्ति भोगो नच तत्र मोक्षो
यत्रास्ति मोक्षो न च तत्र भोगः |
शिवापदाम्भोजयुगार्चकानां
भोगश्च मोक्षश्च कस्थ एव |

योऽन्येभ्यो दर्शनेभ्यश्च भुक्तिं मुक्तिञ्च कांक्षति |
स्वप्नलब्धधनेनैव धनवान् किं भवेन्नरः ||

शुक्तौ रजतविभ्रान्तिर्यथा जायेत पार्वति |
अथान्यदर्शनेभ्यश्च भुक्तिं मुक्तिञ्च कांक्षतः ||

इति श्रीपरिव्राजकाचार्य परमहंसतीर्थावधूत श्रीमद्ब्रह्मानन्द
गिरिकृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यामभेदयोगनिर्णयो नाम
तृतीयोल्लासः || ३ ||

चतुर्थोल्लासः

अथ प्रातःकृत्यम्

यामले -

प्रातःकृत्यमकृत्वा तुयो देवीं भक्तितोऽर्चयेत् |
तस्य पूजा च विफला शौचहीना यथा क्रिया ||

ब्राह्ये मुहूर्ते चोत्थाय चिन्तयेद् गुरुदैवतम् |
स्वमूर्द्धनि सहस्रारे शिवाख्य-परबिन्दुके ||

ब्राह्यमुहूर्तस्तु रात्रेरुपान्त्यो मुहूर्तः | तथा च यामले -

द्वौ दण्डौरात्रिशेषे तु ब्राह्यं मुहूर्तकं विदुः ||

श्रीगुरुध्यानम्

गुरोर्ध्यानं यथा -

शशाङ्क युतसङ्काशं वराभयलसत्करम् |
शुक्लाम्बरपरीधानं शुक्लमाल्यानुलेपनम् ||

वामोरौ रक्तशक्त्या चयुतं देवाख्यमव्ययम् |
शिवेनैक्यं समुन्नीय ध्यायेत् परगुहं धिया ||

एवं ध्यात्वा पुरश्चैव पञ्चभूतमयैर्यजेत् |

श्रीगुरुमानसपूजा

गन्धतत्त्वं पार्थिवन्तु कनिष्ठांगुलियोगतः |

शब्दमयं महापुष्पं प्रथमांगुलियोगतः |
वायुरूपं महाधूपं तर्जनीभ्यां नियोजयेत् ||

तेजोरूपं महादीपं मध्यमाद्वत्य योगताः |
अमृत भोजनं तद्वदमृतांगुलि योगतः ||

नमस्कारेणाऽञ्जलिना वाग्भवं ताम्बूलं स्मृतम् |
स्वस्वबीजेन सर्वन्तु नमस्कारेण योजयेत् |
गुरोर्मन्त्रं प्रयत्नेन प्रजपेत् सुदवन्रिते ||

गुरुमन्त्रः

गुरुमन्त्रो यथा -

वाणी च भुवनेशानी रमा चैव सुरेश्वरि |
तारत्रयमिदं देवि गुरुमन्त्रे प्रतिष्ठितम् ||

ततः स्वगुरु नामान्ते चानन्दनाथमालिखेत् |
रक्तशक्तिपदान्ते च अम्बा पदमथालिखेत् ||

श्रीपादुकां समुच्चार्य पूजयामीति संजपेत् |
तेजोरूपं समर्प्याथ स्तवेन तोषयेद् गुरुम् ||

श्यामारहस्ये-

मनसा गन्धपुष्पाद्यैः सम्पूज्य वाग्भवं जपेत् |
अथ कुब्जिका तन्त्रोक्तां स्तुतिं कुर्यात् ||

गुरुस्तुतिः

ओं नमस्तुभ्यं महामन्त्रदायिने शिवरूपिणे |
ब्रह्मज्ञानप्रकाशाय संसारदुःखतारिणे ||

अतिसौम्याय दिव्याय वीरायाऽज्ञानहाहिणे |
नमस्ते कुलनाथाय कुलकौलोन्यदायिने ||

शिवतत्त्वप्रबोधाय ब्रह्मतत्त्वप्रकाशिने |
नमोऽस्तु गुरवे तुभ्यं साधकाभयदायिने ||

अनाचाराचारभाव बोधाय भावहेतवे |
भावाभाव विनिर्मुक्त-मूर्तये गुरवे नमः ||

भावाभावविनिर्मुक्तशाक्ताय इति वा पाठ्ययम् |

नमोऽस्तु शम्भवे तुभ्यं दिव्यभावप्रकाशिने |
ज्ञानानन्दस्वरूपाय विभवाय नमो नमः ||

शिवाय शक्तिनाथाय सच्चिदानन्दरूपिणे |
कामरूपाय कामाय कग्मकेलि कलात्मने ||

कुलपूजोपदेशाय कुलाचारस्वरूपिणे |
आरक्तनिजसच्छक्ति वामभाग विभूतये ||

नमस्तेऽस्तु महेशाय विद्यानाथाय संविदे |
सर्वविद्यास्वरूपाय नमस्तेऽस्तु नमो नमः ||

इदं स्तोत्रं पठेन्नित्यं साधको गुरुदिङ्मुखः |
प्रातरुत्थाय देवेशि अतोविद्या प्रसीदति ||

कुलसम्भवपूजायामादौ यो न पठेदिदम् |
विफला तस्य पूजा स्यादभिचाराय कल्पते ||

इति कुब्जिका तन्त्रोक्तं श्रीगुरुस्तोत्रं समाप्तम् |

अथ कवचमपि पठेत् | ततस्तु प्रणमेत् |

श्रीगुरुप्रणाम मन्त्रः

अखण्डमण्डलाकारं व्याप्तं येन चराचरम् |
तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ||

अज्ञानतिमिरान्धस्य ज्ञानाञ्जन शलाकया |
चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ||

षट्चक्र निरूपणम्

अथ प्रसङ्गात् षट्चक्रव्यवस्था लिख्यते |

तिस्रः कोट्यस्तदर्द्धेन शरीरे नाडयो मताः |
तासु मुख्या दश प्रोक्तास्तित्रस्तासूत्तमा मताः ||

प्रधाना मेरुदण्डान्तश्चन्द्रसूर्यार्ग्निरूपिणी |
शक्तिरूपा तु सा नाडी साक्षादमृतविग्रहा ||

पिङ्गलाख्या च या दक्षे पुंरूपा सूर्यविग्रहा |
मेरुमध्यस्थिता या तु मूलादाब्रह्मरन्ध्रगा ||

सर्वतेजोमयी सा तु सुषुम्ना वह्निरूपिणी |
दाडिमीकुसुमप्रख्या शिवाख्या चापरा मता ||

सुषुम्नान्तर्गता चित्रा चन्द्रकोटिसमप्रभा |
सर्वदेवमयी सा तु योगिनां हृदयङ्गमा |
तस्या मध्ये ब्रह्मनाडी मृणालतन्तुरूपिणी ||

मूलाधारचक्र कथनम्

सुषुम्नाग्रन्थिसंस्थानि षट्पद्मानि यथाक्रमम् |
आधाराख्यं मूलचक्रमतिरक्तं चतुर्दलम् |
वादिसान्तार्णसंयुक्तं रक्तवर्णं मनोहरम् ||

कर्णिकायां स्थिता योनिः कामाख्या परमेश्वरी |
तद्योनिः परमेशानि इच्छाज्ञानक्रियात्मिका ||

अपराख्यो हि कन्दर्प आधारे तत्त्रिकोणके |
स्वयम्भूलिङ्ग तन्मध्ये सरन्ध्रं पश्चिमाननम् ||

ध्यायेच्च परमेशानि शिवं श्यामल-सुन्दरम् |
कुण्डली तेन मार्गेण यातायातं करोति हि ||

भित्वा भित्वा पुरीं याति चायाति कुण्डली सदा |
तत्र विद्युल्लतारूपा कुण्डली परदेवता ||

प्रसुप्तभुजगाकारा सार्द्धत्रिवलयान्विता |
वामावर्तक्रमेर्णेव वेष्टिता विषतन्तुवत् ||

शिवं वेष्ट्य महेशानि सर्वदा परितिष्ठति |
येन मार्गेण गन्तव्यं परं ब्रह्म निरामयम् |
मुखेनाच्छाद्य तद्द्वारं प्रसुप्ता परमेश्वरी ||

स्वाधिष्ठान-मणिपूरचक्र विवरणम्

लिङ्गमूले महापद्मं स्वाधिष्ठानन्तु षड्दलम् |
यादि-लान्तार्ण-संयुक्तं नाभौ तु मणिपूरकम् |
डादि-फान्तान्वित-दलैररुणैर्दशभिर्युतम् ||

अनाहतपद्म-विवरणम्

हृदये द्वादशदलमनाहतसरोरुहम् |
कादि-ठान्तदलैर्देवि तप्तहटकसन्निभम् ||

तन्मध्ये बाणलिङ्गन्तु सूर्यायुतसमप्रभम् |
शब्दब्रह्ममयो मन्त्रोऽनाहतस्तत्र दृश्यते |
तेनाहताख्यं तत्पद्मं योगिभिः परिकीर्तितम् ||

विशुद्धचक्र-निरूपणम्

कण्ठदेशे विशुद्धाख्यं धूम्रवर्णं मनोहरम् |
अकारादि-स्वरोपेतैर्दलैः षोडशभिर्युतम् ||

विशुद्धिस्तन्यते यस्माज्जीवस्य हंसलोकनात् |
विशुद्धपद्ममाख्यातमाकाशाख्यं महाद्भुतम् ||

आज्ञाचक्र-विवरणम्

आज्ञानाम भ्रुवोर्मध्ये अक्रञ्च द्विदलं परम् |
हक्ष-द्वयक्षर-संयुक्तं निर्मलं सुमनोहरम् ||

इतराख्यं महालिङ्गं तन्मध्ये काञ्चनप्रभम् |
आज्ञासंक्रमणं तत्र गुरोराज्ञेतिविश्रुतम् |
कैलासाख्यं तदूर्ध्वं तु बोधिनी तु तदूर्ध्वतः ||

सहस्रारचक्र-विवरणम्

सहस्रारं महापद्मं नादबिन्दुसमन्वितम् |
शून्यरूपः शिवः साक्षाद् वृत्तं परमकुण्डली |
सार्द्धत्रिवलयाकारा कोटिविद्युत्समप्रभा ||

यामले -

वृत्तं कुण्डलिनी शक्तिर्गुणत्रयसमन्विता |
शून्यभागो महादेवि शिवरूपो महेश्वरः ||

सर्पाकारा शिवं वेष्ट्य सर्वदा तत्र संस्थिता |
शिवशक्त्यात्मको बिन्दुर्मुक्तिमुक्तिफलप्रदः |
नादरूपेण सा देवी योनिरूपा सनातनी ||

भूतशुद्धौ -

शिवविष्णुब्रह्ममयी बिन्दुयोनिः शुचिस्मिते |
सर्वोपरि महेशानि बिन्दुर्ब्रह्मस्वरूपकः ||

गन्धर्वमालिकायां -

भवो बिन्दुरिति ख्यातो भवनञ्च त्रिकोणकम् |
भवनं भवसम्बन्धाज्जायते भुवनत्रयम् ||

पञ्चभूतानि देवेशि षष्ठे मानसमीश्वरि |
षट्चक्रेषु स्थितान्येव क्रमाद्देवि विचिन्तयेत् ||

सहसारं शिवपुरं रम्यं दुःखविवर्जितम् |
सर्वतोऽलंकृतैर्दिव्यैर्नित्यपुष्पफलैर्द्रुमैः ||

सदाशिवपुरं रम्यं कल्पवृक्षं सुशोभितम् |
पञ्चभूतात्मकं तच्च गुणत्रयसमन्वितम् ||

चतुर्वेदचतुःशाखं नित्यपुष्पफलान्वितम् |
पीतं कृष्णं तथा श्वेतं रक्तं पुष्पञ्च पार्वति ||

हरितञ्च विचित्रञ्च नानापुष्पं मनोहरम् |
एवं कल्पद्रुमं ध्यात्वा तदधो रत्नवेदिकाम् ||

तत्रोपरि सुपर्यङ्कं नानारत्नो पशोभितम् |
मन्दारपुष्परचितं नानागन्धानुमोदितम् ||

तत्रोपरि महादेवः सदा तिष्ठति सुन्दरि |
ध्यायेत सदाशिवं देवं शुद्धस्फटिकसन्निभम् ||

बहुरत्नसमाकीर्णं दीर्घबाहु मनोहरम् |
सुखप्रसन्ननयनं स्मेरास्यं सततं प्रिये ||

श्रवणे कुण्डलोपेतं रत्नहारेण शोभितम् |
शोण(गले)पद्मसहस्रस्य मालया शोभितं वपुः ||

अष्टबाहुं त्रिनयनं शिवं पद्मदलेक्षणम् |
पादयोर्नूपुरं रम्यं शब्दब्रह्ममयं वपुः ||

एवं स्थूलवपुस्तस्य भवयेत् कमलेक्षणे |
पद्ममध्ये स्थितं देवं निरीहं शब्दरूपिणम् ||

शब्दरूपे महादेवेकृत्यं नास्ति कदाचन |
एवं सर्वेषु चक्रेषु शक्तिरूपं विचिन्तयेत् ||

ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च ईश्वरश्च सदाशिवः |
ततः परशिवश्चैव षट् शिवाः परिकीर्तिताः ||

शक्तिमाह -

विशुद्धौ डाकिनी देवि अनाहते तु राकिणी |
लाकिनी मणिपूरस्था काकिनी लिङ्गगोचरे ||

आधारे शाकिनी देवी आज्ञायां हाकिनी तथा |
याकिनी ब्रह्मरन्ध्रस्था सर्वकामफलप्रदा ||

ध्यायेत् कुण्डलिनी देवीं स्वयम्भूलिङ्गसंस्थिताम् |
श्यामां सूक्ष्मां सृष्टिरूपां सृष्टिस्थितिलयात्मिकम् |
विश्वातीतां ज्ञानरूपां चिन्तयेदूर्ध्वरूपिणीम् ||

रक्तामिति सुन्दरी विषये ज्ञेयम् |

हुङ्कारवर्णसम्भूता कुण्डली परदेवता |
विभर्ति कुण्डली देहमात्मानं हंसमन्त्रतः ||

कुण्डलिनी योगः

प्रवृद्धवह्निसंयोगमनसामारुतैः सह |
ऊर्ध्वं नयेत् कुण्डलिनीं जीवात्मसहितां परम् ||

गछन्ति ब्रह्मरन्ध्रेण भित्वा ग्रन्थिं चतुर्दशः |
षट्चक्र-सन्धिमार्गेण सुषुम्ना वर्त्मना तथा |
हंसेन मनुना देवीं सहस्रारं समानयेत् ||

सदाशिवो महादेवो यत्रास्ते परमेश्वरि |
तत्रगत्वा महादेवि कुण्डली परदेवता ||

देवीरूपवती काम-समुल्लासविहारिणी |
मुखारविन्दगन्धेन मोदितं परमं शिवम् ||

प्रबोध्य परमेशानि तत्रोपरि वसेत् प्रिये |
शिवस्य मुखपद्मं हि चुचुम्बे कुण्डली शिवे ||

सदाशिवेन देवेशि क्षणमात्रं रमेत् प्रिये |
अमृतं जायते देवि तत्क्षणात् परमेश्वरि ||

तदुद्भवामृतं देवि लाक्षारस समारुणम् |
तेनामृतेन देवेशि तर्पयेत् परदेवताम् ||

षट्चक्रदेवतास्तत्र सन्तर्प्याऽमृतधारया |
आनयेत् तेन मार्गेण मूलाधारं पुनः सुधीः ||

यातायातक्रमेणैव तत्र कुयान्मनोलयम् |
एवमभ्यस्यमानस्तु अहन्यहनि पार्वति ||

जराभरणदुःखाद्यैर्मुच्यते भवबन्धनात् |
इत्युक्तं परमो योगो योनिमुद्रा प्रबन्धनः ||

यामले -

कुलयोषित् कुलं त्यक्त्वा पुनरेव कुलं विशेत् |
रमते सेयमव्यक्ता पुनरेकाकिनी सती ||

संकेतपद्धत्याम् -

पिण्डं कुण्डलिनीशक्तिः पदं हंसः प्रकीर्तितः |
रूपं बिन्दुरिति ज्ञेयं रूपातीतञ्च निष्फलम् ||

एतेन षट्चक्रभेदक्रमेण कुण्डलिनीं सहस्रदल पद्मे नीत्वा तत्रस्थ
सदाशिवेन सङ्गमययतदुद्भवामृतेन परदेवतां
षट्चक्रस्थशिवशक्त्यादींश्चाप्लाव्य सोऽहमिति मन्त्रेण पुनः
स्वस्थानमानयेदिति तु वाक्यार्थः |

सोऽमिति च मन्त्रेण स्वस्थानमानयेत् सुधीः | इति यामलवचनात् ||

देव्युवाच

देवदेव महादेव सृष्टिस्थित्यन्तकारकः |
मूर्ध्नि पद्मं सहस्रारं रक्तवर्णमधोमुखम् ||

तस्य मध्ये स्थितं ध्यायेद् गुरुं शान्तं सशक्तिकम् |
मूलाधारे महाशक्तिं कुण्डलीरुप-धारिणीम् ||

अधोवक्त्र क्रमेणैव सर्वपद्मेषु भावना |
तदा कथं भवेत् तत्र चिन्तनं गुरुदेवयोः ||

आधारे चत् स्थितिस्तत्र त्वधोभागे कथं भवेत् |
अधोवक्त्रे स्थितस्यापि चिन्तनं वा कथं भवेत् ||

श्रीमहादेव उवाच

यथा युक्तं त्वया देवि कथितं वीरवन्दिते |
एवमेव तु सन्देहो जायते नात्र संशयः ||

कथ्यते परमेशानि सन्देहोच्छेदकारणम् |
तानि पद्मानि देवेशि सुषुम्नान्तः स्थितानि च ||

परंब्रह्मस्वरूपाणि शब्दब्रह्ममयानि च |
तत्सर्वं पङ्कजं देवि सर्वतोमुखमेव च |
प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च द्वौ भावजीवसंस्थितौ ||

प्रवृत्तिमार्गः संसारः निवृत्तिपरमात्मनि |
प्रवृत्तिमावचिन्तायामधोवक्त्राणि चिन्तयेत् ||

निवृत्तियोगमार्गेषु सदैवोर्ध्वमुखानि च |
एवमेव भावभेदादसन्देहोऽभिजायते ||

गृहस्थयोगसाधनम्

(अथान्यत संप्रवक्ष्यामि गृहस्थानाञ्च साधनम् |
मूलाधारे स्थितां देवीं कुण्डलीं परदेवताम् ||

भोगकाले महेशानि आजिह्वान्तं विभाव्य च |
शोधितान मत्स्यमांसादीन् तन्मुखे स्थापयेद् बुधः ||

मूलमन्त्रं समुच्चार्य जुहोमि कुण्डलीमुखे |
प्रतिग्रासे महेशानि एवं कुर्याद् विचक्षणः ||

भोजनेच्छा भवेत् तस्या निर्लिप्तो जीवसंज्ञकः |)
एवमेव प्रकारेण ऊर्ध्वपद्मं प्रजायते ||

गुरोः स्थितिश्च चार्वङ्गितदा सम्यक् प्रजायते |
भिद्यते हृदयग्रन्थिच्छिद्यते सर्वसंशयः ||

गुर्वादि भावनाद्देवि तदा सिद्धिः प्रजायते |
स्वगेहे पायसं त्यक्त्वा भिक्षामटतिदुर्मतिः ||

अत एव महेशानि वातुलत्वं प्रजायते |
इत्येतत्कथितं सारं मम ज्ञानविलोकितम् ||

प्रकारान्तर-कुण्डलिनी-योगकथनम्

अथ योगं प्रवक्ष्यामि येन देवमयो भवेत् |
मूलपद्मे कुण्डलिनी यावन्निद्रामिता प्रिये ||

तावत् किञ्चिन्न सिध्येत् मन्त्रयन्त्रार्चनादिकम् |
स्वापकालो वामवाहः प्रबोधो दक्षिणावहः ||

मन्त्रिणां स्वापकाले तु जपोऽनर्थ फलप्रदः |
प्रबोधकालं जानीयादुमयोरपि पार्वतिः ||

जागर्तियदि सा देवि बहुभिः पुण्यसञ्चयैः |
तदा प्रसादमायान्ति मन्त्रयन्त्रार्चनादयः ||

योगयोगाद्भवेन्मुक्तिर्मन्त्रसिद्धिरखण्डिता |
सिद्धे मनौ परावाप्तिरिति शास्त्रस्य निर्णयः ||

जीवनमुक्तश्च देहान्ते परं निर्वाणमाप्नुयात् |
संसारोत्तरणं मुक्तिर्योगशब्देन कथ्यते ||

प्राणायामैर्जपैर्यागैस्त्यक्तनिद्रा जगन्मयी |
चतुर्दलं स्यादाधारं स्वाधिष्ठानन्तु षड्दलम् |
नाभौ दशदलं पद्मं सूर्यसंख्यादलं हृदि ||

कण्ठे स्यात षोडशदलं भ्रूमध्ये द्विदलं तथा |
सहस्रदलमाख्यातं ब्रह्मरन्ध्रमहापथे ||

मातृकाक्षर संयुक्तं सहस्रारं सरोरुहम् |
अधोवक्त्रं शुक्लवर्णं रक्त किञ्जिल्कभूषितम् || इति ||

(सुन्दरीविषये तु रक्तवर्णं बोध्यम् | समयातन्त्रोक्तत्वात्, अन्यथा |
विरोधापत्तेः ||

ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः |
ततः परशिवश्चैव षट् शिवाः परिकीर्तिताः ||

डाकिनी राकिनी चैव शाकिनी लाकिनी तथा |
काकिनी शाकिनी चैव शक्तयस्ताः परिकीर्तिताः ||

आधारे हृत्प्रदेशे च भ्रुवोर्मध्ये विशेषतः |
स्वयम्भूसंज्ञो बाणाख्यस्तथैवेतरसंज्ञकः ||

लिङ्गत्रयं महेशानि प्रधानत्वेन चिन्तयेत् |
मूलाधारे स्थिताभूमिः स्वाधिष्ठाने जलं प्रिये ||

मणिपूरे स्थितं तेजो हृदये मारुतस्तथा |
विशुद्धौ तु महेशानि आकाशं कमलेक्षणे ||

आज्ञाचक्रे महेशानि मनः सर्वार्थसाधकम् |
तदूर्ध्वे परमेशानि पद्ममूर्ध्वमुखं सदा |
तस्योपरि महेशानि ध्यायेत् सदा शिवं गुरुम् ||

ऊर्ध्वमुखमिति | अधोमुख सहस्रदल
पद्माधोगतेर्ध्वमुखद्वादश-दल-पद्मोपरि शिवरूपिणं
श्रीगुरुं ध्यायेदित्यर्थः | तथा चोक्तं यामले -

ब्रह्मरन्ध्र सरसीरुहोदरे नित्यलग्नमवदातमद्भुतम् |
कुण्डलीविवरकाण्डमण्डितं द्वादशार्ण सरसीरुहं भजे ||

अहं द्वादशार्ण द्वादशदलं सरसीरुहं पद्मं भजे |
सरसीरुहं किं विशिष्टम् ? कुण्डलीविवर काण्डमण्डितं |
कुण्डल्यां विवरं मूलाधारपद्मात्
सहस्रदलकमलकर्णिकान्तर्गतबिन्दुरूपि-सदाशिव सन्निधौ
गमनमार्गः, तस्य काण्डं तदाधारभूतं नालं,
चित्रिणीनाडीत्यर्थः |

तस्य मण्डितं पद्मनालवत् चित्रिणीनाड्याः शिरोभूषणमित्यर्थः |
तदग्रे द्वादशार्णस्य सरसीरुहस्य स्थितत्वात् भूषणमित्युक्तिः | पुनः
किम्भूतम् ? ब्रह्मरन्ध्रसरसीरुहोदरे नित्यलग्नम्, सहस्रारपद्म
कर्णिकासमीपे तदधोदेशे नित्यमविनाभाव सम्बन्धेन लग्नं
स्थितमित्यर्थः | पुनः किम्भूतम् ? अवदप्तं गौरम् | पुनः किम्भूतम्
? अद्भुतं मनोहरम् | तत्र पूर्वोक्त क्रमेण शिवरूपिणं श्रीगुरं
ध्यायेत् ||

षट्चक्रं परमेशानि | सदाशिवपुरं समम् |
शक्तिपुरं महेशानि सदाशिवपुरोपरि ||

स एव निर्वाणाख्य कलोपरिगतः निर्वाणशक्तेः पुरम् |

शिवस्थानं शैवाः परमपुरुषं वैष्णवगणा
लपन्तीति प्रायो हरिहरपदं केचिदपरे ||

पदं देव्या देवीचरणयुगलानन्दरसिका |
मुनीन्द्रा अप्यन्ये प्रकृति पुरुषस्थानममलम् ||

कुण्डलिनी प्रत्यावर्तन प्रकारः

रमित्वा शम्भुना सार्द्धं कुण्डलीं परदेवताम् |
मूलाधारं महेशानि सहस्रारात् समानयेत् ||

शम्भुना तां परां शक्तिमेकीभूतां विचिन्तयेत् |
ध्यायेत् कुण्डलिनीं तत्र इष्टदेवस्वरूपिणीम् ||

सदा षोडशवर्षीयां पीनोन्नतपयोधराम् |
नवयौवनसम्पन्नां सर्वाभरणभूषिताम् ||

पूर्णचन्द्रनिभां रक्तां सदा चञ्चललोचनाम् |
नानारत्नयुतां धन्यां पादे नूपुरशोभिताम् ||

किङ्किनी च तथा कट्यां रत्नकङ्कणमण्डिताम् |
कन्दर्पकोटि-लावण्यां सदा मधुरहासिनीम् ||

एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्रं शतमष्टोत्तरं शिवे |
मातृकामालया जप्त्वा आज्ञाचक्रं समानयेत् ||

तत्रेतरेण लिङ्गेन योजयेत् कुण्डलीं पराम् |
ध्यात्वा ब्रह्ममयीं तत्र शतमष्टोतरं जपेत् ||

ततो विशुदौ तां नीत्वा शिवेन सह योजयेत् |
तामिष्टदेवतां ध्यात्वा जपेदष्टशतं प्रिये ||

हृत्पद्मे तां ततो नीत्वा बाणेन सह योजयेत् |
देवीरूपाञ्च तां ध्यात्वा जपेदष्टोत्तरं शतम् ||

मणिपूरे तु तां नीत्वा शिवेन सह योजयेत् |
देवीरूपां च तां ध्यात्वा शतमष्टोत्तरं जपेत् ||

स्वाधिष्ठाने ततो नीत्वा शिवेन सह योजयेत् |
योजयित्वा जपेन्मन्त्रं देवीं ध्यात्वा प्रियं वदे ||

शतमष्टोत्तरं जप्त्वा मूधाधारे तु तां नयेत् |
तत्र लिङ्गं स्वयम्भूञ्च ध्यायेत्कुन्दसमप्रभम् ||

शुक्लवर्णं चतुर्बाहुं पञ्चवक्त्रं त्रिलोचनम् |
नानारत्नयुतं रम्यं सार्द्धत्रिवलयान्वितम् ||

प्रसन्नवदनं शान्तं नीलकण्ठविराजितम् |
कपर्दिनं स्फुरत्सर्वभूषं कुन्दसमप्रभम् ||

षट्चक्रे परमेशानि ध्यायेज्जगन्मयीं शिवाम् |
भुजङ्गरूपिणीं देवीं नित्यां कुण्डलिनीं पराम् ||

विषयन्तुमयीं देवीं साक्षादमृतरूपिणीम् |
अव्यक्तरूपिणीं दिव्यां ध्यानगम्यां वरानने ||

ध्यात्वा जप्त्वा च देवेशि साक्षाद् ब्रह्ममयो भवेत् |
एवं द्वादशधा देवि यातायातं करोति यः ||

स मुक्तः सर्वपापेभ्यो मन्त्रसिद्धो न चान्यथा |
यत्र तत्र मृतश्चायं गङ्गायां श्वपचालये |
ब्रह्मविद् ब्रह्मभूयाय कल्पते नान्यथा प्रिये ||

अथ प्रार्थना -

अहं देवि न चान्योऽस्मि ब्रह्मैवाहं न शोकभाक् |
सच्चिदानन्दरूपोऽहं नित्यमुक्तः स्वभाववान् ||

हृदिस्थया परदेव्या प्रेरितश्च करोम्यहम् |
न मे किञ्चिद् क्वचिद्वापि कृत्यमस्ति जगत्त्रयये ||

जानानि धर्मं न च मे प्रवृत्तिजानाम्यधर्मं न च मे निवृत्तिः |
त्वया महादेवि हृदिस्थायाऽहं यथा यथानियुक्तोऽस्मि तथा करोमि ||

त्रैलोक्य चैतन्यमयि त्रिशक्ते श्रीपार्वति त्वच्चरणाज्ञायैव |
प्रातः समुत्थाय तव प्रियार्थं संसारयात्रामनुवर्तयिष्ये ||

एवं सञ्चिन्त्य मनसा गृहान्निर्गत्य संयतः |
आचम्य प्रयतोमन्त्री दन्तधावनमाचरेत् ||

दन्तधावनविधिः

तन्त्रगन्धर्वे -

दन्तकाष्ठमखादित्वा पूजयेद्यस्तु देवताम् |
तत्पूजा विफला देवि मृते च नरकं व्रजेत् ||

मन्त्रतन्त्रप्रकाशे -

विधायावश्यकं शौचमाचामं दन्तधावनम् |
मुखप्रक्षालनादीनि कृत्वा स्नानं समाचरेत् ||

अथ मुखप्रक्षालनमन्त्रः दक्षिणामूर्तौ - क्लीं
कामदेवसर्वजनप्रियाय नमः |

क्लीमात्मकं कामदेव-सर्वजनमथालिखेत् |

प्रियाय हृदयान्तोऽयं मनुर्दन्तविशुद्धये |
चतुर्दशाक्षरैर्वक्त्रं क्षालयेत् सिद्धिहेतवे ||

स्नानविधिः

यामले -

स्नानमूलाः क्रियाः सर्वाः श्रुतिस्मृत्युदिता नृणाम् |
तस्मात् स्नानं निषेवेत श्रीपुष्ट्यारोग्यवर्द्धनम् ||

मन्त्रतन्त्रप्रकाशे -

अरुणेऽनुदितेमन्त्री तीर्थे वा विमले जले |
वैदिकं स्नानमाचर्य तान्त्रिकं स्नानमाचरेत् ||

परखाते यत्कर्तव्यं तदाह विश्वसारे -

परखाते तु कर्तव्यः पञ्चपिण्डोद्धारः सदा ||

स्नानमन्त्रः

मन्त्रमाह -

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ पङ्क त्वं त्यज पुण्यं परस्य च |
पापानि विलयं यान्तु शान्तिं देहि सदा मम ||

नीलतन्त्रे -

पुनर्निमज्य पयसि संकल्पञ्च समाचरेत् |
ततः सङ्कल्प्य मतिमान्नाभिमात्रोदके स्थितः ||

प्रीतये स्वेष्टदेवस्य स्नानं सर्वत्र कारयेत् |
इष्टदेवतापूजार्थं स्नानं कार्यं जलाशये ||

मन्त्रतन्त्रप्रकाशे -

अस्त्रेणानीय मृत्स्नां वै त्रिभागं तत्र कारयेत् |
भागमेकं जले चैव क्षिपेन्मन्त्रं समुच्चरन् ||

एवं मूद्धादि नाभ्यन्तरं पठन् मूलं विलेपयेत् |
शेषन्तु पादनाभ्यन्तं तथैव परिलेपयेत् ||

अङ्गे षडङ्गं विन्यस्य प्राणायामपुरःसरम् |
हृन्मन्त्रां कुशमुद्राभ्यां तीथमावाह्य मण्डलात् ||

मण्डलात् सूर्यमण्डलात् ||

तीर्थावाहनमन्त्रः

ब्रह्माण्डेयानि तीर्थानि करैः स्पृष्टानि तेरवे |
तेन सत्येन मे देव तीर्थं देहि दिवाकर ||

ओं गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति |
नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु ||

ओं आवाहयामि देवि त्वां स्नानार्थमिह सुन्दरि |
एहि गङ्गे नमस्तुभ्यं सर्वतीर्थ समन्विते ||

एवमावाह्य विधिवन् मूलमन्त्रेण मन्त्रयेत् |
आमन्त्र्याऽम्भसि संयोज्य सोमसूर्याग्निमण्डलम् ||

विचिन्त्य मन्त्री तन्मध्ये निमज्जेन् मूलमुच्चरन् |
उत्थायाचम्य तत्पश्चात् षडङ्गन्यास संयुतः ||

अचामन मन्त्रः

यामले -

आत्मविद्या शिवैस्तत्त्वैराचामेत् साधकाग्रणीः |

वह्निजायां परे दत्त्वा शुद्धेन पाथसा प्रिये | पाथसा जलेन |

अभिमन्त्र्य ततस्तोयं मूलमन्त्रेण साधकः |
क्षालयेत् तेन वपुषः कलुषं कुम्भमुद्रया ||

आत्मानं दशधा सिन्ञ्चेन् मुद्रया कलशाख्यया |
सप्तकृत्वोऽभिषिञ्चेद्वा मनुना मन्त्रितैर्जलैः ||

ज्ञानार्णवे -

वामहस्ते कृता मुष्टिर्दक्षहस्तस्य पार्वति |
कलशाख्या भवेन्मुद्रा सर्वपापहरा शुभा ||

गौतमीये -

पीडयित्वाऽम्बरं चारु प्रक्षाल्याचम्य वाग्यतः |
धारयेद्वाससी शुद्धे परीधानोत्तरीयके ||

अच्छिन्ने सदशे शुक्ले आचामेत् पीठसंस्थितः |
मोक्षार्थी रक्तवस्त्रे द्वे भोगार्थी श्वेतवाससी ||

शाक्ततिलकविधिः

तिलकं रक्तगन्धेन चन्दनेन च वा प्रिये |
देव्यस्त्रं विलिखेद्भाले ताराबीजं ततो हृदि |
शक्तिं मध्यगतां कुर्यात् साधको नरपुङ्गवः ||

देव्यस्त्रं स्वस्वोपासित देव्यस्त्रं लिखेदित्यर्थः |

त्रिपुण्ड्रेणविना कुर्याद् यां काञ्चिद्वैदिकी क्रियाम् |
सा निष्फला भवेद् भूप ब्रह्मणपि कृता यदि ||

इति भविष्यपुराणवचनात् | कूर्मपुराणे -

वैष्णवो वाथ शैवा वा शाक्तो वा सौर एव वा |
त्रिपुण्ड्रेण विना पूजां कुर्वाणो यात्यधोगतिम् ||

शिवधर्मे -

सितेन भस्मना कुर्याल्ललाटे यस्त्रिपुण्ड्रकम् |
सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते ||

भस्मेत्युपलक्षणम्, द्रव्यान्तरेणापि त्रिपुण्ड्रं कार्यम् | तथा
च भविष्ये -

सर्वस्त्रिपुण्ड्रकं कुर्याद्यज्ञस्य भस्मना सदा |
तदलाभे चन्दनेन मृदा वा वारिणापि वा ||

यत्किञ्चित् कुरुते कर्म विना विप्रस्त्रिपुण्ड्रकम् |
व्यर्थमेव भवेत्सर्वं बन्ध्यास्त्रीसङ्गमो यथा ||

सच्छिद्रं कुरुते यस्तु पुण्ड्रं पशुमतिर्द्विजः |
धर्मार्थकाममोक्षेषु तस्य छिद्रं प्रजायते ||

वैदिकीं तान्त्रिकीं सन्ध्यां ततः कुर्यात् समाहितः |
अशून्यं च करं कुयात्सुवर्णरजतैः कशैः ||

सुवर्णरजतञ्चैव जपपूजादि कर्मसु |
एष एव कुशः शाक्ते न दर्भो वनसम्भवः |
तर्जन्यां रजतं धार्यं स्वर्णं धार्यमनामया ||

तान्त्रिक-सन्ध्या

अथ सन्ध्या प्रवक्ष्यामि तान्त्रिकीं सर्वसिद्धिदाम् |
उपविश्याचमेन्मन्त्री पयोमिहर्नीबुद्बुदैः ||

ततश्च आत्मतत्त्वाय विद्यातत्त्वाय तत्परम् |
शिवतत्त्वाय वै प्रोच्य क्रमेण वह्निवल्लभाम् ||

मूलान्तैरेभिराचामेत् पूर्वोत्तरमुखः सुधीः |
आचमनं ततः कृत्वा प्राणायामं समाचरेत् ||

षडङ्गन्यासमाचर्य जले मूलं जपेद् दश |
कुशेन तज्जलं भूमौ त्रिर्मूर्ध्नि सप्त निक्षिपेत् ||

मूलमुच्चार्य देवेशि वामहस्ते जलं ततः |
गृहीत्वा तज्जलं देवि तत्र मूलं समुच्चरन् ||

शिववायुजलपृथ्वीवह्निबीजैस्त्रिधा पुनः |
अभिमन्त्र्य च मूलेन सप्तधा तत्त्वमुद्रया ||

गलिताम्बु क्षिपेन्मूर्ध्नि शेषं दक्षे निधाय च |
इडयाकृष्य देहान्तः क्षालितैः पापसञ्चयैः ||

कृष्णवर्णं तदुदकं दक्षनाडया विरेचयेत् |
दक्षहस्ते तु तन्मन्त्री पापरूपं विचिन्त्य च |
पुरतो वज्रपाषाणे प्रक्षिपेदस्त्रमन्त्रतः ||

तर्पणविधिः

जले यन्त्रं समालिख्य तपयेत् परदेवताम् |
पूजयित्वा तत्र देवीं परिवार-समन्विताम् ||

गुरुपंक्तीः प्रतर्प्याथ तर्पयेदिष्टदेवताम् |
उत्ताभिमुखो भूत्वा देवीमात्रं प्रतर्पयेत् ||

तृप्यतां जगतां माता भैरवस्तृप्यतां तथा |
मूलान्ते नाम चोच्चार्य तर्पयामि ततः परम् ||

स्वाहान्ते तर्पणं त्वेवं पञ्चविंशतिसंख्यया |
तर्पणञ्च प्रकुर्वीत द्वितीयान्तमथोच्चरन् ||

पञ्चविंशतिसंख्यातं दशधा वा त्रिधापि वा |
एकैकाञ्जलितोयेन परिवारांस्तु तर्पयेत् ||

सूर्यार्घदानम्

दिनेशाय क्षिपेत्तिष्ठन्वारिणा चाञ्जलित्रयम् |
सूर्यमन्त्रं समुच्चर्य ओं ह्रीं हंस इत्यपि ||

मार्तण्डभैरवायेति प्रकाशशक्तिसंयुतम् |
ङेन्तं समुच्चार्य ग्रहराशियुताय ठद्वयम् ||

त्रिधाञ्जलिं क्षिपेन्मन्त्री सिद्धये साङ्ककर्मणाम् |
तोयाञ्जलिं ततः क्षिप्त्वा सूर्यमण्डलमध्यगाम् ||

आदित्यमण्डले देवीं ध्यायेत् सूर्यस्वरूपिणीम् |
तत्तद्गायत्रीमुच्चार्य विसृजेदनयाऽर्घकम् ||

गायत्रीं भावयेद्देवीं सूयासनकृताश्रयाम् |
प्रातर्मध्याह्न सायाह्ने ध्यानं कृत्वा जपेत्सुधीः ||

ध्यानं कृत्वेति | बीजत्रयरूपां कुण्डलिनीं ध्यात्वा जपेदित्यर्थः ||

कुण्डलिनीध्यानम्

कुण्डलिनीं त्रिधा देवि तथा बीजत्रयं त्रिधा |
तृतीयां कुण्डलीं मूर्ध्नि नित्यानन्द स्वरूपिणीम् ||

वाग्भवं मूलदेशे च द्रवस्वर्णनिभं स्मरेत् |
वह्निकुण्डलिनीं नित्यां बालार्कसदृशारुणाम् ||

हृदये कामबीजञ्च सूर्यकोटिसमप्रभम् |
सूर्यकुण्डलिनीं तत्र नित्यानन्दस्वरूपिणीम् ||

भ्रूमध्ये शक्तिबीजञ्च कोटिचन्द्रसमप्रभम् |
चन्द्रकुण्डलिनीं तत्र स्रवदमृतविग्रहाम् ||

बीजत्रयमयीं बिन्दौ तुर्यां बिन्दुत्रयात्मिकाम् |
तूर्यकुण्डलिनीं देवि केवलां ज्ञानविग्रहाम् ||

प्रातःकाले मूलाधारे -

बालार्कमण्डलाभासां भानुवह्नीन्दुलोचनाम् |
पाशांकुशौ शरांश्चापं धारयन्तीं शिवां स्मरेत् ||

मध्याह्ने हृत्पद्मे -

मध्याह्ने चिन्तयेद्देवीं नवयौवन शोभिताम् |

सायाह्ने भ्रूमध्ये -

सायह्नि चिन्तयेद्देवीं त्रैलोक्यैकप्रभामयीम् ||

नवयौवनसम्पन्नामुज्वलां परमां कलाम् |

रात्रौ सहस्रारे -

तामेव चिन्तयेद्रात्रौ भोगी भोगपरायणाम् ||

गायत्रीजपविधिः

गायत्रीं प्रजपेद् विद्वानष्टाविंशतिसंख्यया |
मनसा प्रजपेन्मन्त्रं गायत्रीञ्च विशेषतः ||

गान्धर्वे -

गायन्तं गायते यस्माद् गायत्री तेन चोच्यते |
महापातकयुक्तोऽपि प्रजपेद्दशधा यदि ||

सत्यं सत्यं महादेवि मुक्तो भवति तत्क्षणात् |
अष्टोत्तर शतावृत्या गायत्रीं जपते यदि ||

सर्वपापविनिर्मुक्तो भवेत् पूजाधिकारवान् |
अष्टोत्तर शतावृत्त्या मूलमन्त्रञ्च संजपेत् ||

आर्द्रवस्त्रेण यत्कर्तव्यं तदाह यामले -

नाभिमात्रोदके स्थित्वा देवीमर्कगतां स्मरन् |
जपेदष्टोत्तरशतं लभते महतीं श्रियम् ||

संहारमुद्रया चैव तीर्थमुद्वास्य वाग्यतः |
ततोमौनी विशुद्धात्मा हृदि विद्यां परामृशन् ||

अवहिर्मानसो भूत्वा यागभूमिमथाविशेत् |
शक्तिसन्ध्या मया प्रोक्ता कर्तव्या साधकोत्तमैः |
सन्ध्यायां पतितायां तु गायत्रीं दशधा जपेत् ||

सन्ध्याञ्च त्रिकालं कुर्यात् | तथा शैवागमे -

प्रातर्मध्याह्ने सायाह्ने सन्ध्यां कुर्याच्च मन्त्रवित् |

सन्ध्यायास्त्त्वकरणे दोषमाह च लक्ष्मीकुलार्णवे -

सन्ध्यां तु विहीनो यो न दीक्षाफलमाप्नुयात् ||

तान्त्रिक सन्ध्यायां शूद्रस्याप्यधिकारः | विशुद्धेश्वरे -

सन्ध्यात्रयं सदा कुर्याद् ब्राह्मणोविधिपूर्वकम् |
तन्त्रोक्तविधि पूर्वान्तु शूद्रः सन्ध्यां समाचरेत् ||

इति श्रीपरिव्राजकाचार्य परमहंसतीर्थावधूत श्रीमद्ब्रह्मानन्द-
गिरिकृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां प्रातःकृत्यनिर्णयो
नाम चतुर्थोल्लासः || ४ ||

पञ्चमोल्लासः

आसननिर्णयः

आसनस्य ग्राह्यत्वमाह गौरीयामले -

सलिले यदि कूर्वीत देवतानां प्रपूजनम् |
अथाप्यासन आसीनो नोत्यितस्तु तथाचरेत् ||

आसनं कल्पयित्वा तु मनसा पूजयेज्जले |
आसनस्थो जपेत् सम्यङ् नन्त्रार्थगत-मानसः ||

सम्मोहनतन्त्रे -

रक्तासनोपविष्टस्तु लाक्षारुण गृहेस्थितः |
मनःकल्पितरक्ते वा साधकः स्थिरमानसः ||

कुश(तूल) कम्बलवस्त्राणि सिंहव्याघ्रमृगाजिनम् |
कल्पयेदासनं धीमान् सौभाग्यज्ञानवर्द्धनम् ||

कौशेयं वाथचार्मं वा चैलतौलमथापि वा |
शरपत्रं तालपत्रं कम्बलं दर्भमा(दार वा) सनम् ||

कृष्णाजिने ज्ञानसिद्धिर्मुक्तिः स्याद्व्याघ्रचर्मणि |
कृष्णाजिने गृहस्थानां नाधिकारः कथञ्चन ||

नादीक्षितो विशेज्जातु कृष्णसाराजिने गृही |
विशेद्यतिर्वनस्थश्च ब्रह्मचारी तु भिक्षुकः ||

वस्त्रासने व्याधिनाशः कम्बले दुःखनाशनम् |
जपध्यानतपोहानिर्वस्त्रासनं करोति यः ||

अत्र -

वस्त्रनिषेधः केवलवस्त्रासनपरः अन्यथा विरोधापत्तेः |
कुशासने भवेदायुर्मोक्षः स्याद्व्याघ्रचर्मणि ||

अजिने च भवेत् पुत्री कम्बले सिद्धिरुत्तमा |
शान्तिके धवलः प्रोक्तः सर्वाथश्चित्र-कम्बले ||

स्यात्पौष्टिके तु कौशेयं कम्बले दुःखमोचनम् |
त्रिपुरापूजने शस्तं रक्तकम्बलमासनम् ||

नैतद् द्विहस्ततो दीर्घं सार्द्धहस्तान्न विस्तृतम् |
न त्र्यंगुलात् समुच्छ्रायं पूजाकर्मणि संग्रहे |
आसनञ्च ततः कुर्यान्नातिनीचं न चोच्छ्रितम् ||

तन्त्रगन्धर्वे -

धारण्यां दुःखसम्भूतिदौर्भाग्यं दारुजासने ||

आम्रनिम्बकदम्बानामासनं वंशनाशनम् |
बकुलेकिंशुके चैव पनसे च हतश्रीकः ||

वंशेष्टकाश्मधरणीतृणपल्लवनिर्मितम् |
वर्जयेदासनं मन्त्री दारिद्र्यव्याधिदुःखदम् ||

दारुजासनं विशेषयति गन्धर्वतन्त्रे -

गाम्भारीनिर्मितं शस्तं नान्यद्दारुमयं शुभम् |
चतुर्विंशांगुलं दीर्घं कुर्यात्काष्ठाशनं शिवे ||

षोडशांगुलविस्तीर्णमुच्छ्राये चतुरंगुलम् |
कम्बलं चर्मजं चैलं महामाया प्रपूजने ||

प्रशस्तमासनं प्रोक्तं कामाख्यायास्तथैव च |
त्रिपुरायाश्च रुद्रस्य विष्णोश्चापि कुशासनम् ||

तृणासने यशोहानिः पल्लवे चित्तविभ्रमः |
यथोक्तमासनं कुर्यात् सर्वसिद्धिप्रदायकम् |
न यथेष्टासनो भूयात् पूजाकर्मणि साधकः ||

अन्यत्र -

वंशाश्मधरणीदारुतृणपल्लवनिर्मितम् |
वर्जयेदासनं धीमान्दारिद्र्यव्याधिदुःखदम् ||

तन्त्रे -

काष्ठासने भवेद्रोगी वंशे वंशक्षयो भवेत् |
शैलासने च वागरोधः पल्लवे मतिवभ्रमः ||

अन्यत्रापि -

धरण्यां शोकसंयुक्तः काष्ठे व्यर्थश्रमो भवेत् ||

पद्मासनं स्वस्तिकाख्यं भद्रं वज्रासनं तथा |
वीरासनमिति प्रोक्तं क्रमादासनपञ्चकम् ||

पद्मासनादिलक्षणम्

सव्यं पादमुपादाय दक्षोपरि न्यसेत्ततः |
तथैव दक्षिणं सव्यस्योपरि च विधानवित् ||

विष्टम्य कोट्याः पार्ष्णी तु नासाग्रन्यस्तलोचनः |
पद्मासनमिदं प्रोक्तं जपकर्मसु शस्यते ||

जानूर्वोरन्तरे सम्यक्कृत्वा पादतले उभे |
ऋजुकायो विशेन्मन्त्री स्वस्तिकं तत्प्रचक्षते ||

सीवन्याः पार्श्वयोर्न्यस्य गुल्फयुग्मं सुनिश्चलम् |
वृषणाधः पादपार्श्वौ पाणिभ्यां परिबन्धयेत् ||

भद्रासनं समुद्दिष्टं मुनिभिः परिकल्पितम् |
ऊर्वोः पादौ क्रमान्न्यस्य जान्वोः प्रत्यङ्मुखांगुली ||

करौ निदध्यादाख्यातं वज्रासनमनुत्तमम् |
एकपादमधः कृत्वा विन्यस्योरौ तथेतरम् |
ऋजुकायो विशेन्मन्त्रि वीरासनमितीरितम् ||

नित्यनैमित्तिकपूजाकथनम्

रुद्रयामले -

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं पूजनं स्मृतम् |

नीलतन्त्रे -

नित्यसेवारतो मन्त्री कुर्यान्नैमित्तिकार्चनम् ||

नित्यपूजां दिवा कुर्यात् रात्रौ नैमित्तिकार्चनम् |
उभयोः काम्यकर्माणि चेति शस्त्रस्य निश्चयः ||

रुद्रयामले -

रात्रौ पूजां सदा कुर्यात् रात्रौ सिद्धिर्न संशयः |
सफला रजनीपूजा दिवापूजा च निष्फला ||

शक्तिमन्त्रं जपेद्रात्रौ विनापि पूजनं शुचिः |
विशेषतो निशीथे तु तत्राऽतिफलदो जपः ||

बृहत्तोडलतन्त्रे -

निशायां योऽर्चयेत्कालीं ताराञ्च भैरवीं तथा |
आसमुद्रक्षितीशानां श्रेष्ठो भवति सर्वथा ||

अन्यत्रापि -

मातङ्गीञ्च तथा बालां चामुण्डां छिन्नमस्तकाम् |
भद्रकालीञ्च दुर्गाञ्च जयदुर्गां तथैव च ||

आसां जपश्च पूजा च रात्रौ चेत् क्रियते सदा |
भुक्त्वा भोगानशेषांश्च सोऽवश्यं याति रुद्रताम् ||

समयातन्त्रे -

दिवा प्रपूजनं देवि यथोक्तफलदं भवेत् |
पूजनं लक्षण-गुणितं निशि नीरजलोचने ||

अर्धरात्रात्परं यच्च मुहूर्तद्वयमेव हि |
सा महारात्रिरुद्दिष्टा कृता तत्राऽक्षया भवेत् ||

तन्त्रे -

गते तु प्रथमे यामे तृतीयं प्रहरावधि |
निशायाञ्च प्रजप्तव्यं रात्रिशेषे जपेन्न हि ||

प्रकटे शक्तिमन्त्रे च हानिः स्यादुत्तरोत्तरम् |
पशुसन्निधिमासाद्य नित्यपूजाञ्च वर्जयेत् ||

पशोरग्रे कृताया तु प्रमादान्निष्फला भवेत् |
निजसाधकमध्ये तु न गोप्तव्या कदाचन ||

समयामन्त्रे -

स्त्रीसमीपे कृतापूजा जपश्च परमेश्वरि |
कामरूपाच्छतगुणावव्ययौ समुदीरितौ ||

इति श्रीपरिव्राजकाचार्य
परमहंसतीर्थावधूतश्रीमद्ब्रह्मानन्दगिरिकृतायां
शाक्तानन्दतरङ्गिण्या मासननिर्णयो नाम पञ्चमोल्लासः || ५ ||

षष्ठोल्लासः

अन्तर्यागविधिः

आत्मस्थां देवतां त्यक्त्वा वहिर्देवं विचिन्तयेत् |
करस्थं कौस्तुभं त्यक्त्वा भ्रमन्ते काचतृष्णया ||

प्रत्यक्षीकृत्य हृदये वहिस्थां पूजयेच्छिवाम् |
यस्य यस्य च देवस्य यथा भूषणवाहनम् ||

तदेव पूजने तस्य चिन्तयेत् परमेश्वरि |
अथान्तर्यजनं वक्ष्ये येन देवमयो भवेत् ||

सुखासने समासीनः प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ||

स्वकीय हृदये ध्यायेत्सुधासागर मुत्तमम् |

रत्नद्वीपञ्च तन्मध्ये सुवर्णवालुकामयम् ||

मन्दारपारिजाताद्यैः कल्पवृक्षैः सुपुष्पितैः |
सर्वतोऽलंकृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलैर्द्रमैः ||

नानासुगन्धिकुसुम गन्धामोदितदिङ्मुखम् |
उत्फुल्लकुसुमामोद प्रहृष्टभृङ्गसंकुलम् ||

कूजत्कोकिलसंघेन वाचालितदिगन्तरम् |
सर्वतोऽलंकृतं दिव्यैर्लसत्काञ्चनपङ्कजैः |
मौक्तिकैः कुसुमैः स्रग्भिर्दुकूलैः स्वर्णतोरणैः ||

तन्मध्ये संस्मरेद्देवि कल्पवृक्षं मनोहरम् |
चतुर्वेदचतुःशाखं गुणत्रयसमन्वितम् ||

पीतं कृष्णं तथा श्वेतं रक्तं पुष्पञ्च सुन्दरि |
हरितञ्च विचित्रञ्च नानापुष्पैर्विराजितम् ||

कोकिलैर्भ्रमरैर्देवि शोभितं बहुपक्षिभिः |
एवं कल्पद्रुमं ध्यात्वा तदधोरत्नवेदिकाम् ||

तत्रोपरि महद्व्याप्तं चिन्तयेद्रत्नमण्डपम् |
उद्यदादित्यसंकाशं रत्नसोपानमण्डितम् ||

ध्वजावलीसमाकीर्णं चतुर्द्वारसमन्वितम् |
नानारत्नादिशोभाढ्यं रत्नप्राकारमण्डितम् ||

स्वस्वस्थानस्थितैस्तैस्तैर्लोकपालैरधिष्ठितम् |
मिद्धचारणगन्धर्वैर्विद्याधरमहोरगैः ||

किन्नरैरप्सरोभिश्च क्रीडद्भिः परिवारितम् |
नृत्यवादित्रनिरतैरमरस्त्रीगणैर्युतम् ||

किङ्किनीजालसन्नद्धपताकाभिरलंकृतम् |
महामाणिक्यवैदूर्य रत्नचामर भूषितम् ||

स्थूलमुक्ताफलोन्नद्धवितानसमलंकृतम् |
चन्दनागुरुकाश्मीरमृगनाभिविलेपितम् ||

तन्मध्ये संस्मरेद्देवि महामाणिक्यवेदिकाम् |
उद्यदर्केन्दुकिरणां चतुष्कोण प्रशोभिताम् |
ध्यायेत्सिंहासनं तत्र ब्रह्मविष्णुशिवात्मकम् |
सिंहासने महेशानि प्रसूनतुलिकां न्यसेत् ||

पीठपूजां ततः कुर्यात् स्वकल्पोक्तक्रमेण तु |
प्रेतपद्मासने तत्र चिन्तयेत्परमेश्वरीम् ||

आत्मनोऽभीष्टदेवता ध्यानं कुर्यादित्यर्थः |

श्रीरत्नपदुके दत्त्वा नीत्वा तां स्नानमन्दिरे |
सिंहासनोपविष्ठायामुद्वर्तनं समाचरेत् ||

कर्पूरागुरुकस्तूर्या तथा मृगमदेन च |
कुंकुमरोचनाचूणैर्नानागन्धसमन्वितैः ||

देव्यां उद्वर्जनं कृत्वा गन्धतैलं विलेपयेत् |
देवीनां शतसाहस्रैः स्वर्णकुम्भसहस्रकैः ||

आनीय वारिणा स्नातां चिन्तयेत्परदेवताम् |
दुकूलैर्माजितं गात्रं दुकूले परिधाप्य च ||

कङ्कत्या केशं संस्कृत्य विधिवद् बन्धनं चरेत् |
पट्टगुच्छं केशपाशे नानारत्नोपशोभितम् ||

ललाटे तिलकं दद्यात् सिन्दूरं केशम्ध्यके |
नागेन्द्रदन्तखचितं शङ्खं दद्यान्मनोहरम् ||

हस्ते केयूरकञ्चैव कङ्कणं कटकं तथा |
स्वर्णांगुरीयकं दद्यान्नातारत्नोपशोभितम् ||

पादयोर्नूपुरं दद्यानासाग्रे गजमौक्तिकम् |
निवेदयेद्यथा शक्त्या पुष्पमालाञ्च भूषणम् ||

सर्वाङ्गे लेपनं कुर्याद् गन्धचन्दनसिह्लकैः |
काञ्चनाञ्चितकञ्चुलीशोभितां हृदयोपरि ||

समाधौ चिन्तयेद्देवीं भूतशुद्ध्यादिकं चरेत् |
न्यासजालं विधायाथ समाधौ पूजयेत्सदा ||

षोडशैरुपचारैस्तु हृदिस्थां पूजयेच्छिवाम् |
रत्नसिंहासनं दद्यात्स्वागतं कुशलं वदेत् ||

पाद्यञ्च पादयोर्देवि शिवस्यर्घ्यं निवेदयेत् |
परामृताचमनं प्रदद्यान्मुखपङ्कजे ||

मधुपर्कं मुखे दद्यात् त्रिधा त्वाचमनं मुखे |
हेमपात्रगतं दिव्यं परमान्नं परिष्कृतम् ||

कपिलाधतसंयुक्तमन्नं व्यञ्जनसंयुतम् |
(सुधाम्बुधिं मांसशैलं मत्स्यराशिं फलानि च ||)

भक्ष्यं भोज्यं तथा लेह्यं चर्व्यं चूष्यं तथैव च |
सकर्पूरञ्च ताम्बूलं मानसं परिकल्पयेत् ||

आवरणं ततो देव्याः पूजयेन्मनसैव हि |
इत्थमन्तः समाराध्यमनसैव जपेन्मनुम् ||

सहस्रादि जपं कृत्वा देव्यै सोदकमर्पयेत् |
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः ||

एत एव महादेव्याः पर्यङ्कं समुदाहृतम् ||

पयः फेननिभां शययां नानापुष्पोपशोभिताम् |
पुष्पशययाञ्च संस्कुर्यात् तत्र देवीं सुरेश्वरीम् ||

चिन्तयेत् साधको योगी नानासुखविलासिनीम् |
नृत्यगीतैः सवाद्यश्च तोषयेत्परमेश्वरीम् ||

ततो होमं प्रकुर्वीत पूजासार्थक्यतवे ||

अथ होमं प्रवक्ष्यामि येन चिन्मयतां लभेत् |
अथाधारमये कुण्डे चिदग्नौ होमयेत्ततः ||

आत्मान्तरात्मपरमज्ञानात्मानः प्रकीर्तिताः |
एतद्रूपन्तु चित्कुण्डं चतुरस्रं विभावयेत् ||

आनन्दमेखलारभ्यां बिन्दुत्रिवलयाङ्कितम् |
अर्द्धमात्रायोनिरूपं ब्रह्मानन्दमय भवेत् ||

नाडीमिडां वामभागे दक्षिणे पिङ्गलां पुनः |
सुषुम्नां मध्यतोध्यात्वा कुर्याद्धोभं यथाविधि ||

धर्माधमौ साधकेन्द्रो हविष्ट्वेन प्रकल्पयेत् |
मूलमन्त्रं समुच्चार्य ततः श्लोकं जपेदमुम् ||

नाभौ चैतन्यरूपाग्नौ हविषा मनसा स्रुचा |
ज्ञान प्रदीपिते नित्यमक्षवृत्तीर्जुहोम्यहम् ||

वह्निजायान्तमन्त्रेण दद्याच्च प्रथमाहुतिम् |
मूलमन्त्रोपरि श्लोकमपरं प्रपठेदमुम् ||

धर्माधर्महविर्दीप्ति आत्माग्नौ मनसा स्रुचा |
सुषुम्ना वर्त्मना नित्यमक्षवृत्तीर्जुहोम्यहम् ||

वह्निजायान्तमन्त्रेण द्वितीयाहुतिमादिशेत् |
मूलमन्त्रं समुच्चार्य ततः श्लोकं जपेदमुम् ||

प्रकाशाकाशहस्ताभ्यामवलम्ब्योन्मनीस्रुचा |
ज्ञान प्रदीपिते नित्यमक्षवृतीर्जुहोम्यहम् ||

वह्निजायान्तमन्त्रेण तृतीयाहुतिमाचरेत् |
मूलमन्त्रं समुच्चार्य ततः श्लोकं जपेदमुम् ||

अन्तर्निरन्तरमनिन्धन मेधमानेमोहान्धकारपरिपन्थिनि
सम्विदग्नौ |

कस्मिंश्चिदद्भुतमरीचिविकाशभूमौ विश्वं जुहोमि
वसुधादिशिवावसानम् ||

स्वाहान्तोनाऽमुना हुत्वा पूर्णाहुतिरनन्तरम् |
मूलमन्त्रं समुच्चार्य श्लोकमेतमुदीरयेत् ||

अह(इद)न्तापात्रभरितमिद (अह)न्ता परमामृतम् |
पराहन्तामये वह्नौ पूर्णहोमं जुहोम्यहम् ||

वह्निजायान्तमन्त्रेण दद्यात्पञ्च (पूर्णा)हुतिं प्रिये |
इत्यन्तर्यजनं कृत्वा साक्षाद् ब्रह्ममयो भवेत् ||

एवमेव पूजयन्ति गृहस्थाः परमेश्वरीम् |
योगिनो मुनयश्चैव पूजयन्ति सदाप्रिये ||

केवलं मानसेनैव नहि सिद्धो भवेत् गृही |
सवाह्येन तु तेनैव सिद्धो भवति यद् गृही ||

भूतशुद्धौ -

सर्वासु वाह्यपूजासु अन्तःपूजा विधीयते |
अतः पूजां विना नैव वाह्यपूजाफलं लभेत् ||

सान्तःपूजा महेशानि वाह्या कोटिफलप्रदा |
किं तस्य वाह्यपूजायां सर्वं व्यर्थं कदर्थनम् ||

उपचाराद्यभावे च वाह्यपूजा कदर्थनम् |
विनोपचारैर्या पूजा सा पूजा निष्फला भवेत् ||

तन्त्रान्तरे -

यदि वाह्यार्चना द्रव्यसम्पत्तिरपि वर्तते |
अन्तर्यागं विधायेत्थं वहियगिविधिं चरेत् ||

यामले -

अर्चाभावे महेशानि हृदये पूजयेच्छिवाम् |

सर्वपूजाफलं देवि प्राप्नोति साधकः प्रिये ||

तन्त्रगन्धर्वे -

मनसायि महादेव्यै नैवेद्यं दीयते यदि |
योनरो भक्तिसंयुक्तो दीर्घायुः ससुधी भवेत् ||

माल्यं पद्मसहस्रस्य मनसायः प्रयच्छति |
कल्पकोटिसहस्राणिकल्पकोटिशतानि च ||

स्थित्वा देवीपुरे श्रीमान्सार्व भौमो भवेत् क्षितौ |
मनसाऽपि महादेव्यै यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणाम् |
स दक्षिणे यमगृहे नरकाणि न पश्यति ||

मनसाऽपि महादेव्या यो भक्त्या कुरुते नतिम् |
सोऽपि लोकान् विनिर्जित्य देवीलोके महीयते ||

महामाये महादेवीमर्चयामि च भक्तितः |
नानाविधैस्तु नैवेद्यैरिति चिन्ताकुलस्तु यः ||

नैवेद्यं देहि मे भातरिति यो भावयेन् मुहुः |
सोऽपि लोकान् विनिर्जित्य देवीलोके महीयते ||

इति श्रीपरिव्राजकाचार्य परमहंसतीर्थावधूत
श्रीमद्ब्रह्मानन्दगिरि कृतायां
शाक्तानन्दतरङ्गिण्यांमन्तयगिविधिर्नाम षष्ठोल्लासः || ६ ||

सप्तमोल्लासः

गुप्ततन्त्रोक्तपूजाविधिः

अथानन्दमयीपूजां वक्ष्यामि गुप्ततान्त्रिकीम् |
यां कृत्वा शिवसायुज्यं लभेते साधकोत्तमः ||

पूजागृहं समासाद्य साधकेन्द्रो महेश्वरि |
प्रथमं जलमानीय पादप्रक्षालनं चरेत् ||

उत्तराभिमुखो भूत्वा पादप्रक्षालनं चरेत् |
दिवा पूर्वमुखो भूत्वा रात्रौ कुर्यादुदङ्मुखः ||

देव्याः पूज्यां शिवस्यापि सदा कुर्यादुदङ्मुखः |
प्रणवं पूर्वमुच्चार्य तदिति च पदं ततः ||

सदिति तु समुच्चार्य कर्म कुर्याद् विचक्षणः |
स्मरणात्कर्मणामाद्ये ब्रह्मभूयाय कल्पते ||

सर्वदा सर्वकार्येषु तान्त्रिके वैदिके तथा |
स्वविद्यां संस्मरन्कुर्यात्क्रियां सर्वप्रचोदिताम् ||

स्थानशोधनमाह गन्धर्वतन्त्रे -

वीक्षणं वर्मबीजेन यागभूमेः समीरितम् |
प्रोक्षणं चास्त्रमन्त्रेण यागभूमेः समाचरेत् ||

अज्ञातदूषितं स्थानं मार्जनादौ च यद्भवेद् |
एवमादीनि सर्वाणि नश्येत् तल्लोकनात् प्रिये ||

मधुकैटभयोर्भेदः संघातैर्दृढतां गता |
मेदिनी सर्वदाऽशुद्धा सुरपूजासु सर्वतः ||

तस्य दोषस्य मोक्षाय कामबीजं क्षितौलिखेत् |
पञ्चवर्णरजश्चित्रा नानागन्धसमन्विता ||

पुष्पप्रकरसंकीर्णा घण्टाचामरभूषिता |
बालार्कसदृशी रम्या मनःसन्तोषकारिणी ||

एवं भूमिं समाश्रिता पूजयेत्परमेश्वरीम् |
मन्त्रैराचमनं कुर्याद्देवीं ध्यात्वा हृदम्बुजे |
पीठे चोपविशेद्देवि बद्धा वीरासनादिकम् ||

द्रव्यासादनम्

उपविश्य ततो मन्त्री द्रव्याणि स्थापयेत्पुरः |
गन्धपुष्पाक्षतादींश्च दक्षे दीपांश्च सर्वतः ||

नैवेद्यं दक्षिणे वामे पुरतो वा न पृष्ठतः |
घृतदीपं दक्षिणे तु तैलदीपं तु वामतः ||

वामतस्तु तथा धूपमग्रे वा न तु दक्षिणे |
निवेदयेत् पुरोभागे गन्धं पुष्पञ्च भूषणम् ||

सर्वं स्वदक्षिणे स्थाप्यं वामे चार्घ्यं निवेशयेत् |
स्थापयेच्चार्व्यं चूष्यादि नैवेद्यादीनि सन्निधौ ||

करयोक्षालनार्थाय पृष्ठे पात्रं विनिर्दिशेत् |
स्वस्य शक्त्यानुरूपेण सर्वं सम्पाद्य यत्नतः ||

पूजा द्रव्याणि संप्रोक्ष्य मूलमन्त्रेण साधकः |
दर्शयेद्धेनुमुद्राञ्च द्रव्यशुद्धिरितीरिता ||

अन्नं नैवेद्यादिकं यत्पुष्पगन्धादिकञ्च यत् |
सर्वमाच्छादितं कार्यं यावन्नावाहयेत् परम् ||

राक्षसाः प्रतिगृह्णन्ति निराच्छादनकं यतः ||

अथ शान्तिकुम्भप्रमाणम्

ईशान्यास्थापयेत्कुम्भं स्वर्णताम्रादिनिर्मितम् |
दैर्घ्यं विंशत्यंगुलन्तु ग्रीवा वेदांगुलान्विता ||

वाष्ठमष्टांगुलं प्रोक्तं मुखमष्टांगुलं स्मृतम् |
दृढं समतलः कार्यो मानं तत्परिकीर्तितम् ||

कुम्भविधानन्तु गौतमीये -

हैमं रौप्यं तथा ताम्रं मार्त्तिकं वा स्वशक्तितः |
वित्तशाठ्यं न कर्तव्यं कृते नैष्फल्यमाप्नुयात् ||

षट्त्रिंशदंगुलं कुम्भं विस्तारोन्नतिशालिनम् |
षोडशं द्वादशं वापि ततो न्यूनं न कारयेत् ||

प्रोक्षणीस्थापनमाह गान्धर्वे -

पात्रमस्त्राम्बुभिः प्रोक्ष्य दक्षिणे स्थापयेत्ततः |
शुद्धोदकेन सम्पूज्य मूलमन्त्रं जपेत्सुधीः ||

प्रोक्षयेत्तेन सकलं प्रोक्षणोस्थने वारिणा |

आधारस्थ जलशोधनमाह गान्धर्वे -

मण्डलं वा मतः कृत्वा जलेन चतुरस्रकम् |
ओं वषट्कार मन्त्रेण साधारं मण्डले घटम् ||

स्थापयेत्तत्र वह्नयर्कसोमानां मण्डलं भजेत् |
आनन्दभैरवं तत्र यजेदानन्दभैरवीम् ||

यदन्यद्दूषणं पात्रे तोये वाऽज्ञानतो भवेत् |
तत्सर्वं नाशमायाति पूजार्यं तज्जलं भवेत् ||

अर्घ्यस्थापनक्रमः

अर्घ्य द्वारि परिष्कार्य तत्क्रमः कथ्यतेऽधुना |
अस्त्रेण पात्रं प्रक्षाल्य हृन्मन्त्रेण प्रपूरयेत् |
मन्त्रयेत्प्रणवेनैव सामान्यार्घ्यमिदं स्मृतम् ||

प्रणवेन दशधा मन्त्रयेदित्यर्थः |

फटा द्वारं च संप्रोक्ष्य बीजेनाम्यर्च्चयेत् सुरान् |
गां वां क्षां यां च बीजानि उक्तानि परमेश्वरि ||

गणेशवटकक्षेत्रपालांश्च योगिनीं तथा |
पूजयेत्साधकश्रेष्ठः प्रतिद्वारमिति क्रमात् ||

विश्वसारे -

एषां पूजां विलंघ्याथ न सिद्धिः स्याद्युगेयुगे |
उत्तरादिक्रमेणैव द्वारपालान् समर्चयेत् |
ब्रह्माणं वास्तुदेवं च पूजयेद्गृहमध्येतः ||

आसने मण्डलं कृत्वा सम्पूज्यारोहयेत्सुधीः |
विशोध्य वाक्कायचित्तं भूमिं सम्यग्विशोधयेत् ||

ओं पवित्र वज्रभूमे हुं फट् स्वाहेति मन्त्रतः |
अनन्तरं देशिकेन्द्रो दिव्यदृष्ट्याऽवलोकनैः ||

दिव्यानुत्सारयेद्विघ्नानस्त्राद्भिश्चान्तरीक्षगान् |
पार्ष्णिघातैस्त्रिभिर्भौमानिति विघ्नान् निवारयेत् ||

विश्वसारे -

अनिमेषदृशा दृष्टिर्दिव्यदृष्टिः प्रकीर्तिता |

करशुद्धिर्यामले -

प्रागुदीचीमुखो वापि सपुष्पैर्मार्जयेत्करम् |
मूलमुच्चार्य देवेशि तत्पुष्पं वामतस्त्यजेत् ||

मन्त्रमाह यामले -

भौतिकः शशिकलासमन्वितो वह्निषोडशकला समन्वितः |
ङेन्तमन्त्रमथ फट्समन्वितं शुद्धये मनुरयं प्रकीर्तितः ||

भौतिकः ऐकारः | शशिकला नादबिन्दुः | वह्नीरेफः |
षोडशकला अः कारः | तेन ऐं रः अस्त्राय फट् | शुद्धये करशुद्धये
इत्यर्थः ||

तन्त्रगन्धर्वेऽपि -

गृहीत्वा रक्तपुष्पञ्च सगन्धं साधकोत्तमः |
अनेनैव तु मन्त्रेण पुष्पं हस्ततलस्थितम् ||

सम्मार्ज्य सव्यहस्तेन वामेन पाणिना ततः |
निर्मञ्छयकामबीजेन जिघ्रेत्तद्वाग्भवेन च |
ऐशान्यां निक्षिपेदेतच्छरबीजेन पार्वति ||

तत्रैव -

मार्जनात्करयोः शुद्धिर्निर्मञ्छनातु पृष्ठयोः |
ग्राणाद्देवाश्च तुष्यन्ति तीर्थानाञ्च समागमः ||

क्षेपणात् सर्वविघ्नानां दूरसंस्थानमेव च |
दुर्गन्धोच्छिष्ट संस्पर्शदूषणं करयोस्तु यत् ||

अज्ञातरूपं तत्सर्वं नाशयेद् विधिनाऽमुना |
करशुद्धिं समासाद्य कुर्यात्तालत्रय ततः ||

ऊर्ध्वोर्ध्वमस्त्रमस्त्रेण दिग्बन्धमपि देशिकः |
हुं फट् स्वाहेति मन्त्रेण ऊर्ध्वोर्ध्वमप्यधस्तथा ||

कुर्यात्तालत्रयं मन्त्री दिग्बन्धनमथाचरेत् |
दिग्बन्धनं छोटिकामिर्दशभिः कारयेत्सुधीः ||

विघ्नमुत्सारितं कृत्वा ततः पुष्पं विशोधयेत् |
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा वामे गुरुत्रयं नमेत् ||

गुरुत्रयमाहतन्त्रे -

गुरुं परंगुरुञ्चैव परापरगुरुं तथा |
दक्षपार्श्वे गणेशञ्च मूर्ध्नि देवीं नयेत् प्रिये ||

गन्धर्वे -

भूतशुद्धिऋषिन्यासः पीठन्यासस्तथैव च |
कराङ्गयोः षडङ्गानि मातृकान्यास एव च ||

विद्यान्यासो महेशानि यैश्च देवमयो भवेत् |
एतदेव हिनित्यं स्यात्काम्यं चान्यत्प्रकीर्तितम् ||

देव एव यदेद्देवं नादेवो देवमर्चयेत् |
अदेवः पूजयन् देवं न पूजाफलभाग्भवेत् ||

वासिष्ठरामायणे -

अविष्णुः पूजयन् विष्णुं च पूजाफलभाग्भवेत् |
विष्णुर्भूत्वाऽर्चयेद्विष्णुरिति स्मरन् ||

भारते -

नाविष्णुः कीर्तयेद्विष्णुर्विष्णुमर्चयेत् |
नाविष्णुः संस्मरेद्विष्णुं नाविणुर्विष्णुमाप्नुयात् ||

भविष्ये -

नारुद्रः संस्मरेद्रुद्रं नारुद्रो रुद्रमर्चयेत् |
नारुद्रः कीर्तयेद्रुद्रं नारुद्रो रुद्रमाप्नुयात् ||

नादेवी कीर्तयेद्देवीं नादेवी तां समर्चयेत् |
न्यासात्तदात्मको भूत्वा देवीभूतस्तु तां यजेत् ||

आग्नेये -

रुद्रस्य पूजनाद्रुद्रो विष्णुः स्याद्विष्णुपूजनात् |
सूर्यः स्याद् सूर्यपूजातः शाक्त्यादिः शक्तिपूजनात् ||

शक्तिपूजनात् शक्त्यादिपूजनात् | आदिपदात् गणेशादि परिग्रहः |

द्येनैव न्यासमात्रेण देववज्र जायतेनरः |
प्राणायामैस्तथा ध्यानैर्न्यासैर्देवशरीरमृत् |
न्यासानां प्रचुरत्वेन फलानामपि भूरिता ||

भूतशुद्धिः

तन्त्रगन्धर्वे -

स्वभावतः सदाऽशुद्धं पञ्चभूतात्मकं वपुः |
मलमूत्रसमायुक्तं सर्वदैव महेश्वरि ||

तस्यैव हि विशुद्ध्यर्थं वायवग्निसलिलाक्षरैः |
चन्द्रबीजेन देवेशि पृथ्वीबीजेन देशिकः ||

शोषदाहौ तथा भस्मप्रोत्सारामृतवर्षणम् |
आप्लावनञ्च कर्तव्यं पूरकुम्भकरेचकैः ||

शरीराकारप्राप्तानां भूतानां यद्विशोधनम् |
अव्यक्तब्रह्मसंस्पर्शाद् भूतशुद्धिरियं शिवे ||

भूतशुद्धिं विधाये त्थमर्घ्यादिस्थापनं चरेत् |
विदध्यान्मातृकान्यासं मन्त्रन्यासमनन्तरम् ||

प्राणायामत्रयं कुर्यादृष्यादिन्यासमाचरेत् |
न्यासौ कराङ्गयोः कृत्वात्मानं भगवतीं स्मरेत् ||

प्राणायामं ततः कुर्यात्पूरकुम्भकरेचकैः |
तत्त्रयं तु विधातव्यमनुलोमविलोमतः ||

अर्घ्यं संस्थापयेन्मन्त्री यथान्यायं विधानतः |
त्रिकोणषट्कोणवृत्तचतुरस्राणि कारयेत् |
पुष्पैरभ्यर्च्य तन्मन्त्री तत्राधारं निवेशयेत् ||

मं वह्निमण्डलायेति दशकलात्मने नमः |
पूजयित्वा अर्घ्यपात्रं तु तत्रैव स्थापयेद् बुधः ||

फडिति प्रक्षालनं कृत्वा पूजयेत्साधकोत्तमः |
अं अर्कमण्डलायेति द्वादशान्ते कलात्मने ||

नम इत्यन्तमन्त्रेण पूजयेदर्कमण्डलम् |
मूलेनापूर्य देवेशि विमलेन जलेन तु ||

ओं सोममण्डलायेति षोडशान्ते कलात्मने |
नम इत्यन्तमन्त्रेण पूजयेच्चन्द्रमण्डलम् ||

पूजयित्वा षडङ्गानि न्यसेत्साधकसत्तमः |
तत्राक्षतानि पुष्पाणि दूर्वादीने विनिःक्षिपेत् ||

मूलमन्त्रं जपेत् स्पृष्ट्वा अङ्गमन्त्रं प्रविन्यसेत् |
हृन्मन्त्रेणाऽभिसम्पूज्य हस्ताभ्यां छादयेदपः ||

हस्ताभ्यामिति मत्स्यमुद्रया इत्यर्थः |

अस्त्रमन्त्रेण संरक्ष्य कवचेनावगुण्ठ्य च |
धेनुमुद्रां समापाद्य रोधयेत् त्स्वमुद्रया |
अमृतं तज्जलं चिन्त्यं द्रव्यसंप्रोक्षणं चरेत् ||

गन्धपुष्पाक्षतयवकुशाग्रतिलसर्षपैः |
सदूर्वैः सर्वदेवानामेत दर्घ्यमुदीरितम् ||

शिवविषये गृहिणां सगर्भैवि दूर्वा | यथा -

अन्तः शून्यां त्रिपत्राञ्च योदद्यान्मच्छिरोपरि |
जन्मन्यत्र दरिद्रः स्यादन्ते च नरकं व्रजेत् ||

अर्घ्यपात्रस्थितैस्तोयैर्विना यत्तु निवेदनम् |
देवेभ्यो दीयते यद्यद् तत्सर्वं निष्फलं भवेत् ||

अर्घ्यस्योत्तरतः स्थाप्यं पाद्यमाचमनीयकम् |
तत्पार्श्वे मधुपर्कञ्च दद्यात्तु मधुमिश्रितम् ||

एतत् श्यामाकदूर्वाब्जविष्णुक्रान्ताभिरीरितम् |
पाद्यपात्रे च दातव्यमर्घ्यञ्चैवार्घ्यपात्रके ||

जातीलवङ्गकंकोलं दद्यादाचमनीयके |
आदौ द्रव्याणि संस्कृत्य पश्चात्तन्त्रोदितान्न्यसेत् |
मातृका द्विविधा प्रोक्ता पराचाप्यपरा तथा |
सुषुम्नान्तः पराज्ञेया अपरादेहमाश्रिता ||

अथ मातृकाषडङ्गन्यासः

ज्ञानार्णवे -

अं आंमध्ये कवर्गन्तु इं ईं मध्ये चवर्गकम् |
उं ऊं मध्ये टवर्गन्तु एं ऐं मध्ये तवर्गकम् ||

ओं औं मध्ये पवर्गन्तु अं अः मध्ये यवर्गकम् |
न्यासं कुयान्महेशानि हृदयादि षडङ्गकम् ||

मूलादि ब्रह्मरन्ध्रान्तं ध्यायेद्देवीं चिदात्मिकाम् |
बिन्दुस्रत सुधासारैस्तर्पयन्मातृकां न्यसेत् ||

अन्तर्मातृकान्यासः

अथाऽन्तर्मातृकान्यासं शृणुष्व कमलानने |
द्व्यष्टपत्राम्बुजे कण्ठे स्वरान्षोडश विन्यसेत् ||

द्वादशच्छदहृत्पद्मे कादीन्द्वादश विन्यसेत् |
दशपत्राम्बुजे नाभौ डकारादीन्न्यसेद्दश ||

षट्पत्रे लिङ्गमूले च वकारादीन्न्यसेच्च षट् |
आधारे चतुरो वर्णान्न्यसेद्वादीन् चतुर्दले ||

हक्षौ भ्रूमध्यगे पद्मे द्विदले विन्यसेत्प्रिये |
एकैकं वर्णमुच्चार्य मनसा तु ध्रुवादिकम् |
नमोऽन्तमिति विन्यास आन्तरः परिकीर्तितः ||

ध्रुवादिकं प्रणवादिकमित्यर्थः |

शारदायाम् -

बाह्यं चैव मातृकान्यासं शृणुष्वावहितोमम |
ललाटमुखवृत्ताक्षिश्रुतिघ्राणेशु गण्डयोः ||

ओष्ठदन्तोत्तमाङ्गस्यदोःपत्सन्ध्यग्रकेषु च |
पार्श्वयोः पृष्ठतो नाभौ जठरे हृदयेंऽसङ्के ||

ककुद्यंसे च हृत्पूर्वपाणिपादयुगे तथा |
जठराननयोर्न्यसेन्मातृकार्णान् यथाक्रमम् ||

मातृकान्यासमुद्रामाह मानसोल्लासे -

मनसा वा न्यसेन्न्यासान्पुष्पैरेवाऽथवा न्यसेत् |
अंगुष्ठानामिकायोगान्न्यसेद्वा सर्वकर्मसु ||

गौतमीये -

चतुर्द्धा मातृका प्रोक्त केवला बिन्दुसंयुक्ता |
सविसर्गा सोभया च रहस्यं कथयामिते ||

अन्त्योपान्त्यौ स्वरौ बिन्दुसर्गहीनौ न्यसेत्प्रिये |
विद्याकरी केवला च सोभया मुक्तिदायिका |
सविसर्गा पुत्रदात्री सबिन्दुर्बिन्दुदायिनी ||

बिन्दुदायिनी मोक्षदायिनीत्यर्थः |

धन्यं यशस्यमायुष्यं कलिकल्मषनाशनम् |
यः कुर्यान्मातृकान्यासं स एव श्रीसदाशिवः ||

अथ विद्यान्यासः

नवरत्नेश्वरे -

मूर्ध्नि मूले च हृदये नेत्रत्रितय एव च |
श्रोत्रयोर्युगले देवि मुखे च भुजयोः पुनः ||

पृष्ठे जान्वोस्तथा नाभौ विद्यान्यासं समाचरेत् |
एवं न्यासकृतः साक्षात्पशुः पशुपतिः स्वयम् ||

फेत्कारिणीयतन्त्रे -

ओंकारसम्पुटीकृत्य मूलेन व्यापकं न्यसेत् |
पञ्चधा नवधा वापि न्यसेद्वा सप्तधाऽथवा ||

मूलमुच्चार्य शीर्षादिपादपर्यन्तं पादादिशीर्षान्तं
हृदयादिमुखान्तं व्यापकं न्यसेदित्यर्थः | इति विद्यान्यासः ||

विशुद्धेश्वरे -

प्राणायामत्रयं कुर्याद्विद्यया तदनन्तरम् |
पूरकं वामनाड्यां तु कुर्याद् षोडशधा जपैः ||

कुम्भकं मध्यनाड्यान्तु चतुःषष्टिजपात्ततः |
रेचकं पिङ्गलायान्तु तदर्द्धजपसंख्यया ||

विपरीतं पुनः कुर्याद्यथाशक्त्या च साधकः |
तदशक्तौ चतुर्द्धापि प्राणसंयमनं चरेत् ||

चतुर्द्धेति मूलविद्याश्चतुर्वारजपेन पूरकं, षोडशवार जपेन
कुम्भकमष्टवारजपेन रेचकमिर्त्यः | तत्राप्यशक्तौ
समयाङ्कमातृकायाम् |

इडया पूरयेद्वायुं सकृच्च मूलविद्यया |
मध्यनाड्या कुम्भयेच्च वेदसंख्यं वरानने ||

नेत्रसंख्याक्रमेणैव रेचयेत् पिङ्गलाध्वना |
पुनः पुनः क्रमेणैव यथा वारत्रयं भवेत् ||

बाह्यादापूरणं वायोरुदरे पूरको भवेत् |
सम्पूर्णकुम्भवद्वायोर्धारणं कुम्भको भवेत् |
वहिर्यद्रेचनं वायोरुदराद्रेचको हि सः ||

ज्ञानार्णवे -

कनिष्ठानामिकांगुष्ठैर्यन्नासापुटधारणम् |
प्राणायामः स विज्ञेयस्तर्जनीमध्यमे विना |
प्राणायामं विना देवि पूजने नास्ति योग्यता ||

यामले -

ऋषिं न्यसेन्मूर्ध्नि देशे छन्दस्तु मुखपङ्कजे |
देवतां हृदये चैव बीजं तु गुह्यदेशके ||

शक्तिं तु पादयोश्चैव सर्वाङ्गे कीलकं न्यसेत् ||

ऋषि न्यसेदिति -

तत्तत्प्रकारणीयमृषिच्छन्द इत्यादिकं न्यसेदित्यर्थः |
ऋषिच्छन्दो देवतानां विन्यासेन विना यदा |
जपेत्तु साधको यस्तु न स तत्र फलं लभेत् ||

कराङ्गन्यासमाह शारदायाम् -

अंगुष्ठादिष्वंगुलिषु न्यसेदङ्गैः सजातिभिः |

अङ्गैस्तत्तत्कल्पोक्तांगमन्त्रैः | सजातिभिः नम आदिभिः |
ज्ञानार्णवे -

नमः स्वाहा वषट् हुं वौषट् फडन्ताः सजातयः |
हृच्छिरः शिखा-कवच-नेत्रत्रयं तथास्त्रकम् ||

शारदायाम् -

अस्त्रं तत्तलयोर्न्यस्य कुर्यात्तालत्रयादिकम् |
दिशस्तेनैव बध्नीयाच्छोटिकाभिः समाहितः ||

अथाङ्गन्यासः

हृदयादिषु विन्यसेदङ्गमन्त्रांस्ततः सुधीः |
हृदयाय नमः पूर्वं शिरसे वह्निवल्लभा ||

शिखायै वषडित्युक्तं कवचाय हुमीरितम् |
नेत्रत्रयाय वौषट् स्यादस्त्राय फडिति क्रमात् |
षडङ्गमन्त्रानित्युक्तान् षडङ्गेषु नियोजयेत् ||

रुद्रयामले -

हृदयं मध्यमाऽनामातर्जनीभिः स्मृतं शिरः |
मध्यमार्जनीभ्यां स्यादंगुष्ठेन शिखा स्मृता ||

दशभिः कवचं प्रोक्तं तिसृभिर्नेत्रमीरितम् |
प्रोक्तांगुलीभ्यामस्त्रं स्यादंकॢप्तिरियं मता || इति |

तिसृभिरिति तर्जनीमध्यमानामाभिः |

तर्जनीमध्यमानामाः प्रोक्ता नेत्रत्रये क्रमात् |
यदि नेत्रद्वयं देवि तदा तर्जनीमध्यमे ||

भैरवतन्त्रे -

षडङ्गानि न्यसेन्मन्त्री त्रिःसकृद्वा यथाक्षमम् |

तन्त्रे -

अङ्गन्यास करन्यासौ षड्दीर्घमायया चरेत् |

सारावल्यां -

यद्बीजाद्या भवेद्विद्या तद्बीजेनाऽङ्गकल्पना |

कुलचूडामणौ -

एकाक्षरमधिकृत्य पूर्वं बीजं परं शक्तिरिति |
षड्दीर्घभाजाबीजेन कुर्यादङ्गादिकल्पना ||

कालीविद्यायां स्वच्छन्दसंग्रहे -

स्वरं विहाय बीजस्य दीर्घषट्कं नियोजयन् |
षडङ्गानि विदध्याद्वै सर्वत्राऽयं विधिः स्मृतः ||

पूजाजपार्चनाहोमाः सिद्धमन्त्रैः कृता अपि |
अङ्गन्यासेन हीनास्तु न दास्यन्ति फलान्यमी ||

इत्यङ्गन्यासस्य नित्यत्वम् | अथ स्वस्वकल्पोक्तषोढान्यासं
कुर्यात् ||

षोढान्यासफलम्

षोढान्यासशरीरस्तु भवेद् गङ्गाधरः स्वयम् |
अवश्यं प्रत्यहं कुर्यात् ततः पूजां जपं तथा |
कृतेऽपि साधक श्रेष्ठो महादेवसमो भवेत् ||

कृतन्यासोऽकृतन्यासं प्रणमेद्यदि पार्वति |
तत्क्षणादकृतन्यासो विदीर्णहृदयो भवेत् ||

यं नमन्ति महादेवि षोढापुटित विग्रहाः |
अल्पायुः स भवेत्सद्यो देवता कम्पते भिया |
न्यासं निर्वर्तयेद्देवि षोढान्यासपुरःसरम् ||

आत्मध्यानम्

तन्त्रगन्धर्वे -

आत्मानं साधको ध्यायेद्दिव्यस्त्रीभिरलंकृतम् |
दिव्यं मूर्ध्नि महाच्छत्रं सहस्रदल कल्पितम् ||

रत्नासनोपविष्टन्तु लाक्षारुणगृहस्थितम् |
ताम्बूलरक्तवदनं नानागन्धसमन्वितम् ||

चन्दनागुरुकस्तूरी रक्तचन्दनभूषितम् |
सर्वालङ्कारभूषाढयं देव्या विग्रहरूपिणम् ||

सुगन्धिपुष्पाभरणरत्नादिभिरलंकृतम् |
तस्य हस्तगता सिद्धिर्नान्यस्य च कदाचन ||

देवीध्यानम्

ततो देवीं हृदम्भोजे ध्यायेत्तद्गतमानसः |
पुष्पं गृहीत्वा देवेशि मुद्रया तु त्रिखण्डया ||

तां कुर्याद् हृदयासन्नां निमील्य लोचनद्वयम् |
समकायशिरोग्रीवा भूत्वा स्थिरमना बुधः ||

तत्रैव सफलध्यानकर्तव्यत्वमाह -

ध्यानं समाचरेन्मन्त्री सर्वपापप्रणाशनम् |
ततो हृत्पद्मगां देवीं मानसैरुपचारकैः ||

गन्धपुष्पधूपदीपैर्नैवेद्यैर्बलिभिस्तथा |
भोर्गेश्च पूजयेदेनां साधकस्तु यथाविधि ||

ततो वै मानसं जापं कुर्याद् होमञ्च साधकः |
नमस्कृत्य तथा स्तुत्वा वहिर्यजनमाचरेत् ||

ततो हृदयपत्रान्तः स्फुरन्तीं परमेश्वरीम् |
सुषुम्नावर्त्मना नीत्वा शिर(व)स्थाने महेश्वरीम् ||

तत्रानन्देन संयोज्य केवलानन्दरूपिणीम् |
ततो वै हृदयासन्ने पूर्वस्थाने समानयेत् ||

तामाज्ञास्थानमानीय वहन्नाभ्या विरेचयेत् |
नासया दक्षया देवि वायुबीजेन मन्त्रवित् |
करस्थकुसुमे देवीं स्थापयेदासनोपरि ||

देव्यावाहनम्

एह्येहि भगवत्यम्ब भक्तानुग्रहविग्रहे |
योगिनीभिः समं देवि रक्षार्थं मम सर्व(दा)था ||

देवेशि ! भक्तिसुलभे ! परिवार समन्विते |
यावत् त्वां पूजयामीशे तावत्त्वं सुस्थिरा भव |
देवीं ध्यात्वा समावाह्य तत्तन्मुद्राः प्रदर्शयेत् ||

तत्तन्मुद्रा आवाहन्यादि पञ्चमुद्राः |
शालग्रामादावाहनस्य निषेधमाह -

शालग्रामे मणौ चाप्सु वह्नौ मनसि पुष्पके |
एषु चावाहनं नास्ति तत्र देवाः सदा स्थिताः ||

द्रव्यदाननियमः

पूजाप्रकारमाह यामले -

आदौ मूलं समुच्चार्य पश्चाद् देयं समुच्चरेत् |
सम्प्रदानं तदन्ते तु त्यागार्थकपदं ततः |
एवं कल्पक्रमेणैव पूजयेत् परमेश्वरीम् ||

नार्चयेदेकहस्तेन पञ्चानां नखदर्शनम् |
निष्फला कीर्तिता सा हि सर्वत्राऽपि न शोभते ||

षडङ्गाद्यावरणपूजा

चरणाधारनाभ्यन्तर्वक्षो मौलिषु पञ्चसु |
पञ्चाञ्जलीन्प्रसूनैश्च विकीर्याऽथ महेश्वरि |
देवीपादाम्बुजे द्वन्द्वे त्रिधा पुष्पाञ्जलीन् क्षिपेत् ||

श्रीपादुकां पूजयामीत्यमुं मन्त्रं समुच्चरन् |
अंगुष्ठाऽनामया दक्षे त्रिधा पुष्पाणि पातयेत् ||

तर्पणं तु मुखे दद्यात्त्रिवारं तत्त्वमुद्रया |
अंगुष्ठानामिकायोगः शिवशक्त्यात्मकः स्मृतः ||

तयोः संयोगमात्रेण द्रव्यं स्यादमृतोपरम् |
तेनामृतेन दिव्येन तर्पयेत् परदेवताम् ||

व्यक्तमाह -

अंगुष्ठानामिकाभ्याञ्च वामहस्तस्य पार्वति |
तर्पयेत्सुन्दरीं देवीं समुद्राञ्च सवाहनाम् ||]
षडङ्गं पूजयेत् तत्र देव्या देहेऽथ साधकः |
हृदये हृदयाङ्गं तु शिरस्येव शिरोऽङ्गकम् ||

शिखां शिखायां सम्पूज्य कवचं सर्वदेहके |
नेत्रत्रयं त्रिनेत्रे तु दिक्ष्वस्त्रं च प्रपूजयेत् ||

नमः स्वाहा वषट् हुञ्च वौषट् फट् जातिसंयुतम् |
षडङ्गयुवती नित्यं देव्यो देहेषु संस्थिता ||

तन्त्रे -

इज्यं हृदयमाग्नेययामैशान्यां तु शिरो यजेत् |
नैर्-ऋत्यां तु शिखा पूज्या वायव्यां कवचं यजेत् ||

अभ्यर्च्य पुरतो नेत्रं दिक्षु चात्रथार्चयेत् |
प्रधानतनुरूपाणि षडङ्गानि प्रपूजयेत् ||

शारदाटीकायाम् -

वायव्यादीशपर्यन्तं गुरुपंक्ति समर्चयेत् |

गुरुपंक्त्याज्ञाने यामले -

अविज्ञातगुरुर्देवि गुरुञ्च परमं गुरुम् |
परापरगुरुं चैव परमेष्ठिगुरुं तथा |
आग्नेयादिचतुष्कोणे पूजयेत् परमेश्वरि ||

आग्नेयादि कोणमाह तन्त्रगन्धर्वे -

ईशानमग्निकोणं स्याद्वायुकोण तथेशकम् |
राक्षसं वायुकोणं स्यादग्निश्च राक्षस भवेत् ||

गन्धर्वतन्त्रे -

अथवा रश्मयः सर्वा देवीरूपा विचिन्तयेत् |
निःसरन्ति यथा नित्यं सूर्यबिम्बान्मरीचयः ||

देव्यस्तथा समुत्पन्ना महादेव्याः शरीरतः |
श्रीपात्रामृततोयेन रश्मिवृन्दं प्रतर्पयेत् ||

प्राचीं दिशं तु विज्ञाय पूजयेदङ्गदेवताः |
स्वस्थानमाश्रित्य देवाः सर्वाभीष्टफलप्रदाः |
स्वस्थानवर्जिता देवाः शोकदुःखफलप्रदः ||

पूर्वादिदिग्निरूपणम्

प्राच्यादिदिशमाह नवरत्नेश्वरे -

पूज्यपूजकमध्यं तु पूर्वाशैव व्यवस्थिता |
पूज्यस्य दक्षिणे दक्षा चोत्तरे चोत्तरा तथा |
पश्चिमे पश्चिमा ज्ञेया पूजायां सर्वतः शिवे ||

सर्वत इति षडङ्गपूजायाम् |

आत्मनः सम्मुखञ्चैव देवतायाश्च सम्मुखम् |
देवस्य मस्तकं कुर्यात्कुसुमेनाचितं सदा |
पूजाकाले देवताया नोपरि भ्रामयेत्करम् ||

त्रिपुराविषये -

पुरन्दरमुखो देवी पूजयेत्त्रिपुरां यदि |
देवीपृष्ठं भवेत् प्राची प्रतीची त्रिपुरापुरः ||

कृताञ्जलिः - श्रीमत्यमुकि देवि आवरणं ते पूजयामि
इत्यनुज्ञां लब्ध्वा आवरणं पूजयेत् |

पद्मपत्रे ततश्चक्रे देव्या अग्रदलादितः |
वामावर्तेन देवेशि क्रमेण परिपूजयेत् |
स्वकल्पोक्त क्रमेणैव पूजयेदङ्गदेवताः ||

कुलार्णवे -

त्रिवारं पूजयेद्वापि सकृद्वापि यथेच्छया |

यामले -

देव्यस्त्रं पूजयेद्दिक्षु पुनर्देवीं प्रपूजयेत् |
सवाहनाः सवर्गाश्च परिवारास्ततः परम् ||

तथा सर्वोपचारैश्च पूजितास्तर्पितास्तथा |
सन्त्वित्येतन्मनुं जप्त्वा देव्यै पूजां समर्पयेत् ||

पूजां सर्पयेद्देव्यै गन्धपुष्पाक्षतादिभिः |
विशेषार्घ्योदकेनैव तर्पयेत्परमेश्वरीम् ||

मन्त्रजपप्रकारः

ध्यात्वा कामकलां देहे विद्याजपं समाचरेत् |
मन्त्रार्थस्मृतिपूर्वं तु सहस्रादिजपं चरेत् ||

बृहच्छ्रीक्रमे -

न जपेत्त्रिंशता न्यूनं साधकस्तु कदाचन |

तन्त्रे -

सहस्रं वा शतं वापि दश वापि जपं तथा |
कुर्यादष्टाधिकं तेषामिति जप्यविधिः स्मृतः ||

जपं समर्पयेद्देवि गन्धपुष्पार्घ्यवारिभिः |
तेजोमयं जपं देव्या वामहस्ते निवेदयेत् ||

गुह्यातिगुह्यगोप्त्री त्वमिति मन्त्रेण मन्त्रवित् |
ततो नीराजनं कुर्याद्दशवारं तु दीपकैः ||

स्तुवन् प्रदक्षिणीकृत्य दण्डवद् प्रणमेद् भुवि |
आत्मार्पणेन मनुना कुर्यादात्मार्पणं प्रिये ||

आत्मसमर्पणम्

तदुक्तं यामले -

इतः पूर्वमिति प्रोच्य प्राणबुद्धीति चोच्चरेत् |
देहधर्माधिकारतो जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु ||

सर्वावस्थासु मनसा वाचा च कर्मणेति च |
हस्ताभ्यामथ पद्भ्याञ्च तथोदरेण संस्मरेत् ||

शिश्ना यत्स्मृतमित्येतद्यदुक्तं यत्कृतं तथा |
सर्वमित्यपि तद्ब्रह्मार्पणमस्त्वग्निवल्लभा ||

प्रणवञ्च मदीयं मां सकलं साध्यदेवताम् |
ङेन्तां समर्पितं तारं तत्सदित्यपि संस्मरेत् ||

अर्घ्योदकाक्षतैर्मूलैर्देव्यै पूजां समर्पयेत् |
पूजिताऽस्त्वियनेनैव देव्यै पूजां समर्पयेत् |
देव्या गृहीतमित्येवं भावयेद्यतमानसः ||

विश्वसारे -

आज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा वैकल्यात्साधनस्य च |
यन्न्यूनमतिरिक्तं वा तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि ||

द्रव्यहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाभक्तिविवर्जितम् |
तत्सर्वं कृपया देवि क्षमस्व त्वं दयानिधे ||

यन्मया क्रियते कर्म महद्वा स्वल्पमेव वा |
तत्सर्वञ्च जगद्धात्रि क्षन्तव्यमयमञ्जलिः ||

कुलार्णवे -

कृताञ्जलिर्महेशानि रक्षामन्त्रं पठेत्सुधीः |

ओं काली विदध्यान्मम पुत्ररक्षां तथा कराली मम देहरक्षाम् |

दुर्गाऽट्टहासैर्मम शत्रुनाशं करोतु तारा विदधतु राज्यम् ||

पठेत्सहस्रनामाख्यं स्तोत्रं मोक्षस्य साधनम् |
स्तोत्रैः स्तुत्वा पठेद्देवि कवचं सर्वकामदम् |
कवचं हि विना देवि शूद्रस्तु जपमाचरेत् ||

कवचं हि बिनेति | स्वाहाप्रणवसंयुक्तं कवचं विनेत्यर्थः |

देवीं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्य विसर्जयेत् |
विधाय पश्चात्स्वां विद्यां स्वीयहृत्सरसीरुहे ||

सुषुम्नावर्त्मना पुष्पमघ्रायोद्वासयेत्ततः |
क्षमस्वेति च मन्त्रेण हृदि देवीं विसर्जयेत् ||

भैरवीतन्त्रे -

संहार मुद्रया देवि क्षमस्वेति विसर्जयेत् |
तन्नैवेद्यशतांशं वा सहस्रांशं च भैरवि |
दद्यादुच्छिष्टचाण्डाल्यै स्वाहेति मनुना ततः ||

अथवा -

निर्माल्येन यजेद्देवीमीशे निर्माल्यवासिनीम् |
निर्माल्यं शिरसा धार्यं सर्वाङ्गे चानुलेपनम् ||

नैवेद्यञ्चोपमुञ्जीत दत्त्वा तद्भक्तिशालिने |
शताभिमन्त्रितं पुष्पं चन्दनं मूर्ध्नि भालतः ||

धृत्वाऽवश्यं नयेद्वश्यं त्रैलोक्यमपि दर्शनात् |
यं यं गच्छामि पादेन यं यं पश्यामि चक्षुषा ||

स एव दासतां यातु यदि शक्रसमो भवेत् |
अनेन तिलकं कृत्वा त्रैलोक्यमपि मोहयेत् ||

सद्यः पर्युसितं वापि निर्माल्यं प्रदूष्यति |
ब्रह्मरध्रे गुप्तस्थाने यन्त्रलेपं तु धारयेत् |
उदकं तरुमूले वा निर्माल्यं तस्य संत्यजेत् ||

रुद्रयामले -

पूर्वजन्मार्जितैः पुण्यैर्ज्ञात्वैनां परदेवताम् |
यो भजेद्भक्तिभावेन सद्यः श्रीसम्पदां पदम् |
यदाराधनमात्रेण जीवन्मुक्तिः प्रजायते || इति वचनात् |

देव्याः पूजा त्रिधा प्रोक्ता स्थूलमाभ्यन्तरं तथा |
स्थूलं मन्त्रमयीं पूजां स्थूलविग्रहचिन्तनम् ||

मानसैरुपचारैस्तु पूजा चाभ्यन्तरं प्रिये |
कर्मयोगं विना देवि ज्ञानयोगो न सिध्यति |
ज्ञानेन कर्मणा वापि सिद्धिर्भवति नान्यथा ||

इति श्रीपरिव्राजकाचार्यपरमहंसतीर्थावधूतश्रीमद्ब्रह्मानन्द-
गिरिकृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां प्रातःकृत्यनिर्णयो
नित्यपूजाप्रमाणनिर्णयो नाम सप्तमोल्लासः || ७ ||

अष्टमोल्लासः

मालानिर्णयः

अथ वक्ष्ये महेशानि मालायाः परिनिर्णयम् |
नित्यं जपं करे कुर्याद् न तु काम्यं कदाचन् |
काम्यमपि करे कुर्याद् मालाभावे च सुन्दरि ||

अथ करमाला यामले -

अनामायास्त्रयं पर्वं कनिष्ठायास्त्रिपर्विका |
मध्यमायास्त्रयं पर्वं तर्जनी मूलपर्वं च ||

प्रादक्षिण्यक्रमेणैव जपेद्दशसु पर्वसु |
शक्तिमाला समाख्याता सर्वमन्त्रप्रदीपिका ||

पर्वद्वयं तु तर्जन्या मेरुं तद्विद्धि पार्वति |
तर्जन्यग्रे तथा मध्ये यो जपेत् तत्रमानवः |
चत्वारि तस्य नश्यन्ति आयुर्विद्यायशोबलम् ||

श्रीविद्यायाम् -

अनामामध्यमायाश्च मूलाग्रञ्च द्वयं द्वयम् |
कनिष्ठायाश्च तर्जन्यास्त्रयं पर्वं महेश्वरि ||

अनामामध्ययोर्मध्यं मेरुश्च द्वितयं स्मृतम् |
प्रादक्षिण्यक्रमाद्देवि जपेत् त्रिपुरसुन्दरीम् ||

करमालायां जपप्रकारः

हृदये हस्तमारोप्य तिर्यक् कृत्वा करांगुलीः |
आच्छाद्य वाससा हस्तौ दक्षिणेन सदा जपेत् ||

अंगुलीनां वियुञ्जीत किञ्चिदाकुञ्चयेत्तलम् |
अंगुलीनां वियोगाच्च छिद्रेण स्रवते जपः ||

अंगुल्यग्रेषु यज्जप्तुं यज्जप्तुं मेरुलंधने |
सर्वसन्धिसु यज्जप्तुं तत्सर्वं निष्फलं भवेत् ||

यामले मणिनियममाह -

मण्यष्टकशतेनैव निर्मिता या तु मालिका |
राज्यं वितनुते नित्यं देहान्ते मोक्षदायिनी ||

मोक्षदा पञ्चविंशत्या त्रिंशता धनवृद्धिदा |
चतुर्दशमयी माला मोक्षदा भोगवर्द्धिनी |
सर्वार्थाः सप्तविंशत्या पञ्चदश्याभिचारिके ||

(पञ्चविंशत्याभिचारके इत्यपि पाठः)

पञ्चाशता कार्यसद्धिश्चतुःपञ्चाशता तथा |
अष्टोत्तरशतेनैव सर्वसिद्धिरुदाहृता |
त्रिपुरायाणपेशस्ता रुद्राक्षै रक्तचन्दनैः ||

भैरवीविषये वाराहीतन्त्रे -

सुवर्णमणिभिर्माला स्फाटिकी शङ्खनिर्मिता |
प्रवालैरपि वा कार्या पुत्रजीवं विवर्जयेत् ||

श्मशानधुस्तूरैर्मालां कुर्याद्धूमावती विधौ |
रक्तेन चन्दनेनाऽपि बालामालां प्रकल्पयेत् ||

दन्तेन कालिकायास्तु राजदन्तस्य मेरुणा |
उग्रताराजपे शस्ता महाशङ्खस्य मालिका ||

उन्मुख्याश्च तथा ज्ञेया मालिका सिद्धिदायिका |
शाक्तानां स्फाटिकी माला रक्तचन्दनसम्भवा ||

रुद्राक्षमालिका ज्ञेया चतुर्वर्गफलप्रदा |

निर्मिता रौप्यमणिभिर्जपमालेप्सितप्रदा ||

हिरण्यमणिभिर्माला सर्वान्कामान्प्रयच्छति |
प्रवालैर्विहिता माला प्रयच्छेत् विपुलं धनम् ||

सौभाग्यं स्फाटिकी माला मौक्तिकैर्विहिता तथा |
निर्मिता शङ्खमणिभिः कुरुते कीर्तिमयव्याम् ||

सुवर्णै रचिता माला सदा स्यान्मुक्तये नॄणाम् |
गोपनीयाऽनिशं देवि जपमालेप्सिताप्तये ||

मुण्डमालायाम् -

रुद्राक्षैर्वा यदि जपेदिन्द्राक्षैः स्फाटिकैस्तथा |
नान्यमध्ये प्रयोक्तव्यं पुत्रजीवादिकञ्च यत् ||

यदन्यत्तु प्रयुञ्जीत मालायां जपकर्मणि |
तस्य कामं च मोक्ष च नो ददाति प्रियङ्करी ||

यामले -

रुद्राक्षैः शक्तिमन्त्रञ्च मन्त्री यः प्रजपेत् प्रिये |
स दुर्गतिमाप्नोति निष्फलस्य तस्य तज्जपः ||

प्रतिप्रसवमाह तत्रैव -

कालिका छिन्नमस्ता च त्रिपुरा तारिणी तथा |
एताः सर्वा न दूष्यन्ति जपाद् रुद्राक्षमालया ||

रुद्रयामले -

दिवा नैव प्रजप्तव्यं रुद्राक्षमालया क्वचित् |
पूर्वश्चर्यादृते चात्र दूषणञ्च वरानने ||

अरुद्राक्षधरः कुर्यात्तान्त्रिकं वैदिकं तथा |
जपहोमादिकं यद्यत्तत्सर्वं निष्फलं भवेत् ||

मालाविशेषफलमाह मन्त्रदेवप्रकाशिकायाम् -

पर्वस्वष्टगुणं पुत्रजीवे दशगुणं भवेत् |
शतं स्याच्छङ्खमालायां प्रवाले च सहस्रकम् ||

स्फाटिके दशसाहस्रं लक्षं तु मौक्तिके भवेत् |
पद्माक्षे दशलक्षन्तु कोटिः सौवर्णिके तथा ||

कुशग्रन्थौ च रुद्राक्षेष्वनन्तगुणितं भवेत् |
श्वेतपद्माक्षमालायां जपे स्यादमितं फलम् ||

मालाविधानम्

समासेनाऽक्षमालानां विधानमिह कथ्यते |
यथालाभं यथारूपमक्षाण्यादाय यत्नतः ||

अन्योन्यसमरूपाणि नातिस्थूलकृशानि च |
कीटादिभिरदुष्टानि न जीर्णानि कदाचन ||

गव्यैश्च पञ्चभिस्तानि प्रक्षालयेत्पृथक् पृथक् |
द्विजस्त्रीनिर्मितं सूत्रं शुभ्रं ग्रन्थिविवर्जितम् ||

कार्पासनिर्मितं वापि पट्टसूत्रमथापि वा |
त्रिगुणं त्रिगुणीकृत्य ग्रथयेच्छिल्पशास्त्रतः ||

सर्वेषामेव वर्णानां पट्टं सर्वेप्सितप्रदम् |
कार्पाससम्भवं सूत्रं धर्मकामार्थमोक्षदम् ||

मूलास्त्रे च पठन् सूत्रं बीजं प्रक्षालयेत्ततः |
मणिमेकैकमादाय सूत्रे तत्र तु योजयेत् ||

मुखे मुखन्तु संयोज्य पुच्छे पुच्छं नियोजयेत् |
तत्सजातीयमेकाक्षं मेरुत्वेनाऽग्रतो न्यसेत् ||

एकैकमणिमादाय ब्रह्मग्रन्थिं प्रकल्पयेत् |
ग्रथयेन मालिकां चैव हृदि तारं मनुं स्मरन् ||

स्वयमेव जपेन्मन्त्रमन्यः प्रणवमुच्चरेत् |
सार्द्धत्रयावर्तनेन ग्रन्थिं कुर्यादथो दृढम् ||

ब्रह्मग्रन्थिं ततो दद्यान्नागपाशमथापि वा |
गोपुच्छसदृशीं कुर्यादथवा सर्पपुच्छवत् ||

ग्रन्थिहीना न कर्तव्या मेरुपृष्ठे न दूष्यति |
दूषणं त्वत्र नास्त्येव ग्रन्थिहीनैव नित्यशः ||

काल्याश्च त्वरितायाश्च वज्राख्या षट्कभेदके |
तोतलावनवासिन्योर्वाराह्याश्च विशेषतः ||

नान्यस्याश्चण्डिकायाश्च ग्रन्थिहीना विधीयते |
एवं निर्माय मालां वै शोधयेत् मन्त्रिसत्तमः ||

अप्रतिष्ठितमालाभिर्मन्त्रं जपति यो नरः |
सर्वं तद्विफलं विद्यात्क्रुद्धा भवति चण्डिका ||

मालाप्रतिष्ठाविधिः

अथोच्यते प्रतिष्ठा हि मालायास्तन्त्रवर्त्मना |
गुरुं ततः प्रणम्यादौ संस्कुर्याज्जपमालिकाम् ||

शुभे लग्ने शुभे वारे शुभेर्क्षे च शुभे तिथौ |
प्रतिष्ठां कारयेन्मन्त्री स्वयं वा गुरुणाऽथवा ||

नित्यं कर्म ततः कृत्वा सामान्यार्घ्यं विधाय च |
पञ्चगव्ये क्षिपेन्मालां शिवमन्त्रेण मन्त्रयेत् ||

शिवमन्त्रमाह यामले -

शान्तः शत्रुस्वरारूढो नादबिन्दुविभूषितः |
कथितः शिवमन्त्रोऽयं साधकानां हिताय च ||

शान्तो हकारः, शत्रुस्वरः उकारः |

शीतलेन जलेनैव स्नापयेत्तदनन्तरम् |
क्षालयेत्पञ्चगव्येन सद्योजातेन मार्जयेत् ||

सद्योजातमन्त्रस्तु -

सद्योजातं प्रपद्यामि सद्योजाताय वै नमः |
भवे भवे नातिभवे भजस्व मां भवोद्भवाय नमः ||

क्षालयेदीशसूक्तेन लिम्पेत्तत्पुरुषेण तु |
गन्धैरनल्पैर्मतिमानघोरेण तु धूपयेत् ||

अघोरेण तु सूक्तेन शतान्यूनं तु मन्त्रयेत् |
वामदेवेन मन्त्रेण समीकुर्याद्विचक्षणः ||

अश्वत्थपत्रनवकैः पद्माकारं प्रकल्पयेत् |
तन्मध्ये स्थापयेन्मालां मातृकामूलमुच्चरन् |
संस्कृत्यैवं बुधोमालां तत्प्राणांस्तत्र योजयेत् ||

तत्प्राणान् आराध्यदेवताप्राणान् |

तत्र देवीं प्रपूज्यैव परिवारगणैः सह |
अनुलोमविलोमेन मातृकार्णेन मन्त्रयेत् |
मेरुं प्रेतेन संमन्त्र्त्र भावयेद्देवतात्मिकाम् ||

प्रेतेन प्रेतबीजेन हसौः इति बीजेनेत्यर्थः |

वह्निं संस्कृत्य विधिवदष्टोत्तरशतं हुनेत् |
हुतशेषं प्रतिकृतौ प्रदद्याद्देवताधिया ||

होमकर्मण्यशक्तश्चेद् द्विगुणं जपमाचरेत् |
ताराक्षमालाधिपते सुसिद्धिं देहि देहि मे ||

सर्वमन्त्रार्थसाधिनि साधय द्वितयं ततः |
सर्वसिद्धिं परिकल्पय परिकल्पय मे स्वाहा ||

इत्थमाशंसिता माला जपकर्मणि सर्वदा |
अभीष्टकं ददात्यर्थं सर्वकामफलं तथा ||

मालायां जप विधिः

गुरुं सम्पूज्य तद्धस्ताद् गृह्णीयादक्षमालिकाम् |
जपादौ पूजयेन्मालां तोयैरभ्युक्ष्य यत्नतः ||

ऐं ह्रीं अक्षमालिकायै हृन्मन्त्रेण प्रपूजयेत् |
पूजयित्वा ततो मालां गृह्णीयाद्दक्षिणे करे ||

हृत्समीपे समानीय न तु वामेन संपृशेत् |
मध्यमाया मध्यभागे स्थापयित्वा समाहितः ||

मध्यमस्थामक्षमालमंगुष्ठाग्रेण चालयेत् |
अशुचिर्न स्पृशेन्मालां करभ्रष्ठां न कारयेत् ||

तर्जन्या न स्पृशेदेनां गुरोरपि न दर्शयेत् |
भुक्तौ मुक्तौ तथा पुष्टौ मध्यमायां जपेत्सुधीः ||

एकैकस्य जपेऽप्येवं चालयेद्देशिकोत्तमः |
जप्त्वाऽक्षमालां सकलां भ्रामयेदखिलान्मणीन् ||

प्रदक्षिणं पुनः कृत्वा प्रारभ्यैवं समापयेत् |
एवं क्रमेण देवेशि जपेदष्टोत्तरं शतम् ||

स्थूलावधि जपेन्मन्त्रं सूक्ष्मभागे समर्पयेत् |
हस्तौ च वाससाच्छाद्य दक्षिणेन सदा जपेत् ||

एवं सूक्ष्मावधिस्थूलान्तो जपः संहारः ||

न स्वयं वामहस्तेन जपमालां तु संस्पृशेत् |
जपकाले जपं कृत्वा शुद्धस्थाने सदा न्यसेत् ||

जीर्णेसूत्रे पुनः सूत्रं ग्रथयित्वा शतं जपेत् |
अदीक्षितद्विजेनाऽपि स्पृष्टा चेत् शुद्धिमाचरेत् ||

न धारयेत्करे कण्ठे मूर्ध्नि च जपमालिकाम् |
उरुपादाधरस्पृष्टा चापसव्यप्रचालिता ||

अगुप्ता चालिता वापि पुनः संस्कारमर्हति |
जपमाला मया देवि कथिता भुवि दुर्लभा |
सदा गोप्या प्रयत्नेन यदि त्वां मम वल्लभा ||

अथ वर्णमाला

माला पञ्चाशिका प्रोक्ता सूत्रं शक्तिशिवात्मकम् |
कुण्डलीग्रथिता शक्तिरलान्ते मेकसंस्थितिः ||

चित्रिणी विसतन्त्वाभा ब्रह्मनाडीगतान्तरा |
तया संग्रथिता ध्येया साक्षाज्जाग्रत्स्वरूपिणी ||

अन्तर्विद्रुमभासमानभुजगीसप्रोतवर्णोज्वला |
आरोहप्रतिरोहतः शतमयी वर्गाष्टकाष्टोत्तरा ||

अनुलोमविलोमेन मन्त्रवर्णविभेदतः |
मन्त्रेणाऽन्तरितान्वर्णान्वर्णेनाऽन्तरितं मनुम् ||

कुर्याद्वर्णमयी मालां सर्वमन्त्र प्रकाशिनीम् |
चरमार्णं मेरुरूपं लंघनं नैव कारयेत् ||

सबिन्दुं वर्णमुच्चार्य पश्चान्मन्त्रं जपेत्सुत्धीः |
अकारादिलकारान्तमनुलोम इति स्मृतम् ||

पुनर्लकारमारभ्य श्रीकण्ठान्तं मनुं जपेत् |
विलोम इति विख्यातं क्षकारं केवलं जपेत् ||

वर्णानामष्टवर्गेण अष्टवारं जपेत्सुधीः |
अष्टोत्तरशतं मन्त्रं ज्ञानेन संजपेत्सुधीः |
अ क च ह त प य शा इत्येवं चाष्टवर्गकाः ||

इति श्रीपरिव्राजकाचार्य परमहंसतीर्थावधूतश्रीमद्ब्रह्मानन्द-
गिरिकृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां मालानिर्णयो
नामाऽष्टमोल्लासः || ८ ||

नवमोल्लासः

जपविधिः

जपविधिमहं वक्ष्ये शृणुष्व कमलानने |
जपार्थं सर्वमन्त्राणां विन्यासञ्च लिपेर्विना ||

कृतं तन्निष्फलं विद्यात्तस्मादादौ न्यसेत्प्रिये |
जपादौ च जपान्ते च प्राणायामं समाचरेत् ||

मानसादि जपभेदः

विशुद्धेश्वरे -

जपः स्यादक्षरावृत्तिर्मानसोपांशुवाचिकाः |
निजकर्णगोचरो यो मानसः स जपः स्मृतः ||

उपांशुर्निजकर्णस्य गोचरः परिकीर्तितः |
निगदस्तु जनैर्वेद्यस्त्रिविधो जप ईरितः ||

अन्यत्रापि -

यद्युच्चनीचोच्चरितैः स्पष्टशब्दवदक्षरैः |
मन्त्रमुच्चारयेद्व्यक्तं जपयज्ञः स वाचिकः ||

उच्चारयेन्मन्त्रमीषत् किञ्चिदोष्टौ प्रचालयन् |
किञ्चिच्छब्दमयं ब्रूयादुपांशुः स जपः स्मृतः ||

धिया यदक्षरश्रोण्या वर्णाद्वर्णं पदात्पदम् |
शब्दानुचिन्तनाभ्यासः स उक्तो मानसो जपः ||

उच्चैर्जपाद् विशिष्टः स्यादुपांशुर्दशभिर्गुणैः |
तस्मादपि विशिष्टः स्यात्सहस्रं मानसो जपः ||

मन्त्रजपपद्धतिः

देवतां चित्तगां कुर्यात्कुर्याच्च हृदयं स्थिरम् |
ओष्ठौ तु सम्पुटौ कृत्वा स्थिरचित्तः स्थिरेन्द्रियः ||

ध्यायेच्च मनसा वर्णान् जिह्वोष्ठौ न विचालयेत् |
न कम्पयेच्छिरोग्रीवान्दन्तानैव प्रकाशयेत् |
मन्त्रोद्धारक्रमेणैव मन्त्रं जपति साधकः ||

तदा सिद्धिं विजानीत न सिद्धिश्चान्यथा भवेत् ||

मन्त्रोद्धारक्रमेणैव मन्त्रघटकीभूत स्वरव्यञ्जन
वर्णज्ञान क्रमेणेत्यर्थः | एव-कारोऽवधारणार्थः |

आदौ ध्यानं ततो मन्त्रं ध्यानस्याऽन्ते मनुं जपेत् |
ध्यानमन्त्रसमायुक्तः शीघ्रं सिध्यति साधकः ||

कुलार्णवे -

मनसा पठितं स्तोत्रं वाचा वापि मनोर्जपः |
उभयं निष्फलं देवि भिन्न भाण्डोदकं यथा ||

भूतशुद्धौ -

यस्य यस्य च मन्त्रस्य उद्दिष्टा या च देवता |
चिन्तयित्वा तदाकारं मनसा जपमाचरेत् ||

शनैः शनैरविस्पष्टं न द्रुतं न विलम्बितम् |
क्रमेणोच्चारयेद्वर्णानाद्यन्तक्रमयोगतः ||

अतिह्रस्वो व्याधिहेतुरतिदीर्घो वसुक्षयः |
अक्षराक्षरसंयुक्तं जपेन्मौक्तिक हारवत् ||

कुलार्णवे -

तन्निष्ठस्तद्गतप्राणस्तच्चित्तस्तत्परायणः |
तत्पदार्थानुसन्धानं कुर्वन्मन्त्रं जपेत् प्रिये ||

रुद्रयामले -

कथं मन्त्राश्च सिध्यन्ति मन्त्रार्थाज्ञानिनः प्रिये |
पशुर्भावविहीनश्च न तस्य भजते फलम् |
मन्त्रार्थस्याऽनभिज्ञो हि न जपफलमश्नुते ||

मन्त्रार्थः मन्त्रदेवतयोरभेदज्ञानम् | तथाचोक्तं यामले -

मन्त्रार्थो देवतारूप चिन्तनं परमेश्वरि |
मन्त्रात्मकश्च देवः स्याद् मन्त्रवाच्या च देवता ||

वाच्यवाचकभावेनैवाऽभेदो मन्त्रदेवयोः |
मन्त्रगच्या देवता हि मन्त्रो हि वाचकः स्मृतः |
वाचकेऽपि च विज्ञाते वाच्य एव प्रसीदति ||

प्रकारान्तरमाह भूतशुद्धौ -

मन्त्रार्थं परमेशानि सावधानऽवधारय |
आधारे चिन्तयेद्विद्यां शुद्धस्फटिकसन्निभाम् ||

बन्धूकरुचिरां लिङ्गे नाभौ स्फटिक सन्निभाम् |
हृदि मारकत प्रख्यां हरिद्वर्णां विशुद्धके ||

आज्ञायां चिन्तयेद्विद्यां चतुर्वर्णानुरञ्जिताम् |
षट्चक्रे परमेशानि ध्यायेत्साधकसत्तमः ||

मन्त्रपुरश्चरणविधिः

रुद्रयामले -

मन्त्रं नीत्वा गुरोः पार्श्वे गुरुभक्तिपुरःसरः |
मन्त्रश्रोत्रास्यहृन्नेत्रप्राणान्विज्ञाय यत्नतः |
मन्त्राणां कीलकं ज्ञात्वा कुर्यान्मन्त्रपुरष्क्रियाम् ||

नचैतद्वचनं पुरश्चरणविषयमेवेति बोद्धव्यम् | श्रोत्रादीनां
ज्ञानाभावे मन्त्रजपमात्रनिषेधात् | तथा चोक्तं मन्त्रकोषे -

श्रोत्रादीनां ज्ञानाभावे मन्त्रजापं करोति यः |
दारिद्र्यञ्च विपत्तिञ्च नरकं प्राप्नुयात्तु सः ||

अन्यत्रापि -

हृन्नेत्रविहीनो मन्त्रो दारिद्र्यक्लेशदायकः |

तन्त्रान्तरे -

श्रोणास्यनेत्रहृदयज्ञानान्मोक्षमवाप्नुयात् |
सद्यः सिद्धिः सर्वविद्या स्यात्साक्षाच्छिव एव सः ||

भूतडामरे -

इन्द्रियमनोविशुद्ध्या मनोरास्यादिकं वक्ष्ये |
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कालीमन्त्रतनुक्रमम् ||

कालीमन्त्रादीनां तनुक्रमः

बिन्दुं श्रोत्रं नादमास्यं ककारं हृदयं बिदुः |
वह्निं नेत्रं कीलकञ्च दीर्घेकारं प्रियंवदे ||

तकारं तारिणीमन्त्रो हृदयं विद्धि पार्वति |
हकारं विद्धि सर्वत्र शक्तिमन्त्रे सुरेश्वरि ||

उत्तरतन्त्रे -

प्राणविद्या महाविद्या सा विद्या मुक्तिदायिका |

श्यामाया द्वाविंशत्यक्षरविद्यायां विशेषमाह उत्तरतन्त्रे -

क्रीं कारोमस्तकं देवि क्रींकारश्च ललाटकम् |
नेत्रत्रयं क्रींकारेण हूंकारेण च नासिका ||

हूंकारो मुखपद्यं स्याद् ह्रींकारः कर्णयुग्मकम् |
ह्रींकारेण भवेद् ग्रीवा दकारश्चिद्रुकं भवेत् ||

क्षिकारेण भवेद्दन्तो णेकारेणौष्ठयुग्मकम् |
काकारेण स्तनद्वन्द्वं लिकारः पृष्ठदेशकम् ||

केकारेण भवेद्बाहुः क्रींकारेणोदरं भवेत् |
क्रींकारो नाभिदेशः स्यात् क्रींकारश्च नितम्बकम् ||

हूंकारो योनिरूपः स्याद् हूंकारेणोरुयुग्मकम् |
ह्रींकारो जानुयुग्मं स्याद् ह्रींकारो गुल्फदेशकः |
स्वाकारेण पदद्वन्द्वं हाकारेण नखास्तथा ||

ताराविद्यायां यामले -

वाग्देव्याः समुदायः स्यादाकृतिः प्रणवोमुखम् |
मायावधुस्थितौ बिन्दु लोचने समुदाहृते ||

हसकारो श्रुती दीर्घस्वरौ हृदयरूपिणौ |
फटकारौ योन्युदरावकारेण स्तन द्वयम् ||

रेफयुग्मं पदद्वन्द्वं तकारं माललोचनम् |
वेदभुजस्वरूपञ्च नादयुग्ममुदाहृतम् ||

कूर्चं प्राणा एकजटा शरीरं सर्वमिष्यते |
कूर्चं मुखन्तु विज्ञेयमन्यमन्त्रेषु पार्वति ||

अन्य मन्त्रेषु एकजटा या प्रणवरहितमन्त्रेषु कूर्चं मुखं
तेन तत्तन्मन्त्रघटकीभूत
तत्तद्वर्णोत्पन्नमुखनासौष्ठदन्ताधरहस्तपादस्तनयोन्याद्य-
वयवावच्छिन्नशरीरं ज्ञानविषयीकृत्य जपेदित्यर्थः ||

कामिनीतत्त्वम्

कामधेनुतन्त्रे -

अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि कामिनीतत्त्वमद्भुतम् |
शृणु तत्त्वं महेशानि ककारस्याऽतिदुर्लभम् ||

रहस्यं परमाश्चर्यं त्रिकोणानाञ्च संशृणु |
वामरेखा भवेद् ब्रह्माविष्णुर्दक्षिणरेखिका ||

अधोरेखा भवेद् रुद्रो मात्रा साक्षात्सरस्वती |
कुण्डली चांकुशाकारा मध्यशून्यं सदाशिवः ||

ज्वायावकसङ्काशा वामरेखा वरानने |
शरच्चन्द्रप्रतीकाशा दशरेखा समुर्तिका ||

अधोरेखा भवेद् रुद्रो महामरकतद्युतिः |
शङ्ख दुग्धसमाभासा मात्रा साक्षात्सरस्वती ||

अंकुशाकुण्डली या तु कोटिविद्युल्लताकृतिः |
कोटिचन्द्रप्रतीकाशो मध्यशून्यं सदाशिवः ||

शून्येषु परमेशानि सर्वव्यापी सदाशिवः |
इश्वरो यस्तु देवेशि कलाचतुष्ट्यात्मकः ||

इच्छाशक्तिर्भवेद् ब्रह्मा विष्णुस्तु ज्ञानशक्तिमान् |
क्रियाशक्तिर्भवेद्रुद्रः सर्वः प्रकतिमूर्तिमान् ||

आत्मविद्याशिवैस्तत्त्वैः सदाशिवः प्रतिष्ठितः |
शून्येषु संस्थिता काली कैवल्यपददायिनी ||

मर्दिनी संस्थिता तस्य दक्षभागे समूर्तिका |
वामभागे स्थिता लक्ष्मीश्चतुर्वर्गप्रदायिनी ||

तासां गर्भे स्थिता सा च सुन्दरी परदेवता |
तिसृणां गर्भसम्भूता त्रिपुरा चात एव हि ||

परमात्मस्वरूपत्वात्तासां गर्भे प्रतिष्ठिता |
अन्ये च कालिकायाः स्युः सर्वा भेदाश्च पार्वति ||

तत्र स्थित्वा सृजेद् ब्रह्मा विष्णुः पालनतत्परः |
रुद्रः संहारकर्ता च ईश्वरस्तुसदाशिवः ||

ईश्वरो यस्तु देवेशि त्रिकोणे तस्यस्थितिः |
त्रिकोणमेतत्कथितं योनिमण्डलमुत्तमम् ||

ककाराज्जायये देवि सर्वञ्च वरवर्णिनि |
ककारात्सर्वमुत्पन्नं कामः कैवल्यमेव च ||

अर्थोऽपि जायते देवि सोऽपि धर्मबलाद् तथा |
सर्वासां देवतानाञ्च ककारो मूलमेव च ||

आसनं त्रिपुरादेव्याः ककारः पञ्चदैवतः |
ककारात्कामदा कामरूपिणी स्फुरदव्यया ||

माता सा सर्वदेवानां कैवल्यपददायिनी |
कैवल्यं प्रपदे य(स्याः)स्मात्कामिनी सा प्रकीर्तिता ||

कामिनी ध्यानम्

जवायावकसिन्दूरसदृशीं कामिनीं पराम् |
चतुर्भुजां त्रिनेत्राञ्च बाहुवल्ली विराजिताम् ||

कदम्ब कोरकाकारस्तनद्वयविभूषिताम् |
शङ्खकङ्कणकेयूरैरङ्गदैरुपशोभिताम् ||

रत्नहारैः पुष्पहारैः शोभितां परमेश्वरीम् |
एवं हि कामिनीं ध्यात्वा ककारं दशधा जपेत् ||

प्रफुल्लञ्च ततो जप्त्वा जपस्य फलभाग् भवेत् |
एतत्ते कथितं देवि ककारतत्त्वमद्भुतम् ||

एतत्तु कालिकाबीजं प्रफुल्लं शृणु सुन्दरि |
पृथ्वीबीजं ततो धृत्वा वामाक्षिसंयुतं कुरु ||

बिन्द्वर्द्धसंयुतो भूत्वा प्रफुल्लं भवति प्रिये |
लकारः पृथिवी साक्षात्सर्वरत्नप्रदायिनी ||

पीताङ्गीं पीतवसनां पीतविद्युल्लताकृतिम् |
सुखप्रसन्नवदनां रत्नकुण्डल मण्डिताम् ||

एवं हि संस्मरेद् बीजं तदूर्ध्वे कामिनी पराम् |
ककार संयुतं कृत्वा प्रफुल्लं भावयेत्प्रिये ||

मर्दिनी या महेशानि सा वामा परमेश्वरि |
प्रतप्तकाञ्चनाभासां दशबाहुसमान्विताम् ||

त्रिभङ्गललिताकारां जटाजूटविभूषिताम् |
त्रिलोचनां चन्द्ररेखां महिषासुरमर्दिनीम् |
सिंहासनगतां देवीं मावये द्वैष्णवोत्तगः ||

बहुरूपमयीं देवीं ककारं कामिनी पराम् |
शुक्लवर्णां रक्तवर्णां (पीतवर्णां) पीतचम्पकहासिनीम् ||

हरिद्वर्णां कृष्णवर्णां नानाचित्रस्वरूपिणीम् |
उत्पत्तेः कारणं भूमेर्देवानां चैव पार्वति ||

बीजमेतन्महागुह्यं विष्णोर्जन्मस्थलं सदा |
तदूर्ध्वे नादतत्त्वञ्च योनिरूपां सनातनीम् ||

प्रतप्तकाञ्चनाभासां त्रिकोणां शशिशेखराम् |
शृङ्गाररससन्दोहैः पूरि(जि)तां परमेश्वरीम् ||

तदूर्ध्वे भावयेद्बिन्दुं शिवशक्तिमयं सदा |
शून्यरूपः शिवः साक्षाद्बिन्दुः परमकुण्डली ||

शून्यभागः कलायुक्तो बिन्दुश्च मोक्षदोऽव्ययः |
सार्द्धत्रिवलयाकारा कोटिविद्युत्समप्रभा ||

सर्पाकारा शिवं वेष्ट्य तत्रैव संस्थिता सदा |
एवं हि संस्मरेद्भक्त्या बीजशक्तिसमाश्रिताम् ||

बीजात्तु जायते ब्रह्मा ज्ञानात्मा परमेश्वरः |
शब्द ब्रह्ममयो भूत्वा ईश्वरः कार्यकारणम् ||

कृष्णस्य चञ्चलापाङ्गि माता सा कामिनी परा |
बीजाच्चैवाऽङ्कुरे जाते बीजं निष्फलतां व्रजेत् ||

एतद्बीजं वरारोहे सदा सारमयं विभु |
लकारसंयुतं भूत्वा प्रसूते हरिमव्ययम् ||

स्वयं शक्तिर्हरिर्भूत्वा जायते नात्र संशयः |
ककारसंयुता भूत्वा शक्तिराविरभूत्स्वयम् ||

जन्मकर्माणि सर्वाणि प्रकृतेरस्ति भामिनि |
जपे ध्याने च पूजायां प्रकृतिः सुप्रतिष्ठिता ||

ककारस्योर्ध्वकोणे तु प्राणो वायुः प्रतिष्ठितः |
अपानो वामकोणे च संस्थितश्च सदा प्रिये ||

समानोदक्षिणे कोणे शुद्धस्फटिक सन्निभः |
उदानस्त्वंशाकारे मात्रायां व्यान एव च |
एतत्ते कथितं देवि ककारतत्त्वमद्भुतम् ||

नवतत्त्वं ककारस्य ज्ञात्वा यः कुरुते जपम् |
स जपश्चञ्चलापाङ्गि जप एव न संशयः ||

एतत्तत्वमविज्ञाय प्रजपेद्यदि कोटिधा |
न तज्जप्तं वरारोहे सदा त्वावर्तनं भवेत् ||

नवतत्त्वनिरूपणम्

देवतत्त्वं प्राणतत्त्वं बिन्दुतत्त्वञ्च सुन्दरि |
ज्ञानतत्त्वं शक्तितत्त्वं योनितत्त्वं तथैव च ||

नवतत्त्वमिदं प्रोक्तं कामधेनुमतं प्रिये |
कीलितो नहिदेवो हि विद्या मन्त्रश्च सर्वथा ||

न शप्तः परमेशानि न विद्धो वरवर्णिनि |
सर्वेषां जङ्गमादीनां स्थावराणान्तु योगिनि ||

देवता मातृका माया सृष्टिस्थित्यन्तकारिणी |
एकाक्षरविहीनत्वाद् ब्रह्महत्या वरानने ||

कस्य स्याद्वशगा देवी हृदये भावयेत्प्रिये |
भावनादक्षरश्रेण्याः साक्षाद् ब्रह्म न संशयः ||

अक्षरे दूषणं नास्ति शप्तादि कमलानने |
दूषणं यत्कृतं देवि हृदिस्थं भावयेत्प्रिये ||

रक्षणार्थं सुराणाञ्च ह्यात्मनो गोपनाय च |
मानवाः परमेशानि वराकाः क्षुद्रबुद्धयः ||

मानवस्य च रक्षार्थं रक्षार्थं पन्नगस्य च |
मयैव निर्मितौ देवि विद्यामन्त्रौ पुरैव हि ||

अत-एव महेशानि ह्यसुराः क्षयमागताः |
तस्मात्सर्व प्रयत्नेन जपं कुरु वरानने ||

मन्त्रार्थनिरूपणम्

यामले -

देवतायाः शरीरन्तु बीजादुत्पद्यते ध्रुवम् |

भूतशुद्धौ -

ध्यानेन परमेशानि यद्रूपं समुपस्थितम् |
तदेव परमेशानि मन्त्रार्थं विद्धि पार्वति ||

मन्त्रस्थानमाह तन्त्रे -

स्थानस्था वरदामन्त्रा ध्यानस्थाश्च फलप्रदाः |
ध्यानस्थानविनिर्मुक्ताः सुसिद्धा अपि वैरिणः ||

मन्त्रस्थानम्

मन्त्रस्थानं प्रवक्ष्यामि शृणु देवि वरानने |
सकलं निष्फलं सूक्ष्मं तथा सकलनिष्फलम् ||

कलाभिन्नं कलाभीतं षोढामन्त्रं शिवोऽव्रवीत् |
सकलं ब्रह्मरन्ध्रस्थं तदधो विद्धि निष्फलम् ||

मानसः सूक्ष्ममाख्यातो हृत्स्थः सकलनिष्फलः |
बिन्दुस्थितः कलाभिन्नः कलातीतस्तदूर्ध्वतः ||

कला कुण्डलिनी चैव नादः शक्तिः शिवोदिता |
षट्कस्थानस्थिता मन्त्राः स्थानस्थाः परिकीर्तिताः ||

ध्यानन्तु स्वरव्यञ्जनभेदेन
मन्त्रघटकीभूतवर्णचिन्तनमेवेत्यर्थः |

भूतशुद्धौ -

चैतन्यरहितं मन्त्रं यो जपेत्स च पापकृत् |
मन्त्राश्चैतन्यसहिताः सर्वसिद्धिकराः स्मृताः ||

मन्त्रचैतन्यादिनिरूपणम्

चैतन्यं सर्वमन्त्राणां शृणुष्व कमलानने |
सहस्रारं शिवपुरं कल्पवृक्षं मनोहरम् ||

चतुर्वेद चतुःशाखं नित्यं पुष्पफलान्वितम् |
पीतं रक्तं तथा श्वेतं कृष्णञ्च हरितं तथा ||

भ्रमरैः कोकिलैर्देवि बहुपुष्पोपशोभितम् |
एवं कल्पद्रुमं ध्यात्वा तदधोरत्नवेदिकाम् ||

तत्रोपरि महेशानि पर्यङ्कं सुमनो हरम् |
नानापुष्पसंयुतया रचितं हेममालया ||

तत्रोपरि महादेवं महाकुण्डलिनीयुतम् |
एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्रं महादेवि त्रिवर्गदाम् ||

आनन्दाश्रणि पुलको देहावेशः सुरेश्वरि |
गद्गदोक्तिश्च सहसा जायते नात्र संशयः ||

सकृदुच्चरितेऽप्येवं मन्त्रे चैतन्यसंयुते |
शते सहस्रे लक्षे वा कोटिजापेन तत्फलम् ||

इत्येतत्कथितं देवि मन्त्रचैतन्यमुत्तमम् |
विष्णुमन्त्रे तथा शैवे शक्तिमन्त्रे सुरेश्वरि |
मन्त्रार्थं मन्त्रचैतन्यं यत्नतः समुपाचरेत् ||

योनिमुद्रा

योनिमुद्रामाह तन्त्रमुक्तावल्यां -

उपविश्यासने मन्त्रीप्रङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः |

षट्चक्रं चिन्तयेद्देवि प्राणायामपुरःसरम् ||

चतुर्दलं स्यादाधारं स्वाधिष्ठानन्तु षड्दलम् |
नाभौ दशदलं पद्यं सूर्यसंख्यदलं हृदि ||

कण्ठे स्यात्षोडशदलं भ्रूमध्ये द्विदलं तथा |
सहस्रदलमाख्यातं ब्रह्मरन्ध्रे महापथे ||

आधारे कन्दमध्यस्थं त्रिकोणमतिसुन्दरम् |
त्रिकोणमध्ये देवेशि कामबीजं सुलक्षणम् ||

कामबीजोद्भवं तत्र स्वयम्भूलिङ्गमुत्तमम् |
तस्योपरि पुनर्ध्यायेत् चित्कलां हंसमाश्रिताम् ||

ध्यायेत्कुण्डलिनीं देवीं स्वयम्भूलिङ्ग वेष्टिताम् |
चित्कलां तां कुण्डलितां तेजोरूपां जगन्मयीम् ||

आधारादीनि पद्मानि भित्त्वा तेजः स्वरूपिणीम् |
हंसेन मनुना देवीं ब्रह्मरन्ध्रं नयेत्सुधीः ||

सदाशिवेन देवी सा क्षणमात्रं रमेत्प्रिये |
अमृतं जायते देवि तत्क्षणात्परमेश्वरि ||

तदुद्भवामृतं देवि लाक्षारस समोपमम् |
तेनामृतेन देवेशि तर्पयेत्परदेवताम् ||

षट्चक्रदेवतास्तत्र सन्तर्प्याऽमृतधारया |
आनयोत्तेन माग्रेण मूलाधारं पुनः सुधीः ||

ततस्तु परमेशानि अक्षमालां विचिन्तयेत् |
चित्रिणी विसतन्त्वाभा ब्रह्मनाडीगतान्तरा ||

तया संग्रथिता मध्ये साक्षाज्जाग्रत्स्वरूपिणी |
अनुलोम विलोमेन मन्त्रवर्णविभेदतः ||

मन्त्रेणाऽन्तरितान्वर्णान्वर्णेनाऽन्तरितं मनुम् |
कुर्याद्वर्णमयीं मालां सर्वमन्त्रप्रकाशिनीम् ||

चरमार्णं मेरुरूपं लंघनं नैव कारयेत् |
सबिन्दुं वर्णमुच्चार्य पश्चान्मन्त्रं जपेत्सुधीः ||

अकारादि लकारान्तमनुलोम इति स्मृतम् |
पुनर्लकारमारभ्य श्रीकण्ठान्तं मनुं जपेत् ||

विलोम इति विख्यातं क्षकारं केवलं जपेत् |
वर्णानामष्टवर्णेन त्वष्टवारं जपेत्सुधीः ||

अ क च ट त प य शा इत्येवं चाष्टवर्गकाः |
अष्टोत्तरशतं मूलमन्त्रं ज्ञानेन संजपेत् |
योनिमुद्रा महेशानि तव स्नेहात्प्रकाशिता ||

मन्त्रार्थं मन्त्रचैतन्यं योनिमुद्रां नवेत्ति यः |
शतकोटिजपेनाऽपि तस्य सिद्धिर्न जायते ||

इति योनिमुद्रा

मन्त्रशिखानिरूपणम्

मन्त्रशिखामाह यामले -

शृणुदेवि प्रवक्ष्यामि सर्वज्ञानोत्तमोत्तमम् |
यस्य विज्ञानमात्रेण क्षिप्रं विद्या प्रसीदति ||

मूलकन्दे तु या देवी भुजगाकाररूपिणी |
तद्भ्रमावर्तवातो यः प्राण इत्युच्यते बुधैः ||

भिल्लीवाऽव्यक्तमधुरा कुजन्तो सततोत्थिता |
गच्छन्ती ब्रह्मरन्ध्रेण प्रविशन्ति स्वकेतनम् ||

यातायातक्रमेणैव तत्र कुर्यान्मनोत्नयम् |
तेन मन्त्रशिखा जाता सर्वमन्त्रप्रदीपिका ||

तमःपूर्णे गृहे यद्वत् न किञ्चित्प्रतिभासते |
शिखाहीनास्तथा मन्त्रा न सिद्ध्यन्ति कदाचन ||

शिखापदेशः सर्वत्र गोपितः परमेश्वरि |
विना येन न सिद्धिः स्याद्वर्षकोटिशतैरपि |
तस्मात्त्वयापि गिरिजे गोपनीयः प्रयत्नतः ||

अशौचभङ्गः

रुद्रयामले -

जातसूचकमादौ स्यादन्ते च मृतसूतकम् |
सूतकद्वयसंयुक्तो न मन्त्रः सिद्धिदायकः ||

जपादौ जातसूतकं जपान्ते च मृतसूतकमिति
सूतकद्वयमित्यर्थः |

यामले -

ब्रह्मबीजं मनोर्दत्त्वा चाद्यन्ते परमेश्वरि |
सप्तवारं जपेन्मन्त्रं सूतकद्वयमुक्तये ||

सूतकद्वयमुक्तये मनोराद्यन्ते ब्रह्मबीजं प्रणवं दत्त्वा
जपादौ सप्तवारं जपान्ते च सप्तवारं तं मनुं जपेदित्यर्थः |

सूतकद्वयमुक्तो यः स मन्त्रः सर्वसिद्धिदः |
चतुर्दश स्वरो देवि पुण्यः सिद्धि प्रदायकः |
नादबिन्दुसमोपेतो दीर्घ प्रणव उच्यते ||

स्त्रीशूद्राणामशैचभङ्गः

तन्त्रोक्तः प्रणवः सोऽपि स्त्रीशूद्राणां प्रशस्यते |
तस्मात्स्त्रीणाञ्च शूद्राणां स एव परिकीर्तितः ||

भूतशुद्धौ -

तन्त्रोक्तं प्रणवं देवि वह्निजायां सुरेश्वरि |
प्रजपेत्सततं शूद्रो नात्र कार्या विचारणा ||

तेन प्रणवपुटितमन्त्रजपस्थले स्त्री शूद्रश्च ओंकारपुटितं
कृत्वैव

मन्त्रं जपेत् | तन्त्रोक्ता वह्निजाया तु हृदयमेव (नमः) स्वाहास्थाने
च नमः पदं प्रयोज्य न्यासजपादिकं कुर्यादिति ज्ञेयम् ||

गणनाविधिः

गणनविधिमाहयामले -

गणनाविधिमुल्लंघ्य यो जपेत् तज्जपं यतः |
गृह्णन्ति राक्षसास्तेन गणयेत्सर्वथा बुधः ||

नाक्षतैर्हस्तपर्वैर्वा न धान्यैर्न च पुष्पकैः |
न चन्दनैर्मृतिकया जपसंख्यां तु कारयेत् ||

लाक्षाकुशीदसिन्दूरं गोमयञ्च करीषकम् |
विलोड्य गुटिकां कृत्वा जपसंख्यां तु कारयेत् ||

इति श्रीपरिव्राजकाचार्य परमहंसतीर्थावधूत
श्रीमद्ब्रह्मानन्दगिरि कृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां
जपलक्षणादिनिर्णयो नाम नवमोल्लासः || ९ ||

दशमोल्लासः

महासेतुनिरूपणम्

अथ महासेत्त्वादीनां प्रयोजनमाह -

महासेतुं विना देवि यो जपेत् सतु पापभाक् |
आदौ जप्त्वा महासेतुं ततः सेतुं ततो मनुम् |
एवं क्रमैर्वरारोहे यथेष्टं जपमाचरेत् ||

सेतुमङ्गलतन्त्रे -

यो जपेत्परमेशानि विना सेतुं महामनुम् |
तस्य सर्वार्थहानिः स्यान्मृते च नरकं व्रजेत् ||

महासेतुः

महासेतुमाह यामले -

महासेतुश्च देवेशि सुन्दर्या भुवनेश्वरी |
कालिकायाः स्वबीजन्तु ताराया कूर्च उच्यते |
अन्येषान्तु वधूबीजं महासेतुर्वरानने ||

वधूबीजमाह रुद्रयामले -

आकाशाद्यं चतुर्थाद्यं यकारान्तं च संहतम् |
लक्ष्मीबिन्दुयुतं देवि वधूबीजमुदाहृतम् ||

आकाशाद्यं सकारः चतुर्थाद्यं तकारः, यकारान्तं रेफः
| संहतं एतत्त्रितय संयुक्तम् | लक्ष्मीः ईकारः बिन्दुरनुस्वारः,
ताभ्यां युतम् | एतेन स्त्रीमिति |

महासेतुं विना देवि न जप्तव्यं कदाचन |
शतकोटिजपेनाऽपि तस्य सिद्धिर्न जायते ||

सेतुनिरूपणम्

सेतुमन्त्रं महेशानि सर्वेषां कुल्लुकां शृणु |
सेतुविद्या महेशानि साक्षाद् ब्रह्मस्वरूपिणी ||

आदावन्ते च देवेशि जपेत्तां तु जपान्मनोः |
ततः सिद्धो भवेद्देवि मन्त्रो विद्या विशेषतः ||

अन्यथा विफलं देवि निश्चयं वचनं मम |
पार्श्वयोः सेतुमाधाय जपकर्म समाचरेत् ||

निःसेतुसलिलं यद्वत्क्षणान्निम्नं प्रसर्पति |
मन्त्रस्तथैव निःसेतुः क्षणात्क्षरति यज्वनाम् ||

आदावन्तेचेति | मनोर्जपात् आदौ तदन्ते च सेतुविद्यां जपे दित्यर्थः
|

समान्यसेतुः

सामान्यसेतुमाह -

विप्राणां प्रणवः सेतुः क्षत्रियाणां तथैव च |
वैश्यानां तु फडर्णः स्यान्माया शूद्रस्य कथ्यते ||

विशेषसेतुः

विशेषसेतुमाह यामले -

शृणु देवि प्रवक्ष्यामि सुन्दर्याः सेतुमुत्तमम् |
मायाबीजं समुद्धृत्य सौभाग्यं च ततः परम् ||

पुनर्मायां समुद्धृत्य विद्येयं त्र्यक्षरी परा |
सुन्दरीविषये सेतुः कथितः परमेश्वरि ||

सौ स्वरूपम् | भाग्यं विसर्गः | मन्त्रो यथा - ह्रीं सौः ह्रीं |

अथ वक्ष्ये महेशानि भैरव्याः सेतुमुत्तमम् |
हरप्रियां समुद्धृत्य सुरसा च ततः परम् ||

औदर्यसंयुत कृत्वा बिन्द्वर्द्ध संयुतं कुरु |

इयं विद्या वरारोहे भैरव्याः सेतुरूपिणी | मन्त्रो यथा - ह्स |

प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य हृल्लेखा तदनन्तरम् |

एषा च द्व्यक्षरी विद्या तारायाः सेतुरुच्यते || मन्त्रो यथा - ओं
ह्रीं |

श्यामायाः -

ऐश्वर्य बीजमुद्धृत्य कूर्चबीजं समुद्धरेत् |
पुनरैश्वर्यमुद्धृत्य बिन्द्वर्द्ध संयुतं कुरु ||

सेतुरेषा महेशानि श्यामायाः परिकीर्तिता | मन्त्रो यथा - ऐं
हूं ऐं |

भुवनेश्याः -

प्रणवं प्रथमं देवि हृल्लेखाद्वितयं ततः |
ततश्च परमेशानि प्रणवद्वयमुद्धरेत् ||

भुवनेश्याः महेशानि विद्येयं सेतुरुच्यते | मन्त्रो यथा - ओं ह्रीं
ह्रीं ओं ओं |

अन्नदायाः -

अथ वक्ष्ये महेशानि चान्नदासेतुमुत्तमम् |

आदौ मायां समुच्चार्य वह्निजाया समुद्धरेत् || मन्त्रो यथा -
ह्रीं स्वाहा |

महिषमर्दिन्याः -

अथ वक्ष्ये महेशानि मर्दिन्याः सेतुमुत्तमम् |
हंस-(वर्णं)रूपं समुद्धृत्य रंजिन्युपरि संस्थितम् ||

ईतिवर्णयुतं कृत्वा विन्द्वर्द्ध संयुतं कुरु |
ततश्च परमेशानि वह्निजायां उद्धरेत् ||

त्र्यक्षरीयं सेतुविद्या मर्दिन्याः परिकीर्तिता | मन्त्रो यथा -
ह्रीं स्वाहा |

विष्णोः -

प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य वासवा द्यं ततः परम् |
इन्दिरासंयुतं कुर्याद्यत्नतः परमेश्वरि ||

प्.२०७) ष्णात्मकमक्षरं चोक्त्वा ततः परमुदीरयेत् |
बालिबीजं समुद्धृत्य एधिता सयुतं कुरु ||

पुनः प्रणवमुद्धृत्य विष्णोः सेतुः शुचिस्मिते | मन्त्रो यथा - ओं
विष्णेव ओं

श्रीकृष्णस्य -

प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य मन्मथं तदनन्तरम् |
पुनः प्रणवमुद्धृत्य सेतुमन्त्रं मनोहरम् ||

श्रीकृष्णविषये सेतुस्त्र्यक्षरः समुदाहृतः || मन्त्रो यथा - ओं
क्लीं ओं

रामस्य -

शृणु कमलपत्राक्षि सेतुं रामस्य सुन्दरम् |
प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य राजहंसं ततः परम् ||

आचार्य संयुतं कृत्वा बिन्द्वर्द्धसंयुतं कुरु |
पुनः प्रणवमुद्धृत्य विद्येयं सेतुरूपिणी ||

त्र्यक्षरीयं महाविद्या सेतुविद्या प्रकीर्तिता | मन्त्रो यथा - ओं रां ओं

शिवस्य -

हंसयुक्तं समुद्धृत्य समुद्ररूपिणं ततः |
चन्द्रार्द्ध संयुतं देवि कुरु यत्नेन पार्वति |
एषा च द्व्यक्षरी विद्या शिवस्य सेतुरूपिणी ||

मन्त्रो यथा - हंसः |

अन्येषु देवोदेवेषु प्रणवः सेतुरुच्यते |
सर्वेषां शूद्रजातीनामौङ्कारः सेतुरुच्यते ||

अथ कवचसेतुः

यत्र यत्र विनिर्दिष्टः सेतुमन्त्रः शुचिस्मिते |
तन्मन्त्रं त्रिगुणं कृत्वा सेतुमन्त्रं कुरु प्रिये ||

कवचस्य महेशानि सेतुर्भवति सुन्दरि |
सेतुं विना महेशानि कवचं यः पठेन्नरः ||

स भक्ष्ये जायते देवि योगिनीनां शुचिस्मिते |
वैष्णवे गाणपत्ये च शैवे शाक्ते शुचिस्मिते |
आदावन्ते महासेतुं दत्त्वा तु कवचं पठेत् ||

कुल्लुका प्रयोजनम्

अथ कुल्लुका प्रयोजनमाह -

रुद्रयामले -

अज्ञात्वा कुल्लुकां देवि महामन्त्रं जपेत्तु यः |
तस्य नश्यन्ति चत्वारि आयुर्विद्या यशो बल(धन)म् ||

कुल्लुकाञ्च न जानाति महामन्त्रं जपेन्नरः |
पञ्चत्वं जायते तस्य अथवा वातुला भवेत् ||

अज्ञात्वा कुल्लुकामेतां जपते योऽधमः प्रिये |
पञ्चत्वमाशु लभते सिद्धिहानिश्च जायते ||

तथा जपादिकं सर्वं निष्फलं नात्र संशयः |
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रजपेन्मूर्ध्नि कुल्लुकाम् ||

वाराही तन्त्रे -

जपं समारभेन्मन्त्री कुल्लुकाद्यं यथाविधि |
पूजां जपं समाप्यैव स्तुत्वा च कवचं पठेत् ||

कुल्लुकानिरूपणम्

विशुद्धेश्वरतन्त्रे -

गुह्याद् गुह्यतरं देवि तव स्नेहेन कथ्यते |

तारायाः कुल्लुका देवि महानीलसरस्वती || मन्तो यथा - ह्रीं
स्त्रीं हूं |

पञ्चाक्षरी कालिकायाः कुल्लुका परिकीर्तिता |

काली कूर्चं वधूर्माया फडन्ता परमेश्वरि || मन्त्रस्तु -
क्रीं हूं स्त्रीं ह्रीं फट् |

छिन्नायास्तु महेशानि कुल्लुकाऽष्टाक्षरी भवेत् |

वज्रवैरोचनीये च अन्ते वर्म प्रकीर्तयेत् || मस्त्रस्तु - वज्रवैरोचनीये
हूं |

प्रसादबीजं शम्भोस्तु मञ्जुघोषे षडक्षरी |
ललाटवचनं चैव ध्यर्णं चन्द्रयुतं स्मरेत् ||

मन्त्रस्तु शिवस्य - हौं, मञ्जुघोषस्य तु अरवचन धीं |

भुवनेश्याश्च ह्रीं बीजं विष्णोर्वै चाष्टवर्णिका |

नमो नारायणायेति प्रणवाद्या च कुल्लुका ||

भुवनेश्वयाः - ह्रीं | विष्णोः - ओं नमो नारायणाय |

वर्मबीजं तु भैरव्याः कुल्लुका परिकीर्तिता |

मन्त्रो यथा - हूं |

श्रीमत्त्रिपुरसुन्दर्याः कुल्लुका द्वादशाक्षरी |
वाग्भवं कामबीजञ्च लज्जाञ्च त्रिपुरे ततः |
भगवतिपदं पश्चादन्ते ठद्वयमुद्धरेत् ||

मन्त्रस्तु -

ऐं क्लीं ह्रीं त्रिपुरे भगवति स्वाहा |

अथवा -

वाग्भवं प्रथमं बीजं कामराजमनन्तरम् |

लज्जाबीजं क्रोधबीजं फडन्तञ्च समुद्धरेत् || मन्त्रस्तु - ऐं
क्लीं ह्रीं हूं फट् |

अथवा कामबीजाख्या कुल्लुका परिकीर्तिता | मन्त्रस्तु - क ए ई ल
ह्रीं |

सरस्वत्या वाग्भवञ्च अन्नदायास्त्वनङ्गकम् || सरस्वत्याः ऐं
| अन्नदायाः - क्लीं |

मातंग्याः प्रथमं बीजं माया धूमावतीं प्रति |
मातंग्याः - ओं; धूमावत्याः ह्रीं |

बगलाया वधूबीजं लक्ष्म्याश्च निजबीजकम् || बगलायाः स्तीं
|

लक्ष्म्याः - श्रीं |

धनदाया वधूबीजं कुल्लुका परिकीर्तिता | मन्त्रो यथा - स्त्रीं |

अपरेषाञ्च देवानां स्वमन्त्रं परिकीर्तितः |
अन्यासां तु पराबीजं कुल्लुका परमेश्वरि ||

रामस्य -

प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य राजहंसं ततः परम् |
आचार्य संयुतं कृत्वा बिन्द्वर्द्धं संयुतं कुरु ||

पुनः प्रणवमुद्धृत्य विद्येयं सेतुरूपिणी |
एतां विद्यां वरारोहे मन्मथैः पुटितां कुरु |
तदा भवति देवेशि रामस्य स्वर्गदुर्लभा ||

पञ्चाक्षरी महाविद्या सर्वतन्त्रेषु गोपिता | मन्त्रस्तु - क्लीं ओं
वां ओं क्लीं |

इत्येवं कथिता देवि संक्षेपात्कुल्लुका मया ||

सेतुमङ्गलतन्त्रे -

वाग्भवं पूर्वमुद्धृत्य मन्मथं तदनन्तरम् |
भृगुबीजं समुद्धृत्य मनुसर्गयुतं कुरु ||

सुन्दरीविषये बोध्या कुल्लुकेयं महेश्वरि | मन्त्रो यथा - ऐं
क्लीं सौः |

कामधेनुं समुद्धृत्य लोकबन्धां ततः परम् |
वामनीयकबीजस्तु पुनरुद्धृत्य सुन्दरि |
ईतिबीजयुतं कृत्वा बिन्द्वर्द्ध संयुतं कुरु ||

कुल्लुकेयं महाविद्या भैरव्याः परिकीर्तिता | मन्त्रस्तु - कलरीं |
तारायाः -

मायाबीजं समुद्धृत्यततश्च प्रणवद्वयम् |
पुनर्मायां समुद्धृत्य कुल्लुकाजपमाचरेत् ||

कुल्लुकाजपमात्रेण सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् || मन्त्रो यथा - ह्रीं
ओं ओं ह्रीं |

कालिकायाः -

पञ्चाक्षरी कालिकायाः कुल्लुका परिकीर्तिता |

काली कूर्चं वधूमाया फडन्ता परमेश्वरि || मन्त्रो यथा -
क्रीं हूं स्त्रीं ह्रीं फट् |

भुवनेश्याः -

कालकूटप्रशमनीबीजमुद्धृत्य सुन्दरि |
वामनीयकबीजेन संयुतं कुरु सुन्दरि |
बिन्द्वर्द्ध संयुतं कृत्वा त्रिगुणं कुरु सुन्दरि ||

एषा विद्या महेशानि कुल्लुका विष्णुपूजिता || मन्त्रो यथा - ह्रीं ह्रीं
ह्रीं |

आद्यान्ते परमेशनि कूर्चबीजद्वयं कुरु |
तदा भवति विधेयं मर्दिन्याः कुल्लुका प्रिये ||

आद्यन्ते ओं ह्रीं स्वाहा ओं इति मन्त्रस्याद्यन्तयोः हूं इति बीजं
कृत्वेत्यर्थः | तेन हूं ओं ह्रीं स्वाहा ओं हूं |

पशुभावे स्थिता मन्त्राः केवला वर्णरूपिणः |
एवं कृते महेशानि प्रभुत्वं प्राप्नुवन्ति ते |
अन्यथा पशुवद्देवि न जपेत्तु कदाचन ||

इति श्रीपरिव्राजकाचार्य परमहंसतीर्थावधूत
श्रीमद्ब्रह्मानन्दगिरि कृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां सेतु
महासेतुकुल्लुका निर्णयो नाम दशमोल्लासः || १० ||

एकादशोल्लासः

मुखशोधनम्

मुखशोधनमाह सारस्वततन्त्रे -

अथ वक्ष्ये महेशानि मुखशोधनमुत्तमम् |
यन्न कृत्वा वरारोहे जप-पूजा वृथा भवेत् ||

अशुद्ध जिह्वया देवि यो जपेत्सतु पापभाक् |
दशधा प्रजपित्वा वै मुखशोधन माचरेत् ||

देव्युवाच -

देवदेव महादेव शूलपाणे पिनाक्धृक् |
पृथक् पृथग् देवतानां कथयस्व दयार्णव |
शोधनं सर्वविद्यानां मुखस्य दशनस्य च ||

श्रीमहादेव उवाच -

महात्रिपुरसुन्दर्याः शृणुष्व मुखशोधनम् |
श्रीबीजं प्रणवो लक्ष्मीस्तारः श्रीः प्रणवस्तथा ||

इमं षडक्षरं मन्त्रं सुन्दर्या दशधा जपेत् | मन्त्रस्तु -
श्रीं ओं श्रीं ओं श्रीं ओं |

बालायाः शृणुचार्वङ्गि सुखशोधनमुत्तमम् |
वाग्भवः भुवनेशी च वाग्भवं सुरवन्दिते ||

एषा च त्र्यक्षरी विद्या सदामृतमयी प्रिये | मन्त्रस्तु - ऐं ह्रीं ऐं |

भैरव्याः शृणु चार्वङ्गि मुखशोधनमुत्तमम् |
प्रणवञ्च हसौबीजं प्रणवं सुरवन्दिते ||

इमं त्र्यक्षरमन्त्रं च प्रथमं दशधा जपेत् || मन्त्रस्तु - ओं हसौः
ओं |

शृणुसुन्दरि श्यामायाः मुखशोधनमुत्तमम् |
निज बीजत्रयं देवि प्रणवत्रितयं ततः ||

कामत्रयं वह्निबिन्दुरतिचन्द्रार्द्धभूषितम् |
एषा नवाक्षरी विद्या मुखशोधन कारिणी ||

मन्त्रस्तु -

क्रीं क्रीं क्रीं ओं ओं ओं क्रीं क्रीं क्रीं |
तारायाः शृणुचार्वङ्गि अपूर्वं मुखशोधनम् |
जीवनी मध्य(मा)गा लज्जा भुवनेशी ततः परम् ||

त्र्यक्षरीयं महाविद्या जिह्वागेऽमृतवर्षिणी || मन्त्रस्तु - ह्रीं
हूं ह्रीं |

अपूर्वं शृणु चार्वङ्गि भुवनामुखशोधनम् |
द्वादशस्वरमुद्धृत्य नादबिन्दुयुतं कुरु |
एत्त्रिकं दशधा भुवनेशी जपेत्सुधीः ||

त्र्यक्षरीयं समाख्याता नानासुख विलासिनी - मन्त्रस्तुः ऐं ऐं
ऐं |

दुर्गायाः शृणुचार्वङ्गि मुखशोधनमुत्तमम् |

द्वादश स्वरमुद्धृत्य बिन्दुयुक्तञ्चतत्त्रिकम् || मन्त्रस्तु - ऐं ऐं ऐं
|

अथ देवि प्रवक्ष्यामि बगलामुखशोधनम् |
वाग्भवं भुवनेशानी वाग्बीजं सुरवन्दिते ||

एषा तु त्र्यक्षरी विद्या सदाऽमृतमयी प्रिये | मन्त्रस्तु - ऐं ह्रीं ऐं |

मातङ्ग्याः शोधनं देवि अंकुशं वाग्भवं तथा |
बीजञ्चांकुशमेतद्धि विज्ञेयं त्र्यक्षरात्मकम् ||

त्र्यक्षरीयं समाख्याता मुखशोधनदुर्लभा | मन्त्रस्तु - क्रों ऐं
क्रों |

अपरैकं शृणु षौढे लक्ष्म्याश्च मुखशोधनम् |
श्रियाश्च परमेशानि बीजान्ते कमलानने |
पुनः श्रीबीजमुद्धृत्य मुखशोधनमाचरेत् ||

इयं सप्ताक्षरी विद्या चतुर्वर्गमयी सदा | मन्त्रस्तु - श्रीं
कमलानने श्रीं |

अपरैकं प्रवक्ष्यामि दुर्गाया मुखशोधनम् |
वाग्बीजपुटिता माया दुर्गे स्वाहा ततः प्रिये ||

भुवनेशी पुनश्चैव वाग्बीजद्वय मेव च |
इयं दशाक्षरी विद्या सदा मम हृदि स्थिता ||

मन्त्रस्तु - ऐं ह्रीं ऐं दुर्गे स्वाहा ह्रीं ऐं ऐं |

अपरैकं प्रवक्ष्यामि धनदामुखशोधनम् |
प्रणवं दान्तमुद्धृत्य वामकर्ण विभूषितम् ||

बिन्दुयुक्तं ब्रह्मबीजं विज्ञेयं त्र्यक्षरात्मकम् | मन्त्रस्तु - ओं
धूं ओं धूमावत्या महेशानि शोधनं चैतदेव हि | मन्त्रस्तु - ओं
धूं ओं भुवनायाः स्वबीजन्तु प्रणवं वा विशोधनम् || मन्त्रस्तु -
ह्री अथवा ओं |

रुद्रार्णादष्टमो देवि भूपुष्ट्यक्रूरसंयुतः |

एकाक्षरीयं विद्या तु चान्नदामुखशोधने || मन्त्रस्तु - क्लीं |

उच्छिष्ठचाण्डालीदेव्या भद्रकाल्यास्तथैव च |
जिह्वायाः शोधनं भद्रे शृणुष्व वरवर्णिनि |
षष्ठस्वरं बिन्दुयुक्तं लज्जाबीजनन्तरम् ||

पुनराद्यं महेशानि चाण्डाल्या मुखशोधनम् || मन्त्रस्तु - ओं
ह्रीं ओं |

चतुर्दशस्वरेणाढ्यं बिन्दुचन्द्रार्द्धभूषितम् |
शिवबीजं महेशानि भद्रकाल्या विशोधनम् | मन्त्रस्तु - ह्रौं |
अन्यासां देवतानाञ्च तथा विष्णोः शिवस्य च |
अन्येषाञ्चैव देवानां प्रणवं मुखशोधनम् |
माया वा परमेशानि प्रजप्य मुखशोधनम् ||

कुर्यादिति शेषः | अन्यदेवदेवीनां मन्त्रस्तु - ओं अथवा ह्रीं |

अन्येषु सर्वदेवेषु देवीषु च वरानने |
दशधा प्रणवेनैव मुखशोधन माचरेत् ||

मुखशोधन मात्रेण जिह्वाऽमृतमयी भवेत् |
अन्यथा विषसंयुक्ता जिह्वा भवति सर्वदा ||

भक्षणे दूषिता जिह्वा मिथ्यावादेन दूषिता |
कलहैर्दुःखिता जिह्वा नानादोषेण दूषिता ||

तं कथं पामरो लोको जिह्वायां प्रजपेन्मनुम् |
संशोधनमनाचर्य न जपेत्पामरः क्वचित् ||

शाक्तो वा वैष्णवो वापि गाणपः सौर एव वा |
शैवो वाऽप्यन्यभक्तो वा कारयेन्मुखशोधनम् |

देवो यदि जपेन्मन्त्रमकृत्वा मुखशोधनम् |
सर्वं तस्य वृथा देवि मन्त्रसिद्धिर्न जायते ||

तस्मात्प्रयत्नतो देवि जिह्वाशोध माचरेत् |
अन्यथा प्रजपेन्मन्त्रमकृत्वा मुखशोधनम् ||

पतनं तस्य देवेशि यो जपेत्स च पापभाक् |
तस्यात्प्रयत्नतो देवि जिह्वाशोधन माचरेत् ||

इति सारस्वत तन्त्रोक्तमुखशोधन विधानम् |

निद्राभङ्ग

देव्युवाच -

पूजाकाले महेशान यदि निद्रातुरो मनुः |
तत्कथं सिध्यते मन्त्रः किं कर्तव्यं तदा प्रभो ||

प्रजपेत्केन विधिना न जपेद्वा वद प्रभो |
निद्रायाश्चैव देवेश लक्षणं वद मे प्रभो ||

ईश्वर उवाच -

शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि |
इडायाञ्च गते वायौ शक्तिमन्त्रं जपेत् प्रिये |
रात्रौ जपैकमात्रेण चण्डिका वरदा भवेत् ||

रुद्रयामले -

पिङ्गलायां गते वायौ तदा निद्रातुरः प्रिये |
इडायाञ्च गते वायौ तदा निद्रातुरो मनुः ||

एतत्ते कथितं देवि निद्राया लक्षणं प्रिये |
प्रजपेद्यदि निद्राया किं तस्य जप पूजने ||

सर्वं तस्य वृथा देवि अरण्ये रोदनं यथा |
रहस्यानेन चार्वङ्गि त्यक्तनिद्रा सनातनी ||

निद्राभङ्गमन्त्रः

आदौकामकलाबीजं स्वमन्त्रान्तेऽपि तद् जपेत् |
प्रायश्चित्तमिदं देवि कृत्वा मन्त्रं जपेद्यदि |
किं तस्य दक्षिणो वायुस्तस्य निद्रातुरेण किम् ||

मन्त्रविद्यालक्षणम्

विश्वसारे -

मन्त्राः पुंदैवता ज्ञेया विद्या स्त्रीदैवता स्मृता |
पुंमन्त्रा हूं फडन्ताः स्युर्द्विठान्ताः स्युः स्त्रियो मताः |
नपुंसका नमोऽताः स्युरित्युक्ता मनवस्त्रिधा ||

दीपनी लक्षणम्

दीपनीमाह तन्त्रे -

योनिमन्त्रं मनोर्दत्त्वा चाद्यन्ते परमेश्वरि |
सप्तवारं जपेत्तं तु दीपनीयं प्रकीर्तिता ||

योनिमन्त्र ईङ्कारः | ताम्यां पुटिटं मूलं सप्तवारं
जपेदित्यर्थः | तन्त्रे -

योनिमन्त्रेणाऽवयं सकलं तु विभावयेत् |

स्वकीयात्मानं कामकलां विभाव्य जपपूजादिकं कार्यम् |
तथाचोक्तम् -

ध्यात्वा कामकलां देहे विद्याजापं समाचरेत् |
ध्यात्वा कामकलारूप मात्मानं चिन्तयेत्सदा ||

तन्त्रे - ऊर्ध्वविन्द्वात्मकं वक्त्रमधोविन्दुस्तनद्वयम् |
हकारार्धं कामपुरं तथात्मनं विचिन्तयेत् ||

एतत्कामकलाध्यानं गुह्याद्गुह्यतमं महत् |
नाऽशिष्याय प्रवक्तव्यं नामक्ताय कदाचन ||

लोमान्महोच्च देवेशि यत्र कुत्र प्रकाशयेत् |
सोऽचिरान्मृत्युमाप्नोति शस्त्राघातविषादिभिः ||

योनिमन्त्रः

योनिमन्त्रमाह यामले -

तूर्यस्वरो बिन्दुयुतो नादेन परिभूषितः |
कामकला महामन्त्रो महाकालेन कीर्तितः |
तस्यात्स्वकीयमात्मानं ध्यायेद्देव्याः स्वरूपकम् ||

इतिपरिव्राचकाचार्य परमहंसतीथावधूत
श्रीमद्ब्रह्मनन्दगिरिकृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां
मुखशोधन निर्णयो एकादशोल्लासः || ११ ||

द्वादशोल्लासः

पुरश्चरणलक्षणम्

पुरश्चरणलक्षणमाह हंसमाहेश्वरे -

जपो होमस्तर्पणञ्च सेको ब्राह्मणभोजनम् |
पञ्चाङ्गोपासनं लोके पुरश्चरणमिष्यते ||

यामले -

पञ्चाङ्गोपासनं लोके शाक्तवैष्णव भेदतः |
पुरश्चरणमित्युक्तं शिवेन परमात्मना ||

पुरश्चरण प्रयोजनम्

यामले -

जीवहीनो यथा देही सर्वकर्मसुन क्षमः |
पुरश्चरणहीनोऽपि तथा मन्त्रः प्रकीर्तितः |
तस्मादौ स्वयं कुर्याद् गुरुं वा कारयेद् बुधः ||

रुद्रयामले - पुरश्चरण सम्पन्नो मन्त्रो हि फलदायकः |
ततः पुरस्क्रियां कुर्याद् मन्त्रवित् सिद्धिकांक्षया ||

किं होमैः किं जपैश्चैव किं मन्त्रन्यास विस्तरैः |
रहस्यानाञ्च मन्त्राणां यदि न स्यात्पुरस्क्रिया |
पुरस्क्रिया हि मन्त्राणां प्रधानो जीव (बीजमु) उच्यते ||

पुरश्चरणपूर्वदिनकृत्यम्

हविष्येनैव भोक्तव्यं कृत्वा देहविशोधनम् |
प्रातः स्नात्वा तु सावित्रीं जपेत्पञ्चसहस्रकम् ||

त्रिसहस्रं सहस्रं वा जपेदष्टोत्तरं शुचिः |
ज्ञाताज्ञातस्य पापस्य क्षयार्थं प्रथमं ततः |
विप्रान्सन्तोषयेदन्नभोजनाच्छादनासनैः ||

तत्रादौ भूमिपरिग्रहः कार्यः | तदुक्तं वैशम्पायन संहितायाम्
-

आदावमुकमन्त्रस्य पुरश्चरणसिद्धये |
मयेयं गृह्यते भूमिर्मन्त्रो मे सिध्यतामिति ||

भूमेः परिग्रहं कुर्यात् परिमाणाच्च सर्वशः |
ग्रामे क्रोशमितं स्थानं नद्यादौ स्वेच्छया मितम् ||

नगरादा वपि क्रोशं क्रोशयुग्ममथापि वा |
आहारादिविहारार्थं तवतीं भूमिमाश्रयेत् |
दीपस्थानं समाश्रित्य कृतं कर्म फलप्रदम् ||

दीपस्थानम्

दीप्यते पुरुषो यत्र दीपस्थान तदुच्यते |
चतुरस्रां भुवं भित्त्वा कोष्ठानां नवकं लिखेत् ||

पूर्वकोष्ठादिषु लिखेत्सप्तवर्गाननुक्रमात् |
लक्षमीशे लिखेन्मन्त्री स्वरन्यासक्रमं शृणु ||

पुनरेवं मध्यकोष्ठं नवधा विभजेत्सुधीः |
मध्य पूर्वादिकोष्ठेषु स्वरान्युग्मक्रमाल्लिखेत् ||

यत्र पूर्वादिकोष्ठेषु ग्रामाद्याक्षर संस्थितिः |
मुखन्तु तस्य जानीयाद् हस्तावुभयतः स्थितौ ||

कोष्ठे कुक्षी उभे पादौ द्वे शिष्टं पुच्छमीरितम् |
मुखस्थो लभते सिद्धिं करस्थः स्वल्पजीवनः ||

उदासीनः कुक्षिसंस्थः पादस्थो दुःखमाप्नुयात् |
पुच्छस्थः पीड्यते मन्त्री बन्धनोच्चाटनादिभिः ||

कूर्मचक्रमिदं प्रोक्तं मन्त्रिणां सिद्धिदायकम् |
निर्माय विधिवत्कुर्याद् जपं तत्र शुभे दिने ||

चन्द्रतारानुकूले च शुक्लपक्षे शुभेऽहनि |
आरभेत पुरश्चर्यां हरौ सुप्ते न चाचरेत् ||

हरौ सुप्ते दक्षिणायने इत्यर्थः | तेन यद्दक्षिणायनं
निषिद्धमुक्तं, तद्विष्णुविषयम् | शक्तिविषये दक्षिणायनेऽपि
पुरश्चरणं कर्तव्यम् | तथाचोक्तं यामले -

शरत्काले महापूजा क्रियते या च वार्षिकी |
तस्मिन्पक्षे विशेषेण पुरश्चरण माचरेत् ||

अन्यत्रापि -

शरत्काले चतुर्थ्यादिनवमान्तं विशेषतः |

भक्तितः पूजयित्वा तु रात्रौ चाष्टसहस्रकम् |
एकाकी निर्जने देशे जपेञ्च तिमिरालये ||

अष्टसहस्रकमिति | अष्टाधिकसहस्रं प्रत्यहं जपेदित्यर्थः |
तिमिरालये अन्धकारवद् गृहे, न त्वालोक युक्ते इत्यर्थः | केचित्तु तिमिरालये
रात्राविति वदन्ति | तदसत् रात्रौ चाष्टसहस्रकमिति रात्रेः पूर्वं
प्राप्तत्वादिति दिक् ||

अथ पुरश्चरणदिन-कृत्यम्

बहुभिः र्वस्त्रभुषाभिः सम्पूज्य गुरुमात्मनः |
आरभेत् जपं पश्चात् तदनुज्ञापुरः सरम् ||

प्रातः स्नात्वा महेशानि कीलानादाय साधकः |
कुटीनिकट मागत्य कुर्यात्तन्त्रोदितां क्रियाम् ||

क्षीरिवृक्षोद्भवान् कीलानस्त्रमन्त्राभिमन्त्रितान् |
निखनेद्दशदिग्भागे तेष्वस्त्रञ्च प्रपूजयेत् ||

क्षेत्रे तु कीलिते मन्त्रो न विघ्नैः परिभूयते |
अश्वत्थोडुम्बरप्लक्षवटाश्च क्षीरिशाखिनः ||

क्षेत्रपालान्पूजयित्वा बलिं दद्याद्विधानतः |
दिक्पतिभ्यो बलिं दत्त्वा ततः क्षेत्रं समाश्रयेत् ||

क्षेत्रपलमन्त्रमाह तन्त्रे -

वर्णान्त औ बिन्दुयुतः क्षेत्रपालाय हृन्मनुः |
ताराद्यो वसुवर्णोऽयं क्षेत्रपालस्य कीर्तितः ||

मन्त्रः - ओं क्षौं क्षेत्रपालाय नमः |

षड्दीर्घभाजा बीजेन षडङ्गन्यास माचरेत् |

नीलाञ्जनाद्रिनिभ मूर्द्धपिशङ्ग केशं वृत्तोग्रलोचनमुपात्त
गदाकपालम् |

आशाम्बरं भुजगभूषणमुग्रदंष्ट्रं
क्षेत्रेशमन्दुतमहं प्रणमामि देवम् ||

इति ध्यात्वा क्षेत्रपलमावाह्य अष्टदलपदे पूजयेत् |

अनलाक्षमग्निकेशं करालं तदनन्तरम् |
घण्टाखं महा (क्रोधं) कोपं पिशिताशनमप्यथ ||

पिङ्गलाक्षमूर्द्धकेशं पत्रेषु पूर्वतोऽर्चयेत् |
लोकपालांस्तदस्त्राणि यथापूर्वं प्रपूजयेत् ||

ततो माषभक्तबलिं दद्यात् ||

मन्त्रमाह शारदायाम् -

पूर्वमेहिद्वयं पश्चाद् विदु(द्वि)षि स्यात्सुरद्वयम् |
भञ्जय द्वितयं भूयो तर्जय द्वितयं ततः ||

ततो विघ्नपदद्वन्द्वं महाभैरव तत्परम् |
क्षेत्रपालबलिं गृह्णद्वयं पावकसुन्दरि |
बलिमन्त्रोऽयमाख्यातः सर्वकामफलप्रदः ||

बद्धाञ्जलि -

ओं तीक्ष्णदंष्ट्र महाका(ल)य कल्पान्त दहनोपम |
भैरवाय नमस्तुभ्यमनुज्ञां दातुमर्हसि ||

इत्यनुज्ञां लब्ध्वा इन्द्रादिदिक्पालान्पूजयित्वा भाषभक्तबलिं
दद्यात् |

शारदायाम् - कुटीनिकटमागत्य सामान्यार्धं विधाय च |
द्वारपूजां विधायाथ जपस्थानं विशोधयेत् ||

वीक्षणं मूलमन्त्रेण शरेण प्रोक्षणं मतम् ||

पुरश्चरण संकल्प

सनत्कुमारसंहितायाम् -

प्रणवं तत्सदद्येति मासपक्षतिथीरपि |
अमुकगोत्रोऽमुकोऽहं मूलमुच्चार्य तत्परम् ||

सिद्धिकामोऽस्य मन्त्रस्य इयत्संख्यजपं ततः |
दशांशं हवनं होमाद्दशांशं तर्पणं ततः ||

दशांशं मार्जनं तस्याद्दशांशं विप्रभोजनम् |
पुरश्चरणमेवं हिकरिष्ये प्रागुदङ्मुखः ||

भूतशुद्धिं विधायादौ प्राणायामं समाचरेत् |
ऋष्यादिकं ततः कृत्वा कल्पोक्तन्यासमाचरेत् ||

ततः पूजादिकं कृत्वा यथाविधि जपं चरेत् |
शनैः शनैरविस्पष्टं न द्रुतं न विलम्बितम् ||

क्रमेणोच्चारयेद्वर्णानाद्यन्त क्रमयोगतः |
देवतां चित्तगां कुर्यात्कुर्याच्च हृदयः स्थिरम् |
प्रातःकालं समारभ्य जपेन्मध्यन्दिनावधि ||

कुलार्णवे -

यत्संख्या समारब्धं तज्जप्तव्यं दिने दिने |
न्यूनाधिकं न कर्तव्य मासमाप्तं कदाचन ||

न्यूनातिरिक्त कर्माणि न फलन्ति कदाचन |
यथाविधि कृतान्येव तत्कर्माणि फलन्ति हि ||

स्नानं त्रिसवनं प्रोक्तमशक्तौ द्विःसकृच्च वा |
मन्त्रं साधयमानस्तु त्रिसन्ध्यं देवमर्चयेत् ||

द्विकालमेककालं वा न मन्त्रं केवलं जपेत् |
उपचारै यथाशक्ति देवतामन्वहं यजेत् ||

न क्षुज्जृम्भणहिक्कादि विकलीकृतमानसः |
मन्त्रसिद्धिमवाप्नोति तस्माद्यत्नपरो भवेत् ||

यदि दैवाद् जृम्भणादिकं भवति, तदा आचम्य प्राणायामं
षडङ्गन्यासं च कृत्वा शेषं जपेत् | सूर्यं दृष्ट्वा वा जपेत् | तथा
च

योगिनी हृदये -

पतितानामन्त्यजानां दर्शने भाषणे कृते |
क्षुतेऽधोवायुगमने जृम्भणे जपमुत्सृजेत् ||

तथाचम्य च तत्प्राप्तौ प्राणायामं षडङ्गकम् |
कृत्वा सम्यग्जपेच्छेषं यद्वा सूर्यादि दर्शनम् ||

कृत्वा जपेदिति परेणान्वयः | आदिपदाद्देव ब्राह्मणादीनां
परिग्रहः ||

शयीत दर्भशययायां विन्यस्य भुवि चात्मनः |
तद्वासः क्षालयेन्नित्यमन्यथा विघ्नमा (वहेत्) पतेत् |
न दिवा शयनं कुर्यात्कुकुरादीन्न संस्पृशेत् ||

न सेवेत स्त्रियं मांसं मधु वा साधकोत्तमः |
एतानि सेवमानस्य न सिध्यन्ति पुरस्क्रियाः ||

भक्ष्यादि नियमः

कुलार्णवे - भुञ्जानो वा हविष्यान्नं शाकं यवकमेव वा |

पयो मूलं फलं वापि यत्र यच्चोपलभ्यते ||

भिक्षाशी वा जपेद् यद्वा कृच्छ्रचान्द्रायणादिकृत् |
आम्रमामलकञ्चैव फलं केशरिसम्भवम् ||

रम्भाफलं तिन्तिडीकं कमला नागरङ्गकम् |
फलान्येतानि भोज्यानि तदन्यानि विवर्जयेत् ||

विहितशाकं यथा -

कलायं कालशाकञ्चवास्तुकं हिलमोचिका ||

हविष्यान्न लक्षणम्

हविष्यान्नं यथा -

हैमन्तिकं सितास्विन्नं धान्यमुद्गास्तिला यवाः |
कलायकं गुनीवारा वास्तुकं हिलमोचिका ||

यष्टिका कालशाकञ्च मूलकं केमुकेतवत् |
लवणे सैन्धव सामुद्रे गव्ये च दधिसर्पिषी ||

पयोऽनुद्धृतसारञ्च पनसाम्रहरीतकी |
पिप्पली जीरकञ्चैव नागरङ्गञ्च तिन्तिडी ||

कदली लवली धात्री फलान्यगुडमैक्षवम् |
अतैलपक्वं मुनयो हविष्यान्नं प्रचक्षते ||

मूलं केमुक केन्दूनां वर्जयेद्विहितं मुने |
धृतं दधि फलं वापि नारिकेलं यथोचितम् ||

हविष्यान्नं तथाऽश्नीयाच्छक्तुं यव समुद्भवम् |
नेन्द्रियाणां यथा वृद्धिस्तथा भुञ्जीत साधकः ||

गृहस्थानां वदान्यानां भिक्षाशिनोऽग्रजन्मनाम् |
पुरश्चरण मध्ये तु यदिस्यान्मृतसूतकम् ||

तथापि कृतसङ्कल्पो जपं नैव परित्यजेत् |
स्वकल्पोक्त क्रमेणैव जपं कृत्वा वरानने ||

होमयेत्तद्दशांशेन तद्दशांशेन तर्पणम् |
तर्पणस्य दशांशेन चाभिषिञ्चेज्जगन्मयीम् ||

अभिषेक दशांशेन कुर्याद् ब्राह्मण भोजनम् |
गुखे दक्षिणां दत्त्वा दीनान्धकृपणान् बहून् ||

ज्ञातीन्द्विजान्परान्भक्त्या भोजयेच्च यथेप्सितान् |
एवं कृतपुरश्चर्यः साधयेदिष्टमात्मनः ||

होमादि नियमः

गौतमीये - जपान्ते प्रत्यहं मन्त्री होमयेत्तद्दशांशतः |
तर्पणं चाभिषेकञ्च तत्तद्दशांशतो मुने ||

प्रत्यहं भोजयेद्विप्रान् न्यूनाधिक्यप्रशान्तये |
अथवा सर्वसम्पूर्तौ होमादिकमथाचरेत् ||

अथवा हेमपत्रादौ यन्त्रं कृत्वा ततः परम् |
पूजयित्वा तत्र देवीं परिवार समन्विताम् ||

तर्पण विधिः

तर्पयेत्तां परां देवीं तत्प्रकारमिहोच्यते |
तर्पयित्वा गुरूनादौ मूलदेवीञ्च तर्पयेत् ||

मूलान्ते नाम चोच्चार्य तर्पयामि ततः परम् |
स्वाहाऽन्ते तर्पयेन्मन्त्री यथासंख्यं विधानतः ||

योगिनी हृदये - तर्पणञ्च प्रकुर्वीत द्वितीयान्तमथोच्चरन् |
एकेकमञ्जलिं दत्त्वा तर्पयेद्रश्मिवृन्दकम् ||

तर्पणद्रव्यम्

तर्पणद्रव्यमाह विशुद्धेश्वरे -

तर्पणं चेन्दुमत्तोयैस्तीर्थतोयैस्तथा पुनः |
गुरूपदिष्ट विधिना मधुना वाथ तर्पयेत् ||

तन्त्रान्तरे -

तीर्थतोयेन दुग्धेन सर्पिषा मधुनाऽपि वा |
गन्धोदकेन वा कुर्यात्सर्वत्र साधकोत्तमः ||

कालागुरुद्रवैरेव वशयेज्जगदादिकम् |
सचन्दनेन तोयेन सौभाग्यं लभते नरः ||

तोयैः कुंकममिश्रैश्च स्तम्भयेदखिलं जगत् |
सितमिश्रिततोयेन बृहस्पति समो भवेत् ||

कर्पूराक्त जलेनैव सुरान्नाकर्षयेन्नरः |
रोचनायुत तोयेन सर्वविघ्नात्प्रमुच्यते ||

ध्यात्वा देवीं मुखे तस्यास्तर्पणञ्च समाचरेत् |
सर्वशास्त्रेषु कथितं तर्पणं शुभदायकम् ||

एतत्तु तर्पणं कृत्वाऽभिषेकं तद्दशांशतः |
आत्मानं देवबुद्ध्या तु सम्पूज्य तन्मयः सुधीः ||

मूलविद्यां समुच्चार्याऽमन्तां च देवताभिधाम् |
तदन्ते चाभिषिञ्चामि नमोऽन्तेनाऽभिषेचयेत् ||

इति मन्त्री स्वकं मन्त्रं चिन्तयित्वा स्वमूर्द्धनि |
अभिषेकं स्वीयसंख्यं विदध्यात् तदनन्तरम् ||

तत्र सञ्चिन्तयेद्देवीं साङ्गावरणदेवताम् |
क्षिपेत्तोयं यथासंख्यं गणान्सिञ्चेत्सकृत्सकृत् ||

अभिषेकं समाप्यैवमभिषेक दशांशतः |
ब्राह्मणान् देवबुद्ध्या च भोजयेत्साधकोत्तमः ||

यामले - ब्राह्मणान् भोजयेद्देवि तथैव च कुमारिकाः |
साधकः पशुतामेति कुमारी भोजनाहते ||

ततो मन्त्रयुतान्विप्रान् भोजयेद्देवताधिया |
ततः सम्पूजयेद्भक्त्या सम्भारै विविधैर्गुरुम् ||

दक्षिणां गुरवे दद्याद्यथा विभवविस्तरैः |
दत्त्वा च साधक श्रेष्ठोमहापुजां समाचरेत् |
सिद्धमन्त्रो भवेन्मन्त्री नात्र कार्या विचारणा ||

तन्त्रे -

विभवे सति यो मोहान्न कुर्याद्विधिविस्त(रैः)रम् |
नैतत्फलमवाप्नोति देवद्रोही स उच्यते ||

अङ्गहीनेजपविधिः

मुण्डमालायाम्-

यधदङ्गविहीनं स्यात्तत्संख्याद्विगुणो जपः |
कर्तव्यः साङ्गसिद्ध्यर्थं तदशक्तेन भक्तितः ||

रुद्रयामले -

होमकर्मण्यशक्तानां विप्राणां द्विगुणो जपः |
इतरेषान्तु वर्णानां त्रिगुणादिक ईरितः ||

योगिनी हृदये -

होमाशक्तौ जपं कुर्याद् होमस्य द्विगुणो बुधः |
ब्राह्मणादित्रिवर्णानां स्त्रीणां संख्या विधीयते ||

यं वर्णमाश्रितः शूद्रो दीक्षां कुर्याद्यथेप्सिताम् |
तस्यस्त्रीनान्तु या संख्या सा संख्या तस्य विद्यते |
शूद्रस्य यादृशी संख्या द्विगुणा सा स्त्रियः प्रिये ||

अन्यत्रापि -

यं वर्णमाश्रितः शूद्रः स च तस्य विधिं चरेत् |
अनाश्रितस्य शूद्रस्य दिक्संख्याकः समीरितः ||

शूद्रस्य विप्रभृत्यस्य तत्पत्नयाः सदृशो जपः |
होमशून्यस्य विप्रस्य यो जपः स तु तत्स्त्रियः |
इतरेषान्तु वर्णानां सर्वेषां त्रिगुणादिकः ||

त्रिगुणादिक इति होमसंख्या त्रिगुण जपः क्षत्रियेण कार्यः |
वैश्येन चतुर्गुणः शूद्रेण च पञ्चगुणो बोध्यः | शूद्रस्य
द्विगुणः शक्तिविषये ज्ञेयः | वैष्णवानां चतुवर्णानां
चतुर्गुणषड्गुणाष्टदशगुणो बोद्धव्यः | अन्यथा कुत्रापि
द्विगुणादिक कुत्रापि चतुर्गुणादि इति विरोधापत्तेः |

तथाचोक्तं गौतमीये -

होमाभावे जपः कार्यो होमसंख्या चतुर्गुणः |
विप्राणां क्षत्रियाणाञ्च रससंख्यागुणः स्मृतः |
वैश्यानां वसुसंख्याक एषां स्त्रीणामयं विधिः || इति |

यामले -

यदि होमे न शक्तः स्यात्पूजायां तर्पणेऽपि वा |
तावत्संख्यजपेनैव सर्वसिद्धिः प्रजायते ||

यामले -

कुत्रापि यदि हीनं स्याद्दशकस्याऽङ्गकर्मणि |
तत्तद्दशैव कर्याणि दशन्यूनं न कारयेत् ||

यामले -

लक्षमेकं जपेद्विद्वान् हविष्याशी सदा शुचिः |
ततस्तु तद्दशांशेन होमयेद्धविषा प्रिये ||

तर्पयेत्तद्दशांशेन तीर्थतोयेन पार्वति |
चाभिषिञ्चेत्ततस्तोयैस्तर्पणस्य दशांशतः ||

तद्दशांशं हविष्यान्नैर्भक्तितो भोजयेद् द्विजान् |
गुरवे दक्षिणां दद्याद्यथा विभवविस्तरैः |
पाशवः कथितः कल्पः शृणु वीरमतः परम् ||

वीरकल्पः

मुण्डमालायां -

मत्स्यमांसाशने शक्तः कुर्यान्मन्त्रपुरस्क्रियाम् |
रात्रौ प्रागास्यः शययायां प्रजपेल्लक्षमानतः ||

ततस्तु तद्दशांशेन होमयेद्धविषानले |
दशांशं तर्पयेद् द्रव्यैर्मांसमिश्रैः सुसाधकः ||

तर्पणस्य दशांशेन चाभिषिञ्चेज्जगन्मयीम् |
दशांशं भोजयेद्देवि साधकं देवताप्रियम् ||

मधुमांसञ्च मत्स्यञ्च चर्वणञ्च प्रदापयेत् |
ततस्तु तोषयेद्भक्त्या गुरुं स्वर्णादिभिः प्रिये |
एतत्कल्पद्वयाद्देवि मन्त्रः सिध्यति निश्चतम् ||

अत्र लक्षपदं स्वस्वकल्पोक्तसंख्यापरम् | तथाचोक्तं कुमारीतन्त्रे -

तस्मिन्काले साधकेन्द्रः स्वकल्पोक्तं जपं चरेत् |

तस्मिन्काले पुरश्चरणकाले | यत्तु कुमारीतन्त्रे -

लक्षमेकं जपेन्मन्त्रं हविष्याशी दिवा शुचिः |

रात्रौ ताम्बूलपूरास्यः शययायां लक्षमानतः |
एवं लक्षद्वयं जप्त्वा तद्दशांशेन मन्त्रवित् ||

इति वचनाद्विशिष्ट पुरश्चरणे लक्षद्वयजप इति वदन्ति | तन्त्र
मनोरमम् | यद्दिने हविष्याशी, तद्दिने मत्स्याद्यशने
हविष्यान्नव्याघातान् नानाचारस्य प्रसक्तेश्च | तथाचोक्तं यामले -

नानाचारो न कर्तव्यो नानाचाररतो यतः | इति वचनात् |
तस्मात्कुमारी तन्त्रोक्त वचनस्य पुरश्चरणद्वये तात्पर्यम् |
एतत्कल्पद्वयं दिव्यवीरयोः पर्यायेण कर्तव्यम् | दिव्येन तु
एतत्कल्पद्वयं युगपत्कर्तुमपि शक्यम् | यतः स तत्त्वज्ञानी सन्
मानसक्रियावान्, अतो नास्य मानसकियया वाह्यकियाया विरोधः |
वीरस्तु अतत्त्वज्ञानी सन्बाह्यान्तरोभयक्रियावान् |
अस्यैतत्कल्पद्वययौगपद्य नास्ति, उद्धतमानसत्त्वात्,
आचारसाङ्कर्यापाताच्चेति सर्वमवदातम् | तथाचोक्तं

तन्त्रे - दिव्यस्तु देववत्प्रायो वीरश्चोद्धतमानसः |

योगिनीहृदये -

सर्वहिंसा विनिर्मुक्तः सर्वप्राणिहिते रतः |
कामक्रोधलोभमोहरागद्वेष विवर्जितः ||

पूजापमाने सन्तुष्टोऽप्यधिकारी स एव हि |
सोऽस्मिन् शास्त्रेऽधिकारी स्यात्तदन्यो भ्रष्टसाधकः ||

पशुस्तु संशयज्ञानी सन्क्रियावान् | मत्स्यमांसादिकं न
ग्राह्यम्, न स्त्रियं मनसाऽपि स्मरेत्, न ताम्बूल भक्षयेत्, किन्तु
हविष्यान्नं भक्षयेत् | ऋतुकालं बिना न स्त्रियमपि गच्छेत् |
दक्षिणमार्गेण पूजा कर्तव्या | तथाचोक्त यामले -

यो दाक्षिण्यं विना देवि महा मायां समर्चति |
स पापः सर्वलोकेभ्यश्च्युतो भवति नान्यथा ||

अनेन यद्दिवाविधानं, तद्दिव्यवीर विषयेऽपि बोद्धव्यम् |
तथाचोक्तं यामले -

दिवा दक्षिणमार्गेण वामेन च तथा निशि |

यदि तूर्णं फलावाप्तौ युष्माकं मतमेव च || इति वचनात् ||

अथ ग्रहणपुरश्चरण

श्रीबीजार्णवतन्त्रे षोडश पटले देवीं प्रतिशिववाक्यम् -

एकदा परमेशानी कामाख्यायां महेश्वरी |
दृष्ट्वोपरागं यत्कार्यं तत् पृच्छति महेश्वरम् |
ये नैव विधिना देव सिद्धो भवति नान्यथा ||

श्रीशिव उवाच -

कुतः स्नानं कुतः सन्ध्या प्राणायामः कुतः प्रिये |
भूतशुद्धिः कुतो भद्रे कुतः पूजा वरानने ||

कालातीतभयाद्देवि सर्वं सन्त्यज्य कामिनि |
सङ्कल्पं मानसं कृत्वा जपं कुर्याद्वरानने ||

पञ्चाङ्ग विधिना देवि सिद्धो भवति नान्यथा |
मन्त्रो विद्या महेशानि कवचं स्तव एव वा ||

ध्यानं वा परमेशानि न्यासो वा कमलेक्षणे |
एकोच्चारेण देवेशि भवन्ति दशकोटयः ||

असंख्यस्तज्जपो देवि ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः |
तत् कथं परमेशानि जपसंख्या विधीयते ||

अत एव महेशानि होमो नास्ति शुचिस्मिते |
अभिषेकश्च देवेशि तथा च तर्पणादिकम् ||

भोजनं च महेशानि नास्ति वै कमलानने |
सूर्यचन्द्रग्रहे देवि पञ्चाङ्गं नास्ति कामिनि ||

पञ्चाङ्गेन विहीनोऽपि सिद्धो भवति नान्यथा |
सङ्कल्पं विद्धि देवेशि मानसं यद्युपस्थितम् ||

तत्सङ्कल्पं विजानीयाद् ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः |
तस्मात्तु चञ्चलापाङ्गि सङ्कल्पं नैव कारयेत् ||

सङ्कल्पो मानसो देवि चतुर्वर्गफलप्रदः |
अत एव महेशानि सङ्कल्पो मानसः स्मृतः ||

स्थूलो हि परमेशानि सङ्कल्पो व्यर्थ उच्यते |
सङ्कल्पेन विना देवि यत्किञ्चित्कुरुते सुधीः |
व्यर्थमेव हि देवेशि तत्सर्वं मानसो न हि ||

ग्रहणे भोजनकालः

प्रथमप्रहरे भद्रे चन्द्रग्रासो यदा भवेत् |
तदैव दिवसे भुक्त्वा सत्वरं नरकं व्रजेत् ||

निशीथे च महेशानि यदैव ग्रहणं भवेत् |
तदैव दिवसे भुक्त्वा पीत्वानन्दमयो भवेत् ||

चन्द्रग्रहणकाले तु जपयज्ञादिकं चरेत् |
दिवसे च यदा भद्रे भास्करग्रहणं भवेत् |
रात्रौ भुक्त्वा च पीत्वा च जपयज्ञादिकं चरेत् ||

सौरेषु (सर्वेषु) विष्णुमन्त्रेषु शैवे (सौरे) गाणपत्यौ तथा |

शक्तिमन्त्रो महेशानि प्रशस्तः सततं जपेत् |
इति बीजार्णवे तन्त्रे शिवेनैव प्रकीर्तितम् ||

एतत्सर्वं ज्ञानिनामेव कर्तव्यम् | आज्ञानिनामपि पशूनां
कर्तव्यमाह

गन्धर्वतन्त्रे -

अथवाऽन्यप्रकारेण पुरश्चरणमिष्यते |
ग्रहणेऽर्कस्य चेन्दोर्वा शुचिः पूर्वमुपोषितः ||

नद्यां समुद्रगामिन्यां नाभिमात्रोदके स्थितः |
ग्रहणादि विमोक्षान्तं जपेन्मन्त्रं समाहितः ||

सनत्कुमारतन्त्रे -

दृष्ट्वा स्नात्वा सुसङ्कल्पो विमोक्षान्तं जपं चरेत् |
जपस्य च दशांशेन होमं कुर्याद्यथाविधि ||

होमार्थं द्विगुणं वापि जपेन्मन्त्रं समाहितः |
होमस्य तु दशांशेन तर्पणं समुपाचरेत् ||

तर्पणस्य दशांशेन त्वभिषेकं समाचरेत् |
अभिषेक-दशांशेन कुर्याद् ब्राह्मण भोजनम् ||

तदन्ते महतीं पूजां कुर्यात्साधक सत्तमः |
गुरवे दक्षिणां दद्यद्भक्त्या विप्रान्प्रतर्पयेत् ||

श्यामाविद्यायां विशेषमाह कालीतन्त्रे -

अथवाऽन्यप्रकारेण पुरश्चरणमिष्यते |
चन्द्रसूर्यग्रहे चैव ग्रासावधिविमुक्तितः |
यावत्संख्यं मनुं जप्त्वा तावद् होमादिकं चरेत् ||

यदि नक्रादिदूषिता नदी भवति समुद्रगामिनी वा न भवति, तदा किं
कर्तव्यं तदाह रुद्रयामले -

यद्वा शुद्धोदकैः स्नात्वा शुचौ देशे समाहितः |
ग्रहणान्मुक्तिपर्यन्तं जपेन्मन्त्रंमनन्यधीः |
इति कृत्वा न सन्देहो जपस्य फल भाग्भवेत् ||

ये तु ग्रहणपूर्व दिने उपवासाशक्त्या हविष्यान्नं फलं
दुग्धं वा भुञ्जीतेति वदन्ति | तन्न मनोरमम्, प्रमाणाभावात्,
उपवासस्यावश्यकत्त्वाच्च ||

जपप्राधान्यम्

ये तु वदन्ति -

अत्र श्राद्धमकुर्वाणः पङ्के गौरव सीदति |

इति निन्दावाद -

श्रवणात् श्राधस्यावश्यकत्वं, न जपस्येति तत तथाऽह |

सनत्कुमारतन्त्रे -

श्राद्धादेरनुरोधन यदि जाप्यं त्यजेन्नरः |
स भवेद् देवताद्रोही पितृन्सप्त नयत्यधः ||

महिषमर्दिनीतन्त्रे -

चन्द्रसूर्यग्रहे जप्त्वा कैवल्यं प्राप्नुयान्नरः |
अकृत्वा मन्त्रजापं च सत्वरं नरकं व्रजेत् ||

गुप्तदीक्षातन्त्रे -

चन्द्रसूर्यग्रहे यस्तु सम्यग् जापं न चाचरेत् |
स दु(भ्र)ष्टः स च पापिष्ठः सहसा शूकरो भवेत् ||

तस्यान्नमुदकं देवि मूत्रशोणित विट्समम् |
जायते नात्र सन्देहो मम वाक्याद्वरानने ||

अन्यत्रापि -

जपयज्ञं विना देवि यः करोत्यान्यचिन्तनम् |
स भवेद् रौरवे मग्नो यावदाहूत संप्लवम् ||

रौरवात्पुनरगत्य पापयोनिषु जायते |
निष्कृतिर्नास्ति चार्वङ्गि तस्यापि च कदाचन ||

तस्मात्सर्वं परित्यज्य चन्द्रपर्वणि संजपेत् |
सूर्य पर्व यथा देवि चन्द्रपर्व तथा प्रिये |
सर्वं त्यक्त्वा महेशानि जपयज्ञं समाचरेत् ||

इत्यादि नानातन्त्र वचनेभ्यो जपं विना कार्यान्तरस्य
निन्दाश्रुतेर्जपस्यैवावश्यकत्वम् || राश्या दिगणनायां दोषमाह

यामले -

अज्ञानाद्यादि वा मोहाद्राश्यादिगणनां चरेत् |
विचार्य चञ्चलापाङ्गि न पश्येद् ग्रहणं यदि |
पूर्वजन्मार्जितं पुण्यं तत्क्षणादेव नश्यति ||

कामधेनुतन्त्रे -

चन्द्रपर्व सूर्यपर्व न विचार्यं कदाचन |
सूर्यपर्वं वरारोहेन पश्येद्यदि पामरः |
अस्तु तावत्परोधर्मः पूर्वधर्मो विनश्यति ||

यामले -

जन्म सप्ताष्ट - ऋप्फाङ्कदशमस्थे निशाकरे |
दृष्टाऽरिष्टप्रदो राहुर्जपपूजां विना भवेत् ||

कवच पुरश्चरणम्

भैरवतन्त्रे -

अथ वश्ये महेशानि कवचानां पुरस्क्रियाम् |
अष्टोत्तरशतं जप्त्वा पुरश्चार्यां समाचरेत् ||

दशांशतोऽङ्गकर्माणि होमादीनि पृथक् पृथक् |
ततश्च सिद्धकवचः पुण्यात्मा मदनोपमः ||

स्वयमशक्तौ प्रतिनिधिद्वारा कर्तव्यम् | ज्ञानप्रदीपे -

विदधीत पुरश्चर्यां गुरुणा तादृशेन वा ||

इति परिव्राजकाचार्य परमहंसतीर्थावधूत श्रीमद्ब्रह्मानन्द
गिरिकृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां पुरश्चरणनिर्णयो नाम
द्वादशोल्लासः || १२ ||

त्रयोदशोल्लासः

यन्त्र-संस्कारः

विना यन्त्रेण पूजायां देवता न प्रसीदति |
सर्वेषामपि देवानां यन्त्रे पूजा प्रशस्यते ||

सुवर्णं रजतं ताम्रं श्रेष्ठं मध्यमथाधमम् |
ताम्रं लक्षगुणं प्रोक्तं रौप्यं कोटिगुणं भवेत् ||

स्वर्णं त्वनन्तफलदं स्फाटिकञ्च तथा भवेत् |
एकतोलं द्वितोलं वा त्रितोलं पञ्चतोलकम् ||

रसतोलं चतुस्तोलं सप्ततोलं पलं तु वा |
साधकस्य मनुं ज्ञात्वा कृत्वा पीठेषु साधकः ||

अथवा प्रतिमां कृत्वा निजदेवस्वरूपिणीम् || पूजयेदिति शेषः ||
सम्मोहनतन्त्रे -

मूलमुच्चरयन्सम्यगालिखेद्यन्त्रमुत्तमम् |

तन्त्रे -

तन्मध्ये विलिखेद्यन्त्रं सुवर्णेन कुशेन वा |

ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रो -

प्राणनाथ ! जगन्नाथ ! ब्रह्मविष्णुप्रपूजित् |
इदानीं चक्रराजस्य प्रतिष्ठा कर्म मे वद् ||

श्री-ईश्वर उवाच -

यथा मन्त्रस्य संस्कारं तथा यन्त्रस्य कल्पयेत् |
असंस्कृतौ यन्त्रमन्त्रौ रोगशोकभयप्रदौ ||

कथितो मन्त्रसंस्कारो दशधा सर्वतन्त्रके |
यन्त्रसंस्कार मधुना शृणु देवि समाहिता ||

यन्त्रसंस्कार सङ्कल्पः

चक्रराजं विनिर्माय ततः संस्कार माचरेत् |
प्रतिष्ठा द्विविधा देवि मध्यमा चोत्तमा तथा ||

स्नात्वा सङ्कल्पयेन्मन्त्री गुरोर्वाक्येन चादरात् |
प्रणवं तत्सदद्येति मासपक्षतिथोरपि ||

अमुकोऽमुकगोत्रान्तेऽमुकदेव्याश्च प्रीतये |
चक्रेऽस्मिन्नमुकदेव्याः प्राणजीवेन्द्रियेति च ||

प्रतिष्ठाकर्मशब्दान्ते करिष्ये प्रागुदङ्मुखः |
ततो गुरुञ्च वृणुयाद्वस्त्रालङ्कारचन्दनैः ||

भूतशुद्ध्यादिकान्न्यासान्विन्यसेत्तदनन्तरम् |
पञ्चगव्यं निजैर्मन्त्रैः शिवमन्त्रेण मन्त्रितम् ||

तस्मिन् चक्रं क्षिपेन्मन्त्री प्रणवेन विलोकयेत् |
ततश्चक्रं समुद्धृत्य स्थापयेच्चक्रभाजने ||

यन्त्रस्नानम्

शङ्खतोयेन देवेशि तथा पुष्पोदकेन च |
वारिणा चन्दनेनाऽपि स्नापयेत्परमेश्वरीम् ||

नारिकेलोदकैश्चैव सर्वोषधिजलैरपि |
पञ्चामृतैः पञ्चगव्यैः स्नापयेत्परमेश्वरीम् ||

तप्तं शीतं जलं वर्ज्यं किञ्चिदुष्णेन स्नापयेत् |
अत्युष्णे वज्रपातः स्यात्तस्मात्तपरिवर्जयेत् ||

पञ्चामृतमाहयामले -

धृतं दधि तथा क्षीरं शर्करा मधुसंयुतम् |
पञ्चामृतमिदं ख्यातं प्रत्येकन्तु पलं पलम् ||

पञ्चगव्यपरिमाणम्

पञ्चगव्यपरिमाणमाह तन्त्रे -

पलमात्रं दुग्धभागं गोमूत्रं तावदिष्यते |
घृतञ्च पलमात्रं स्याद् गोमयं तोलकद्वयम् ||

दधि प्रसृतिमात्रं स्यात्पञ्चगव्यमिति स्मृतम् |
अथवा पञ्चगव्यातां समानो भाग इष्यते ||

अतिक्रान्तं तु षड्रात्रं दधि स्नाने विवर्जयेत् |
संवत्सरात्परं त्वाज्यं षण्मासान्ते च माक्षिकम् |
गुडञ्च शर्करां चैव सर्वं ब्रीहिञ्च वत्सरात् ||

विवर्जयेदिति पूर्वेणान्वयः | एतानि न दद्यादित्यर्थः ||

देवानां प्रतिमा यत्र घृताम्यङ्गक्षमा भवेत् |
पलानि तत्र देयानि श्रद्धया सप्तविंशतिः ||

अष्टोत्तरशतपलं स्नाने देयञ्च सर्वदा |
द्वे सहस्रे पलानान्तु महास्नाने तु संख्यया ||

पलं तु लौकिकैर्मानैः साष्टरत्ति द्विमासकम् |
तोलकत्रितयं ज्ञेयं ज्योतिर्ज्ञैः स्मृतिसम्मतम् ||

पलं पलं पञ्चगव्यं नित्यस्नाने तदर्द्धकम् |
अशक्तानां विधिं वश्ये कृच्छ्राणां परमेश्वरि ||

गुणतोलकहीनं च न दद्यात् स्नानकर्मणि |
स्नानं समाप्य तां देवीं स्थापयेत् स्वर्णपीठके ||

तस्मादुद्धृत्य मतिमान्नाभेरूर्ध्वं निवेशयेत् |
तत्रैव पीठं सम्पूज्य चार्घपात्रादिकं चरेत् |
स्पृष्ट्वा यन्त्रं कुशाग्रेण गायत्र्या चाभिमन्त्रयेत् ||

गायत्रीमाह -

प्रणवं यन्त्रराजाय विद्महे तदनन्तरम् |
महायन्त्राय धीमहि तन्नो यन्त्रः प्रचोदयात् |
आवाह्य पञ्चमुद्राभिः प्राणस्थापनमाचरेत् ||

ज्ञानार्णवे -

अनामिकामूलपर्वसंसक्तांगुष्ठयुग्मकम् |
उत्तानं हस्तयुगलं योजयेत् साधकाग्रणीः ||

ऊर्ध्वाञजलिमधः कुर्यादियमावाहनी भवेत् |
इयं तु विपरीता स्यान्मुद्रा स्थापनकर्मणि ||

युक्तोच्छ्रितांगुष्ठमुष्टी मुद्रा स्यात्सन्निधापनी |
अंगुष्ठगर्भिणी सैव मुद्रा स्यात्सन्निरोधिनी ||

उत्तानमुष्टियुगला सम्मुखीकरणी मता |
देवतांगे षडङ्गानां न्यासः स्यत् सकलीकृतिः ||

करावेकत्र संयोज्य अधोभूताविव प्रिये |
परमीकरणं नाम मुद्रेयन्तु ततः परम् |
वं बीजेनामृतीकुर्यात् मुद्रया धेनुसंज्ञया ||

अन्योन्याभिमुखे श्लिष्टे कनिष्ठानामिके पुनः |
तथैव तर्जनीमध्ये धेनुमुद्रा प्रकीर्तिता ||

धेनुमुद्रा महादेवी अमृतीकरणे भवेत् |
प्रतिष्ठाप्याऽर्चयेद् देवीमन्यथा निष्फलं भवेत् ||

प्रतिष्ठाप्येति - यन्त्रे प्रतिमायां वा प्राणप्रतिष्ठां
विधायेत्यर्थः || प्राणमन्त्रमाह यामले -

उच्चार्य भुवनेशानीं पाशांकुशपुटां ततः |
याद्याः सप्तमृताङ्काट्या व्योम सत्येन्दुसंयुतम् ||

व्योम बिन्दुसमायुक्तं सर्गावान् भृगुरित्ययम् |
नाम्ना देव्यास्ततः प्राणा इह प्राणास्ततः प्रिये ||

पुनर्मन्त्रं पुरस्कृत्य तथैव साधकोत्तमः |
नाम्ना च देवतायास्तु ततो जीव इह स्थितः ||

तथैव देवदेवेशि ! उक्त्वा सर्वेन्द्रियाणि च |
वाङ्मनश्चक्षुरित्यन्ते श्रोत्रघ्राणपदं ततः ||

ततः प्राणा इहागत्य सुखमुक्त्वा चिरं पठेत् |
तिष्ठन्तु वह्निजायान्तः प्राणमन्त्र उदाहृतः ||

स्व स्व नाम्ना महेशानि मन्त्रोऽयं सर्वदैवतः |
इति प्राणान् प्रतिष्ठाप्य ततः पूजां समारभेत् ||

स्वकल्पोक्त विधानेन मुद्रां प्रदर्श्य साधकः |
उपचारैः षोडशभिर्देवीं प्रपूजयेद् क्रमात् ||

देव्याज्ञया परीवारान्पूजयेत् परमेश्वरि |
ततो जपेत् सहस्रं तु शतमष्टोत्तरं प्रिये ||

बलिदानं ततः कृत्वा प्रणमेच्चक्रराजकम् |
शतमष्टोत्तरं होमं कुर्याच्च साधकोत्तमः ||

निजमन्त्रेण देवेशि जुहुयाच्चक्रसिद्धये |
आहुत्यन्ते चक्रराजे हुतशेषं विनिक्षिपेत् ||

पुर्णान् दत्त्वा तु होमान्ते तज्जलैरभिषेचयेत् |
मन्त्राभिषिक्तं चक्रं तत्सर्वेषां सिद्धिदायकम् ||

गुरुवे दक्षिणां दद्याद् गां च दद्यात्पयस्विनीम् |
भूमिं वृत्तिकरीं दद्यात् पुत्रपौत्रानुयायिनीम् ||

संहारमुद्रया देव्या विसर्जनमतःपरम् |
प्रतिष्ठयेच्चक्रराजमनेन विधिना यदि ||

पुरश्चर्याफलं तस्य सर्वसिद्धियु तस्य च |
गुरोराज्ञां प्रमाणेन यन्त्रं मूर्ध्नि निधापयेत् ||

गृहीतं यन्त्रमेवेदं क्वापि नैव प्रकाशयेत् |
यन्त्र मन्त्र प्रकाशे तु क्रुद्धा भवति पार्वती ||

निजमन्त्राभिषिक्तञ्च गुरोरपि न दर्शयेत् |
यन्त्रग्रहणकाले च यदि स्यात् मेघगर्जनम् ||

उल्लुलुध्वनिराकस्मादथवा शङ्ख निस्वनः |
तदा मन्त्री झटित्येव सिद्धकार्यो न संशयः ||

अयने विषुवे चैव ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः |
ग्रहणं यन्त्रमन्त्राणां शुभदं तत् प्रकीर्तितम् ||

अथ बलिदानम्

मुण्डमालायाम् -

नरश्छागस्तथा मेषो महिषः शशकस्तथा |
शल्लकी शूकरश्चैव बलयः परिकीर्तिताः ||

नरबलिस्तु राज्ञामेव -

राजा नरबलिं दद्यान्नान्यो हि परमेश्वरि |
सिंहव्याघ्र नरान्दत्त्वा ब्राह्मणो रौरवं व्रजेत् ||

युवानं व्याधिहीनं च सुश्रीकं लक्षणान्वितम् |
सर्वावयव सम्पन्नं बलिं दद्यात् सुशोभनम् ||

तरुणं सुन्दरं कृष्णं क्षतादिदोषवर्जितम् |
स्नापयित्वा बलिं तत्र भूषयेत् पुष्पचन्दनैः ||

भूषयेद् रक्तमाल्येन सिन्दूरेण विषेशतः |
उत्तराभिमुखो भूत्वा बलिं पूर्वमुखं तथा ||

समानीय स्ववामे च मूलेन प्रोक्षणं चरेत् |
संप्रोक्षणं विधायैव बलिं सम्पूजयेदथ ||

ब्रह्मरन्ध्रे च ब्रह्माणं तन्नासायाञ्च मेदिनीम् |
कर्णयोश्च तथाकाशं जिह्वायां सर्वतोमुखम् ||

ज्योतीषि नेत्रयोर्विष्णुं वदने परिपूजयेत् |
ललाटे पूजयेच्चन्द्रं शक्रं दक्षिणगण्डतः ||

वामगण्डे तथा वह्निं ग्रीवायां समवर्तनम् |
रोमकूपे धृतिं चैव भ्रुवोर्मध्ये प्रचेतसम् ||

नासामूले च श्वसनं स्कन्धे चैव महेश्वरम् |
हृदये सर्पराजेन्द्रं पूजयित्वा पठेदिदम् ||

महातपोभिर्ज्ञानैश्च यज्ञेर्यत्साध्यते नृभिः |
तन्मे देहि महाभाग ! सत्वरं चाप्नुयां श्रियम् ||

शिवबुद्ध्या च सम्पूज्य उत्सृजेच्च ततः परम् |
ततो देवीं समुद्दिश्य काममुद्दिश्य चात्मनः ||

इत्युत्सृज्य बलिं पश्चात् करवालं प्रपूजयेत् |
खड्मग्रे पूजयेन्मन्त्री ब्रह्म-वागीश्वरीं तथा ||

मध्ये च पूजयेद्देवि ! लक्ष्मीनारायणावपि |
मूले च पूजयेन्मन्त्री उमया च महेश्वरम् ||

एवं विधानैः सम्पूज्य नमस्कुर्यात् प्रयत्नतः |
खड्गत्वं शिवरूपोऽसि क्रोधभैरव संज्ञकः ||

दुर्गा प्रीतिकरो नित्यं कालीशक्तेरिवाऽपरा |
खड्गाय खरशानाय शक्तिकार्यार्थ तत्पर ! ||

पशुच्छेद्यस्त्वया शीघ्रं खड्गनाथ ! नमोऽस्तुते |
एवं सम्पूज्य तं खड्गमुत्तोल्य साधकोत्तमः ||

छेत्ता पूर्वमुखो भूत्वा बलिमुत्तरवक्त्रकम् | (?)
आं हुं फट् इति मन्त्रेण छेदयित्वा ततः पशुम् ||

ततो बलीनां रुधिरं तोयसैन्धवसत्फलैः |
मधुभिर्गन्धपुष्पैश्च स्वधिवास्य प्रयत्नतः ||

गन्धपुष्पोक्षितं कृत्वा चोत्सृजेन्मूलमुच्चरन् |
प्रणवं वाग्भवं लक्ष्मीं ततः कौशिकीं शब्दतः ||

रुधिरेण ततः पश्चादाप्यायतां समुच्चरेत् |
निवेद्य रुधिरं देवि ! शिवे दद्यात् प्रदीपकम् |
ततो निवेदयेन्मन्त्री ताम्बूलं सुमनोहरम् ||

रुधिर-मस्तक स्थानपन क्रमः

रुधिरमस्तक स्थापनक्रममाह तन्त्रे -

नारं सव्ये शिरोरक्तं देव्याः सम्यग्नियोजयेत् |
छागं तु वामतो दद्यान्माहिषं वितरेत् पुरः |
दक्षिणे वा मतो दद्यादग्रतो देहशोणितम् ||

यामले - यदा कटकटाशब्दो दन्तानां श्रूयते क्वचित् |
तदा तु मरणं विद्याद्धानिं तत्र विनिर्दिशेत् |
यदाश्रु दृश्यते नेत्रे तदा हानिं विनिर्दिशेत् ||

बलिमस्तकपतन फलम्

पूर्वोत्तरे च दिग्भागे पतते यदि मस्तकम् |
सर्वसम्पत्करं विद्याद् राज्ञां राज्यं विनिर्दिशेत् ||

ईशानाग्न्योर्मध्यभागे पतते यदि मस्तकम् |
ततः स्वल्पेन कालेन सर्वसिद्धिर्भवेद् ध्रुवम् ||

यदि वायव्यदिग्भागे नैर्-ऋते दक्षिणेऽपि वा |
मस्तकं पतते जातु तस्य हानिं विनिर्दिशेत् ||

बलिमस्तके दीपदानम्

यामले -

ग्रहाणां कच्छपानाञ्च गोधानाञ्च विशेषतः |
मत्स्यानां पक्षिणां चैव न दीपं दापयेच्छिरे ||

शीर्षोपरि ज्वलद्दीपो यावत्कालं प्रवर्तते |
तावत्कालं वसेत्स्वर्गे तस्माद्यत्नेन दापयेत् ||

रुद्रयामले -

लोमदाहोद्भवं गन्धं घ्रत्वा देवी प्रसीदति |
तस्मात्समर्पयेद्दीपं तस्य पात्रं विवर्जयेत् |
विधिवद्बलिदानेन चतुर्वर्गफलं भवेत् ||

अवैध हिंसायां दोषः

अविधानेन हिंसायां दोषमाह कुलार्णवे -

अविधानेन यो हन्यादात्मार्थं प्राणिनः प्रिये |
निवसेन्नरके घोरे युगानि पशुलोमभिः ||

स रक्तबिन्दुपाती च तिर्यग्योनौ प्रजायते |
अनुमन्ता विशसिता निहन्ता क्रयविक्रयी |
संस्कर्ता चोपहर्ता खादिताऽष्टौ च घातकाः ||

रुद्रयामले -

धनेन क्रयिको हन्ता खादिता चोपभोगतः |
घातको वधतश्चैव त्रिविधो वधवान् ध्रुवम् ||

यामले -

पितृदैवतयज्ञेषु वैधहिंसा विधीयते |

अन्यत्रापि -

अहिंसा परमो धर्मोनास्त्यहिंसा परं सुखं |
विधिना या भवेत् हिंसा सा त्वहिंसा प्रकीर्तिता ||

भूतहिंसा न कर्तव्या पशुहिंसा विशेषतः |
बलिदानं विना देवि हिंसां सर्वत्र वर्जयेत् ||

यामले -

हन्यान्मन्त्रेण चानेन त्वभिमन्त्र्य पशुं शिवे |
गन्धपुष्पाक्षतैः पूज्य त्वन्यथा नरकं व्रजेत् ||

पापोपजनिका हिंसा तत्कथं स्वर्गसाधनम् |
अश्वमेधादियज्ञेषु वाजिहत्यां कथं चरेत् ||

दृष्टान्तमाह यामले -

येनैव विषखण्डेन म्रियन्ते सर्वजन्तवः |
तेनैव विषखण्डेन भिषग्नाशयते विषम् ||

तस्मादविधिना हिंसा पापजनिका, विधिबोधिता हिंसा
स्वर्गजनिका इति निर्गलितार्थः ||

इति श्रीपरिव्राजकाचार्य परमहंसतीर्थावधूत
श्रीमद्ब्रह्मानन्दगिरि कृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां
यन्त्रप्रतिष्ठादि निर्णयो नाम त्रयोदशोल्लासः || १३ ||

चतुर्दशोल्लासः

उपचारविधिः

उपचारं प्रवक्ष्यामि शृणु पार्वति ! सादरम् |
विनोपचारैर्या पूजा सा पूजा न प्रसीदति ||

अष्टादशोपचारास्तु सर्वेषामुत्तमाः प्रिये |
षोडशेति प्रधानाश्च दशधास्तदनु स्मृताः |
पञ्चधास्तदनु प्रोक्ताः कर्तव्या भूतिमिच्छता ||

फेत्कारिणीतन्त्रे -

आसनं स्वागतं पाद्यमर्घ्यमाचमनं तथा |
स्नानं वासश्चोपवीतं भूषणानि च सर्वशः ||

गन्धपुष्प धूपदीपौ तथान्नं चापि दर्पणम् |
माल्यानुलेपनं चैव नमस्कार विसर्जनम् |
अष्टादशोपचारैस्तु मन्त्री पूजां समाचरेत् ||

तन्त्रे - आसनं स्वागतं पाद्यमर्घ्यमाचमनीयकम् |
मधुपर्काचमनस्नानवसनाभरणानि च ||

गन्धपुष्पधूपदीपनैवेद्यवदनं तथा |
प्रयोजयेदर्चनायामुपचारांस्तु षोडश ||

पाद्यार्घ्याचमनीय च मधुपर्काचमं तथा |
गन्धादयो नैवेद्यान्ता उपचारा दश स्मृताः ||

गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपं नैवेद्यमेव च |
प्रदद्यात् परमेशानि ! पञ्च पूजोपचारकान् ||

पाद्यादिनिरूपणम्

पाद्यार्थमुदकं पाद्यं चन्दनागुरु संयुतम् |
एतच्छ्यामाकदूर्वाब्ज विष्णुक्रान्तामितीरितम् ||

पाद्यं पात्रे प्रदातव्यमर्घ्यं चैवार्घ्यपात्रके |
रक्तबिल्वाक्षतैः पुष्पैर्दधिदूर्वातिलैर्जलैः ||

सामान्यः सर्वदेवानामर्घोऽयं परिकल्पितः |
अभावे दधिदुग्धाद्यैर्मानसं परिकल्पयेत् ||

अन्तःशून्यां त्रिपत्राञ्च दूर्वां चार्घेन निक्षिपेत् |
जातीलवङ्गकक्कोलैर्दद्यादाचमनीयकम् ||

तत् तैजसेन पात्रेण शंखेन वा प्रदापयेत् |
उदकं दीयते यद्यत्सुगन्धं फेनवर्जितम् ||

आचमनीयकं देव्यै तदाचमन मुच्यते |
दद्यादाचमीयं तु सुगन्धसलिलैः शुभैः ||

मधुपर्कनिरूपणम्

बृहत्श्रीक्रमे - नारिकेलोदकं स्वल्पं सिता दधि घृतं समम् |
सर्वेषाम्धिकं क्षौद्रं मधुपर्के प्रयोजयेत् ||

आज्यं दधि मधून्मिश्रं मधुपर्कं विदुर्बुधाः |
तद्दद्यात्कांस्यपात्रेण शोभनेन विशेषतः ||

इति वचनात् कांस्यपात्रेण मधुपर्के नारिकेलोदकदाने
दोषाभावः | यथा ताम्रपात्रेण चरुपाके दोषाभावस्तद्वत् |
तथाचोक्तम् -

ततश्च संस्कृते वह्नौ गोक्षीरेण चरुं पचेत् |
अस्त्रेण क्षालिते पात्रे नवे ताम्रमयादिके ||

पयोऽनुद्धृतसारञ्च ताम्रपात्रे न दुष्यति | इति वचनात् |

पात्रपरिमाणमाह - वस्वंगुलन्यूनमानं न पात्रं कारयेद्
बुधः ||

गन्धकथनम्

सर्वेषां गन्धजातीनां प्रकृष्टौ मलयोद्भवः |
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन दद्यान्मलयजं सदा ||

मध्यमानामिकाग्राम्यामंगुष्ठाग्रेण पार्वति |
दद्याच्च विमलं गन्धं मूलमन्त्रेण साधकः ||

पुष्पप्रकरणम्

सर्वेषां पुष्पजातीनां रक्तं शस्तं वरानने ! |
देवी प्रीतिकरं प्राज्ञे ! सर्वकामफलप्रदम् ||

रक्तपुष्पञ्च देवेशि ! तथा स्वर्णादि निर्मितम् |
रक्तपद्मं च वज्रञ्च कृष्णा तु चापराजिता ||

पञ्चदेवमयं पुष्पं करवीरं मनोहरम् |
विष्णुर्लम्बोदरः सूर्यो ब्रह्मा च कालिका तथा ||

पञ्चदेवाः पञ्चदले सदा तिष्ठन्ति नान्यथा |
जवापुष्पं महेशानि ! करवीरापराजिते ||

महादेव्यै निवेद्यैव कोटिपूजाफलं लभेत् |
एषां मध्ये वसेद् ब्रह्मा एषां मूले जनार्दनः |
एषामग्रे वसेद् रुद्रः सर्वे देवाः स्थिता दले ||

एषां करवीरापराजिताजवापुष्पाणम् इत्यर्थः |

वृक्षे विकसिते काले देवतादिग्विनिर्णयः |
पश्चिमस्थदले विष्णुः उत्तरे गणनायकः ||

ऐशान्यां सूर्यदेवश्च पूर्वे ब्रह्मा प्रकीर्तितः |
दक्षिणे कालिका देवी या तु मुक्तिप्रदायिनी ||

करवीरं यथा देवि ! जवापुष्पं तथैव हि |
यथा शुभ्रं तथा रक्तं हरितं कृष्णमेव च ||

गङ्गादि सर्वतीर्थानि तिष्ठन्ति बिन्दुगह्वरे |
तन्मध्ये शिवलिङ्गञ्च महाकुण्डलिनीयुतम् ||

गह्वरं बिन्दुरूपं च कैवल्यपदमुत्तमम् |
शिवशक्तिमयं पुष्पं चतुर्वर्गफलप्रदम् ||

सर्वपुष्पाणि चैकत्र जवाब्जपारिजातकैः |
न समानि भवन्त्येव लक्षकोटि शतान्यपि ||

यत्राऽपराजितापुष्पं करवीरं जवापि च |
तिष्ठन्ति तत्र वै देवा ब्रह्माविष्णुमहेश्वराः ||

गङ्गादि सर्वतीर्थानि तन्मूले निवसन्ति वै |
तन्मूलं सिञ्चितं तेन पूजितास्तेन देवताः ||

अपराजितामाहात्म्यं वक्तुं न शक्यते मया |
मल्लिकामुत्पलं रम्यं शमीं पुन्नागचम्पके ||

अशोकं कर्णिकारञ्च द्रोणपुष्पं तथैव च |
करवीरं जवापुष्पं कुंकुमं नागकेशरम् ||

यः प्रयच्छति दुर्गायै स गच्छेत् परमं पदम् |
पुष्पमूले वसेद् ब्रह्मा पुष्पमध्ये जनार्दनः ||

पुष्पाग्रे च वसेद्रुद्रः सर्वे देवाः स्थिता दले |
चराचराश्च सकलाः सदा पुष्पवशाः स्मृताः ||

सर्वदेवमयं पुष्पं तस्माद्देव्यै समर्पयेत् ||

पुष्पैररण्यसम्भूतैः पत्रैर्गिरिसमुद्भवैः |
अपर्युषितनिश्छद्रैः प्रोक्षितेर्जलवर्जितैः ||

आत्मारामोद्भवैर्वापि पुष्पैः सम्पूजयेच्छिवाम् |
पारोपित वृक्षेभ्यः पुष्पाण्यानीय योऽर्चयेत् |
अविज्ञाप्यैव तस्यैव निष्फलं तस्य पूजनम् ||

इति तु साक्षात्स्वामिपरम् |

देवार्थे कुसुमस्तेयमस्तेयं मनुरव्रवीत् | इति वचनात् ||

पुष्पादीनां पर्युषितकालः

सर्वं पर्युषितं वर्ज्यं पत्रं पुष्पं फलं जलम् |
अवर्ज्यं जाह्नवीतोयमवर्ज्यं तुलसीदलम् ||

अवर्ज्यं बिल्वपत्रं स्यादवर्ज्यं जलजं तथा |
पुष्पैः पर्युषितैर्देवि ! नार्चयेत् स्वर्णजैरपि ||

बिल्वपत्रं च माघ्यञ्च तमालामलकीदलम् |
कह्लारं तुलसीपत्रं पद्मञ्च मुनिपुष्पकम् ||

एतं पर्युषितं न स्यात् यच्चान्यत् कलिकात्मकम् |
तिष्ठेद्दिनत्रयं शुद्धं पद्ममामलकं तथा ||

दिनैकं करवीराणि योग्यानि च तपोधन |
पद्मानि सितरक्तानि कुमुदान्युत्पलानि च ||

एषां पर्युषिता शंका कार्या पञ्चदिनोर्ध्वतः |
अन्येषां कुसुमानां च यावद् गन्धविपर्ययः ||

पुष्पं च पञ्चगव्यं च उपचारांस्तथाऽपरान् |
घ्रात्वा निवेद्य देवेशि ! नरो नरकमाप्नुयात् ||

अंग संस्पृष्टमाघ्रातं त्याज्यं पर्युषितं बुधैः |
केशकीटापविद्धानि शीर्णपर्युषितानि च ||

स्वयं पतितपुष्पाणि त्यजेदुपहतानि च |
शेफाली बकुलं चैव स्वयं शीर्णं न दूष्यति ||

सर्वं भूमिगतं त्याज्यं शेफालीबकुलं विना |
कृमिभक्ष्याणि भग्नानि वर्ज्यानि पतितं भुवि ||

तमालस्य च पद्मस्य छिन्नभिन्नं न दूष्यति |
विष्णुक्रान्ता-जवा-नागकेशरं नागवल्लभम् ||

बन्धूकं चैव मन्दा(कह्ला)रं सवृन्तं शस्तमर्चने |
स्वयं विकसितं पुष्पं त्याज्यञ्च पतितं भुवि ||

नागवल्लभं नागचम्पकमित्यर्थः | स्वयं विकसितं पुरुषेण
विकसित मित्यर्थः ||

माघमासे तु देवेशि ! पूज्यपुष्पाणि द्वादश |
कुन्दं कुरुवकं झिण्टीं केतकं निचुलं तथा ||

नीलञ्च विकटं शीर्षं भृङ्गराजं च क्षुद्रकम् |
बकुलं रङ्गनं चैव नान्यमासे यजेत् क्वचित् ||

नाक्षतैरर्चयेद् विष्णुं न तुलस्या विनायकम् |
न दूर्वया यजेद् दुर्गां बिल्वपत्रैर्दिवाकरम् ||

दूर्वा निषिद्धेति यदुक्तं, तत् श्वेतदूर्वापरम् | तथोचोक्तं

यामले -

रक्तमाध्यं श्वेतदूर्वां नीलकण्ठं कुरुष्टकम् |
न दद्याच्च महादेव्यै यदीच्छेच्छुभमात्मनः ||

पुष्पाभावे यजेद् पत्रैः पत्राभावे तु तत्फलैः |
अक्षतैर्वा जलैर्वापि न पूजां व्यतिलङ्घयेत् ||

शिवे विवर्जयेत् कुन्दमुन्मत्तञ्च हरेस्तथा |
देवीनामर्कमन्दारौ सूर्यस्य तगरं तथा ||

देवीनामिति आद्येतरदेवीनामित्यर्थः | अर्कपुष्पैराद्यापूजायाः
प्राशस्त्यकथनात्, सहस्रं त्वर्काणामिति कर्पूरादिस्तवाच्च | तगरं
काष्ठतगरमित्यर्थः ||

शिवपूजायां यामले -

बकुलं मालतीं जातीं कुन्दं शेफालिकां जवाम् |
न दद्याच्च महादेवे यदीच्छेच्छुभमात्मनः ||

मालती मल्लिका जाती यूथिका माधवी तथा |
तगरं कर्णिकारश्च द्रोणश्चोत्पलचम्पकौ ||

अशोकः कुमुदश्चैव शेफालिकाकदम्बकौ |
केतकी वनमाला च कुसुम्भकिंशुकौ तथा ||

कह्लारबकुलं चैव लवङ्ग नागकेशरौ |
एतान्यपि प्रियाणि स्युर्न पत्रैरर्चयेच्छिवाम् ||

जवाभिश्चैव गन्धाढ्यैर्दूर्वया श्रीफलच्छदैः |
विना वै दूर्वया देवीपूजा नास्ति च कर्हिचित् ||

प्.२७९) तस्माद दूर्वा ग्रहीतव्या सर्वपुष्पमयी हि सा |
देवेभ्यः सर्वगन्धाढ्यमभावे तुलसीदलम् ||

तुलस्या पूजयेद् देवान् नात्र कार्या विचारणा |
विना तुलस्या स्नानादि श्राद्धं यज्ञञ्च न प्रिये ||

सर्वञ्च निष्फलं प्राहुः सर्वत्रैवं विनिश्चितम् |
दूर्वा वा तुलसी तस्मात् ग्रहीतव्या च साधकैः ||

सुन्दरी भैरवीकाली ब्रह्मविघ्न विवस्वताम् |
तुलसीवर्जिता पूजा सा पूजाऽविफला भवेत् ||

तुलसीपत्रैः शक्तेरर्चनम्

शक्तिविषये यामले -

सावित्रीं च भवानीं च दुर्गादेवीं सरस्वतीम् |
योऽर्चयेत् तुलसीपत्रैः सर्वकामैः समृध्यते ||

यामले -

रात्रावासां तु पूजायां तुलसीं वर्जयेत् सदा |
तुलसीघ्राणमात्रेण क्रुद्धा भवति चण्डिका ||

तुलसी ब्रह्मरूपा च सर्वदेवमयी शुभा |
सर्वदेवमयी सा तु गणेशस्य प्रिया नहि ||

लक्ष्मीदेव्याश्चाप्रिया हि तारादेव्यास्तथैव च |
अंगुष्ठतर्जनी योगैर्दक्षिणे पुष्पपातनम् ||

पुष्पं वा यदि वा पत्रं फलं नेष्टमधोमुखम् ||

दुःखदं तत्समाख्यातं यथोत्पन्नं तथार्पयेत् |
पुष्पाञ्जलिं विना देवि ! तथोत्पन्नं तथार्पयेत् ||

पुष्पादिचयनकालः

यामले -

स्नानं कृत्वा तु ये केचिद् पुष्पं गृह्णन्ति वै द्विजाः |
देवतास्तन्न गृह्णन्ति न चापि पितरस्तथा ||

एतत् तु मध्याह्नस्नान परम् | प्रातःस्नानान्तरं तु
पुष्पादिचयनं कर्तव्यमिति सम्प्रदायिकाः | तन्त्रे -

स्नात्वा मध्याह्नसमये न छिन्द्यात् कुसुमं बुधः |
तत्पुष्पैरर्चयन्देवीं निरये परिपच्यते ||

देवीत्युपलक्षणम् | नान्यदेवानपि यजेदिति |

प्रातःस्नानादिकं कृत्वा पुष्पाण्यपि समाहरेत् |
तत्पुष्पैरर्चयन्देवीं स पापैर्मुच्यते क्षणात् ||

देवीत्युपलक्षणमन्यदेवानपि अर्चयेदिति |

नपुष्पच्छेदनं कुर्याद्देवार्थं वामहस्ततः |
न दद्यात्तेन तेभ्यो वा संस्थाप्य वामहस्ततः ||

धूपप्रकरणम्

अगुरूशीरगुग्गुलशर्करामधुचन्दनैः |
सामान्यः सर्वदेवानां धूपोऽयं परिकीर्तितः ||

सर्वेषामेव धूपानां दुर्गायाः गुग्गुलुः प्रियः |
घृतयुक्तो विशेषेण सततं प्रीतिवर्धनः ||

धूपभाजनमस्त्रेण प्रोक्ष्याऽभ्यर्च्य हृदाणुना |
अस्त्रेण पूजितां घण्टां वादयन् गुग्गुलुं दहेत् ||

धूपस्थानं समभ्यर्च्य तर्जन्या वामया स्पृशन् |
जय ध्वनि ततो मे मातः? स्वाहेत्युदीरयन् ||

अभ्यर्च्य वादयन् घण्टां तैर्धूपैर्धूपयेत्ततः |
मध्यमानामिकाभ्याञ्च मध्यपर्वणि देशिकः ||

अंगुष्ठाग्रेण देवेशि ! धृत्वा धूपं निवेदयेत् |
उत्तोल्य मूर्ध्नि पर्यन्तं घण्टावादेन धूपकम् ||

धूपयेदाज्यसंमिश्रं नीचैर्देवस्य देशिकः |
न भूमौ वितरेद् धूपं नासेन न घटे तथा ||

यथा तथाधरगतं धृत्वा तं विनिवेदयेत् |
राशीकृतैर्न चैवात्र त्वेतैर्धूपैर्विधूपयेत् ||

तुषाग्निवत् तथा कृत्वा न तत्फलमवाप्नुयात् |

दीपप्रकरणम्

न मिश्रीकृत्य दद्यात्तु दीपस्नेहघृतादिकान् |
दत्त्वा मिश्रीकृतं स्नेहं तमिस्रं नरकं व्रजेत् ||

वर्त्या कर्पूरगर्भिण्या सर्पिषा तिलजेन वा |
आरोप्य दर्शयेद्दीपानुच्चैः सौरभशालिनः ||

उच्चैरिति देवस्य मस्तकपर्यन्तमित्यर्थः |

उत्तोलनं त्रिधा कृत्वा गायत्रीमूलयोगतः |
ततो नीराजनं कुर्याद्दशवारं तु दीपकैः ||

दातव्यः पात्रे दीपस्तु न तु भूमौ कदाचन |
कुर्वन्तं पृथिवीतापं यो दीपमुत्सृजेन्नरः ||

तमिस्रं नरकं घोरं प्राप्नोत्येव न संशयः |
सर्वंसहा वसुमती सहते न त्विदं द्वयम् ||

अकार्यपादधातं च दीपतापं तथैव च |
तस्मात्कुर्वीत पृथिवीतापं नाप्नोति वै यथा ||

नैव निर्वापयेद्दीपं देवार्थमुपकल्पितम् |
दीपहर्ता भवेदन्धः काणो निर्वापको भवेत् |
न तेन व्यवहारोऽपि कर्तव्यः साधकोत्तमैः ||

नैवेद्यप्रकरणम्

नैवेद्यमाह - कन्दुपक्वं स्नेहपक्वं घृतसंयुक्त पायसम् |
मनः प्रियञ्च नैवेद्यं दद्याद्देव्यै पुनः पुनः ||

कन्दुपक्वमिति मृष्टतण्डुल पृथुकादीनि देयानीत्यर्थः |
यद्यद् हि वाच्छितं वस्तु दद्दद्यात्देवपूजने |
बलप्रियं च नैवेद्यं दत्त्वा देवीं प्रपूजयेत् ||

आत्माऽप्रियं च नैवेद्यं न दद्याद्देवपूजने |
स्त्रीणां प्रीतिकरं यच्च तच्चापि विनिवेदयेत् |
ताम्बूलस्य प्रदानेन देवी प्रीतिमती भवेत् ||

प्रदक्षिणविधिः

शङ्खहस्तेन सर्वत्र सकृद् द्विर्वा प्रदक्षिणम् |
वेष्टनञ्च ततः कृत्वा प्रणमेद्दण्डवद् भुवि ||

तथा त्रिधाचरेत् सम्यक् देवतायाः प्रदक्षिणम् |
एकं चण्ड्यां रवौ सप्ते त्रीणि कुर्याद्विनायके ||

चत्वारि केशवे कुर्याच्छिवे चार्द्धप्रदक्षिणम् |
दक्षिणाद्वायवीं गत्वा दिशस्तस्याश्च शाम्भवीम् ||

ततोऽपि दक्षिणां गत्वा नमस्कारस्त्रिकोणवत् |
त्रिकोणोऽयं नमस्कारस्त्रिपुराप्रीतिवर्द्धनः ||

नतिस्त्रिकोणाकारा च तारादेव्याः समीरिता |
दर्शयन्दक्षिणं हस्तं मनसापि च दक्षिणः ||

स च प्रदक्षिणो ज्ञेयः सर्वदेवौघतुष्टये |
पश्चात्कृत्वा तु यो देवं भ्रभित्वा प्रणमेन्नरः |
तस्येह च फलं नास्ति न परत्र दुरात्मनः ||

प्रणामविधिः

नमनं मानसं प्रोक्तं वाचिकं कायिकं तथा |
त्रिविधश्च नमस्कारः कायिकश्चोत्तमः स्मृतः ||

कायिकैश्च नमस्कारैर्देवास्तुष्यन्ति नित्यशः |
जानुभ्यामवनीं गत्वा शिरसा स्पृश्य मेदिनीम् ||

क्रियते यो नमस्कार उत्तमः कायिकः स्मृतः |
पद्भयां कराभ्यां जानुभ्यामुरसा शिरसा दृशा ||

वचसा मनसा चैव प्रणामोऽष्टाङ्ग ईरितः |
पद्भयां कराभ्यां जानुभ्यामुरसा शिरसाऽपि च ||

पञ्चाङ्गोऽसौ नमस्कारः सर्वत्रायं विधिः स्मृतः |
पुटीकृत्य करौ शीर्षे दीयते च यथा तथा ||

अस्पृष्ट्वा शीर्षजानुभ्यां क्षितिं सोऽप्यधम स्मृतः |
कायिकस्त्रिविधः प्रोक्तो ह्यष्टाङ्गादिविभेदतः ||

अष्टाङ्ग उत्तमः प्रोक्तः पञ्चाङ्गो मध्यमः स्मृतः |
अधमं करशीर्षाभ्यां नमस्कारं विवर्जयेत् ||

अयमेव नमस्कारो दण्डवदिति नामतः |
प्रणाम इति विज्ञेयः स पूर्वं प्रतिमादितः ||

या स्वयं गद्यपद्याभ्यां घटिताभ्यां नमस्कृतिः |
क्रियते भक्तियुक्तेन वाचिकी तूत्तमा स्मृता ||

पौराणिकैवैदिकैर्वा मन्त्रैर्या क्रियते नतिः |
स मध्यमो नमस्कारो भवेद्वाचनिकः सदा ||

यत्तु मानुषवाक्येन नमनं क्रियते सदा |
स वाचिकोऽधमो ज्ञेयो नमस्कारस्तु पार्वति ! ||

उपचारप्रकरणम्

अथोपचारान्कुर्वीत तन्त्रोक्तानासनादिकान् |
आसनं कुसुमं दद्यात् स्वागतं कुशलं वदेत् ||

देवस्य वामभागे तु दद्यान्मूलेन चासनम् |
पौष्पं दारुमयं वास्त्रं चार्मं कौशं च तैजसम् ||

षड्विद्यं चासनं प्रोक्तं देवताप्रीतिकारकम् |
नमोऽन्तं पादयोः पाद्यं शिरोमन्त्रेण देशिकः ||

अर्घ्यं दद्यात्ततो मूर्ध्नि स्वधेत्याचमनं मुखे |
स्वधेत्याचमनीयञ्च तिवारं मुखपङ्कजे ||

स्वधान्तेनैव मनुना मधुपर्कं मुखाम्बुजे |
स्नानं गन्धं हृदा दद्यात् पुष्पाणि वौषडित्यपि ||

स्नानार्थमुदकं दद्यात्सर्वाङ्गे परमेश्वरि ! |
तायेन प्रोक्षणं कृत्वा दुकूलं विनिवेदयेत् ||

स्नाने वस्त्रे च नैवेद्ये दद्यादाचमनीयकम् |
सर्वालङ्करणं दद्याद्यत्र यत् तु विराजते ||

प्रतिमादौ यथायोग्यं गात्रे दद्यात्तु तत्वगः |
सर्वाङ्गे चन्दनं दद्यात्पुष्पं दद्याच्छिरोपरि ||

नमोऽन्तकौ धूपदीपौ सव्यदक्षक्रमेण तु |
दद्यात्तु योग्यं पुरतो नैवेद्यं भोजनादिकम् ||

नैवेद्यञ्च सुधान्तं हि कल्पयामि नमो वदेत् |
निवेदयामि नैवेद्यं यद्द्रव्यैः परिकल्पितम् |
ततो निवेदयामीति सर्वं दद्यान्महेश्वरि ||

नैवेद्यादीनामाच्छादनावश्यकत्वम्

गान्धर्वे -

सुनैवेद्यादिकं यत्तु गन्धपुष्पादिकञ्च यत् |
सर्वस्याच्छादनं कार्यं यावदावाहयेत्पराम् ||

राक्षसाः प्रतिगृह्णन्ति निराच्छादनकं यतः |
देव्या नैवेद्यदान्ते तु यो विधिः स तु कथ्यते |
असंस्कृतं न दातव्यं देवताभिर्न गृह्यते ||

नैवेद्यदानविधिः

संस्कारमाह यामले -

आनीय देवीपुरतः संप्रोक्ष्य चार्घ्यवारिणा |
अस्त्रमन्त्रेण चाभ्युक्ष्य धेनुमुद्रां प्रदर्शयेत् ||

तस्योपरि मूलमन्त्रमष्टवारं जपेत् सुधीः |
चक्रमुद्रां विधायैव चिन्तयेत्तत्सुरक्षितम् ||

यं मन्त्रैः शोषयेद् दोषं रं मन्त्रैर्दाहयेच्च तम् |
वं मन्त्रैश्चामृतं भाव्यं ठं मन्त्रैः प्लावयेच्च तत् ||

सर्वत्र भक्ष्यद्रव्येषु एवं संस्कारमाचरेत् |
अमृतोऽपस्तरणमसि स्वाहेति जलमर्पयेत् ||

अमुकीदेव्यै एतज्जलं ओं अमृतोपस्तरणमसि स्वाहा इति मन्त्रेण दद्यात् |

आपोशानं जलं दत्त्वा महादेव्यै निवेदयेत् |
इदमन्नं सोपकरणं महादेव्यै स्व(सु) धापि च ||

प्रणवाद्यैरुक्तमन्त्रैर्देवीवक्त्रे हुनेत् गुरुः || गुरुवित्युपलक्षणम्

अग्रे देवस्य हस्ताभ्यामुत्थाप्य मुखसन्निधौ |
जगन्मातर्जगद्धात्र्यमुकि देवि ततः परम् ||

निवेदयामि यत्किञ्चिद् जुषा(गृहा)णेदं हविर्मम |
अनेन मनुना देवि ! निवेद्य प्रणवादिना ||

वामे वा दक्षिणे वापि पञ्चमुद्राः प्रदर्शयेत् |
अंगुल्यः कुटिलीभूता विरलाग्राः परस्परम् |
ग्रासमुद्रा समाख्याता सव्ये पाणौ नियोजयेत् ||

प्राणादिमुद्रा

प्राणापान समानाश्चोदानव्यानौ च वायवः |
समानः पञ्चमो ज्ञेयः प्राणाः पञ्च समीरिताः ||

प्राणमुद्रा समाख्याता प्राणे हवनकर्मणि |
तर्जनी मध्यमांगुष्ठैस्त्रिभिरेकीकृतं यदि ||

स्यादपानाहुतौ मुद्रा तथाऽनामिकमध्यमे |
कनिष्ठेन समायुक्ता नियुक्ता व्यानहोमके ||

निष्कनिष्ठेन या मुद्रा सोदान हवने स्मृता |
सर्वाभिः संस्कृता मुद्रा समानाहुतिकर्मणि ||

क्षणं विलम्ब्य देव्या तु स्वीकृतं तद् विभावयेत् |
यावद् भुङ्क्ते हविर्देवि ! तावन्मूलं जपेत्सुधीः ||

ततो मूलेन सलिलं दत्त्वा हवींषि साधकः |
तस्मात्तेजः समुन्नत्यै दत्त्वाऽपोशानमुत्तरम् ||

एतज्जलम् अमृतापिधानमसि स्वाहेति दद्यात् |

ततः आचमनं तोयं दद्याच्च मुखवासनम् |
स्थानं विशोध्य तन्मन्त्री ताम्बूलं च निवेदयेत् ||

उक्तेष्वेतेषु द्रव्येषु यत्किञ्चिद् दुर्लभं यदि |
तत्कल्पनीयं देवेशि मनसा भावनेन तु |
सर्वत्रैव जलं देयमुप चारान्तरान्तरे ||

द्रव्याणां निर्माल्यताकालः

द्रव्यविशेषाणां निर्माल्यतानियममाह योगिनीहृदये -

मणिमुक्तासुवर्णानि देवे दत्तानि यानि वै |
न निर्माल्यं द्वादशाब्दं ताम्रपात्रं तथैव च ||

पटी शाटी च षन्मासं नैवेद्यं दत्तमात्रतः |
मोदकं कृषरं चैव यामार्द्धेन च सुन्दरि ||

पट्टवस्त्रं त्रिमासाच्च यज्ञसूत्रं त्वहः स्मृतम् |
यावदुष्णं भवेदन्नं परमान्नं तथैव च ||

मस्तकं रुधिरं चैव अहोरात्रेण पार्वति ! |
मुहूर्तं दधि दुग्धं च त्वाज्यं यामेन शङ्करि ! ||

करवीरमहोरात्रं बिल्वपत्रं तथैव च |
जवारक्तं च निर्माल्यं भवेत् सार्द्धैकयामके ||

यामार्द्धेनाप ईशानि ! ताम्बूलं दत्तमात्रतः |
न निर्माल्यञ्च दाडिम्बं तथा बिल्वफलं प्रिये ! ||

इति श्रीपरिव्राजकाचार्य परमहंसतीर्थावधूतश्रीमद्ब्रह्मानन्द-
गिरिकृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां मुपचारादि निर्णयो नाम
चतुर्दशोल्लासः || १४ ||

पञ्चदशोल्लासः

अथ शाक्ताचारः

कुलचूडामणौ - देव्युवाचः

शृणुपुत्र ! रहस्यं में समयाचार सम्भवम् |
येन हीनां न सिद्ध्यन्ति जन्मकोटिशतैरपि ||

अनित्यकर्म संत्यागी नित्यानुष्ठान तत्परः |
परस्यां देवतायान्तु सर्वकर्म निवेदयेत् ||

वृथा न कालं गमयेद्युत क्रीडादिना सुधीः |
नयेत् तु देवतापूजाजपयज्ञादिकर्मभिः ||

अन्तः शाक्ता वहिः शैवाः सभायां वैष्णवा मताः |
सर्वदा विष्णु भावस्तु भवेत् साधकपुङ्गवः ||

यदि पश्येत् कुलतरुं प्रणमेत् साधकस्तदा ||

कुलवृक्षाः

कुलवृक्षमाहतन्त्रे -

अशोकः केशरो बिल्वःकर्णिकारश्चूतस्तथा |
नमेरुस्तथा प्रियालश्च सिन्दुवार कदम्बकौ |
मरुवकश्चम्पकश्च बिल्वश्च द्वादश स्मृताः ||

नमेरु रुद्राक्षः | पियालो वृक्षविशेषः | सिन्धुवारो
निशुन्दाख्ययाख्यातः | मरुवको झिण्टिका | एते द्वादश कुलवृक्षा
ज्ञातव्याः |

अन्यत्रापि -

श्लेष्माकः करञ्जाख्यो निम्बाश्वत्थ कदम्बकाः |
बिल्वोऽशोकश्चम्पकश्च इत्यष्टौ कुलपादपाः ||

श्लेष्मांतको बहेडावृक्ष इतिख्यातः |

तिष्ठन्ति कुलयोगिन्यः सर्वेष्वेतेषु सर्वदा |
न स्वपेत् कुलवृक्षाधोन चोपद्रवमाचरेत् ||

यामले -

आरामे पर्वते चैव निर्जने शून्यमण्डपे |
चतुष्पथे कलामध्ये यदि दैवाद् गतिर्भवेत् ||

क्षणं स्थि(ध्या)त्वा मनुं जप्त्वा नत्वा गच्छेद् यथासुखम्
चतुष्पथे देव्याः पीठे इत्यर्थः |

तथाचोक्तं यामले -

चतुष्पथः स विज्ञेयो यत्र स्यात् तारिणी शुभा |

तरणकर्तृत्वात् तारिणीत्यर्थः ||

पीठनिरूपणम्

पीठमाह गान्धर्वे -

कामरूपं महापीठं वाराणसीं ततः परम् |
नेपालञ्च महापीठं पौण्डुवर्द्धनकं तथा ||

पुरस्थिरं महादेवि ! चरस्थिरमतः परम् |
पूर्णशैलं महापीठं अर्बुदं च ततः परम् ||

काश्मीरञ्च तथा पीठं कान्यकुब्जमथो भवेत् |
आम्रात केश्वरं पीठमेकाम्रञ्च तथा शिवे ! ||

तिस्रोत पीठमुद्दिष्टं कामकोटिमतः परम् |
कैलासं भूतनगरं केदारं पीठमुत्तमम् ||

श्रीपीठञ्च तथोङ्कारं जालन्धरमतः परम् |
मालवञ्च कलान्तञ्च देवमातृक मेव च ||

गोकर्णञ्च तथा देवि ! मारुतेश्वर मेव च |
अट्टहासं च विरजं राजगिरिमतः परम् ||

पीठं कोल्वगिरिञ्चैव एलापुरमतः परम् |
कालेश्वरं महापीठं प्रणवञ्च जयन्तिकाम् ||

पीठमुज्जयिनीं चैव क्षीरिकापीठमेव च |
हस्तिनापुरकं पीठं पीठमुड्डीशमेव च ||

प्रयागं चैव षष्ठीशं मायापुरजलेश्वरौ |
मलयञ्च महापीठं श्रीशैलं च तथा प्रिये ||

मेरुगिरि मेहेन्द्रञ्च वामनञ्च महेश्वरि |
हिरण्यपुरकं पीठं महालक्ष्मीपुरं तथा ||

उड्डीयानं महापीठं छायापुर (पीठ)मतः परम् |
(पीठान्येतानि देवेशि ! शस्तानि जपकर्मसु ||)

पीठस्थानजपफलम्

फलमाह योगिनी हृदये -

वाराणस्यां सदापूजा सम्पूर्णफलदायिनी |
ततस्त द्विगुणा प्रोक्ता पुरुषोत्तम सन्निधौ ||

ततऽपि द्विगुणा प्रोक्ता द्वारावत्यां विशेषतः |
सर्वक्षेत्रेषु तीर्थेषु पूजा द्वारावतीसमा ||

विन्ध्योशतगुणा प्रोक्तागङ्गायामपि तत्समा |
आर्यावर्ते मध्यदेशे ब्रह्मावर्ते तथैव च ||

विन्ध्यवत् फलदा प्रोक्ता प्रयागे पुष्करे तथा |
ततश्चतुर्गुणा प्रोक्ता करतोया नदीतटे ||

ततश्चतुर्गुणा प्रोक्ता नदीकुण्डे च भैरवे |
ततश्चतुर्गुणा प्रोक्ता वाल्मीकीश्वर सन्निधौ ||

तत्र सिद्धेश्वरीयोनौ ततोऽपि द्विगुणा स्मृता |
ततश्चतुर्गुणा प्रोक्ता लौहित्यनदकुण्डके ||

तत्समा कामरूपेतु सर्वत्रैव जले स्थले |
देवीपूजा तथा शस्ता कामरूपे सुरालये ||

देवीक्षेत्रं कामरूपे विद्यतेऽन्यन्न तत्समम् |
अन्यत्र विरला देवी कामरूपे गृहे गृहे ||

ततश्चतुर्गुणा प्रोक्ता नदीकुण्डस्य मस्तके |
ततोऽपि द्विगुणा प्रोक्ता दारुके शिवलिङ्गके ||

ततोऽपि द्विगुणा प्रोक्ता शैलपुत्र्याः स्वयोनिषु |
ततःशतगुणं प्रोक्तं कामाख्या योनिमण्डलम् ||

कामाख्यायां महामाया पूजां यदि सकृच्चरेत् |
स चेहलभते कामं परत्र शिवरूपताम् ||

एषु स्थानेषु देवेशि ! यदि दैवाद् गतिर्भवेत् |
तदा पूजादिकं कृत्वा नत्वा गच्छेद् यथा सुखम् ||

कलामध्ये कला प्रकृतिस्तस्याः समूहमध्ये गत्वा पूजादिकं
कृत्वा नत्वा सुखं गच्छेदित्यर्थः |

तथाचोक्तं समयातन्त्रे -

स्त्रीसमीपे कृता पूजा जपश्च परमेश्वरि ! |
कामरूपाच्छतगुणोऽव्ययश्च समुदीरितः ||

कुलार्णवेऽपि -

एकलिङ्गे श्मशानञ्च समूहं योषितामपि |
नारीञ्च रक्तवसनां दृष्ट्वा वन्देत भक्तितः ||

गृध्रं वीक्ष्य महाकालीं जम्बुकीं यमदूतिकाम् |
कृष्णमार्जारभूकाकौ श्येनं क्षेमङ्करी तथा ||

कुररञ्च नमस्कुर्यादिदं मन्त्रं पठेन्नरः |
कृशोदरि ! महाचण्डे ! मुक्तकेशि ! बलिप्रिये |
कुलाचारप्रसन्नास्ये नमस्ते शङ्करप्रिये ||

पितृभूमिं व्यसुं दृष्ट्वा प्रदक्षिणमनुव्रजन् |
प्रणभ्याऽनेन मनुना मन्त्रीसुखमवाप्नुयात् ||

ओं घोरदंष्ट्रे ! करालास्ये ! किटिशब्द वि(प्र)नादिनि ! |
गुरुघोररवास्फाले ! नमस्ते चितिवासिनि ||

रक्तवस्त्रं तथा पुष्पं विलोक्यं त्रिपुराम्बिकाम् |
प्रणमेद्दण्डवद् भूमाविमं मन्त्रं पठेन्नरः ||

ओं बन्धूकपुष्पसङ्काशे त्रिपुरेभयनाशिनि |
भाग्योदय समुत्पन्ने ! नमस्ते वरवर्णिनि ||

कृष्णवस्त्रं तथा पुष्पं राजानं राजपुत्रक(रुष)म् |
हस्त्यश्वरथशस्त्राणि फलकान् वीरपुरुषान् ||

महिषे कुलदेवं च दृष्ट्वा महिषमर्दिनीम् |
प्रणमेद् जयदुर्गां च स च विघ्नैर्न लिप्यते ||

फलकोनट इति ख्याताः | ओं जयदेवि ! जगद्धात्रि ! त्रिपुराद्ये ! त्रिदैवते !

भक्तेभ्यो वरदे देवि ! महिषघ्नि ! नमोऽस्तुते |
मद्यभाण्डं समालोक्यं मत्स्यं मासं वरस्त्रियम् ||

दृष्ट्वा च भैरवीं देवीं प्रणमेद्विमृशन् मनुम् |
ओं घोरविघ्न विनाशाय कुलाचार समृद्धये ||

नमामि वरदे ! देवि ! मुण्डमाला विभूषिते |
रक्तधारा समाकीर्णवदने त्वां नमाम्यहम् ||

सर्वविघ्नहरे देवि ! नमस्ते हरवल्लभे ! |
यः शिवारुदितं श्रुत्वा शिवदूतीं शुभप्रदाम् ||

प्रणमेत् साधको भक्त्या तस्य कामःकरे स्थितः |
एतेषां दर्शनेनैव यदि नैवं प्रकुर्वते ||

शक्तिमन्त्रं पुरस्कृत्य तस्य सिद्धिर्न जायते |
एतेषां मारणोच्चाट हिंसनं वागुरादिभिः ||

कुरुते यदि पापत्मा स मद्भक्तः कथं भवेत् |
एतत् कर्तुं प्रसक्तोयस्यार्थं तमसा लिखेत् ||

नित्यसंकेतः स्तवः

कुलचूडामणौ नित्यसंकेतस्तवमाह -

श्रीदेव्युवाच -

ओं त्रिपुरा त्रिपुरेशी च सुन्दरी पुरसुन्दरी |
श्रीमालिनी च सिद्धाम्बा महात्रिपुरसुन्दरी ||

प्रकटास्या तथा निद्रा गुप्ता गुप्तरापरा |
सम्प्रदायकुला कौलरहस्यातिरहस्यगा ||

परापररहस्या च तथा कामेश्वरी शुभा |
भगमाला तथा क्लिन्ना भेरुण्डा वह्निसुन्दरी ||

महाविद्येश्वरी दूती त्वरिता कुलसुन्दरी |
नित्या नीलपताका च विजया सर्वमङ्गला ||

ज्वालांशुमालिनी चित्रा वशिनी शुभगा कुला |
पूर्णाख्या च तथा वत्स ! कामेशी मोदिनी तथा ||

विमला अरुणा देवी जयन्ती कुलभैरवी |
सर्वेश्वरी तथा कौली वागिशी सर्वकामिनी ||

सिद्धेश्वरी तथा चोग्रा दुर्गा महिषमर्दिनी |
स्वप्नावती शूलिनी च मातङ्गी सुरसुन्दरी ||

महाकाली महोग्रा च चित्ररूपा महोदरी |
प्राणविद्या तथैकाक्षी चैकपादा महांकुशा ||

वामा शिवा तथा ज्येष्ठा सुरूपा चारुहासिनी |
त्रिखण्डा त्रिशिरासौरी गौरी विन्ध्यनिवासिनी ||

क्षोभिणी नादिनी भद्रा ललिता बहुरूपिका |
सर्वसम्पत्करी तारा भावानी विश्ववासिनी ||

कूटेश्वरी महाविद्या कथिता तव भैरव ! |
उपासकान् महादेव ! शृणु चैकमनाः स्वयम् ||

मनुश्चन्द्रः कुबेरश्च मन्मथस्तदनन्तरम् |
लोपामुद्रापति(मुनि)र्नन्दी शत्रुः स्कन्दः शिवस्तथा ||

क्रोधभट्टारकश्चैव शक्तिर्नाम प्रकीर्तिता |
दुर्वासा व्याससूर्यौ च वशिष्ठश्च पराशरः ||

और्वो वह्निर्यमश्चैव निर्-ऋतिर्वरुणस्तथा |
वायुर्विष्णुः स्वयम्भूश्च भैरवो गणकस्तथा ||

अनिरुद्धो भरद्वाजो दक्षिणामूर्ति रेव च |
गणपाः कुलापाश्चैव लक्ष्मीर्गङ्गा सरस्वती ||

धात्री शेषः प्रमत्तश्च उन्मत्तः कुलभैरवः |
क्षेत्रपालो हनूमांश्च दक्षो गरुड एव च ||

शुकदेवः प्रह्लादश्च रामो रावण एव च |
काश्यपः कौत्सकुम्भौ च जमदग्निर्भृगुस्तथा ||

बृहस्पतिर्यदुश्रेष्ठौ दत्तात्रेयोयुधिष्ठिरः |
अर्जुनो भीमसेनश्च द्रोणाचायर्णो वृषाकपिः ||

दुर्योधनस्तथा कुन्ती सीता च रुक्मिणी तथा |
सत्यभामा द्रौपदी च उर्वशी च तिलोत्तमा ||

पुष्पदन्तो महाबुद्धो बालः कालश्च मन्दरः |
कैलासः क्षीरसिन्धुश्च उदधिर्हिमवांस्तथा ||

नारदश्च महावीराः कथिता वीरसाधकाः |
महाविद्याप्रसादेन स्वस्वकर्म समाहिताः ||

एतेषां वत्स ! नामानि नित्यविद्योपसेविनाम् |
प्रातःकाले शुचिर्भूत्वा यः पठेत् प्रयतात्मवान् ||

पूजाकाले शुचिर्भूत्वा प्रपठेत् स्तोत्रमुत्तमम् |
अशुचिर्वा निरालम्बामालम्ब्य च कुलान्तिके ||

नित्यपूजाफलं तस्य ददामि वरमीप्सितम् |
चक्रसंकेतकं चैव गुरुसंकेतकं तथा ||

मन्त्र संकेतकञ्चैव नामसंकेतकं तथा |
समयाचार संकेतं न ज्ञात्वा योऽत्र वर्तते ||

जपपूजार्चना होमस्त्वभिचाराय कल्पते |
इदं स्तोत्रं पठित्वा तु भवेत् संकेतवान् ध्रुवम् ||

इति कुलचूडामणौ नित्यसंकेतस्तवराजः समाप्तः |
देहपातेऽपि मोक्षः स्यात् समयाचार पालनात् |

इति फलश्रुतेः काम्यमपि ||

अथ शिवाबलिः

विश्वसारे - शिवाबलिं निवेद्याथ तोषयेद् जगदम्बिकाम् |
न ददाति बलिं यस्तु शिवायाः शिवताप्तये ||

स पापिष्ठो न सह्यते कुलदेव्याः प्रपूजयेन् | इति यामल वचनात् तथा
च यामले -

पशुरूपां शिवां देवीं यो नाऽर्चयति निर्जने |
शिवारावेण तस्याऽशु सर्वं नश्यति निश्चितम् ||

जपपूजा विधानानि यत्किञ्चित् सुकृतानिच |
गृहीत्वा शायमादाय शिवा रोदिति निर्जने ||

तन्त्रे -कालिकानीति वक्तव्ये तत्रोमा शिवरूपिणी |
शिवारूपधराऽयाति परिवारगणैः सह |
अवश्यमन्नदानेन नियतं तोषयेच्छिवाम् ||

शिवाबलेर्नित्यत्वम्

नित्यश्राद्धे यथा सन्ध्या - वन्दने पितृतर्पणे |
तथैव बलिदानेऽपि नित्यता कुलपूजनम् ||

यामले -

बिल्वमूले नदीतीरे श्मशाने वापि साधकः |
मांसप्रधानं नैवेद्यं सन्ध्याकाले निवेदयेत् ||

शिवबलिदानमन्त्रः

बलिमन्त्रमाह -

ओं गृह्य देवि ! महाभागे ! शिवे ! कालाग्निरूपिणि ! |
शुभाशुभफलं व्यक्तं ब्रूहिगृह्य बलिं तव ||

एवमुचार्य दातव्यो बलिः कुलजनैः प्रिये ! |
एकया भुज्यते यत्र साधकानां हिताय च ||

तदैव सर्वशक्तीनां प्रीतिः परमदुर्लभा |
भुक्त्वा रौति यदैशान्यां मुखमुत्तोल्य सुस्वरम् ||

तदैव मङ्गलं देवि ! नान्यथा भवति ध्रुवम् |
यदा न गृह्यते न्यूनं तदा नैव शुभं भवेत् ||

एवं ज्ञात्वा महेशानि ! शान्तिस्वस्त्यनं चरेत् |
पशुशक्तिः पक्षिशक्तिर्नरशक्तिर्यथाक्रमात् ||

पूजनाद्विगुणं कर्मसगुणं साधयेद्यतः |
तेन सर्वप्रयत्नेन कर्तव्यं पूजनं महत् ||

शिवापूजादिफलम्

पूजाजपादेः फलमाह -

दहेत् तृणं यथा वह्निस्तथा शत्रून् जयेत् सदा |
स्वयं ब्रह्मा स्वयं विष्णुः स्वयं रुद्रो न संशयः ||

अन्ते निरामयं ब्रह्म मन्त्री भवति नान्यथा |
या नारी प्रजपेद्विद्यां सा भवेत् परमेश्वरी ||

काकबन्ध्या च या नारी बन्ध्या वा भृतमुगिणी |
पूजयित्वा लभेत् पुत्रं सत्यं सुचिरजीविनम् ||

स्वामिनी दुर्लभा सा स्याद् धनधान्यसमन्विता |
अन्ते न जायते गौरी सत्यं सत्यं न संशयः ||

योगिनीहृदये -

महाविद्यां जपेन्नित्यं स्मरेद्वापि समाहितः |
तस्य गेहे वसेल्लक्ष्मीर्जिह्वायां च सरस्वती ||

हृदये च वसेद्देवा नारायण इति श्रुतिः |
ब्रह्माऽस्ति कण्ठदेशे च अहं तिष्ठामि सन्मुखे ||

एकीभूय समस्तैश्च देवी रक्षति साधकम् |
लक्षमेकं जपन्मन्त्री महापापात् प्रमुच्यते ||

लक्षद्वयेन पापानि सप्तजन्मकृतान्यपि |
हन्ति लक्षत्रयेणैव जन्म साहस्रिकाण्यपि ||

चतुर्लक्षजपान्मन्त्री वागीश्वरसमो भवेत् |
पञ्चलक्षाद्दरिद्रोऽपि साक्षाद् वैश्रवणो भवेत् ||

जप्त्वा षडलक्षकं देवि महाविद्याधरो भवेत् |
प्रजपन्सप्तलक्षाणि खेचरीसिद्धिभाग् भवेत् ||

अष्टलक्षप्रणाणान्तु जप्त्वा विद्यां महेश्वरि |
अणिमाद्यष्टसिद्धीशो जायते नात्र संशयः ||

नवलक्षजपाद्देवि ! रुद्रमूर्तिरिवाऽपरः |
कर्ता हर्ता महादेवि ! लोकेऽप्रतिहतः प्रभुः |
दशलक्षफलं देवि ! वर्णितुं नैव शाक्यते ||

श्रीक्रमेऽपि -

मन्त्रपाशेन देवेशि ! देवतामानयेद् ध्रुवम् |
साधकस्य कार्यसिद्धिं कृत्वा देवी गमिष्यति ||

अथ देवीप्रणामफलम्

अष्टोत्तरशतं कुर्यात् कालिकायाः प्रदक्षिणम् |
सर्वकामं समासाद्य पश्चान्मोक्षमवाप्नुयात् ||

अत्र पूर्वापरार्द्धेयोर्यथाक्रमं यः स इति योज्यम् |

ये नमन्ति नरा दुर्गां श्रद्धया परयाऽन्विताः |
अश्वमेधफलं प्राप्य दुर्गालोकं व्रजन्ति ते ||

षाठ्येनापि नमस्कारं यः करोति सकृन्नरः |
भगवत्यै तथाऽभक्त्या स गच्छति सुरालयम् ||

सर्वयज्ञोपवासेषु सर्वतीर्थेषु यत्फलम् |
तत्फलं लभते लोकः प्रणम्य शिरसा सतीम् ||

संप्रसारितदेहो यो दण्डवत् पतितो भुवि |
चण्डिकापुरतो भक्त्या स याति परमां गतिम् ||

श्रीमद्भागवते दशमःस्कन्धे रुक्मिणीवचनम् -

कात्यायनि ! महामाये ! महायोगिन्यधीश्वरि ! |
नन्दगोपसुतं देवि पति मे कुरुते नमः ||

हे कात्यायनि ! कात्यायनमुनिनिमित्तप्रादुर्भूते | हे महामाये !
महती चासौ माया चेति महामाया ब्रह्मविष्णुशिवादीनामपि
मोहहेतुत्वात् महामाया |

विष्णुः शरीरग्रहणमहमीशान एव च |
कारितास्ते यतोऽतस्त्वां कः स्तोतुं शक्तिमान् भवेत् ||

इति मार्कण्डेय पुराणात् | हे महायोगिनि ! महायोगो

जगत्सृष्ट्यादिकारणत्रिगुणात्मकमाया विद्यते यस्याः सा महायोगिनी |
हे अधीश्वरि ! ईश्वराणां शिवभक्तिब्रह्मणामीश्वरो | शैव
सर्वेश्वरेश्वरी ति मार्कण्डेयवचनात् | नन्दगोपसुतं
नन्दनन्दनत्वेनाभिमतं परमेश्वरं श्रीकृष्णं तथैव
देवतारूपं मे मम पतिं पाणिग्रहीतारं कुरु | त्वत्प्रसादं विना
किमपि कार्यं न सिद्धयेदतस्ते तुभ्यं नमः |
कायिकवाचनिकमानसिको नमस्कारः ||

इति परिव्राजकाचार्यपरमहंसतीर्थावधूतश्रीमद्ब्रह्मानन्दगिरि-
कृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां जपादिफलनिर्णयो नाम
पञ्चदशोल्लासः || १५ ||

षोडशोल्लासः

जपादिफलाभावहेतुनिर्णयः

महिषमर्दिनीतन्त्रे - श्रीदेव्युवाच

केन वा जप्यते विद्या केन वा न प्रजप्यते |
फलाभावश्च नियतः कथं नाथ प्रजायते ||

श्रीमहादेव उवाच

तवैव विदितं सर्वं जगदेतच्चराचरम् |
तथापि शृणु चार्वङ्गि ! रहस्यं परमेश्वरि ! ||

संसर्गदोषः

कलिकाले महेशानि ! पाषण्डा बहवो जनाः |
सङ्गदोषान् महेशानि ! तत्क्षणाद्धानितां व्रजेत् ||

तस्मात्प्रयत्नतो देवि ! संसर्गं वर्जयेत् सुधीः |
वरं चाण्डाल संस्पर्शं कुर्यात् तु साधकोत्तमः ||

तथाप्यसिद्धिजनकं सर्वदा तं परित्यजेत् |
दूषिताः कलिकालेषु भारते विविधाः प्रजाः ||

अत एव महेशानि ! सर्वे संसर्गदूषिताः |
घटकं ब्राह्मणं देवि ! संस्पर्शे यत्नतस्त्यजेत् ||

भारते बहवो दोषाः कलिकाले सुरार्चिते ! |
ब्राह्मणाः कलिकाले तु शूद्रगेहे वराङ्गने ! ||

पुराणवाचनासक्ता दम्भमात्सर्यतत्पराः |
पापिष्ठा ब्राह्मणास्ते तु चाण्डालसदृशाः प्रिये ! ||

न तूच्चरेत् पुराणानि कलौ शूद्रगृहे द्विजः |
शूद्रगेहे महेशानि ! पुराणं प्रपठेद्यदि ||

एतस्य सङ्गमात्रेण सर्वावस्था भवन्ति हि |
संसर्गात् सिद्धिहानिः स्यात् न सिध्यन्ति कदाचन ||

कलौ च भारते देवि ! निन्दका बहवो जनाः |
शिवनिन्दापराः केचिद् विष्णुनिन्दापराःपरे ||

सर्वेषां देवतानाञ्च देवीनाञ्च तथैव च |
सततं कुर्वते निन्दां नात्र कुर्यु विचारणाम् ||

परस्त्रीसङ्गमाच्चैव पुत्रमुत्पादयन्ति च |
आत्मानं वैष्णवं मत्वा अधमा भारते कलौ ||

कर्णे कण्ठे तथा हस्ते हृदये नगनन्दिनि ! |
विधृत्य तुलसीमालां तिलकं हरिमन्दिरम् ||

गृह्णीषुर्हरिनामानि सुस्वराणि गृहे गृहे |
अन्यस्य सञ्चयं कुर्यः पाषण्डा मानवाधमाः ||

तेषां पापं महेशानि ! वर्णितुं नैव शक्यते |
अधर्मनिरतो भूत्वा हरेर्नाम वदेद्यदि ||

तदा पापान्यशेषाणि नाशयत्येव निश्चितम् |
विहाय सन्ध्यां गायत्रीं हरिनाम स्मरेद्यदि ||

यान्यक्षराणि नाम्न्येव वसन्ति च शुचिस्मिते ! |
तावत् संख्यान्यनेकानि पापानि च पदे पदे ||

अन्नं जलं तथा पुष्पं यद्दत्तं विष्णवे प्रिये ! |
अन्नं विष्ठासमं तस्य जलं मूत्रसमं स्मृतम् ||

गेहे गेहे महेशानि ! वैष्णवी वैष्णवा जनाः |
सङ्कश वैष्णवा यत्र स देशः पतितः सदा ||

गीतमत्ता वाद्यमत्ता ब्राह्मणा नृत्यतत्पराः |
गीतेषु जायते भावो ब्राह्मणानां गृहे गृहे ||

सद्भावो नहि चार्वङ्गि ! नरकस्य पदं ध्रुवम् |
भारते ब्राह्मणाः सर्वे पृथिव्यां पादताडनम् ||

ये करिष्यन्ति चार्वङ्गि ! विष्णोरग्रे द्विजाधमाः |
पादताडनसंख्यातांस्तत्पूर्वपुरुषान् बहून् ||

स्वर्गाच्च नरकं देवि ! पातयन्ति न चान्यथा |
पूजाकाले तु चार्वङ्गि ! ध्यानानन्दो भवेद्यदि ||

तदैव गीतं नृत्यं च ये कुर्वन्ति द्विजातयः |
विष्णुद्रुगाशिवाग्रे तु तदा पापं विनश्यति ||

गीतभावमयो भूत्वा यदि नृत्यं करोति हि |
कोटिवं श्यान् समादाय स द्विजो नरकं ब्रजेत् ||

कलिकाले भारते या ब्राह्मण्यो गीततत्पराः |
तथा वाद्यरता भूत्वा नृत्यन्ति चाधमा द्विजाः ||

तासां संसर्गमात्रेण सर्वं च हानितामियात् |
तस्मात् तु यत्नतो देवि ! संसर्गं तैर्न कारयेत् ||

कलौ तु भारते वर्षे संसर्गान्नहि सिध्यति |
यदि सिध्यति चार्वङ्गि ! तदा बहुदिने गते ||

भारतं कलिकाले च सर्वदोषमयं यतः |
तत्रैकं चञ्चलापाङ्गि ! वर्तते मोक्षसाधनम् ||

महामाये ! महाविद्यामेकधा यदि चोच्चरेत् |
सर्वपापविनिर्मुक्तो महामोक्षं स गच्छति ||

वर्णसङ्करजातीनां वैष्णवानां सह प्रिये |
शाक्तः शैवो वैष्णवश्च संसर्गं यत्नतस्त्यजेत् ||

अथ प्रायश्चित्तम्

पापमात्रनाशकं कर्म प्रायश्चित्तम् | यथाह तन्त्रे -

देहस्थसर्वपापस्य नाशनं यदि चेच्छति |
कामं मायां तथा देवि ! मन्मथं परमेश्वरि ! ||

विद्यामेतां जपेद् देवि ! तत्पापस्यापनुत्तये |
अष्टोत्तरशतं जप्त्वा तस्मात् पापाद् विमुच्यते ||

यामले च -

जाम्बूनदस्य मालिन्यं परिशुद्धं यथाऽग्निना |
अनाचारस्य कलुष प्रायश्चित्ताग्निना तथा ||

प्रायश्चित्तं तु पापानां मूलमष्टसहस्रकम् |
गायत्रीं वा जपेद् देवि ! सर्वपापप्रणाशिनीम् ||

अष्टसहस्रकमिति अष्टोत्तरसहस्रमित्यर्थः | गायत्रीं
वैदिकगायत्रीम् ! शूद्रस्य तत्राऽनधिकाराद् मूलमष्टोत्तरसहस्रं
तान्त्रिकगायत्रीं वा जपेत् | स्त्रीणान्तु शूद्रतुल्यत्वात् अथैवाचारः ||

अथ धृतकवचनाश-प्रायश्चित्तम्

यामले -

विधृतं कवचं देवि ! यदि नश्यति कर्हिचित् |
तदुपायं प्रवक्ष्यामि शृणुष्व कमलानने ||

उपविश्य तथाचम्य भूतशुद्धिमथा चरेत् |
षट्चक्राणि विचिन्त्याऽथ गुरुं शिरसि चिन्तयेत् ||

अनुलोम-विलोमाभ्यां मातृकाबीजसंपुटम् |
कवचं तत्पठेद् देवि ! ह्यर्कावृत्तमनुक्रमात् ||

ततो जपेन् महाविद्यां सहस्रं वा शतं क्रमात् |
विलिख्य कवचं देवि ! रक्तसूत्रेण वेष्टयेत् ||

स्वर्णेनाऽपि पुनर्देवि ! वेष्टयेत् तत् सुदुर्लभम् |
वेष्टयित्वा महादेवि ! स्वर्णैः परमदुर्लभम् |
धारयेतत् त्प्रतिष्ठाप्यं नूतनं कवचं ततः ||

नष्टकवचप्रतिष्ठाक्रमः

प्रतिष्ठाक्रममाह -

पञ्चामृतैः पञ्चगव्यैः स्नापयित्वा शुभेऽहनि |
प्राणप्रतिष्ठामन्त्रेण प्राणास्तत्र निवेशयेत् ||

सम्पूज्य देवतारूपं कवचं सर्वकामदम् |
ततो जपेन्महाविद्यां सहस्रं वा शतं क्रमात् |
धारयेत् तन्महादेवि ! यथास्थानेषु साधकः ||

इति कवचनाशप्रायश्चित्तम् |

अथ यन्त्रनाशप्रायश्चितम्

नवरत्नेश्वरे -

यदि प्रतिष्ठतं यन्त्रं दैवाद् देवि ! विनश्यति |
उपोषणमहोरात्रमादरेण समाचरेत् ||

येन स्वर्णादिना यन्त्रं द्रव्येण परिनिर्मितम् |
विलिख्य यन्त्रं तत्पत्रे देवतां परिपूजयेत् ||

उपचारैः षोडशभिः शक्तितः सुसमाहितः |
अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं पूजयित्वा यथाविधि ||

मन्त्री विलोड्य तत्तोयं पीत्वा भक्षणमाचरेत् |
तावत् कालं ब्रह्मचर्यं यावद्यन्त्रं न कारयेत् ||

पुनर्यन्त्रं नवं रम्यमाहरेच्छुद्धयाऽन्वितः |
आहृत्य च नवं यन्त्रं प्रतिष्ठां तस्य कारयेत् |
ततः प्रतिष्ठिते तस्मिन् पूर्ववत् पूजनं चरेत् ||

अथ पूजाकाले यन्त्रादिपतनप्रायश्चित्तम्

यन्त्रं यदि पतेद् देवि ! पूजाकाले कदाचन ||

लिङ्गं वापि शिवो वापि तत्फलं शृणु पार्वति |
आयुर्हानिर्धनग्लानिर्बन्धुनाशस्तथैव च ||

भवतीति विनिश्चित्य प्रायश्चित्तमथाचरेत् |
त्रिरात्रमेकरात्रं वा उपवासं समाचरेत् ||

मूलविद्यां जपेद् देवि ! सहस्रं साष्टकं तथा |
जपापुष्पैश्च जुहुयाच्छतमष्टोत्तरं तथा ||

ब्राह्मणान् भोजयेद्भक्त्या यजेद्यन्त्रं समाहितः |

यन्त्रमिति शिवादेरप्युपलक्षणम् ||

मालापतनप्रायश्चित्तम्

माला यदि पतेद्धस्तात् तथैव च विनश्यति |
सहस्रं तत्र संजप्य ब्राह्मणान् भोजयेत्ततः ||

भोजनं ब्राह्मणानां तु सर्वानिष्टस्य नाशनम् |
गायत्रीं वा जपेद् देवि ! शतं साष्टं समाहितः ||

गायत्रीं जपेदिति ! तत्तद् देवताया गायत्रीं जपेदित्यर्थः |

ततः सम्पूज्य तां मालां गृह्णीयात् पुनरेव हि |
एवं कृते वरारोहे ! न विघ्नैरभिभूयते ||

अथ मालाविनाशप्रायश्चित्तम्

माला यदि विनष्टा स्यात् पूर्ववत् सकलं चरेत् |
ततश्चाप्यपरां मालां तज्जातीयां वरानने ||

समाहृत्य प्रतिष्ठाप्य गृह्णीयात् पुनरेव हि |
यामले - महापतकयुक्तोऽपि गायत्रीं प्रजयेद्यदि |
सत्यं सत्यं महादेवि ! मुक्तो भवति तत्क्षणात् ||

अशुचिर्न स्पृशेन्मालां करभ्रष्टां न कारयेत् |
शब्दे जाते भवेद्रोगः करभ्रष्टा विनाशकृत् |
छिन्ने सूत्रे भवेन्मृत्युस्तस्माद्यत्नपरो भवेत् ||

तन्त्रान्तरे -

हस्तात् पतति चेन्माला न जप्तव्या तु सा बुधैः |
प्रायश्चित्तं विधातव्यं जप्त्वा मन्त्रं सहस्रकम् ||

सहस्रकमिति | अष्टाधिकसहस्रमित्यर्थः |

जीर्णे सूत्रे पुनः सूत्रैर्ग्रथयित्वा शतं जपेत् |

शतमिति - मूलमन्त्रमष्टोत्तरशतं जपेदित्यर्थः |

छिन्ना भवति चेन्माला पूजां कुर्यात् ततोऽधिकाम् |
पुनर्ग्रथित्वा तां मालां प्रतिष्ठां पूर्ववच्चरेत् |
ततस्तु प्रजपेन्मालां न तत्र दोषभाग्भवेत् ||

अथ गुरुक्रोधोपसमनप्रायश्चित्तम्

शिवे रुष्टे गुरुस्त्राता गुरौ रुष्टे न कश्चन |
उपवासं गुरुक्रोधे कृत्वा तं तु प्रसादयेत् ||

यावत् प्रसादं नायाति तावद्वै भोजनं त्यजेत् |
गुरौ प्रसन्ने भुञ्जीत एवं दोषा न जायते ||

अथाऽनिवेदितभोजनप्रायश्चित्तम्

मत्स्यसूक्ते -

अनिवेद्य न भुञ्जीतभक्ष्य भोज्यादिकं च यत् |
अन्नं विष्ठा पयो मूत्रं यद्विष्णोरनिवेदितम् ||

विष्णुपदं स्वस्वसाध्यदेवता परम् | अन्यत्रापि -

अदत्तं नैव भोक्तव्यमभक्ष्येण समं स्मृतम् |
पत्रं पुष्पं फलं मूलमन्नपानौषधं प्रिये |
अनिवेद्यं न भुञ्जीत भुञ्जीतैव निवेदितम् ||

कालिकापुराणे -

महाधीरो मुनिर्वापि ब्राह्मणश्चेतरोऽपि वा |
यद्यद्भक्ष्यं समर्थस्तु प्रकृष्टं स्याद्यथा तथा |
प्रदद्यादिष्टदेवेभ्यो गृह्णीयाच्च तथा स्वयम् ||

यामले -यद्यथा भक्ष्यते भक्ष्यं तत्तथैव प्रदापयेत् |
अन्यथा तत् प्रदानेन न तत् फलमवाप्नुयात् ||

यद्यद् द्रव्यं येन प्रकारेण भोक्तव्यं तद् द्रव्यमन्यथा
प्रकारेण न दातव्यम् |

अनिवेद्य हरेर्भुञ्जन् सप्तजन्मनि नारकी |

हरेरित्युपलक्षणम् | तथाचोक्तं कालिकापुराणे -

फलं पुष्पं च ताम्बूलमन्नपानादिकञ्च यत् |
अदत्त्वा तन्महादेव्यै न भोक्तव्यं कदाचन ||

अनिवेद्य न भुञ्जीत प्रायश्चित्तीभवेन्नरः |
देव्याश्चाष्टशतं मन्त्रं जप्त्वा पूतो भवेन्नरः ||

देव्या इत्युपलक्षणं स्वस्वोपासित देवतानाम् | तथाचोक्तं यामले -

अनिवेद्य महेशानि ! भुञ्जानः पातकी भवेत् |
इष्टमन्त्रं शतं जप्त्वा तस्मात् पापाद् विशुध्यति ||

न च - यो यद् देवार्चनरतः स तन्नैवेद्यभुग् भवेत् | इति वचनाद्
देवतान्तरनैवेद्यभक्षणं न कर्तव्यमिति वाच्यम् | अग्राह्यं
शिवनिर्माल्यमितिवचनमज्ञानिनाम्, ज्ञानिनाम् तु
प्रसादभक्षणमेवावश्यकम् |

तथा चोक्तम् यामले -

शिवदत्तं विष्णुदत्तं गिरिजादत्तमेव च |
प्राप्तिमात्रेण भोक्तव्यमन्यथा पातकी भवेत् ||

अग्निपुराणे -

शिवदत्तं विष्णुदत्तं पार्वतीदत्तमेव च |
नैवेद्यमुदरे कृत्वा नरः सायुज्यमाप्नुयात् ||

लैङ्गे -

लिङ्गे त्यक्त्वा तु नैवेद्यं भुंक्ते मोहाद्विमूढधीः |
कुम्भीपाके च नरके पच्यते नात्र संसयः ||

एतत्तु शिवमस्तकदत्तं - नैवेद्यपरम् | स्कन्दपुराणे -

बाणलिङ्गे स्वयम्भूवे स्फाटिके मृदि संस्थिते |
अतः शतक्रतोः पुण्यं शम्भोर्नैवेद्य भक्षणात् ||

आदित्यपुराणे -

निर्माल्यं धारयेद्यस्तु शिरसा पार्वतीपतेः |
राजसूयस्य यज्ञस्य फलमाप्नोत्यनुत्तमम् ||

तथा च लिङ्गार्चनतन्त्रे -

ब्रह्मत्वं प्राप्तवान् ब्रह्मा योगं चान्ये महर्षयः |
विष्णुत्वमपि विष्णुश्च शिवः केन न सेव्यते ||

निर्माल्यं सर्वपापानि शम्भोर्हरति निश्चितम् |
निवेदितञ्च नैवेद्यं भुञ्जीत नात्र संशयः ||

न हि ये भुञ्जते मूर्खा नरकं तैः प्रपद्यते |
नैवेद्यं चोपभुञ्जीत दत्त्वा तद्भक्तिशालिने |
अन्यथा नैव सिद्धिः स्यादर्चको नरकं व्रजेत् ||

इत्यादि नानातन्त्रपुराणवचनैः निवेदितमात्रं भोक्तव्यं न तु
अनिवेदितमिति निश्चयः ||

नैवेद्यनिन्दकं दृष्ट्वा नृत्यन्ति योगिनीगणाः |
रक्तपानोद्यतः सर्वा मांसास्थिचर्वणोद्यताः ||

तस्मान्निवेदितं देव्यै दृष्ट्वा श्रूत्वा च मानुषः |
न निन्देत् मनसा वाचा कुष्ठव्याधिपराङ्मुखः ||

इति कालीकुलसर्वस्ववचनात् | कुमारीतन्त्रे -

देवतानाञ्च नैवेद्यं स्त्रीभ्यो दद्यान्न कुत्रचित् |

तन्त्रे - स्वशक्तिभ्योऽन्यशक्तिभ्यो दत्त्वा च स्वयमाहरेत् |

यामले - अनेकधा पशोरन्नं भुञ्जते ये च साधकाः |
तेभ्यः प्रकुप्यते देवी तत् संसर्गं न कारयेत् ||

तन्त्रे -

अनस्थिप्राणिसंघातं हत्त्वा च दशकं जपेत् |
हत्वा च पक्षिणं सर्वं त्रिरेकादशकं जपेत् ||

यामले -

पर्वण्यपूज्य देवेशीं गुरुं शक्तिञ्च शक्तितः |
अदत्त्वा च बलिं तत्र मूलमष्टशतं जपेत् ||

वर्णसङ्करजातीयैर्वैष्णवैस्तु सह प्रिये ! |
शाक्तः शैवो वैष्णवश्च संसर्गं यत्नतस्त्यजेत् ||

तेषां मुखं समालोक्य सूर्यदर्शनमाचरेत् |
इष्टमन्त्रं शतं जप्त्वा तस्मात् पापाद्विशुध्यति || इति ||

वैदिककर्ममात्रम् इष्टदेवताप्रीत्यर्थं कार्यम् | तन्त्रे -

देवताप्रीतिकामस्तु कर्म कुर्यात् सदाशिवे |
अन्यकामस्तु चेत्कर्म करोति विधिमोहितः ||

फलं न जायते तस्य देवस्तस्मै प्रकुप्यति |

अन्यच्च -

ये त्वकामा नराः सम्यग्कर्म कुर्वन्ति शोभने ! |
तेषां ददाति विश्वेशो भगवान् मुक्तिमीश्वरः ||

सकामानां सायुज्यादि मुक्तिः, सायुज्यं न परामुक्तिः
शरीरसम्बन्धात् | अकामानां निर्वाणमेव मुक्तिः, परमपुरुर्थत्वात्
| न च पुनरावर्तते इति श्रुतेः |

ननु - अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम् |
मामुक्तं क्षीयते कर्म कल्पकोटिशतैरपि ||

इति वचनात् कर्ममात्रस्य भोगनाश्यत्वे
बहुजन्मार्जितानन्तकर्मणात् | भोगेन विनिवर्तनासम्भवाद् जीवस्य
कथं मुक्तिरिति चेत् | उच्यते -

देवता प्रीतिकामस्तु कर्म कुर्यात् सदाशिवे |
देवस्तु प्रीतिमापन्नो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ||

अकामः सात्त्विको लोके यत्किञ्चिद् विनिवेदयेत् |
स तत्स्थानमाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति |
अत्यन्तदुःखविरहो मुक्तिरित्युच्यते बुधैः ||

यामले -

धर्माधर्माविति प्रोक्तौ द्वौ पाशौ कर्मसंज्ञितै |
देवताप्रीतिकर्माणि न बन्धाय विमुक्तये |
मूर्ध्ना प्रतीछते देवस्तत्कामेन कृतं तु यत् ||

इत्यादिवचनात् वर्तमान - कर्मणाम् ईश्वर
प्रीतिमात्रसाधकत्वेनाऽदृष्टो जनकत्वात्
प्रारब्धातिरिक्तकर्मणामीश्वरप्रसादलब्ध ज्ञानेन नाशात्
प्रारब्धानाञ्च भोगादेव क्षयाल्लिङ्गदेहनाशे विमुक्तिः स्यादिति ||
लिङ्गदेहमाहगान्धर्वे -

पञ्चप्राणमनोबुद्धिर्दशेन्द्रियसमन्वितम् |
शरीरं सप्तदशकं सूक्ष्मैतल्लिङ्गमुच्यते ||

श्रीभागवते द्वादशे -

घटे भिन्नेघटाकाशमाकाशं स्याद्यथा पुरा |
एवं देहे मृते जीवो ब्रह्म सम्पद्यते पुनः ||

देहे मृते लिङ्गदेहे ध्वस्ते इत्यर्थः | अन्यथा पुनः
पुनर्जन्ममृत्युर्भवत्येव |

तथा चोक्तं विष्णुधर्मोत्तरे -

तत्क्षणादेव गृह्णाति शरीरमातिवाहिकम् |
केवलं तन्मनुष्याणां नान्येषां प्राणिनां क्वर्चित् ||

ततः सपिण्डीकरणे बान्धवैः स कृते नरः |
पूर्णे संवत्सरे देहमतोऽन्यं प्रतिपद्यते ||

ततः न नरके याति स्वर्गं वा स्वेन कर्मणा |

तत्क्षणात् मृत्युक्षणात् | प्रेतशरीरञ्च
पूर्वदेहरूपमत्यन्तगतिमत् | तदाह मार्कण्डेयपुराणम् -

वायुप्रसारिते देहमतोऽन्यं प्रतिपद्यते |
तत्प्रमाण-वयोवस्थसंस्थानं प्राग्भवं यथा ||

इति श्रीपरिव्राजकाचार्यपरमहंसतीर्थावधूतश्रीमद्ब्रह्मानन्द-
गिरिकृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां संसर्गदोषादिनिर्णयो नाम
षोडशोल्लासः || १६ ||

सप्तदशोल्लासः

अथ कुण्डविधिः

गोविन्दवृन्दावने -

भूमेः परिग्रहं कुर्याद्यावदायतनं भवेत् |
गुरुराचम्य विधिवदासने उपविश्य च ||

माषभक्तिबलिं दद्याद्यथोक्तविधिना ततः |
ओं स्वर्गपातालमध्ये च ये सन्ति वास्तुदेवताः ||

गृह्णन्त्विमं बलिं दत्तं तुष्टायान्तु स्वमन्दिरम् |
मातरो भूतवेताला ये चान्ये बलिकांक्षिणः ||

देव्याः पारिषदा ये च ते च गृह्णन्त्विमं बलिम् |

मण्डपनिर्माणम्

शारदायाम् -

पुण्याहं वाचयित्वा तु मण्डपं रचयेच्छुभम् |
पञ्चभिः सप्तभिर्हस्तैर्नवभिर्वा मितान्तरम् ||

षोडशस्तम्भसंयुक्तं चत्वारस्तेषु मध्यगाः |
अष्टहस्तसमुच्छ्रायाः संस्थाप्य द्वादशाऽमितः ||

चतुर्विंशांगुलं हस्तं तन्त्रवेदविदो विदुः |
गृहादिकुण्डकरणे वेदिकामण्डपे तथा |
मानांगुलेन कर्तव्यं नान्यैर्वापि कदाचन ||

मानांगुलिलक्षणम्

मानांगुलिमाह तन्त्रे -

कर्तुर्दक्षिणहस्तस्य मध्यमांगुलिपर्वणः |
मध्यस्य दैर्घ्यमानेन मानांगुलिरुदाहृता ||

मण्डपस्थानपरिमाणम्

सिद्धान्तशेखरे -

स्थलादर्कांगुलोच्छ्वायं मण्डपस्थानमीरितम् |
नारिकेलदलैर्वशैश्छादयेन् मण्डपं ततः |
चतुर्द्वारैः समायुक्तं कदलीस्तम्भसंयुतैः ||

आम्रपत्रसमायुक्त रज्जुभिः परिवेष्ठितम् |
अष्टदिक्षु ध्वजानष्टौ चतुर्दिक्पालवर्णतः ||

दिक्पालवर्णः

दिक्पालवर्णमाह शारदायाम् -

पीतो रक्तो सितो धूम्रः शुक्लो धूम्रः सितावुभौ |
गौरोऽरुणः क्रमादेते वर्णतः परिकीर्तिताः ||

कुण्डशरीरम्

नास्ति होमो विना कुण्डं तस्मात् कुण्डं प्रशस्यते |
कुण्डस्य रूपं जानीयात् परमं प्रकृतेर्वपुः ||

प्राच्यां शिरः समाख्यातं बाहु दक्षिणसौम्ययोः |
उदरं कुण्डमित्युक्तं योनिः पादौ तु पश्चिमे ||

चतुरस्रकुण्डलक्षणम्

पूर्वापरायतं सूत्रं विन्यसेद्धस्तमानतः |
दक्षिणोत्तरगं सूत्रं तथैव च प्रविन्यसेत् ||

तदग्रयोः प्रविन्यस्य तथा सूत्रचतुष्टयम् |
चतुरस्रं महाकुण्डं सर्वयोग प्रकीर्तितम् ||

मुष्टिमात्रमितं कुण्डं शतार्धे संप्रचक्षते |
शतहोमेऽरत्निमात्रं हस्तमात्रं सहस्रके ||

द्विहस्तमयुते लक्षे चतुर्हस्तमुदीरितम् |
नियुते षट्करं प्रोक्तं कोट्यामष्टकरं स्मृतम् ||

खातपरिमाणम्

यावान् कुण्डस्य विस्तारः खननं तावदीरितम् |
चतुर्विंशत्यंगुलञ्च यवशून्यं सहस्रके ||

ततो द्विहस्तमाने तु त्रिंशदंगुलकं स्मृतम् |
चतुर्हस्ते मध्यमानमष्टत्रिंशत्प्रकल्पितम् ||

अंगुलं यवशून्यं स्याल्लक्षहोमे प्रकीर्तितम् |
ऋतुहस्ते तथा मानं चत्वारिंशत्त्रयाधिकम् ||

अंगुलं नियुते प्रोक्तमधिकं यवचतुष्टयम् |
चत्वारिंशदष्टयुतं यवसप्तसमन्वितम् |
वसुहस्ते तथा मानमंगुलं कथितं बुधैः ||

शोभनं कमलं कुर्यात् कुण्डमध्ये सरन्ध्रकम् |
सर्वेषामेव कुण्डानां मेखलास्तिस्र एव च ||

एकांगुलं विहायाऽन्ते मेखलास्तस्य कारयेत् |
अर्द्धांगुलप्रमाणेन कण्ठञ्च वर्द्धयेत् क्रमात् ||

तन्त्रान्तरे -

कोणसूत्रप्रमाणेन द्विहस्तं कुण्डमुद्धरेत् |
एवं लक्षादिके ज्ञेयं कुण्डं तत्र विधानतः ||

एकहस्त कुण्डस्य कोणसूत्रेण ईशानकोणसूत्रेण परितो
यन्मानं तदेव पारिभाषिकं द्विहस्तादिकुण्डमानं न तु
प्रकृतहस्ताद् द्वैगुण्यादिकमिति ||

मेखलानिरूपणम्

इदानीं मेखलादीनां मानं तस्य निगद्यते |
कुण्डानां यादृशं रूपं मेखलानाञ्च तादृशम् ||

कुण्डानां मेखलास्तिस्रो मुष्टिमात्रे तु ताः क्रमात् |
उत्सेधायामतो ज्ञेया द्वयेकार्द्धंगुलिसम्मिताः ||

युगांगुलं योनिमानं योन्यग्रमेकमंगुलम् |
युगांगुलं नाभिपद्मं शतार्द्धे संप्रचक्षते ||

अरत्निमात्रकुण्डे तास्त्रिद्वयेकांगुलिकात्मिकाः |
कर्तव्या मेखला योनिश्चतुरंगुलसम्मिता ||

एकांगुलं तु योन्यग्रं कुर्यादीषदधोमुखम् |
अंगुलित्रितयं चैव नाभिपद्मं सुशोभनम् ||

एकहस्तमिते कुण्डे वेदाग्निनयनांगुलाः |
कर्तव्या मेखला योनिं कुर्याच्चैव षडंगुलम् ||

वेदांगुलं नाभिपद्मं योन्यग्रैकांगुलं स्मृतम् |
कुण्डे द्विहस्ते ता ज्ञेया रसवेदगुणांगुलाः ||

योनिः सप्तांगुलोपेता योन्यग्रं चांगुलिद्वयम् |
पञ्चांगुलं नाभिपद्मं कुर्याच्चैव मनोहरम् ||

चतुर्हस्तमिते कुण्डे वसुतर्कयुगांगुलाः |
कर्तव्या मेखलास्तिस्रो योन्यग्रं चांगुलित्रयम् ||

योनिरष्टांगुलोपेता नाभिपद्मं षडंगुलम् |
कुण्डे रसकरे ताः स्युर्दशाष्टर्त्वंगुलान्विताः ||

योनिर्न वांगुलोपेता योन्यग्रं चतुरंगुलम् |
सप्तांगुलं नाभिपद्मं कुर्याच्च सुमनोहरम् ||

अष्टहस्तमिते कुण्डे भानुपंक्त्यष्टकांगुलाः |
योनिर्दशांगुलोपेता कर्तव्याऽधोमुखी तथा ||

पञ्चांगुलं तु योन्यग्रं कुर्यादष्टांगुअल्ं तथा |
नाभिपद्मं लक्षहोमे तन्त्रवित् परिकल्पितम् ||

होतुरग्रे तु तां योनिं मेखलानां परिस्थिताम् |
गजकुम्भवदाकारां कुर्यादोषदधोमुखीम् ||

पश्चिमाभिमुखीं योनिं कुण्डकोणेषु नार्पयेत् |
एवं समस्तकुण्डानां व्यवस्थेयं प्रकीर्तिता ||

नालनिरूपणम्

स्थलादारभ्य नालं स्याद्योन्या मध्ये सरन्ध्रकम् |

सरन्ध्रकमित्युभयत्र सम्बध्यते | तथा चोक्तं रुद्रयामले -

योन्या मध्ये बिलं कुर्यात् तदाज्यग्राहिसंज्ञकम् |

स्थलनियममाह क्रियासारे -

होमस्थानाद् बहिःस्थानं स्थलमित्यभिधीयते |

गौतमीये -

सूक्ष्माग्रं स्थूलमूलञ्च सरन्ध्रकं नालमिष्यते |

सम्मोहनतन्त्रे -

मूलं मध्यं तथा चाग्रं क्रमाच्च षट्चतुस्त्रिकम् |

तथा च त्रयोदशांगुलीदीर्घं नालमित्यर्थः |

नालमेखलयोर्मध्ये परिधेः स्थापनाय च |
रन्ध्रं कुर्यात्ततो विद्वान् द्वितीयमेखलोपरि ||

कुण्डदोषाः

कुण्डदोषमाह विश्वकर्मा -

खाताधिके भवेद् रोगी हीने चैव धनक्षयः |
वक्रकुण्डे च सन्तापो मरणं छिन्नमेखले ||

मेखलारहिते शोको ह्यधिके वित्तसंक्षयः |
भार्याविनाशकं कुण्डं प्रोक्तं योन्या विना कृतम् ||

अपत्य ध्वसनं प्रोक्तं कुण्डं यत्कण्ठवर्जितम् |
कुण्डमेवं विधं न स्यात् स्थण्डिलं वा समाश्रयेत् ||

स्थण्डिललक्षणम्

यामले -

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं स्थण्डिले वा समाचरेत् |
हस्तमात्रे तु तत्कुर्याद् बालुकाभिः सुशोभनम् |
अंगुलोत्सेधसंयुक्तं चतुरस्रं समन्ततः ||

चतुरस्रं चतुष्कोणमित्यर्थः |

इति श्रीपरिव्राजकाचार्यपरमहंसतीर्थावधूतश्रीमद्ब्रह्मानन्द-
गिरिकृतायां शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां कुण्डनिर्णयो नाम
सप्तदशोल्लासः || १७ ||

अष्टादशोल्लासः

अथ होमविधिः

अथाऽग्निजननं वक्ष्ये सर्वतन्त्रानुसारतः |
गोमयेन समालिप्य कुण्डं सर्वत्र मन्त्रवित् |
सामान्यार्घ्यं प्रकल्प्याऽथ पञ्चगव्यैर्विशोधयेत् ||

अष्टादशकुण्डसंस्काराः

शारदायाम् -

अष्टादशोक्ताः संस्काराः कुण्डानां तन्त्रदेशिताः |
वीक्षणं मूलमन्त्रेण शरेण प्रोक्षणं मतम् ||

तेनैव ताडनं दर्भैर्वर्मणाभ्युक्षणं स्मृतम् |
अस्त्रेण खननोद्धारौ हृन्मन्त्रेण प्रपूरणम् |
समीकरणमस्त्रेण सेचनं वर्मणा मतम् ||

कुट्टनं हेतिमन्त्रण वर्ममन्त्रेण मार्जनम् |
विलेपनं कलारूपकल्पनं तदनन्तरम् ||

त्रिसूत्रीकरणं पश्चाद् हृदयेनाऽर्चनं मतम् |
अस्त्रेण वज्रीकरणं हृन्मन्त्रेण कुशैः शुभैः ||

चतुष्पथं तनुत्रेण तनुयादक्षपाटनम् |
यागे कुण्डानि संस्कुर्यात् संस्कारैरेभिरीरितैः ||

अस्यार्थः - कुट्टनं दृढीकरणम् | विलेपनं गोमयोदकेन |
कलारूपकल्पनं सोमसूर्याग्निकलात्मकचिन्तनम् | त्रिसूत्रीकरणं
रक्तसूत्रेण त्रिःपरिवेष्टनम् | वज्रीकरणं वज्ररूपेण चिन्तनम् |
चतुष्पथं चतुरस्रीकरणम् | अक्षपाटनमिन्द्रियोद्घाटनम् इति |

प्रकारान्तरसंस्कारः

अथवा तानि संस्कुर्याच्चतुर्भिर्वीक्षणादिभिः |
तिस्रस्तिस्रो लिखेल्लेखा हृदा प्रागुदगग्रिकाः |
प्रागग्राणां स्मृता देवा मुकुन्देशपुरन्दराः ||

रेखाणामुदगग्राणां ब्रह्मवैवस्वतेन्दवः ||

अथवा त्रिकोणं तद्वहिः षट्कोणं तद्बहिरष्टदलपद्मं परिकल्पयेत् |

चतुरस्रं चतुर्द्वारमेवं वा वह्निमण्डलम् |
कुण्डस्योत्तरभागे च त्रिरेखा हस्तमानतः ||

दक्षिणोत्तरतस्तद्वल्लिखेद्रेखात्रयं शुभम् |
अर्घ्याद्भिः प्रोक्ष्य सर्वं हि पञ्चशुद्धिं समाचरेत् ||

सर्वाणि तारेणाऽभ्युक्ष्येति शेषः ||

पञ्चशुद्धिः

पञ्चशुद्धिमाह शारदायाम् -

वीक्षणं मूलमन्त्रेण शरेण प्रोक्षणं मतम् |
ताडनं हेतिमन्त्रेण कवचेनाऽथ लेपयेत् ||

अस्त्रेण रक्षणं कृत्वा ततः संस्कारमाचरेत् |
ततो वह्नेगर्योपीठमर्चयेत् कर्णिकोपरि |
धर्मं ज्ञानञ्च वैराग्यमैश्वर्यमग्नितो यजेत् ||

पूर्वादि दिक्षु चापूर्वानथ धर्मादिकान यजेत् |
मध्ये च पूजयेद्वह्नेर्नवशक्तीर्विधानवित् ||

पीता श्वेताऽरुणा कृष्णा धूम्रा तीव्रा स्फुलिङ्गिनी ||

रुचिरा ज्वालिनी प्रोक्ता क्रमशो नव शक्तयः |
पूजयेन्मण्डलं तेषां कलाभिः सहमन्त्रवित् ||

अं अर्कमण्डलं ङेन्तं तथा उं सोममण्डलम् |
मं वह्निमण्डलं तद्वदर्चयेद् गन्धपुष्पकैः ||

वागीश्वरीमृतुस्नातां नीलेन्दीवरसन्निभाम् |
वागीश्वरेण सहितामुपचारैः समर्चयेत् ||

अग्निप्रणयनम्

विहिताग्निमाह तन्त्रे -

सूर्यकान्तादिसम्भूतं यद्वा श्रोत्रियगेहजम् |

अग्निप्रणयनमाह -

पात्रान्तरेण पिहिते ताम्रपात्रादिके शुभे |
अग्निप्रणयनं कुयाच्छरावे वापि तादृशे ||

यत्तु स्मृतिसारे -

शरावे भिन्नपात्रे वा कपाले वोल्मुकेऽपि वा |
नाग्निप्रणयनं कुर्याद् व्याधिहानि-भयावहेम || इत् ||

तस्य - मुख्यपात्रसम्भवे शरावो न ग्राह्य इत्यत्र तात्पर्यम् |
आनीयास्त्रेण नै-ऋत्यां क्रव्यादांशं परित्यजेत् |
अस्त्रेणैव च तत्काष्ठं नैर्-ऋत्यां वर्जयेत् प्रिये ||

शारदायाम् -

संस्कुर्यात् तं यथान्यायं देशिको वीक्षणादिभिः |
ओदर्य वैन्दवाग्निभ्यां भौमस्यैकं स्मरन् वसोः ||

योजयेद्वह्निबीजेन चैतन्यं पावके तदा |
तारेण मन्त्रितं कृत्वा धेनुमुद्रामृतीकृतम् ||

अस्त्रेण रक्षितं पश्चात् तनुत्रेणाऽवगुण्ठितम् |
अर्चितं त्रिःपरिभ्राम्य कुण्डस्योपरि देशिकः |
प्रदक्षिणं तदा तारमन्त्रोच्चारणपूर्वकम् ||

आत्मनोऽभिमुखं वह्निं जानुस्पृष्टमहीतलः |
शिवबीजधिया देव्या योनावेनं विनिक्षिपेत् ||

समयातन्त्रे -

कुशेनाच्छाद्य तद्योनिं चतुष्कोणं पटं न्यसेत् |
ततो देवाय देव्यै च दद्यादाचमनीयकम् |
गर्भनाड्या धृतं ध्यायेद्वह्निरूपं हरिं गुरुः ||

हरिरित्युपलक्षणं स्वस्वेष्टदेवानाम् | समयातन्त्रे -

देव्या वामकरे दद्याद्रक्षार्थं दर्भकङ्कणम् |
भूषाभिर्भूषयेद्देवीं त्रैलोक्योत्पत्तिमातृकाम् |

जिह्वामन्त्रः

रेफवायवर्घीशैर्युक्ता नादबिन्दुविभूषिताः |
सादियान्ताश्च जिह्वानां मनवः परिकीर्तिताः ||

पायौ लिङ्गे च नामौ च हृदये कण्ठमूलतः |
लम्बिकायां भ्रुवोर्मध्ये जिह्वा ज्वालारुचो न्यसेत् ||

जिह्वास्तस्त्रिविधाः प्रोक्ता गुणभिन्नेषु कर्मसु |
हिरण्या गगना रक्ता कृष्णाऽन्या सुप्रभा मता ||

बहुरूपा सुवर्णान्या तृतीया भद्रलोहिता |
लोहिताऽनन्तरं श्वेता धूमिनी च करालिका ||

राजस्यो रसना वह्ने विहिता काम्यकर्मसु |
विश्वमूर्तिस्फुलिङ्गिन्यै धूम्रवर्णा मनोजवा ||

लोहितान्या करालास्या काली तामस्य ईरिताः |
एताः सप्त नियुज्यन्ते क्रूरकर्मसु मन्त्रिभिः ||

जिह्वाधिपति देवता

अमर्त्य-पितृ-गन्धर्व-यक्ष-नाग-पिशाचकाः |
राक्षसाः सप्त जिह्वानामीरिता ह्यधिदेवताः ||

वह्नेरङ्गमनुं न्यस्येत तनावुक्तेन वर्त्मना |
सहस्रार्चिः स्वस्तिपूर्णं उत्तिष्ठपुरुषस्तथा ||

धुमव्यापी सप्तजिह्वो धनुर्धर इतीरिताः |
षडङ्गमनवः प्रोक्ता जातिभिः सह संयुताः ||

मूर्तिन्यासः

शारदायाम् -

मूर्तिरष्टौ तनौ न्यस्येद्देशिको जातवेदसः |
मूर्ध्निस्कन्धे वामपार्श्वे कट्यन्धु कटिपार्श्वके ||

तथा स्कन्धे च विन्यस्येत् प्रादक्षिण्यक्रमेण तु |
जातवेदाः सप्तजिह्वो हव्यवाहनसंज्ञकः ||

अश्वोदरजसंज्ञोऽन्यः पुनर्वैश्वानराह्वयः |
कौमारतेजाः स्याद् विश्वमुखो देवमुखः स्मृताः ||

ताराग्नये पदाद्योः स्युर्नत्यन्ता वह्निमूर्तयः |
एवं विन्यस्तदेहः सन् ज्वालयेन्मनुनाऽमुना ||

ज्वालयेदिति ज्वालिनीमुद्रां प्रदर्श्य इत्यर्थः | तल्लक्षणं राघवीये -

मणिबन्धौ समौ कृत्वा करौ तु प्रसृतांगुली |
मध्यमे मिलिते कृत्वा अन्तरंगुष्ठकौ क्षिपेत् |
मुद्रा सा ज्वालिनी प्रोक्ता वह्नेर्ज्वालनकर्मणि || इति ||

वह्निप्रज्वालनमन्त्रः

शारदायाम् - चित्पिङ्गलं हन दह पच युग्मानुदीर्य च |
सर्वज्ञाज्ञापय स्वाहा मन्त्रोऽयं परिकीर्तितः ||

अग्निं प्रज्वालितं वन्दे जातवेदं हुताशनम् |
सुवर्णवर्णममलं समिद्धं विश्वतो मुखम् ||

उपतिष्ठेत विधिवन्मनुनाऽनेन पावकम् |

सारदायाम् - परिषिञ्चेत् ततस्तोयै विशुद्धैर्मेखलोपरि |
दर्भैः काष्ठैश्च शुद्धैश्च मूलमध्याग्रच्छादितैः ||

संस्तरेद्विधिवन्मन्त्री प्रदक्षिणावशक्ततः |
एवं संस्तरणं कुर्याद्वर्जयित्वात्मनो दिशम् ||

गणेश्वरविमर्शिन्याम् - प्रागग्रैरुदग्रैश्च दर्भैर्वह्निं परिस्तरेत् |
यज्ञवृक्षोद्भवं तद्वत् काष्ठैश्च परिधित्रयम् ||

मध्ये तु मेखलायान्तु संस्तरेत् तन्त्रवित्तमः |
अथ चेत् स्थण्डिले मन्त्री भूमौ सर्वं परिस्तरेत् ||

परिधिलक्षणम्

यज्ञकाष्ठसमुद्भतः प्रादेशप्रमितः शुभः |
परिधिः कथितः सर्वैर्देशिकैस्तन्त्रवित्तमैः ||

निक्षेपेद्दिक्षु परिधीन् प्राचीवर्ज्यं गुरूत्तमः |
प्रादक्षिण्येन सम्पूज्यास्तेषु ब्रह्मादिमूर्तयः |
गन्धादिभिः समभ्यर्च्य वह्निदेवं विभावयेत् ||

वह्निध्यानं

वह्नेर्ध्यानं यथा - त्रिनयनमरुणाभं बद्धमौलिं तु शुक्लां
शुकमरुणमनेका कल्पमम्भोजसंस्थम् |
अभिमतवरशक्तिं स्वस्तिकाभीतिमुच्चै-
र्नमतकमलमालालंकृतांशं कृशानुम् ||

एवं हि मनसा ध्यायेच्छान्तिकादौ गुरूत्तमः ||

कृष्ण कृष्णगतेर्वर्णं ध्यायेन्मारणकर्मणि |
मूर्तिरष्टौ समभ्यर्च्य षट्कोणे तु षडङ्गकम् |
मध्ये षट्स्वपि कोणेषु जिह्वा ज्वालारुचो यजेत् ||

केशरेषूक्तमार्गेणः पूजयेदङ्गदेवता |
दलेषु पूजयेन्मूर्तीः शक्तिस्वस्तिकधारिणीः |
लोकपालांस्ततो दिक्षु पूजयेदुक्तलक्षणाम् ||

शारदायाम् -

ध्यातं वह्निं यजेन्मध्ये गन्धाद्यैर्मनुनाऽमुना |
वैश्वानरजातवेदपदे पश्चादिहावह ||

लोहिताक्षपदस्याऽन्ते सर्वकर्माणि साधय |
वह्निजायावधिः प्रोक्तो मन्त्रः पावकवल्लभः ||

कुलार्णवे -

ब्रह्माणं दक्षिणेऽभ्यर्च्य घृतस्थालीं प्रपूजयेत् |
आज्यस्थालीं समानीय क्षालयेदस्त्रमन्त्रतः ||

कुण्डाङ्गाराम्समुत्तोल्य न्यसेत् तत्राऽस्त्रमन्त्रतः |
तस्यामाज्यं विनिक्षिप्य जानीयात् तपनं हि तत् ||

शारदायाम् -

तस्यामाज्यं विनिक्षिप्य संस्कृतं वीक्षणादिभिः |
निरुह्य वायव्यऽङ्गारान् हृदा तेषु निवेशयेत् |
इदं तापनमुद्दिष्टं देशिकैस्तन्त्रवेदिभिः ||

अर्णवे -

प्रज्वाल्य कुशगुच्छन्तु आज्ये क्षिप्त्वाऽनले क्षिपेत् |
अभिद्योतनमित्युक्तं सर्वत्र सर्वकर्मसु ||

शारदायाम् -

दीप्तेन दर्भयुग्मेन भीराज्याज्यं स वर्मणा |
अग्नौ विसर्जयेद् र्दर्भमभिद्योतनमीरितम् ||

पुनः कृशान् समुज्वाल्य निक्षिपेदाज्यमध्यतः |
मूलमन्त्रेण मतिमानाज्यसंस्कार ईरितः ||

सन्दीप्य दर्भयुगलमाज्ये क्षिप्त्वाऽनले क्षिपेत् |
गुरुर्हृदयमन्त्रेण पवित्रीकरणं त्विदम् ||

अभिमन्त्र्य च मूलेन रक्षयेदस्त्रमुच्चरन् |
प्रदर्श्य धेनुयोनी च तदाज्यममृतात्मकम् ||

होमविधिः

प्रादेशमात्रं सग्रन्थिदर्भयुग्मं धृतान्तरे |
निक्षिप्य भागौ द्वौ कृत्वा पक्षौ शुक्लेतरौ स्मरेत् ||

वामे नाडीमिडां भागे दक्षिणे पिङ्गलां पुनः |
सुषुम्नां मध्यतो ध्यात्वा कुर्याद्धोमं यथाविधि ||

स्रुक् स्रुवौ च समादाय विधिना निर्मितौ गुरुः |
पश्चादादाय पाणिभ्यां स्रुक्स्रुवौ तावधोमुखौ ||

त्रिशः प्रतापयेद्वह्नौ दर्भानादाय देशिकः |
तदग्रमध्यमूलानि शोधयेत् तैर्यथाक्रमम् ||

गृहीत्वा वामहस्तेन प्रोक्षयेद्दक्षिणेन तौ |
पुनः प्रताप्य तौ मन्त्री दर्भानग्नौ विनिक्षिपेत् ||

स्रुवमादाय मतिमान् धारयेत् तु त्रिभागतः |
वेदांगुलं परित्यज्य धारयेच्छङ्खमुद्रया ||

शारदायाम् -

स्रुवेण दक्षिणाद्भागादादायाज्यं हृदा गुरुः |
जुहुयादग्नये स्वाहेत्यग्नेर्दक्षिणलोचने ||

वामतस्तद्वादादाय वामे वह्निविलोचने |
जुहुयादथ सोमाय स्वाहेति हृदयाणुना ||

मध्यादाज्यं समादाय वह्नेर्भालविलोचने |
जुहुयदाग्नीषोमाभ्यां स्वाहेति मनुना गुरुः ||

हृन्मन्त्रेण स्रुवेनाज्यं भागादादाय दक्षिणात् |
जुहुयादग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति तन्मुखे ||

इत्यग्नेर्नेत्रवक्त्राणां कुर्याच्चोद्घाटनं गुरुः |
सताराभिर्व्याहृतिभिराज्येन जुहुयात् पुनः |
वैस्वानरेण मन्त्रेण त्रिवारं जुहुयाद् गुरुः ||

समयातन्त्रे-

एकैकागुतिभिः कुर्याद् गर्भाधानादिकाः क्रियाः |
क्रमेण देवदेवेशि ! स्वाहान्तमूलविद्यया ||

गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनं तथा |
जातकर्म नामकृतिरूपनिष्क्रमणं तथा ||

चूडोपनयनं भूयो वेदाध्ययनमेव च |
गोदानं च विवाहश्च संस्काराः शुभकर्मणि ||

ततश्च पितरौ वह्नैः सम्पूज्य हृदयं नयेत् |
वह्निमन्त्रेण विधिवत् कुर्यादाहुतिपञ्चकम् ||

जुहुयात् समिधः पञ्च मूलाग्रघृतसंप्लुताः |
गुरुर्हृदयमन्त्रेण विधिवत् स्वाहया विना ||

शारदायाम् -

मन्त्रैर्जिह्वाङ्गमूर्तीनां क्रमाद् वह्नेर्यथाविधि |
प्रत्येकं जुहुयादेकामाहुतिं मन्त्रवित्तमः ||

अवदाय स्रुवेणाज्यं चतुः स्रुचि पिधाय ताम् |
स्रुवेण तिष्ठन्नेवाऽग्नौ देशिको यतमानसः |
जुहुयाद्वह्निमन्त्रेण वौषडन्तेन सम्पदे ||

माधवीयसंहितायाम्-

पलाशस्यापरा वापि यज्ञीया द्वादशांगुलाः |
अवक्राश्च स्वयं शुष्काः सत्वचो निर्व्रणाः समाः ||

दशांगुला वा विहिताः कनिष्ठांगुलिसम्मिताः |
प्रादेशमात्तस्याऽलाभे होतव्याः सकला अपि ||

गौतमीये-

महागणेशमन्त्रेण हुनेदेकादशाहुतीः |
सामान्यं सर्वदेवानामेतदग्निमुखं स्मृतम् ||

बहुरूपाख्यजिह्वायामाज्यञ्च परमेश्वरि |
गन्धादिभिः समभ्यर्च्य जुहुयात् षोडशागुतीः |
मूलमन्त्रेण विधिवद्वक्त्रैकीकरणं त्विदम् ||

शारदायाम्-

ततः पीठं समभ्यर्य देवताया हुताशने |
अर्चयेदग्निरूपां तां देवतामिष्टदायिनीम् ||

तन्मुखे जुहुयान्मन्त्री पञ्चविंशतिसंख्यया |
आज्येन मूलमन्त्रेण वक्त्रैकीकरणं त्विदम् ||

वह्निदेवतयोरैक्यमात्मना सह भावयन् |
मूलमन्त्रेण जुहुयादाज्येनैकादशाहुतीः ||

नाडीसन्धानमुद्दिष्टमेतदागमवेदिभिः |
अङ्गादिपरिवाराणामेकैकामाहुतिं हुनेत् ||

पुनर्व्याहृतिभिर्हुत्वा होमं कृत्वा यथाविधि |
तिलेनाज्येन जुहुयात् सहस्रादि यथाविधि ||

अनुक्ते तु हविर्द्रव्ये तिलाज्यं हविरुच्यते |
अल्पं तु जुहुयाद्वह्नेः पण्डितः सर्वकर्मसु |
तथा सम्पातयेद्भागेष्वाज्यस्यान्वाहुतिं क्रमात् ||

विशेषमाह तन्त्रान्तरे-

अग्नौ स्वाहेति तद्भागे शेषमग्नौ विनिःक्षिपेत् |

ओं भूरग्नये पृथिव्यै महते च स्वाहा | ओं भुवो वायवे
अन्तरीक्षाय च दिवे महते च स्वाहा | ओं स्वश्चन्द्रमसे नक्षत्रेभ्यो
दिग्भ्यो महते च स्वाहा | ओं भूर्भुवःस्वश्चन्द्रमसे नक्षत्रेभ्यो
दिग्भ्यो महते च स्वाहा |

स्रुवञ्चैव समादाय घृतेनापूर्यते पुनः |
होमद्रव्याणि निक्षिप्य नाभौ संस्थाप्यते पुनः ||

अग्नेर्नामकृतिं कृत्वा दद्यात् पूर्णाहुतिं प्रिये |
ब्रह्मार्पणेन न मनुना दद्यात् पूर्णाहुतिं पुनः |
योजयेद् हृदये धाम्नि स्वेष्टं साधकसत्तमः ||

अग्निमुखनिरूपणम्

शारदायाम् -

यतः काष्ठं ततः श्रोत्रं यतौ धूमोऽत्र नासिका |
यत्राल्पज्वलनं नेत्रं यतो भस्म ततः शिरः |
यत्र प्रज्वलितो वह्निस्तन्मुखं जातवेदसः ||

श्रोत्रादिषु होमफलम्

फलमाह शारदायाम् -

वधिरत्वं कर्णहोमे नेत्र क्षतमवाप्नुयात् |
नासिकायां मनःपीडा शिवोहोमो हि शूलदः |
मुखे सिन्दूरवालार्क वह्नेर्होमः शुभावहः ||

भेरीवारिदहस्तीन्द्रध्वनिर्वह्नेः शुभप्रदः ||

चन्द्रचन्दनकुन्दाभो धूमः सर्वार्थसिद्धिदः |
खरवायसवच्छब्दो वह्निः सर्वविनाशकृत् ||

कृष्णः कृष्णगतेर्वर्णौ यजमानं विनाशयेत् |
नागचम्पकपुन्नागपाटलायूथिकानिभः ||

पद्मेन्दीवरकह्लारसर्पिर्गुग्गुलसन्निभः |
पावकस्य शुभो गन्ध इत्युक्तस्तन्त्रवेदिभिः ||

पूतिगन्धो हुतभुजो होतुर्दुःखप्रदो भवेत् |
एवं विधेषु दोषेषु प्रायश्चित्ताय देशिकः |
मूलेनाज्येन जुहुयात् पञ्चविंशतिकाहुतीः ||

इति होमविधिनिर्णयः |

सर्वमङ्गलादिनामार्थः

सर्वमङ्गलादिनाम्नां योगार्थानाह -

मङ्गलाऽर्हसि सर्वेषां तेन त्वं सर्वमङ्गला |
वरदाऽसि च मर्त्यानां वरदा तेन कीर्त्यसे ||

अशेषं जयसे दुर्गं दुर्गा तेन निगद्यसे |
भक्तानां शं करोसीति शङ्करी त्वं तु गीयसे ||

संसारार्णवमग्नानां सर्वेषां प्राणिनामिह |
दुर्गैका हि परः पोतो नराणां मुक्तये सदा ||

संसारार्णवमग्नानां दुर्गैका परमं पदम् |
दुर्गैका देवताः सर्वा दुर्गैका कर्म वैदिकम् ||

दुर्गैका परमं ज्ञानं दुर्गैका परमं बलम् |
न त्वया रहितं किञ्चिद् भूतं स्थावरजङ्गमम् ||

दुर्गैका परमा देवी दुर्गैका परमं पदम् |
दुर्गैका परमं ज्ञानं दुर्गैका ज्ञानमेव च ||

दुर्गैका परमं सत्यं दुर्गैका परमा गतिः |
दुर्गैका परमं दैवं दुर्गैका परमौषधम् ||

दुर्गैका सुखमत्यन्तं दुर्गैका निर्वृतिः परा |
दुर्गैका परमा तुष्टि दुर्गैका परमं यशः ||

दुर्गैका परमं तत्वं दुर्गाभिन्नमिदं जगत् |
प्राणप्रयाणपाथेयं संसारव्याधिभेषजम् |
दुर्गार्णवपरित्राणं दुर्गानामाक्षरद्वयम् ||

इति श्रीपरिव्राचकाचार्य
परमहंसतीर्थावधूतश्रीमद्ब्रह्मानन्दगिरिकृतायां
शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां होमादिनिर्णयो नामाष्टादशोल्लासः
समाप्तः || १८ ||

समाप्तोऽयं ग्रन्थः

Zusammenfassende deutsche Übersetzung

Die Śāktānandataraṅgiṇī ist eine umfassende Synthese śāktischer Tantra-Praxis. Brahmānandagiri verbindet metaphysische Lehre, Körper- und Kosmos-Symbolik, Guru-Dīkṣā, Mantra, Kuṇḍalinī-Yoga, innere und äußere Pūjā, Nyāsa, Japa, Puraścaraṇa, Yantra, Homa und Devī-Bhakti.

Der erste große Gedanke lautet: Der menschliche Körper ist ein Mikrokosmos. Nāḍīs, Vāyus, Cakras, Planeten, Welten, Berge, Inseln und Ozeane werden im Körper gespiegelt. Dadurch wird der Körper zum Ort spiritueller Erkenntnis, nicht bloß zu einem Hindernis.

Der zweite Leitgedanke ist die zentrale Stellung des Guru. Dīkṣā macht aus bloßer Information lebendige Übertragung. Mantra soll nicht lediglich gelesen, sondern innerhalb einer Lehrer-Schüler-Tradition verstanden, belebt und mit Bewusstsein verbunden werden.

Der dritte Schwerpunkt ist Abheda, Nichtverschiedenheit. Der Aspirant soll schließlich erkennen: „Ahaṃ devī – ich bin die Devī“, „So'ham – ich bin Das“, „Ahaṃ brahmāsmi – ich bin Brahman“. Die vielen Formen von Śiva, Viṣṇu und Devī sind Ausdruck derselben höchsten Wirklichkeit.

Der vierte Schwerpunkt ist Kuṇḍalinī. Sie ruht im Mūlādhāra, steigt durch Suṣumṇā und die Cakras auf, vereinigt sich im Sahasrāra mit Sadāśiva und kehrt wieder zurück. Diese Bewegung ist zugleich Körpermeditation, Mantraweg und Bild für die Rückkehr individueller Bewusstheit in ihre Quelle.

Der fünfte Gedanke ist die Einheit von innerer und äußerer Verehrung. Antar-Yāga führt alle äußeren Gaben in das Herz zurück. Geist, Sinne, Dharmas und schließlich die ganze Welt werden im Feuer des Bewusstseins geopfert. Äußere Pūjā erhält ihren tiefsten Sinn durch diese innere Hingabe.

Der sechste Schwerpunkt ist die Ritualsystematik: Bhūtaśuddhi, Mātṛkā-Nyāsa, Vidyā-Nyāsa, Ṣaḍaṅga-Nyāsa, Āvaraṇa-Pūjā, Mālā, Japa, Setu, Kullukā, Puraścaraṇa, Yantra und Homa bilden ein genau geordnetes System.

Der siebte Gedanke ist Devī-Bhakti. Trotz der technischen Dichte läuft das Werk immer wieder auf Hingabe, Gnade und Identität mit der Göttin hinaus. Der Schluss mit Durgā zeigt dies besonders klar: Durgā ist Schutz, Erkenntnis, Kraft und das „Boot“ über den Saṃsāra.

Historisch problematische Vorschriften – besonders Kastenregeln, geschlechtsspezifische Ausschlüsse und Tier- beziehungsweise Menschenopfer – gehören zur dokumentierten Überlieferung. Sie werden nicht verschwiegen, aber auch nicht als heutige Praxis empfohlen. Für moderne Yoga-Aspiranten stehen Ahimsa, spirituelle Selbstverantwortung, Meditation, Mantra, Devī-Bhakti und die innere Bedeutung der Rituale im Vordergrund.

Die 18 Ullasas im Überblick

1. Ullāsa – Śarīra, Karma und Mahāmāyā
Körperentstehung, Nāḍīs, Vāyus, Mikrokosmos, Karma, Wiedergeburt, Vergänglichkeit, Vidyā und Avidyā.

2. Ullāsa – Dīkṣā
Initiation, Guru, Āgama, Mantraübertragung, zehn Mantra-Saṃskāras und Guru-Verehrung.

3. Ullāsa – Abheda-Yoga
Saguṇa und Nirguṇa, grobe und subtile Meditation, Einheit von Selbst und Devī.

4. Ullāsa – Prātaḥkṛtya und Kuṇḍalinī
Guru-Meditation, Cakras, Nāḍīs, Kuṇḍalinī-Aufstieg und Rückkehr, Sandhyā und Tīrtha.

5. Ullāsa – Āsana
Sitzunterlagen, Padmāsana, Svastikāsana, Bhadrāsana, Vajrāsana, Vīrāsana und Zeiten der Pūjā.

6. Ullāsa – Antar-Yāga
Innere Pūjā, geistige Upacāras, innerer Homa und Opfer der Welt in Saṃvid.

7. Ullāsa – Nitya-Pūjā
Bhūtaśuddhi, Nyāsa, Āvaraṇa, Japa, Nīrājana und Selbsthingabe.

8. Ullāsa – Mālā
Hand-Mālā, Gebetsketten, Materialien, Perlenzahlen, Herstellung, Weihe und Japa-Regeln.

9. Ullāsa – Japa
Arten des Japa, Mantra-Caitanya, Mantra-Bedeutung, Yoni-Mudrā und Puraścaraṇa-Grundlagen.

10. Ullāsa – Mahāsetu, Setu und Kullukā
Begleitende Schutz- und Verbindungsformeln verschiedener Vidyās.

11. Ullāsa – Mukhaśodhana
Reinigung der Sprachsphäre, Nidrābhaṅga, Dīpanī und Yoni-Mantra.

12. Ullāsa – Puraścaraṇa
Saṅkalpa, Japa, Homa, Tarpaṇa, Ernährung, Vīra-Kalpa und Ersatzleistungen.

13. Ullāsa – Yantra und Bali
Yantra-Saṃskāra, Pañcāmṛta, Pañcagavya, Bali und historische Opferlehren.

14. Ullāsa – Upacāra
Pādya, Arghya, Duft, Blumen, Dhūpa, Dīpa, Naivedya, Praṇāma und Nirmālya.

15. Ullāsa – Pīṭha und Früchte der Verehrung
Kula-Bäume, Kraftorte, Nitya-Saṃketa, Bali und Wirkungen von Name, Japa und Pūjā.

16. Ullāsa – Saṃsarga und Prāyaścitta
Ursachen ausbleibender Früchte, historische Reinheitsregeln und Sühneriten.

17. Ullāsa – Kuṇḍa
Maṇḍapa, Maße, Richtungen, Feuergrube, Mekhalā, Nāla und Sthaṇḍila.

18. Ullāsa – Homa und Durgā
Feuer-Saṃskāras, Āhutis, Pūrṇāhuti, Feuerzeichen und abschließende Verherrlichung Durgās.

Inspirierende Verse

„Durch ‘mein’ wird das Wesen gebunden; durch ‘nicht-mein’ wird es frei.“
dve pade mokṣabandhāya nirmameti mameti ca |
mameti badhyate janturnirmameti ca mucyate ||

Inspiration: Nicht Besitz an sich ist das Problem, sondern die Identifikation: „Das gehört mir, das bin ich.“ Nirmamatā kann mitten im Leben geübt werden.

„Reichtum ist wie ein Traum, Jugend wie eine Blüte, das Leben wie ein Blitz.“
sampadaḥ svapnasaṅkāśā yauvanaṃ kusumopamam |
taḍidvat paramāyuśca yasya jñānavato dhṛtiḥ ||

Inspiration: Vergänglichkeit soll nicht deprimieren, sondern Wachheit hervorrufen.

„Ich bin die Devī und kein anderer; ich bin frei.“
so'hamityasya satataṃ cintanāt tanmayo bhavet |
ahaṃ devī na cānyo'smi mukto'hamiti bhāvayet ||

Inspiration: Die höchste Devī wird nicht nur außen verehrt. Abheda-Yoga führt die Verehrung zur Erkenntnis des eigenen göttlichen Bewusstseins.

„Durch die Erkenntnis ‘Ahaṃ Brahmāsmi’ vergeht Unwissenheit.“
ahaṃ brahmāsmi vijñānādajñānavilayo bhavet |
so'hamityeva sañcintya viharetsarvadā priye ||

Inspiration: Mantra und Erkenntnis treffen sich in einer einfachen Wahrheit: Das tiefste Selbst ist nicht von Brahman getrennt.

„Wie Schaum und Wellen aus dem Ozean hervorgehen, so löst sich die Welt im Selbst auf.“
yathā phenataraṅgādi samudrādutthitaṃ mune |
samudre līyate tadvad jagadātmani līyate ||

Inspiration: Vielheit ist nicht außerhalb der Einheit. Sie steigt aus ihr auf und ruht wieder in ihr.

„Die im eigenen Herzen wohnende Gottheit zu verlassen und nur außen zu suchen gleicht dem Verlassen des Edelsteins in der eigenen Hand.“
ātmasthāṃ devatāṃ tyaktvā bahirdevaṃ vicintayet |
karasthaṃ kaustubhaṃ tyaktvā bhramante kācatṛṣṇayā ||

Inspiration: Äußere Rituale gewinnen ihre tiefste Bedeutung erst, wenn die Devī auch im eigenen Herzen erkannt wird.

„Durgā allein ist das Boot für die im Ozean des Saṃsāra Versunkenen.“
saṃsārārṇavamagnānāṃ sarveṣāṃ prāṇināmiha |
durgaikā hi paraḥ poto narāṇāṃ muktaye sadā ||

Inspiration: Durgā steht hier für jene Kraft, die den Menschen durch Schwierigkeiten hindurch zur Freiheit trägt.

Wichtigste Mantras aus der Shaktananda Tarangini

Die Śāktānandataraṅgiṇī enthält sehr viele Bīja-, Setu-, Nyāsa-, Pūjā- und Homaformeln. Viele gehören ausdrücklich in Dīkṣā- und Guru-Zusammenhänge. Hier werden daher nur einige klar ausgeschriebene, in sich verständliche Formeln aufgenommen.

Guru-Pranama
akhaṇḍamaṇḍalākāraṃ vyāptaṃ yena carācaram | tatpadaṃ darśitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ ||
अखण्डमण्डलाकारं व्याप्तं येन चराचरम् । तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥

Bedeutung: Verehrung dem Guru, der jenes höchste Sein zeigt, das das ganze ungeteilte Universum, das Bewegliche und Unbewegliche, durchdringt.

Guru-Pranama – Erkenntnis
ajñānatimirāndhasya jñānāñjanaśalākayā | cakṣurunmīlitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ ||
अज्ञानतिमिरान्धस्य ज्ञानाञ्जनशलाकया । चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥

Bedeutung: Verehrung dem Guru, der dem durch die Dunkelheit der Unwissenheit Geblendeten mit dem Salbholz der Erkenntnis die Augen öffnet.

So'ham
so'ham
सोऽहम्

Bedeutung: „Ich bin Das.“ Die Formel begleitet im Werk besonders die nichtduale Meditation und die Rückführung der Kuṇḍalinī.

Aham Brahmasmi
ahaṃ brahmāsmi
अहं ब्रह्मास्मि

Bedeutung: „Ich bin Brahman.“ Der Text verbindet diese Erkenntnis ausdrücklich mit der Auflösung von Avidyā.

Tirtha-Avahana
oṃ gaṅge ca yamune caiva godāvari sarasvati | narmade sindhu kāveri jale'smin sannidhiṃ kuru ||
ॐ गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति । नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु ॥

Bedeutung: „Om, Ganga, Yamuna, Godavari, Sarasvati, Narmada, Sindhu und Kaveri – seid in diesem Wasser gegenwärtig.“

Gebet der Nichtdualität
ahaṃ devi na cānyo'smi brahmaivāhaṃ na śokabhāk | saccidānandarūpo'haṃ nityamuktaḥ svabhāvavān ||
अहं देवि न चान्योऽस्मि ब्रह्मैवाहं न शोकभाक् । सच्चिदानन्दरूपोऽहं नित्यमुक्तः स्वभाववान् ॥

Bedeutung: „O Devī, ich bin kein anderer; ich bin Brahman und nicht dem Kummer unterworfen. Mein Wesen ist Sat-Cit-Ānanda; von Natur aus bin ich ewig frei.“

Bilder, Videos und meditative Vertiefung

Die Śāktānandataraṅgiṇī verbindet Shakti, Kundalini, Chakra, Mantra, Puja und Meditation besonders eng. Für heutige Aspiranten kann es hilfreich sein, diese Themen zunächst in einer sicheren, systematischen Yoga-Praxis zu verankern.

Video laden

YouTube

YouTube sammelt möglicherweise persönliche Daten. Datenschutzrichtlinie

Fortfahren Ausblenden

Das folgende Yoga-Vidya-Video dient als ergänzende moderne Vertiefung zum Thema Kuṇḍalinī.

Der philosophische Hintergrund des Werkes ist die Einheit von Shiva und Śakti sowie die Rückführung der Vielfalt in Bewusstsein:

Video laden

YouTube

YouTube sammelt möglicherweise persönliche Daten. Datenschutzrichtlinie

Fortfahren Ausblenden

Das folgende Yoga-Vidya-Video ergänzt den Themenkomplex Chakra, Tantra, Kuṇḍalinī und spirituelles Bewusstsein.

Hinweis zur Anwendung historischer Ritualvorschriften
Die Śāktānandataraṅgiṇī überliefert initiatorische, soziale und rituelle Normen ihrer historischen Tradition. Beschreibungen von Dīkṣā, Nyāsa, Tieropfer, sozialen Ausschlüssen oder spezifischen Homa- und Mantra-Verfahren werden hier dokumentiert, nicht pauschal als heutige Praxisempfehlung verstanden. Für moderne Anwendung sind Ahimsa, geltendes Recht, sichere Praxis und qualifizierte spirituelle Anleitung maßgeblich.

Verhältnis zu anderen Tantra-Schriften

Die Śāktānandataraṅgiṇī ist ausdrücklich kompilatorisch. Sie zitiert oder nennt zahlreiche Tantra- und Purāṇa-Texte, darunter Kularnava Tantra, Rudrayamala, Yogini Hridaya, Sharada Tilaka, Mundamala Tantra, Varahi Tantra, Gandharva Tantra, Kalikapurana und weitere Āgama- und Tantra-Quellen.

Thematisch bestehen besonders enge Beziehungen zu:

• Kularnava Tantra – Guru, Dīkṣā, Kula und Praxis;
• Yogini Hridaya – Śrīvidyā, Nyāsa und innere Verehrung;
• Shatchakra Nirnaya – Cakras und Kuṇḍalinī;
• Vijnana Bhairava Tantra – innere Meditation und Bewusstseinszentrierung;
• Prapanchasara Tantra – Mantra, Mātṛkā und Ritualstruktur;
• Purashcharanarnava – Puraścaraṇa, Japa und Homa;
• Mantramahodadhi – Mantra- und Ritualsystematik;
• Shrividyarnava Tantra – Devī-Pūjā, Mantra und Śrīvidyā.

Spirituelle Bedeutung für heutige Aspiranten

Die Schrift ist kein Anfängerhandbuch. Viele Abschnitte setzen Dīkṣā, genaue Mantraübertragung und die Leitung eines qualifizierten Guru voraus. Besonders intensive Kuṇḍalinī-, Nyāsa-, Mantra- und Homa-Praxen sollten nicht allein aus einem historischen Text rekonstruiert werden.

Für heutige Yoga- und Meditation-Aspiranten sind jedoch mehrere Grundgedanken unmittelbar inspirierend:

• Die Göttliche Mutter kann sowohl außen als auch im eigenen Herzen verehrt werden.
• Der Körper ist ein Mikrokosmos und kann als heiliger Raum erfahren werden.
• Mantra wird durch Bewusstheit, Hingabe und richtige innere Ausrichtung lebendig.
• Kuṇḍalinī ist Symbol und Erfahrung der spirituellen Kraft, die von Begrenzung zur Einheit führt.
• Äußere Pūjā soll in innerer Hingabe und Selbsterkenntnis gipfeln.
• „So'ham“, „Ahaṃ Brahmāsmi“ und „Ahaṃ Devī“ führen die Devī-Verehrung in die Nichtdualität.
• Die Vergänglichkeit des Lebens soll nicht Angst, sondern spirituelle Entschlossenheit wecken.
• Durgā steht am Ende des Werkes als Kraft, die durch den Saṃsāra trägt.

Abschließende Betrachtung
Die Shaktananda Tarangini ist wie ein großer Strom, in den viele Nebenflüsse der Tantra-Tradition einmünden. Brahmānandagiri sammelt philosophische Lehren, Körperkosmologie, Initiation, Mantra, Yoga, Pūjā, Nyāsa, Japa, Yantra und Homa – doch immer wieder kehrt das Werk zu einem inneren Mittelpunkt zurück: der Devī als höchster Śakti und als eigenes Bewusstsein.

Besonders erhebend ist die Bewegung von der äußeren zur inneren Verehrung. Zuerst erscheint die Göttin in Bild, Yantra, Mantra und Ritual. Dann wird sie im Herzen, in den Cakras und in der Kuṇḍalinī erfahren. Schließlich lautet die Meditation: „Ich bin die Devī und kein anderer.“

Der Schluss mit Durgā fasst diesen Weg noch einmal zusammen. Durgā ist nicht nur eine einzelne Gestalt der Göttin. Sie ist Schutz, Wissen, Kraft, Wahrheit, Zuflucht und das Boot über den Ozean des Saṃsāra. In diesem Sinn will die Śāktānandataraṅgiṇī tatsächlich eine „Welle der Śakti-Freude“ sein: ein Weg von der Vielheit der Praktiken zur einen göttlichen Wirklichkeit.

Textgrundlage
Muktabodha Indological Research Institute, Katalognummer M00134, śāktānandataraṅgiṇī. Autor: Brahmānandagiri; Herausgeber: Pañcānana Śāstrī. Die Transkription wurde von Mitarbeitern Muktabodhas unter der Aufsicht von Mark S. G. Dyczkowski erstellt. Für Sanskrit-Umschrift und Devanagari dieses Artikels wurden ausschließlich die beiden vom Nutzer bereitgestellten Muktabodha-Dateien verwendet.

Siehe auch

• Shakti
• Devi
• Durga
• Kali
• Shaktismus
• Tantra
• Kundalini
• Kundalini Yoga
• Chakra
• Sushumna
• Ida
• Pingala
• Diksha
• Guru
• Mantra
• Japa
• Puja
• Nyasa
• Bhuta Shuddhi
• Purascharana
• Yantra
• Homa
• Kularnava Tantra
• Yogini Hridaya
• Shatchakra Nirnaya
• Purashcharanarnava
• Mantramahodadhi
• Shrividyarnava Tantra

Seminare

Zur praktischen Vertiefung von Kuṇḍalinī, Prāṇa und Cakras:

04.12.2026 - 06.12.2026 Der Vagusnerv im Yoga

Der Vagus-Nerv, der X. Hirnnerv, verbindet das Gehirn mit allen wichtigen Körperorganen und funktioniert in beide Richtungen wie eine Informationsautob…

Premajyoti Schumann, Helena Horsch

04.12.2026 - 06.12.2026 Kundalini Yoga Mittelstufe

Intensives Kundalini Yoga Seminar zur Erweckung der inneren Kundalini Energie, Erweiterung des Bewusstseins und Entfaltung des vollen Potentials. Yoga A…

Manuel Hirning

Zur Vertiefung von Meditation und innerer Bewusstheit:

27.11.2026 - 29.11.2026 Atme dich frei! Yoga, Meditation & Achtsamkeit

Lade dich mit neuer Energie auf & stärke deine Selbstheilungskraft! Wir praktizieren dynamische und ausgleichende Atemübungen und bringen unseren Atem…

Adidivya Andre

29.11.2026 - 06.12.2026 Shivalaya Stille Retreat

Stille – Schweigen – Sein. In der Abgeschiedenheit des Shivalaya Retreatzentrums fühlst du dich dem Himmel ganz nah. Mit intensiver Meditations- un…

Swami Nirgunananda, Rukmini Keilbar