Shri Vidyarnava Tantra Sanskrit Devanagari Teil 6
Shri Vidyarnava Tantra – Sanskrit in Devanagari, Teil 6 beginnt mit dem achtundzwanzigsten Śvāsa des Uttarārdha. Nṛsiṃha, Rāma, Hanuman und Kṛṣṇa führen durch vielfältige Formen von Mantra, Nyāsa und Verehrung. Kapitel 28–31 sind bis zum jeweiligen Kolophon enthalten; die Ausgabe reicht bis zum Ende des 36. Kapitels.
Umfang dieser Seite: Kapitel 28–31. Die markierten Quellenprobleme und Auslassungen gehören zum Editionsbefund.
Navigation
Zur Ausgabe: Alle Textteile · 108 inspirierende Verse · Mantras und Formelregister
Deutsch: Teil 1 — IAST: Teil 1 — Devanagari: Teil 1
Devanagari: 1 (Kap. 1–9) · 2 (Kap. 10–14) · 3 (Kap. 15–19) · 4 (Kap. 20–23) · 5 (Kap. 24–27) · 6 (Kap. 28–31) · 7 (Kap. 32–35) · 8 (Kap. 36)
So nutzt du diese Textfassung
Die Devanagari-Fassung ermöglicht den unmittelbaren Vergleich mit der Sanskritschrift. Nutze Kapitel, Abschnitt und – wo angegeben – Druckseite gemeinsam zur Orientierung. Die IAST-Fassung hilft beim Abgleich einzelner Wörter; die deutsche Übersetzung erläutert ihren Zusammenhang. Wiederholte Verszahlen gehören häufig zu verschiedenen Zitatreihen und sind deshalb nicht stillschweigend zusammenzuziehen.
Für diesen Teil mit Kapitel 28–31 stehen die passenden Übersetzungs- und Sanskritteile unmittelbar in der Navigation. Wähle beim Wechsel der Fassung denselben Abschnitt; die Grenzen der Dateien sind aus Umfangsgründen unterschiedlich gesetzt.
Textgrundlage und Lesehinweise
Grundlage ist der Druckscan des Uttarārdha von 1937, herausgegeben von Ram Chandra Kak und Harabhatta Shastri. Die 3.579 redaktionell unterschiedenen nummerierten Einträge der deutschen Übersetzung sind keine neue Sanskrit-Verszählung. Historische Ritualbehauptungen werden durch die Textwiedergabe nicht als bestätigte Wirkungen oder heutige Empfehlungen ausgegeben. Die Arbeitsfassung mit örtlich markierten Lesungsproblemen ist keine vollständige kritische Edition.
Die 214 unterschiedlichen Druckseiten 454–667 sind am Druckbild geprüft. Die Arbeitsfassung bewahrt Prosa, Formeln, ursprüngliche Nummern, gedruckte Lücken und Kolophon. Unklare Lesungen und Unterschiede zwischen Vers und Prosa bleiben markiert. Die vedischen Tonzeichen des Ā-gāvo-Hymnus auf Seite 506 werden nicht vollständig wiedergegeben.
In Kapitel 28 werden 28.GOP.94–101 (Druckseiten 488–489) im kindlich gerahmten Dhyāna nur nichtgrafisch zusammengefasst. Die Sanskritfassungen enthalten sichtbare Auslassungsvermerke; eine wörtlich vollständige Wiedergabe dieser Stellen wird nicht behauptet.
Die zeitgenössischen Videos begleiten das Studium; sie sind keine Rezitation des hier edierten Sanskrittextes.
28. Śvāsa
Die 214 unterschiedlichen Druckseiten 454–667 sind am Druckbild geprüft. Die Arbeitsfassung bewahrt Prosa, Formeln, ursprüngliche Nummern, gedruckte Lücken und Kolophon. Unklare Lesungen und Unterschiede zwischen Vers und Prosa bleiben markiert. Die vedischen Tonzeichen des Ā-gāvo-Hymnus auf Seite 506 werden nicht vollständig wiedergegeben.
In Kapitel 28 werden 28.GOP.94–101 (Druckseiten 488–489) im kindlich gerahmten Dhyāna nur nichtgrafisch zusammengefasst. Die Sanskritfassungen enthalten sichtbare Auslassungsvermerke; eine wörtlich vollständige Wiedergabe dieser Stellen wird nicht behauptet.
अथ अष्टाविंशः श्वासः |
अथ हृषीकेशमन्त्रः |
सारसंग्रहे—
अथोच्यते हृषीकेशमनुः सर्वार्थसाधकः |
कामं ततो हृषीकेशा वायुनत्यन्त ईरितः ॥१॥
अष्टाक्षरो मनुः प्रोक्तो हृषीकेशस्य शोभनः |
ऋषिर्ब्रह्मा समुद्दिष्टोऽनुष्टुप् छन्द उदीरितम् ॥२॥
देवता च हृषीकेशः सुरासुरनमस्कृतः |
षड्दीर्घयुतमारेण षडङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥३॥
कामं कामबीजं, हृषीकेशा स्वरूपं, वायुर्यकारः, नत्यन्तो नमोन्तः |
तथा—
शङ्खचक्रगदापद्मधारिणं संस्मरेद्विभुम् |
गरुडोपरि संविष्टं शुभ्रवर्णं सुभूषणम् ॥४॥
पूर्ववदायुधध्यानम् |
ततः पूर्वोदिते पीठे मन्त्री देवं समर्चयेत् |
कर्णिकायां समावाह्य हृषीकेशं समाहितः ॥५॥
अङ्गानि च ततः पश्चात्पूजयेदुक्तमार्गतः |
वक्षःस्थले दक्षभागे श्रीवत्सायेति पूजयेत् ॥६॥
वामे च कौस्तुभायेति ग्रीवायां पूजयेत् ततः |
नमोन्तवनमालायै मुकुन्दायेति संयजेत् ॥७॥
मूर्तौ च कर्णिकायां तु पक्षिराजाय वै नमः |
नमः पङ्कजनाभाय गरुडोपरि पूजयेत् ॥८॥
ततोऽष्टदलपद्मे तु वक्ष्यमाणान् प्रपूजयेत् |
पुरुषोत्तमको लक्ष्मीनिवासस्तदनन्तरम् ॥९॥
सकलाद्यो जगन्नाथो जगत्क्षोभणकस्तथा |
सर्वस्त्रीहृदयं पश्चान्मनोन्मादक एव च ॥१०॥
सम्यक्(तद्वत्)त्रिभुवनाद्यश्च सर्वसौभाग्यदस्तथा |
सर्वकामप्रदः पश्चाच्चतुर्थ्यन्तान् नमोन्तकान् ॥११॥
तत उत्सङ्गगां देवीं पूजयेत् श्रीं श्रियै नमः |
ततश्च परितो देवान् पूजयेन्मन्त्रवित्तमः ॥१२॥
लोकेशांश्च ततो बाह्ये वज्रादीनि ततो बहिः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीहृषीकेशाय देवतायै नमः इति विन्यस्य, प्राग्वद्विनियोगमुक्त्वा क्लां हृदयाय नमः इत्यादिषडङ्गन्यासं कृत्वा, ध्यानाङ्गपूजान्ते देवस्य वक्षसि दक्षभागे श्रीवत्साय नमः |
वामभागे कौस्तुभाय नमः |
ग्रीवायां वनमालायै नमः |
देवमूर्तौ मुकुन्दाय नमः |
कर्णिकायां पक्षिराजाय नमः |
तदुपरि पङ्कजनाभाय नमः |
अष्टदलेषु पुरुषोत्तमाय नमः |
लक्ष्मीनिवासाय० |
सकलजगन्नाथाय० |
जगत्क्षोभणाय० |
सर्वस्त्रीहृदयमनोन्मादाय० |
त्रिभुवनमनोन्मादकाय० |
सर्वसौभाग्यदाय० |
सर्वकामप्रदाय० |
इति देवाग्रादि प्रादक्षिण्येन संपूज्य, देवस्य वामोत्सङ्गे श्रीं श्रियै नमः |
देवस्य परितः सर्वदेवताभ्यो नमः |
इति संपूज्य लोकेशार्चादि सर्वं प्राग्वत्समार्पयेदिति |
तथा—
[पादटिप्पण्यौ: १ “उदाहृतम्” ख. पाठः |
२ “कुर्यात्” ख. पाठः |
]
वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं हुनेद्बुधः |
आज्याक्तैः कमलैः फुल्लैः शोभनैर्मन्त्रवित्तमः ॥१३॥
तर्पणं स्वाभिषेकं च कुर्याद्ब्राह्मणभोजनम् |
एवं सिद्धमनुः सम्यक्साधयेदिष्टमात्मनः ॥१४॥
संमोहनीप्रसूनैश्च तर्पणं सर्वकामदम् |
तथा पूर्वमनुः सोऽपि हृषीकेशस्य सिद्धिदः ॥१५॥
(संमोहनी विजया)
स्थाने हृषीकेश इति ऋषिरर्जुन ईरितः |
छन्दोऽनुष्टुप् च देवता हृषीकेशः समीरितः ॥१६॥
अङ्गानि मारबीजेन ध्यानपूजादि पूर्ववत् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति |
सारसंग्रहे—
रमारुद्धं मारबीजं श्रीधराय ततो वदेत् |
त्रैलोक्यमोहनायेति नत्यन्तः षोडशाक्षरः ॥१॥
मारबीजं कामबीजं, तद्रमाबीजेन रुद्धं व्याप्तं, तेन श्रींक्लींश्रीं इति |
नत्यन्तो नमोन्तः |
तथा—
ऋषिर्ब्रह्मा समुद्दिष्टो गायत्रं छन्द ईरितम् |
देवता श्रीधरः प्रोक्तः सर्वदेवौघवन्दितः ॥२॥
श्रीबीजेन षडङ्गानि कुर्याद्दीर्घयुजा सुधीः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
दुग्धाब्धौ सकलर्तुसेवितवने द्वीपे च कल्पद्रुमं
तस्याधः कमलोरुपीठविलसत्पक्षीन्द्ररम्यासने |
बिभ्राणं करपङ्कजैररिदरौ सम्यग्गदामम्बुजं
स्वर्णाभं मुकुटोल्लसन्मणिरुचा दीप्तं भजे श्रीधरम् ॥३॥
जपपूजादिकं सर्वमस्य पूर्ववदाचरेत् |
पूर्ववद् हृषीकेशवत् |
लक्षैकं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं हुनेद्घृतैः |
तर्पणादि ततः कुर्यात् पूर्ववत्साधकोत्तमः ॥४॥
ततः सिद्धे मनौ मन्त्री काम्यकर्म समाचरेत् |
सुगन्धैः श्वेतपुष्पैश्च होमो लक्ष्मीकरः शुभः ॥५॥
श्रीकराद्युदितान् योगान् विदध्यात्तत्र साधकः |
ध्यानपूजाजपाद्यैर्यो भजते श्रीधरं नरः ॥६॥
प्रज्ञापाण्डित्यैश्वर्यकीर्तीः प्राप्नोत्यखिलसंपदः |
अपुत्रः परमं विष्णोर्धाम संविशते पुनः ॥७॥
इति ॥ तथा—
अच्युतानन्दगोविन्दपदं ङेन्तं समुच्चरेत् |
हृदन्तोऽयं मनुः प्रोक्तो रुद्रसंख्याक्षरः पुनः ॥१॥
अथवैते त्रयो मन्त्राः प्रोच्यन्ते सर्वकामदाः |
अच्युताय नमो ह्येकोऽनन्ताय नम इत्यपि ॥२॥
गोविन्दाय नमः प्रोक्तस्तृतीयो देशिकोत्तमैः |
समुदायैकमन्त्रस्य ऋषिः शौनक ईरितः ॥३॥
विराट् छन्दो देवता च परमात्मा हरिः स्मृतः |
षडङ्गविधिरुक्तो हि द्विरुक्तैर्मन्त्रनामभिः ॥४॥
मन्त्रत्रितयपक्षे तु देवता छन्द इत्युभे |
पूर्वोक्ते च मुनिः प्रोक्तः सम्यक्पराशरस्तथा ॥५॥
व्यासश्च नारदश्चैव मन्त्रवर्णैः षडङ्गकम् |
शङ्खचक्रधरं देवं चतुर्बाहुं किरीटिनम् ॥६॥
सर्वायुधैरुपेतं तं गरुडोपरि संस्थितम् |
सनकादिमुनीन्द्रैस्तु सर्वदेवैरुपासितम् ॥७॥
श्रीभूमिसहितं देवमुद्यदादित्यसंनिभम् |
प्रातरुद्यत्सहस्रांशुमण्डलोपमकुण्डलम् ॥८॥
सर्वलोकस्य रक्षार्थमनन्तं नित्यमेव हि |
अभयं वरदं देवं धारयन्तं मुदान्वितम् ॥९॥
पूर्वोदिते यजेत् पीठे वैष्णवे तत्तद्वर्त्मना |
देवमावाह्य मन्त्राङ्गैः प्रथमावृतिरिष्यते ॥१०॥
चक्राद्यैश्च द्वितीया स्यात्तृतीया सनकादिभिः |
सनकः स्यात्ततस्तद्वत्सनन्दनसनातनौ ॥११॥
सनत्कुमारश्च पराशरो व्यासश्च नारदः |
शौनकोऽष्टम एवं स्याच्चतुर्थी लोकपालकैः ॥१२॥
तदायुधैः पञ्चमी स्यादेवं पूजा समीरिता |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि शौनकाय ऋषये नमः |
मुखे विराजे छन्दसे नमः |
हृदि हरये परमात्मने देवतायै नमः इति विन्यस्य, विनियोगमुक्त्वा, ॐअच्युताय हृदयाय नमः |
ॐअनन्ताय शिरसे० |
ॐगोविन्दाय शिखा० |
ॐअच्युताय कवचाय० |
ॐअनन्ताय नेत्र० |
ॐगोविन्दाय अस्त्रा० |
इति करषडङ्गन्यासं कृत्वा ध्यानाद्यङ्गार्चान्ते अष्टदलेषु प्रागुक्तचक्राद्यायुधाष्टकं संपूज्य, द्वितीयाष्टदले—सनकाय नमः |
सनन्दनाय० |
सनातनाय० |
सनत्कुमाराय० |
पराशराय० |
व्यासाय० |
नारदाय० |
शौनकाय० |
इति संपूज्य लोकेशार्चादि सर्वं प्राग्वत्समापयेदिति |
तथा—
लक्षैकं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं हुनेद्घृतैः |
तर्पणं स्वाभिषेकं च कुर्याद्ब्राह्मणभोजनम् ॥१३॥
एवं कृतवतस्तस्य रोगनाशो भविष्यति |
कन्यार्थी लाजहोमेन लक्ष्म्यर्थी बिल्वहोमतः ॥१४॥
वश्यार्थी पुष्पहोमेन ह्यारोग्यार्थी तिलैर्हुतैः |
तत्तत्फलमवाप्नोति मन्त्रविन्नात्र संशयः ॥१५॥
रविवारे जले स्थित्वा नाभिमात्रे जपेद्बुधः |
अष्टोत्तरसहस्रं तु ज्वरनाशो भविष्यति ॥१६॥
विवाहार्थी जपेन्मासं शशिमण्डलमण्डनम् |
देवं ध्यायेल्लभेत्कन्यां शोभनां च कुटुम्बिनीम् ॥१७॥
जपहोमार्चनाभिर्यो भजेन्मन्त्रं समाहितः |
भुक्त्वेह सकलान् भोगान् याति विष्णोः परं पदम् ॥१८॥
इति ॥ अथ नृसिंहमन्त्रः |
सारसंग्रहे—
अथ वक्ष्ये समासेन नरसिंहमनोः शुभम् |
विधानं सजपध्यानं पूजाहोमादिभेदतः ॥१॥
संसारार्तिप्रशमनं दुःखदारिद्र्यनाशनम् |
सर्वरोगहरं मृत्युनाशनं मोक्षदायकम् ॥२॥
विष्णुः शार्ङ्गी वह्निबिन्दुयुतो नीरं त्रिमूर्तियुक् |
वह्निबिन्दुयुतः कालो व्योम दीर्घयुतं जलम् ॥३॥
सनेत्रं देशिकैः प्रोक्तं तदन्तं कर्णबिन्दुयुक् |
शान्तो ढान्तनिविष्टश्च चतुतीयो जलान्वितः ॥४॥
मांसं बिन्दुयुतं प्रोक्तं तद्वत् शान्तं (सर्वं) च पूतना |
सहृद्युक्ता सकर्णोऽथ कालः कान्तः सबिन्दुयुक् ॥५॥
त्रिविक्रमयुता दीर्घो भृगुर्नेत्रेन्दुसंयुतः |
व्योम बिन्दुयुतं नाभिस्त्रिमूर्तिः श्वेत एव च ॥६॥
ठान्तो बिन्दुयुतो नाभिस्तत्तृतीयो रविन्दुयुक् |
कालस्त्रिविक्रमयुतः पूतना वालिकर्णयुक् ॥७॥
त्रिविक्रमयुतः सूर्यः शुद्धिः कर्ण्यबिन्दुयुक् |
दीर्घी कालोऽनन्तयुतो रविवायुसमन्वितः ॥८॥
व्योम बिन्दुयुतं प्रोक्तो मन्त्रो द्वात्रिंशदक्षरः |
वेदादिमायापुटितं केचिदाहुर्मनीषिणः ॥९॥
इति |
विष्णुः उ |
शार्ङ्गी ग, वह्निः र, बिन्दुः अं, ताभ्यां युक्तस्तेन ग्रं |
नीरं व, त्रिमूर्तिः ई, तेन
[पादटिप्पणी: “तापः” ख. पाठः |
]
वी |
वह्निः र, बिन्दुः अं, तेन रं |
कालो म |
व्योम ह, दीर्घः आ, तेन हा |
जलं व, सनेत्रं इयुतं, तेन वि |
शान्तः ष, ढान्तो ण, कर्ण उ, बिन्दुः अं, तैः ष्णुं |
चतुतीथो ज, जलं व, तेन ज्व |
मांसं ल, बिन्दुः अं, तेन लं |
शान्तं त, तद्वत् बिन्दुमत्तेन तं |
सर्वं स्वरूपं |
पूतना त, सहृद्य ओ, तेन तो |
कालो म, कर्ण उ, तेन मु |
(कान्तः) ख, बिन्दुरनुस्वारस्तेन खं |
त्रिविक्रम ऋ, तद्युतो दीर्घी न तेन नृ |
भृगुः स, नेत्र इ, इन्दुरनुस्वारस्तेन सिं |
व्योम ह, बिन्दुयुतं तेन हं |
नाभिः भ, त्रिमूर्तिः ई, तेन भी |
श्वेतः ष |
ढान्तो ण, बिन्दुः अं, तेन णं |
नाभिः भ |
तत्तृतीयं द, रस्वरूपं, बिन्दुः अं, तेन द्रं |
कालो म, त्रिविक्रम ऋ, तेन मृ |
पूतना त, वाली य, कर्ण उ, तेन त्यु |
त्रिविक्रमः ऋ, सूर्यः म, तेन मृ |
शुद्धिः त, कर्ण उ, य स्वरूपं, बिन्दुः अं, तेन त्युं |
दीर्घी न |
कालो म, अनन्त आ, तेन मा |
रविः म, वायुः य, तेन म्य |
व्योम ह, बिन्दुः अं, तेन हं इति |
स्पष्टं तु—
“उग्रं वीरं महाविष्णुं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम् |
नृसिंहं भीषणं भद्रं मृत्युमृत्युं नमाम्यहम् ॥” इति ॥ तथा—
ब्रह्मा ऋषिः समुद्दिष्टोऽनुष्टुप् छन्द उदाहृतम् |
देवता नरसिंहोऽथ सुरासुरनमस्कृतः ॥१०॥
वेदैश्चतुर्भिर्वसुभिः षड्भिः षड्भिश्च वेदकैः |
षडङ्गयुक्तं मन्त्रार्णैः केचित्षड्दीर्घमायया ॥११॥
सहितैरङ्गमिच्छन्ति परे पञ्चाङ्गमूचिरे |
पादैः सर्वेण मन्त्रेण वर्णन्यासमथाचरेत् ॥१२॥
पञ्चाङ्गं तु श्रुतिसंमतम् |
तथा वेदे चाथर्वणीये नरसिंहतापनीये—“तस्य हि पञ्चाङ्गानि भवन्ति |
चत्वारः पादाश्चत्वार्यङ्गानि भवन्ति सप्रणवं सर्वमेव भवतीति” इति |
तथा—
शीर्षेऽलिके नेत्रयुग्मे आस्यदोःपादसन्धिषु |
अग्रयुतेषु कण्ठे च हृदि नाभौ च पार्श्वके ॥१३॥
पृष्ठे ककुदि विन्यस्येत्क्रमान्मन्त्रार्णकान् बुधः |
नृसिंहसांनिध्यकरो न्यासो दशविधस्त्विह ॥१४॥
संप्रोच्यते तत्र पूर्वमङ्गुलीन्यास उच्यते |
दशाङ्गुलीनां प्रत्येकं पर्वणां त्रितयेषु च ॥१५॥
त्रिंशद्वर्णान् क्रमान्न्यस्य शिष्टौ द्वौ तलयोर्न्यसेत् |
द्वितीयमक्षरन्यासं देहे कुर्याद्विचक्षणः ॥१६॥
ब्रह्मरन्ध्रे च शिरसि भाले भ्रूमध्यके ततः |
नयने नयनाधश्च कपोले कर्णमूलयोः ॥१७॥
दन्तपङ्क्त्योश्च चिबुके उत्तरोष्ठेऽधरोष्ठके |
कण्ठे नाभौ भुजे दक्षे वामे च हृदये तनौ ॥१८॥
अन्यं दक्षे करतले वामे चापि कटौ तथा |
मेढ्रे चोर्वो तथा जानुजङ्घागुल्फेषु मन्त्रवित् ॥१९॥
पादाङ्गुलीषु च ततो बाह्वोरङ्गुलिषु क्रमात् |
पर्वसन्धिषु सद्रोमकूपेषु क्रमतो न्यसेत् ॥२०॥
रक्तास्थिमज्जासु तथा न्यसेद्वर्णान् क्रमात्सुधीः |
तृतीयो वर्णविन्यासः प्रोच्यते सर्वकामदः ॥२१॥
पादे गुल्फे च जङ्घायां जान्वोरूर्वो तथा कटौ |
नाभौ हृदि न्यसेद्बाह्वोः कण्ठे च चिबुके ततः ॥२२॥
दन्ते चौष्ठे कपोले च कर्णास्ये च तथा नसि |
नेत्रे च मूर्ध्नि तथा मन्त्री वर्णान् समाहितः ॥२३॥
चतुर्थोऽयं पदन्यास उच्यते भुक्तिमुक्तिदः |
शिखायां मूर्ध्नि नासायां नेत्रे श्रोत्रे तथा मुखे ॥२४॥
हृदि नाभौ कटौ जान्वोः पादयोः क्रमतो न्यसेत् |
चतुरक्षरसंज्ञोऽयं न्यासः पञ्चम उच्यते ॥२५॥
नासाग्रे नयने श्रोत्रे नाभौ हृदि च मूर्ध्नि |
बाह्वोश्चरणयोर्न्यस्येच्चतुरंशं क्रमाद्बुधः ॥२६॥
षष्ठः पादैर्विन्यासो मन्त्रविद्भिः प्रकीर्तितः |
मूर्ध्नि वक्षसि नाभौ च सर्वाङ्गे क्रमतो न्यसेत् ॥२७॥
[पादटिप्पण्यः: १ “बिन्दुः अं तेन” ख. पाठः |
२ “च” ख. पाठः |
३ “वक्ष” ख. पाठः |
]
(सप्तमः स्यादथ न्यासो मूर्धादिहृदयावधि |
पादादिहृदयान्तं च न्यस्येदर्धद्वयं मनोः ॥२८॥
उग्रादिरष्टमो न्यासो विद्वद्भिर्गदितः शुभः |
उग्राद्युग्रादि च पुनः पदानीह नमाम्यहम् ॥२९॥
इत्यन्तकानि नवसु स्थानेषु क्रमतो न्यसेत् |
) मुखे शिरसि नासायां चक्षुषोः श्रोत्रयोस्तथा ॥३०॥
के शिखास्थानके तद्वद्धृदि नाभौ ततो न्यसेत् |
कट्यादिपादपर्यन्तं क्रमान्न्यस्येद्यथाविधि ॥३१॥
वीराख्यो नवमो न्यासः प्रोच्यते सर्वकामदः |
वीरादिकानि पूर्वोक्तपदानि नव विन्यसेत् ॥३२॥
नमाम्यहम्पदान्तानि पूर्वोक्तस्थान एव च |
नृसिंहाख्यश्च दशमः प्रोच्यते न्यास उत्तमः ॥३३॥
नृसिंहपदपूर्वाणि पदान्युग्रादिकानि च |
स्थानेषूक्तेषु विन्यस्य नवसु क्रमशः सुधीः ॥३४॥
मूलाधारे षडङ्गानि विन्यसेन्मन्त्रवित्तमः |
मूलाधारात्तथा नाभौ न्यस्येदर्णत्रयं बुधः ॥३५॥
नाभेर्हृदयपर्यन्तं न्यस्येद्वर्णचतुष्टयम् |
हृदो भ्रूमध्यपर्यन्तं न्यस्येद्वर्णचतुष्टयम् ॥३६॥
वर्णद्वयं पादयुगे शिष्टे वर्णद्वयं न्यसेत् |
मूर्धादिपादपर्यन्तं चिन्तयेन्नृहरिं विभुम् ॥३७॥
नृसिंहं भजे जानुविन्यस्तबाहुं त्रिनेत्रं भुजोल्लसच्चक्रशङ्खम् |
कृशानूपमज्योतिषा ग्रस्तदैत्यं शिरःशोभिदंष्ट्रायुधोद्दीप्तजिह्वम् ॥३८॥
इति ध्यानम् |
दक्षवामयोश्चक्रशङ्खौ |
यजेत्पूर्वोदिते पीठे वैष्णवे प्रोक्तवर्त्मना |
मूलेन मूर्तिं संकल्प्य देवमावाह्य मन्त्रवित् ॥३९॥
तस्यां मूर्तौ विधानेन नृसिंहं पूजयेत्ततः |
वामाङ्के नृह्रेः पूज्या लक्ष्मीर्भूषणभूषिता ॥४०॥
वामे पद्मधरा दक्षबाहुना नृहरिं विभुम् |
आश्लिष्यन्ती शान्तमूर्तिस्ततोऽङ्गानि प्रपूजयेत् ॥४१॥
पूजयेद्दिक्षु पक्षीन्द्रं तथा शर्वमनन्तकम् |
भवं कमलपद्मं च विदिक्षु च यजेच्छ्रियम् ॥४२॥
धृतिं तुष्टिं च पुष्टिं च द्वितीयावृतिरीरिता |
ततोऽष्टभिर्नृसिंहैश्च तृतीयावृतिरिष्यते ॥४३॥
शङ्खिनं चक्रिणं स्वर्णवर्णं श्यामलवाससम् |
नृसिंहं स्तम्भनायेति दले प्राच्यां प्रपूजयेत् ॥४४॥
धृताम्बुजगदाशङ्खचक्रं वश्यक्रियाक्षमम् |
सिन्दूरारुणमाग्नेये पूजयेद्दक्षिणे ततः ॥४५॥
अक्षमालां शङ्खचक्रे गदां खड्गं च बिभ्रतम् |
भिन्दन्दैत्यहृदं कृष्णं त्रिनेत्रं मारणक्षमम् ॥४६॥
विद्वेषोच्चाटनकरं नीलोत्पलसमप्रभम् |
शङ्खचक्रगदालोहदण्डं निऋतिजे दले ॥४७॥
प्रतीच्यां शङ्खचक्रासिपाशान्वितकराम्बुजम् |
शक्तियुक्तं जपापुष्पनिभमाकर्षणक्षमम् ॥४८॥
(वायवीये तु शबलं शङ्खचक्रे गदाभये |
बिभ्राणं पुष्टिदं नेत्रत्रितयालङ्कृताननम् ॥४९॥
उदग्दले नृसिंहं तं पाञ्चजन्यं सुदर्शनम् |
) गदानिधी च बिभ्राणं लक्ष्म्या युक्तं निधिप्रदम् ॥५०॥
विद्यामूर्तिमुदक्पूर्वे क्षीराभं पीतवाससम् |
पाशाङ्कुशधरोद्बाहुशङ्खचक्रधरं विभुम् ॥५१॥
हृत्सरोरुहमध्यस्थं चन्द्रपुञ्जसुनिर्मलम् |
लक्ष्म्या युक्तं नारसिंहं पूजयेत्साधकः सदा ॥५२॥
चक्रं खड्गं महापाशं मुसलं देवदक्षिणे |
शङ्खं खेटं गदां शार्ङ्गं पूजयेद्देववामतः ॥५३॥
[पादटिप्पणी: “लक्षणभूषिता” ख. प. पाठः |
]
एभिश्चतुर्थावृतिः स्याल्लक्ष्म्यादिभिरनन्तरम् |
लक्ष्मीं दक्षिणतस्तुष्टिं वामे तत्रैव कौस्तुभम् ॥५४॥
श्रीवत्सं दक्षिणे मध्ये वनमालां च पूजयेत् |
पीताम्बरं ब्रह्मसूत्रं नाभिपद्मं किरीटकम् ॥५५॥
भूषणानि च सर्वाणि पुरोभागे प्रपूजयेत् |
षष्ठी श्रद्धादिभिः प्रोक्ता श्रद्धा मेधा च कामिका ॥५६॥
भीमा मा चैव सभया चकान्द्री (?) दीप्तिरष्टमी |
लोकेशैः सप्तमी प्रोक्ता वज्राद्यैरष्टमी मता ॥५७॥
एवं संपूज्य विधिवत्साधकोऽभीष्टमाप्नुयात् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीनृसिंहाय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य प्राग्वद्विनियोगमुक्त्वा, उग्रं वीरं हृदयाय नमः |
महाविष्णुं शिरसे० |
ज्वलन्तं सर्वतोमुखं शिखा० |
नृसिंहं भीषणं कवचाय० |
भद्रं मृत्युमृत्युं नेत्रत्रयाय० |
नमाम्यहं अस्त्राय० इति करषडङ्गन्यासं कृत्वा, उं उं नमः शिरसि |
एवं ग्रं ललाटे |
वीं दक्षनेत्रे |
रं वामनेत्रे |
मं मुखे |
हां दक्षदोर्मूले |
विं कूर्परे |
ष्णुं मणिबन्धे |
ज्वं अङ्गुलिमूले |
लं अग्रे |
तं वामदोर्मूले |
सं कूर्परे |
वं मणिबन्धे |
तों अङ्गुलिमूले |
मुं अग्रे |
खं दक्षोरुमूले |
नृं जानुनि |
सिं गुल्फे |
हं अङ्गुलिमूले |
भीं अग्रे |
षं वामोरुमूले |
णं जानुनि |
भं गुल्फे |
द्रं अङ्गुलिमूले |
मृं अग्रे |
त्युं कण्ठे |
मृं हृदि |
त्युं नाभौ |
नं दक्षपार्श्वे |
मां वामे |
म्यं पृष्ठे |
हं ककुदि ॥ (१) दक्षकराङ्गुष्ठमूलादिपर्वत्रये उंग्रंवीं० |
तर्जनीपर्वत्रये रंमंहां० |
मध्यमापर्वत्रये विंष्णुंज्वं० |
अनामापर्वत्रये लंतंसं० |
कनिष्ठापर्वत्रये वंतोंमुं० |
वामकनिष्ठापर्वत्रये खंनृंसिं० |
अनामापर्वत्रये हंभींषं० |
मध्यमापर्वत्रये णंभंद्रं० |
तर्जनीपर्वत्रये मृंत्युंमृं० |
तदङ्गुष्ठपर्वत्रये त्युंनंमां० |
दक्षकरतले म्यं० |
वामे हं० ॥ (२) ब्रह्मरन्ध्रे उंनमः |
शिरसि ग्रं० |
भाले वीं० |
भ्रूमध्ये रं० |
नेत्रयोः मं० |
नेत्राधः हां० |
कपोलयोः विं० |
कर्णमूलयोः ष्णुं० |
दन्तपङ्क्त्योः ज्वं० |
चिबुके लं० |
उत्तरोष्ठे तं० |
अधरोष्ठे सं० |
कण्ठे वं० |
नाभौ तों० |
दक्षभुजे मुं० |
वामे खं० |
हृदये नृं० |
सर्वाङ्गे सिं० |
दक्षकरतले हं० |
वामे भीं० |
कटौ षं० |
लिङ्गे णं० |
ऊर्वोः भं० |
जानुनोः द्रं० |
जङ्घयोः मृं० |
गुल्फयोः त्युं० |
पादाङ्गुलीषु मृं० |
कराङ्गुलीषु त्युं० |
सर्वाङ्गरोमकूपेषु नं० |
रक्ते मां० |
अस्थि म्यं० |
मज्जासु हं० ॥ (३) दक्षपादे उंनमः |
वामे ग्रं० |
दक्षगुल्फे वीं० |
वामे रं० |
दक्षजङ्घायां मं० |
वामजङ्घायां हां० |
दक्षजानुनि विं० |
वामे ष्णुं० |
दक्षोरौ ज्वं० |
वामे लं० |
दक्षकटौ तं० |
वामे सं० |
नाभौ वं० |
हृदि तों० |
दक्षकरे मुं० |
वामे खं० |
कण्ठे नृं० |
चिबुके सिं० |
ऊर्ध्वदन्तेषु हं० |
अधोदन्तेषु भीं० |
ओष्ठे षं० |
अधरोष्ठे णं० |
दक्षकपोले भं० |
वामे द्रं० |
दक्षकर्णे मृं० |
वामे त्युं० |
मुखे मृं० |
दक्षनसि त्युं० |
वामे नं० |
दक्षनेत्रे मां० |
वामे म्यं० |
मूर्ध्नि हंनमः ॥ (४) उग्रंनमः शिखायां |
वीरं मूर्ध्नि |
महाविष्णुं नासायां |
ज्वलन्तं नेत्रयोः |
सर्वतोमुखं श्रोत्रयोः |
नृसिंहं मुखे |
भीषणं हृदि |
भद्रं नाभौ |
मृत्युमृत्युं कटौ |
नमामि जानुनोः |
अहं पादयोः ॥ (५) उग्रंवीरं नमः नासाग्रे |
महाविष्णुं नेत्रयोः |
ज्वलन्तं स श्रोत्रयोः |
र्वतोमुखं नाभौ |
नृसिंहं भी हृदि |
षणं भद्रं मूर्ध्नि |
मृत्युमृत्युं बाह्वोः |
नमाम्यहं पादयोः ॥ (६) ॐउग्रंवीरं महाविष्णुं नमो मूर्ध्नि |
ज्वलन्तं सर्वतोमुखं नमो वक्षसि |
नृसिंहं भीषणं भद्रं नमो नाभौ |
मृत्युमृत्युं नमाम्यहं नमः सर्वाङ्गे ॥ (७) मूर्धादि उग्रंवीरमित्यादि पूर्वार्धं नाभ्यन्तं न्यस्येत् |
नाभ्यादिपादान्तं नृसिंहमित्युत्तरार्धं न्यसेत् ॥ (८) उग्रमुग्रं नमाम्यहं नमो मुखे |
उग्रं वीरं नमाम्यहं नमः शिरसि |
उग्रं महाविष्णुं नमाम्यहं नमो नासायां |
उग्रं ज्वलन्तं नमाम्यहं नमश्चक्षुषोः |
उग्रं सर्वतोमुखं नमाम्यहं नमः
श्रोत्रयोः |
उग्रं नृसिंहं नमाम्यहं नमो ब्रह्मरन्ध्रे |
उग्रं भीषणं नमाम्यहं नमो हृदि |
उग्रं भद्रं नमाम्यहं नमो नाभौ |
उग्रं मृत्युमृत्युं नमाम्यहं नमः कट्यादिपादद्वयाग्रान्तम् ॥ (९) वीरमुग्रं नमाम्यहं नमो मुखे |
वीरं वीरं नमाम्यहं नमः शिरसि |
वीरं महाविष्णुं नमो नासायां |
वीरं ज्वलन्तं नमाम्यहं नमश्चक्षुषोः |
वीरं सर्वतोमुखं नमाम्यहं नमः श्रोत्रयोः |
वीरं नृसिंहं नमाम्यहं नमो ब्रह्मरन्ध्रे |
वीरं भीषणं नमाम्यहं नमो हृदये |
वीरं भद्रं नमाम्यहं नमो नाभौ |
वीरं मृत्युमृत्युं नमाम्यहं नमः कट्यादिपादान्तं ॥ (१०) नृसिंहमुग्रं नमाम्यहं नमः मुखे |
नृसिंहं वीरं नमाम्यहं नमः शिरसि |
नृसिंहं महाविष्णुं नमो नासायां |
नृसिंहं ज्वलन्तं नमाम्यहं नमः चक्षुषोः |
नृसिंहं सर्वतोमुखं नमाम्यहं नमः श्रोत्रयोः |
नृसिंहं नृसिंहं नमाम्यहं नमः ब्रह्मरन्ध्रे |
नृसिंहं भीषणं नमाम्यहं नमो हृदये |
नृसिंहं भद्रं नमाम्यहं नमो नाभौ |
नृसिंहं मृत्युमृत्युं नमाम्यहं नमः कट्यादिपादान्तं ॥ ततो मूलषडङ्गानि विन्यस्य ध्यानादिपञ्चोपचारान्ते, देवस्य वामाङ्के श्रीलक्ष्म्यै नमः इति लक्ष्मीं संपूज्य, ततः प्राग्वत्षडङ्गानि संपूज्य दिग्दलेषु देवाग्रादि—पक्षीन्द्राय नमः |
शर्वाय० |
अनन्ताय० |
कमलभवाय० |
विदिग्दलेषु—श्रियै नमः |
धृत्यै० |
तुष्ट्यै० |
पुष्ट्यै० |
द्वितीयाष्टदले—देवाग्रादि—स्तम्भननृसिंहाय नमः |
वश्यनृसिंहाय नमः |
मारणनृसिंहाय नमः |
विद्वेषोच्चाटननृसिंहाय नमः |
आकर्षणनृसिंहाय नमः |
तुष्टिदनृसिंहाय नमः |
निधिप्रदनृसिंहाय नमः |
विद्यामूर्तिनृसिंहाय नमः इति संपूज्य, दलाग्रेषु देवस्य दक्षिणस्थेषु—चक्राय नमः |
खड्गाय० |
पद्माय० |
मुसलाय० |
वामस्थेषु—शङ्खाय नमः |
खेटाय० |
गदायै० |
शार्ङ्गाय० |
इत्युभयपरिभावेन संपूज्य, पुनर्देवस्यैव दक्षिणे लक्ष्म्यै नमः |
वामे तुष्ट्यै० |
वामे कौस्तुभाय० |
दक्षिणे श्रीवत्साय० |
मध्ये वनमालायै० |
देवाग्रे ब्रह्मसूत्राय० |
पीताम्बराय० |
नाभिपद्माय० |
किरीटाय० |
सर्वभूषणेभ्यो० |
तृतीयेऽष्टदले—श्रद्धायै नमः |
मेधायै० |
कामिकायै० |
भीमायै० |
मायै० |
भवायै० |
चक्रास्यै (?)० |
दीप्त्यै० |
इति संपूज्य लोकेशार्चादि सर्वं समापयेदिति ॥ वैखानसपञ्चरात्रे—
अष्टलक्षं जपेन्मन्त्रं दीक्षितो विजितेन्द्रियः |
तद्दशांशेन जुहुयाद्घृताक्तहविषानले ॥१॥
एष कृतयुगपरः |
द्वात्रिंशल्लक्षमानेन जपेन्मन्त्रं जितेन्द्रियः |
तत्सहस्रं प्रजुहुयाद्घृताक्तहविषा ततः ॥१॥
इति सारसंग्रहात् |
अत्र शतांशो होम उक्तः |
एष विकल्पः |
बाहुल्यादशक्तपरो वा |
तथा—
तर्पणं मार्जनं कृत्वा ब्राह्मणाराधनं तथा |
कुर्यात्संसिद्धमन्त्रस्तु प्रयोगानाचरेत्ततः ॥१॥
काम्यप्रयोगसिद्ध्यर्थं ध्यानभेदोऽत्र कथ्यते |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
समुद्यत्सहस्रार्कभासं त्रिनेत्रं प्रभाभीषणं वज्रतुल्यं क्षरन्तम् |
कृशानुं च नैकैर्भुजैर्भीषणाङ्गं स्वहस्ताग्रजोद्भिन्नदैत्यं भजे तम् ॥२॥
क्रूरकर्मादिविषये स्मरेद्देवं भयानकम् |
विश्वरूपमयं ध्यानं नृहरेः प्रोच्यतेऽधुना ॥३॥
नृसिंहं तं महाभीमं कालानलसमप्रभम् |
अन्त्रमालाधरं रौद्रं कण्ठहारेण शोभितम् ॥४॥
नागयज्ञोपवीतं च पञ्चाननसुशोभितम् |
चन्द्रमौलिं नीलकण्ठं प्रतिवक्त्रं त्रिलोचनम् ॥५॥
भुजैः परिघसंकाशैर्दशभिः परिशोभितम् |
अत्र चक्रं गदां पद्मं शङ्खं गोक्षीरसंनिभम् ॥६॥
[पादटिप्पणी: “समयायै” ख. पाठः |
]
धनुश्च मुसलं चैव बिभ्राणं चक्रमुत्तमम् |
खड्गं च शूलं बाणं च नृहरिं रुद्ररूपिणम् ॥७॥
इन्द्रगोपकनीलाभं स्वर्णाभं चन्द्रसंनिभम् |
पूर्वादि चोत्तरं यावदूर्ध्वास्यं सर्ववर्णकम् ॥८॥
एवंरूपं हरिं ध्यायेत्सर्वव्याधिनिवृत्तये |
सर्वमृत्युहरं दिव्यं स्मरणात्सर्वसिद्धिदम् ॥९॥
ध्येयो यदा महत्कर्मे तदा षोडशहस्तवान् |
नृसिंहः सर्वलोकेशः सर्वाभरणभूषितः ॥१०॥
द्वौ विदारणकर्मादौ द्वौ चान्त्रोद्धरणोत्थितौ |
शङ्खचक्रधरावन्यावन्यौ बाणधनुर्धरौ ॥११॥
खड्गखेटधरावन्यौ द्वौ गदापद्मधारिणौ |
पाशाङ्कुशधरावन्यौ द्वौ रिपोर्मुकुटार्पितौ ॥१२॥
इति षोडशदोर्दण्डमण्डितं नृहरिं विभुम् |
ध्यायेदम्बुदनीलाभमुग्रकर्मण्यनन्यधीः ॥१३॥
ध्येयो महत्तमे कार्ये दशषड्विंशद्धस्तवान् |
नृहरिः सर्वभूषाढ्यः सर्वसिद्धिकरः प्रभुः ॥१४॥
दक्षिणे चक्रखड्गौ च परशुं पाशमेव च |
हलं च मुसलाभीती ह्यङ्कुशं बाहुपङ्कजैः ॥१५॥
पट्टिशं भिन्दिपालं च खेटतोमरमुद्गरान् |
वामभागे करैः शङ्खं खड्गं पाशं च शूलकम् ॥१६॥
अग्निं च वरदं शक्तिं कुण्डिकां दधतं परैः |
कार्मुकं तर्जनीं मुद्रां गदाडमरुसर्पकान् ॥१७॥
करद्वन्द्वैः क्रमाच्छत्रोर्जानुमस्तकपत्तलम् |
ऊर्ध्वीकृताभ्यां हस्ताभ्यामन्त्रमालाधरं हरिम् ॥१८॥
अधःस्थिताभ्यां हस्ताभ्यां हिरण्यकविदारणम् |
प्रियङ्करं च भक्तानां दैत्यानां च भयङ्करम् ॥१९॥
नृसिंहं संस्मरेद्दिव्यं महामृत्युभयापहम् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
अथोच्यते ध्यानमन्यत्सुखरोगहरं परम् |
विषरोगहरं मृत्युहरं शत्रुभयापहम् ॥२०॥
स्वर्णधाम्ने सुपर्णे स्थितमतिसुमुखं कोटिसूर्येन्दुवर्णं
विद्युन्मालासदृग्भिस्त्रिभिरतिसुदृशं पीतवस्त्रं सुभूषम् |
हस्ताब्जैश्चक्रशङ्खाभयवरमखिलक्लेशरोगापमृत्यून्
क्ष्वेडध्वानैर्ध्वंसयन्तं सुरनुतमनिशं संस्मरेच्छ्रीनृसिंहम् ॥२१॥
इति ध्यानम् |
तथा—
लक्ष्मीकामस्त्रिमधुरैः सुगन्धैः कुसुमैर्हुनेत् |
अयुतं मधुनाज्यैश्च दरिद्रो न भवेत् कुले ॥२२॥
उदुम्बरसमिद्धोमाद्धान्यसिद्धिर्भवेद्ध्रुवम् |
अपूपलक्षहोमेन धनदेन समो भवेत् ॥२३॥
क्रुद्धस्य संनिधौ राज्ञो जपेदष्टोत्तरं शतम् |
सद्यो नैर्मल्यमाप्नोति प्रसादं चाधिगच्छति ॥२४॥
कुन्दप्रसूनहोमेन शर्मोदयमवाप्नुयात् |
मधूकपुष्पहोमेन चेष्टसिद्धिर्भविष्यति ॥२५॥
तुलसीपत्रहोमेन कीर्तिर्भवति नान्यथा |
सक्तुहोमेन शालीनां वशीकरणमुत्तमम् ॥२६॥
हरिद्राखण्डहोमेन स्तम्भनं भवति ध्रुवम् |
कदलीफलहोमेन सर्वविघ्नः प्रणश्यति ॥२७॥
दधिमध्वाज्यसिक्ताश्च गुडूचीश्चतुरङ्गुलाः |
जुहुयादयुतं योऽसौ शतं जीवति वत्सरान् ॥२८॥
शनैश्वरदिनेऽश्वत्थं स्पृष्ट्वाष्टोत्तरं शतम् |
जपेन्जित्वा सोऽपमृत्युं शतं वर्षाणि जीवति ॥२९॥
श्रीप्रसूनैः प्रजुहुयात्तत्काष्ठैर्ज्वलितेऽनले |
सहस्रमात्रेण ततो लक्ष्मीं प्राप्नोति निश्चितम् ॥३०॥
दूर्वाहोमादरोगी स्याल्लक्ष्मीवान् श्रीफलैस्तथा |
अनेन मनुना जप्ता अन्वहं च सिता वचा ॥३१॥
अशिता प्रातरुत्थाय वाक्सिद्धिं सा प्रयच्छति |
जले नृसिंहं संपूज्य चन्दनेन च तत्र च ॥३२॥
अष्टोत्तरशतं नित्यं दूर्वाभिर्जुहुयाद्बुधः |
क्षुद्रभूतज्वरास्तस्य नश्यन्त्येवोपसर्गजाः ॥३३॥
रात्रौ दृष्टे तु दुःस्वप्ने मन्त्री स्नात्वा मनुं जपेत् |
सुस्वप्नो जायते तस्य यदि निद्रां न गच्छति ॥३४॥
कान्तारे व्याघ्रचोरादिसंकुले च मनुं जपेत् |
रक्षां करोति भूतेभ्य इतरेभ्योऽपि मन्त्रिणः ॥३५॥
मनुनानेन संजप्तं तस्य नाशयति क्षणात् |
चेष्टग्रहमहारोगान् घोरं वाथाभिचारकम् ॥३६॥
गदोन्मादमहोत्पातभये पुंसां स्मरेन्मनुम् |
तदुद्भवं महादुःखं नाशमेति सुमन्त्रिणः ॥३७॥
क्रूरं नृसिंहं संस्मृत्य शत्रुं च मृगशावकम् |
कन्धरायां गृहीत्वा तं निक्षिप्तं दिक्षु चिन्तयेत् ॥३८॥
सबान्धवस्य झटिति ह्युच्चाटो भवति ध्रुवम् |
कृत्वा करैश्च युगपत्पातितं हरिणा स्वयम् ॥३९॥
नखरैर्दार्यमाणं तं संस्मरेन्निशितैः शरैः |
अष्टाधिकशतं नाम्ना जपेन्मनुमनन्यधीः ॥४०॥
मण्डलस्येष मध्ये स्याद्रिपुर्वैवस्वतातिथिः |
कलिद्रुमभवैः काष्ठैः सम्यक्संदीपितेऽनले ॥४१॥
रिपुसंघक्षयकरं नृसिंहं चन्दनादिभिः |
समभ्यर्च्य प्रजुहुयाच्छरान् साग्रान् समूलकान् ॥४२॥
सहस्रमेकं च मनुं भक्षयञ्च शत्रुमुत्कटम् |
जपन्शरान् विनिक्षिप्य शत्रुसेनां विनाशयेत् ॥४३॥
जुहुयात्सप्तदिवसं ततो राज्ञश्चमूं सुधीः |
सुदिने च शुभे लग्ने शत्रुसैन्यजिगीषया ॥४४॥
प्रस्थापयेत्तां सुदृढां दंशितां बलिभिर्वरैः |
तदग्रे चिन्तयेद्देवं नृसिंहं शत्रुसंचयम् ॥४५॥
भक्षयन्तं जपेन्मन्त्री कुर्यादायाति सा चमूः |
यावत्तावद्रिपूञ्जित्वा सर्वान् राजश्रिया सह ॥४६॥
आगच्छेद्धूपतिः शूरः पश्चान्मन्त्रिणमादरात् |
तोषयेत्क्षेत्रवसुभिर्वस्त्रालङ्करणैः शुभैः ॥४७॥
मन्त्रिणो यदि संतोषो न भवेन्नृपतेस्तदा |
अनर्थः सुमहानेव जायते दुःसहो भृशम् ॥४८॥
तस्माद्गुरुं समभ्यर्च्य तोषयेन्न तु दूषयेत् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
कृशानुगेहयुग्मके विलिख्य तारमध्यगम् |
नारसिंहमस्य कोणके सुदर्शनं मनुं तथा ॥४९॥
स्वशक्तिवेष्टितं बहिस्तथाष्टपत्रपद्मकम् |
वसुप्रमिताणवर्णकांश्च मायया बहिर्युतम् ॥५०॥
ततः पतङ्गपत्रके च वासुदेवसन्मनुम् |
लिखेत्सुवेष्ट्य मायया च षोडशारके स्वरान् ॥५१॥
बहिश्च शक्तिवेष्टितं ततो ह्यनुष्टुभापि तत् |
दले तदर्णसंयुते च शक्तिवेष्टितं बहिः ॥५२॥
(बहिर्वृत्तमध्यं)
ततः पूर्वभागे लिखेत्कादिवर्गाष्टकं दक्षिणे भादिकान् रुद्रसंख्यान् |
लिखेत्पश्चिमे नादिकान् द्वादशार्णान् द्वयं पार्श्वयुग्मं लिखेद्यन्त्रमेतत् ॥५३॥
वरं साधितं होमसंपातपूजाजपैर्धृतं स्वात्मसंतर्पयेच्च |
शुभं सच्चतुर्वर्गवाञ्छाफलौघप्रदं नारसिंहं महाचक्रमेतत् ॥५४॥
इति |
अस्यार्थः—आदौ षट्कोणं कृत्वा तन्मध्ये प्रणवोदरं ससाध्यं नृसिंहबीजमालिख्य, षट्कोणेषु सुदर्श-
[पादटिप्पण्यः: १ “दुष्टभ्यः” ख. पाठः |
२ “संचयन्” ख. पाठः |
३ “ध्यापयेत्” ख. पाठः |
४ “मुक्तम्” ख. पाठः |
]
नषडक्षरस्यैकैकमक्षरं विलिख्य, तद्बहिर्वृत्तद्वयं कृत्वा तयोरन्तराले निरन्तरं मायाबीजेन संवेष्ट्य, तद्बहिरष्टपत्रेषु नारायणाष्टाक्षराणि विलिख्य, तद्बहिः प्राग्वन्मायया संवेष्ट्य, द्वादशदलेषु वासुदेवद्वादशाक्षराणि आलिख्य, बहिर्माययावेष्ट्य, तद्बहिः षोडशदलेषु षोडश स्वरान् सबिन्दुकान् विलिख्य, बहिः प्राग्वन्माययावेष्ट्य, तद्बहिर्द्वात्रिंशद्दलेषु मूलमन्त्रार्णान् विलिख्य, प्राग्वच्छक्त्या संवेष्ट्य, तद्बहिर्वृत्तं कृत्वा तदन्तराले पूर्वभागे कंखंगंघंङंचंछंजं—इत्यष्टवर्णानालिख्य, तद्दक्षिणान्तराले झंञंटंठंडंढंणंतंथंदंधं—इत्येकादशवर्णानालिख्य, तत्पश्चिमान्तराले नंपंफंबंभंमंयंरंलंवंशंषं—इति विलिख्य, तदुत्तरान्तराले संहं—इति विलिख्य, तत्पार्श्वयोर्दक्षे ळं वामे क्षं इति विलिखेत् |
[अन्तिमयोर्वर्णयोः पाठोऽस्पष्टः |
] एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति ॥ तथा—
प्राक्प्रत्यङ्नवरेखाश्च पञ्च स्युर्दक्षिणोत्तरम् |
द्वात्रिंशत्प्रमितान्येवं जायन्ते कोष्ठकानि च ॥५५॥
तस्याग्रिमगता रेखाः फणाकाराश्च कारयेत् |
लिखेन्नृसिंहबीजं च द्वात्रिंशत्कोष्ठकेषु च ॥५६॥
मन्त्रराजं समालिख्य ह्यधो रेखाश्च वर्धयेत् |
पुच्छाकाराश्च तास्तत्र साध्यनाम लिखेत्सुधीः ॥५७॥
संपातयेद्धोमशिष्टैः सर्वरोगादिनाशनम् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति |
अस्यार्थः—तत्र प्राक्प्रत्यक् नव रेखा दक्षिणोत्तरं पञ्च रेखाश्च कृत्वा, ताभिर्द्वात्रिंशत्कोष्ठानि निष्पाद्य, तस्य पूर्वाग्रनवरेखाभिः पञ्च फणान् कृत्वा, तेषु फणेषु नृसिंहबीजं विलिख्य, द्वात्रिंशत्कोष्ठेषु पङ्क्त्याकारेणेशानकोष्ठादिक्रमेण मूलमन्त्रस्य द्वात्रिंशद्वर्णानालिख्य, अधोगतनवरेखाः पञ्च पुच्छाकारेण वर्धयित्वा तेषु पुच्छेषु साध्यनाम लिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति ॥ तथा—
अष्टपत्रे कर्णिकायां साध्याख्याकर्मसंयुतम् |
नृसिंहबीजं विलिखेदष्टपत्रेषु संलिखेत् ॥५८॥
चतुर्वर्णप्रमाणेन मन्त्रराजं सुसाधितम् |
यन्त्रं क्षुद्रामयघ्नं च सर्वरक्षाकरं परम् ॥५९॥
इति |
अस्यार्थः—अष्टदलकमलं कृत्वा तत्कर्णिकायां ससाध्यं नृसिंहबीजं विलिख्य, अष्टसु दलेषु मन्त्राक्षराणि चत्वारि २ विलिख्य विनियुञ्ज्यात् |
एतदुक्तफलदं भवति ॥ तथा—
ससाध्यनिजबीजयुग्वसुदले मनोवर्णकांश्चतुष्परिमितान्लिखेल्लिपिवृतं बहिः कारयेत् |
स्वबीजयुतकोणयुक् क्षितिपुरद्वयेनावृतं रिपुग्रहविषव्रजामयहरं च लक्ष्मीप्रदम् ॥६०॥
इति |
अस्यार्थः—अष्टदलकमलं कृत्वा तत्कर्णिकायां ससाध्यं नृसिंहबीजं विलिख्य, तद्दलेषु मूलमन्त्रार्णांश्चतुरश्चतुरो विलिख्य, बहिर्वृत्तद्वयं कृत्वा तदन्तरालवीथ्यां सबिन्दुकान् मातृकार्णान् विलिख्य, तद्बहिरष्टकोणं कृत्वा तत्कोणेषु नृसिंहबीजं विलिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति |
एतद्यन्त्रयुतं सम्यङ्मण्डलं लक्षणान्वितम् |
रम्यं नवपदं कृत्वा कलशान् स्थापयेद्बुधः ॥६१॥
नव संशोभनांस्तत्र कषायोदकपूरितान् |
वस्त्रयुग्मसमायुक्तानावाह्य नृहरिं विभुम् ॥६२॥
संपूजयेच्चन्दनाद्यैः शान्तकायं मनोरमम् |
पूर्वादिषु स्तम्भनादीन् यजेन्मन्त्री समाहितः ॥६३॥
अष्टाधिकं ततो मन्त्रं सहस्रं प्रजपेत्सुधीः |
एवं जलैः साधितैस्तेनरं मन्त्रं त्रिरब्रुवन् ॥६४॥
अभिषिञ्चेन्मृत्युमुखादवश्यं स निवर्तते |
ग्रहाभिचारभूतादिभयं नश्यति तत्क्षणात् ॥६५॥
भोजयेद्देवताबुद्ध्या भूदेवांस्तोषयेदपि |
प्राणप्रदात्रे गुरवे वित्तशाठ्यविवर्जितम् ॥६६॥
स्वकीयार्थानुरूप्येण प्रदद्याद्दक्षिणां नरः |
स वैदिकीं लभेत्सिद्धिं परत्रापि च मोदते ॥६७॥
इति |
तथा—मन्त्रान्तरम् |
वर्णान्त्याग्नी सभुवनौ बिन्दुनादोत्तमाङ्गकौ |
नृसिंहबीजमाख्यातं सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ १ ॥
हृल्लेखासंपुटं केचित् संगिरन्ते मनुं त्विमम् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
वर्णान्त्यः क्षकारः, अग्नी रेफः, भुवन औकारः, बिन्दुरनुस्वारः, नादोऽर्धचन्द्रः, एभिः क्ष्रौं इति नृसिंहबीजं भवति |
तथा—
ऋषिरत्रिश्च गायत्री छन्दः श्रीनृहरिः शुभः |
देवता दीर्घयुग्बीजेनैवाङ्गं परिकल्पयेत् ॥ २ ॥
क्ष्रांक्ष्रीं इत्यादि षडङ्गकम् |
ध्यानार्चनहोमादि सर्वं पूर्ववदाचरेत् |
एकलक्षं जपेन्मन्त्रं हविष्याशी जितेन्द्रियः ॥ ३ ॥
तद्दशांशं हुनेत् सम्यग् घृताक्तैः पायसैः शुभैः |
तर्पयेच्छुद्धसलिलैः कृत्वा चात्माभिषेचनम् ॥ ४ ॥
ब्राह्मणान् सम्यगाराध्य सिद्धमन्त्रः समाचरेत् |
मन्त्रराजोदितान् सर्वान् प्रयोगानत्र साधकः ॥ ५ ॥
अष्टाधिकसहस्रेण जपैश्च कलशोदकैः |
विषार्तमभिषिञ्चेत मुच्यते हि विषेण सः ॥ ६ ॥
मुच्यतेऽन्यैश्च सर्पाद्यैर्लूतामूषकजैरपि |
बहुपादवृश्चिकोत्थैश्च निर्विषो भवेद् ध्रुवम् ॥ ७ ॥
अनेन मनुना जप्तं भस्माष्टोत्तरकं शतम् |
शिरोऽक्षिकर्णहृत्कुक्षिकण्ठरोगान् विनाशयेत् ॥ ८ ॥
विसर्पिणीं वमिं हिक्कां ज्वरं चैव विनाशयेत् |
मन्त्रौषधाभिचारादिसंभूतांश्च विकारकान् ॥ ९ ॥
शमयेद्भस्म संजप्तं नात्र कार्या विचारणा |
मृत्युस्थाने लिखेन्मन्त्रं ससाध्यं च दहन्निव ॥ १० ॥
करेण चक्षुषा मन्त्रं जपेदष्टदिनावधि |
अष्टाधिकं सहस्रं च म्रियते रिपुरस्य तु ॥ ११ ॥
वश्यमाकृष्टिविद्वेषमोहोंच्चाटादिकानि च |
कुर्यादयुतजापेन तत्तद्होमकर्मणा ॥ १२ ॥
एवमेकाक्षरो मन्त्रः प्रोक्तः सर्वसमृद्धिदः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति ॥ सारसंग्रहे—मन्त्रान्तरम् |
षडक्षरस्य मन्त्रस्य विधानमभिधीयते |
पाशबीजं शक्तिबीजं स्वबीजाङ्कुशबीजके ॥ १ ॥
कवचास्त्रान्तिकः प्रोक्तः षडर्णो नृहरेर्मनुः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
पाशः आं, शक्तिः ह्रीं, स्वबीजं नृसिंहबीजं क्ष्रौं, अङ्कुशः क्रों, कवचं हुं, अस्त्रं फट् ॥
ऋष्याद्या ब्रह्मपङ्क्तिश्रीनृसिंहाः संप्रकीर्तिताः |
मन्त्रार्णैरङ्गषट्कं स्यात् ततो देवं विचिन्तयेत् ॥ २ ॥
पायात् क्रोधप्रदीप्तः स्वविकृतवदनः शोणवर्णश्च नाभे-
रूर्ध्वं चन्द्रावदातिः रविशशिहुतभुङ्नेत्र उग्रार्द्रदंष्ट्रः |
हस्ताब्जैश्चक्रशङ्खौ गुणसृणिशकुलिशान् सद्गदां दारणाख्यां
बिभ्राणो भीमकायो विविधमणिगणैर्भूषितो वो नृसिंहः ॥ ३ ॥
हस्ताद्यैश्चक्रशङ्खौ |
तदाद्यधःस्थयोरस्य |
तदाद्यधःस्थयोरपरे |
सर्वाधःस्थाभ्यां दारणमुद्रा |
तस्या लक्षणं तु वैखानसपञ्चरात्रे—“मिथः संसृष्टसन्मुख्याङ्गुलय ऋज्वधोमुखाः |
स्वस्थानसरलाङ्गुष्ठा मुद्रैषा दारणाभिधा” ॥ इति ॥
पूर्वोदिते शुभे पीठे मूर्तिं मूलेन कल्पयेत् |
तस्यां मूर्तौ समावाह्य देवं सर्वोपचारकैः ॥ ४ ॥
संपूज्यावरणं पश्चात् क्रमतः परिपूजयेत् |
पुराङ्गानि समभ्यर्च्य ह्यायुधानि प्रपूजयेत् ॥ ५ ॥
अरिं शङ्खं गुणं चैव सृणिं च कुलिशं गदाम् |
खड्गं खेटं समभ्यर्च्य लोकपालान् बहिर्यजेत् ॥ ६ ॥
वज्रादीनि ततो बाह्ये पूजयेद् गन्धपुष्पकैः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि—ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे—पङ्क्तिच्छन्दसे नमः |
हृदये—श्रीनृसिंहाय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य प्राग्वद्विनियोगमुक्त्वा, मूलषडर्णैः षडङ्गानि विन्यस्य ध्यानाद्यङ्गार्चान्तेऽष्टदलेषु—चक्राय नमः |
शङ्खाय० |
पाशाय० |
अङ्कुशाय० |
वज्राय० |
गदायै० |
खड्गाय० |
खेटाय० |
इति संपूज्य लोकेशार्चादि सर्वं प्राग्वत् समापयेदिति |
तथा—
वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं केवलेन घृतेन च |
जुहुयात् तद्दशांशेन तर्पणादि ततश्चरेत् ॥ ७ ॥
एवं संसिद्धमन्त्रस्तु प्रयोगान् साधयेत् ततः |
तत्तत्कल्पोदितान् स्वार्थं परार्थं वाणुवित्तमः ॥ ८ ॥
अपामार्गसमिद्धिश्च प्लुताभिः पञ्चगव्यकैः |
जुहुयाच्च सहस्रैकं सप्ताहं भूतशान्तये ॥ ९ ॥
गुडूचीसमिधो दुग्धलोलितास्त्रिसहस्रकम् |
चतुर्दिनं प्रजुहुयाज्ज्वरशान्तिर्भविष्यति ॥ १० ॥
रक्तोत्पलैः प्रत्यहं यो मधुरत्रयलोलितैः |
(सहस्रसंख्यं जुहुयात् मासेनेष्टमवाप्नुयात् ॥ ११ ॥
मन्त्रं जपेद्वत्सरेण धनधान्यसमृद्धियुक् |
प्रफुल्लैररुणाम्भोजैर्मधुरत्रयलोलितैः) ॥ १२ ॥
सहस्रद्वादशमितं लक्ष्मीवाञ्जायते भुवि |
सर्वलोकप्रियः साध्यो भवेन्नैवात्र संशयः ॥ १३ ॥
प्रातस्त्रिमधुरोपेतलाजाभिः पक्षमात्रकम् |
सहस्रं जुहुयात् कन्यां कन्यार्थी लभतेऽचिरात् ॥ १४ ॥
वरार्थिनी लभेताशु वरं सर्वमनोहरम् |
तिलराजी (ः) त्वपामार्गपायसाज्यैर्हुनेत् सुधीः ॥ १५ ॥
स दीर्घायुरवाप्नोति विमुक्तः सकलैर्गदैः |
कलत्रपुत्रादियुतो धनधान्यसमन्वितः ॥ १६ ॥
शिखिगेहयुगोदरे लिखेद् भुवनेशीमथ साध्यसंयुताम् |
विलिखेदभ्रिषु मूलमन्त्रकं वसुपत्रे स्वरकेसरे चतुः ॥ १७ ॥
मनुराजसदर्णकाँल्लिखेल्लिपिसंवीतमथो बहिः पुनः |
वसुधापुरसंवृतं बहिस्त्वथ चिन्तामणिकोणमञ्जुलम् ॥ १८ ॥
नृहरेरथ यन्त्रमुत्तमं लिखितं भूर्जदले शिरोधृतम् |
विषरोगरिपुग्रहादिकं भयभूतज्वरमाशु नाशयेत् ॥ १९ ॥
इति |
अस्यार्थः—तत्र षट्कोणमध्ये हृल्लेखां ससाध्यामालिख्य, तत्कोणेषु मूलमन्त्रस्य षडक्षराण्यालिख्य, तद्बाह्येऽष्टदलमूलेषु द्वन्द्वशः स्वरानालिख्य, दलेषु मन्त्रराजस्य वर्णांश्चतुरश्चतुरो विलिख्य, तद्बहिर्वृत्तद्वयान्तराले सबिन्दुकान् कादिक्षान्तानालिख्य, तद्बहिश्चतुरस्रं कृत्वा तत्कोणेषु वक्ष्यमाणशैवचिन्तामणिबीजं विलिखेत् |
एतदुक्तफलदं भवति ॥ तथा—मन्त्रान्तरम् |
तारं नृसिंहबीजं हृद् डेऽन्तं भगवत्पदम् |
डेयुतो नरसिंहः स्याज्ज्वालामाली च डेयुतः ॥ १ ॥
डेयुक् च दीर्घदंष्ट्रः स्यादग्निनेत्रश्च डेयुतः |
सर्वरक्षोघ्नाय-पदं सर्वभूतविनाशना ॥ २ ॥
य सर्वज्वर च (वि) प्रोक्त्वा नाशनाय दहद्वयम् |
पच-रक्षयुगं हुंफट् वह्निजायावधिर्मनुः ॥ ३ ॥
सप्त (अष्ट) षष्ट्यक्षरः प्रोक्तो ज्वालामालीति विश्रुतः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
तारः प्रणवः |
नृसिंहबीजं क्ष्रौं |
हृन्नमः |
वह्निजाया स्वाहा |
सुगममन्यत् |
ऋषिः प्रजापतिश्छन्दो गायत्रं देवता हरिः |
नृसिंहरूपी मन्त्रार्णैः षडङ्गानि प्रविन्यसेत् ॥ ४ ॥
त्रयोदशदशस्थाण्वष्टादशार्काब्धिभिः क्रमात् |
षडङ्गानि मनोः कुर्याज्जातियुक्तानि मन्त्रवित् ॥ ५ ॥
स्थाणवः एकादश |
अर्का द्वादश |
अब्धयश्चत्वारः |
ध्यानम्—
उद्यत्कालानलाभं प्रलयहुतवहोद्दीप्तदंष्ट्राकरालास्यं
विद्युद्दामाभिरामप्रचुरघनसटाटोपभीमं त्रिनेत्रम् |
हस्ताब्जैः शङ्खचक्रे दधतमसिवरं खेटकं श्रीनृसिंहं
वन्दे दैत्यान्तकं तं मुनिसुरनिकरैः स्तूयमानं सदैव ॥ ६ ॥
वामोर्ध्वादितदधोऽन्तमायुधध्यानम् |
असिवरं खड्गश्रेष्ठम् |
पूर्वोदिते यजेत् पीठे नृहरिं सर्वकामदम् |
षडक्षराङ्गार्चविधिना सर्वदेवौघवन्दितम् ॥ ७ ॥
ॐक्ष्रौं नमो भगवते नरसिंहाय हृदयाय नमः |
ज्वालामालिने दीर्घदंष्ट्राय शिरः० |
अग्निनेत्राय सर्वरक्षोघ्नाय शिखा० |
सर्वभूतविनाशनाय सर्वज्वरविनाशनाय कवचाय० |
दह २ पच २ रक्ष २ नेत्रत्रयाय० |
हुंफट् स्वाहा अस्त्राय० |
इति करषडङ्गन्यासः |
प्रयोगः सुगमः |
तथा—
लक्षमेकं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं हुनेत् ततः |
कपिलासर्पिषा वह्नौ तर्पणादि विधाय च ॥ ८ ॥
मन्त्रराजवदेवात्र प्रयोगान् साधयेत् ततः |
विशेषतः क्षुद्रभूतज्वरनाशकरः परः ॥ ९ ॥
बहूदितेनात्र च किं जपन् मनुं मनुष्यवर्यो य इहातिभक्तः |
स निग्रहानुग्रहशक्तिमान् भवेत् परत्र विष्णोः पदमेति शाश्वतम् ॥ १० ॥
इति ॥ सारसंग्रहे—मन्त्रान्तरम् |
अथ लक्ष्मीनृसिंहस्य विधानमभिधीयते |
सर्वोपत्तारकं दिव्यं सर्वाभीष्टफलप्रदम् ॥ १ ॥
प्रणवः श्रीशक्तिलक्ष्मीबीजानि जयशब्दतः |
लक्ष्मीप्रियपदं डेन्तं नित्यप्रमुदितं वदेत् ॥ २ ॥
चेतसे प्रवदेल्लक्ष्मीश्रितार्धं डेन्तदेहकम् |
रमाशक्तिरमायुग् हृत् स्यात् त्रयस्त्रिंशदर्णकः ॥ ३ ॥
लक्ष्मीनृसिंहमन्त्रोऽयं जपतां सर्वकामदः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
प्रणव ॐ |
श्रीबीजं श्रीं |
शक्तिर्भुवनेश्वरीबीजं |
लक्ष्मीः श्रीं |
जय स्वरूपं |
लक्ष्मीप्रियपदं डेन्तं लक्ष्मीप्रियाय |
नित्यप्रमुदितचेतसे स्वरूपं |
लक्ष्मीश्रितार्धं स्वरूपं |
डेन्तदेहकं देहाय |
प्रणवरहितं बीजत्रयं |
हृन्नमः |
तथा—
ऋषिः प्रजापतिश्छन्दोऽनुष्टुब् लक्ष्मीनृसिंहकः |
देवता निजबीजेन षडङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥ ४ ॥
निजबीजेन नृसिंहबीजेन |
पुरस्तात् केशवः पातु चक्री जाम्बूनदप्रभः |
पश्चान्नारायणः शङ्खी नीलजीमूतसन्निभः ॥ ५ ॥
इन्दीवरदलश्यामो वामपार्श्वे गदाधरः |
गोविन्दो दक्षिणे पार्श्वे धन्वी चन्द्रप्रभो महान् ॥ ६ ॥
उत्तरे हलधृग्विष्णुः पद्मकिञ्जल्कसन्निभः |
आग्नेय्यामरविन्दाभो मुसली मधुसूदनः ॥ ७ ॥
त्रिविक्रमः खड्गपाणिर्नैरृत्यां ज्वलनप्रभः |
वायव्यां वामनो वज्री तरुणादित्यदीप्तिमान् ॥ ८ ॥
ऐशान्यां पुण्डरीकाक्षः श्रीधरः पट्टिशायुधः |
विद्युत्प्रभो हृषीकेशो ह्यवाच्यां दिशि मुद्गरी ॥ ९ ॥
हृत्पद्मे पद्मनाभो मे सहस्रार्कसमप्रभः |
सर्वायुधः सर्वशक्तिः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ॥ १० ॥
इन्द्रगोपकसङ्काशः पाशहस्तोऽपराजितः |
सबाह्याभ्यन्तरं देहं व्याप्य दामोदरः स्थितः ॥ ११ ॥
एवं सर्वत्र निच्छिद्रं नामद्वादशपञ्जरम् |
प्रविष्टोऽहं न मे किञ्चिद्भयमस्ति कदाचन ॥ १२ ॥
इति न्यासं विधायादौ लक्ष्मीनरहरिं स्मरेत् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
सर्पेन्द्रभोगनिलयः सुफणातपत्रो विद्युत्छशाङ्करुचिरः परमो नृसिंहः |
आलिङ्गितश्च रमयावतु दिव्यभूषो हस्तैर्दरारिकमलाभयदान् दधानः ॥ १३ ॥
दक्षाधःकरमारभ्य वामाधःकरपर्यन्तमायुधध्यानम् |
देवमावाह्य पूर्वोक्ते पीठे सम्यक् प्रपूजयेत् |
प्रथमाङ्गावृतिः प्रोक्ता द्वितीया शक्तिभिः स्मृता ॥ १४ ॥
भास्वती भास्करी चित्रा द्युतिरुन्मीलनी तथा |
रमा कान्तिर्धृतिश्चेति शक्तयोऽष्टौ रमापतेः ॥ १५ ॥
तृतीयावृतिरिन्द्राद्यैश्चतुर्थी च तदायुधैः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि—प्रजापतये ऋषये नमः |
मुखे—अनुष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदये—श्रीलक्ष्मीनृसिंहाय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य, प्राग्वद्विनियोगमुक्त्वा क्ष्रांक्ष्रीं इत्यादिना करषडङ्गन्यासं विधाय, पूर्वोक्तश्लोकेर्नामद्वादशपञ्जरन्यासं कृत्वा ध्यानाद्यङ्गार्चान्तेऽष्टसु दलेषु—भास्वत्यै नमः |
भास्कर्यै० |
चित्रायै० |
द्युत्यै० |
उन्मीलन्यै० |
रमायै० |
कान्त्यै० |
धृत्यै० |
इति संपूज्य लोकेशार्चादि प्राग्वत् कुर्यात् |
तथा—
षष्ट्युत्तरत्रिलक्षं तु प्रजपेत् तत्सहस्रकम् |
मध्वक्तमल्लिकापुष्पैर्जुहुयान्मन्त्रवित्तमः ॥ १६ ॥
अभ्यर्च्य सलिले देवं तर्पयेन्मनुना ततः |
अभिषिञ्चेत् स्वमूर्धानं ब्राह्मणान् भोजयेत् ततः ॥ १७ ॥
ततः प्रयोगान् कुर्वीत साधको निजवाञ्छितान् |
मल्लिकाकुसुमैर्होमः सर्वकाम्यकरः शुभः ॥ १८ ॥
इति ॥ तथा—मन्त्रान्तरम् |
तारो लक्ष्मीनृसिंहः स्याड्डेन्तः श्रीपूर्वकः परः |
मन्त्रो लक्ष्मीनृसिंहस्याष्टार्णोऽयं समुदीरितः ॥ १ ॥
लक्ष्मीनृसिंहो डेन्तः श्रीपूर्वकः श्रीलक्ष्मीनृसिंहायेति |
तथा—
ऋषिः प्रजापतिश्छन्दोऽनुष्टुब् देवो विशारदः |
नृसिंहश्च स्वबीजेन दीर्घयुङ्केन मन्त्रवित् ॥ २ ॥
षडङ्गानि मनोरस्य विदध्यात् प्रोक्तवर्त्मना |
ध्यानपूजादिकं सर्वं षडक्षरवदीरितम् ॥ ३ ॥
वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं घृतप्लुतैः |
पायसैर्जुहुयान्मन्त्री तर्पणादि ततश्चरेत् ॥ ४ ॥
इति ॥ तथा—मन्त्रान्तरम् |
जयशब्दं द्विरुच्चार्य श्रीनृसिंहेति चोच्चरेत् |
अष्टार्णो मनुराख्यातो ऋष्याद्यं पूर्ववच्चरेत् ॥ १ ॥
[पादटिप्पण्यः: १ “चिन्ता” ग. पाठः |
२ “रुचिः” ग. पाठः |
३ “जपेत् षष्टिसहस्राढ्यः” ख. पाठः |
]
पूर्ववत् पूर्वोक्ताष्टाक्षरवत् |
अङ्गार्चनपूजा च षडर्णवत् ॥ तथा—मन्त्रान्तरम् |
वदेद्बीजं डेन्तमत्स्यं बीजं डेन्तं च कूर्मकम् |
बीजं डेन्तं च वाराहं बीजं डेन्तं नृसिंहकम् ॥ १ ॥
बीजं डेन्तं वामनयुक् त्रिर्बीजं डेन्तरामयुक् |
बीजं कृष्णाय बीजं स्यात् कल्किने जययुग्मकम् ॥ २ ॥
शालग्रामाभिवासिने दिव्यसिंहस्वयम्भुयुक् |
पुरुषो डेयुतो हृत्स्वबीजान्त्योऽयं मनुर्मतः ॥ ३ ॥
नृसिंहबीजं मत्स्याय |
पुनर्नृसिंहबीजं कूर्माय |
इत्यादि त्रिरिति त्रिवारं बीजं रामाय |
पुनर्बीजं रामाय |
पुनर्बीजं रामायेति हृन्नमः |
ऋष्याद्या अत्र्यतिच्छन्दोनृसिंहा गदिताः क्रमात् |
षड्दीर्घयुक्स्वबीजेन षडङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥ ४ ॥
मन्त्रराजवदेवास्य ध्यानपूजादिकं भवेत् |
अङ्गान्ते चाथ मत्स्यादिकावतारांश्च पूजयेत् ॥ ५ ॥
इति |
अथ प्रयोगः—प्रातःकृत्यादिप्राणायामत्रयं विधाय अत्रिऋषये नमः शिरसि |
अतिच्छन्दसे छन्दसे नमो मुखे |
श्रीनृसिंहाय देवतायै नमः हृदये |
इति विन्यस्य, प्राग्वद्विनियोगमुक्त्वा क्ष्रांक्ष्रीं इत्यादिना षडङ्गन्यासः |
अङ्गपूजानन्तरं ॐमत्स्याय नमः |
कूर्माय० |
इत्यादिभिः पूजयेत् |
तथा—
अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं साज्येन हविषा ततः |
जुहुयात् तद्दशांशेन तर्पणादि ततश्चरेत् ॥ ६ ॥
काम्यकर्माणि चान्यानि मन्त्रराजवदेव हि |
(१ अथ वीरनृसिंहस्य मन्त्रः संप्रोच्यतेऽधुना ॥ ७ ॥
प्रणवो हृद्भगवते वीरसिंहाययोर्नृ च |
ज्वालामालापिनद्धाङ्गायाग्निनेत्राय सर्वभू ॥ ८ ॥
तविनाशनाय-पदं दहयुग्मं पचद्वयम् |
रक्षयुग्मं शक्तियुग्ममस्त्रानलवधूस्तथा ॥ ९ ॥)
इति |
वीरसिंहाययोर्नृ चेति वीरपदसिंहायपदयोर्मध्ये नृ इत्यर्थः |
तेन वीरनृसिंहायेति |
एवमग्रेऽपि |
शक्तियुग्मं मायाबीजद्वयं |
सुगममन्यत् |
तथा—
(२) मन्त्रान्तरमथो वच्मि तथैवाशु फलप्रदम् |
प्रणवो हृद्भगवते वीरसिंहाययोर्नृ च ॥ १ ॥
डेन्तं ज्वालामालिपदं दीप्तदंष्ट्रं च डेयुतम् |
अग्निनेत्राय सर्वान्ते रक्षोघ्नाय पदं वदेत् ॥ २ ॥
सर्वभूतविनाशान्ते नायान्ते सर्वशब्दतः |
ज्वरं विनाशयेति स्याद्धनयुग्मं दहद्वयम् ॥ ३ ॥
पचद्वयं बन्धयुग्मं रक्षयुग्मं वदेत् ततः |
वर्मास्त्राग्निवधूर्वीरनृसिंहस्य मनुर्मतः ॥ ४ ॥
(३) अथ मन्त्रान्तरं तस्य वक्ष्यते सर्वकामदम् |
अग्निनेत्रायान्तकं तु पूर्वमन्त्र उदाहृतः ॥ ५ ॥
ततो वदेत् सर्वभूतविनाशाय ततो वदेत् |
सर्वज्वरविनाश च नाय सर्वं च दंष्ट्रि ॥ ६ ॥
नाशनाय हनद्वन्द्वं दहयुक् पचयुग्मकम् |
बन्धरक्षयुगं पश्चान्मायाहुंफट् द्विठावधिः ॥ ७ ॥
एतन्मन्त्रत्रयस्यापि विधानं पूर्वमीरितम् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
पूर्वमीरितं मन्त्रराजोक्तम् |
मन्त्रान्तरम्—
तारं नृसिंहबीजं च महासिंहाययोर्नृ च |
हृदन्तो दशवर्णः स्यान्नृसिंहमनुरुत्तमः ॥ १ ॥
ऋषिश्च वामदेवाख्यो विराट् छन्द उदाहृतम् |
नृसिंहो देवता चास्य सर्वदेवौघवन्दितः ॥ २ ॥
षड्दीर्घयुक्स्वबीजेन षडङ्गन्यासमाचरेत् |
ध्यानपूजादिकं सर्वमस्य पूर्ववदाचरेत् ॥ ३ ॥
पूर्ववदिति अष्टाक्षरलक्ष्मीनृसिंहवत् |
आदिपदेन पुरश्चरणतद्धोमद्रव्यादिकं गृह्यते |
तदा तत्र वर्णलक्षमित्युक्तेस्तत्रापि वर्णलक्षं दशलक्षं प्राप्यते |
मन्त्रान्तरम्—
तारं नृसिंहबीजं हृद् डेन्तं च भगवत्पदम् |
नरसिंहाय मन्त्रोऽयं त्रयोदशभिरक्षरैः ॥ १ ॥
वामदेवो मुनिः प्रोक्तो जगती छन्द ईरितम् |
देवता नरसिंहोऽत्र स्वबीजेनाङ्गकल्पनम् ॥ २ ॥
ध्यानपूजाजपार्चादि षडक्षरवदीरितम् |
तारं सहस्रारपदं ज्वालान्ते वर्तिने पदम् ॥ ३ ॥
नृसिंहबीजं हनयुग् हुंफट् स्वाहान्तिको मनुः |
एकोनविंशत्यर्णोऽयं नृहेश्चक्रसंज्ञकः ॥ ४ ॥
तारः प्रणवः |
नृसिंहबीजं पूर्वोक्तं |
हनयुक् हनहनेति |
तथा—
ऋषिर्जयन्त आख्यातश्छन्दो गायत्रमिष्यते |
सुदर्शननृसिंहोऽस्य देवता परिकीर्तिता ॥ ५ ॥
चक्रराजाय हृत् प्राङ्गं ज्वालाचक्राय वै शिरः |
जगच्चक्राय च शिखा कवचं तस्य संमतम् ॥ ६ ॥
असुरान्तकचक्राय ह्यस्त्राणुश्च महापरम् |
सुदर्शनायेति मनुः पञ्चाङ्गं समुदीरितम् ॥ ७ ॥
चक्रासनस्य मध्यस्थकालाग्निसदृशद्युतिम् |
चतुर्भुजं विवृत्तास्यं चतुश्चक्रधरं हरिम् ॥ ८ ॥
कोटिभास्वन्महद्रूपं त्रिनेत्रं चोग्रविग्रहम् |
ध्यायेत् समस्तदुःखौघज्वरभूतविनाशनम् ॥ ९ ॥
पूर्वोक्ते वैष्णवे पीठे पूजयेदुक्तवर्त्मना |
अङ्गानि पूजयेद् दिक्षु जयाद्याः पूजयेत् क्रमात् ॥ १० ॥
जया च विजया पश्चादजिता चापराजिता |
विदिक्षु पूजयेत् पश्चान्मदनां मोदिनीं तथा ॥ ११ ॥
सहाख्यां सिद्धिसंज्ञां च पुरतः पूजयेत्ततः |
कृष्णाभौ सितदंष्ट्रौ तौ(?)द्वितीयावृतिरीरिता ॥ १२ ॥
अङ्गा(इन्द्रा)दिभिस्तृतीया स्याद्वज्रादिभिरनन्तरम् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि—जयन्ताय ऋषये नमः |
मुखे—गायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदये—श्रीसुदर्शननृसिंहाय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य, चक्रराजाय हृदयाय नमः |
ज्वालाचक्राय शिरसे० |
जगच्चक्राय शिखा० |
असुरान्तकचक्राय कवचाय० |
महासुदर्शनाय अस्त्राय० |
इति पञ्चाङ्गमन्त्रान्मूलाभिमृष्टकराङ्गुलीषु विन्यस्य, नेत्रवर्जं हृदयादिपञ्चाङ्गेषु विन्यस्य ध्यानादिपुष्पोपचारान्तेऽङ्गानि संपूज्य, दिग्दलेषु—जयायै नमः |
विजयायै० |
अजितायै० |
अपराजितायै० |
विदिग्दलेषु—मदनायै० |
मोदिन्यै० |
सहायै० |
सिद्ध्यै० इति संपूज्य, लोकेशार्चादि प्राग्वत् कुर्यात् |
तथा—
रविलक्षं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं शुभैस्तिलैः |
हुनेत् पुष्पैस्तर्पयेच्च चत्वारिंशत्सहस्रकम् ॥ १३ ॥
आज्येन जुहुयान्मन्त्री सहस्रं च नमस्क्रियाम् |
तर्पणादि ततः कुर्यात् पूर्वोक्तविधिना सुधीः ॥ १४ ॥
ततः सिद्धमनुर्मन्त्री काम्यकर्माणि साधयेत् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
तिलैः पुष्पैः घृतैश्च प्रतिद्रव्यं चत्वारिंशत्सहस्रमित्यर्थः |
रविलक्षं द्वादशलक्षम् |
तथा—
ब्राह्मणो जप्तुमिच्छेत्तु कुशानास्तीर्य भूतले |
तस्मिन् देशे समाराध्य सुदर्शननृसिंहकम् ॥ १५ ॥
मन्त्रं सहस्रमाजप्य हुनेद् देवस्य सन्निधौ |
सहस्रं मूलमन्त्रेण ह्यपामार्गसमिद्वरैः ॥ १६ ॥
तद्भस्मतिलकं कृत्वा निर्गच्छेच्छत्रुसन्निधौ |
दासवत् कुरुते शत्रून् स सत्यं नात्र संशयः ॥ १७ ॥
अथ शत्रुमनुस्मृत्य तर्पणं चापि कारयेत् |
अयुते जयमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥ १८ ॥
[पादटिप्पणी: १ “त्वक्…” ख. पाठः; अक्षराणि अस्पष्टानि |
]
अथोदुम्बरपीठे तु देवदेवं निवेशयेत् |
तस्याग्रे वर्तुले कुण्डे होतव्या खादिरी समित् ॥ १९ ॥
अयुतं यो घृताक्तां तु मध्वक्तां वा जितेन्द्रियः |
जयमाप्नोति स वादे नित्यं परशुरामवत् ॥ २० ॥
तप्तहाटकं पट्टं रचयित्वा तु चक्रकम् |
तेनाङ्गुलीयकं कृत्वा जपहोमादिसाधितम् ॥ २१ ॥
धारयेद् दक्षिणे हस्ते मृत्युं रोगाञ्जयेदरीन् |
राज्ञः सकाशात् पूजां च लभते धारयन् सदा ॥ २२ ॥
जलं त्रिसप्तजप्तं तु सर्वोदर्गदान्तकम् |
पूर्वं नवशिफानिष्कत्रयं लवणसंयुतम् ॥ २३ ॥
स्पृष्ट्वा जप्तं तज्जले गुन्मशूलादि मासतः |
मासमेकं प्रतिदिनं दूर्वाहोमं सहस्रकम् ॥ २४ ॥
कृत्वा संपूजयेद् देवं राजयक्ष्मा प्रणश्यति |
तिलैर्वा मधुना वापि तादृग्घोमः प्रमेहनुत् ॥ २५ ॥
नेत्ररोगः सहस्रेण पद्महोमेन नश्यति |
त्रिसप्तजप्ततोयेन क्षालनं नेत्ररोगनुत् ॥ २६ ॥
दशधा जप्ततोयेन करेणैव सेचयेत् |
तावत् सुमन्त्रितेनापि नवनीतेन लेपनात् ॥ २७ ॥
सप्ताहं वार्धसप्ताहं नाशयन्ति विसर्पकान् |
अपामार्गेण जुहुयान्नित्यमष्टोत्तरं शतम् ॥ २८ ॥
जप्त्वा तावन्नमस्कारं कुर्यान्मासमतन्द्रितः |
अपस्मारादिकानन्यान् ग्रहान् सर्वान् विनाशयेत् ॥ २९ ॥
शुद्धाद्भिः पूरितं कुम्भं चन्द्रमण्डलमध्यगम् |
सुदर्शननृसिंहं तु सुधाविग्रहधारिणम् ॥ ३० ॥
यथावच्चिन्तयेत् तत्र पूजयेच्चोपचारकैः |
जप्त्वा शतं सहस्रं वा दष्टं तेनैव सेचयेत् ॥ ३१ ॥
तथा सुधौघाम्भस्तु ह्यङ्गस्पर्शाद्विषं हरेत् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः; मध्यपदस्य पाठः अस्पष्टः] ॥
पद्मं पङ्क्तिदलं हनद्वययुतं मध्ये ससाध्यं ध्रुवे
मन्त्रार्णान् द्विश आलिखेद् दलमनुप्रान्तेऽन्तिमं तद्बहिः |
षट्कोणे निजबीजमग्निसदनं ज्वालापरीतं लिखेद्
दीक्ष्यं जपहुतादिसाधितमिदं रक्षाकरं शत्रुहृत् ॥ ३२ ॥
इति |
अस्यार्थः—त्रिकोणाभ्यन्तरे षट्कोणं तदन्तर्दशदलकमलं च कृत्वा तत्कर्णिकायां प्रणवमध्ये “अमुकं हन २” इति शत्रुनाम विलिख्य (दलेषु नवसु मन्त्राक्षराणि द्वन्द्वशोऽष्टादश विलिख्य) दशमदलेऽन्त्यमक्षरं मन्त्रस्य विलिख्य षट्कोणेषु नृसिंहबीजं विलिख्य तद्बहिर्भूपुरत्रयं कुर्यात् |
जपहोमपूजादिभिः साधितमेतद्यन्त्रं शत्रुनाशनं रक्षाकरं च भवतीति ॥ अथ श्रीराममन्त्राः |
सारसंग्रहे—
अथ राममनून् वक्ष्ये श्रेष्ठान् वैष्णवतन्त्रके |
तत्रादौ मन्त्रराजस्तु षडर्णः प्रोच्यतेऽधुना ॥ १ ॥
गाणपत्येषु सौरेषु शाक्तशैवेष्वभीष्टदः |
वैष्णवेष्वपि सर्वेषु राममन्त्रः फलाधिकः ॥ २ ॥
गाणपत्यादिमन्त्रेषु कोटिकोटिगुणाधिकाः |
मन्त्रास्तेष्वप्यनायासफलदोऽयं षडक्षरः ॥ ३ ॥
षडक्षरोऽयं मन्त्रस्तु सर्वाघौघविनाशनः |
मन्त्रराज इति प्रोक्तः सर्वेषामुत्तमोत्तमः ॥ ४ ॥
दैनन्दिनं च दुरितं पक्षमासर्तुवर्षजम् |
सर्वं दहति निःशेषं तृणाचलमिवानलः ॥ ५ ॥
ब्रह्महत्यासहस्राणि ज्ञानाज्ञानकृतानि च |
स्वर्णस्तेयसुरापानगुरुतल्पायुतानि च ॥ ६ ॥
सर्वाण्यपि शमं यान्ति मन्त्रराजानुकीर्तनात् |
ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं शूद्रं हत्वापि कल्मषम् ॥ ७ ॥
सञ्चिनोति नरो मोहाद्भ्रूणस्तदपि नाशयेत् |
ग्रामारण्यपशुघ्नस्य सञ्चितं दुरितं च यत् ॥ ८ ॥
[पादटिप्पणी: १ “तं च” ख. पाठः |
]
निःशेषं नाशयत्येव रामात्मा मन्त्रराजकः |
मद्यपानेन यत् पापं तदप्याशु विनाशयेत् ॥ ९ ॥
अभक्षभक्षणोत्पन्नं मिथ्याज्ञानसमुद्भवम् |
सर्वं विलीयते राममन्त्रस्यास्यैव कीर्तनात् ॥ १० ॥
श्रोत्रियस्वर्णहरणाच्चैनो यदुपगच्छति |
रत्नादेरपहारेण तदप्याशु विनाशयेत् ॥ ११ ॥
गत्वा तु मातरं मोहादगम्यां वापि योषितम् |
उपास्यानेन मन्त्रेण रामं तदपि नाशयेत् ॥ १२ ॥
महापातकयुक्तानां सङ्गत्या सञ्चितं च यत् |
नाशयेत् तत्कथालापशयनासनभोजनैः ॥ १३ ॥
पितृमातृवधोत्पन्नं बुद्धिपूर्वमघं च यत् |
निःशेषं नाशयत्येव कालत्रयसमुद्भवम् ॥ १४ ॥
तदनुष्ठानमात्रेण सर्वमेव प्रलीयते |
यत् प्रयागादितीर्थेषु प्रायश्चित्तादिकैरपि ॥ १५ ॥
नैवापनीयते पापं तदप्याशु विनाशयेत् |
कृच्छ्रैस्तप्तपराकैश्च नानाचान्द्रायणैरपि ॥ १६ ॥
पापं च नापनोद्यं यत् तदस्याशु विनाशयेत् |
आत्मतुल्यसुवर्णादिदानैर्बहुविधैरपि ॥ १७ ॥
किञ्चिदप्यपरिक्षीणं पापं तदपि नाशयेत् |
भूतप्रेतपिशाचाद्याः कूष्माण्डग्रहराक्षसाः ॥ १८ ॥
दूरादेव पलायन्ते मन्त्रराजप्रभावतः |
मालिन्यमपि साङ्कर्यं यच्च यावच्च दूषणम् ॥ १९ ॥
सर्वं विलयमाप्नोति मन्त्रराजानुकीर्तनात् |
अब्रह्मचर्यदोषाश्च नियमातिक्रमोद्भवाः ॥ २० ॥
स्त्रीणां च पुरुषाणां स्युर्मन्त्रेणानेन नाशिताः |
शान्तः प्रसन्नो वरदोऽक्रोधनो भक्तवत्सलः ॥ २१ ॥
मन्त्रराजसमो मन्त्रो जगत्स्वपि न विद्यते |
सकामानां भुक्तिदोऽयं निष्कामाणां च मुक्तिदः ॥ २२ ॥
नृणामुभयकामानां भुक्तिमुक्तिप्रदायकः |
रात्यभीष्टं महीसंस्थो राजते वा महीस्थितः ॥ २३ ॥
अथवा राक्षसा यस्मान्मरणं यान्ति सर्वतः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इत्यादि |
अत्रैव षडक्षरमन्त्रप्रभावकथनं सर्वेषामपि राममन्त्राणां साधारणं बोद्धव्यम् |
अथैकाक्षरमारभ्य क्रमेण सर्वे मन्त्रा उद्ध्रियन्ते |
तत्र श्रीस्कन्दयामले—
वह्निस्थं शयनं विष्णोरर्धचन्द्रविभूषितम् |
एकाक्षरो मनुः प्रोक्तो मन्त्रराजमुदुत्तमः ॥ १ ॥
वह्नी रेफः |
विष्णोः शयनमनन्तः आ |
अर्धचन्द्रोऽनुस्वारस्तेन रां |
अस्यार्थस्तत्रैव—
रेफोऽग्निरहमेवोक्तो विष्णुः सोमो म उच्यते |
मध्यगस्त्वावयोर्ब्रह्मा रविराकार उच्यते ॥ २ ॥
ज्योतींषि सकलीकृत्य श्रोण्याकाशो विभुः स्वयम् |
नादोऽपि धत्ते सन्मात्रं वामेवं परमेश्वरम् ॥ ३ ॥
इति |
सारसंग्रहे—
मूर्तिपञ्जरनामानं तन्न्यासं च कारयेत् |
ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्रं छन्दो रामोऽस्य देवता ॥ १ ॥
दीर्घार्धेन्दुयुजाङ्गानि कुर्याद् वह्न्यात्मना मनोः |
(वह्न्यात्मना रेफेण |
)
सरयूतीरमन्दारवेदिकापङ्कजासने |
श्यामं वीरासनासीनं ज्ञानमुद्रोपशोभितम् ॥ २ ॥
वामोरुन्यस्ततद्धस्तं सीतालक्ष्मणसंयुतम् |
अवेक्षमाणमात्मानमात्मन्यमिततेजसम् ॥ ३ ॥
शुद्धस्फटिकसङ्काशं केवलं मोक्षकाङ्क्षया |
चिन्तयेत् परमात्मानं भानुलक्षं जपेन्मनुम् ॥ ४ ॥
भानुलक्षं द्वादशलक्षम् |
तथा—
[पादटिप्पणी: १ “कवली” ख. पाठः |
]
“वह्निर्नारायणाढ्यो जाठरः केवलोऽपि च |
एकाक्षरोक्तमृष्यादि स्यादाद्येन षडङ्गकम्” ॥ १ ॥
केवल इत्यनेन दीर्घराहित्यमुक्तं नतु व्यञ्जनमात्रम् |
इति |
तथा—
तारमायारमानङ्गवाक्स्वबीजैश्च षड्विधः |
द्व्यर्णो मन्त्रराजः स्यात् सर्वाभीष्टफलप्रदः ॥ १ ॥
तारः प्रणवः |
माया भुवनेश्वरीबीजं |
रमा श्रीबीजं |
अनङ्गः कामबीजं |
वाग्वाणीबीजं |
स्वमुक्तरामबीजं |
इति तथा—
द्व्यर्णश्चन्द्रभद्रान्तो द्विविधश्चतुरक्षरः |
ऋष्यादि पूर्ववज् ज्ञेयमेतेषां च विचक्षणैः ॥ २ ॥
तथा—“सप्रतिष्ठौ रमौ वायुर्हृत्पञ्चार्णो मनुः स्मृतः” |
प्रतिष्ठा आ |
रमौ रेफमकारौ |
वायुर्यकारः |
हृन्नमः |
विश्वामित्रो मुनिः प्रोक्तः पङ्क्तिश्छन्दोऽस्य देवता |
रामभद्रो बीजशक्ती प्रथमर्णनती क्रमात् ॥ ३ ॥
भ्रूमध्ये हृदि नाभ्यन्ध्वोः पादयोर्विन्यसेन्मनुम् |
षडङ्गं पूर्ववत्कुर्याद्वा मन्त्रार्णैर्मनुनाङ्गकम् ॥ ४ ॥
मध्येवनं कल्पतरोर्मूले पुष्पलतासने |
लक्ष्मणेन प्रगुणितसव्यांसतूणसायकम् ॥ ५ ॥
अवेक्षमाणं जानक्या कृतव्यजनमीश्वरम् |
जटाभारलसच्छीर्षं श्यामं मुनिगणावृतम् ॥ ६ ॥
लक्ष्मणेन धृतच्छत्रमथवा पुष्पकोपरि |
दशास्यमथनं शान्तं ससुग्रीवविभीषणम् ॥ ७ ॥
विजयार्थी विशेषेण वर्णलक्षं जपेन्मनुम् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति |
तथा—
स्वकामशक्तिवाग्लक्ष्मीताराद्यः पञ्चवर्णकः |
षडक्षरः षड्विधः स्याच्चतुर्वर्गफलप्रदः ॥ ८ ॥
पञ्चाशन्मातृकामन्त्रवर्णप्रत्येकपूर्वकः |
लक्ष्मीवाङ्मन्मथादिश्च तारादिः स्यादनेकधा ॥ ९ ॥
श्रीमायामन्मथैकैकबीजाद्यन्तगतो मनुः |
चतुर्वर्णः स एव स्यात् षडर्णो वाञ्छितप्रदः ॥ १० ॥
स्वाहान्तो हुंफडन्तो वा नत्यन्तो वा भवेदयम् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
स चतुर्वर्णो यः पूर्वमुक्तो रामभद्ररामचन्द्र इत्येवंरूपो द्विविधः |
पञ्चाशद्वर्णपूर्वो बीजपूर्वश्च षडक्षरः |
तेन श्रींअंरामचन्द्र श्रींआंरामचन्द्रेत्यादि पञ्चाशत् |
एवं वाग्बीजादिः पञ्चाशत् |
कामबीजादिः पञ्चाशत् |
तारादिः पञ्चाशत् |
इति शतद्वयम् |
एवं श्रींअंरामभद्रेत्यादि, तेन चतुःशतम् ॥ अगस्त्योऽपि—(= अध्यात्म०)
रामित्येकाक्षरो मन्त्रो राम इत्यपरो मनुः |
चन्द्रान्तश्चैव भद्रान्तः पुनरेषा विभिद्यते ॥ १ ॥
पञ्चाशन्मातृकामन्त्रैर्वर्णप्रत्येकपूर्वकम् |
लक्ष्मीवाङ्मन्मथादिश्च सर्वत्र प्रणवादिकः ॥ २ ॥
श्रीमायेत्यादिः पूर्वोक्तो यो नमोन्तः षड्विधः स स्वाहान्तः षड्विधः, हुंफडन्तः षट्प्रकारः |
एवमष्टादश भेदाः |
तेनाष्टादशाधिकचतुःशतसंख्यश्चतुरक्षरपञ्चाक्षराभ्यामुत्पन्नाः षडक्षरभेदा इति |
तथा—
ब्रह्मा संमोहनः शक्तिर्दक्षिणामूर्तिरेव च |
अगस्त्यः श्रीशिवः प्राङ्मुनयोऽनुक्रमादिमे ॥ ३ ॥
छन्दो गायत्रसंज्ञं च श्रीरामो देवता मता |
अथवा कामबीजादेर्विश्वामित्रो मुनिर्मतः ॥ ४ ॥
छन्दो देव्यादिगायत्री रामभद्रोऽस्य देवता |
बीजशक्ती यथापूर्वं षडर्णान् विन्यसेन्मनोः ॥ ५ ॥
श्रीबीजयुक्तद्व्यधिकशतस्यागस्त्यऋषिर्विश्वामित्रो वा |
कामबीजयुक्तद्व्यधिकशतस्य संमोहनो विश्वामित्रो वा |
एवं वाग्बीजयुक्तस्य दक्षिणामूर्तिर्विश्वामित्रो वा |
(एवं तारादेः शिवो विश्वामित्रो वा |
) एतेन स्वबीजयुक्तस्य ब्रह्मैव |
मायायुक्तस्य शतद्वयस्य शक्तिरेव |
तथा स्वाहान्तानां षण्णां हुंफडन्तानां षण्णां च विश्वामित्र एवेतिसंभूय द्वादशाधिकशतमन्त्राणां स एवेति |
तथा—
[पादटिप्पण्यः: १ “प्रगुणितलक्ष्मणः कोषेण” क. ग. पाठः |
२ “विभज्यते” ख. पाठः |
३ “मातृकावर्णाः प्रत्येकं रामपूर्वकाः” ख. पाठः |
]
ब्रह्मरन्ध्रे भ्रुवोर्मध्ये हृन्नाभ्यन्धुषु पादयोः |
बीजैः षड्दीर्घयुङ्कैर्वा मन्त्रार्णैर्वा षडङ्गकम् ॥ ६ ॥
ध्यायेत् कल्पतरोर्मूले सुवर्णमयमण्डपे |
पुष्पकाख्यविमानान्तःसिंहासनपरिच्छदे ॥ ७ ॥
पद्मे वसुदले देवमिन्द्रनीलमणिप्रभम् |
वीरासनसमासीनं व्याख्यामुद्रोपशोभितम् ॥ ८ ॥
वामोरुन्यस्ततद्धस्तं सीतालक्ष्मणसंयुतम् |
सर्वाभरणसंपन्नं वर्णलक्षं जपेन्मनुम् ॥ ९ ॥
वर्णलक्षं षड्लक्षम् |
मन्त्रान्तरम्—
रामश्च चन्द्रभद्रान्तो डेन्तो नतियुतो द्विधा |
तारादिसहितः सोऽपि मन्त्रस्त्वष्टाक्षरः स्मृतः ॥ १० ॥
तारादयः षट् प्रागुक्तास्तैः सहितः स द्विविधः सप्ताक्षरस्तेनाष्टाक्षरो द्वादशप्रकारः |
“ताराद्यन्तगतः सोऽपि नवार्णः स्यादनेकधा” |
स सप्तार्ण एव तारादिषण्मध्यगतैरेकैकन संपुटितः |
तेन नवार्णोऽपि द्वादशविधः |
तारं रामश्चतुर्थ्यन्तः क्रोधास्त्रं वह्निवल्लभा |
अष्टार्णोऽयं परो मन्त्र ऋष्यादि स्यात् षडर्णवत् ॥ ११ ॥
क्रोधः हुं |
अस्त्रं फट् |
वह्निवल्लभा स्वाहा |
मन्त्रान्तरम्—
गुणबीजं वदेन्मायां हृद्रामाय पुनश्च ताम् |
शिवोमाराममन्त्रोऽयं वस्वर्णः स्ववसुप्रदः ॥ १२ ॥
गुणबीजं प्रणवः |
माया भुवनेशीबीजं |
हृन्नमः |
तां मायां |
स्ववसुप्रदो भुक्तिमुक्तिप्रदः |
ऋषिः सदाशिवः प्रोक्तो गायत्री छन्द उच्यते |
शिवोमारामचन्द्रोऽस्य देवता परिकीर्तिता ॥ १३ ॥
दीर्घया माययाङ्गानि तारपञ्चार्णयुक्तया |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
ॐनमोरामाय हां हृदयाय नमः |
ॐनमोरामाय हीं शिरसे० इत्यादि प्रयोगः |
ध्यानम्—
रामं त्रिनेत्रं सोमार्धधारिणं शूलिनं वरम् |
भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं कपर्दिनमुपास्महे ॥ १४ ॥
रामाभिरामां सौन्दर्यसीमां सोमावतंसिनीम् |
पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरां ध्यायेत् त्रिलोचनाम् ॥ १५ ॥
ध्यायन्नेवं वर्णलक्षं जपेत् त्रिमधुराप्लुतैः |
बिल्वपत्रैः फलैः पुष्पैस्तिलैर्वा पङ्कजैर्हुनेत् ॥ १६ ॥
दशांशमिति शेषः |
मन्त्रान्तरम्—
जानकीवल्लभं डेन्तं स्वाहान्तश्च हुमादिकः |
दशाक्षरोऽयं मन्त्रः स्याद्वसिष्ठोऽस्य मुनिः स्वराट् ॥ १७ ॥
छन्दश्च देवता रामः सीतापाणिपरिग्रहः |
आं बीजं द्विठः शक्तिः कामेनाङ्गक्रिया मता ॥ १८ ॥
द्विठः स्वाहाकारः |
कामेन षड्दीर्घयुङ्केन |
तथा—
शिरोललाटभ्रूमध्यतालुकण्ठेषु हृद्यपि |
नाभ्यन्धुजानुपादेषु दशार्णान् विन्यसेन्मनोः ॥ १९ ॥
अयोध्यानगरे रत्नचित्रे सौवर्णमण्डपे |
मन्दारपुष्पराजद्विताने तोरणाञ्चिते ॥ २० ॥
सिंहासनं समारूढं पुष्पकोपरि राघवम् |
रक्षोभिर्हरिभिर्देवैर्दिव्ययानगतैः शुभैः ॥ २१ ॥
संस्तूयमानं मुनिभिर्ग्रहैश्च परिसेवितम् |
सीतालङ्कृतवामाङ्गं लक्ष्मणेनोपशोभितम् ॥ २२ ॥
श्यामं प्रसन्नवदनं सर्वाभरणभूषितम् |
ध्यायन्नेवं जपेन्मन्त्रं वर्णलक्षमनन्यधीः ॥ २३ ॥
वर्णलक्षं दशलक्षम् |
तथा मन्त्रान्तरम्—
रामं डेन्तं धनुष्पाणयेऽन्ते स्याद्द्विठसुन्दरी |
दशाक्षरोऽयं मन्त्रः स्यान्मुनिर्ब्रह्मा विराट् स्मृतम् ॥ २४ ॥
[पादटिप्पण्यः: १ “समं” ख. पाठः |
२ “समारूढः” ख. पाठः |
३ “सद्” ख. पाठः |
]
छन्दोऽस्य देवता प्रोक्तो रामो राक्षसमर्दनः |
आद्यो बीजं द्विठः शक्तिस्तेनैवाङ्गानि पूर्ववत् ॥ २५ ॥
आद्यः रां इति |
तेनैव कामेन |
वर्णन्यासं तथा ध्यानं पौरश्चरणिकं विधिम् |
दशाक्षरोक्तवत् कुर्याच्चापबाणधरं स्मरेत् ॥ २६ ॥
ॐहृद्भगवते रामचन्द्रभद्रौ च डेयुतौ |
अर्कार्णो द्विविधो ह्यस्य ऋषिर्ध्यानादि पूर्ववत् ॥ २७ ॥
रामेति स्वरूपम् |
पूर्ववत् दशाक्षरवत् |
तथा—
श्रीपूर्वं जयमध्यस्थं त्रिविधं रामनाम च |
त्रयोदशार्ण ऋष्यादि पूर्ववत् सर्वकामदः ॥ २८ ॥
श्रीरामजयरामजयरामजय (१३) |
पदत्रयद्विरावृत्तेरङ्गं ध्यानं दशार्णवत् |
सतारं हृद्भगवते रामो डेन्तं महा ततः ॥ २९ ॥
पुरुषाय-पदं पश्चात् हृदन्तोऽष्टादशाक्षरः |
विश्वामित्रो मुनिश्छन्दो गायत्रं देवता मनोः ॥ ३० ॥
दशास्यददनो रामभद्रः प्रकीर्तितः |
तारं बीजं नमः शक्तिः षडङ्गं कल्पयेत् ततः ॥ ३१ ॥
मूलमग्रं कोसलेन्द्रं सत्यसन्धमनन्तरम् |
रावणान्तकनामानं सर्वलोकहितं तथा ॥ ३२ ॥
स्वादुप्रसन्नवदनं चतुर्थ्यां नमसा वदेत् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
मूलमन्त्रेण हृत् |
कोसलेन्द्राय नमः शिरः |
सत्यसन्धाय नमः शिखा |
रावणान्तकाय नमः कवचं |
सर्वलोकहिताय नमः नेत्रं |
स्वादुप्रसन्नवदनाय नमः अस्त्रं |
ध्यानम्—
नन्दिग्रामसखोपवने भरतायतनाञ्चिते |
रम्ये सुगन्धिपुष्पाद्यैर्भक्तवृन्दैश्च शोभिते ॥ ३३ ॥
निशानभेरीपटहशङ्खतूर्यादिनिःस्वने |
प्रवृत्तनृत्ये परितो जयमङ्गलभाषिते ॥ ३४ ॥
पाटीरमुद्रक्षणोशीरकर्पूरागरुगन्धिते |
नानाकुसुमसौरभ्यवाहिगन्धवहाञ्चिते ॥ ३५ ॥
देवगन्धर्वनारीभिर्गायन्तीभिरलंकृते |
सिंहासनसमारूढं पुष्पकोपरि राघवम् ॥ ३६ ॥
सौमित्रिसीतासहितं जटामुकुटशोभितम् |
चापबाणधरं श्यामं ससुग्रीवविभीषणम् ॥ ३७ ॥
हत्वा रावणमायान्तं कृतत्रैलोक्यरक्षणम् |
रामचन्द्रं हृदि ध्यायन् दशलक्षं जपेन्मनुम् ॥ ३८ ॥
(होमपूजाप्रयोगादि सर्वं ज्ञेयं षडर्णवत् |
) तथा—
रामभद्र महेपूर्वं ष्वासाग्निश्च घुतः परम् |
वीरं नृपोत्तमपदं दशास्यान्तक मां ततः ॥ ३९ ॥
ततो रक्ष ततो देहि पश्चाद् दापय मे प्रियम् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
अग्नी रेफः |
श्लोकरूपो मन्त्रः |
द्वात्रिंशदक्षरो मन्त्रो विश्वामित्रो मुनिर्मनोः |
छन्दोऽनुष्टुब् देवता च रामभद्रः प्रकीर्तितः ॥ ४० ॥
चतुष्करणवेदाब्धिवस्वर्णैरङ्गकल्पना |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
करणानि चत्वारि |
वेदाश्चत्वारः |
अब्धयश्चत्वारः |
वसवोऽष्टौ ॥ रामभद्र हृत् |
महेष्वासो शिरः |
रघुवीर शिखा |
नृपोत्तम कवचं |
दशास्यान्तक मां रक्ष नेत्रं |
देहि दापय मे धियं अस्त्रम् |
मूर्ध्नि भाले दृशोः श्रोत्रगण्डयुग्मे सनासिके |
आस्यदोःसन्धियुगले स्तनहृन्नाभिमण्डले ॥ ४१ ॥
कट्यां मेढ्रे पार्श्वपादसन्धिष्वर्णान् न्यसेन्मनोः |
पूर्वोक्तं ध्यानमत्रापि त्रिलक्षं नियतो जपेत् ॥ ४२ ॥
दृशोर्वर्णद्वयं, गण्डयोश्च, द्विवचनयुग्मपदाभ्याम् |
दोष्पत्सन्धयः षोडश |
पीतं वा चिन्तयेद्रामं धनार्थं यो मनुं जपेत् |
सतारं हृद्भगवते चतुर्थ्या रघुनन्दनम् ॥ ४३ ॥
रक्षोघ्नविशदं तद्वन्मधुरेति वदेत्ततः |
प्रसन्नवदनं डेन्तं वदेदमिततेजसे ॥ ४४ ॥
बलरामौ चतुर्थ्यन्तौ विष्णुं डेन्तं नतिं ततः |
प्रोक्तो मालामनुः सप्तचत्वारिंशद्भिरक्षरैः ॥ ४५ ॥
अमिततेजसे इत्यत्र पूर्वपदेन न सन्धिरक्षरसंख्यानुपपत्तेः |
तथा—
मुनिः पितामहश्छन्दः स्यादनुष्टुप् च देवता |
राज्याभिषिक्तो रामश्च बीजशक्ती यथा पुरा ॥ ४६ ॥
यथा पुरा तारनती |
“सप्तर्तुसप्तदशषड्रुद्रसंख्यैः षडङ्गकम्” |
ॐनमो भगवते हृत् |
रघुनन्दनाय शिरः |
रक्षोघ्नविशदाय शिखा |
मधुरप्रसन्नवदनाय कवचं |
अमिततेजसे नेत्रं |
बलाय रामाय विष्णवे नमोऽस्त्रम् |
शिरस्याननवृत्ते च भ्रूमध्येऽक्षद्वयोरपि |
श्रोत्रयोर्घ्राणयोश्चैव गण्डयोरौष्ठयोरपि ॥ ४७ ॥
दन्तयोरास्यदेशे च दोष्पत्सन्ध्यग्रकेषु च |
कण्ठे हृदि स्तनद्वन्द्वे पार्श्वयोः पृष्ठयोस्ततः ॥ ४८ ॥
जठरे नाभ्यधिष्ठाने गुह्ये वर्णान् प्रविन्यसेत् |
ध्यानं दशाक्षरप्रोक्तं लक्षमेकं जपेन्मनुम् ॥ ४९ ॥
बिल्वैः प्रसूनैः पत्रैर्वा फलैस्त्रिमधुराप्लुतैः |
मधुरत्रययुक्तेन पायसेनाथवाम्बुजैः ॥ ५० ॥
होमं दशांशतः कुर्यात् तथा सर्वत्र तर्पणम् |
रमा सीता चतुर्थ्यन्ता स्वाहान्तोऽयं षडक्षरः ॥ ५१ ॥
सीतामन्त्रश्च कथितः स्वतन्त्रोऽङ्गपरोऽपि च |
जनकोऽस्य ऋषिश्छन्दो गायत्रं देवता मनोः ॥ ५२ ॥
सीताभगवती प्रोक्ता श्रीबीजं शक्तिरन्त्यको |
दीर्घस्वरयुजा स्वेन षडङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥ ५३ ॥
पूजयेद्वैष्णवे पीठे ध्यायेद्राघवसंयुताम् |
स्वर्णाभामम्बुजकरां रामालोकनतत्पराम् ॥ ५४ ॥
वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रमिष्टार्थं साधयेत् ततः |
रेफपूर्वं समुद्धृत्य सेन्दु लक्ष्मणसंयुतम् ॥ ५५ ॥
डेन्तोऽयं लक्ष्मणमनुर्नमसा च समन्वितः |
अगस्त्य ऋषिरस्याथ गायत्रं छन्द उच्यते ॥ ५६ ॥
लक्ष्मणो देवता प्रोक्तो लं बीजं शक्तिरस्य हि |
नमः स्याद्विनियोगो हि पुरुषार्थचतुष्टये ॥ ५७ ॥
रेफपूर्वं लकारम् |
तथा—
द्विभुजं स्वर्णरुचिरतनुं पद्मनिभेक्षणम् |
धनुर्बाणकरं रामसेवासंसक्तमानसम् ॥ ५८ ॥
पूजा तु वैष्णवे पीठे साङ्गावरणवर्जिता |
सप्तलक्षं पुरश्चर्या ततः सिद्धीस्तु साधयेत् ॥ ५९ ॥
भरतस्यैवमेव स्याच्छत्रुघ्नस्याप्ययं विधिः |
आदौ वाप्यन्ततो वापि पूजायां राघवस्य तु ॥ ६० ॥
एतेषामपि कर्तव्या भुक्तिं मुक्तिमभीप्सुभिः |
अङ्गत्वेनोदिता ह्येते प्राधान्येनापि सुन्दरि ॥ ६१ ॥
वदेद्दाशरथायेति विद्महे च पदं ततः |
सीतापदं समुद्धृत्य वल्लभाय ततो वदेत् ॥ ६२ ॥
धीमहीत्यपि तन्नोऽथ ततो रामः प्रचोदयात् |
एषा स्याद्रामगायत्री भक्तानां भुक्तिमुक्तिदा ॥ ६३ ॥
जन्मप्रभृति यत् पापं दशभिर्याति संक्षयम् |
पुराकृतं शतेनैव सहस्रेण जपेन वा ॥ ६४ ॥
पुरश्चरणमस्याश्च चतुर्लक्षजपावधि |
यच्च यावच्च पूजादि सर्वं पूर्ववदाचरेत् ॥ ६५ ॥
तारादिरेषा गायत्री मुक्तिमेव प्रयच्छति |
(मायादिरपि वैदुष्यं रमादिश्च श्रियं पराम् ॥ ६६ ॥
मदनेनापि संयुक्ता संमोहयति मेदिनीम् |
अनयाराधितो रामः सर्वाभीष्टं प्रयच्छति ॥ ६७ ॥)
पूजयेद्वैष्णवे पीठे मूर्तिं मूलेन कल्पयेत् |
श्रींसीतायै द्विठान्तेन सीतां पार्श्वगतां यजेत् ॥ ६८ ॥
पार्श्वं वामं |
“वामभागे” समासीनामिति वचनात् |
ततो दक्षिणकोणाग्रे सखायं लक्ष्मणं यजेत् |
वामपार्श्वे त्रिकोणस्य शार्ङ्गं दक्षिणतः शरान् ॥ ६९ ॥
वामादि किञ्चिदग्रे |
“अग्रपार्श्वद्वये शार्ङ्गशरानङ्गानि तद्बहि”रिति सारसंग्रहात् |
तथा—
अग्नीशासुरवायव्यमध्ये दिक्षु च पूजयेत् |
केसरेषु षडङ्गानि प्रथमावृतिरीरिता ॥ ७० ॥
द्वितीयात्मादिभिः प्रोक्ता चतुर्भिश्च सशक्तिकैः |
आत्मा चैवान्तरात्मा च परमात्मा तृतीयकः ॥ ७१ ॥
ज्ञानात्मा चेति दिक्पत्रेष्वाग्नेयादिदलेष्वथ |
निवृत्तिं च प्रतिष्ठां च विद्यां शान्तिं यजेत् क्रमात् ॥ ७२ ॥
तृतीया वासुदेवाद्यैर्दलमध्येषु चेरिता |
वासुदेवः संकर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः ॥ ७३ ॥
श्रीश्च शान्तिस्तथा प्रीतिश्चतुर्थी च रतिः स्मृता |
दिग्विदिक्क्रमतः पूज्या गन्धपुष्पादिभिः प्रिये ॥ ७४ ॥
चतुर्थी वायुपुत्राद्यैः पत्राग्रे पूर्वतः क्रमात् |
हनुमन्तं ससुग्रीवं भरतं सविभीषणम् ॥ ७५ ॥
लक्ष्मणाङ्गदशत्रुघ्नान् जाम्बवन्तं तदग्रतः |
आञ्जनेयं च देवाग्रे वाचयन्तं च पुस्तकम् ॥ ७६ ॥
दक्षान्ययोश्च भरतशत्रुघ्नावात्तचामरौ |
धारयन्तं च पाणिभ्यां छत्रं पृष्ठे च लक्ष्मणम् ॥ ७७ ॥
सृष्ट्यादिमन्त्रिणः पूर्वदिक्क्रमेण कृताञ्जलीन् |
सृष्टिं जयन्तं विजयं सुराष्ट्रं राष्ट्रवर्धनम् ॥ ७८ ॥
अकोपं धर्मपालाख्यं सुमन्त्रं च क्रमाद्यजेत् |
वसिष्ठं वामदेवं च जाबालिं गौतमं तथा ॥ ७९ ॥
भरद्वाजं कश्यपं च कौशिकं वाल्मिकं तथा |
नारदं सनकं चैव सनातनमतः परम् ॥ ८० ॥
सनत्कुमारं च यजेद् द्वादशारे विचक्षणः |
नीलं नलं सुषेणं च मैन्दं च शरभं ततः ॥ ८१ ॥
द्विविदं चन्दनगवाक्षौ किरीटं च कुण्डलम् |
श्रीवत्सं कौस्तुभं शङ्खं चक्रं गदां च पद्मकम् ॥ ८२ ॥
षोडशाब्जेऽर्चयेत् पूर्वदिक्क्रमेण कृताञ्जलीन् |
ध्रुवो धरश्च सोमश्च आपश्चैवानिलोऽनलः ॥ ८३ ॥
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः |
वीरभद्रश्च शंभुश्च गिरीशश्च महायशाः ॥ ८४ ॥
अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी चापराजितः |
भुवनाधीश्वरश्चैव कपाली च दिशांपतिः ॥ ८५ ॥
स्थाणुर्भगश्च भगवान् रुद्राश्चैकादश स्मृताः |
वरुणः सूर्यवेदाङ्गो भानुरिन्द्रो रविस्तथा ॥ ८६ ॥
गभस्तिश्च यमः स्वर्णरेताश्चाथ दिवाकरः |
मित्रो विष्णुरिति प्रोक्ता आदित्या द्वादश क्रमात् ॥ ८७ ॥
धातारमन्ते प्रयजेद् द्वात्रिंशदुदिता इमे |
ध्रुवाद्यैरष्टमी ज्ञेया द्वात्रिंशद्दलपङ्कजे ॥ ८८ ॥
इन्द्राद्यैर्भूगृहे बाह्ये नवमावरणं यजेत् |
तदस्त्रैर्वज्रशक्त्याद्यैर्दशमावरणं स्मृतम् ॥ ८९ ॥
अङ्गैरात्मादिभिर्वासुदेवाद्यैर्वायुजादिभिः |
सृष्ट्यादिभिर्लोकपालैस्तदस्त्रैर्वा यजेत् परम् ॥ ९० ॥
यद्वाङ्गैर्वायुपुत्राद्यैः सृष्ट्याद्यैश्च दिशाधिपैः |
तदस्त्रैश्च यजेद् देवं संक्षेपार्चा समीरिता ॥ ९१ ॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, इत्यादि गङ्गामन्त्रजपान्ते ॐनमो भगवते रघुनन्दनाय रक्षोघ्नविशदाय मधुरप्रसन्नवदनाय अमिततेजसे बलाय रामाय
[पादटिप्पण्यः: १ “दलाग्रतः” ख. पाठः |
२ महायशा अपराजितो भगवानिति च विशेषणम् |
]
विष्णवे नमः |
इति मन्त्रेणाष्टवारमभिमन्त्र्योक्तविधिना स्नानादिकं कृत्वा, सन्ध्यावन्दनेऽप्यघमर्षणानन्तरं पुनर्जलमादाय “हुंजानकीवल्लभाय स्वाहा” इति मन्त्रेण जलमभिमन्त्र्य, तज्जलं पीत्वाचमनादितर्पणान्तं कृत्वा, प्राणायामादिपूर्वकं “दाशरथाय विद्महे सीतावल्लभाय धीमहि तन्नो रामः प्रचोदयात्” इति रामगायत्रीं यथाशक्ति जपित्वा, मूलमन्त्रजपादि परतत्त्वान्तं योगपीठन्यासं कृत्वा, मूलमन्त्रेण प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीरामदेवतायै नमः |
इति विन्यस्य प्राग्वद्विनियोगमुक्त्वा, रां हृदयाय नमः |
रां शिरसे स्वाहा |
रूं शिखायै वषट् |
रैं कवचाय हुं |
रौं नेत्रत्रयाय वौषट् |
रः अस्त्राय फट् |
इति करषडङ्गन्यासं कृत्वा, शिरसि रांनमः |
भ्रूमध्ये रांनमः |
हृदि मांनमः |
नाभौ यंनमः |
गुह्ये नंनमः |
पादयोः मंनमः |
इति विन्यस्य, प्रागुक्तमूर्तिपञ्जरन्यासं तत्त्वन्यासं च विधाय, ध्यानादिमानसपूजान्ते सुवर्णादिपट्टे कुङ्कुमादिना त्रिकोणगर्भमष्टदलपद्मं कृत्वा, तद्बहिः पुनरष्टदलं तद्बहिर्द्वादशदलं तद्बहिः षोडशदलं तद्बहिर्द्वात्रिंशद्दलं तद्बहिश्चतुर्द्वारयुतं चतुरस्रत्रयमिति पूजाचक्रं कृत्वा, पुरतः संस्थाप्याभ्यर्च्यार्घ्यादिपूजनादिपुष्पोपचारान्ते, देवस्य वामभागे—श्रींसीतायै स्वाहा सीतायै नमः इति सीतां संपूज्य, दक्षिणभागे—लं लक्ष्मणाय नमः |
इति लक्ष्मणं संपूज्य, किञ्चिद् देवस्य वामाग्रे—शार्ङ्गाय नमः |
दक्षिणाग्रे—ॐशरेभ्यो नमः |
इति प्रधानार्चां कृत्वा प्राग्वदङ्गानि संपूज्य, अष्टदलमूलेषु दिक्षु—ॐआं आत्मने नमः |
ॐअं अन्तरात्मने नमः |
ॐपं परमात्मने नमः |
ॐहां ज्ञानात्मने नमः |
[आत्मबीजचतुष्टये प्रथमद्वितीयचतुर्थाक्षराणां पाठः अस्पष्टः] कोणेषु—ॐनिवृत्त्यै नमः |
प्रतिष्ठायै० |
विद्यायै० |
शान्त्यै० |
ततो दलमध्येषु दिक्षु—ॐवासुदेवाय नमः |
सङ्कर्षणाय० |
प्रद्युम्नाय० |
अनिरुद्धाय० |
विदिक्षु—श्रियै नमः |
शान्त्यै० |
प्रीत्यै० |
रत्यै० |
द्वितीयाष्टदलाग्रेषु—हनुमते नमः |
सुग्रीवाय० |
भरताय० |
विभीषणाय० |
लक्ष्मणाय० |
अङ्गदाय० |
शत्रुघ्नाय० |
जाम्बवते० |
अत्रैव—सृष्टये नमः |
जयन्ताय० |
विजयाय० |
सुराष्ट्राय० |
राष्ट्रवर्धनाय० |
अकोपाय० |
धर्मपालाय० |
सुमन्त्राय० |
द्वादशदलेषु—वसिष्ठाय नमः |
वामदेवाय० |
जाबालये० |
गौतमाय० |
भरद्वाजाय० |
कश्यपाय० |
कौशिकाय० |
वाल्मीकये० |
नारदाय० |
सनकाय० |
सनातनाय० |
सनत्कुमाराय० |
षोडशदलेषु—नीलाय नमः |
नलाय० |
सुषेणाय० |
मैन्दाय० |
शरभाय० |
द्विविदाय० |
चन्दनाय० |
गवाक्षाय० |
किरीटाय० |
कुण्डलाय० |
श्रीवत्साय० |
कौस्तुभाय० |
शङ्खाय० |
चक्राय० |
गदायै० |
पद्माय० |
ततो द्वात्रिंशद्दलेषु—ध्रुवाय नमः |
धराय० |
सोमाय० |
आपाय० |
अनिलाय० |
अनलाय० |
प्रत्यूषाय० |
प्रभासाय० |
वीरभद्राय० |
शम्भवे० |
गिरीशाय० |
अजैकपदे० |
अहिर्बुध्न्याय० |
पिनाकिने० |
भुवनाधीश्वराय० |
कपालिने० |
दिक्पतये० |
स्थाणवे० |
भगाय० |
वरुणाय० |
सूर्याय० |
वेदाङ्गाय० |
भानवे० |
इन्द्राय० |
रवये० |
गभस्तये० |
यमाय० |
स्वर्णरेतसे० |
दिवाकराय० |
मित्राय० |
विष्णवे० |
धात्रे नमः |
इति संपूज्य लोकेशार्चादि सर्वं प्राग्वत् कुर्यात् |
मन्त्रान्तराणां न्यासध्यानादिविशेषः |
अर्चनं तु समानमेव ॥ सारसंग्रहे तु द्वात्रिंशद् देवतानां पूजानन्तरम्—
वषट्कारं च पुरतः प्रयजेत् सगुणत्रयम् |
ततो मेषादिराशींश्च यजेन्नागाष्टकं ततः ॥ १ ॥
अनन्तो वासुकिः स्थाणुः कर्कोटः पद्म एव च |
महापद्मस्तथा शङ्खः कुलिकश्चाष्टमः स्मृतः ॥ २ ॥
इत्यावरणान्तरमुक्तम् |
एते चतुर्विंशतिसंख्यकाः द्वात्रिंशद्दलपद्माद्बहिश्चतुर्विंशतिदलपङ्कजेषु पूज्याः |
अधिकस्याधिकं फलमिति |
तथा—
[पादटिप्पणी: १ “पूजयेत्” ख. पाठः |
]
षट्सहस्रं सहस्रं च त्रिशतं शतमेव वा |
प्रत्यहं प्रजपेन्मन्त्री नोचेत् प्राप्नोत्यधोगतिम् ॥ १ ॥
इति |
तथा सारसंग्रहे—
षड्लक्षं प्रजपेन्मन्त्रं जुहुयात् तद्दशांशतः |
कमलैर्मधुराभ्यक्तैरिधितेऽग्नौ सुपूजिते ॥ १ ॥
तर्पयेत् सलिलैः शुद्धैः शीतलैश्चन्द्रवासितैः |
अभिषिक्तः समभ्यर्च्य ब्राह्मणान् भोजनादिभिः ॥ २ ॥
चन्द्रः कर्पूरः |
गुरुमभ्यर्च्य वित्तैस्तोषयेद् भक्तिसंयुतः |
तदाज्ञयाथ कुर्वीत प्रयोगान् निजवाञ्छितान् ॥ ३ ॥
धनाय कमलैर्जातीपुष्पैश्चन्दनलोलितैः |
जुहुयाद् धनाधिपवन्नीलोत्पलहुतेन च ॥ ४ ॥
वशयेद्विश्वमखिलं बिल्वपुष्पैर्धनाप्तये |
(हुतं दीर्घायुषे दूर्वारक्ताब्जैर्धनप्राप्तये) ॥ ५ ॥
आधाय कुण्डे विधिवदग्निं पूर्वोक्तवर्त्मना |
तत्र देवं समावाह्य पूजयेदुपचारकैः ॥ ६ ॥
पञ्चभिर्वा षोडशभिः पूजोपकरणैः पृथक् |
पलाशाश्वत्थखदिरोदुम्बराम्रद्रुमेन्धनैः ॥ ७ ॥
(अग्निं प्रज्वालयेत् सम्यक् कर्पूरैरथवेन्धनैः) |
तत्र संपूजयेत् सम्यग् राघवं प्रोक्तवर्त्मना ॥ ८ ॥
लक्षं तदर्धमथवा जपित्वा तद्दशांशतः |
तिलैर्वा कमलैर्हुत्वा यद्यदिष्टं तदश्नुयात् ॥ ९ ॥
बिल्वप्रसूनैरैश्वर्यमेधितेऽग्नौ हुतैर्भवेत् |
पलाशकुसुमैर्हुत्वा मेधावी वेदविद् भवेत् ॥ १० ॥
दूर्वाभिश्च गुडूचीभिः प्रत्येकमपि वा हुतैः |
निरामयश्च दीर्घायुर्भवत्येव न संशयः ॥ ११ ॥
ध्यात्वाथ मन्मथं रामं सीतामपि रतिं स्मरेत् |
सर्ववश्यं प्रयोगेषु जपहोमादिकर्मसु ॥ १२ ॥
रामं नवोढया सार्धं स्मरन्नाराध्य भक्तितः |
उपैति सदृशीं कन्यां लाजाहोमेन साधकः ॥ १३ ॥
रामं विधिवदाराध्य ज्वलितेऽग्नौ प्रयोगवित् |
मधुरत्रययुक्तेन पायसेन हुनेत् सुधीः ॥ १४ ॥
सर्वाधिपत्यं वैदुष्यं भवेदेव न संशयः |
तिलैश्च तण्डुलैराज्यैर्हुत्वा लोकस्य पूजनम् ॥ १५ ॥
आराध्य वत्सरं यावत् षट्सहस्रं दिने दिने |
जपेच्च जुहुयादग्नौ तद्दशांशं घृतान्धसा ॥ १६ ॥
अयमेवान्नदो लोके सर्वेषामपि जायते |
बिल्वप्रसूनैः कुमुदैस्तथा बिल्वदलैरपि ॥ १७ ॥
हुत्वा तु स लभेल्लक्ष्मीमचिरान्मन्त्रसाधकः |
आराध्य रामं चण्डांशुमण्डले वत्सरात् सुधीः ॥ १८ ॥
उदयाद्यावदस्तं स्याज्जपेन्मन्त्रमनन्यधीः |
फलं भवति तस्याशु देवानामपि दुर्लभम् ॥ १९ ॥
वैदुष्येणाधिपत्येन नराणामुत्तमो भवेत् |
पूर्णिमायां निशीथिन्यामुदयास्तमयं विधोः ॥ २० ॥
संवत्सरं प्रकुर्वीत जपहोमादिकं बुधः |
रात्रौ जपेद् दिवा होमं कुर्यादेवं परेऽहनि ॥ २१ ॥
ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु व्रतमेतत् समापयेत् |
सोमसूर्यादिकं यस्तु व्रतं कुर्वीत मानवः ॥ २२ ॥
भुक्तिं मुक्तिं च लभते इह लोके परत्र च |
रक्तपद्मैश्च बन्धूकैस्तथा रक्तोत्पलैरपि ॥ २३ ॥
अभीष्टलोकवश्यार्थं जुहुयादिधितेऽनले |
राज्यैश्वर्योपभोगार्थं जपेन्मन्त्रमनन्यधीः ॥ २४ ॥
पद्मैर्बिल्वप्रसूनैर्वा दशांशं जुहुयात् सुधीः |
समुद्रतीरे गोष्ठे वा लक्षजापी पयोव्रतः ॥ २५ ॥
[पादटिप्पण्यः: १ “सभ्यानां” ख. पाठः |
२ “तु” ख. पाठः |
]
पायसेनाज्ययुक्तेन हुत्वा विद्यानिधिर्भवेत् |
मन्त्रवित् स्वाधिपत्याय शाकाहारो जलान्तरे ॥ २६ ॥
जपेल्लक्षं च जुहुयाद्बिल्वपत्रैर्दशांशतः |
तदेव पुनरायाति स्वाधिपत्यं न संशयः ॥ २७ ॥
उपोष्य गङ्गादिजलान्तरस्थो रामं समाराध्य जपेच्च लक्षम् |
हुत्वा दशांशं कमलैस्तिलैर्वा जपाप्रसूनैर्मधुरत्रयाक्तैः ॥ २८ ॥
राजश्रियं विन्दति मन्दभाग्यो ह्यमुष्य राज्यं च सदा स्थिरं स्यात् |
रामं समाराध्य च यो हुनेच्च राज्यश्रियं विन्दति सेन्दुखण्डैः ॥ २९ ॥
वैशाखे राघवं सूर्ये पश्यन्ननिमिषेक्षणः |
निराहारो जपेल्लक्षं मौनी पञ्चाग्निमध्यतः ॥ ३० ॥
दशांशं कमलैर्हुत्वा सर्वभोगी भवेद् ध्रुवम् |
माघमासे जले स्थित्वा कन्दमूलफलाशनः ॥ ३१ ॥
जपेल्लक्षं च जुहुयात् पायसेनार्चितेऽनले |
दशांशं पुत्रपौत्राद्यैर्युतः प्राप्नुयाच्छ्रियम् ॥ ३२ ॥
श्रीरामसदृशः पुत्रः पौत्रोऽप्यस्य प्रजायते |
बलिष्ठैः शत्रुभिर्मन्त्री परिभूतोऽथ मानवः ॥ ३३ ॥
तदा हनहनेत्युक्त्वा मायान्ते वा रणे यजेत् |
ध्यात्वा रघुपतिं क्रुद्धं कालानलमिवापरम् ॥ ३४ ॥
(आकर्णसशराकृष्टकोदण्डभुजमण्डितम् |
) रणाङ्गने रिपुक्षोणीं तीक्ष्णमार्गणवृष्टिभिः ॥ ३५ ॥
संहरन्तं महावीरमुग्रमेन्द्ररथस्थितम् |
लक्ष्मणादिमहावीरैर्युतं हनुमदादिभिः ॥ ३६ ॥
कोटिकोटिमहावीरैः शैलवृक्षकरोद्धतैः |
वज्रीकरणहूंकारभोंकारसुमहारवैः ॥ ३७ ॥
नदद्भिरपि धावद्भिः समरेऽरिगणं प्रति |
एवं ध्यात्वा निराहारो मारणाय रिपोः पुनः ॥ ३८ ॥
जुहुयाच्छाल्मलीपुष्पैर्दशांशं मन्त्रसाधकः |
अत्यन्तं तु समृद्धोऽपि न शत्रुरवशिष्यते ॥ ३९ ॥
वैरिणं रावणं ध्यात्वा तथात्मानं रघूद्वहम् |
विधाय पूर्ववत् सर्वमनायासेन मारयेत् ॥ ४० ॥
सीताहरणशोकान्धं स्तम्भीभूतमचेतसम् |
जपेद्रघुपतिं ध्यायन्निराहारो जले वसन् ॥ ४१ ॥
दशांशं च तिलैर्हुत्वा स्तम्भयेच्छत्रुसंहतिम् |
निधाय वायुबीजान्ते तन्नाम भ्रामयेति च ॥ ४२ ॥
जपेल्लक्षं निराहारो जुहुयाच्च तिलैरपि |
रामं ध्यात्वा विषण्णं तु सीतान्वेषणकातरम् ॥ ४३ ॥
भ्रामयत्यचिरं साक्षाद्धेमाद्रिमपि वैरिणम् |
समुद्रतीरे लङ्कायां हेमप्राकारसन्निधौ ॥ ४४ ॥
सुग्रीवादिभिरन्यैश्च देवतैर्नारदादिभिः |
उपास्यमानं सदसि ध्यात्वा देवं सलक्ष्मणम् ॥ ४५ ॥
विभीषणायागताय ध्यात्वैनं शरणार्थिने |
वरदं तं जपेल्लक्षं जुहुयात् पङ्कजैरपि ॥ ४६ ॥
स्वस्थानमानयेच्छीघ्रं राजानमथवा प्रभुम् |
निमील्य चक्षुषी खेदादुपलभ्य पुनः पुनः ॥ ४७ ॥
प्रमोहयन्तं सहसा विराधान्मारुतिप्रियम् |
रामं ध्यात्वा जपेल्लक्षं हुत्वा रक्ताम्बुजैरपि ॥ ४८ ॥
संमोहयति वेगेन राजानमपि वा प्रभुम् |
तारादिर्मुक्तये ह्येष रमादिर्भुक्तये तथा ॥ ४९ ॥
वाक्सिद्धये च वाग्बीजं प्रणवान्ते नियोजयेत् |
मान्मथं सर्ववश्याय वदेत् तत्त्रितयं पुनः ॥ ५० ॥
[पादटिप्पण्यः: १ “ज्ञाती” ख. पाठः |
२ “सर्वान्” ख. पाठः |
३ “वज्रीकरणझंकार” ख. पाठः |
४ “ध्यात्वा तं” ख. पाठः |
]
तारान्ते चैव तन्मन्त्री सर्वार्थं विनियोजयेत् |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति |
स्कन्दयामले—
आदौ विरच्य षट्कोणं तन्मध्ये बीजमालिखेत् |
तद्बीजान्तरधः साध्यं साधकाख्यां तदूर्ध्वतः ॥ १ ॥
षष्ठ्यां(साध्याधः)साधकं कर्म मध्ये तत्पार्श्वयोः क्रियाम् |
रमाबीजं च तस्यान्तस्तत्सर्वं वेष्टयेत् ततः ॥ २ ॥
संमुखाभ्यां तु ताराभ्यां कोणेष्वङ्गमन्त्रांल्लिखेत् |
षट्कोणपार्श्वयोर्मायाश्रीबीजेऽग्रेषु मन्मथम् ॥ ३ ॥
षट्सन्धिषु च हुंबीजं तत्सर्वं वेष्टयेत् ततः |
वाग्भवेन बहिः पद्ममष्टपत्रं सकेसरम् ॥ ४ ॥
केसरेषु स्वरान् वर्णान् पत्रेषु विलिखेत् क्रमात् |
पत्राग्रेषु लिखेन्मालामन्त्रार्णान् ऋतून्मितान् ॥ ५ ॥
पञ्च चान्त्यदले बाह्ये पुनरष्टदलाम्बुजम् |
तत्केसरेषु श्रीबीजं दलेष्वष्टाक्षराणि च ॥ ६ ॥
नारायणमनोर्बाह्ये पद्मं द्वादशभिर्दलैः |
तत्केसरेषु चत्वारि चत्वारि विलिखेत् क्रमात् ॥ ७ ॥
अकारादिक्षकारान्तान् मातृकार्णान् सबिन्दुकान् |
शिष्टानन्ते तद्दलेषु विलिखेत् परमेश्वरि ॥ ८ ॥
वासुदेवमनोर्वर्णान् द्वादशैकैकशः क्रमात् |
बहिः षोडशपत्रं च मायाबीजाढ्यकेसरम् ॥ ९ ॥
तत्पत्रेषु च वर्मास्त्रहृदन्तान् द्वादशार्णकान् |
विलिख्य तत्सन्धिषु तु वायुपुत्रादिबीजकान् ॥ १० ॥
द्वात्रिंशद्दलसंयुक्तं पद्मं कृत्वाथ तद्बहिः |
तन्मूलेषु लिखेच्छक्तिश्रीमारबीजकानि च ॥ ११ ॥
रामानुष्टुभमन्त्रार्णान् नृसिंहानुष्टुभार्णकान् |
दलेष्वेकैकशो देवि विलिखेत् तदनन्तरम् ॥ १२ ॥
पत्राग्रेषु च मन्त्रज्ञो वषडित्यक्षरद्वयम् |
बहिर्भूपुरमालिख्य वज्राष्टकविराजितम् ॥ १३ ॥
नृसिंहबीजं तद्दिक्षु वाराहं कोणकेषु च |
लिखेच्छ्रीरामयन्त्रं हि सर्वयन्त्रोत्तमं प्रिये ॥ १४ ॥
साधितं जपहोमाभ्यां होमसंपातसेकतः |
धृतं शिरसि वा बाहावायुरारोग्यदं नृणाम् ॥ १५ ॥
रक्षाकरं महेशानि महदैश्वर्यवर्धनम् |
वन्ध्यानामपि नारीणां पुत्रदं सुखदं परम् ॥ १६ ॥
भुक्तिमुक्तिप्रदं चैव गोपनीयं सुरेश्वरि |
यस्मै कस्मै न देयं च त्रिषु लोकेषु दुर्लभम् ॥ १७ ॥
किं बहूक्तेन देवेशि सर्वेष्टं नात्र संशयः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति |
अस्यायमर्थः—षट्कोणं कृत्वा, तन्मध्ये श्रीरामबीजं विलिख्य, (तन्मध्ये साध्यनाम विलिख्य) तत्सर्वमन्योन्याभिमुखप्रणवाभ्यां संवेष्ट्य षट्सु कोणेषु षडङ्गमन्त्रानालिख्य, षट्कोणपार्श्वयोर्वामे मायां दक्षिणे श्रीबीजं च विलिख्य, तत्कोणाग्रेषु कामबीजं विलिख्य, षट्कोणसन्धिषु हुंबीजमालिख्य, तद्बहिर्वृत्तद्वयं कृत्वा तदन्तरालवीथ्यां वाग्भवबीजानि निरन्तरं (वृत्ता)कारेण विलिख्य, तद्बाह्येऽष्टदलं कृत्वा तत्केसरेषु द्वन्द्वशः (षोडश) स्वरान् विलिख्य, तद्दलेषु कचटतपयशळाक्षरान् वर्गानालिख्य, तत्पत्राग्रेषु पूर्वोक्तमालामन्त्रार्णान् षट्षट् समालिख्यान्तिमे पञ्चवर्णानालिख्य, तद्बहिः पुनरष्टदलपद्मं कृत्वा, तत्केसरेषु श्रीबीजं, दलेषु नारायणाष्टाक्षराणि विलिख्य, तद्बहिर्द्वादशदलकमलं कृत्वा, तत्केसरेषु मातृकार्णांश्चतुरश्चतुर आलिख्य, तद्दलेषु वासुदेवद्वादशाक्षराण्येकैकशो विलिख्य, तद्बहिः षोडशदलकेसरेषु मायाबीजं प्रतिकेसरं विलिख्य, दलेषु पूर्वोक्तद्वादशाक्षराणि द्वादशदलेषु विलिख्यावशिष्टदलचतुष्टये “हुं फट् नमः” इति वर्णचतुष्टयं प्रतिदलमेकैकं विलिख्य, तद्दलान्तरालेषु प्रागुक्तहनुमदाद्यष्टकसृष्ट्याद्यष्टकयोर्नामाक्षराणि स-
[पादटिप्पण्यः: १ “कर्ममध्ये समालिख्य देवि तत्पार्श्वयोः क्रियाम्” ख. पाठः |
२ “वाहनं” ख. पाठः |
]
बिन्दूनि लिखित्वा, तद्बहिर्द्वात्रिंशद्दलेषु पूर्वोक्तश्लोकरूपद्वात्रिंशदक्षरराममन्त्रार्णान् नृसिंहद्वात्रिंशदक्षरवर्णांश्चैकैकशो विलिख्य, तत्केसरेषु प्रतिकेसरं शक्तिश्रीकामबीजानि विलिख्य, पत्राग्रेषु प्रत्यग्रं वषडिति विलिख्य, तद्बहिश्चतुरस्रं वज्राष्टकयुतं कृत्वा तत्र दिक्षु प्रोक्तनृसिंहबीजं, विदिक्षु वाराहबीजं विलिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति ॥ सारसंग्रहे—
दहनपुरयुगे च कामबीजे विलिखतु साध्यसमन्वितं च बीजम् |
वृतमिदमणुवर्णकैश्च शिष्टैस्तदनु दशाक्षरमन्त्रवर्णवीतम् ॥ १ ॥
षडपि च हृदयादि मुख्यकोणेषु लिखतु शक्तिरमे च कोणपार्श्वे |
कवचमनुमथो लिखेत्तदग्रे वसुदलकेसरगान् द्विशः स्वरांश्च ॥ २ ॥
ऋतुपरिमितवर्णकांश्च मालामनुसुभगांश्च तदन्तिमेऽन्तिमांश्च |
कमुखलिपिवृतं धरापुरस्थं दिशि नृहरेश्च वराहबीजमस्रे ॥ ३ ॥
जपहोमादिना सम्यक् साधितं यन्त्रमुत्तमम् |
सर्वेष्टफलदं मोक्षदायकं श्रीकरं परम् ॥ ४ ॥
इति |
अस्यार्थः—षट्कोणं विरच्य तन्मध्ये कामबीजोदरे श्रीरामबीजं प्राग्वत् ससाध्यं विलिख्य, अवशिष्टमूलमन्त्रवर्णैरावेष्ट्य, तद्बहिश्च “हुंजानकीवल्लभाय स्वाहा” इति मन्त्रेणावेष्ट्य, षट्कोणेषु प्राग्वत् षडङ्गमन्त्रानालिख्य, षट्कोणपार्श्वयोर्वामदक्षिणयोः शक्तिबीजं मायाबीजं चैकेकशो विलिख्य, कोणाग्रेषु हुं इत्यालिख्य, बहिरष्टदलकमलं कृत्वा तत्केसरेषु द्वन्द्वशः स्वरानालिख्य, तद्दलेषु प्राग्वन्मालामन्त्रवर्णानालिख्य, बहिर्वृत्तद्वयं कृत्वा तदन्तरालवीथ्यां कादिक्षान्तवर्णैः सबिन्दुकैरावेष्ट्य, बहिश्चतुरस्रं कृत्वा तस्य दिक्षु नृसिंहबीजं कोणेषु वराहबीजं च लिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति ॥ तथा—
षट्कोणे प्रणवे च साध्यसहितं मूलाणुमभ्रिष्वथो
सन्धिष्वङ्गमनैश्च शक्तिमदनौ षट्कोणपार्श्वे लिखेत् |
किञ्जल्केषु कला द्विशश्च दलगं मालाणुषड्वर्णकं
चान्त्यं चान्त्यदले दशार्णमनुना काद्यैर्वृतं भूषितम् ॥ ५ ॥
दिशि विदिशि नृसिंहवराहकौ लिखतु भूर्जदले कनकोद्भवे |
राजतेऽथच सुसाधितमुत्तमं विभवकीर्तिरमाविजयप्रदम् ॥ ६ ॥
इति |
अस्यार्थः—तत्र षट्कोणं कृत्वा तन्मध्ये ससाध्यं प्रणवं विलिख्य, कोणषट्के मूलमन्त्रस्य षडर्णानालिख्य, षट्कोणसन्धिषु षडङ्गमन्त्रानालिख्य, षट्कोणपार्श्वयोः शक्तिबीजं स्ववामे दक्षिणे कामबीजं विलिख्य, बहिरष्टदलकमलं कृत्वा, तत्केसरेषु द्वन्द्वशः स्वरान् दलेषु प्राग्वन्मालामन्त्रवर्णांश्च विलिख्य, तद्बहिर्वृत्तत्रयं कृत्वाभ्यन्तरवीथ्यां दशाक्षरमन्त्रेण पूर्वोक्तेनावेष्ट्य, बाह्यवीथ्यां कादिक्षान्तवर्णैरावेष्ट्य, बहिश्चतुरस्रं कृत्वा तस्य दिक्षु नृसिंहबीजं, विदिक्षु वराहबीजं च विलिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवतीति ॥
अथ रामानुस्मृतिः |
श्रीब्रह्मोवाच |
वन्दे रामं जगद्वन्द्यं सुन्दरास्यं शुचिस्मितम् |
कन्दर्पकोटिलावण्यं कामितार्थप्रदायकम् ॥ १ ॥
भास्वत्किरीटकटककटिसूत्रोपशोभितम् |
विशाललोचनं भ्राजत्तरुणारुणकुण्डलम् ॥ २ ॥
[पादटिप्पणी: १ “कोणे विलिखतु” क. ख. पाठः |
]
नीलजीमूतसङ्काशं नीलालकवृताननम् |
ज्ञानमुद्रालसद्दक्षबाहुं ज्ञानमयं विभुम् ॥ ३ ॥
वामजानुपरिन्यस्तवामाम्बुजकरं हरिम् |
वीरासने समासीनं विद्युत्पुञ्जनिभाम्बरम् ॥ ४ ॥
कोटिसूर्यप्रतीकाशं कोमलावयवोज्ज्वलम् |
जानकीलक्ष्मणाभ्यां च वामदक्षिणशोभितम् ॥ ५ ॥
हनुमद्रविपुत्रादिकपिमुख्यैर्निषेवितम् |
दिव्यरत्नसमायुक्तसिंहासनगतं प्रभुम् ॥ ६ ॥
प्रत्यहं प्रातरुत्थाय ध्यायेदेवं राघवं हृदि |
एभिः षोडशभिर्नामपदैः स्तुत्वा नमेद्धरिम् ॥ ७ ॥
नमो रामाय शुद्धाय बुद्धाय परमात्मने |
विशुद्धज्ञानदेहाय रघुनाथाय ते नमः ॥ ८ ॥
नमो रावणहन्त्रे ते नमो वालिविनाशिने |
नमो वैकुण्ठनाथाय नमो विष्णुस्वरूपिणे ॥ ९ ॥
नमो यज्ञस्वरूपाय यज्ञभोक्त्रे नमोऽस्तु ते |
योगिध्येयाय योगाय परमानन्दरूपिणे ॥ १० ॥
शङ्करप्रियमित्राय जानक्याः पतये नमः |
य इदं प्रातरुत्थाय भक्तिश्रद्धासमन्वितः ॥ ११ ॥
षोडशैतानि नामानि रामचन्द्रस्य नित्यशः |
पठेद्विद्वान् स्मरेन्नाम स एव स्याद्धृतोत्तमः ॥ १२ ॥
श्रीरामभक्तिरतुला भवत्येव हि सर्वदा |
जगत्पूज्यः सुखं जीवेद् रामभद्रप्रसादतः ॥ १३ ॥
मरणे समनुप्राप्ते श्रीरामः सीतया सह |
हृदि संदृश्यते तस्य साक्षात् सौमित्रिणा सह ॥ १४ ॥
नित्यं चापररात्रेषु रामस्येमां समाहितः |
मुच्यतेऽनुस्मृतिं जप्त्वा मृत्युदारिद्र्यपातकैः ॥ १५ ॥
इति श्रीब्रह्माण्डपुराणे ब्रह्मनारदसंवादे रामानुस्मृतिः संपूर्णा ॥ अथ हनुमन्मन्त्राः |
सारसंग्रहे—
आञ्जनेयमनुर्लोके भुक्तिमुक्त्येकसाधनम् |
प्रकाशितः शङ्करेण लोकानां हितमिच्छता ॥ १ ॥
भूतप्रेतपिशाचादिडाकिनीब्रह्मराक्षसाः |
दृष्ट्वावशाः पलायन्ते मन्त्रानुष्ठानतत्परान् ॥ २ ॥
चतुःषष्टिं ह्यपस्मारान् षडशीतिमतिग्रहान् |
शतं शिशुग्रहांस्तद्वत् त्रिषष्टिं ब्रह्मराक्षसान् ॥ ३ ॥
गन्धर्वान् द्वादश तथा भूतान्नानाविधान् ग्रहान् |
सप्तधा राजयक्ष्माणं तथा चातुर्विधं ज्वरम् ॥ ४ ॥
चतुर्विंशद्विधं घोरमन्यान् दंशानसंख्यकान् |
डाकिनीत्यादिकानन्यान् स्मरणादेव नाशयेत् ॥ ५ ॥
गुटिकां पादलेपं च रसं चैव रसायनम् |
खड्गं सदञ्जनं चैव खेचरं पादुकादिकान् ॥ ६ ॥
विद्वेषणं मारणं च वश्यमाकर्षणं तथा |
उच्चाटनं मोहनं च सप्तद्वीपाधिपत्यकम् ॥ ७ ॥
विद्याधराणां सर्वेषां चक्रवर्ती न संशयः |
(प्रधानश्चाङ्गभूतोऽयं मन्त्रराजो ह्यनुत्तमः ॥ ८ ॥
पूर्वं नमःपदमुक्त्वा ततो भगवते-पदम् |
आञ्जनेय-पदं डेन्तं महाबलपदं ततः ॥ ९ ॥
वह्निजायान्त एवायं मन्त्रो हनुमतः परः |
सर्वसिद्धिकरः प्रोक्तो मन्त्रश्चाष्टादशाक्षरः ॥ १० ॥
मालाख्योऽपरमन्त्रोऽपि मारुतेः सर्वसिद्धिदः |
) प्रणवं पूर्वमुच्चार्य नमो भगवते पदम् ॥ ११ ॥
डेन्तं प्रस्फुटसंयुक्तं पराक्रमपदं वदेत् |
तथाक्रान्तपदोपेतं दिङ्मण्डलमुदीरयेत् ॥ १२ ॥
यशोवितानधवलीकृतजगत्पदं वदेत् |
त्रितयाय-पदं वज्रदेहरुद्रावतारतः ॥ १३ ॥
संबुद्ध्यन्तं पदं लङ्कापुरीदहनमीरयेत् |
उदधिलङ्घनं चापि दशग्रीवकृतान्तकम् ॥ १४ ॥
[पादटिप्पणी: १ “प्रसन्नः” ख. पाठः |
]
सीताश्वासनशब्दं च ह्यञ्जनागर्भसं-पदम् |
भूतान्ते रामलक्ष्म स्यादानन्दकरमीरयेत् ॥ १५ ॥
कपिसैन्यप्रा-पदान्ते कारसुग्रीवसा-पदम् |
धारणान्ते पर्व-पदं तोत्पाटन-पदं वदेत् ॥ १६ ॥
बालब्रह्म-पदं चारिणे गभीर-पदं वदेत् |
शब्दसर्वग्रहं प्रोक्त्वा विनाशनमथोच्चरेत् ॥ १७ ॥
सर्वज्वरहरं डाकिनीविध्वंसनमीरयेत् |
ततस्तारं समुच्चार्य महामायां त्रिरुच्चरेत् ॥ १८ ॥
एहि सर्वविषं पश्चाद्धर सर्वबलं पदम् |
क्षोभयान्ते च मे सर्वकार्याणि साधयद्वयम् ॥ १९ ॥
वर्मास्त्राग्न्यङ्गनान्तोऽयं हनुमन्मन्त्र ईरितः |
ऋषिरीश्वर एव स्यादनुष्टुप् छन्द उच्यते ॥ २० ॥
हनुमान् देवता प्रोक्तः सर्वाभीष्टफलप्रदः |
नमो भगवते चाञ्जनेयायानेन हृन्मतम् ॥ २१ ॥
रुद्रमूर्तय इत्येवं शिरोमन्त्र उदाहृतः |
डेन्तो वायुसुतश्चायं शिखामन्त्र उदाहृतः ॥ २२ ॥
अग्निगर्भाय च ततः कवचाणुरयं मतः |
(रामदूताय च पुनर्नेत्रमन्त्रः समीरितः ॥ २३ ॥
ब्रह्मास्त्रतो निवारान्ते णायेत्यस्त्रमनुर्मतः |
एवं षडङ्गं च सुधीः कृत्वा ध्यायेदनन्यधीः) ॥ २४ ॥
स्फटिकाभं स्वर्णकान्तिं द्विभुजं च कृताञ्जलिम् |
कुण्डलद्वयसंशोभिमुखाम्भोजं स्मरेद्बुधः ॥ २५ ॥
पूजां तु वैष्णवे पीठे शैवे वा विदधीत वै |
आवृतीनि विना नित्यं वरिष्टैश्चन्दनादिभिः ॥ २६ ॥
अयुतं च पुरश्चर्या रामयन्त्रे शिवस्य वा |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
“द्रव्यानुक्तौ घृतं होमे” इति कपिलवचनात् घृतेनैव दशांशो होमः |
तर्पणमार्जनादि च ॥ नमो भगवते आञ्जनेयाय हृत् |
रुद्रमूर्तये शिरः |
वायुसुताय शिखा |
अग्निगर्भाय कवचं |
रामदूताय नेत्रं |
ब्रह्मास्त्रनिवारणाय अस्त्रं |
इति करषडङ्गन्यासः |
तथा—
जितेन्द्रियस्तु नक्ताशी हनुमद्ध्यानतत्परः |
क्षुद्ररोगनिवृत्त्यर्थमष्टोत्तरशतं सुधीः ॥ २७ ॥
जप्त्वा त्रिदिनमेकान्ते तेभ्यो मुच्येत तत्क्षणात् |
क्षुद्रभूतप्रशान्त्यर्थं शतमष्टोत्तरं पुनः ॥ २८ ॥
दिनत्रयमथो जप्त्वा भूतानां मुच्यते भयात् |
भूतप्रेतपिशाचादिशान्तयेऽष्टोत्तरं शतम् ॥ २९ ॥
जप्त्वैव तत्क्षणान्मुक्तो भवेदेव न संशयः |
महारोगादिशान्त्यर्थमष्टोत्तरसहस्रकम् ॥ ३० ॥
जप्त्वा तस्मात् प्रमुच्येत निशीथे नियताशनः |
जयाभिकाङ्क्षिणां राज्ञामस्मादन्यो न विद्यते ॥ ३१ ॥
ध्यायेच्चाक्षहन्तारमयुतं नियताशनः |
जपन्नियतमान्त्रैव जयेद् दुर्जयमप्यरिम् ॥ ३२ ॥
सम्यक् च रामसुग्रीवसन्धातारं स्मरन् सुधीः |
अयुतेन च विच्छिन्नं सन्धिमाप्नोत्यसंशयम् ॥ ३३ ॥
लङ्काया दाहकं ध्यायञ्जपेदयुतमञ्जसा |
शत्रुराष्ट्रं दहेदेव दुग्धाब्धावपि संस्थितम् ॥ ३४ ॥
जयार्थं रिपुसङ्घानामस्मादन्यो न विद्यते |
यस्तु गेहे हनूमन्तं सर्वदैव प्रपूजयेत् ॥ ३५ ॥
मन्दिरे मन्त्रिणस्तस्य भवेच्छ्रीरचला |
दीर्घमायुर्भवेदेव सर्वत्र विजयी भवेत् ॥ ३६ ॥
इति ॥ श्रीयन्त्रसारे—
[पादटिप्पण्यः: १ “वदेत्” ख. पाठः |
२ “विद्यते” ख. पाठः |
]
मध्ये तारं स्वरयुगलसत्केसरे चाष्टपत्रे
मन्त्रस्यार्णान् जलनिधिमितान् अन्तरालिख्य कार्णैः |
वीतं मालामनुवरवृतं भूपुरस्थं हनुम-
द्यन्त्रं चौरग्रहकृमिगदध्वंसि रक्षाकरं च ॥ १ ॥
इति |
अस्यार्थः—अष्टदलपद्मं कृत्वा तन्मध्ये ससाध्यं प्रणवं विलिख्य, तत्केसरेषु स्वरान् द्विश आलिख्य, दलेषु वक्ष्यमाणहनुमन्मन्त्रार्णांश्चतुरश्चतुरो विलिख्य, बहिर्वृत्तयोरन्तराले ककारादिक्षकारान्तवर्णैरावेष्ट्य, बहिः पुनर्वृत्तयोरन्तराले वीथ्यां वक्ष्यमाणहनुमन्मालामन्त्रेण संवेष्ट्य बहिश्चतुरस्रं कुर्यात् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति ॥ ॐ नमो भगवते पवनात्मजाय राघवप्राणसमाय लक्ष्मणप्राणदाय सीतादुःखविनाशनाय रावणदर्पघ्नाय सर्वदुष्टविनाशनाय रिपुचोरव्याघ्रवराहकृमिपतङ्गादिदुष्टसत्त्वविनाशनाय हुंफट् स्वाहा ॥ अयं दलेषु लेख्यो मन्त्रः ॥ अथ हनुमत्स्तुतिः—
नमो हनुमते तुभ्यं नमो मारुतसूनवे |
नमः श्रीरामभक्ताय श्यामश्यामाय ते नमः ॥ १ ॥
नमो वानरबीजाय सुग्रीवसख्यकारिणे |
लङ्काविदाहनार्थाय हेलासागरतारिणे ॥ २ ॥
सीताशोकविनाशाय राममुद्राधराय च |
रावणादिकुलच्छेदकारिणे ते नमो नमः ॥ ३ ॥
मेघनादवधध्वंसकारिणे भयहारिणे |
वायुपुत्राय वीराय आकाशोदरगामिने ॥ ४ ॥
वनपालशिरश्छेत्रे लङ्काप्रासादभञ्जिने |
ज्वलत्कृशानुवर्णाय दीर्घलाङ्गूलधारिणे ॥ ५ ॥
सौमित्रिजयदात्रे च रामभक्ताय ते नमः |
अक्षस्य वधकर्त्रे च ब्रह्मशक्तिनिवारिणे ॥ ६ ॥
संयुगे च महाशक्तिवातक्षेपविनाशिने |
रक्षोघ्नाय रिपुघ्नाय भूतघ्नाय नमो नमः ॥ ७ ॥
ऋक्षवानरवीरैकप्राणदात्रे नमो नमः |
परसैन्यबलघ्नाय शस्त्रौघघ्नाय ते नमः ॥ ८ ॥
विषघ्नाय द्विष(द्)घ्नाय वैरघ्नाय नमो नमः |
महारिपुभयघ्नाय भक्तत्राणैककारिणे ॥ ९ ॥
परप्रेरितमन्त्राणां यन्त्राणां स्तम्भकारिणे |
पयःपाषाणतरणकारणाय नमो नमः ॥ १० ॥
बालार्कमण्डलग्रासकारिणे भयतारिणे |
नखायुधाय भीमाय दशायुधधराय च ॥ ११ ॥
रिपुमानविनाशाय रामाज्ञालोकधारिणे |
प्रतिग्रामस्थितायाथ रक्षोबलवधार्थिने ॥ १२ ॥
करालशैलशस्त्राय द्रुमशस्त्राय ते नमः |
बालैकब्रह्मचर्याय रुद्रमूर्तिधराय च ॥ १३ ॥
पिशङ्गाङ्गाय सर्वाय वज्रदेहाय ते नमः |
कौपीनवाससे तुभ्यं रामभक्तिरताय च ॥ १४ ॥
दक्षिणाशाभास्कराय सतां चन्द्रोदयात्मने |
कृत्याकृत्याविषघ्नाय सर्वक्लेशहराय च ॥ १५ ॥
स्वाम्याज्ञापार्थसंग्रामसख्ये सज्जयदायिने |
भक्तानां दिव्यवादेषु संग्रामे जयदायिने ॥ १६ ॥
किल्किला-बुबुका-घोरघोरशब्दकराय च |
सर्वोग्रव्याधिसंस्तम्भकारिणे वनचारिणे ॥ १७ ॥
सदा वनफलाहारसंतृप्ताय विशेषतः |
महार्णवशिलाबद्धसेतुबन्धाय ते नमः ॥ १८ ॥
वादे विवादे संग्रामे भये घोरे महावने |
सिंहव्याघ्रतस्करेषु पठन् स्तोत्रं भयं नहि ॥ १९ ॥
[पादटिप्पणी: १ “चर” ख. पाठः |
]
दिव्यभूतभये व्याधौ विषे स्थावरजङ्गमे |
राजशत्रुभये चोग्रे तथा ग्रहभयेषु च ॥ २० ॥
जलसर्पमहावृष्टौ दुर्भिक्षे त्राससंभवे |
पठन् स्तोत्रं प्रमुच्येत भयेभ्यः सर्वतो नरः ॥ २१ ॥
तस्य क्वापि भयं नास्ति हनुमत्स्तवपाठनात्(तः) |
एककालं त्रिकालं वा पठन्नित्यमिमं स्तवम् ॥ २२ ॥
सर्वान् कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा |
विभीषणकृतं स्तोत्रं तार्क्ष्येण समुदीरितम् ॥ २३ ॥
ये पठिष्यन्ति भक्त्या वै सिद्धयस्तत्करे स्थिताः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति हनुमत्स्तुतिः |
अथ गोपालमन्त्रः |
श्रीसारसंग्रहे—
श्रीगोपालमनुं वक्ष्ये सर्वसंपत्प्रदायकम् |
ग्रहरोगविषारिघ्नं व्याधिदारिद्र्यनाशनम् ॥ १ ॥
पुत्रमित्रकलत्रादिभोगमोक्षफलप्रदम् |
विद्याविभवदं नृणां विशिष्टकविताकरम् ॥ २ ॥
समस्तवनिताचित्तराजवश्यकरं परम् |
पञ्चान्तकोऽधरान्तान्तो लोहितोऽथ त्रिमूर्तियुक् ॥ ३ ॥
चतुराननमेषौ च खड्गीशश्च ततः परम् |
पिनाकीशद्वयं भूयो द्विरण्डेशश्च दीर्घवान् ॥ ४ ॥
वाली चन्द्रसुधादीर्घा नकुलीशश्च कान्तियुक् |
मन्त्रो दशाक्षरः प्रोक्तो गोपालस्य महामनः ॥ ५ ॥
विष्णुपादाम्बुजद्वन्द्वभक्तिवृद्धिकरः परः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति |
पञ्चान्तको ग, अधरान्त ओ, अन्ते यस्य स तेन गो |
लोहितः पकारः, त्रिमूर्ति ई, तेन पी |
चतुराननो ज |
मेषो न |
खड्गीशो व |
पिनाकीशद्वयं ल्ल |
द्विरण्डेशो भ, दीर्घ आ, तेन भा |
वाली य |
चन्द्रः स, सुधा व, दीर्घ आ, तेन स्वा |
नकुलीशो ह, कान्तिः आ, तेन हा |
तथा—
गोपायत्यखिलं लोकं गोपयेत् पुरुषं परम् |
तेन गोपी समाख्याता प्रकृतिर्मूलकारणम् ॥ ६ ॥
यतोऽपि जायते विश्वं जनशब्देन गद्यते |
आश्रयत्वेन वै गोपीजनयोः प्रेरणादयम् ॥ ७ ॥
वल्लभः प्रोच्यते तज्ज्ञैर्नित्यानन्दं महोऽद्भुतम् |
स्वाहाशब्देन चात्मानं महसे प्रापयाम्यहम् ॥ ८ ॥
उत्पाद्योत्पादकाधीशो विष्णुरेव परमात्मना |
मन्त्रार्थो विष्णुरेव तच्च साधकस्य भवेद् ध्रुवम् ॥ ९ ॥
विश्वरक्षणसामर्थ्यसंघातो वा निगद्यते |
गोपीजनपदेनास्य स्वात्माभिन्नस्य वल्लभः ॥ १० ॥
प्रभुः प्रिय इति ख्यातं स्वाहार्थः पूर्ववद्भवेत् |
गोपाङ्गनाप्रियायास्मै स्वात्मानं च स्वकीयकम् ॥ ११ ॥
जुहोमि सगुणे ब्रह्मणीत्थं मन्त्रनिरुक्तयः |
नारदोऽस्य मुनिः प्रोक्तो विराट् छन्द उदीरितम् ॥ १२ ॥
देवता नन्दपुत्रोऽत्र कृष्णो दैत्यविघातकृत् |
कलमायाशिरोभिस्तु बीजं मन्त्रस्य कीर्तितम् ॥ १३ ॥
शक्तिः स्वाहा समाख्याता मन्त्रवर्यस्य देशिकैः |
धर्मार्थकाममोक्षाप्तौ विनियोगो भवेदिति ॥ १४ ॥
कृष्णः प्रकृतिरित्युक्तो दुर्गाधिष्ठातृदेवता |
आचक्रेण विचक्रेण सुचक्रेण ततः परम् ॥ १५ ॥
त्रैलोक्यरक्षणाद्येन चक्रेण तदनन्तरम् |
असुरान्तकचक्रेण चतुर्थ्यन्तैस्तु पञ्चभिः ॥ १६ ॥
स्वाहान्तैर्जातिसंयुक्तैः पञ्चाङ्गानि प्रकल्पयेत् |
हृदये शीर्षके चैव शिखायां कवचे तथा ॥ १७ ॥
अस्त्रे पार्श्वद्वये कट्यां पृष्ठे मूर्ध्नि च क्रमात् |
मन्त्रार्णान् विन्यसेन्मन्त्री बिन्द्वन्तान् नमसा युतान् ॥ १८ ॥
[पादटिप्पण्यः: १ “यतः” ख. पाठः |
२ “विजायते” ख. पाठः |
]
करयोर्मध्यतः पृष्ठे तयोः पार्श्वे च मन्त्रवित् |
प्रणवाद्यं तदन्तं च व्यापयेद् दशवर्णकम् ॥ १९ ॥
(दशवर्णकं समस्तमूलमन्त्रम् |
)
ध्रुवसंपुटितैर्वर्णैर्दशभिश्च नमोयुतैः |
दशाङ्गुलिषु विन्यस्येत् त्रिपर्वव्यापितो बुधः ॥ २० ॥
दक्षिणाङ्गुष्ठमारभ्य वामाङ्गुष्ठावधि न्यसेत् |
हस्तगा सृष्टिराख्याता युग्माङ्गुष्ठादिका स्थितिः ॥ २१ ॥
वामाङ्गुष्ठादिको न्यासो दक्षाङ्गुष्ठावधिर्भवेत् |
संहारो मुनिभिः प्रोक्तः करन्यासत्रयं त्विदम् ॥ २२ ॥
करयुगे दशाङ्गं च पञ्चाङ्गं पूर्ववन्न्यसेत् |
मन्त्रसंपुटितैर्वर्णैर्मातृकाया न्यसेत् ततः ॥ २३ ॥
दशतत्त्वानि विन्यस्येन्मन्त्रवर्णैः सह क्रमात् |
अनुलोमेन मन्त्रार्णान् संहारे योजयेद् बुधः ॥ २४ ॥
मन्त्रवर्णांस्तथा सृष्टौ प्रतिलोमेन योजयेत् |
उद्धारः पूर्ववज् ज्ञेयो न्यासं वच्मि तु सांप्रतम् ॥ २५ ॥
पृथिवीजलतेजांसि वायुराकाशकं तथा |
अहंकारो महत्तत्त्वं प्रकृतिः पुरुषः परः ॥ २६ ॥
नामानि दशतत्त्वानां स्थानेष्वेषु प्रविन्यसेत् |
पादयुग्मे शिवे वक्षोमुखयोर्मस्तके न्यसेत् ॥ २७ ॥
तत्त्वयुग्मं ततो मध्ये सर्वाङ्गे तत्त्रयं न्यसेत् |
तद्विपर्ययतो न्यासो गुप्तस्तत्त्वदशात्मकः ॥ २८ ॥
सर्वगोपालमन्त्रेषु विहितः शीघ्रसिद्धये |
मस्तकादि तु पादान्तं कराभ्यां व्यापकं न्यसेत् ॥ २९ ॥
वेदादिपुटितं मन्त्रं त्रिवारं मन्त्रवित्तमः |
मस्तके नयने कर्णनासिकाननहृत्सु च ॥ ३० ॥
तुन्दान्धुजानुपादेषु मन्त्रार्णान् विन्यसेत् क्रमात् |
सृष्टिन्यासस्त्वयं प्रोक्तः स्थितिन्यासं समाचरेत् ॥ ३१ ॥
हृदयादिष्वखान्तोऽसौ सृष्टेस्तु विपरीतकः |
संहारः कथितो न्यास एवं न्यासत्रयं भवेत् ॥ ३२ ॥
मूलाधारे ध्वजे नाभौ हृदयेऽथ गले मुखे |
अंसयोरूरुयुग्मे च न्यास एकः प्रकीर्तितः ॥ ३३ ॥
स्कन्धदेशे च नाभौ च कुक्षौ हृदि च तथा |
पार्श्वयुग्मे च पृष्ठे च श्रोणियुग्मे द्वितीयकः ॥ ३४ ॥
मस्तकाननयोरक्ष्णोः कर्णयोर्नासिकाद्वये |
गण्डयोश्च तृतीयः स्याद् दक्षहस्तस्य सन्धिषु ॥ ३५ ॥
तदग्राङ्गुलिषु प्रोक्तश्चतुर्थो न्यास उत्तमः |
इत्थं वामकरे दक्षवामयोः पादयोरपि ॥ ३६ ॥
न्यासत्रयं समाख्यातं मस्तके तदनन्तरम् |
तत्पूर्वदिक्षु दिग्भागेषु संपूर्णे शिरस्यथ ॥ ३७ ॥
बाहुयुग्मे सक्थियुग्मेऽथाष्टमः परिकीर्तितः |
मस्तके नयने चास्ये कण्ठे हृदि च तुन्दके ॥ ३८ ॥
मूलाधारे च लिङ्गे च जानुनि प्रपदे पुनः |
नवमो न्यास आख्यातः कर्णयोर्गण्डयोस्तथा ॥ ३९ ॥
अंसयोः स्तनयोः पार्श्वयोः स्फिचोश्चोरुयुग्मके |
जानुनोर्जङ्घयोरङ्घ्र्योर्दशमो न्यास ईरितः ॥ ४० ॥
एषु स्थानेषु मन्त्रार्णान् न्यसेन्मन्त्री मुहुर्मुहुः |
विभूतिपञ्जरन्यासो दशावृत्तिमयो मनोः ॥ ४१ ॥
आयुरारोग्यधर्मार्थकीर्तिकान्त्यादिकारकः |
नरनारीनरेन्द्राणां वश्यकर्मणि शस्यते ॥ ४२ ॥
भुक्तिदो मुक्तिदो भक्तिदो विष्णोः पदाम्बुजे |
कुर्यान्मन्त्री ततो न्यासं पूर्ववन्मूर्तिपञ्जरम् ॥ ४३ ॥
पुनः सृष्टिस्थितिन्यासं दशाङ्गन्यासमाचरेत् |
पञ्चाङ्गन्यासं कृत्वा तु मन्वादिन्यासमाचरेत् ॥ ४४ ॥
वक्ष्यमाणास्ततो मुद्रा दर्शयेद्भावतत्परः |
एवं कृत्वा विधानेन मन्त्री मन्त्रकलेवरम् ॥ ४५ ॥
विश्वोत्पत्तिस्थितिध्वंसनिधानं स्वादिवर्जितम् |
त्रय्यन्ते बोधितं नित्यं कृष्णं ध्यायेज्जगत्पतिम् ॥ ४६ ॥
पूर्वं वृन्दावनं रम्यं स्मरेन्मन्त्री सुसंयतः |
नानाकुसुमसंशोभि पुष्पप्रचयशालिभिः ॥ ४७ ॥
नवीनपल्लवानेकफलसंपत्तिभिस्तथा |
लसद्विशिष्टसच्छाखाशालीभिः सर्वतो वृतम् ॥ ४८ ॥
निर्यच्छन्मञ्जरीसङ्घलतासंहतिसेवितम् |
(भ्रमरोत्तमसंघैश्च गुञ्जद्भिर्मुखरीकृतम्) ॥ ४९ ॥
मधुपैः कृतभङ्कारैः पक्षिभिश्च सुखावहम् |
कीरव्रजगिरा व्याप्तं पारावतरुताकुलम् ॥ ५० ॥
कोकिलप्रमुखानां च सुनादैर्व्याप्तदिङ्मुखम् |
नृत्यन्मयूरसंघातसेवितं च दिवानिशम् ॥ ५१ ॥
वायुभिर्विकचत्पद्ममध्यकिञ्जल्कसङ्गिभिः |
पुष्पान्तरान्तरुद्द्रजजोभिश्च सुवासितैः ॥ ५२ ॥
आदित्यतनयायाश्च लहरीकणशीतलैः |
मन्मथानलसंदीप्तवल्लवीचीरकम्पनैः ॥ ५३ ॥
सर्वदाध्युषितं सम्यगस्मिन् कल्पतरुं स्मरेत् |
नूतनान् पल्लवांस्तस्य विद्रुमांस्तदनन्तरम् ॥ ५४ ॥
पत्रजालं मारकतं प्रसूनकलिका अपि |
वज्रमुक्तादिकांश्चैव पद्मरागफलोज्ज्वलम् ॥ ५५ ॥
ऋतुभिः सेवितं सर्वैरेकदाभीष्टसिद्धिदम् |
स्वर्णशाखाग्रसंयुक्तं महोच्छायशिखान्वितम् ॥ ५६ ॥
दिव्यामृतौघवर्षेण स्नपन्तं विश्वमञ्जसा |
उद्यत्प्रद्योतनप्रख्यामधोऽस्य वरमेदिनीम् ॥ ५७ ॥
ज्वलद्रत्नसमाबद्धां पुष्परेणुविभूषिताम् |
षडूर्मिरहितां मन्त्री चिन्तयेदिष्टसिद्धये ॥ ५८ ॥
माणिक्यकुट्टिमं तत्र योगपीठं विचिन्तयेत् |
पद्ममष्टदलं तत्र यथोक्तं रक्तवर्णकम् ॥ ५९ ॥
तस्य मध्ये सुखासीनं कृष्णं ध्यायेदनन्यधीः |
उद्यदादित्यसङ्काशं प्रसन्नवदनं विभुम् ॥ ६० ॥
इन्द्रनीलमणिप्रख्यस्निग्धदीर्घशिरोरुहम् |
मायूरेण सुपिच्छेन राजमानोत्तमाङ्गकम् ॥ ६१ ॥
भ्रमराक्रान्तकल्पद्रुपुष्पसंशोभिमस्तकम् |
संफुल्लनूतनोत्पन्नकर्णपूरीकृतोत्पलम् ॥ ६२ ॥
कुटिलालकविभ्राजल्ललाटमृदुपट्टिकम् |
गोरोचनासमासक्ततिलकं चोन्नतभ्रुवम् ॥ ६३ ॥
अकलङ्कशरद्राकाचन्द्रबिम्बाद्भुताननम् |
कुशेशयदलाकारसुन्दरायतलोचनम् ॥ ६४ ॥
अनर्घमणिसंदीप्तमकराकारकुण्डलम् |
कपोलस्थललावण्यविजितस्वच्छदर्पणम् ॥ ६५ ॥
अगस्त्यकुसुमाकाराद्भुतोन्नतसुनासिकम् |
जितविद्रुमसौन्दर्यपक्वबिम्बफलाधरम् ॥ ६६ ॥
दाडिमीबीजसङ्काशदन्तपङ्क्तिविराजितम् |
धवलीकृतदिक्चक्रमीषद्धास्यद्विजांशुना ॥ ६७ ॥
आरण्यपल्लवैः पुष्पैः कृतप्रैवेयसंपदम् |
अतिरम्यत्रिरेखाङ्ककम्बुसुन्दरकन्धरम् ॥ ६८ ॥
मधुलोलुपभृङ्गालीमङ्गितैश्च सुगन्धिभिः |
अम्लानैः कल्पवृक्षस्य प्रसूनप्रचयैः शुभैः ॥ ६९ ॥
कृतदामलसत्स्कन्धं मुक्ताहारविभूषितम् |
कौस्तुभप्रभया दीप्तविशालोन्नतवक्षसम् ॥ ७० ॥
श्रीवत्साङ्काङ्कितोरस्कमुन्नतस्कन्धशालिनम् |
महापरिघसङ्काशजानुलम्बिमहाभुजम् ॥ ७१ ॥
वलित्रितयसंशोभिकिञ्चिद्भङ्गुरितोदरम् |
दक्षिणावर्तसंयुक्तनाभीपल्वलमण्डितम् ॥ ७२ ॥
षट्पदभ्रमदापङ्क्तिशोभिरोमावलीभुवम् |
अनेकरत्नसंबद्धवलयाङ्गदमुद्रिकम् ॥ ७३ ॥
ग्रैवेयादिरेकावन्धतुलाकोटिसुमण्डितम् |
क्षुद्रघण्टकया बद्धकटिदेशविभूषितम् ॥ ७४ ॥
[पादटिप्पण्यः: १ “पुष्पविराजितम्” ख. पाठः |
२ “पार्श्वे” ख. पाठः |
३ “स्वर्णै” ख. पाठः |
४ “युतम्” ख. पाठः |
]
दिव्योत्तमाङ्गलेपेन भूषिताशेषगात्रकम् |
पीताम्बरधरं सम्यगुरुजानुमनोहरम् ॥ ७५ ॥
मयूरगलसङ्काशजङ्घायुगलमण्डितम् |
लसत्प्रपदशोभाभिर्निरस्तकच्छपश्रियम् ॥ ७६ ॥
माणिक्यमुकुराकारनखराजिविराजितम् |
सुष्ठुशोणाङ्गुलीपत्रविकासिचरणाम्बुजम् ॥ ७७ ॥
चक्रशङ्खलसत्पद्मसीराङ्कुशगदादिभिः |
कुलिशप्रमुखैश्चिह्नैरङ्कितारक्तपत्तलम् ॥ ७८ ॥
सौन्दर्यनिधिसंभाररचितं विलसच्छ्रिया |
सम्यग्विजितकन्दर्पगात्रशोभामनोहरम् ॥ ७९ ॥
मुखाम्बुजसमासक्तवंशरन्ध्रार्पिताङ्गुलिम् |
तदुत्थदिव्यसद्रागश्रवणाहृतमानसम् ॥ ८० ॥
अपाङ्गैः प्राणिजातं तु मोहयन्तमनारतम् |
परमानन्दसन्दोहसंपूर्णीकृतमानसम् ॥ ८१ ॥
मुखपद्मसमासक्तस्वान्तनेत्राभिरावृतम् |
गोभिरूधोभराक्रान्तमन्दयानाभिरेव च ॥ ८२ ॥
कवलीकृतसंत्यक्तघासलेशाभिरप्यथ |
भूमिस्पृष्टमहास्थूलवालधीभिर्निरन्तरम् ॥ ८३ ॥
प्रस्नुतस्तनपानेन संभृतानननिर्गतैः |
डिण्डीरपिण्डसंयुक्तैर्दुग्धैर्दृष्टिमनोहरैः ॥ ८४ ॥
वंशवादनसद्रीतगीताकर्णनलालसैः |
उत्तम्भितीकृतश्रोत्रपुटयुग्मैश्च तर्णकैः ॥ ८५ ॥
किंचिद्विषाणाङ्कुरोद्भूतिजातकण्डूतिमस्तकैः |
परस्परविमर्दार्थं खुरघृष्टमहीतलैः ॥ ८६ ॥
स्निग्धैर्गुरुभिरुत्पुच्छैः सुशोभिगलकम्बलैः |
वत्सवत्सीसमूहैश्च संवृतं तदनन्तरम् ॥ ८७ ॥
कृतहंभाशब्दजालैर्गुरुदीर्घककुत्करैः |
उच्चकर्णपुटापीतवेणुशब्दसुधारसैः ॥ ८८ ॥
कृतोद्भ्यैश्चैर्वीतं महाविस्तृतनासिकैः |
विद्यास्वभाववर्णादिक्रीडानेपथ्यधारणैः ॥ ८९ ॥
समानतां गतैर्गोपैर्वयःसाम्ययुतैरपि |
वंशवादनशीलैश्च रम्यरागकृतश्रमैः ॥ ९० ॥
वल्लकीकांस्यतालादिधृतसांरसमस्वरैः |
वलद्बाहुलताक्षेपं नृत्यद्भिर्भावगर्भितैः ॥ ९१ ॥
जङ्घिकाकटिदेशेषु किङ्किणीजालमण्डितैः |
इतस्ततश्चलद्भिश्च मञ्जुभाषणतत्परैः ॥ ९२ ॥
मधुराकृतिभिर्बालैरस्पष्टाद्भुतभाषणैः |
शार्दूलनखसंक्लृप्तगलाकल्पैर्वृतं तथा ॥ ९३ ॥
ततो गोपपुरन्ध्रीणां स्मरेद् वृन्दं समाहितः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
[Redaktionelle Auslassung 28.GOP.94: Nichtgrafische Inhaltsangabe in der deutschen Übersetzung; sexualisierende Beschreibung innerhalb des durch Verse 90–93 kindlich gerahmten Dhyānas.] ॥ ९४ ॥
[Redaktionelle Auslassung 28.GOP.95: gleiche Begründung.] ॥ ९५ ॥
[Redaktionelle Auslassung 28.GOP.96: gleiche Begründung.] ॥ ९६ ॥
[Redaktionelle Auslassung 28.GOP.97: gleiche Begründung; Fortsetzung Seite 489.] ॥ ९७ ॥
[पादटिप्पण्यः: १ “व्याप्तम्” ख. पाठः |
२ “यत्” ख. पाठः |
३ “धृतांशु” ख. पाठः |
४ “गर्वितम्” क. ख. पाठः |
]
[Redaktionelle Auslassung 28.GOP.98: Nichtgrafische Inhaltsangabe in der deutschen Übersetzung; Fortsetzung der auf Seite 488 markierten Ausnahme im kindlich gerahmten Dhyāna.] ॥ ९८ ॥
[Redaktionelle Auslassung 28.GOP.99: gleiche Begründung.] ॥ ९९ ॥
[Redaktionelle Auslassung 28.GOP.100: gleiche Begründung.] ॥ १०० ॥
[Redaktionelle Auslassung 28.GOP.101: gleiche Begründung. Ab Vers 102 wird der nichtgrafische Originaltext wiedergegeben.] ॥ १०१ ॥
अनेकप्राभृतासक्तहस्तपद्मयुजां तथा |
पङ्क्तिभिर्वेष्टितं सम्यक् पूर्वतश्च ततो बहिः ॥ १०२ ॥
एतासां नेत्रपद्मानां मालाभिर्भूषिताङ्गकम् |
महानन्दनिभं सर्वविलासभुवनं प्रभुम् ॥ १०३ ॥
वल्लवीवल्लवगवां देववृन्दं बहिः स्मरेत् |
संमुखे देवदेवस्य काङ्क्षन्तं धनसञ्चयम् ॥ १०४ ॥
ब्रह्मेशशाखण्डलश्रेष्ठं स्तुतिं कुर्वाणमादरात् |
ऋषिसङ्घं तथा दक्षे वेदाध्ययनतत्परम् ॥ १०५ ॥
धर्मार्थिनः स्मरेत् पश्चात् सनकप्रमुखांस्तथा |
योगीन्द्रान् ध्याननिष्ठांस्तान् निःश्रेयसफलार्थिनः ॥ १०६ ॥
सस्त्रीकान् वामभागे च यक्षगन्धर्वकिन्नरान् |
सिद्धविद्याधरांश्चापि चारणान् साप्सरोगणान् ॥ १०७ ॥
गीतनर्तनवाद्यादीन् कुर्वतः कामतत्परान् |
चन्द्रकर्पूरकुन्दाभं काशपुष्पनिभं मुनिम् ॥ १०८ ॥
मन्त्रतन्त्रप्रवक्तारं विद्युद्दामसदृग्जटम् |
विष्णुपादाम्बुजद्वन्द्वे भक्तिमिच्छन्तमद्भुतम् ॥ १०९ ॥
त्यक्तान्यसर्वसङ्गं तं वेदवेदार्थपारगम् |
अनेकश्रुतिसंपन्नसप्तरागसमन्वितम् ॥ ११० ॥
ग्रामत्रयीसमासक्तमूर्च्छनाभिर्यथाविधि |
सम्यग्जाताभिरारागाद् गायन्तं कृष्णवेणुकम् ॥ १११ ॥
आकाशे नारदं ध्यायेन्मुनिवर्यं गतस्मयम् |
ध्यात्वैवं परमात्मानं नन्दपुत्रं विशालधीः ॥ ११२ ॥
यजेत् पूर्वोदिते पीठे वैष्णवे नवशक्तिके |
पूर्वमर्घ्यादिभिर्मन्त्री मानसैरुपचारकैः ॥ ११३ ॥
सर्वैः पूज्यतमं कृष्णमिष्ट्वा भक्तिपरायणः |
स्वीये देहमये पीठे भगवन्तं पुरोक्तवत् ॥ ११४ ॥
ततो बहिःस्थितैर्द्रव्यैः पूजयेत् साधकोत्तमः |
तत्साधनविधिः सम्यक् प्रोच्यते मन्त्रसिद्धिदः ॥ ११५ ॥
मूलमन्त्रेण मन्त्रज्ञो मूर्तिमस्य प्रकल्पयेत् |
तत्रावाह्य यजेद् देवं सर्वावरणसंयुतम् ॥ ११६ ॥
आसनादिविभूषान्तानुपचारान् प्रकल्प्य तु |
न्यासोक्तक्रमतः पश्चाद् गन्धाद्यैर्देवमर्चयेत् ॥ ११७ ॥
सृष्ट्या स्थित्या च संपूज्य पञ्चाङ्गं च दशाङ्गकम् |
वेणुं प्रपूजयेत् पश्चाद् वनमालामनन्तरम् ॥ ११८ ॥
श्रीवत्सं कौस्तुभं मन्त्री देहे कृष्णस्य पूजयेत् |
मूलेन चात्मपूजादावावृतीः पूजयेत् ततः ॥ ११९ ॥
कर्णिकायां चतुर्दिक्षु देवस्य परितोऽर्चयेत् |
दामं सुदामनामानं वसुदामं च किङ्किणीम् ॥ १२० ॥
चकाराच्चतुर्थोऽपि दामशब्दान्तः |
“वसुदामं समभ्यर्च्य किङ्किणीदाममर्चयेत्” इति त्रैलोक्यसंमोहनतन्त्रवचनात् |
[पादटिप्पणी: १ “खवसुः” क. ग. पाठः |
]
तेजोरूपधरा ह्येते केसरेष्वङ्गपूजनम् |
रुक्मिणीप्रमुखा ह्यष्टौ पत्रेषु महिषीर्यजेत् ॥ १२१ ॥
कमलं चार्घ्यपात्रं च करयोर्दक्षिणान्ययोः |
बिभ्रतीर्दिव्यशुक्लाभवस्त्रलेपादिभिर्युताः ॥ १२२ ॥
रुक्मिणीसत्यभामे द्वे नाग्निजित्यपरा मता |
सुनन्दा मित्रविन्दा चापरा चापि सुलक्षणा ॥ १२३ ॥
सुशीलान्या जाम्बवती स्वर्णमारकतप्रभाः |
द्विश एव क्रमाज्ज्ञेयाः सर्वा एता मनीषिभिः ॥ १२४ ॥
स्तनभारनता नानारत्नजालविभूषणाः |
पत्राग्रेषु ततः पूज्या वसुदेवश्च देवकी ॥ १२५ ॥
नन्दगोपो यशोदा च बलभद्रः सुभद्रिका |
गोपाला गोपिकाः कृष्णमुखासक्तहृदाक्षणाः ॥ १२६ ॥
स्वर्णाभो वसुदेवस्तु शुक्लो नन्दः प्रकीर्तितः |
ज्ञानमुद्रां धारयन्तो दक्षे वामेऽभयं तथा ॥ १२७ ॥
दिव्यवस्त्रानुलेपादिपुष्पालङ्कारसंयुते |
रक्तश्यामनिभे तद्वन्मातरौ दक्षिणे करे ॥ १२८ ॥
वरं वामे वहन्त्यौ तु पात्रे च पायसामृतम् |
मुक्ताहारधरे रत्नकुण्डलादिविभूषिते ॥ १२९ ॥
बलभद्रस्तु कुन्दाभो मुसली हलसंयुतः |
नीलाम्बरो मदोन्मत्तश्चञ्चलैककुण्डलः ॥ १३० ॥
श्यामा तन्वी सुभद्राख्या चारुभूषणभूषिता |
पीताम्बरा च युवती बिभ्राणा वरदाभये ॥ १३१ ॥
गोपाला वंशवीणादिदलशृङ्गलसत्कराः |
नानोपायनहस्ताब्जा गोपपत्न्यः सुभूषिताः ॥ १३२ ॥
तद्बहिः पञ्च संपूज्याः कल्पवृक्षा इमे बुधैः |
मन्दारः प्रथमो ज्ञेयः सन्तानस्तदनन्तरम् ॥ १३३ ॥
पारिजाताह्वयः पश्चात् कल्पवृक्ष इतीरितः |
हरिचन्दननामा तु मध्ये दिक्षु च संस्थिताः ॥ १३४ ॥
दीर्घनम्रबृहच्छाखाः साधकेष्टफलप्रदाः |
(तद्बाह्ये लोकपालांस्तु वज्रादीन् पूजयेत्ततः ॥ १३५ ॥
आवृतीरित्थमभ्यर्च्य गन्धपुष्पे निवेद्य च |
धूपदीपौ समर्प्याथ नैवेद्यं च निवेदयेत् ॥ १३६ ॥)
पूर्वोक्तविधिना सम्यक् संस्कृतं भक्तितत्परः |
शर्करादधिसंयुक्तं सघृतं गोपया हविः ॥ १३७ ॥
नारिकेलगुडापूपनवनीतसितोपलम् |
मोचाफलं सोपदंशं सर्वाङ्गं रुचिरं शुचिः ॥ १३८ ॥
ततः संकल्प्य नैवेद्यं ग्रासमुद्रां प्रदर्श्य च |
प्राणादिपञ्चवायूनां मुद्रा दक्षेण दर्शयेत् ॥ १३९ ॥
अङ्गुष्ठाभ्यामनामे द्वे स्पृष्ट्वा पाणितलद्वये |
नैवेद्यस्य ततो मुद्रां दर्शयेन्मन्त्रवच्चरन् ॥ १४० ॥
लाङ्गलीजलसद्यान्तशिरोभिः सहिता नतिः |
परायेति समुच्चार्य ब्रह्मात्मपदमुच्चरेत् ॥ १४१ ॥
नेऽनिरुद्धं चतुर्थ्यन्तं नैवेद्यं कल्पया-पदम् |
नैवेद्यदानमन्त्रोऽयं म्यन्तोऽष्टाविंशतिवर्णकः ॥ १४२ ॥
लाङ्गली ठकारः |
जलं व |
सद्यान्त औ |
शिरो बिन्दुः, एतैः ठ्वौं इति |
नतिर्नमः |
पराय स्वरूपं |
ब्रह्मात्म स्वरूपं |
नेऽनिरुद्धं चतुर्थ्यन्तं तेन नेऽनिरुद्धाय |
नैवेद्यं स्वरूपं |
कल्पया स्वरूपं |
म्यन्तो मि-इत्यक्षरान्तस्तेन कल्पयामि |
तथा—
समर्प्यैवं नैवेद्यं हि कुर्यादन्यत् पुरोक्तवत् |
ततश्चन्दनपङ्केन स्वीयदेहं विभूषयेत् ॥ १४३ ॥
मूलमन्त्रेण मन्त्रज्ञो मूर्तिपञ्जरमन्त्रकैः |
ललाटादिषु कुर्वीत तिलकानि ह्यनामया ॥ १४४ ॥
कुर्यात् पुष्पाञ्जलीन् पञ्च तुलसीपुष्पतो बुधः |
मूलमन्त्रं समुच्चार्य पादपद्मद्वये विभोः ॥ १४५ ॥
करवीरद्वयेनाथ मध्यदेहे प्रकल्पयेत् |
अम्भोजयुग्मतः पश्चादुत्तमाङ्गे निवेशयेत् ॥ १४६ ॥
[पादटिप्पण्यः: १ “पात्रं सुपयसा सृतम्” ख. पाठः |
२ “युग्मतः” ग. पाठः |
]
एभिः सर्वैः सर्वगात्रे तावतः कुसुमाञ्जलीन् |
देवस्य दक्षिणे दद्याच्छुक्लपुष्पाणि मन्त्रवित् ॥ १४७ ॥
रक्तपुष्पाणि वामे तच्छुक्लरक्तशरीरकैः |
सप्तावरणसंयुक्तमित्थं कृष्णस्य पूजनम् ॥ १४८ ॥
सर्वसंपत्करं पुंसां भोगमोक्षफलप्रदम् |
अङ्गैरिन्द्रादिभिर्वज्रप्रमुखैरावृतित्रयम् ॥ १४९ ॥
पूजयेदथवा देवं संक्षेपात् साधकोत्तमः |
एवं गन्धादिभिः सम्यक् पूजयित्वा विधानवित् ॥ १५० ॥
अष्टौ कृष्णान् यजेत् पश्चात् सुगन्धिकुसुमादिभिः |
कृष्णश्च वासुदेवश्च नारायण इतीरितः ॥ १५१ ॥
देवकीनन्दनश्चाथ यदुश्रेष्ठस्ततः परम् |
वार्ष्णेयश्चासुरक्रान्तभारहारी ततो भवेत् ॥ १५२ ॥
धर्मसंस्थापकस्त्वन्यो डेन्ता नमोन्ता ध्रुवादिकाः |
एतैरेव विधातव्या कृष्णार्चाप्यथवा बुधैः ॥ १५३ ॥
भवाब्धेः पारमिच्छद्भिः सर्वसंपत्तिसिद्धये |
मूलमन्त्रं यथाशक्ति जपित्वा तं जपं बुधः ॥ १५४ ॥
समर्पयेदर्घ्यजलैर्गन्धपुष्पाक्षतान्वितैः |
ततो नानाविधैः स्तोत्रैः स्तुत्वा देवं विशालधीः ॥ १५५ ॥
प्रणम्यान्तर्हृदम्भोजमुद्वास्य प्रजपेत् ततः |
[अर्धश्लोकः स्रोतसि अनुपलब्धः] ॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि नारदाय ऋषये नमः |
मुखे विराट्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीकृष्णाय देवतायै नमः |
(गुह्ये क्लींबीजाय० |
पादयोः स्वाहाशक्तये० |
सर्वाङ्गे कृष्णाय प्रकृतये नमः |
हृदि श्रीदुर्गायै अधिष्ठात्र्यै देवतायै नमः) |
इति विन्यस्य मम चतुर्विधपुरुषार्थसिद्धये विनियोगः इति कृताञ्जलिरुक्त्वा, मूलमन्त्रेण करयोर्व्यापकं कृत्वा, आचक्राय स्वाहा हृदयाय नमः |
विचक्राय स्वाहा शिरसे स्वाहा |
सुचक्राय स्वाहा शिखायै वषट् |
त्रैलोक्यरक्षणचक्राय स्वाहा कवचाय हुं |
असुरान्तकचक्राय स्वाहा अस्त्राय फट् |
इति पञ्चाङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं करयोर्विन्यस्य, हृदयादिकवचान्तं देहे चाङ्गचतुष्टयं विन्यस्यास्त्रमन्त्रेण तालत्रयं दशदिग्बन्धनं च कृत्वा, हृदि गोंनमः |
शिरसि पींनमः |
शिखायां जंनमः |
कवचस्थाने नंनमः |
अस्त्रस्थाने वंनमः |
दक्षपार्श्वे ल्लंनमः |
वामे भांनमः |
कट्यां यंनमः |
पृष्ठे स्वांनमः |
मूर्ध्नि हांनमः ॥ ततो गोपीजनवल्लभाय स्वाहा इति करतलयोः पृष्ठयोः करपार्श्वयोश्च प्रत्येकं मन्त्रमुच्चरन् व्यापकं कृत्वा, वामाङ्गुष्ठे ॐगोंॐ नमः |
तर्जन्यां ॐपींॐनमः |
मध्यमायां ॐजंॐ० |
अनामायां ॐनंॐ० |
कनिष्ठिकायां ॐवंॐ० |
दक्षकनिष्ठिकायां ॐल्लंॐ० |
अनामायां ॐभांॐ० |
मध्यमायां ॐयंॐ० |
तर्जन्यां ॐस्वांॐ० |
अङ्गुष्ठे ॐहांॐ० ॥ इति संहारेण प्रथमं विन्यस्य, पुनर्दक्षाङ्गुष्ठादिवामाङ्गुष्ठपर्यन्तं दशवर्णानुक्तप्रकारेण सृष्ट्या विन्यस्य, अङ्गुष्ठद्वयमारभ्य दक्षवामक्रमेण कनिष्ठाद्वयपर्यन्तं स्थित्या, वामाङ्गुष्ठमारभ्य दक्षाङ्गुष्ठान्तं संहृत्या सबिन्दुविसर्गान् विन्यस्य, कराङ्गुलिषु(हृदादि)दशाङ्गं पञ्चाङ्गं च प्राग्वद्विन्यस्य मूलमुच्चार्य, अं पुनर्वैपरीत्येन मूलं नमः |
मूल० पुनः आं विपरीतं मूलं नमः |
इत्यादियुक्त्या मातृकां विन्यस्य, (१) पादयोः गोंनमः पराय पृथिवीतत्त्वात्मने नमः |
लिङ्गे पींनमः पराय अब्तत्त्वात्मने नमः |
वक्षसि जंनमः पराय तेजस्तत्त्वात्मने नमः |
मुखे नंनमः पराय वायुतत्त्वात्मने नमः |
शिरसि वंनमः परायाकाशतत्त्वात्मने नमः |
हृदि ल्लंनमः परायाहंकारतत्त्वात्मने नमः |
भांनमः पराय महत्तत्त्वात्मने नमः |
सर्वाङ्गे यंनमः पराय प्रकृतितत्त्वात्मने नमः |
स्वांनमः पराय पुरुषतत्त्वात्मने नमः |
हांनमः पराय परतत्त्वात्मने नमः ॥ (२) सर्वाङ्गे हांनमः पराय परतत्त्वात्मने नमः |
स्वांनमः पराय पुरुषतत्त्वात्मने नमः |
यंनमः पराय प्रकृतितत्त्वात्मने नमः |
हृदि भांनमः पराय महत्तत्त्वात्मने नमः |
ल्लंनमः परायाहंकारतत्त्वात्मने नमः |
शिरसि वंनमः परायाकाशतत्त्वात्मने नमः |
मुखे नंनमः पराय वायुतत्त्वात्मने नमः |
वक्षसि जंनमः पराय तेजस्तत्त्वात्मने
नमः |
लिङ्गे पींनमः पराय जलतत्त्वात्मने नमः |
पादयोः गोंनमः पराय पृथिवीतत्त्वात्मने नमः |
इति तत्त्वानि विन्यस्य, ततः प्रणवपुटितमूलेन मस्तकादिपादान्तं त्रिर्व्यापकं विन्यस्य, (३) पादयोः गोंनमः |
जानुनोः पींनमः |
लिङ्गे जंनमः |
जठरे नंनमः |
हृदि वंनमः |
मुखे ल्लंनमः |
नासायां भांनमः |
कर्णयोः यंनमः |
नेत्रयोः स्वांनमः |
शिरसि हांनमः ॥ (४) शिरसि गों० |
नेत्रयोः पीं० |
कर्णयोः जं० |
नासायां नं० |
मुखे वं० |
हृदि ल्लं० |
जठरे भां० |
लिङ्गे यं० |
जानुनोः स्वां० |
पादयोः हांनमः ॥ (५) हृदि गोंनमः |
उदरे पीं० |
लिङ्गे जं० |
जानुनोः नं० |
पादयोः वं० |
शिरसि ल्लं० |
नेत्रयोः भां० |
कर्णयोः यं० |
नासायां स्वां० |
मुखे हां० ॥ (१) मूलाधारे गोंनमः |
लिङ्गे पीं० |
नाभौ जं० |
हृदि नं० |
गले वं० |
मुखे ल्लं० |
दक्षांसे भां० |
वामे यं० |
दक्षोरौ स्वां० |
वामोरौ हां० ॥ (२) स्कन्धयोः गोंनमः |
नाभौ पीं० |
कुक्षौ जं० |
हृदि नं० |
कुचद्वये वं० |
दक्षपार्श्वे ल्लं० |
वामपार्श्वे भां० |
पृष्ठे यं० |
दक्षश्रोण्यां स्वां० |
वामे हांनमः ॥ (३) मस्तके गोंनमः |
मुखे पीं० |
दक्षनेत्रे जं० |
वामे नं० |
दक्षकर्णे वं० |
वामे ल्लं० |
दक्षनसि भां० |
वामे यं० |
दक्षगण्डे स्वां० |
वामे हांनमः ॥ (४) दक्षदोर्मूले गोंनमः |
तन्मध्ये पीं० |
मणिबन्धे जं० |
अङ्गुलिमूले नं० |
अग्रे वं० |
अङ्गुष्ठे ल्लं० |
तर्जन्यां भां० |
मध्यमायां यं० |
अनामायां स्वां० |
कनिष्ठायां हांनमः ॥ (५) एवं वामबाहुमूले इत्यादि ॥ (६) दक्षोरुमूले गोंनमः |
जानुनि पीं० |
गुल्फे जं० |
अङ्गुलिमूले नं० |
तदग्रे वं० |
अङ्गुष्ठे ल्लं० |
तर्जन्यां भां० |
मध्यमायां यं० |
अनामायां स्वां० |
कनिष्ठायां हांनमः ॥ (७) एवं वामोरुमूले इत्यादि ॥ (८) शिरसि गोंनमः |
तत्पूर्वभागे पीं० |
तद्दक्षे जं० |
तत्पृष्ठे नं० |
तद्वामे वं० |
सर्वशिरसि ल्लं० |
दक्षबाहौ भां० |
वामे यं० |
दक्षसक्थनि स्वां० |
वामे हांनमः ॥ (९) मस्तके गोंनमः |
नयने पीं० |
मुखे जं० |
कण्ठे नं० |
हृदि वं० |
उदरे ल्लं० |
मूलाधारे भां० |
लिङ्गे यं० |
जानुनोः स्वां० |
प्रपदयोः हांनमः ॥ (१०) कर्णयोः गोंनमः |
गण्डयोः पीं० |
अंसयोः जं० |
स्तनयोः नं० |
पार्श्वयोः वं० |
स्फिचोः ल्लं० |
ऊर्वोः भां० |
जानुनोः यं० |
जङ्घयोः स्वां० |
पादयोः हांनमः ॥ ततः पूर्वोक्तं मूर्तिपञ्जरन्यासं कृत्वा पुनः सृष्टिस्थितिन्यासौ दशाङ्गपञ्चाङ्गन्यासौ ऋष्यादिन्यासं च कृत्वा मुद्राविरचनादि (पाद्यादिपात्रस्थापनान्ते स्वात्मानं गन्धाद्यैरलंकृत्य मूर्तिपञ्जरन्यासक्रमेण ललाटादिद्वादशस्थानेष्वनामया तिलकानि कृत्वा शेषं पूर्ववत् विधाय पीठपूजादि) पुष्पोपचारान्ते देवस्य देहे न्यासोक्तस्थानेषु सृष्टिस्थितिन्यासक्रमेण दशाङ्गानि पञ्चाङ्गानि च संपूज्य, मुखे वेणवे नमः |
स्कन्धयोः वनमालायै नमः |
वक्षसि श्रीवत्साय नमः |
गले कौस्तुभाय नमः |
ततो विभूतिपञ्जरन्यासक्रमेण देवस्य देहे संपूज्य, कर्णिकायां देवादिप्रादक्षिण्येन ॐदामाय नमः |
ॐसुदामाय० |
ॐवसुदामाय० |
ॐकिङ्किणीदामाय० |
केसरेषु पञ्चाङ्गानि संपूज्य, अष्टदलेषु देवाग्रादि रुक्मिण्यै नमः |
सत्यभामायै० |
नाग्निजित्यै० |
सुनन्दायै० |
मित्रविन्दायै० |
सुलक्षणायै० |
सुशीलायै० |
जाम्बवत्यै० |
दलाग्रेषु वसुदेवाय नमः |
देवक्यै० |
नन्दगोपाय० |
यशोदायै० |
बलभद्राय० |
सुभद्रायै० |
गोपालेभ्यो० |
गोपिकाभ्यो नमः |
पद्ममध्ये—मन्दाराय नमः |
पद्माद्बहिर्देवाग्रे सन्तानाय नमः |
पारिजाताय० |
कल्पवृक्षाय० |
हरिचन्दनाय नमः |
इति प्रादक्षिण्येन देवाग्रादितः चतुर्दिक्षु संपूज्य, लोकपालान् वज्रादीनि च समभ्यर्च्य, धूपदीपौ समर्प्य (देवस्य पुरतः प्राग्वन्नैवेद्यं निधाय संस्कृत्य पाद्याचमनीये दत्त्वा, देवं गन्धादिभिः संपूज्यापोशानं दत्त्वा ग्रासमुद्रां प्रदर्श्य, प्राणादिपञ्चमुद्रास्तत्तन्मन्त्रेण प्रदर्श्य, करद्वयेन नैवेद्यमुद्रां बद्ध्वा “ॐनमः पराय ब्रह्मात्मनेऽनिरुद्धाय नैवेद्यं कल्पयामि” इति नैवेद्यं समर्प्य, तत्कालं ध्यानादिप्रसन्नार्चान्ते मूलमुच्चार्य “श्रीकृष्णाय नमः” इति देवस्य चरणयोः शुक्लकृष्णैस्तुलसीदलैः पञ्चधा संपूज्य, देवस्य हृदये पञ्चधा श्वेतरक्तकरवीरपुष्पैः, देवस्य शिरसि पञ्चधा
सितरक्तपद्मैर्देवस्य सर्वगात्रे श्वेतकृष्णतुलसीभिः श्वेतरक्तकमलैः श्वेतरक्तकरवीरैरन्यैश्च पञ्च पुष्पाञ्जलीन् दत्त्वा, पुनर्मूलमुच्चार्य श्रीकृष्णाय नमः |
एवं श्रीवासुदेवाय० |
श्रीनारायणाय० |
श्रीदेवकीनन्दनाय० |
श्रीयदुश्रेष्ठाय० |
श्रीवार्ष्णेयाय० |
श्रीअसुराक्रान्तभूभारहारिणे० |
श्रीधर्मसंस्थापकाय नमः |
इत्यष्टौ कृष्णान् संपूज्य राजोपचारादि सर्वं प्राग्वत् कुर्यादिति |
तथा—
ध्यात्वैवं परमात्मानं नन्दपुत्रं विशालधीः |
पूर्वोक्तविधिना सम्यग् दीक्षितः प्रजपेन्मनुम् ॥१५६॥
मन्त्रार्थं चिन्तयेन्मन्त्री नियमस्थो जितेन्द्रियः |
चत्वारिंशत्सहस्राणि श्वेतपद्माक्षमालया ॥१५७॥
पश्चान्मन्त्रस्य सिद्ध्यर्थं दशलक्षं जपेत् सुधीः |
लक्षं हुनेत्करञ्जपुष्पैः सितासर्पिर्मधुप्लुतैः ॥१५८॥
शर्करामधुसंयुक्तेन हविर्द्रव्येण वा हुनेत् |
तर्पयेत् सलिलैः शुद्धैश्चन्द्रचन्दनवासितैः ॥१५९॥
आत्माभिषेकं कृत्वाथ भूदेवान् भोजयेत् ततः |
नानाविधैर्भक्ष्यभोज्यैस्ताम्बूलैश्च सुदक्षिणैः ॥१६०॥
ततो निजगुरुं सम्यक् प्रणिपत्य यथाविधि |
धनधान्याम्बराद्यैश्च वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥१६१॥
तोषयेत् परया भक्त्या निजकार्यस्य सिद्धये |
ततः सिद्धमनुर्मन्त्री प्रयोगान् निजवाञ्छितान् ॥१६२॥
कुर्याद्भक्तियुतः सम्यक् नित्यनैमित्तिके रतः |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
इति |
प्रयोगस्त्वग्रे वक्ष्यते ॥ अथ श्रीकृष्णमन्त्रः |
सारसंग्रहे—
अथो वदामि कृष्णस्य मन्त्ररत्नं सुगोपितम् |
त्रैलोक्यख्यातसामर्थ्यं नारदाद्यैरुपासितम् ॥१॥
धर्मार्थकाममोक्षार्थकरं वश्यादिसाधनम् |
अज्ञानेन्धनकालाग्निं योगैश्वर्यफलप्रदम् ॥२॥
अकालमृत्युसंहारि दुर्दृष्टनिवारणम् |
गलग्रहमहारोगभूतराक्षसनाशनम् ॥३॥
संग्रामे जयदं नृणामरण्ये चाभयप्रदम् |
भृत्यदासीगजाश्वादिरथधेनुधनावहम् ॥४॥
क्षेत्रपुत्रकलत्रादितेजःकान्तियशस्करम् |
धैर्यगाम्भीर्यशौर्यादिमर्यादाप्रतिभाकरम् ॥५॥
ब्रह्माण्डक्षोभजनकं सिद्ध्यष्टकसमृद्धिदम् |
किमत्र बहुनोक्तेन सर्वदं नात्र संशयः ॥६॥
चक्री पुरन्दरारूढस्त्रिमूर्तीन्दुसमन्वितः |
बीजमाद्यं भवेदेतत् क्रोधीशाद्यस्त्रिविक्रमः ॥७॥
श्वेतो नरकजित् कान्तिवायुः शार्ङ्गी तु सद्ययुक् |
अमृतात्रीन्दवः पश्चादत्रिर्दीर्घयुतस्ततः ॥८॥
वायुर्दशाक्षरश्चाष्टादशार्णोऽयं मनूत्तमः |
सत्ताभिधायकः शब्दः कृषीति समुदाहृतः ॥९॥
आनन्दार्थो णकारोऽपि कृष्णस्तस्मात्तदर्थकः |
कर्षणात् पापजातस्य भक्तानां कृष्ण उच्यते ॥१०॥
मन्त्रात्मकशरीरस्य तदर्थस्त्वाच देशिकः |
गोशब्दवाचकत्वात्तु ज्ञानं तत्तेन लभ्यते ॥११॥
वेत्ति शब्दमशेषं वा गोविन्दो गोभिचारणात् |
दशार्ण एवं तुर्यांशस्तदर्थश्चापि पूर्ववत् ॥१२॥
इति |
चक्री ककारः, पुरन्दरो लकारः, त्रिमूर्तिरीकारः, इन्दुः बिन्दुः, तैः क्लीं इति कामबीजमुद्धृतम् |
क्रोधीशः ककारः |
त्रिविक्रमः ऋकारः |
तेन कृ |
श्वेतः ष, नरकजित् णकारः |
कान्तिराकारस्तेन ष्णा |
वायुः यकारः |
शार्ङ्गी गकारः |
सद्य ओकारः |
तेन गो इति |
अमृतं वकारः, अत्रि इकारः, इन्दुः बिन्दुस्तेन विं |
अत्रिर्दकारः, दीर्घा आकारः, तेन दा |
वायुर्यकारः |
दशाक्षरः पूर्वोक्तगोपालदशाक्षरः |
पाठान्तराणि—१५९ ‘घृतयुक्तेन’ ख. पाठः |
१६१ ‘ततः’ ख. पाठः |
९ ‘मनुर्मतः’ ख. पाठः |
१२ ‘दशार्धं एव तुर्यार्थः’ क. पाठः |
नारदो मुनिराख्यातो गायत्रं छन्द ईरितम् |
श्रीकृष्णो देवता प्रोक्तो बीजशक्त्यादि पूर्ववत् ॥१३॥
अन्तःकरणवेदाङ्घ्रिचतुर्भिर्युगलेन च |
मूलमन्त्रविभक्तार्णैः पञ्चाङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥१४॥
इति |
सनत्कुमारकल्पे तु “मन्त्रस्यास्य ऋषिर्ब्रह्मा गायत्रं छन्द उच्यते |
गोपवेषधरो विष्णुर्देवता परिकीर्तितः ॥१॥ वर्णेनैकेन हृदयं त्रिभिर्वर्णैः शिरो मतम् |
चतुर्भिश्च शिखा प्रोक्ता तावद्भिः कवचं मतम् ॥२॥ नेत्रं तथा चतुर्वर्णैर्द्वाभ्यामस्त्रं तथा मुने” इत्युक्तम् |
अत्र यथागुरूपदेशं शरणमिति |
पञ्चाङ्गानि न्यसेत् पश्चादङ्गुलीषु करद्वये |
मूलमन्त्रेण सर्वाङ्गे त्रिवारं व्यापकं न्यसेत् ॥१५॥
ध्रुवं व्यापय्य चान्ते तु मन्त्रार्णन्यासमाचरेत् |
के ललाटे भ्रुवोर्मध्ये कर्णयोरनेत्रयोर्नसोः ॥१६॥
मुखे ग्रीवाहृदोर्नाभौ कट्योर्लिङ्गे ततः परम् |
जानुयुग्मे पदद्वन्द्वे न्यसेदेकैकमक्षरम् ॥१७॥
वेदादिं मस्तके न्यस्य पदान् पञ्च प्रविन्यसेत् |
शिरोवदनहृद्गुह्यपादेषु मनुवित्तमः ॥१८॥
पञ्चाङ्गानि पुनर्न्यस्य सृष्ट्यादिन्यासमाचरेत् |
न्यासान्तरादिकं सर्वं दशवर्णोक्तवद्भवेत् ॥१९॥
ध्यानं चोक्तप्रकारेण पूजनं च तथा भवेत् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि नारदाय ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीछन्दसे नमः |
हृदये श्रीकृष्णाय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य, बीजशक्त्यादिन्यासं पूर्ववत् कुर्यादिति |
क्लींकृष्णाय हृदयाय नमः |
गोविन्दाय शिरसे० |
गोपीजन शिखायै० |
वल्लभाय कवचाय० |
स्वाहा अस्त्राय० |
इति पञ्चाङ्गमन्त्रान् प्राग्वद्विन्यस्य, मूलमन्त्रेण प्राग्वद् व्यापकं त्रिः कृत्वा सकृत् प्रणवेन व्यापकं विन्यस्य, शिरसि क्लींनमः |
ललाटे कृं० |
भ्रूमध्ये ष्णां० |
दक्षकर्णे यं० |
वामे गों० |
दक्षनेत्रे विं० |
वामे दां० |
दक्षनसि यं० |
वामे गों० |
मुखे पीं० |
ग्रीवायां जं० |
हृदि नं० |
नाभौ वं० |
दक्षकटौ ल्लं० |
वामे भां० |
लिङ्गे यं० |
जानुनोः स्वां० |
पादयोः हांनमः ॥
शिरसि ॐनमः इति प्रणवं च विन्यस्य, शिरसि क्लींनमः |
मुखे कृष्णाय० |
हृदि गोविन्दाय० |
गुह्ये गोपीजनवल्लभाय० |
पादयोः स्वाहा० |
इति विन्यस्य पञ्चाङ्गन्यासं कृत्वा, दशाक्षरोक्तान् न्यासांश्च विधाय ध्यानादिसर्वं दशाक्षरोक्तवत् कुर्यादिति |
तथा—
अयुतद्वयसंख्यातमधिकारार्थमादरात् |
पञ्चलक्षं जपेत् पश्चाद्दशांशं पूर्ववद्धुनेत् ॥२०॥
तर्पणादि ततः सर्वं पूर्वोक्तविधिना चरेत् |
अथ साधितमन्त्रस्य साधकस्य फलाप्तये ॥२१॥
त्रिकालार्चाविधिं वक्ष्ये गोविन्दस्य जगत्पतेः |
उक्ते वृन्दावने रम्ये स्वर्णभूमौ तु मण्डपम् ॥२२॥
रम्यं रत्नमयं दिव्यं स्मरेत् कल्पतरोरधः |
नानारत्नस्थले मध्ये रत्नसिंहासने शुभे ॥२३॥
यथोक्तपद्ममध्यस्थं वासुदेवं विचिन्तयेत् |
इन्द्रनीलनिभं कान्तं शिशुं सुमधुराकृतिम् ॥२४॥
स्निग्धवक्रललाटान्तलोलमूर्धजसंचयम् |
भृङ्गसंघसमासक्तपद्मसुन्दरसंमुखम् ॥२५॥
इन्दीवरदलाकारशोभिनेत्रद्वयान्वितम् |
चलत्कुण्डलसंशोभिपृथुगण्डसुमण्डितम् ॥२६॥
रक्ताधरं सुनासं च हसन्तं हृष्टमानसम् |
नानारत्नगणाकीर्णकण्ठाभरणभूषितम् ॥२७॥
गोधूलिधूसरोरस्कं शार्दूलनखधारिणम् |
विशिष्टपुष्टसद्देहं स्वर्णनेपथ्यदीपितम् ॥२८॥
पाठान्तरम्—२६ ‘वलत्’ ख. पाठः |
कटिदेशलसज्जङ्घाद्वयबन्धमनोरमम् |
रत्नकाञ्चनसंक्लिन्नकिङ्किणीजालमालया ॥२९॥
तिरस्कुर्वन्तमत्यर्थं बन्धूकप्रसवश्रियम् |
अत्यन्तारुणसच्छाखहस्तपादाब्जशोभया ॥३०॥
पयः सान्द्रद्रुतं पिण्डं नवनीतं नवं शुभम् |
दक्षिणेतरयोः पाण्योर्वहन्तं स्वादु सस्पृहम् ॥३१॥
पृथिव्युद्वेगकर्तॄणां दैत्यानां दुष्टचेतसाम् |
पूतनाशकटादीनां विनाशाय कृतोद्यमम् ॥३२॥
गोपीगोपालधेनूनां समूहेनावृतं सदा |
आखण्डलमुखैर्देवैः सेवितं कामतत्परैः ॥३३॥
प्रातरेवंविधं कृष्णं ध्यात्वा सुस्थिरमानसः |
प्रागुक्त एव पीठे तु हरिं संपूजयेत् प्रभुम् ॥३४॥
अङ्गावरणमाद्यं स्याद् द्वितीयं लोकपालकैः |
वज्रादिभिस्तृतीयं च पूजयित्वा प्रसन्नधीः ॥३५॥
पक्वरम्भाफलं खण्डं नवनीतं हविर्दधि |
मेलयित्वा तु नैवेद्यं निवेद्य प्रीणयेत् विभुम् ॥३६॥
उषस्येवं विधानेन श्रद्धाभक्तिसमन्वितः |
श्रीकृष्णं पूजयेद् यस्तु पूजोपकरणैः शुभैः ॥३७॥
ऐहिकीं सर्वसंपत्तिं प्रागेव प्राप्नुयात्तु सः |
देहान्ते विष्णुसायुज्यं प्रयाति नियतं कृती ॥३८॥
प्रगे प्रत्यहमेवं हि पूजयित्वा नरो हरिम् |
गव्यं दधि निवेद्यास्मै गुडयुक्तमथापि वा ॥३९॥
तद्बुद्ध्या शुद्धनीरेण तर्पयेत्तु मुखे हरेः |
अष्टोत्तरसहस्रं तु मूलमन्त्रं जपेत्ततः ॥४०॥
तद्बुद्ध्या गोदधिबुद्ध्या |
मध्यन्दिने यजेच्चातिसुन्दराकृतिमद्भुतम् |
देवर्षिदेवसिद्धौघैः सेवितं खेचरैस्तथा ॥४१॥
गवां गोपालगोपीनां समूहैः परितो वृतम् |
नीलाम्बुवाहसत्कान्तिविशिष्टाङ्गश्रियं विभुम् ॥४२॥
नीलकण्ठस्य सत्पिच्छैः केशभारैः सुमण्डितम् |
उद्भ्रूलतं देवं पद्मपत्रनिभेक्षणम् ॥४३॥
पूर्णचन्द्रलसद्वक्त्रं रत्नकुण्डलमण्डितम् |
गण्डमण्डलसंशोभिसुघोणं ससिताननम् ॥४४॥
पीतवस्त्रधरं चारुमुक्ताहारविभूषितम् |
काञ्चीकटककेयूरमुद्रिकानूपुरादिभिः ॥४५॥
अलंकृतशरीरं तमङ्गरागपिशङ्गितम् |
मुक्तामाणिक्यसंछन्नवनमालाद्युतांसकम् ॥४६॥
कामबाणप्रविद्धाङ्गं वेणुवादनतत्परम् |
हस्ते च बिभ्रतं वेणुं वामे शङ्खं सुवेत्रकम् ॥४७॥
अभिरामतरं वक्त्रोज्ज्वलश्रेणिमभीष्टदम् |
ध्यात्वैवं विधिना देवं पूजयेदिष्टसिद्धये ॥४८॥
दामाद्यैरङ्गकैश्चापि महिषीभिश्च तत्परम् |
वासुदेवादिभिः पश्चात् कल्पवृक्षैरनन्तरम् ॥४९॥
इन्द्राद्यैश्च तदस्त्रैश्च सप्तावरणसंयुतम् |
अर्चयित्वा तु गोविन्दं विधिवत् साधकोत्तमः ॥५०॥
नैवेद्यं काञ्चने पात्रे पूर्वोक्तं विनिवेदयेत् |
अष्टाधिकं शतं पश्चाद्धुनेत् स्वादु पयोन्धसा ॥५१॥
पयसा दुग्धेन युतं यदन्धो भक्तं तेनैत्यर्थः |
शर्कराघृतयुक्तेन बलिं पश्चात् प्रकल्पयेत् |
देवर्षियतिसङ्घेभ्यो ह्युपदेवेभ्य आदरात् ॥५२॥
स्वस्वदिक्क्रमतो विद्वान् भक्तियुक्तः प्रसन्नधीः |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
उपदेवा गन्धर्वयक्षादयः |
“स्वस्वदिक्क्रमतो ध्याने देवानेव बहिः स्मरेत् |
संमुखे देवदेवस्य” इत्युक्तदिक्क्रमेण बलिं पायसादिभिः |
तन्निवेदनप्रकारस्तु—देवाग्रादिचतुर्दिक्षु पायसादिकं पात्रेषु साधारेषु निधाय
पाठान्तराणि—३८ ‘ततः’ ख. पाठः |
४० ‘भजेत्’ ख. पाठः |
५० ‘इन्द्रादि’ ख. पाठः |
‘देवेभ्य एष गन्धो नमः’ इत्यादिगन्धादिपञ्चोपचारैः संपूज्य, स्वहस्ते जलमाधाय ‘देवेभ्य एष बलिर्नमः’ इति बलिमुत्सृज्य, पुष्पाञ्जलिं दत्त्वा प्रणमेदिति |
एवमृषिभ्यो यतिभ्यो गन्धर्वादिभ्यश्च बलिं संपूज्य दद्यात् |
तथा—
नवनीतहविर्बुद्ध्या तोयैः संतर्प्य तन्मुखे |
सहस्रं शतमात्रं वा संपूज्य साष्टकं जपेत् ॥५३॥
साष्टकमिति शतं सहस्रं चेत्यत्रापि संबध्यते |
मध्याह्ने कृष्णमेवं यः पूजयेद्भक्तितत्परः |
गीर्वाणवृन्दवन्द्योऽसौ संमतः सर्वजन्तुषु ॥५४॥
आयुर्बुद्धीन्दिराकान्तिसुभगत्वादिसंयुतः |
सत्सन्ततिसुहृद्वर्गपशुक्षेत्रधनादिभिः ॥५५॥
सर्वैश्वर्यसमेतोऽत्र सुखं भुक्त्वा हरिं व्रजेत् |
अपराह्णार्चने भेदमङ्गीकुर्वन्ति तद्विदः ॥५६॥
संध्यायामूचिरे केचिद् रात्रावेवापरे तथा |
अष्टादशाक्षरान्मन्त्रात् संध्याकाले समर्चनम् ॥५७॥
यामिन्यां सर्वसंपद्दशार्णमनुना यदि |
कालद्वयेऽपि मन्त्राभ्यां पूजने केऽपि संमताः ॥५८॥
संध्यायां द्वारकामध्ये रम्यारामाश्रिते शुभे |
गृहैः षोडशसाहस्रैः सर्वतः परिवेष्टिते ॥५९॥
पद्मेन्दीवरकह्लारसंभृतैः सुजलाशयैः |
हंसादिपक्षिभिर्व्याप्तैः संवृतेऽद्भुतमन्दिरे ॥६०॥
उद्यदादित्यसंकाशे चित्रितेऽद्भुतमण्डपे |
(कोमलास्तरणे दिव्यस्वर्णपङ्कजमण्डिते ॥६१॥)
उपविष्टं परात्मानं कृष्णं ध्यायन्समाहितः |
नारदादिमुनिश्रेष्ठैः संवृतं मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥६२॥
अद्वैतार्थविचारेण मुनिवर्येभ्य एव तु |
आत्मरूपं परं तेजो दिशन्तं मन्त्रगौरवात् ॥६३॥
नीलेन्दीवरसत्कान्तिं शान्तिमूर्तिं गुणालयम् |
सरोजदलसंकाशनेत्रं मकरकुण्डलम् ॥६४॥
स्निग्धालकाग्रसंबद्धमुकुटाद्भुतमस्तकम् |
अत्यन्तमधुराकारं प्रसन्नमुखपङ्कजम् ॥६५॥
श्रीवत्साङ्कितवक्षस्कं वनमालाविभूषितम् |
कौस्तुभप्रभया दीप्तकुङ्कुमारुणवक्षसम् ॥६६॥
वनमालालंकृतांसं पीतवस्त्रावृतं प्रभुम् |
नूपुराङ्गदहारादिकटिसूत्रादिभूषितम् ॥६७॥
दूरीकृतधराभारं प्रसन्नहृदयं विभुम् |
दरारिसगदापद्मधारिणं सुचतुर्भुजम् ॥६८॥
इत्थं संचिन्त्य देवेशं गोविन्दं सम्यगर्चयेत् |
अङ्गैरष्टप्रियाभिश्च प्रथमावरणद्वयम् ॥६९॥
ततो नारदनामानं पर्वतं जिष्णुमेव च |
निशठं चोद्धवं चैव दारुकं तदनन्तरम् ॥७०॥
विष्वक्सेनं ततो मन्त्री शैनेयं पूजयेत्ततः |
पूर्वादिपूजितैरेतैस्तृतीयावरणं भवेत् ॥७१॥
अग्रे गरुडमाराध्य लोकपालान् प्रपूजयेत् |
तदस्त्राणि च तद्बाह्ये पञ्चावरणमर्चनम् ॥७२॥
नैवेद्यं पायसं दत्त्वा सम्यक् पूजावसानके |
खण्डाढ्यक्षीरसद्बुद्ध्या नीरैः कृष्णं प्रतर्पयेत् ॥७३॥
अष्टोत्तरशतं पश्चाज्जपेत् कृष्णं विचिन्तयन् |
सत्रिष्वर्चिषु हुनेन्मन्त्री मध्याह्ने वा यथाविधि ॥७४॥
अष्टोत्तरशतमिति तर्पणजपयोः संबध्यते |
अवसानार्घ्यविध्यन्तं विधाय स्तुतिमारभेत् |
नत्वा निवेद्य चात्मानं विसृज्य स्वहृदि प्रभुम् ॥७६॥
[अन्तिमश्लोकस्य संख्या मुद्रणे ७६; ७५ इति पृथक् संख्या न दृश्यते |
]
पाठान्तराणि—६० ‘संभृतैः’ ख. पाठः |
६० ‘संभृते’ क. ग. पाठः |
७६ ‘आसनाद्यर्घ्य’ ख. पाठः |
न्यस्य देवमयो भूत्वा स्वात्मानं पूजयेत्ततः |
संध्याकाले हरिं चैवं प्रत्यहं योऽर्चयेद् बुधः ॥७७॥
इह भोगान् बहून् भुक्त्वा व्रजेदन्ते च सद्गतिम् |
नन्दात्मजं यजेद्रात्रौ कामाकुलितचेतसम् ॥७८॥
रासक्रीडासमाक्रान्तवल्लवीचक्रवेष्टितम् |
वितस्त्युच्चं सुवृत्तं च स्थूलं चिक्कणमद्भुतम् ॥७९॥
निखातं शङ्कुमाक्रम्य पादाभ्यां च परस्परम् |
भ्रमिगृहीतहस्तेयं रासगोष्ठी तु सा भवेत् ॥८०॥
स्थलपङ्कजपुष्पाणां मध्यरेणुयुतेन च |
रिङ्गत्तरङ्गबिन्दूनां समूहैरार्द्रेण वायुना ॥८१॥
कालिन्दीसैकते शुभ्रे शीतले तापहारिणि |
कामबाणप्रविद्धाङ्गदिव्यस्त्रीकोटिकोटिभिः ॥८२॥
संवृते चन्द्रकिरणसमुद्द्योतितदिङ्मुखे |
चलद्भृङ्गाङ्गनाशब्दवाचालितदिगन्तरे ॥८३॥
सिद्धगन्धर्वदेवौघयक्षकिन्नरपन्नगैः |
विद्याधरैः सपत्नी कैर्विमानेषु कृतासनैः ॥८४॥
आकाशे संचरद्भिस्तैः पुष्पवर्षकृतोर्ध्वे |
परस्परावबद्धहस्तसुन्दरीजालनिर्मिते ॥८५॥
रासक्रीडाविधौ रत्नशङ्कुं परमेश्वरम् |
एतद्देहसमाक्लृप्तदिव्यानेककलेवरम् ॥८६॥
नारीणां युग्मयोर्देवं प्रत्येकं चान्तरा गतम् |
तत्तत्कण्ठं समालम्ब्य बाहुद्वन्द्वविराजितम् ॥८७॥
आत्मसंबद्धसंजातकामानलमुदीपनात् |
रोमोग्रमसमाक्रान्तगात्रवल्लवीयुजां मुहुः ॥८८॥
भ्रमन्तमाभीरज्यन्तं महामणिपरिष्कृतैः |
कृतचारुस्वनैः सर्वालंकारैर्हृदयङ्गमम् ॥८९॥
इत्थं पृथक्शरीरं तं संयुतं मणिभिर्यथा |
हिरण्यरचितैः सम्यक् सूत्रं मारकतं तथा ॥९०॥
मणिशङ्कौ सुविस्तीर्णे रक्तपद्मगतं प्रभुम् |
अतसीसूनसंकाशं यौवनश्रीसमन्वितम् ॥९१॥
तदानीं फुल्लरक्तारविन्दच्छदविलोचनम् |
नूतनैर्विविधैश्चारुपल्लवैर्नवगुच्छकैः ॥९२॥
शितिकण्ठशिखण्डैश्च बद्धमूर्धजसंचयम् |
सदृशं चन्द्रसंकाशसुन्दराननपङ्कजम् ॥९३॥
(रत्नकुण्डलसंशोभिगण्डमण्डलमण्डितम्) |
पक्वबिम्बफलाकाररक्ताधरविराजितम् ॥९४॥
नानारत्नसमाक्लृप्तसर्वभूषणभूषितम् |
स्वर्णवर्णोल्लसद्वस्त्रविभ्रमश्रीगृहं परम् ॥९५॥
नवप्रवालरुचिरहस्तपादतलं विभुम् |
भ्रमरालीलसद्वनमाल्यशोभिभुजद्वयम् ॥९६॥
अङ्गनाकुचसंश्लेषलम्रकुङ्कुमवक्षसम् |
महोक्षचारुगमनं वंशवादनसादरम् ॥९७॥
अनङ्गबाणसंविद्धं सर्वलोकैकसद्गतिम् |
ध्यात्वेत्थं प्रोक्तसत्पीठे लक्ष्मीकान्तं प्रपूजयेत् ॥९८॥
अङ्गैरावरणं पूर्वं मिथुनैस्तदनन्तरम् |
केशवाद्यः पुरा प्रोक्ताः षोडश स्वरमूर्तयः ॥९९॥
कीर्त्यादिशक्तिसहिताः लक्ष्मीमन्मथपूर्विकाः |
प्रत्येकं स्वरसंयुक्ता मिथुनानि भवन्ति हि ॥१००॥
श्रींक्लींअं केशवाय कीर्त्यै नमः इत्यादि प्रयोगः |
षोडशारदलेष्वर्च्या रासक्रीडनतत्पराः |
इन्द्रादीन् पूजयेद्बाह्ये वज्रादींश्च ततः परम् ॥१०१॥
इत्थमावरणैर्युक्तं चतुर्भिः पूजयेत् प्रभुम् |
ततः सुकथितं दुग्धं सितशर्करया युतम् ॥१०२॥
राजते भाजने सम्यक् संस्कृत्य विनिवेदयेत् |
कांस्यपात्रेषु नैवेद्यं स्वरसंख्येषु कल्पयेत् ॥१०३॥
पाठान्तराणि—७९ ‘शतोद्धृते’ ख. पाठः |
९० ‘संयुतः’ ख. पाठः |
९१ ‘वानकपुष्पकः’ ख. पाठः |
९३ ‘समायुक्तः’ ख. पाठः |
१०२ ‘ततस्तु’ ख. पाठः |
प्रत्येकं मिथुनेभ्यश्च पयस्तादृक् च वैभवात् |
अन्यत् सर्वं यथापूर्वं कृत्वा पूजां समापयेत् ॥१०४॥
रात्रावेवं विधिं यो वै भजेल्लोकवशंकरः |
इन्दिरामन्दिरं भूयात् सर्वाराध्यः स मुक्तिभाक् ॥१०५॥
रात्रावह्नो विरामे वा प्रत्यहं यस्तु पूजयेत् |
तुल्यं फलं समाप्नोति भवाब्धेः पारगो भवेत् ॥१०६॥
इत्थं मन्त्रकलेवरं कमलजाजानिं तु कालत्रये भक्त्याभ्यर्चयतीह यः स नियतं भूलोकभर्ता भवेत् |
धर्मे नित्यमतिर्महादिविभवः कामान् यथेष्टान् भजेदन्ते विष्णुपुरं प्रयाति परमं सिद्धौघसंसेवितम् ॥१०७॥
अर्चान्ते देवदेवस्य तर्पणानां विधिं ब्रुवे |
पुरोक्तानां च काम्यानां साधकेष्टफलप्रदम् ॥१०८॥
पूजनव्यतिरेकेऽपि तत्फलं लभ्यते बुधैः |
पीठाणुभिस्तर्पणादौ सकृन्मूलेन चैकशः ॥१०९॥
तत्रावाह्य यजेद् देवं जलैरेवोपचारकैः |
धेनुमुद्रां प्रदर्श्यात्र स्मृत्वा तर्पणसाधनम् ॥११०॥
तद्धिया जलमादाय स्वर्णपात्रीकृतेन तु |
सम्यगञ्जलिना देवं तर्पयेन्मूलमुच्चरन् ॥१११॥
त्रिकालं तर्पयेन्नित्यमष्टाविंशतिसंख्यया |
तत्तत्कालोचितान् पश्चात्तर्पयेत् परिवारकान् ॥११२॥
एकैकवारं मन्त्रज्ञो मूलेनापि प्रतर्पयेत् |
क्षौद्रयुक्तं दधि प्रातर्नवनीतयुतं हविः ॥११३॥
अह्नो मध्ये समाख्यातं सन्ध्यायां दुग्धमुत्तमम् |
सितोपलविमिश्रं तु तर्पणद्रव्यमीरितम् ॥११४॥
वाक्यं तु पूर्ववद्विद्यादन्यत् सर्वं तथा भवेत् |
तत्प्रसादजलैः पश्चात् सिञ्चेदात्मानमात्मवित् ॥११५॥
मूलमन्त्राभिसंजप्तं जलं मन्त्री पिबेत्ततः |
हरिमुद्वास्य मन्त्रज्ञो जपेन्मन्त्रं तु तन्मयः ॥११६॥
काम्यतर्पणवस्तूनि ततो वक्ष्यामि यानि तु |
भजेदेकप्रकारेषु समालम्ब्यैकमादरात् ॥११७॥
सकृज्जलेन सन्तर्प्य दुग्धैर्वारचतुष्टयम् |
पश्चात् षोडशभिर्द्रव्यैश्चतस्रस्त्वेकशः क्रमात् ॥११८॥
आवृत्तीस्तर्पयेन्मन्त्री मूलमन्त्रेण संयुतः |
चतुर्वारं पुनः क्षीरैरेकवारं जलेन च ॥११९॥
अन्यद् दुग्धाम्बुना दद्याद्दुग्धं च ससितोपलम् |
प्रातरेवं तर्पयेद्यश्चतुःसप्ततिसंख्यया ॥१२०॥
कृष्णं प्रतिदिनं विद्वान् श्रद्धाभक्तिश्च तत्परः |
तस्य मण्डलमात्रेण वाञ्छितं भवति ध्रुवम् ॥१२१॥
पायसं दधिभक्तं च तिलतण्डुलमेव च |
गुडभक्तं च दुग्धं च दध्यतो नवनीतकम् ॥१२२॥
घृतं च कदली मोचा ततश्चैव रजस्वला |
मोचमोदकपूपाश्च पृथुकाश्चैव लाजकाः ॥१२३॥
द्रव्याणि षोडशैतानि कथयन्ति मनीषिणः |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
मोचा रजस्वला मोचश्च कदलीभेदा एव, तेन चत्वारः कदलीभेदा एव ज्ञेयाः |
अपरं तर्पणं वक्ष्ये तुल्यं पूर्वेण यत्फलम् |
धारोष्णकथिते दुग्धे दधिदध्युत्थके पुनः ॥१२४॥
सर्पिषि पायसं चैव मत्स्यण्डी क्षौद्रमेव च |
पञ्चामृतं नवैतानि द्वादशावृत्ति तर्पयेत् ॥१२५॥
धारोष्णं तत्काले दुग्ध्वानीतम् |
मत्स्यण्डी खण्डशर्कराविशेषः |
पाठान्तराणि—११३ ‘गुडयुक्तं’ ख. पाठः |
१२१ ‘शुद्धभक्तिः’ ख. पाठः |
१२४ ‘दध्युदके’ ख. पाठः |
प्रत्येकं द्रव्यतस्त्वेतैरष्टोत्तरशतं विदुः |
तर्पणानि विधानेन कृतानि यशसे तथा ॥१२६॥
लोकसंवलनार्थं च कथितानि मनीषिभिः |
खण्डमिश्रितधारोष्णदुग्धबुद्ध्या जलैः शुभैः ॥१२७॥
कृष्णं संतर्प्य गच्छेद्यो ग्रामं वा नगरं तथा |
(स तु नानारसोद्धृतं भक्ष्यं भोज्यं च विन्दति ॥१२८॥
वस्त्रान्नं वस्त्रधान्यादि मनोभीष्टं च यद्भवेत् |
तर्पणं यावदाख्यातं जपस्तावानिह स्मृतः) ॥१२९॥
इह संतर्पणादेव फलमाप्नोति वाञ्छितम् |
भिक्षुको ब्राह्मणो नित्यं स्वयं गोविन्दरूपधृक् ॥१३०॥
भूत्वा नानाविधैर्भावैरेभिरन्यैर्मुहुर्मुहुः |
मनोभिः सह गोपीनां दधिदुग्धघृतादिकम् ॥१३१॥
बलाद्गृह्णन्नलं भिक्षामाप्नोति महतीं द्रुतम् |
षट्कोणान्तर्लिखेत् कामं साध्याख्याकर्मसंयुतम् ॥१३२॥
षडक्षरमनोरर्णान् षट्सु कोणेषु संलिखेत् |
पद्मं दशदलं बाह्ये रचयेल्लक्षणान्वितम् ॥१३३॥
विंशत्यर्णमनोर्वर्णान् किञ्जल्केषु द्विशो लिखेत् |
कोणेषु मदनाक्रान्तभूगृहं रचयेत्ततः ॥१३४॥
रोचनालिखितं ह्येतत् सम्यक् स्वर्णशलाकया |
हेमपट्टे विधानेन गुलिकीकृत्य पूजितम् ॥१३५॥
सम्यक् संपातसंसिक्तं मन्त्रितं मूलमन्त्रतः |
गोपालयन्त्रमेतद्धि पुण्यवद्भिः करे धृतम् ॥१३६॥
त्रैलोक्यवश्यकर्मादौ समर्थं चातिगोपितम् |
कीर्त्यादिवर्धनं राज्यपुत्रपौत्रधनप्रदम् ॥१३७॥
कान्तिरक्ताकरं नृणां सर्वसौभाग्यदायकम् |
अपस्मारमतिभ्रंशमोहमूर्च्छाज्वरादिभिः ॥१३८॥
राक्षसोन्मादभूताद्यैः पीडितानां च मस्तके |
एतद्यन्त्रं स्मरेन्मन्त्रं जपन्नश्यति तत्क्षणात् ॥१३९॥
अस्यार्थः—षट्कोणं कृत्वा तन्मध्ये ससाध्यं कामबीजं विलिख्य, तत्कोणेषु वक्ष्यमाणगोपालषडक्षरमन्त्रार्णानेकैकशो विलिख्य, तद्बहिर्दशदलपद्मं कृत्वा, तत्केसरेषु वक्ष्यमाणगोपालविंशत्यक्षरमन्त्रार्णान् (द्विद्विशो विलिख्य दलेषु पूर्वोक्तदशाक्षरवर्णानेकैकशो) विलिख्य, तद्बहिश्चतुरस्रं कृत्वा तत्कोणेषु कामबीजं लिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलं भवति |
तथा—
कामो ब्रह्मा भारभूतिः ष्णावायुर्नमसान्वितः |
षडर्णो मनुराख्यातः सर्वसंपत्प्रदायकः ॥१४०॥
कामस्तद्बीजं, ब्रह्मा क, भारभूतिः ऋ, तेन कृ |
ष्णा स्वरूपं |
वायुर्य |
नमसा नमःशब्देन |
तथा—
“मायालक्ष्मीपुटेऽष्टादशार्णो विंशत्यक्षरो मनुः” |
माया भुवनेश्वरीबीजं |
लक्ष्मीः श्रीबीजम् |
एतद्बीजद्वयादिः पूर्वोक्ताष्टादशाक्षरो विंशत्यर्णमन्त्रः ॥ सारसंग्रहे—
अथ काम्यानि कर्माणि वक्ष्यन्ते मन्त्रयोर्द्वयोः |
देवकीतनयं कृष्णं तदानीं जातमद्भुतम् ॥१॥
शङ्खचक्रगदापद्मधारिणं गगनप्रभम् |
पीतवस्त्रलसद्गात्रशोभिसर्वाङ्गसुन्दरम् ॥२॥
एवं संचिन्त्य संजप्य रात्रिशेषं दशायुतम् |
त्रिमध्वक्तैर्दशांशं तु किंशुकप्रसवैर्हुनेत् ॥३॥
मन्त्रयोरेकतो मन्त्री यः करोतीत्थमादरात् |
वीर्यं प्रज्ञां स्मृतिं प्राप्य कवीनामग्रणीर्भवेत् ॥४॥
त्यक्तदिव्याद्भुताङ्गं तं मातृक्रोडगतं शिशुम् |
चलत्पादकरन्यासं चिन्तयन्नयुतं जपेत् ॥५॥
तावत्संख्यं हुनेदग्नौ घृतेनैव सुसाधकः |
स लभेत् परमां भुक्तिमास्तिकः शान्तचेतनः ॥६॥
रुदन्तं बालशयने गोपीभिर्दोलितं शिशुम् |
ध्यात्वा क्षीरधिया तोयैस्तर्पयँल्लभतेऽशनम् ॥७॥
पाठान्तरम्—१२९ ‘भूषणं’ ख. पाठः |
क्षुद्रबालग्रहत्रस्तस्मृतिनाशादिभीतिषु |
पिबन्तं पूतनास्तन्यं ग्रस्तस्य शिरसि स्मरन् ॥८॥
शतं साग्रं जपेन्मन्त्रं रुदतीं पूतनां तथा |
सप्राणचूषणाशेषच्छिन्नमर्मकलेवराम् ॥९॥
तदानीं प्रकटीभूय प्रोक्ता नश्यन्ति राक्षसाः |
हुनेत् सुखरमञ्जर्योः समिधस्त्वर्चितेऽनले ॥१०॥
पञ्चगव्योक्षिताः सम्यक् पूतनावैरिणो मुखे |
पाययेद्धुतशिष्टं तु द्रव्यं पीतनरं ततः ॥११॥
सहस्रमन्त्रितैस्तोयैः कुम्भगैरभिषेचयेत् |
ग्रहपीडानिवृत्त्यर्थं दुःखौघध्वंसनाय च ॥१२॥
स्वकीयचरणोत्क्षिप्तशकटं भावयन् मनुम् |
अयुतं प्रजपेत् सर्वविधसङ्घः शमं व्रजेत् ॥१३॥
नीलगात्रं स्वहस्ताभ्यां नवनीतं नवं हविः |
दधानं किङ्किणीसङ्घरञ्जननखभूषणम् ॥१४॥
एवं ध्यात्वा हुनेन्मन्त्री दूर्वाकाण्डत्रिकैः शुभैः |
दुग्धाज्यलोलितैर्लक्षं तावन्मन्त्रं जपेद्बुधः ॥१५॥
गुरुं सन्तोष्य वसुभिस्तर्पयेच्च द्विजोत्तमान् |
आधिव्याधिविनिर्मुक्तो दीर्घजीवी भवेत्तु सः ॥१६॥
बाहुभ्यां बकमादाय पाटयन्तं हि तुण्डयोः |
कृष्णं ध्यायंस्तु बालानां भये स्पृष्ट्वा जपेन्मनुम् ॥१७॥
अभिमन्त्रिततैलेन लिम्पेत्तदुपशान्तये |
गोगणं साधु रक्षन्तं चारयन्तमितस्ततः ॥१८॥
वेणुं धमन्तं गोविन्दं ध्यायेत् पूर्वोदितं फलम् |
महासर्पग्रहप्राप्तौ चिन्तयन् दष्टमस्तके ॥१९॥
कालीयस्य फणामध्ये नृत्यन्तं कृष्णमञ्जसा |
सुधादृष्ट्याभिवीक्ष(वर्ष)न्तं तद्रात्रं प्रजपेन्मनुम् ॥२०॥
वामहस्तस्य तर्जन्या तर्जयन् मन्त्रिसत्तमः |
सुखीकरोति विषिणं कालदष्टमपि क्षणात् ॥२१॥
कालीयमर्दनं कृष्णं ध्यात्वा कुम्भे प्रपूजयेत् |
अष्टोत्तरशतं जप्त्वा स्नापयेत् तज्जलेन यम् ॥२२॥
कालकूटविषग्रस्तः सुखीभवति सेचनात् |
गोवर्धनगिरिं वामबाहुदण्डेन बिभ्रतम् ॥२३॥
दक्षहस्तसुशाखाभिर्वेणुयोजितसन्मुखम् |
कृष्णं सञ्चिन्तयेन्मन्त्रं गच्छन् छत्रमृते जपन् ॥२४॥
भीतिदास्तं न बाधन्ते विद्युद्वर्षणवायवः |
व्यर्थमेघौघमायान्तं वासवं चिन्तयन् हुनेत् ॥२५॥
अयुतं लवणैः शुद्धैरनावृष्टिर्भवेद्ध्रुवम् |
कलिन्दतनयातोये विहारनिरतं मुदा ॥२६॥
मज्जनोन्मज्जनाद्यैश्च तरलैर्जलसेचनैः |
गोपाङ्गनासमूहेन सिच्यमानं मुहुर्मुहुः ॥२७॥
कृष्णं सञ्चिन्त्य मन्त्रज्ञो वेतसोत्थैः समिद्वरैः |
हुनेदयुतसंख्याकैः क्षीराक्तैर्यो यथाविधि ॥२८॥
भूयसीं वृष्टिमिष्टां हि कुर्यादसमयेऽपि सः |
एवमेव स्मरन् कृष्णं पीडितस्य तु मस्तके ॥२९॥
मोहनार्तिगरस्फोटभूतराक्षसपन्नगैः |
मन्त्रं जपेत् तदानीं स सुखीभवति नान्यथा ॥३०॥
वैनतेयगतं कृष्णं सप्रद्युम्नं बलान्वितम् |
आत्मज्वरपराभूतज्वरेण स्तुतमादरात् ॥३१॥
एवं ध्यात्वा ज्वराक्रान्तमस्तके संजपेन्मनुम् |
महाघोरज्वरो दुष्टस्तदानीं नाशमाप्नुयात् ॥३२॥
एवं ध्यात्वानले कृष्णमभ्यर्च्याङ्गादिसंयुतम् |
गुडूचीशकलैर्हुत्वा क्षीराक्तैरयुतं बुधः ॥३३॥
क्रूरज्वरमशक्यं च नाशयेन्नात्र संशयः |
तीक्ष्णबाणप्रविद्धाङ्गभीष्मपीडाहरं हरिम् ॥३४॥
ध्यात्वा जपेत् स्पृशन्नार्तं पाणिभ्यां स सुखी भवेत् |
कृष्णं सांदीपनेः पुत्रप्रदं ध्यात्वायुतं हुनेत् ॥३५॥
दुग्धाप्लुतैर्गुडूचीनां शकलैरर्चितेऽनले |
अपमृत्युर्विनश्येत कृत्याः क्रूरा अपि तत्क्षणात् ॥३६॥
कृष्णं पुत्रान् प्रयच्छन्तं द्विजाय मृतसूनवे |
ध्यात्वा पार्थयुतं लक्षं जपेत् पुत्रसमृद्धये ॥३७॥
पुत्रजीवोत्थकाष्ठेन ज्वलिते हव्यवाहने |
फलैस्तदीयैर्जुहुयादयुतं मधुराप्लुतैः ॥३८॥
पुत्रान् बहूनरोगान् स लभते चिरजीविनः |
(दुग्धवृक्षत्वचां क्वाथैर्घटमापूर्य रात्रिषु ॥३९॥
पूजयित्वायुतं जप्त्वा प्रातर्योषां पतिव्रताम् |
अभिषिच्य विधानज्ञो घृतं जप्तं च पाययेत्) ॥४०॥
नित्यकर्मोदितेनैवं स पुत्रान् बुद्धिशालिनः |
वन्ध्यापि सा समाप्नोति नीरुजो दीर्घजीविनः ॥४१॥
बोधिपत्रपुटे तोयं जप्तमष्टोत्तरं शतम् |
मौनं कृत्वा पिबेन्नारी प्राग्वर्षात् सा सुतं लभेत् ॥४२॥
कृत्यां क्रूरां महाभीमां काशिराजेन योजिताम् |
पराजित्यात्मचक्रेण काशीं तद्भववह्निना ॥४३॥
शेषेण भस्मीकुर्वन्तं कृष्णं सम्यग्विचिन्तयन् |
जुहुयान्निशि सिद्धार्थैः स्वीयतैलविलोलितैः ॥४४॥
एवं कृते तु सप्ताहं वैरिणा केनचित्कृता |
कृत्या भूयस्तमेवाशु नाशयेन्नात्र संशयः ॥४५॥
आश्रमे रुचिरे दिव्ये बदरीवृक्षभूषिते |
सूपविष्टं स्पृशन्तं च हस्ताम्बुजयुगेन च ॥४६॥
घण्टाकर्णस्य सर्वाङ्गं स्मृत्वा गोविन्दमादरात् |
मधुराक्तैस्तिलैर्लक्षं जुहुयादेधितेऽनले ॥४७॥
अशेषपापनाशार्थं पुष्ट्यर्थं वा जपेत् ततः |
रुक्मिणं बलभद्रं च दीव्यन्तं चाक्षकर्मणा ॥४८॥
ध्यायन् कृष्णं द्वेषयन्तं होमयेद्गुलिकाः शुभाः |
गोमयोत्थाः क्षणाद्द्वेषः प्रीतये जायते ध्रुवम् ॥४९॥
खगेश्वरसमारूढं कुर्वन्तं बाणवर्षणम् |
धावमानं रिपुगणमनुधावन्तमाशुगम् ॥५०॥
जपेत् सप्तसहस्राणि कृष्णं ध्यात्वा मनुं बुधः |
सप्ताहाद्वैरिणो भूयादुच्चाटो देशतो ध्रुवम् ॥५१॥
कपित्थफलसंपातने वने वत्सकं क्षिपन् |
कृष्णो ध्येयोऽयुतं जप्यो मनुरुच्चाटकृद्रिपोः ॥५२॥
ध्यायन् स्वं कंसमथनं स्वेन मञ्चादधःकृतम् |
वैरिणं कंसरूपं च कर्षन्तं प्राणवर्जितम् ॥५३॥
अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं हुत्वा वा तत्समं बुधः |
समिद्भिर्जन्मनक्षत्रतरूणां तस्य मन्त्रवित् ॥५४॥
शत्रुर्निधनमाप्नोति सुधाभक्तोऽपि नान्यथा |
कलिद्रुमसमिद्भिर्वा निम्बतैलप्लुतैर्हुनेत् ॥५५॥
यामिन्यामयुतं स्वस्थो रिपुर्यमपुरं व्रजेत् |
कार्पासबीजचूर्णानि निशानिम्बदलानि च ॥५६॥
एरण्डतैलसिक्तानि हुनेत् त्रिकटुकानि च |
रात्रौ श्मशानभूमिस्थो रिपुनाशाय मान्त्रिकः ॥५७॥
मारणं निन्दितं कर्म यदि कुर्वीत साधकः |
अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं यावद्वा हविषा हुनेत् ॥५८॥
मन्त्री तत्पापनाशाय शान्तचेता दृढव्रतः |
पुरन्दरमुख्यान् जित्वा हरन्तं सुरपादपम् ॥५९॥
कृष्णं ध्यायञ्जपँल्लक्षं सर्वतो जयमाप्नुयात् |
व्याख्यानमुद्रया कृष्णं गीतार्थं फाल्गुनाय च ॥६०॥
कथयन्तं रथारूढं भावयन् प्रजपेन्मनुम् |
धर्मवृद्धिर्भवेत्तस्य योगसिद्धिश्च जायते ॥६१॥
त्रिस्वादुयुक्तैर्लक्षं यः किंशुकप्रसवैर्हुनेत् |
महाकविः स वादीन्द्रो वेदवेदाङ्गपारगः ॥६२॥
कोटिभास्करसंकाशं विश्वरूपशरीरिणम् |
तप्तहाटकसत्कान्तिमग्नीषोमशरीरिणम् ॥६३॥
सूर्यानलस्फुरद्वक्त्रचरणाम्बुजमण्डितम् |
विविधानेकसद्धेतिं दिव्यनेपथ्यधारिणम् ॥६४॥
जगद्ग्रामान्तरालेषु व्याप्तं कृष्णं विचिन्तयन् |
मन्त्रश्रेष्ठं जपेत् सम्यक् सहस्रं साष्टकं बुधः ॥६५॥
देशगेहपुरग्रामवास्तुस्वात्मासु रक्षणम् |
भवेद्दशार्णमन्त्रेण तद्वदष्टादशार्णतः ॥६६॥
उक्तानेतान् प्रयोगांस्तु यद्वाञ्छातः समाचरेत् |
वश्यकर्माधुना वच्मि मन्त्रद्वयत आदरात् ॥६७॥
यत्कृत्वा विधिना मन्त्री सर्वलोकप्रियो भवेत् |
अरण्योद्भवसत्पुष्पैर्विकचैररुणैः शुभैः ॥६८॥
मध्याह्नोक्तविधानेन पूजयित्वा गृहे हरिम् |
प्रत्यहं दशवर्णं यः सहस्रं साष्टकं जपेत् ॥६९॥
मण्डलाद्द्विजमुख्यानां चक्रं तस्य वशी भवेत् |
मालतीकुसुमैः श्रेष्ठैर्गोपवेषं यथा पुरा ॥७०॥
कृष्णमभ्यर्च्य नृपतीन् वशं नयति दासवत् |
क्रीडन्तं रक्तकुसुमैरश्वमारसमुद्भवैः ॥७१॥
वैश्यान्नीलोत्पलैः शूद्रानिष्ट्वा गायन्तमच्युतम् |
तण्डुलैः शुक्लपुष्पैश्च घृताक्तैश्च सहस्रकम् ॥७२॥
अन्वहं सप्तरात्रं तु हुत्वा तद्भस्म धारयेत् |
अलिके धारणान्नारी स्वपुमांसं वशं नयेत् ॥७३॥
पुरुषश्च तथा नारीं दासीकुर्यान्न संशयः |
पुष्पताम्बूलवासांसि कज्जलालेपनादिकम् ॥७४॥
एकेन मन्त्रयेन्मन्त्री सहस्रमभिमन्त्र्य च |
दद्याद्येभ्यः सदा ते स्युः किंकरा मरणान्तिकम् ॥७५॥
आपणे व्यवहारादौ विवादे राजवेश्मसु |
परिषज्जल्पकर्मादौ शतं साग्रं जपेत्तु यः ॥७६॥
तत्र यद्वचनं ब्रूयात्तेनैव स जयी भवेत् |
सूपविष्टं कदम्बाधो वल्लवीभिः सदाच्युतम् ॥७७॥
हृद्यगानरतं ध्यात्वा हुत्वा त्रिमधुराप्लुतैः |
अपामार्गसमिच्छ्रेष्ठैस्त्रैलोक्यं वशमानयेत् ॥७८॥
रासक्रीडारतं कृष्णं ध्यात्वा मन्त्रं दशाक्षरम् |
जपेत् सहस्रं नित्यं यो मासमात्रेण साधकः ॥७९॥
इष्टां कन्यामवाप्नोति दुर्लभामपि नान्यथा |
अत्युच्चकुन्द(ञ्ज)मारूढं कृष्णं ध्यात्वा सहस्रकम् ॥८०॥
सायं जप्यात्तु या कन्या प्रत्यहं मण्डलाद्धि सा |
मन्त्रस्यास्य प्रभावेन वाञ्छितं वृणुयाद्वरम् ॥८१॥
गोपीहस्तसरोजानि धृत्वा नृत्यन्तमञ्जसा |
कृष्णं सञ्चिन्त्य मन्त्रं यो जपेदष्टादशाक्षरम् ॥८२॥
लक्षं मधुप्लुतैर्वापि चूर्णैर्लाजसमुद्भवैः |
हुत्वायुतं जपेत् तावत् कन्यामिष्टां लभेत सः ॥८३॥
अष्टादशार्णमन्त्रेण पलाशसमिधोऽयुतम् |
मधुप्लुतैः कुशैर्वापि हुनेद्वा तिलतण्डुलैः ॥८४॥
वशीभवन्ति भूदेवा दत्त्वा सर्वस्वमादरात् |
कृतमालप्रसूनैश्च कुरण्टकुसुमैरपि ॥८५॥
हुत्वा वशीकरोत्येवं भूपालान् सपरिच्छदान् |
बकुलोद्भवसत्पुष्पैः पाटलोत्थैश्च तैरपि ॥८६॥
अर्च्याग्निद्वितीयौ च स्वायत्तौ कुरुते क्षणात् |
नूतनोत्फुल्लसत्पद्मैः सुगन्धैररुणोत्पलैः ॥८७॥
मध्वक्तैश्चम्पकैर्वापि पाटलोत्थैः प्रसूनकैः |
हुत्वायुतं क्रमेणैव वशयेद्वर्णयोषितः ॥८८॥
अश्वमारप्रसूनैर्यो मध्वक्तैः प्रत्यहं हुनेत् |
रात्रौ सहस्रसंख्यातैः सप्तरात्रमतन्द्रितः ॥८९॥
पण्याङ्गनानां साहस्रं चारुयौवनगर्वितम् |
पञ्चबाणप्रविद्धाङ्गं दासीकुर्यान्न संशयः ॥९०॥
सिद्धार्थलवणोपेतैर्मध्वक्तैरष्टसहस्रकम् |
होमं प्रकुर्वतो रात्राविन्द्रोऽपि द्राग्वशी भवेत् ॥९१॥
श्रीवृक्षस्य फलैः पद्मैस्तत्फलैश्च पृथक् पृथक् |
त्रिस्वादुसंयुतैर्होमात् पत्रैस्तण्डुलसंयुतैः ॥९२॥
प्रत्येकद्रव्यतो लक्ष्मीं वशीकुर्यान्निजालये |
वासांसि वल्लवस्त्रीणां मनोभिः सह केशवम् ॥९३॥
पाठान्तराणि—६७ ‘यद्वाञ्छतः’ ख. पाठः |
८८ ‘वारयोषितः’ क. पाठः |
समादाय कदम्बे तु समारूढं तु चिन्तयन् |
जप्यात् सहस्रमात्रं यो रात्रौ स दशभिर्दिनैः ॥९४॥
शचीमप्यानयेन्मन्त्री शीघ्रमेव न संशयः |
किं बहूक्तेन मन्त्राभ्यामेताभ्यां सदृशोऽपरः ॥९५॥
नास्ति वश्ये तथाकृष्टौ देवदानवयोषिताम् |
चन्द्रकुन्दसुगौराङ्गं रक्तपद्मदलेक्षणम् ॥९६॥
अरिकम्बू गदापद्मं बाहुदण्डैस्तु बिभ्रतम् |
दिव्यैश्च मण्डनालेपैः पद्मदाम्ना च भूषितम् ॥९७॥
पीताम्बरलसद्गात्रं तरुणं मुनिसेवितम् |
विकचत्पद्ममध्यस्थं ध्यात्वा नन्दात्मजं प्रभुम् ॥९८॥
स्वहृत्पद्मगतं देवं पुराणपुरुषं नवम् |
नीलमेघनिभं वापि द्रुतहेमद्युतिं तु वा ॥९९॥
जपेदेकतरं मन्त्री ध्रुवाभ्यां पुटितं कृती |
लक्षद्वादशकं सम्यक् तत्सहस्रं समिद्भिः ॥१००॥
दुग्धाप्लुतैर्हुनेन्मन्त्री पयोद्रुमसमुद्भवैः |
मध्वाज्यलोलितेनापि हविषा वा जितेन्द्रियः ॥१०१॥
पश्चाद्विश्वाधिपं नित्यचिदानन्दकलेवरम् |
भवान्धकारतरणिं स्वीयहृत्सरसीरुहे ॥१०२॥
आत्माभेदेन सञ्चिन्त्य प्रत्यहं परमेश्वरम् |
त्रिसहस्रं जपेन्मन्त्री यजेत् सन्ध्योक्तवर्त्मना ॥१०३॥
विधिमेनं भजेद्यस्तु श्रद्धाभक्तिसमन्वितः |
संसाराब्धिं महाभीमं जरामृत्युमहाहयैः ॥१०४॥
अत्युच्चलहरीजालैर्विषयग्राहसंयुतम् |
समुल्लङ्घ्य परं तेजो जीवन् विष्णोर्निरञ्जनम् ॥१०५॥
उच्चरंस्तस्य नामानि पिबंस्तस्य कथामृतम् |
आकारांस्तस्य च ध्यायन् तत्पादाब्जं नमन्नपि ॥१०६॥
अभ्येत्य परमां योगितां जीवन्मुक्तः स कथ्यते |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
पिण्डं वह्निपुटे सुवृत्तविवरे संलिख्य तत्कोणगान् षड्वर्णान् पुनरङ्गपञ्चकलमत्सन्धीन् दलेष्वष्टसु |
अष्टार्णान् वसुयुग्मवर्णसुमनुं तत्संख्यपत्रस्थितं बाह्येऽष्टादशपत्रपद्मलसितान् तत्संख्यवर्णाँल्लिखेत् ॥१०७॥
पद्मं तत्त्वदलं ततः प्रतिदलं गायत्रिवर्णाँल्लिखेत् संवेष्ट्य स्मरबीजतः पुनरथो त्रिंशद्द्विपत्राम्बुजम् |
तत्रानुष्टुभवर्णकाननुदलं वीतं च पिण्डेन तत् पञ्चाशल्लिपिभिः क्रमेण च पुनः पाशाङ्कुशाभ्यां वृतम् ॥१०८॥
सर्वं वृत्तेन संवीतं यन्त्रमेतत् प्रकल्पितम् |
यन्त्रराजमिति ख्यातं सर्वविश्वप्रमोहनम् ॥१०९॥
कामधर्मार्थफलदं शत्रुदस्युनिवारणम् |
कीर्तिकान्तिधनारोग्यरक्षाश्रीविजयप्रदम् ॥११०॥
पुत्रपौत्रप्रदं लोके भूतवेतालनाशनम् |
लिखितं भूर्जपत्रादौ पूजितं चाभिमन्त्रितम् ॥१११॥
धारितं सर्वकामानां वृद्धिदं नात्र संशयः |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
इति |
अस्यार्थः—षट्कोणं कृत्वा तन्मध्ये वृत्तं विलिख्य, तस्योदरे पिण्डं गोपालैकाक्षरं बीजं विलिख्य, तन्मध्ये साध्यनाम स्फुटं कृत्वा, षट्कोणेषु पूर्वोक्तषडर्णमनुवर्णानेकैकशो विलिख्य, तत्सन्धिषु “आचक्राय
टिप्पण्यः—अरिश्चक्रम् |
कम्बुः शङ्खः |
१०० ध्रुवाभ्यां प्रणवाभ्याम् |
१०१ पयोद्रुमाः पिप्पलादयः |
११० ‘समाज्ञेः’ ख. पाठः |
स्वाहा” इत्यादिपूर्वोक्तपञ्चाङ्गमन्त्रानालिख्य, तद्बाह्येऽष्टदलकमलं कृत्वा तद्दलेषु वक्ष्यमाणकृष्णाष्टाक्षरवर्णानालिख्य, (तद्बहिः षोडशदलपद्मं कृत्वा तद्दलेषु वक्ष्यमाणकृष्णषोडशार्णमन्त्रवर्णान् विलिख्य, तद्बहिरष्टादशदलं कृत्वा तद्दलेषु पूर्वोक्ताष्टादशाक्षरमन्त्रवर्णानालिख्य) तद्बाह्ये चतुर्विंशतिदलं पद्मं कृत्वा तद्दलेषु वक्ष्यमाणकृष्णगायत्रीवर्णानालिख्य, तद्बहिर्वृत्तद्वयं कृत्वा तदन्तरालवीथ्यां कामबीजेन संवेष्ट्य, तद्बहिर्द्वात्रिंशद्दलपद्मं कृत्वा तद्दलेषु वक्ष्यमाणगोपालानुष्टुभवर्णानालिख्य, तद्बहिर्वृत्तचतुष्टयमालिख्य, वीथीत्रयं निष्पाद्याभ्यन्तरवीथ्यां पिण्डगोपालमन्त्रेणावेष्ट्य, द्वितीयवीथ्यां मातृकावर्णैरावेष्ट्य, तृतीयवीथ्यां पाशाङ्कुशबीजाभ्यां निरन्तरं संवेष्टयेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तविधिना साधितं धृतमुक्तफलदं भवति ॥ तथा—“कामः कृष्णाय गोविन्दो ङेयुग्वस्वक्षरो मनुः” |
कामः कामबीजं क्लीं |
कृष्णाय स्वरूपं |
गोविन्दो ङेयुग् गोविन्दाय |
वस्वक्षरोऽष्टाक्षरः |
तथा—“तारं नमः पदं कृष्णं चतुर्थ्यन्तं वदेत्ततः |
ङेन्तं च देवकीपुत्रं वर्मास्त्रान्तं द्विठान्तकः ॥ मनुः षोडशवर्णोऽयं षोडशारे प्रकल्पितः|
” तारं प्रणवम् |
नमः स्वरूपम् |
कृष्णं चतुर्थ्यन्तं कृष्णाय |
ङेन्तं देवकीपुत्रं देवकीपुत्राय |
वर्म हुं |
अस्त्रं फट् |
द्विठः स्वाहा |
तथा—
दामोदरं चतुर्थ्यन्तं विद्महे तदनन्तरम् |
वासुदेवाय चेत्यन्ते धीमहीति पदं वदेत् ॥११२॥
तन्नः कृष्ण इति प्रोक्त्वा पुनर्ब्रूयात् प्रचोदयात् |
गायत्रीयं समाख्याता गोपालस्य जगत्पतेः ॥११३॥
दामोदरं चतुर्थ्यन्तं दामोदराय |
सुगममन्यत् |
तथा—
पिण्डमारहृदन्तेऽपि ङेयुतं भगवत्पदम् |
नन्दपुत्रपदं ङेयं बालतो वपुषे तथा ॥११४॥
श्यामलाय पदस्यान्ते दशवर्णमनुं वदेत् |
द्वात्रिंशदक्षरो मन्त्रस्तत्संख्यदलकल्लितः ॥११५॥
पिण्डं ग्लौंबीजम् |
मारः कामबीजम् |
हृन्नमः |
ङेयुतं भगवत्पदं भगवते |
नन्दपुत्रं ङेन्तं नन्दपुत्राय |
बालवपुषे स्वरूपम् |
श्यामलाय स्वरूपम् |
दशवर्णमनुः प्रोक्तगोपालदशाक्षरमन्त्रः |
एतन्मन्त्रचतुष्टयं यन्त्रे लेख्यम् |
तथा—
षट्कोणे पिण्डबीजं द्विनवलिपिवृतं कोणषट्के षडर्णं दिक्पत्राब्जे दशार्णं विलिखतु च ततो वेष्टितं मारबीजैः |
किञ्जल्केषु स्वराख्यं द्विवसुदललसत्षोडशार्णं च पद्मं कादीन् किञ्जल्कसंख्यान् रददललिखितानुष्टुभर्णं च पद्मम् ॥११६॥
पाशाङ्कुशावृतं बाह्ये भूबिम्बद्वितयाश्रिषु |
वस्वर्णमन्त्रसंयुक्तं कृष्णयन्त्रमिदं विदुः ॥११७॥
रक्षाकृद् घोरमारिघ्नं चतुर्वर्गफलप्रदम् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
इति |
अस्यार्थः—षट्कोणमध्ये पिण्डबीजं ससाध्यं विलिख्य, तद्बीजमष्टादशाक्षरमन्त्रेण संवेष्ट्य, षट्कोणेषु प्रोक्तषडक्षरमन्त्रवर्णान् विलिख्य, तद्बहिर्दशदलपद्मं कृत्वा तद्दलेषु पूर्वोक्तगोपालमन्त्रस्य दशाक्षराण्यालिख्य, तद्बहिर्वृत्तद्वयं कृत्वा तयोरन्तरालवीथ्यां कामबीजैर्निरन्तरं संवेष्ट्य, तद्बहिः षोडशदलकमलं कृत्वा तत्केसरेषु (षोडशस्वरान् तद्दलेषु प्रोक्तषोडशाक्षरमन्त्रवर्णांश्चालिख्य, तद्बहिर्द्वात्रिंशद्दलकमलं कृत्वा तत्केसरेषु) कादिसान्तान् वर्णानालिख्य तद्दलेषु प्रोक्तद्वात्रिंशदक्षरमन्त्रवर्णानालिख्य, तद्बहिर्वृत्तयोरन्तराले पाशाङ्कुशबीजाभ्यामावेष्ट्य, तद्बहिः संपुटितचतुरस्रद्वयात्मकमष्टकोणं कृत्वा तत्कोणेषु प्रोक्ताष्टाक्षरमन्त्रवर्णानेकैकमालिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति |
तथा—
कृत्वा नवपदं मन्त्री मण्डलं चाग्रशूलकम् |
मध्यकोणे लिखेच्छ्लोकं वर्तुलद्वयशोभितम् ॥११८॥
वृत्ताकारेण मन्त्रज्ञो मध्यादिमध्यपश्चिमम् |
अष्टार्णं शिष्टकोणेषु द्वादशार्णेन वेष्टितम् ॥११९॥
कृष्णयन्त्रमिति ख्यातं सर्वरक्षाकरं परम् |
भूर्जपत्रे लिखित्वा तु पूजितं स्थापितानिलम् ॥१२०॥
करेण धारितं नित्यं सर्वेष्टसुखवर्धनम् |
द्विजद्रुपट्टिकामध्ये सम्यगालिख्य पूजितम् ॥१२१॥
शालादौ निहितं यन्त्रं गवां वृद्धिकरं सदा |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
इति |
अस्यार्थः—प्राक्प्रत्यक्सूत्रचतुष्टयं दक्षिणोत्तरसूत्रचतुष्टयं च कृत्वा नवकोष्ठयुतं चक्रं विरच्य कोणचतुष्टये शूलचतुष्टयं कृत्वा तन्मध्यकोष्ठमध्ये वर्तुलद्वयं विरच्य तत्र वक्ष्यमाणश्लोकमन्त्राक्षराणि वक्ष्यमाणप्रकारेण लिखेत् |
तद्यथा—प्रथमवर्तुले पूर्वार्धं प्रतिलोमतो विलिख्य द्वितीयवर्तुले द्वितीयार्धं तथैव लिखेत् |
अवशिष्टकोष्ठेषु पूर्वोक्तगोपालाष्टाक्षर(मन्त्रवर्णानेकमेकं लिखेत्, ततस्तद्बाह्यवृत्तयोरन्तराले पूर्वोक्तद्वादशाक्षर)मन्त्रेण वेष्टयेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति |
तथा—
तसुकीतिपदं ब्रूयाद् देवदेवेन उच्चरेत् |
तवे देवरतो ब्रूयाद्रतं च तरतो वदेत् ॥१२२॥
रूढतो ख्यातशब्दान्ते तख्यातो पदमुच्चरेत् |
देवकीसुतशब्दान्तः श्लोकमन्त्रोऽयमीरितः ॥१२३॥
तथाचायं मन्त्रः—“तसुकी देवदेवेन तवेदेवरतो रतम् |
तरतो रूढतो ख्याततख्यातो देवकीसुतः ॥” इति |
तथा—
श्लोकमन्त्रं महेशानि चतुःषष्टिपदे लिखेत् |
राक्षसादि च यद्भूयः सर्वतोभद्रनामकम् ॥१२४॥
यन्त्रं पुष्टिबलारोग्यकीर्तिलक्ष्मीजयप्रदम् |
सारजे फलके कृत्वा निखातं गोष्ठमध्यतः ॥१२५॥
दस्युमारीग्रहादिभ्यो रक्षां कुर्याद्गवां सदा |
क्षीरगोपपदं प्रोक्त्वा पगोरक्षीति चोद्धरेत् ॥१२६॥
रक्षमाक्षपदं पश्चात् क्षमाक्षरपदं ततः |
गोमानो—पदमाख्यातं गगनोमापदं वदेत् ॥१२७॥
गोपक्षगपदं प्रोक्त्वा त्यत्यगक्षपमुच्चरेत् |
अयं श्लोकमनुः प्रोक्तो द्वितीयः सर्वसिद्धिदः ॥१२८॥
मनवस्तु यथा—“क्षीरगोप पगोरक्षी रक्षमाक्ष क्षमाक्षर |
गोमानोग गनोमागो पक्षगत्य त्यगक्षप ॥” इति ॥ केरलीये यन्त्रसारे—
साध्यगर्भं लिखेत् कामं वह्निगेहयुगोदरे |
षट्सु कोणेषु षडर्णांश्चतुष्पत्राम्बुजं ततः ॥१॥
केसरोद्यच्चतुर्वर्णे द्वादशार्णमनोल्लिखेत् |
त्रीणि त्रीणि च वर्णानि प्रतिपत्रं ततो बहिः ॥२॥
पद्मे दिक्पत्रके राजद्दशार्णमनुकेसरे |
विंशत्यर्णमनोरर्णान् प्रतिपत्रे द्विशो लिखेत् ॥३॥
बहिः षोडशपत्रेषु स्वरोद्यत्केसरेष्वथ |
आगावो ह्यस्य सूक्तस्य चार्धमर्धमृचं लिखेत् ॥४॥
बहिः संवेष्ट्य काद्यैश्च ततो भूबिम्बमालिखेत् |
वाराहबीजं तद्दिक्षु भूबीजं कोणगं लिखेत् ॥५॥
गोपालयन्त्रमेतद्धि विधिना स्थापितं गृहे |
तत्र गावः पयस्विन्यः सवत्साश्च निरामयाः ॥६॥
पीनोध्न्यो बहुरूपाश्च सुशीलाश्च भवन्ति हि |
धनधान्यधरारत्नशालिनी तस्य मन्दिरे ॥८॥
लक्ष्मीरतिस्थिरा भूत्वा वसेदाभूतसंप्लवम् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्; पूर्वश्लोकसंख्या ८, ७ न दृश्यते |
] ॥
इति |
अस्यार्थः—षट्कोणं विलिख्य तन्मध्ये ससाध्यं कामबीजं विलिख्य, षट्कोणेषु पूर्वोक्तकृष्णषडक्षरमन्त्रार्णानालिख्य, तद्बहिश्चतुर्दलपद्मं कृत्वा तत्केसरेषु “क्लींकृष्णक्लीं” इति मन्त्रस्यैकैकमक्षरं विलिख्य
(तद्दलेषु पूर्वोक्तद्वादशाक्षरमन्त्रस्य त्रीणि त्रीण्यक्षराणि आलिख्य तद्बहिर्दशदलपद्मं कृत्वा तत्केसरेषु पूर्वोक्तदशाक्षरमन्त्रार्णान् विलिख्य) तद्दलेषु पूर्वोक्तविंशतिवर्णमन्त्रस्य द्विद्विक्रमाद्विंशतिवर्णानालिख्य, तद्बहिः षोडशदलपद्मं कृत्वा तत्केसरेषु षोडश स्वरानालिख्य, तद्दलेषु ऋग्वेदोक्तस्य “आगावो अग्मन्नुत” इत्येतत्सूक्तस्य प्रतिदलमृचामर्धमर्धं विलिख्य, तद्बहिर्वृत्तयोरन्तराले ककारादिक्षकारान्तैरावेष्ट्य, तद्बहिश्चतुरस्रं कृत्वा तस्य चतुर्दिक्षु वराहबीजं कोणेषु भूबीजं चालिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति |
तथा—
मध्ये तारं ससाध्यं वसुदलविवरे गव्यसूक्तस्य चर्चामेकामेकां क्रमेण प्रविलिखतु बहिर्वेष्टितं मातृकार्णैः |
आगावो-सूक्तयन्त्रं कुगृहगतमिदं स्थापितं मन्दिरादौ द्याद्दोग्ध्रीसतर्णैकवृषमहिषैः संकुलामाशु लक्ष्मीम् ॥८॥
इति |
अस्यार्थः—अष्टदलकमलमध्ये ससाध्यं प्रणवं विलिख्य, दलेषु वक्ष्यमाण“आगावो”सूक्तस्यैकैकामृचं विलिख्य, वृत्तयोरन्तराले मातृकयावेष्ट्य तद्बहिश्चतुरस्रं कुर्यात्, यन्त्रमुक्तफलदं भवति ॥ आगावो-सूक्तस्य ऋचस्तु—
[स्वरचिह्नानि न प्रतिलिखितानि; मूलमुद्रणे दृश्यन्ते |
]
आ गावो अग्मन्नुत भद्रमक्रन् सीदन्तु गोष्ठे रणयन्त्वस्मे |
प्रजावतीः पुरुरूपा इह स्युरिन्द्राय पूर्वीरुषसो दुहानाः ॥१॥
इन्द्रो यज्वने पृणते च शिक्षत्युपेद्ददाति न स्वं मुषायति |
भूयोभूयो रयिमिदस्य वर्धयन्नभिन्ने खिल्ये नि दधाति देवयुम् ॥२॥
न ता नशन्ति न दभाति तस्करो नासामामित्रो व्यथिरा दधर्षति |
देवांश्च याभिर्यजते ददाति च ज्योगित्ताभिः सचते गोपतिः सह ॥३॥
न ता अर्वा रेणुककाटो अश्नुते न संस्कृतत्रमुप यन्ति ता अभि |
उरुगायमभयं तस्य ता अनु गावो मर्तस्य वि चरन्ति यज्वनः ॥४॥
गावो भगो गाव इन्द्रो मे अच्छान् गावः सोमस्य प्रथमस्य भक्षः |
इमा या गावः स जनास इन्द्र इच्छामीद्धृदा मनसा चिदिन्द्रम् ॥५॥
यूयं गावो मेदयथा कृशं चिदश्रीरं चित्कृणुथा सुप्रतीकम् |
भद्रं गृहं कृणुथ भद्रवाचो बृहद्वो वय उच्यते सभासु ॥६॥
प्रजावतीः सूयवसं रिशन्तीः शुद्धा अपः सुप्रपाणे पिबन्तीः |
मा वः स्तेन ईशत माघशंसः परि वो हेती रुद्रस्य वृज्याः ॥७॥
उपेदमुपपर्चनमासु गोषूप पृच्यताम् |
उप ऋषभस्य रेतस्युपेन्द्र तव वीर्ये ॥८॥
इति |
तथा—
षट्कोणे कर्णिकायां स्मरमथ विलिखेत् कोणषट्के षडर्णं पत्रेष्वेकैकवर्णं दशसु च दशार्णस्य वर्णैः स्मरस्य |
आवीतं मातृकार्णैरपि च कुगृहं साधुगोपालयन्त्रं प्रोक्तं धर्मार्थकामप्रचुरसुखकरं श्रीप्रदं वश्यकारि ॥९॥
इति |
अस्यार्थः—षट्कोणं कृत्वा तन्मध्ये ससाध्यं कामबीजं विलिख्य, तत्कोणेषु षडक्षरं विलिख्य, तद्बहिर्दशदलपद्मं कृत्वा तद्दलेषु दशाक्षरमन्त्रवर्णानालिख्य, तद्बहिर्वृत्तान्तराले “द्रांद्रींक्लींब्लूंसः” इति बाणबीजैर्मातृकार्णैश्च वेष्टयित्वा तद्बहिश्चतुरस्रं कुर्यात् |
एतदुक्तफलदं भवति |
प्रचुरसुखे मोक्षः |
तथा—
मारं मध्ये वसुदललसच्छिष्टकृष्णादिवर्णान् द्वौ द्वावन्ते त्रयमथ लिखेत् केसरेषु स्वराणाम् |
द्वौ द्वौ वर्णौ बहिरपि समावेष्टितं मातृकार्णैर्भूगेहस्थं निखिलसुखदं यन्त्रमष्टादशार्णम् ॥१०॥
इति |
अस्यार्थः—अष्टदलकमलमध्ये कामबीजं ससाध्यमालिख्य, तद्दलेषु पूर्वोक्ताष्टादशाक्षरमन्त्रस्य ‘कृष्णाय’ इत्यादिवर्णेषु चतुर्दशवर्णान् द्विद्विक्रमादालिख्यान्तिमदले वर्णत्रयं विलिख्य, तत्केसरेषु द्वन्द्वशः षोडश स्वरानालिख्य, बहिर्वृत्तान्तरालवीथ्यां कादिक्षान्तवर्णैरावेष्ट्य बहिश्चतुरस्रं कुर्यात् |
एतदुक्तफलदं भवति ॥ मुकुन्दमन्त्रः सारसंग्रहे—
अथ मन्त्रवरं वच्मि मुकुन्दस्य जगत्पतेः |
सर्वसिद्धिकरं लोकवश्यदं कीर्तिपुष्टिदम् ॥१॥
विबिन्दुश्रीर्विषं दीर्घा केवला कर्णयुग् रविः |
चन्द्राविष्णुयुतश्चक्री सत्यः कूर्मो हुताशनः ॥२॥
ससद्यान्ता समृद्धिश्च भृगुः सत्यश्च दीर्घवान् |
सन्ध्याग्निढान्तवैकुण्ठो गगनं चेन्दुशेखरम् ॥३॥
शूरोऽग्निसहितः शूरः सत्यो रुद्रेरसंयुतः |
अष्टादशाक्षरो मन्त्रो मुकुन्दस्य प्रकीर्तितः ॥४॥
विबिन्दुश्रीर्बिन्दुविधुरं श्रीबीजं श्री इति |
विषं म, दीर्घा न, केवला स्वररहिता, तेन न् |
कर्ण उ रविः म तेन मु |
चन्द्रा बिन्दुः, विष्णुः उ, चक्री क, तेन कुं |
सत्यो द |
कूर्मः च |
हुताशनो र |
ससद्यान्ता औ, समृद्धिर्ण, तेन चरणौ |
भृगुः स |
सत्यो द, दीर्घा आ तेन दा |
सन्ध्या श |
अग्निः र |
ढान्तो ण |
वैकुण्ठो म |
गगनं ह, इन्दुः बिन्दुः, तेन हं |
शूरः प, अग्नि र, तेन प्र |
शूरः प |
सत्य द, रुद्र ए, इरा य, तेन द्ये |
तथा—
नारदोऽस्य मुनिः प्रोक्तो गायत्री छन्द उच्यते |
मुकुन्दो देवता प्रोक्तः सुरासुरनमस्कृतः ॥५॥
आचक्राद्यैः प्रकुर्वीत पञ्चाङ्गानि विचक्षणः |
पूजा तु वैष्णवे पीठे हृदिन्द्रादि तदायुधैः ॥६॥
मन्त्रं जपेदर्धलक्षं तद्दशांशं हुनेत्ततः |
पलाशपुष्पैः स्वाद्वक्तैस्तर्पणादि ततश्चरेत् ॥७॥
मनुनानेन संजप्तमष्टोत्तरशतं जलम् |
दिनादावन्वहं पीत्वा मासषट्कं प्रसन्नधीः ॥८॥
सम्यक्श्रुतिधरो मन्त्री जायते वेदपारगः |
प्रयोगः सुगमः ॥ तथा—
समस्तेति समुच्चार्य मरुन्नमितमुद्धरेत् |
बाललीलापदं प्रोक्त्वा आत्मने हुं समीरयेत् ॥९॥
अस्त्रेण हृदयेनापि युक्तो मन्त्रोऽयमीरितः |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
समस्तेति स्वरूपम् |
मरुन्नमितस्वरूपम् |
बाललीला स्वरूपम् |
आत्मने हुं स्वरूपम् |
अत्र सन्धिस्तेन लीलात्मने इति मन्त्र उच्चारः |
अस्त्रं फट् |
हृदयं नमः |
अष्टादशाक्षरोऽयमपि मन्त्रः ॥ तथा—
नलकूबर आख्यातो मुनिश्छन्द उदाहृतम् |
गायत्री बालकृष्णोऽस्य देवता परिकीर्तितः ॥१०॥
पाठान्तराणि—६ ‘हृच्चक्रायास्त्रान्तैः’ ख. पाठः |
६ ‘हृच्चक्रायास्त्रान्तैः’ ख. पाठः [द्वितीयटिप्पणी मुद्रणे अस्पष्टा] |
पञ्चाङ्गानि पुरोक्तानि ध्यानं पूर्वोदितं भवेत् |
पूजा चाङ्गेन्द्रवज्राद्यैः पुरश्चर्यादि पूर्ववत् ॥११॥
जपादिकमभिर्मन्त्रः सेवितः सर्वसिद्धिदः |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
ध्याने मातुरङ्कगतरूपं ध्येयम् |
तथा—
अन्नरूपपदं प्रोक्त्वा रसरूपेति चोच्चरेत् |
तुष्टिरूपं च हृद्युग्ममन्नाधिपतये परम् ॥१२॥
ममान्नं च समुच्चार्य प्रयच्छाग्निवधूमतः |
अन्नप्रदोऽयमाख्यातस्त्रिंशद्वर्णो मनूत्तमः ॥१३॥
आदिपदत्रयं स्वरूपम् |
हृद्युग्मं नमोद्वयम् |
अन्तिमपदचतुष्टयं स्वरूपम् |
अग्निवधूः स्वाहाकारः |
अत्र नमःपदान्नपदयोर्विसन्धिः ‘त्रिंशद्वर्ण’ इत्युक्तेः |
तथा—
ऋषिर्ब्रह्मा समुद्दिष्टश्छन्दोऽनुष्टुबुदाहृतम् |
अत्रान्नाधिपतिः कृष्णो देवता प्रोच्यते बुधैः ॥१४॥
अन्नदो जायते मन्त्री मन्त्रमेतं भजेत् सदा |
द्वादशाक्षरमन्त्रान्ते वर्मास्त्राग्निवधूयुतः ॥१५॥
प्रसिद्धो यो वासुदेवद्वादशाक्षरमन्त्रः पूर्वोक्तः स वर्मास्त्राग्निवध्वन्तो यदा भवति तदा षोडशाक्षरमन्त्रः स्यात् |
वर्म हुं |
अस्त्रं फट् |
अग्निवधूः स्वाहाकारः |
षोडशार्णो मनुः प्रोक्तो ब्रह्मा मुनिरुदाहृतः |
गायत्रं छन्द इत्युक्तं देवता च निगद्यते ॥१६॥
ग्रहघ्नो देवकीपुत्रो दुष्टग्रहविनाशनः |
सर्वग्रहभये घोरे जप्तव्योऽयं मनूत्तमः ॥१७॥
एतेषां मन्त्रत्रयाणां पञ्चाङ्गानि दशार्णवत् |
अर्चनाङ्गैर्लोकपालैर्वज्राद्यैश्च समीरिता ॥१८॥
तत्तद्विशेषफलदा मन्त्रा एते न संशयः |
(तथा—) द्वादशार्णमनोरन्ते पुरुषोत्तमशब्दतः ॥१९॥
आयुर्मे च ततो देहि चतुर्थ्यां विष्णुमुच्चरेत् |
तादृशं प्रभविष्णुं हृन्मन्त्रो द्वात्रिंशदक्षरः ॥२०॥
द्वादशार्णो वासुदेवद्वादशार्णः |
पुरुषोत्तम स्वरूपम् |
आयुर्मे देहि स्वरूपम् |
अत्र न सन्धिः |
चतुर्थ्यां विष्णुं विष्णवे |
तादृशं प्रभविष्णुं प्रभविष्णवे |
हृन्नमः |
नारदो मुनिरस्य स्याच्छन्दोऽनुष्टुबुदाहृतम् |
श्रीकृष्णो देवता प्रोक्तः पञ्चाङ्गविधिरुच्यते ॥२१॥
द्वादशार्णान् समुच्चार्य हृदानन्दात्मने भवेत् |
पञ्चार्णान्ते वदेत् प्रीत्यात्मने च शिरसो मनुः ॥२२॥
ज्योतिरात्मन इत्यादौ भूतवर्णा शिखा मता |
मायात्मने चतुर्वर्णं कवचं परिकीर्तितम् ॥२३॥
चिदानन्दात्मने पूर्वे द्व्यर्णमस्त्रमुदाहृतम् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
ॐनमो भगवते वासुदेवायानन्दात्मने हृदयाय नमः |
पुरुषोत्तमप्रीत्यात्मने शिरसे० |
आयुर्मे देहि ज्योतिरात्मने शिखा० |
विष्णवे प्रभविष्णवे मायात्मने कवचाय हुं |
नमः चिदात्मने अस्त्राय फट् |
इति पञ्चाङ्गानि प्राग्वद्विन्यसेत् |
अङ्गलोकेशवज्राद्यैरर्चनोक्ता जपेन्मनुम् |
लक्षमेकं दशांशेन जुहुयात् पायसैः शुभैः ॥२४॥
दुग्धाज्यसंप्लुतैर्दूर्वात्रितयैरेधितेऽनले |
जुहुयाद्दीर्घजीवित्वं लभते नात्र संशयः ॥२५॥
इति |
तथा—
ङेन्तं बालवपुः प्रोक्त्वा शिरः सप्तार्णको मनुः |
बालानां भयशान्त्यर्थं रक्षार्थं च जपेन्मनुम् ॥२६॥
ङेन्तं बालवपुः बालवपुषे |
शिरः स्वाहा |
तथा—
पाठान्तराणि—१४ ‘नारदो मुनिरस्य स्यात्’ ख. पाठः |
१९ ‘इति |
तथा इत्यधिकः’ ग. पाठः |
गोपालकपदस्यान्ते वदेद्वेषधराय च |
चतुर्थ्या वासुदेवं च कवचास्त्रद्विठान्तकः ॥२७॥
गोपालकवेषधराय स्वरूपम् |
वासुदेवं चतुर्थ्यन्तं वासुदेवाय |
कवचं हुं |
अस्त्रं फट् |
द्विठः स्वाहा |
अष्टादशाक्षरो मन्त्रो नारदोऽस्य मुनिर्मतः |
गायत्री छन्द इत्युक्तं देवता कृष्ण ईरितः ॥२८॥
आचक्रादिभिरङ्गानि पूजा पूर्वोक्तवर्त्मना |
गृहगोपालरक्षादौ प्रशस्तः शान्तिकेऽपि च ॥२९॥
पूर्वोक्तवर्त्मना अङ्गेन्द्रवज्राद्यैः ॥
कालीयस्य पदं प्रोक्त्वा फणामध्ये ततो वदेत् |
दिव्यनृत्यं-पदस्यान्ते करोति तं-पदं ततः ॥३०॥
नमामीति समुच्चार्य देवकीपुत्रमप्यथ |
नृत्यराजानमाभाष्य वदेदच्युतमन्ततः ॥३१॥
द्वात्रिंशदक्षरो मन्त्रः सर्वक्ष्वेडनिवारणः |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
अयं मन्त्रः—“कालीयस्य फणामध्ये दिव्यनृत्यं करोति तम् |
नमामि देवकीपुत्रं नृत्यराजानमच्युतम् ॥” इति श्लोकरूपः |
मुनिर्नारद आख्यातश्छन्दोऽनुष्टुबुदीरितम् |
कालीयमर्दनः कृष्णो देवता सर्ववन्दितः ॥३२॥
चतुष्पादैः सर्वेण मनुनाङ्गविधिः स्मृतः |
अङ्गैरिन्द्रादिभिः पश्चाद्वज्राद्यैरर्चनेरिता ॥३३॥
एकलक्षं जपित्वाग्नौ जुहुयादयुतं घृतैः |
विषनाशकरा योगाः कर्तव्या मनुनामुना ॥३४॥
एतन्मन्त्रप्रभावेन नश्यन्ते च महोरगाः |
एतन्मन्त्रसमानोऽन्यो विषघ्नो नैव विद्यते ॥३५॥
शुकद्रवोत्थपञ्चाङ्गैर्गोमूत्रेण सुपेषितैः |
निर्मिता गुलिका सम्यङ्मन्त्रेणानेन मन्त्रिता ॥३६॥
नस्यालेपाञ्जनैः पानकर्मणा क्ष्वेडनाशिनी |
मुकुन्दाद्येवदन्तानां मन्त्राणां क्रमतो बुधः ॥३७॥
दशार्णाणुप्रयोगांस्तु ध्यानभेदान्न कल्पयेत् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
इति श्रीमहामहोपाध्यायाचार्यभगवत्पूज्यपाद-श्रीगोविन्दाचार्यशिष्य-श्रीभगवच्छङ्कराचार्यशिष्य-श्रीविष्णुशर्माचार्यशिष्य-श्रीप्रगल्भाचार्यशिष्य-श्रीविद्यारण्ययतिविरचिते श्रीविद्यार्णवाख्ये तन्त्रे अष्टाविंशः श्वासः ॥२८॥
पाठान्तरम्—अन्तिमार्धे ‘भेदात्प्रकल्पयेत्’ ख. पाठः |
29. Śvāsa
Die 60 Druckseiten 510–569 sind am Druckbild geprüft. Die Arbeitsfassung bewahrt Prosa, Formeln, ursprüngliche Nummern, gedruckte Lücken und Kolophon. Unklare Lesungen und Unterschiede zwischen Vers und Prosa bleiben markiert. Die 954 redaktionell unterschiedenen nummerierten Einträge der deutschen Übersetzung sind keine neue Sanskrit-Verszählung.
अथ एकोनत्रिंशः श्वासः |
अथ श्रीकान्तमन्त्रः |
तथा सारसंग्रहे—
मायारमादिकोऽष्टादशार्णो विंशाक्षरो मनुः |
एतन्मन्त्रसमानोऽन्यः सिद्धिदो नैव विद्यते ॥१॥
मुनिर्ब्रह्मास्य मन्त्रस्य गायत्री छन्द ईरितम् |
श्रीकृष्णो देवता बीजशक्त्याद्युक्तवदीरयेत् ॥२॥
श्रीकान्तस्य प्रवक्ष्यामि ध्यानमत्रोत्तमोत्तमम् |
कुबेरादिधनाध्यक्षैः सर्वदा यद्विधीयते ॥३॥
अक्षयस्य धनस्यापि करं संपत्प्रभं (करं) शुभम् |
कोटिभास्करसंकाशे द्वारकायां गृहोत्तमैः ॥४॥
बहुभिः कल्पतरुभिर्वेष्टिते रत्नमण्डपे |
विद्योतन्मणिवर्यौघस्तम्भद्वारान्तभित्तिके ॥५॥
विकचत्पुष्पमालाभिः सहितानन्तमौक्तिकैः |
पुष्परागधराशोभिरत्नव्योमथान्तरे ॥६॥
निरन्तरस्रवद्रत्नसुधाधाराभिवर्षिणः |
अधः कल्पकवृक्षस्य शाखाव्याप्तस्य सर्वतः ॥७॥
ज्वलद्रत्नप्रदीपालिसमुद्द्योतितदिङ्मुखे |
उद्द्योतद्रविबिम्बाभरत्नसिंहासनाम्बुजे ॥८॥
सूपविष्टं रमाकान्तं द्रुतस्वर्णनिभं स्मरेत् |
समोद्यद्रविचन्द्रौघविद्युत्कोटिनिभच्छविम् ॥९॥
हृद्याङ्गं सर्वतः सौम्यं नानालंकारमण्डितम् |
अरिशङ्खगदापद्मधारिणं पीतवाससम् ॥१०॥
स्पृशन्तं कलशं श्च्योतन्मणिधारमहर्निशम् |
सव्येन चरणाम्बुजेन विद्रुमद्युतिकारिणा ॥११॥
रुक्मिणीसत्यभामे द्वे दक्षवामस्थिते प्रभोः |
उत्तमाङ्गेऽभिषिञ्चन्त्यौ नानारत्नसधारया ॥१२॥
लसत्स्वीयकराम्भोजगृहीतघटजातया |
यच्छन्त्यौ नाग्नजित्याह्वसुनन्दे सुघटैस्तयोः ॥१३॥
मित्रविन्दा तथैवान्या परा चैव सुलक्षणा |
एतयोर्जाम्बवत्याह्वसुशीले दक्षवामगे ॥१४॥
रत्नधुन्योः समादाय कलशौ रत्नसंभृतौ |
अर्पयन्त्यौ विलासेन ध्यातव्ये मन्त्रवित्तमैः ॥१५॥
ततः षोडशसाहस्रमिता नार्यः समन्ततः |
स्मर्तव्याः स्वर्णरत्नादिधारायुग्घटसत्कराः ॥१६॥
स्मरेदष्ट निधींस्तासां धनान्यावर्षतो बहिः |
इन्द्रादींश्च तद्बहिर्भूयो देवादीनपि पूर्ववत् ॥१७॥
एवं सञ्चिन्त्य देवेशं ततः पूजां समारभेत् |
पुरोदितप्रकारेण पीठन्यासावसानकम् ॥१८॥
कर्म निर्वर्त्य मन्त्रज्ञो मूलमन्त्रेण मन्त्रवित् |
प्राणायामत्रयं कृत्वा ऋष्यादिन्यासमाचरेत् ॥१९॥
कराङ्गुलीषु तलयोः षडङ्गन्यासमाचरेत् |
व्यापकं मूलमन्त्रेण विन्यस्य करयोस्तथा ॥२०॥
पुनः षडङ्गं विन्यस्य देहे देशिकसत्तमः |
पुटितां मूलमन्त्रेण मातृकां च प्रविन्यसेत् ॥२१॥
चकारात् पुनः षडङ्गन्यास उक्तः |
“पुनः षडङ्गं कृत्वा तु मन्त्रवर्णांस्तनौ न्यसेत् |
” इति सनत्कुमा—
पाठान्तराणि—१ ‘द्राङ्न’ ख. पाठः |
११ ‘श्च्योतत्’ ख. पाठः |
रवचनात् |
संहारवर्त्मना सृष्ट्या दश तानि विन्यसेत् |
व्यापकं च प्रविन्यस्य मन्त्रार्णन्यासमाचरेत् ॥२२॥
उत्तमाङ्गे ललाटे च भ्रूमध्ये दृक्श्रुतिद्वये |
नासिकाननयोश्चैव चिबुके च गले पुनः ॥२३॥
बाहुमूले हृदि स्कन्धे नाभिदेशे शिवे तथा |
मूलाधारे कटिद्वन्द्वे जानुयुग्मे च जङ्घयोः ॥२४॥
गुल्फयुग्मे पादयुगे न्यसेद्वर्णान् मनोः क्रमात् |
सृष्टिन्यासोऽयमाख्यातो हृदयाद्या स्थितिस्तथा ॥२५॥
बाहुमूलान्तिकः प्रोक्तः संहारोऽपि पदादिकः |
स्थित्यन्तं पञ्चधा केचिन्न्यस्योक्तं मूर्तिपञ्जरम् ॥२६॥
न्यस्य सृष्टिस्थिती पश्चात् षडङ्गानि प्रविन्यसेत् |
त्रिवह्निसागरैर्वेदवेदनेत्रैः क्रमादधः ॥२७॥
वह्नयस्त्रयः |
सागराश्चत्वारः |
नेत्रे द्वयम् |
मूलमन्त्रभवैर्वर्णैर्हृदादौ जातिसंयुतैः |
दर्शयित्वा किरीटादिमुद्रा दिग्बन्धनं चरेत् ॥२८॥
मूर्तिपञ्जरतो देवं संपूज्याङ्गे निजे ततः |
देवस्य बाह्यपूजार्थमुच्यते यन्त्रमुत्तमम् ॥२९॥
गोमयेनोपलिप्तायां पीठं भूमौ प्रविन्यसेत् |
पूर्वोक्तगन्धपङ्केन संलिप्याब्जं वसुच्छदम् ॥३०॥
विलिख्य कर्णिकासंस्थमग्निमण्डलसंपुटम् |
मादनं साध्यसहितं मन्त्रबीजं निवेशयेत् ॥३१॥
(तदूर्ध्वगैस्ततो वर्णैस्तदेव परिवेष्टयेत् |
शक्रराक्षसवायूनां कोणगां कमलां लिखेत् ॥३२॥
अन्येषु च त्रिकोणेषु मायाबीजं प्रकल्पयेत् |
) कोणसन्धिषु तद्वर्णान् दलमूलेषु चाग्निशः ॥३३॥
गायत्रीं कामदेवस्य मालार्णं चाष्टपत्रगम् |
रसाक्षरक्रमात् पश्चान्मातृकार्णैः प्रवेष्टयेत् ॥३४॥
धरापुरचतुर्दिक्षु रमां मायां च कोणगाम् |
विलिख्यैवं महायन्त्रं पटे स्वर्णादिजे बुधः ॥३५॥
सम्यक् संजप्य संपूज्य धृतं च मनुजोत्तमैः |
करोति लोकपूज्यत्वं राजवश्यं च सर्वदा ॥३६॥
यन्त्रोद्धारः प्रयोगे वक्ष्यते |
कामदेवं चतुर्थ्यन्तं विद्महे तदनन्तरम् |
ङेयुतं पुष्पबाणं च प्रवदेद् धीमहीति च ॥३७॥
तन्नोऽन्तेऽनङ्ग इत्युक्त्वा प्रवदेच्च प्रचोदयात् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
कामदेवं चतुर्थ्यन्तं कामदेवाय |
विद्महे स्वरूपम् |
ङेयुतं पुष्पबाणं पुष्पबाणाय |
धीमहि स्वरूपम् |
तन्नोऽनङ्गः स्वरूपम् |
प्रचोदयात् स्वरूपम् |
गायत्रीयं समाख्याता जपेदेनां प्रयत्नतः |
सर्वगोपालमन्त्राणां जपादौ वश्यकारिणी ॥३८॥
हृदन्ते ङेयुतं कामं देवं सर्वजनप्रियम् |
तथा सर्वजनस्यान्ते ङेन्तं संमोहनं वदेत् ॥३९॥
ज्वल संवीप्स्य मन्त्रज्ञः प्रज्वलेति प्रभाषयेत् |
सर्वान्ते जनशब्दं च षष्ठ्यन्तं हृदयं ततः ॥४०॥
ममेति च समुच्चार्य वशं प्रोक्त्वा कुरुद्वयम् |
द्विठान्तो मारमालाणुश्चतुर्विंशद्द्व्यक्षरः ॥४१॥
जपादिसमये चायं कामबीजादिको भवेत् |
राजादिसर्वलोकानां परो वश्यकरो मतः ॥४२॥
हृन्नमः |
ङेयुतं कामदेवं कामदेवाय |
सर्वजनप्रियं तथा सर्वजनप्रियाय |
सर्वजन स्वरूपम् |
ङेन्तं संमोहनं संमोहनाय |
ज्वल संवीप्स्य ज्वल २ |
प्रज्वल स्वरूपम् |
सर्व स्वरूपम् |
जन षष्ठ्यन्तं जनस्य |
हृदयं स्वरूपम् |
मम
पाठान्तरम्—३४ ‘रसवर्णैः’ ख. पाठः |
स्वरूपम् |
वशं स्वरूपम् |
कुरुद्वयं कुरु २ |
द्विठः स्वाहा |
चतुर्विंशद्द्वयम् अष्टाचत्वारिंशत् |
तथा—
अस्मिन् मन्त्रे पीठपूजां कृत्वा पूर्वोक्तवर्त्मना |
तत्र मूर्तिं प्रकल्प्यास्यां कृष्णमावाह्य पूजयेत् ॥४३॥
आसनप्रमुखैर्मन्त्री भूषान्तैरुपचारकैः |
मूर्तिन्यासक्रमेणैव पूजयेद्भक्तितत्परः ॥४४॥
आदौ सृष्टिः स्थितिः पश्चात् षडङ्गानि किरीटकम् |
कुण्डलद्वितयं भूयो हारिं जलजकं गदाम् ॥४५॥
जलजं शङ्खम् |
पद्मं च वनमालां च श्रीवत्सं कौस्तुभं तथा |
चन्दनाक्षतपुष्पाद्यैः पुरोवन्मूलतोऽर्चयेत् ॥४६॥
षट्सु कोणेषु वह्न्यादि षडङ्गानि यजेत् पुरा |
वासुदेवादिका मूर्तीः कोणकेसरगा यजेत् ॥४७॥
(शान्तिं श्रियं सरस्वत्या रतिं दिग्दलमूलगाः |
ततः पूर्वादिपत्रेषु रुक्मिणीप्रमुखाः यजेत् ॥४८॥
दक्षवामक्रमात् पश्चात्पश्चाद्दिक्क्रमे समर्चयेत् |
) षोडशस्त्रीसहस्राणि देवदेवस्य शार्ङ्गिणः ॥४९॥
दलाग्रस्थास्ततः पूज्या निधयोऽष्टौ क्रमादमी |
इन्द्रो नीलो मुकुन्दश्च मकरोऽनङ्गकच्छपौ ॥५०॥
शङ्खपद्मौ च तद्बाह्ये लोकेशायुधपूजनम् |
इत्थं संपूज्य गोविन्दं नैवेद्यं हविरर्पयेत् ॥५१॥
हविः पायसम् |
खण्डाज्यदधिभिः पश्चाच्छत्रादीनि निवेदयेत् |
स्तुत्वा प्रणम्य चोद्वास्य हरिं सावरणं हृदि ॥५२॥
पुनर्विन्यस्य संपूज्य स्वं जपेच्छक्तितो मनुम् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलमन्त्रेण प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीछन्दसे नमः |
हृदये श्रीकृष्णाय देवतायै नमः |
गुह्ये क्लींबीजाय नमः (पादयोः स्वाहा शक्त्यै नमः) इति विन्यस्य मम चतुर्वर्गपुरुषार्थसिद्धये विनियोगः, इति कृताञ्जलिरुक्त्वा, ह्रींश्रींक्लीं हृदयाय नमः |
कृष्णाय शिरसे स्वाहा |
गोविन्दाय शिखायै वषट् |
गोपीजन कवचाय हुं |
वल्लभाय नेत्रत्रयाय वौषट् |
स्वाहा अस्त्राय फट् |
इति करषडङ्गन्यासं कृत्वा, मूलमन्त्रेण मूर्धादिपादान्तं व्यापकं कृत्वा, मूलपुटितां मातृकां विन्यस्य, संहारसृष्टिक्रमेण दशाक्षरोक्तप्रकारेण दश तत्त्वानि विन्यस्य पुनर्मूलमन्त्रेण प्रणवपुटितेन तद्व्यापकं कृत्वा, पुनः षडङ्गानि विन्यस्य शिरसि ह्रींनमः |
भाले श्रीं० |
भ्रुवोर्मध्ये क्लीं० |
नेत्रयोः कृं० |
श्रोत्रयोः ष्णां० |
नासिकायां यं० |
मुखे गों० |
चिबुके विं० |
गले दां० |
बाहुमूलयोः यं० |
हृदि गों० |
उदरे पीं० |
नाभौ जं० |
लिङ्गे नं० |
मूलाधारे वं० |
कट्योः ल्लं० |
जानुनोः भां० |
जङ्घयोः यं० |
गुल्फयोः स्वां० |
पादयोः हांनमः |
एवं सृष्ट्या विन्यस्य, हृदि ह्रींनमः |
उदरे श्रीं० |
नाभौ क्लीं० |
लिङ्गे कृं० |
मूलाधारे ष्णां० |
कट्योः यं० |
जानुनोः गों० |
जङ्घयोः विं० |
गुल्फयोः दां० |
पादयोः यं० |
शिरसि गों० |
भाले पीं० |
भ्रूमध्ये जं० |
नेत्रयोः नं० |
श्रोत्रयोः वं० |
नासिकायां ल्लं० |
मुखे भां० |
चिबुके यं० |
कण्ठे स्वां० |
बाहुमूले हांनमः |
इति स्थित्या विन्यस्य पादादिमस्तकान्तं संहारेण विन्यस्येत् |
एवं क्रमस्तु यतीनां, गृहस्थस्तु संहारसृष्टिस्थितिक्रमेण कार्यः |
वानप्रस्थः—स्थितिसंहारसृष्टिक्रमेण कार्य इति |
ततः पूर्वोक्तमूर्तिपञ्जरन्यासं कृत्वा, पुनरत्रोक्तप्रकारेण सृष्टिस्थितिन्यासौ कृत्वा षडङ्गानि विन्यस्य वक्ष्यमाणप्रकारेण वैष्णवमुद्रा दर्शयित्वा, दिग्बन्धं कृत्वा निजदेहे मूर्तिपञ्जरन्यासक्रमेण देवं संपूज्य, पुरतश्चन्दनादिना पीठे कुङ्कुमादिनाष्टदलं पद्मं विरच्य, तत्कर्णिकायां षट्कोणं कृत्वा, तन्मध्ये ससाध्यं कामबीजं विलिख्य “कृष्णाय” इत्यादिभिः दशभिरक्षरैः कामबीजं संवेष्ट्य, षट्कोणस्य पूर्वनैरृतवायुकोणेषु श्रीबीजं शिष्टकोणेषु मायाबीजं च विलिख्य, षट्कोणसन्धिषु पूर्वोक्तकृष्णषड—
क्षरमन्त्रवर्णानालिख्य, तत्केसरेषु प्रोक्तकामगायत्रीवर्णांस्त्रिशस्त्रिश आलिख्य, तद्दलेषु प्रोक्तमकरध्वजमालामन्त्रार्णान् षट्षडालिख्य, तद्बहिर्वृत्तद्वयान्तराले मातृकार्णैः सबिन्दुभिः संवेष्ट्य तद्बहिश्चतुरस्रं कृत्वा तस्य चतुर्दिक्षु श्रीबीजं कोणेषु मायाबीजं च आलिख्य, तत्र प्राग्वत् पीठपूजां कृत्वा मूर्तिकल्पनादिपुष्पोपचारान्ते देवस्य देहे सृष्टिन्यासक्रमेण स्थितिन्यासक्रमेण च संपूज्य, लयाङ्गत्वेन देवस्य देहे षडङ्गन्यासस्थाने षडङ्गानि संपूज्य, देवस्य शिरसि मूलमुच्चार्य किरीटाय नमः |
कर्णयोः कुण्डलाभ्यां नमः |
दक्षोर्ध्वहस्ते चक्राय नमः |
वामोर्ध्वहस्ते शङ्खाय नमः |
वामाधःकरे गदायै नमः |
दक्षाधःकरे पद्माय नमः |
स्कन्धादिपादान्तं (नाभ्यन्तं वा) वनमालायै नमः |
वक्षसि श्रीवत्साय० |
कण्ठे कौस्तुभाय नमः |
इति मूलेनैव संपूज्य, षट्कोणेषु प्राग्वत् षडङ्गानि संपूज्य, कोणकेसरेषु वासुदेवादिमूर्तीः दिग्गतकेसरेषु शान्त्यादिशक्तीश्च संपूज्य, दलेषु देवस्य दक्षवामक्रमेण रुक्मिण्याद्यष्टमहिषीः संपूज्य, षोडशसहस्रसंख्याभ्यो देवीभ्यो नमः इति देवस्य परितः संपूज्य, दलाग्रेषु—इन्द्राय नमः |
नीलाय० |
मुकुन्दाय० |
मकराय० |
अनङ्गाय० |
कच्छपाय० |
शङ्खाय० |
पद्माय० |
इति निध्यष्टकं संपूज्य लोकेशास्त्रादि प्राग्वत् समापयेदिति ॥ तथा—
एवमभ्यर्च्य देवेशं वेदलक्षं जपेन्मनुम् |
सर्पिषा जुहुयात् पश्चाद्दशांशं तर्पयेत्ततः ॥५३॥
स्वाभिषेकं विधायाथ ब्राह्मणान् भोजयेत्ततः |
इत्थं साधितमन्त्रस्तु प्रयोगान् विदधीत वै ॥५४॥
पूजयित्वानले कृष्णं श्वेतप्रसूनतण्डुलैः |
अयुतं घृतसंयुक्तैर्हुत्वा तद्भस्म धारयेत् ॥५५॥
समस्तधनधान्याप्तिः स्त्रीवश्यं च भवेद्ध्रुवम् |
रक्ताब्जैर्लक्षसंख्यं यो हुनेन्मधुरलोलितैः ॥५६॥
गोघृतेनापि जुहुयात्तस्य लक्ष्मीः स्थिरा भवेत् |
रक्तादिवसनाकाङ्क्षी हुनेत् पुष्पैश्च तादृशैः ॥५७॥
मधुराक्तैर्घृताक्तैर्वाप्यष्टोत्तरसहस्रकम् |
मधुना संयुतैः श्वेतकुसुमैरष्टसंयुतम् ॥५८॥
सहस्रमन्वहं हुत्वा मासमात्रेण साधकः |
राज्ञः पुरोहितो भूयान्मन्त्रिणो वा न संशयः ॥५९॥
प्रयोगजपहोमादि दशाष्टादशवर्णजम् |
मन्त्रेणानेन कुर्वीत ताभ्यां मन्त्रोक्तमादरात् ॥६०॥
न्यासध्यानजपार्चादिहोमतो यो भजेन्मनुम् |
रत्नकाञ्चनधान्याद्यैः समृद्धं तस्य मन्दिरम् ॥६१॥
जायते हस्तगा तस्य सकला वसुधाचिरम् |
पुत्रपौत्रकलत्राद्यैर्भुक्त्वा भोगान् बहूनिह ॥६२॥
अन्ते याति परं धाम वैष्णवं मुनिदुर्लभम् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
इति |
श्रीयन्त्रसारे—
षट्कोणकर्णिकामध्ये ससाध्यं मदनं लिखेत् |
षट्सु कोणेषु षडर्णांश्चतुर्वर्णं चतुर्दले ॥१॥
दशपत्रे केसरोद्यद्दशार्णैकैकवर्णके |
विंशत्यर्णमनोरर्णान् क्रमाद्द्वौ द्वौ विलिख्य च ॥२॥
मालापञ्चेषु मारस्य वार्णैर्मातृकयापि च |
वेष्टितं भूपुराश्रिष्वशक्तिश्रीवसुधास्मरम् ॥३॥
विंशत्यर्णमनोयन्त्रं प्रोक्तमेतद् यथाविधि |
गोपनीयं प्रयत्नेन न देयं यस्य कस्यचित् ॥४॥
धर्मार्थकाममोक्षायुःपुत्रधान्यधराप्रदम् |
रक्षाकरं वश्यकारि कान्तिसौभाग्यकीर्तिदम् ॥५॥
किमत्र बहुनोक्तेन काङ्क्षितार्थसुरद्रुमम् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
इति |
अस्यार्थः—षट्कोणं कृत्वा तन्मध्ये ससाध्यं कामबीजं विलिख्य, षट्कोणेषु षडर्णं विलिख्य, बहिःस्थचतुष्पत्रेषु चतुर्वर्णं विलिख्य, तद्बाह्ये दशकेसरेषु दशाक्षरं विलिख्य, दशपत्रेषु विंशत्यक्षरमन्त्रवर्णान्
द्वौ द्वौ विलिख्य, बहिर्वृत्तचतुष्टयं कृत्वा तदन्तरालवीथीत्रयेऽभ्यन्तरवीथ्यां पूर्वोक्तकाममालामन्त्रेण तद्बहिर्वीथ्यां पूर्ववत्पञ्चबाणैस्तद्बहिर्वीथ्यां मातृकार्णैश्च निरन्तरं संवेष्ट्य, बहिःस्थचतुरस्रकोणेषु प्रतिकोणं शक्तिश्रीवसुधाकामबीजानि लिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदम् |
पूर्वोक्तं पूजायन्त्रं साधितं धारणयन्त्रं भवति |
तदपि यथाविधि (कृष्णं ? धृतं) यथोक्तफलदं भवति ॥ सारसंग्रहे—
रमामायास्मरान्तं च चतुर्थ्यां कृष्णमीरयेत् |
गोविन्दं ङेयुतं चाथ स्वाहान्तो द्वादशाक्षरः ॥१॥
रमा श्रीबीजम् |
माया तद्बीजम् |
स्मरः क्लीं |
चतुर्थ्यां कृष्णं कृष्णाय |
गोविन्दं ङेयुतं गोविन्दाय, इति |
तथा—
मन्त्रे ब्रह्मा मुनिः प्रोक्तो गायत्रं छन्द ईरितम् |
श्रीकृष्णो देवता चन्द्रधरेन्द्रयाब्धिनेत्रकैः ॥२॥
मूलमन्त्रभवैर्वर्णैः षडङ्गानि प्रकल्पयेत् |
ध्यानपूजाजपाद्यस्य विंशार्णोक्तवदाचरेत् ॥३॥
कामयन् सर्वसंपत्तिं मन्त्रमेनं भजेद्बुधः |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
श्रीं हृत् |
ह्रीं शिरः |
क्लीं शिखा |
कृष्णाय कवचम् |
गोविन्दाय नेत्रे |
स्वाहा अस्त्रम् |
तथा—
लक्ष्मीशक्तिमनोजातबीजान्ते दशवर्णकम् |
काममायेन्दिरान्तोऽयं षोडशार्णो मनुर्मतः ॥४॥
लक्ष्मीः श्रीबीजम् |
शक्तिर्मायाबीजम् |
मनोजातः कामबीजम् |
दशवर्णाः पूर्वोक्ताः |
कामस्तद्बीजम् |
माया ह्रीं |
इन्दिरा श्रीबीजम् |
ऋष्यादिकं दशार्णोक्तं पञ्चाङ्गमपि तादृशम् |
पूजा विंशत्प्रयुक्ता ध्यानं तस्य निगद्यते ॥५॥
वराभयकराब्जाभ्यामालिङ्गन्तं प्रियाङ्कके |
अब्जोत्पललसद्धस्ते ताभ्यामालिङ्गितं मुदा ॥६॥
धारयन्तं रथाङ्गं च शङ्खं भव्यकलेवरम् |
एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्रं दशलक्षं समाहितः ॥७॥
तावत्संख्यासहस्राणि हुनेदाज्यमनुत्तमम् |
तर्पणाद्यभजेन्मन्त्रः सिद्धः स्वेष्टफलप्रदः ॥८॥
मायाश्रीसहितो मन्त्रो दशार्णो द्वादशाक्षरः |
विधानमस्य विज्ञेयं षोडशार्णोक्तवर्त्मना ॥९॥
सुगमम् |
काममायेन्दिरापूर्वो मायाश्रीकामतस्तथा |
लक्ष्मीमायास्मराद्यश्च मन्त्रराजो दशाक्षरः ॥१०॥
त्रयोदशाक्षरा मन्त्रास्त्रय एत उदाहृताः |
मन्त्राङ्गविधिस्तेषां पङ्क्त्यर्णोक्तविधानतः ॥११॥
ध्यानं तृतीयमन्त्रे तु दशार्णोक्तमुदाहृतम् |
विंशार्णोक्तं द्वितीये तु प्रथमेऽथ निगद्यते ॥१२॥
दरारिचापसद्बाणगुणाङ्कुशकराम्बुजम् |
वेणुमादाय हस्ताभ्यां वादयन्तं मुदान्वितम् ॥१३॥
रविमण्डलगं कृष्णं ध्यायेदिष्टफलाप्तये |
अङ्गैरिन्द्रादिवज्राद्यैरर्चना सर्वसिद्धिदा ॥१४॥
बाणलक्षं जपित्वाग्नौ दशांशं हविषा हुनेत् |
तर्पणादि ततः कुर्यात् सिद्धमन्त्रः समाचरेत् ॥१५॥
कान्तिपुष्टिधनारोग्यकामो मन्त्रैः प्रयोगकान् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
बाणलक्षं पञ्चलक्षम् |
तथा—
अष्टादशलिपिर्मन्त्रः कामान्तो वसुपुत्रदः |
मुनिर्नारद आख्यातो गायत्री छन्द ईरितम् ॥१६॥
श्रीकृष्णो देवताङ्गानि षड्दीर्घेण स्मरेण हि |
क्लींक्लीं इत्यादिना षडङ्गकम् |
पाठान्तरम्—११ ‘समुदाहृताः’ ख. पाठः |
बालं नीलमुदारकान्तिविभवं हस्ताम्बुजे दक्षिणे बिभ्राणं परिपक्वदौग्धकवलं नन्दात्मजं सुन्दरम् |
वामे तद्दिनजातमुद्धृतरसं दध्युत्थपिण्डं शुभं वैयाघ्रेण नखेन राजितगलं त्यक्तांशुकं भावयेत् ॥१७॥
अङ्गलोकेशवज्राद्यैरर्चनास्य समीरिता |
एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्रमेकलक्षमनन्यधीः ॥१८॥
शर्कराघृतयुक्तेन दशांशं हविषा हुनेत् |
तर्पणादि ततः कुर्यात् पूर्वोक्तविधिना सुधीः ॥१९॥
सरोजमध्यगं कृष्णं पूजयित्वा विधानतः |
तस्यैव श्रीमुखाम्भोजे तर्पयेन्मन्त्रमुच्चरन् ॥२०॥
गोदुग्धेन सुशुद्धेन सुपक्वैः कदलीफलैः |
दध्ना च नवनीतेन पुत्रमाप्नोति वत्सरात् ॥२१॥
यद्यदिच्छति तत्सर्वं तर्पणेनैव सिध्यति |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
इति |
तथा—
अधरो बिन्दुमान् कामो ङेयुक् कृष्णश्च मायया |
गोविन्दो ङेयुतो लक्ष्मीर्दशार्णस्तदनन्तरम् ॥२२॥
भृगुमन्विसर्गाढ्यो द्वाविंशार्णो मनुर्मतः |
वागैश्वर्यप्रदो नित्यं साधकानामभीष्टदः ॥२३॥
अष्टादशलिपिप्रोक्तं मुन्याद्यं चाङ्गकल्पनम् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
अधर ए, बिन्दुमान् बिन्दुयुक्तस्तेन एं |
कामस्तद्बीजम् |
ङेयुक् कृष्णः कृष्णाय |
मायया तद्बीजेन सहेति शेषः |
गोविन्दो ङेयुतो गोविन्दाय |
लक्ष्मीः श्रीबीजम् |
दशार्णः पूर्वोक्तः |
भृगुः सकारः, मनु औ, विसर्गः अः, तेन सौः |
विंशत्यक्षरोक्ता सपर्या |
ध्यानमुच्यते |
दक्षोर्ध्वे हस्तपद्मे स्फटिकजपवटीं मातृकावर्णरूपां वामोर्ध्वे सर्वविद्याकलितमभिनवं पुस्तकं संदधानः |
शब्दब्रह्मैकवेणुं करयुगलधृतं वादयन् श्रेयसे वो गायन् पीताम्बरोऽसौ भवतु मुररिपुः श्यामलः कोमलाङ्गः ॥२४॥
मयूरपत्रसंनद्धकेशजालश्रिया अन्वितः |
सर्वज्ञो मुनिवृन्देन सेवितः सर्ववेदिना ॥२५॥
इत्थं सञ्चिन्त्य देवेशं नारीनेपथ्यधारिणम् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
नेपथ्यमलंकारस्तेन स्त्रीरूपधारी ध्येयः |
“युवतीवेशलावण्यरमणीयतनुं हरिम्” |
इति गौतमीयतन्त्रवचनात् |
क्लींकृष्णाय हृदयाय० |
गोविन्दाय शिरसे० |
गोपीजन शिखायै० |
वल्लभाय कवचाय० |
स्वाहा अस्त्राय० |
इति पञ्चाङ्गम् |
अन्यत्सुगमम् |
तथा—
वेदलक्षं मनुं जप्त्वा किंशुकैर्मधुराप्लुतैः |
दशांशं जुहुयादग्नौ साधको मन्त्रसिद्धये ॥२६॥
तर्पणादि ततः कुर्यान्मन्त्री पूर्वोक्तवर्त्मना |
मन्त्रमेतं जपेद्यस्तु मन्त्री पूर्वोक्तवर्त्मना ॥२७॥
देवस्यानुग्रहात् तस्य मुखपद्माद्विजृम्भते |
गङ्गातरङ्गकल्लोलवाग्विलासमनोहरा ॥२८॥
गद्यपद्यात्मिका सम्यक् प्रचण्डा भारती सदा |
अशेषवेदवेदार्थसर्वशास्त्रविशारदः ॥२९॥
राजैश्वर्यं महत् प्राप्य मुक्तिमेति परां कृती |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
इति |
तथा—
वेदादिहृदयस्यान्ते ङेयुतं भगवत्पदम् |
नन्दपुत्राय नन्दान्ते वपुषे श्री दशाक्षरः ॥३०॥
अष्टाविंशाक्षरो मन्त्रो भजतां कामदो मणिः |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
वेदादिः प्रणवः |
हृदयं नमः |
ङेयुतं भगवत्पदं भगवते |
नन्दपुत्राय स्वरूपम् |
नन्दवपुषे स्वरूपम् |
श्री स्वरूपम् |
दशाक्षरः पूर्वोक्तः |
तथा—
नारदो मुनिरस्य स्यादुष्णिक् छन्द उदाहृतम् |
देवता नन्दपुत्रोऽस्य चिन्तितेष्टफलप्रदः ॥३१॥
आचक्रादिपदैरङ्गपञ्चकं परिकीर्तितम् |
रत्नपात्रं करे दक्षे हेमवेत्रं च वामतः ॥३२॥
वहन्तं भावयेत् कृष्णं स्त्रीभ्यामालिङ्गितं मुदा |
अङ्गलोकेशवज्राद्यैरर्चना फलसिद्धये ॥३३॥
दशायुतं जपित्वान्ते जुहुयाद्धविषायुतम् |
साधिते साधको मन्त्री भवेत् सर्वसमृद्धिमान् ॥३४॥
इति |
तथा—
नन्दपुत्राय शब्दान्ते श्यामलाङ्गाय भाषयेत् |
ङेन्तं बालवपुः प्रोक्त्वा चतुर्थ्यां कृष्णमीरयेत् ॥३५॥
तारगोविन्दशब्दान्ते दशार्णं च मनुं वदेत् |
मन्त्रोऽयं साधुसंप्रोक्तो द्वात्रिंशद्वर्ण उत्तमः ॥३६॥
मुन्याद्या नारदानुष्टुप्कृष्णा अन्यत् पुरोक्तवत् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
पुरोक्तवत् अष्टाविंशाक्षरोक्तवत् |
तथा—
प्रणवान्ते रमा माया हृदयं भगवांस्ततः |
ङेयुक् च नन्दपुत्राय छगलाण्डोऽप्यनन्तयुक् ॥३७॥
(इन्द्रतो वपुषे ब्रूयात् श्यामलाङ्गं च ङेयुतम् |
) अष्टादशलिपिर्मन्त्रो द्विचत्वारिंशदर्णवान् ॥३८॥
रमा श्रीबीजम् |
माया तद्बीजम् |
ङेयुग्भगवान् भगवते |
नन्दपुत्राय स्वरूपम् |
छगलाण्डो बकारः, अनन्त आ, तेन बा |
इन्द्रो ल |
वपुषे स्वरूपम् |
श्यामलाङ्गं ङेयुतं श्यामलाङ्गाय |
अष्टादशलिपिः पूर्वोक्तः |
तथा—
ब्रह्मानुष्टुप् च कृष्णाख्या मुन्याद्याः कथिता बुधैः |
अन्यत् सर्वं पुरोक्तेन विधानेन समं भवेत् ॥३९॥
वह्न्येकादशभूतेषुधृतिसंख्यैस्तु मन्त्रवित् |
मूलमन्त्रभवैर्वर्णैः पञ्चाङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥४०॥
वह्नयस्त्रयः |
भूतानि पञ्च |
इषवः पञ्च |
धृतिरष्टादश |
ॐश्रींह्रीं हृदयाय० |
नमो भगवते नन्दपुत्राय शिरः० |
बालवपुषे शिखा० |
श्यामलाङ्गाय कवचाय० |
क्लींकृष्णाय गोविन्दाय गोपीजनवल्लभाय स्वाहा अस्त्राय० ॥ अन्यदष्टाविंशत्यर्णवत् |
“मन्त्रोऽयं सकलैश्वर्यकाङ्क्षितैकार्थसाधनम् |
” इति तथा—
ध्रुवश्च हृदयं चैव चतुर्थ्यां भगवत्पदम् |
रुक्मिणीवल्लभायान्यत् स्वाहान्तः षोडशाक्षरः ॥४१॥
ध्रुवः प्रणवः |
हृदयं नमः |
चतुर्थ्यां भगवत्पदं भगवते |
रुक्मिणीवल्लभाय स्वरूपम् |
मुनिर्नारद आख्यातश्छन्दोऽनुष्टुबुदीरितम् |
रुक्मिणीवल्लभः कृष्णो देवता सर्वसिद्धिदः ॥४२॥
भूद्वन्द्वश्रुतिपातालयुग्मार्णैरङ्गकल्पनम् |
(भूः एकः |
श्रुतयश्चत्वारः |
पातालाः सप्त |
)
कलायश्यामलं कृष्णं नानालङ्कारमण्डितम् |
पीतकौशेयसद्वस्त्रं स्वर्णवेत्रविभूषितम् ॥४३॥
करपद्मेन दक्षेण धृतवन्तं वामपाणिना |
चिन्तारत्नवतीं देवीमङ्कगां काञ्चनप्रभाम् ॥४४॥
वामहस्तधृताम्भोजामन्येनालिङ्गितप्रियाम् |
अङ्गैर्नारदमुख्यैश्च लोकपालैस्तदायुधैः ॥४५॥
पूजनं धर्मकामार्थनिःश्रेयसफलावहम् |
एकलक्षं जपेन्मन्त्रं हुनेन्मधुरलोलितैः ॥४६॥
दशांशं कमलैः पश्चात्तर्पणादि समाचरेत् |
महदैश्वर्यवश्यादिकाङ्क्षिभिः सेव्यतां मनुः ॥४७॥
ॐ हृत् |
नमः शिरः |
भगवते शिखा |
रुक्मिणीवल्लभाय कवचम् |
स्वाहा अस्त्रम् |
तथा—
वदेल्लीलापदस्यान्ते दण्डगोपीजनं पुनः |
संसक्तदोःपदं पश्चाद्दण्डबालपदं वदेत् ॥४८॥
रूपमेघपदं प्रोक्त्वा श्यामं भगपदं वदेत् |
वन् विष्णो वह्निवध्वन्त एकोनत्रिंशदक्षरः ॥४९॥
लीलादण्डगोपीजनसंसक्तदोर्दण्डबालरूपमेघश्याम भगवन् विष्णो इति पदानि स्वरूपाणि |
वह्निवधूः स्वाहा |
मन्त्रो निखिलसद्ध्यायिसिद्धिसंपत्प्रदो मतः |
नारदोऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री देवता मता ॥५०॥
लीलादण्डमहाविष्णुः सर्वदेवौघवन्दितः |
चतुर्दशचतुर्वेदद्विचतुरैरङ्गकल्पनम् ॥५१॥
लीलादण्डगोपीजनसंसक्तदोर्दण्ड हृत् |
बालरूप शिरः |
मेघश्याम शिखा |
भगवन् कवचम् |
विष्णो स्वाहा अस्त्रम् |
वामहस्ताम्बुजस्थेन लीलादण्डेन गोपिकाः |
पुराङ्गनाश्च साकूतं मोहयन्तं महाप्रभुम् ॥५२॥
आत्मनः प्रियमित्रस्य स्कन्धन्यस्तान्यहस्तकम् |
हतकंसं स्मरेत् कृष्णमप्रमेयपराक्रमम् ॥५३॥
अङ्गैरिन्द्रादिवज्राद्यैरर्चनास्य मतान्वहम् |
लक्षमेकं जपेन्मन्त्रं दशांशं तिलतण्डुलैः ॥५४॥
त्रिमध्वक्तैर्हुनेत्तेन पश्चात्तर्पणादि समाचरेत् |
नियमस्थो नरो योऽमुं लीलादण्डमनुं भजेत् ॥५५॥
सुभगः स जगद्वन्द्यो रमाया भवनं भवेत् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
इति |
तथा—
शार्ङ्गी सद्येन संदीप्तो बाल इन्द्रद्वयं तथा |
विलोमाद्यतृतीयश्च सानन्तोऽथ समीरणः ॥५६॥
कृशानुदयितोपेतो मन्त्रोऽयं धातुवर्णकः |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
शार्ङ्गी ग |
सद्य ओ, तेन गो |
बाल व |
इन्द्रद्वयं ल्ल |
विलोमाद्यतृतीयो भ, अनन्त आ, तेन भा |
समीरणो य |
कृशानुदयिता स्वाहा |
धातुवर्णः सप्तार्णः |
तथा—
नारदो मुनिरस्य स्यादुष्णिक् छन्दश्च देवता |
गोवल्लभो हरिः प्रोक्तो गवां वृद्धिकरः परः ॥५७॥
दशार्णोक्तविधानेन पञ्चाङ्गविधिरीरितः |
इन्द्रनीललसत्कान्तिं पीतवाससमच्युतम् ॥५८॥
सर्पारिपिच्छनिकरैः सम्यक्क्लृप्तावतंसकम् |
वेणुं वामकरे दक्षे यष्टिं पाशं च बिभ्रतम् ॥५९॥
कपिलाजातमध्यस्थमाह्वयन्तं च ता मुदा |
एवं ध्यात्वा यजेत् सम्यक् पीठे पूर्वोदिते शुभे ॥६०॥
आदावङ्गानि संपूज्य पूजयेद्गोगणाष्टकम् |
सुवर्णवर्णा प्रथमा द्वितीया गौरपिङ्गला ॥६१॥
तृतीया रक्तपिङ्गाक्षी चतुर्थी गलपिङ्गला |
पञ्चमी बभ्रुवर्णा स्यादुत्तमा कपिला गवाम् ॥६२॥
षष्ठी चतुष्कपिङ्गा स्यात् सप्तमी सर्वपिङ्गला |
अष्टमी कपिला गोषु विज्ञेया पुच्छपिङ्गला ॥६३॥
पुरन्दरमुखास्तेषामायुधानि ततः परम् |
ध्यात्वा मन्त्रं जपेत् सम्यग्वर्णलक्षं जितेन्द्रियः ॥६४॥
तत्सहस्रं हुनेन्मन्त्री गोदुग्धैस्तु पुरोक्तवत् |
गोदुग्धैः प्रत्यहं साग्रं सहस्रं जुहुयात्तु यः ॥६५॥
मासार्धेन गवां वृद्धिर्जायते तस्य भूयसी |
दशाक्षरोक्तवत्सर्वं विधानं च प्रकल्पयेत् ॥६६॥
इति |
तथा—
ब्रूयात्तारहृदोरन्ते चतुर्थ्यां भगवत्पदम् |
अस्थ्यग्निवामनेत्रान्ते गोविन्दं तादृशं वदेत् ॥६७॥
पाठान्तरम्—६३ ‘स्तनपिङ्गला’ ख. पाठः |
रव्यर्णो मनुराख्यातो नारदोऽस्य मुनिर्भवेत् |
गायत्री छन्द इत्युक्तं देवता कृष्ण ईरितः ॥६८॥
तारः प्रणवः |
हृन्नमः |
चतुर्थ्यां भगवत्पदं भगवते |
अस्थि श |
अग्नी र |
वामनेत्रं ई, तेन श्री |
गोविन्दं तादृशं चतुर्थ्यायुतं तेन गोविन्दाय |
चन्द्रनेत्राब्धिबाणार्णैर्मन्त्रेणाप्यङ्गकल्पनम् |
कल्पद्रुमतले रम्ये रत्नसिंहासने शुभे ॥६९॥
सर्वलक्षणसंदीप्तं निविष्टं नन्दनन्दनम् |
प्रस्नुतस्तनभारेण गोवृन्देन वृतं स्मरेत् ॥७०॥
मेघश्यामतनुं सुपीतवसनं वेत्रं दरं बिभ्रतं हस्ताभ्यां कमलायताक्षमनिशं सौन्दर्यसीमास्पदम् |
देवाधीश्वरहस्तयुग्मविलसत्सौवर्णसत्कुम्भतो निर्यातामृतधारया हरिमहं संसिच्यमानं भजे ॥७१॥
दक्षे वेत्रम् |
वामे शङ्खः इत्यायुधध्यानम् |
संपूज्य वैष्णवं पीठं तत्रावाह्य यजेद्धरिम् |
देवस्य दक्षिणे भागे कर्णिकायां तु रुक्मिणीम् ॥७२॥
सत्यभामां च तद्वामे वासवं चाग्रदेशतः |
सुरभिं पृष्ठतोऽभ्यर्च्य दलमूलेषु मन्त्रवित् ॥७३॥
हृदादिकवचान्तानि दिग्दलेषु समर्चयेत् |
चत्वार्यङ्गानि कोणेषु सम्यगस्त्रं यजेत् ततः ॥७४॥
पूर्वादिपत्रमध्येषु कालिन्दीं रोहिणीं ततः |
नाग्नजित्यादिकाश्चापि षट्शक्तीः क्रमशोऽर्चयेत् ॥७५॥
तद्बहिर्वह्निकोणादिशिवान्तं सम्यगर्चयेत् |
किङ्किणीदामयष्टीस्तु वेणुं पश्चात् पुरोगतौ ॥७६॥
श्रीवत्सकौस्तुभौ पूज्यौ वनमालां पुरोऽर्चयेत् |
पूर्वादि तद्बहिः शङ्खं गदां चक्रं ततः सुधीः ॥७७॥
वसुदेवाभिधं पश्चाद्देवकीं नन्दगोपकम् |
यशोदां धेनुगोपालगोपिकाः पूजयेत् ततः ॥७८॥
लोकपालांस्तदस्त्राणि कुमुदादींश्च पूजयेत् |
उत्तरे तद्बहिः पश्चाद्विष्वक्सेनं विधानतः ॥७९॥
कुमुदः प्रथमो ज्ञेयः कुमुदान्तो द्वितीयकः |
पुण्डरीकस्तृतीयश्च वामनस्तदनन्तरम् ॥८०॥
शङ्खकर्णः पञ्चमश्च सर्वनेत्रस्ततः परः |
सुमुखः सप्तमः पश्चादष्टमः सुप्रतिष्ठितः ॥८१॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि नारदाय ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीछन्दसे नमः |
हृदये श्रीकृष्णाय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य प्राग्वद्विनियोगमुक्त्वा, ॐहृदयाय नमः |
नमः शिरसे स्वाहा |
भगवते शिखायै० |
श्रीगोविन्दाय कवचाय० |
ॐनमोभगवते श्रीगोविन्दाय अस्त्राय० |
इति पञ्चाङ्गानि प्राग्वद्विन्यस्य, ध्यानादिपुष्पोपचारान्ते कर्णिकायां देवस्य दक्षिणे रुक्मिण्यै नमः |
वामे सत्यभामायै नमः |
अग्रे इन्द्राय० |
पृष्ठे सुरभ्यै नमः |
दिग्गतकेसरेषु हृदयादिकवचान्तानि कोणकेसरेषु चास्त्रं संपूज्य, दलेषु देवाग्रादि—कालिन्द्यै नमः |
रोहिण्यै० |
नाग्नजित्यै० |
सुनन्दायै० |
मित्रविन्दायै० |
सुलक्षणायै० |
जाम्बवत्यै० |
सुशीलायै० |
अष्टदलाद्बहिः चतुरस्राभ्यन्तरे वह्निकोणादि—किङ्किणीभ्यो नमः |
दामभ्यो० |
यष्टये० |
वेणवे० |
इति ईशानान्तमभ्यर्च्य, देवाग्रे—श्रीवत्साय नमः |
कौस्तुभाय० |
वनमालायै० |
चतुरस्रे देवाग्रादिप्रादक्षिण्येन—शङ्खाय नमः |
गदायै० |
चक्राय० |
वसुदेवाय० |
देवक्यै० |
नन्दगोपाय० |
यशोदायै० |
धेनुभ्यो० |
गोपालेभ्यो० |
गोपिकाभ्यो० इति संपूज्य, लोकपालांस्तदस्त्राणि च तद्बहिः संपूज्य, तद्बहिः—कुमुदाय नमः |
कुमुदाक्षाय० |
पुण्ड—
रीकाय० |
वामनाय० |
शङ्खकर्णाय० |
सर्वनेत्राय० |
सुमुखाय० |
सुप्रतिष्ठिताय० |
इति |
तद्बहिर्देवस्योत्तरे—विष्वक्सेनाय नमः इति संपूज्य, धूपदीपादि सर्वं प्राग्वत् कुर्यादिति |
तथा—
एवं सञ्चिन्त्य देवेशं वर्णलक्षं जपेन्मनुम् |
तत्सहस्राणि गोक्षीरैर्जुहुयात्तर्पयेत्ततः ॥८२॥
ब्राह्मणाराधनान्तं तु प्राग्वत् कुर्यादतन्द्रितः |
दिनादौ चाथ मध्याह्ने समयत्रितये तथा ॥८३॥
गोष्ठाभ्याशगतं कृष्णमर्चयन् विधिनामुना |
भक्त्या परमयोपेतो गोभ्यश्च तृणमर्पयन् ॥८४॥
दीर्घायुर्निर्भयश्चैव धनधान्यधरादिभिः |
पुत्रैः पौत्रैः सन्मित्रैराढ्योऽन्ते विष्णुमेति च ॥८५॥
इति |
तथा—
स्मृतिराप्यायनीयुक्ता सृष्टिरिन्धिकयान्विता |
क्रिया दीर्घा प्रतिष्ठाढ्या वरदा तादृशी मता ॥८६॥
क्षुधा दीर्घा च तन्द्राख्या रसनादीपिता भवेत् |
अष्टाक्षरः समाख्यातो मूलमन्त्रो मनीषिभिः ॥८७॥
स्मृतिः ग, आप्यायनी ओ, तेन गो |
सृष्टिः क, इन्धिका उ, तेन कु |
क्रिया ल |
दीर्घा न, प्रतिष्ठा आ, तेन ना |
वरदा थ, तादृशी आकारयुक्ता तेन था |
क्षुधा य |
दीर्घा न |
तन्द्रा म, रसना विसर्गः, तेन मः |
तथा—
ब्रह्मा मुनिस्तु गायत्री छन्दो देवो हरिः स्मृतः |
वर्णद्वन्द्वक्रमादङ्गं सकलेनापि कल्पयेत् ॥८८॥
वन्दे नीलकलेवरं रुचिरया कान्त्या महत्या युतं बालं कुन्तलजालशुद्धनयनं पञ्चाब्दिकं चाङ्गणे |
धावन्तं रशनासुनूपुरमणिग्रैवेयहाराङ्गदैरादीप्तं सरलं स्तुतं मुनिगणैर्हृष्टं यशोदासुतम् ॥८९॥
श्रीकृष्णं पूजयेन्नित्यं पीठे पूर्वसमीरिते |
दिग्विदिक्क्रमतः पूर्वं पूजयेदङ्गपञ्चकम् ॥९०॥
दिक्पत्रेषु यजेन्मूर्तीर्वासुदेवादिकास्ततः |
रुक्मिणीं सत्यभामां च लक्ष्मणां तदनन्तरम् ॥९१॥
ततो जाम्बवतीं मन्त्री कोणपत्रेषु पूजयेत् |
तद्बहिर्वासवादीनां वज्रादीनां च पूजनम् ॥९२॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्राग्वद्योगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीछन्दसे नमः |
हृदये श्रीकृष्णाय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य पूर्ववद्विनियोगमुक्त्वा, गोकु हृदयाय नमः |
लना शिरसे स्वाहा |
थाय शिखायै० |
नमः कवचाय० |
गोकुलनाथाय नमः अस्त्राय० |
इति पञ्चाङ्गानि विन्यस्य, ध्यानादिपुष्पोपचारान्ते देवाग्रादिकेसरचतुष्केऽङ्गचतुष्टयं कोणकेसरेषु अस्त्रमिति पञ्चाङ्गानि विन्यस्य, दिग्दलेषु वासुदेवादिमूर्तिचतुष्टयं संपूज्य, कोणपत्रेषु—रुक्मिण्यै नमः |
सत्यभामायै० |
लक्ष्मणायै० |
जाम्बवत्यै० |
इति संपूज्य दिगीशास्त्रादि प्राग्वत् कुर्यादिति |
तथा—
संपूज्यैवं मनुं जप्त्वा वर्णलक्षं हुनेत्ततः |
वसुसाहस्रसंख्यातैः पलाशोत्थसमिद्वरैः ॥९३॥
पायसैरथवाज्याक्तैस्तर्पणादि ततश्चरेत् |
मन्त्रमेनं भजन्नित्थमन्वहं श्रद्धयान्वितः ॥९४॥
सर्वैश्वर्यसमृद्धोऽन्ते विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् |
[उत्तरार्धं मुद्रणे बिन्दुभिः सूचितम्] ॥
इति |
तथा—
ध्रुवो रमा महामाया कामान्ते ङेयुतं वदेत् |
श्रीकृष्णं तादृशं चैव श्रीगोविन्दमपीरयेत् ॥९५॥
श्रीगोपीजनशब्दान्ते वल्लभाय ततो वदेत् |
त्रिः श्रीमलङ्कृतो मन्त्रः सिद्धगोपालसंज्ञकः ॥ ९६ ॥
ध्रुवः प्रणवः |
रमा श्रीबीजं |
महामाया भुवनेशीबीजं |
कामः कामबीजं |
ङेयुतं श्रीकृष्णं श्रीकृष्णाय |
तादृशं गोविन्दं श्रीगोविन्दाय |
श्रीगोपीजनवल्लभाय स्वरूपं |
त्रिः श्रीं त्रिवारं श्रीबीजं च वदेदित्यर्थः |
सेवितो वैनतेयेन माधवो मण्डपस्थितो |
रमन्तो दिव्यभावेन बलकृष्णौ तु संस्मरेत् ॥ ९७ ॥
इति ॥ तथा—
सर्गी तिथीशयुक् चक्री मन्त्र एकाक्षरो भवेत् |
द्व्यर्णः कृष्णेति ताराद्यो गुणवर्णोऽयमेव हि ॥ ९८ ॥
चक्री ककारः सर्गी विसर्गयुक्तः तिथीशः ऋ, तेन कृः इति मन्त्रः ॥ कृष्ण इति द्व्यर्णः |
अयं द्व्यर्णस्ताराद्यः प्रणवाद्यश्चेद् गुणवर्णस्त्र्यक्षरः |
ॐकृष्ण इति ॥
वेदार्णः स चतुर्थ्यन्तः कृष्णाय हृदयान्तकः |
(कृष्णाय हृदयं चेति पञ्चार्णोऽयं मनुर्मतः) ॥ ९९ ॥
स त्र्यर्णश्चतुर्थ्यन्तश्चेद्वेदार्णः |
ॐकृष्णाय इति ॥ कृष्णाय स्वरूपं |
हृन्नमः |
एष पञ्चार्णः कृष्णाय नमः इति ॥
बाणार्णः कामयुग्मान्तः कृष्णायेति परो मनुः |
गोपालो ङेयुतो मन्त्रो द्विठान्तोऽयं षडक्षरः ॥ १०० ॥
बाणार्णः पञ्चाक्षरोऽस्य पूर्वेण सम्बन्धः |
कामयुग्मं कामबीजद्वयं तयोरन्तर्मध्ये कृष्णाय स्वरूपं |
परः पञ्चवर्ण इत्यपरः |
क्लींकृष्णायक्लीं इति |
गोपालो ङेयुतो गोपालाय |
द्विठः स्वाहा |
गोपालाय स्वाहा इति ॥
मारान्ते ङेयुतं कृष्णं षडर्णोऽन्यः शिरोऽन्तकः |
ङेन्तः कृष्णश्च गोविन्दस्तादृक् सप्ताक्षरो मनुः ॥ १०१ ॥
मारः कामबीजं |
ङेयुतं कृष्णं कृष्णाय |
शिरः स्वाहा |
क्लींकृष्णाय स्वाहा इति ॥ ङेन्तः कृष्णः कृष्णाय |
गोविन्दस्तादृक् गोविन्दाय |
कृष्णाय गोविन्दाय इति ॥
रमामायास्मरान्ते तु चतुर्थ्या कृष्णमीरयेत् |
कामान्तः सप्तवर्णोऽयं द्वितीयः परिकीर्तितः ॥ १०२ ॥
रमा श्रीबीजं |
माया शक्तिबीजं |
स्मरः कामबीजं |
चतुर्थ्या कृष्णं कृष्णाय |
कामस्तद्बीजं |
श्रींह्रींक्लींकृष्णायक्लीं इति ॥
कामः कृष्णाय गोविन्दश्चतुर्थ्याष्टाक्षरो मनुः |
द्वितीयोऽष्टाक्षरो ङेयुक् दधिभक्षणठद्वयम् ॥ १०३ ॥
कामः कामबीजं |
कृष्णाय स्वरूपं |
गोविन्दश्चतुर्थ्या गोविन्दाय |
क्लींकृष्णाय गोविन्दाय इति ॥ ङेयुग् दधिभक्षणः दधिभक्षणाय |
ठद्वयं स्वाहा ॥
सुप्रसन्नात्म-शब्दान्ते ने हृद्वस्वर्णकोऽपरः |
स्मरः कृष्णाय गोविन्दो ङेन्तोऽनङ्गो नवाक्षरः ॥ १०४ ॥
सुप्रसन्नात्मने स्वरूपं |
हृन्नमः |
वस्वर्णोऽष्टाक्षरः ॥ स्मरः कामबीजं |
कृष्णाय स्वरूपं |
गोविन्दो ङेन्तो गोविन्दाय |
अनङ्गः कामबीजम् ॥
अयमेव हृदन्तोऽन्यो विना कामं नवाक्षरः |
(हृन्नमः |
विना कामं कामद्वयविधुरः |
)
कामसम्पुटितं पिण्डं श्यामलाङ्गश्च ङेयुतः |
हृद्वृतो दशवर्णाद्यः सर्वसम्पत्समृद्धिदः ॥ १०५ ॥
कामबीजपुटितं पिण्डं ग्लौं इति |
श्यामलाङ्गः ङेयुतः श्यामलाङ्गाय हृन्नमः ॥
बालान्ते वपुषे कृष्णं ङेन्तं स्वाहान्तिकोऽपरः |
कामः कृष्णाय बालान्ते वपुषे वह्निवल्लभा ॥ १०६ ॥
बालवपुषे स्वरूपं |
कृष्णं ङेन्तं कृष्णाय |
अपरोऽन्यो दशाक्षरः ॥ कामः कामबीजं |
कृष्णाय स्वरूपं बालवपुषे स्वरूपं |
वह्निवल्लभा स्वाहा |
अयमेकादशाक्षरः ॥ तथा—
नारदो मुनिरेतेषां मन्त्राणां छन्द उत्तमम् |
सम्यग् दैव्यादिका प्रोक्ता गायत्री देवता पुनः ॥ १०७ ॥
बालगोपालसंज्ञोऽत्र सर्वदेवौघवन्दितः |
षड्दीर्घयुक्कामेन षडङ्गविधिरीरितः ॥ १०८ ॥
वन्दे बालं मुकुन्दं सरसिजनिलयं रक्तपद्माभनेत्रं
नीलाम्भोजच्छविं तं कटितटकरणत्किङ्किणीजालनद्धम् |
हस्ताभ्यां धारयन्तं दधिजमभिनवं पायसं दिक्षु वीतं
गोगोपीगोपवृन्दैः रुरुनखलसितं कण्ठदेशेऽतिरम्ये ॥ १०९ ॥
दधिजं नवनीतम् |
यजेत् पूर्वोदिते पीठे वह्नीशासुरवायुषु |
हृदादिकवचान्तानि चत्वार्यङ्गानि साधकः ॥ १११ ॥
दृशं तत्पुरतोऽभ्यर्च्य दिक्ष्वस्त्रं तद्बहिस्ततः |
आखण्डलमुखान् देवान् वज्रादींश्च समर्चयेत् ॥ ११२ ॥
इति |
प्रयोगस्तु सुगमः |
तथा—
विचिन्त्यैनं जपेन्मन्त्रमेकमेकं दशायुतम् |
सितोपलघृताक्तेन दशांशं हविषा हुनत् ॥ १०६ ॥
तर्पयेन्मन्त्रसिद्ध्यर्थं तावन्मन्त्री जितेन्द्रियः |
मूलमन्त्रेण मूर्धानमभिषिच्याथ तर्पयेत् ॥ १०७ ॥
ब्राह्मणानन्नपानेन गुरुं वसुभिरादरात् |
एवं यो भजते मन्त्रमेषामेकं दिने दिने ॥ १०८ ॥
चतुर्वर्गफलं प्राप्य देवः साक्षात् स जायते |
मन्त्रान्तरमथो वच्मि चतुर्वर्गसमृद्धिदम् ॥ १०९ ॥
कामः कृष्णेति कामश्च मन्त्रः शीघ्रफलप्रदः |
मुन्यादींश्च षडङ्गानि विदुः प्राक्तनवर्त्मना ॥ ११० ॥
कामः कामबीजं |
कृष्ण स्वरूपं |
पुनः कामबीजं |
वर्त्मना एकाक्षरायुक्तमार्गेण |
श्रीमद्ध्रीबीजभूमीरुहतलविकचाम्भोजसंस्थं मुकुन्दं
शाखाभ्यस्तस्य नम्रप्रमुदितकमलाप्रोद्धृतानेकरत्नैः |
संसिक्तं स्वर्णवर्षैर्निजवपुषि लसत्तेजसा व्याप्तलोकं
वन्देऽहं पायसादं दधिजमभिनवं भक्षयन्तं सुशान्तम् ॥ १११ ॥
अङ्गैरावरणं पूर्वं निधिभिस्तदनन्तरम् |
लोकपालैश्च वज्राद्यैः पश्चादावरणद्वयम् ॥ ११२ ॥
प्रयोगः सुगमः |
एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं नियतं विजितेन्द्रियः |
दशांशं जुहुयादग्नौ श्रीफलैर्मधुराप्लुतैः ॥ ११३ ॥
तर्पणादि ततः कुर्यात् पूर्वोक्तं मन्त्रसिद्धये |
एवं सम्पूज्य गोविन्दं तर्पयेत् प्रत्यहं बुधः ॥ ११४ ॥
मधुरत्रयसङ्दुग्धशुद्धतोयैर्दिनागमे |
… ॥
इति |
श्रीयन्त्रसारे |
स्मरं कर्णिकायां षडस्रे षडर्णं चतुष्पत्रराजच्चतुर्वर्णमन्त्रम् |
वृतं मातृकार्णैर्धरागेहसंस्थं चतुर्वर्णयन्त्रं समस्तार्थदायि ॥ १ ॥
इति |
अस्यार्थः— षट्कोणमध्ये ससाध्यं कामबीजं विलिख्य षट्कोणेषु पूर्वोक्तषडर्णवर्णानालिख्य, बहिश्चतु(र्द)लकमलं कृत्वा तद्(द्द)लेषु चतुरक्षरमन्त्रवर्णानालिख्य, बहिर्वृत्तयोरन्तराले मातृकार्णैः संवेष्ट्य
१ ‘बिभ्रतं सद्’ ख. पाठः |
बहिश्चतुरस्रं कुर्यात् |
एतदुक्तफलदं भवति ॥ तथा—
अस्यैव कामयोरिन्द्रौ वह्निदीप्तावधो यदि |
अन्यो मन्त्रस्तदा ज्ञेयः सर्वश्रेष्ठो मनीषिभिः ॥ ११५ ॥
पूर्वोक्तमन्त्रस्य कामबीजद्वयगतलकारयोरधस्ताद्रेफे दत्तेऽन्यो मन्त्रो भवेदित्यर्थः |
कल्रीं कृष्ण कल्रीं |
षड्दीर्घभाजा बीजेन तादृशेनाङ्गकल्पना |
शोणोद्यानगदेववृक्षशिखरे सौवर्णदोलागतं
नीलाकुञ्चितमूर्धजं कटितटे सत्किङ्किणीमण्डितम् |
रत्नद्वीपिनखप्रकल्पितगलाकल्पं मुदा प्रेङ्खितं
गोपीभ्यामतिसुन्दरं मुररिपुं वन्दे यशोदासुतम् ॥ ११६ ॥
पूर्वोदिते यजेत् पीठे पूर्वोक्तविधिना हरिम् |
सम्यगभ्यर्च्य गोविन्दं जपेन्मन्त्री पुरोक्तवत् ॥ ११७ ॥
मधुराक्तैर्हुनेन्मन्त्री रक्तपद्मैर्दशांशतः |
तर्पणं पूर्वसंख्यं स्याद्गुरुं यत्नेन तोषयेत् ॥ ११८ ॥
मधुरत्रयसंसिक्तामारक्तां शालिमञ्जरीम् |
जुहुयान्नित्यशोऽष्टोर्ध्वशतमेकेन मन्त्रयोः ॥ ११९ ॥
मण्डलात् सर्वशस्याढ्या वसुधा हस्तगा भवेत् |
धनधान्यसमृद्ध्या च संकीर्णं मन्दिरं भवेत् ॥ १२० ॥
पूजाहोमजपप्रयोगविधिभिर्मन्त्री य एकं भजेद्
भक्त्या काम इवापरः स युवतीवृन्देन सम्भाव्यते |
लक्ष्म्यायुश्च यशश्च सर्वविभवान् कामांश्च लब्ध्वा ततो-
ऽप्यन्तेऽनन्तसुखप्रबोधजनकं लोकं व्रजेद्वैष्णवम् ॥ १२१ ॥
इति ॥ सारसंग्रहे—
अथ गोपालमन्त्राणां वक्ष्ये श्रेष्ठतमं मनुम् |
कविताश्रीप्रदं वश्यमोहनादिकरं परम् ॥ १ ॥
वाङ्मायाविष्णुपत्न्यन्ते ह्लादिनीन्द्राग्निभूषिता |
दीर्घा स्थिरा स्थितिः प्रोक्ता साग्निशान्तिसुधाकराः ॥ २ ॥
जयं संवीप्स्य कृष्णं च दीर्घा लोचनशालिनी |
रक्तेन्दु कामिकारक्तौ सृष्ट्यग्नी वामदृग्युतौ ॥ ३ ॥
नन्द्यनन्तायुता जीवश्चक्री कामिकया युतः |
पार्श्वरक्ते रविश्रोत्रे सत्यनेत्रे च कामिका ॥ ४ ॥
कूर्मो भिण्टीशसंयुक्तः कामिका च सुधाकरः |
भिण्टीशो नित्यशब्दान्ते पार्श्वाग्नी नेत्रभूषिते ॥ ५ ॥
वाय्वनन्तौ पुनर्वायुः कृष्णो ङेन्तो रतिप्रियः |
दशार्णः सरमामायावाग्भवान्तो मनुर्मतः ॥ ६ ॥
वैदुष्यवश्यलक्ष्मीदो द्विपञ्चाशद्भिरक्षरैः |
… ॥
वाक् ऐं |
माया ह्रीं |
विष्णुपत्नी श्रीं |
ह्लादिनी द, अत्र ईकारस्य प्रश्लेषस्तेन ई स्वरूपं, अग्नी र, इन्दुर्बिन्दुः, तेन द्रीं |
दीर्घा न, स्थिरा ज, स्थितिः भ, एते वर्णाः पृथक् अग्निना रेफेण शान्त्या ईकारेण सुधाकरेण बिन्दुना च युक्तास्तेन न्रींज्रींभ्रीं |
जयं संवीप्स्य जय जय |
कृष्णं च चकाराद्वीप्स्य तेन कृष्ण कृष्ण |
दीर्घा न, लोचनं इ, तेन नि |
रक्तं र, इन्दुर्बिन्दुः तेन रं |
कामिका त |
रक्तं र |
सृष्टिः क, अग्नी र, वामदृक् ई, तेन क्री |
(नन्दी ड, अनन्त आ, तेन डा |
जीवः स,
१ ‘ककारलकारात्’ ख. पाठः |
२ ‘रक्तं’ ख. पाठः |
३ ‘समृद्धिश्च सकान्तेः’ क. ग. पाठः |
चक्री क, कामिका त, तेन क्त |
पार्श्वं प, रक्तं र, तेन प्र |
) रवि म, श्रोत्रं उ, तेन मु |
सत्य द, नेत्रं इ, तेन दि |
कामिका त |
कूर्मः च, भिण्टीश ए, तेन चे |
कामिका त |
सुधाकरः स, भिण्टीश ए, तेन से |
नित्य स्वरूपं |
पार्श्वं प, अग्नी र, नेत्रं इ, तेन प्रि |
वायुः य, अनन्त आ, तेन या |
वायुः य |
कृष्णो ङेन्तः कृष्णाय |
रतिप्रियः क्लीं |
दशार्णः पूर्वोक्तगोपालदशाक्षरः |
रमा श्रीबीजं |
माया तद्बीजं |
वाग्भव ऐं ॥ तथा—
आनन्दनारदाख्योऽस्य मुनिश्छन्दो विराट् भवेत् |
अमृतांशु तु संपूर्वो देवता मोहनो हरिः ॥ ७ ॥
अष्टभिर्हृदयं वर्णैः शिरो द्वादशभिः स्मृतम् |
धातुसंख्यैः शिखा वर्म वस्वर्णैर्नेत्रमात्मना ॥ ८ ॥
पङ्क्त्यर्णैरस्त्रमुद्दिष्टं त्रिबीजपुटितैः क्रमात् |
एवं मूलमन्त्रवर्णैः षडङ्गं समुदीरितम् ॥ ९ ॥
धातवः सप्त |
वस्वर्णैः अष्टभिः |
आत्मना एकेन |
पङ्क्त्यर्णैः दशभिः |
एतत्करणमात्रेण लोकसंवननं भवेत् |
भूतशुद्ध्यादिकं कृत्वा देहे पीठं प्रकल्प्य च ॥ १० ॥
हस्तद्वये दशार्णोक्तविधिना न्यासमाचरेत् |
षडङ्गं न्यस्य कामानां पञ्चकं च प्रविन्यसेत् ॥ ११ ॥
त्रिवारं मूलमनुना व्यापकं च प्रविन्यसेत् |
कामसम्पुटितान् न्यसेन्मातृकार्णान् यथापुरा ॥ १२ ॥
दशतत्त्वादिकान् न्यासान् मूर्तिपञ्जरपश्चिमान् |
सृष्टिस्थितिषडङ्गानि बाणान् न्यस्येत् पूर्ववत् ॥ १३ ॥
सर्वमन्यत् पुरोक्तेन विधानेन विधाय वै |
साधकः सर्वलोकेशं ध्यायेत् सम्मोहनं हरिम् ॥ १४ ॥
पुरोत्तमे निजे रम्ये सर्वतोऽम्बुधिमध्यगे |
विमलोच्चमहादुर्गगोपुरादिसुवीथिके ॥ १५ ॥
मेघोच्छ्रितसुधाधौतसौधजातसमाकुले |
रत्नमन्दिरविस्तीर्णकपाटद्वारमण्डिते ॥ १६ ॥
भूदेवबाहुजविशां वृषलानां गृहोत्तमैः |
नानाशिल्पिगृहैश्चापि हस्त्यश्वोष्ट्रखरालयैः ॥ १७ ॥
गोच्छागमहिषादीनामसंख्यातैर्गृहैर्युते |
बह्वापणगतानेकसाधुलोकसमाहृतैः ॥ १८ ॥
क्रयविक्रयकार्यार्थं वस्तुसङ्घैश्च मण्डितैः |
लोकस्वान्तवशीकारदक्षनारीनिकेतनैः ॥ १९ ॥
दीर्घानेकसुदीर्घिकाजलसमुत्फुल्लाब्जान्तः स्रव-
न्मध्वास्वादकृतादरैर्जलचरैः भृङ्गैश्च हंसैः शुभैः |
कारण्डादिगणै रथाङ्गविहगैरन्यैश्च सर्वैस्तथा
सन्तुष्टैरनिशं प्रियासहचरैः पत्र्यादिभिः सेविते ॥ २० ॥
फुल्लानेकसुगन्धिपुष्पनिचयासक्तैर्भ्रमद्भृङ्गकै-
र्व्याप्तैः कल्पकपादपैरनुदिनं कामान् यथेष्टान् मुहुः |
यच्छद्भिर्मनुजेभ्य आदरपरैः शीतैश्च मन्दानिलै-
र्लोलित्सर्वशिखैर्वृते मणिमये सन्मण्डपे भास्वरे ॥ २१ ॥
पङ्क्तिभी रत्नदीपानां समुद्द्योतितमध्यके |
नानावर्णवितानेन मौक्तिकालम्बिना युते ॥ २२ ॥
बहुवर्णसुपुष्पाभिर्मालाभिः शोभितान्तरे |
सम्यक्सुगन्धिना गन्धवारिणा सिक्तभूतले ॥ २३ ॥
१ ‘खेलत्सर्व’ ख. पाठः |
२ ‘शिखावृतैः’ क. ग. पाठः |
मङ्गलस्त्रीसहस्रौघैर्मदाघूर्णितलोचनैः |
कामालसगतैर्हस्तपद्मलोलसुचामरैः ॥ २४ ॥
पृथुमत्तकुचाभारदर्यत्क्षीणावलग्नकैः |
स्रवन्मधुरवाग्गुम्फैरभितः सेवितेऽनिशम् ॥ २५ ॥
निरन्तरं महारत्नधारौघं वर्षतोऽद्भुतम् |
परानन्दसुधास्पन्दं स्रवतः स्वस्तरोरधः ॥ २६ ॥
रत्नभूमौ सहस्रार्कभास्वरिसिंहासनाम्बुजे |
लक्ष्मीकान्तं समासीनं चिन्तयेदिष्टसिद्धये ॥ २७ ॥
उद्यन्नूतननीलनीरजलसत्कान्तिं जगत्कारणं
वक्रस्निग्धसुमूर्धजातकुसुमं माणिक्यमौलिं प्रभुम् |
सम्यक्शोभिललाटनासिकमुदश्चद्भ्रूलतालङ्कृतं
संरक्तायतलोललोचनयुगं रत्नोल्लसत्कुण्डलम् ॥ २८ ॥
श्रीमद्गण्डतलं विनिर्जितलसद्बन्धूकशोणाधरं
हासश्रीविशदीकृताखिलदिशं प्रस्विन्नमुग्धाननम् |
स्फूर्जद्दरिमहार्घरत्ननिकरप्रत्युप्तभूषागण-
मुक्ताहारमुखैर्विभूषिततनुं रोमोद्गमालङ्कृतम् ॥ २९ ॥
कर्पूरागरुकुङ्कुमद्रवविलिप्ताङ्गं स्वतः सुन्दरं
वृत्तस्थूलसुदीर्घकोमलभुजैर्दिङ्ज्ञानसंख्यैर्युतम् |
रक्ताब्जनवद्युतिपादपद्मयुगलं कामार्तिचिन्ताकुलं
स्वाङ्कन्यस्तकराम्बुजद्वयमतस्तत्र स्थिताया भृशम् ॥ ३० ॥
रुक्मिण्या लसद्भ्रूयुग्मपिहितं सत्स्वर्णकान्तिं प्रिया-
मालिङ्गन्तममुं कराब्जयुगलेनासक्तभावां दृढम् |
बाहुभ्यां भगवन्तमार्द्रजघनामालिङ्ग्य सम्यक् स्थिताम्
रोमाञ्चाङ्कितदेहवल्लिलसितामानन्दभाराहृताम् ॥ ३१ ॥
प्रस्वेदच्छद्ममुक्ताभिर्भूषिताङ्गां मनोरमाम् |
तस्मिन्नेव समासक्तसर्वेन्द्रियगणां ध्रुवम् ॥ ३२ ॥
तरङ्गरहितैरङ्गैर्मज्जन्तीं सुखसागरे |
स्वदक्षस्थितयाश्लिष्टं श्यामया सत्यभामया ॥ ३३ ॥
दिव्यक्षौमानुलेपाद्यैर्युक्तया सर्वभूषणैः |
कामबाणप्रविद्धाङ्ग्या बाहुना परिरब्धया ॥ ३४ ॥
(मुखाम्बुजसमासक्तनेत्ररोलम्बया सदा |
सर्वाङ्गमथयात्यर्थं पद्मयोतिकराब्जया) ॥ ३५ ॥
रक्तया जाम्बवत्या च श्लिष्टं वामस्थया तया |
तादृगुक्तलक्षणोपेतामालिङ्गन्तं स्वबाहुना ॥ ३६ ॥
कालिन्द्या च परीरब्धं पृष्ठदेशस्थया विभुम् |
करोत्पलवत्या नीलमेघश्यामरुचा ततः ॥ ३७ ॥
अनङ्गबाणसन्तापभीतया भूषिताङ्गया |
पद्मं गदां चक्रशङ्खौ चतुर्भिर्दधतं करैः ॥ ३८ ॥
करद्वयलसद्वेणुच्छिद्रार्पितमुखाम्बुजम् |
चतुर्दलं बहिर्देवैर्मुनिभिः खैर्वृतं ततः ॥ ३९ ॥
१ ‘प्रकरीकृता’ क. पाठः |
‘विवशीकृता’ ख. पाठः |
२ ‘हस्तकमलैः’ ख. पाठः |
३ ‘कामान्त’ ख. पाठः |
सर्वैर्भक्तिरतिप्रेमभावभारानताङ्गकैः |
स्तुवद्भिः स्तुतिभिः सम्यक् सेवासंसक्तमानसैः ॥ ४० ॥
चतुर्वर्गप्रदं नित्यं मनोवाचामगोचरम् |
स्वतेजसि स्थितं मग्नं महानन्दसुधाम्बुधौ ॥ ४१ ॥
इत्थं ध्यात्वा महाविष्णुं सर्वलोकगुरुं परम् |
पीठे पूर्वोदिते चैनं पूजयेन्नित्यमादरात् ॥ ४२ ॥
विभूतिपञ्जरं न्यासक्रमाद्वाणान्तमर्चयेत् |
मूर्तिपञ्जरमभ्यर्च्य पश्चादङ्गावरणानकम् ॥ ४३ ॥
पूर्वोक्तविधिना सम्यगभ्यर्च्यात्मानमादरात् |
विंशाक्षरोक्तसद्यन्त्रे मध्यबीजाद्बहिर्लिखेत् ॥ ४४ ॥
जलेन्दुरविजेन्द्राणामाशास्वादौ समाहितः |
चतुर्बीजान्यथोक्तानि द्विचत्वारिंशदक्षरैः ॥ ४५ ॥
शिष्टैः संवेष्ट्य कोणेषु शम्भुपूर्वाग्निगेषु तु |
वाक्शक्तिलक्ष्मीबीजानि संलिख्य तदनन्तरम् ॥ ४६ ॥
क्रव्याद्वरुणेराणां तान्येवाङ्घ्रिषु संलिखेत् |
शेषं पुरोक्तवत्कृत्वा पीठमभ्यर्च्य तत्र तु ॥ ४७ ॥
मूर्तिं मूलेन संकल्प्य तत्रावाह्य हरिं यजेत् |
मध्यबीजगतं पश्चादग्रदक्षिणवामयोः ॥ ४८ ॥
पृष्ठतश्च समभ्यर्च्य बीजगा रुक्मिणीमुखाः |
अङ्गानि षट्सु कोणेषु बाणान् केसरगान्यजेत् ॥ ४९ ॥
दलमध्येषु लक्ष्म्याद्यास्तदग्रेषु ध्वजादिकान् |
ध्वजं कृष्णाभमग्रे तु पृष्ठं वारुणं विभुम् ॥ ५० ॥
शङ्खपद्मनिधी पूज्यौ शुक्लरक्तौ तु पार्श्वयोः |
सर्वदा चाभिवर्षन्तौ धाराभिर्वसुसञ्चयम् ॥ ५१ ॥
हेरम्बं शास्तृनामानं दुर्गां च तदनन्तरम् |
विष्वक्सेनं च कोणेषु वह्न्यादि परितो यजेत् ॥ ५२ ॥
रक्तमारकतप्रख्यदूर्वाकनकवर्णकान् |
तद्बहिर्वासवादीनां वज्रादीनां च पूजनम् ॥ ५३ ॥
सप्तावरणसंयुक्ता विष्णुपूजा समीरिता |
… ॥
इति |
अथ प्रयोगः— तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलमन्त्रेण प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि आनन्दनारदाय ऋषये नमः |
मुखे अमृतविराट्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीसम्मोहनाय कृष्णाय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य पूर्ववद्विनियोगमुक्त्वा, ऐंह्रींश्रींद्रींन्रींज्रींभ्रीं जयजय श्रींह्रींऐं हृदयाय नमः |
ऐंह्रींश्रीं कृष्णकृष्ण निरन्तरक्रीडासक्त श्रींह्रींऐं शिरसे स्वाहा |
ऐंह्रींश्रीं कृष्णाय प्रमुदितचेतसे श्रींह्रींऐं शिखायै वषट् |
ऐंह्रींश्रीं नित्यप्रियाय श्रींह्रींऐं कवचाय हुं |
ऐंह्रींश्रीं क्लींगोपीवल्लभाय स्वाहा श्रींह्रींऐं नेत्रत्रयाय वौषट् |
ऐंह्रींश्रीं ऐंश्रींश्रीं अस्त्राय फट् |
इति करषडङ्गन्यासं कृत्वा दशाक्षरमन्त्रोक्तप्रकारेण करन्यासं विधाय, पुनः प्रोक्तषडङ्गानि विन्यस्य, पूर्वोक्तप्रकारेण पञ्चकामन्यासं कृत्वा, मूलेन स्वदेहे त्रिव्यापकं विन्यस्य, कामबीजपुटितमातृकावर्णान् स्वदेहे प्राग्वद्विन्यस्य, पूर्वोक्तदशतत्त्वन्यासं कृत्वा, प्रणवपुटितमूलमन्त्रेण त्रिव्यापकं कृत्वा, सृष्टिन्यासादिमूर्तिपञ्जरन्यासान्तं दशार्णगोपालमन्त्रप्रकारोक्तवत् कृत्वा, पुनः सृष्टिस्थितिषडङ्गानि विन्यस्य पूर्वोक्तपञ्चबाणन्यासं कृत्वा, पुनश्च ऋष्यादिन्यासं विधाय मुद्राः प्रदर्श्य, ध्यानादिमानसपूजान्ते विंशत्यर्णप्रोक्तयन्त्रे मध्यस्थबीजं परितस्तस्य पश्चिमोत्तरदक्षिणपूर्वदिक्षु द्रींन्रींज्रींभ्रीं इति विलिख्य तच्चतुष्टयं शिष्टैर्द्विचत्वारिंशदक्षरैर्दशबीजरहितैः संवेष्ट्य, षट्कोणेषु ईशानपूर्वाग्नेयदिग्गतकोणेषु ऐंह्रींश्रीं इति विलिख्य, (नैर्ऋतिवरुणवायुदिग्गतकोणेषु पुनस्तान्येव बीजानि विलिख्य, अवशिष्टयन्त्रं पूर्वोक्तमेव विरच्य) पुरतः संस्थाप्य, अर्घ्यस्थापनादिपीठार्चान्ते मध्यबीजे देवमावाह्यावाहनादिवैष्णवमुद्रादर्शनान्ते न्यासक्रमेण विभूतिपञ्जरादिमूर्तिपञ्जरान्तं सम्पूज्य, आसनादिपुष्पोपचारान्ते देवाग्रतद्दक्षवामपृष्ठलिखितबीजेषु रुक्मिणीं
१ ‘भीतभर’ ख. पाठः |
सत्यभामां जाम्बवतीं कालिन्दीं च सम्पूज्य, षट्कोणेषु प्राग्वत् षडङ्गानि सम्पूज्य, केसरेषु प्राग्वत् पञ्चबाणानभ्यर्च्य, दलाङ्के लक्ष्म्याद्याः प्रागुक्ताः सम्पूज्य, देवाग्रदलस्याग्रे ध्वजाय नमः |
पृष्ठे दलाग्रे विभाय० |
दक्षदलाग्रे शङ्खनिधये नमः |
वामे पद्मनिधये० |
आग्नेयादिदलाग्रेषु हेरम्बाय नमः |
शास्त्रे० |
दुर्गायै० |
विष्वक्सेनाय० |
इति सम्पूज्य तद्बहिश्चतुरस्रे लोकपालार्चादि सर्वं प्राग्वत् कुर्यादिति |
तथा—
दीक्षितो विधिना मन्त्रममुं प्राप्य सद्गुरोः कृती |
दर्शनं भाषणं स्पर्शं वचनं श्रवणादिकम् ॥ ५४ ॥
वर्जयेत् प्रजपेल्लक्षं स्त्रीमात्रस्य गुरोरपि |
सिताज्यमधुमिश्रेण दशांशं हविषा हुनेत् ॥ ५५ ॥
हविषा पायसेन |
तर्पणं मार्जनं कृत्वा ब्राह्मणान् भोजयेत्ततः |
मन्त्रमेनं जपेद्यस्तु प्रत्यहं विधिनामुना ॥ ५६ ॥
तमर्चयन्ति गीर्वाणा लोकानन्दकरश्च सः |
दिनादौ शर्करायुक्तदुग्धबुद्ध्या जलैः शुभैः ॥ ५७ ॥
अन्वहं तर्पयेयस्तु शतं साग्रं भवेद् ध्रुवम् |
इन्द्रश्रीर्जलबिन्द्वाभा तद्विभूतिमहार्णवे ॥ ५८ ॥
चन्द्रचन्दनपङ्काक्तमालतीकुसुमैर्नवैः |
अयुतं मन्त्रवर्येण यो जुहोति विभावसौ ॥ ५९ ॥
त्रैलोक्यं तद्वशे तिष्ठेत् ख्यातः कविवरो भवेत् |
मन्त्रिणो ध्यानमात्रेण मन्त्रस्यास्य यथाविधि ॥ ६० ॥
वश्या भवन्ति सततं सरतीः सुरयोषितः |
जपादिकर्मभिर्नूनमस्मात् किं किं न लभ्यते ॥ ६१ ॥
स्पर्धां स्वाभाविकीं त्यक्त्वा चित्रमेतत् सुमन्त्रिणाम् |
सदेन्दिरासरस्वत्यौ सेवेते भक्तितत्परे ॥ ६२ ॥
व्याधिदारिद्र्यपापौघज्वरमोहविषादिभिः |
जरापमृत्युदौर्भाग्यदुःखादिरहितः सदा ॥ ६३ ॥
पुत्रपौत्रधनारोग्यवरस्त्रीबान्धवादिभिः |
उपेतः सर्वसम्पत्तिः यशस्वी दीर्घजीवितः ॥ ६४ ॥
उपासकोऽस्य मन्त्रस्य भवत्येव न चान्यथा |
… ॥
इति ॥ अथ सन्तानगोपालस्य |
सारसंग्रहे—
अथ सन्तानगोपालमन्त्रं वच्मि सुतप्रदम् |
देवकीसुतशब्दान्ते गोविन्देति समीरयेत् ॥ १ ॥
वासुदेवपदात् पश्चात् सम्बुद्ध्यन्तं जगत्पतिम् |
देहि मे पदमाभाष्य तनयं कृष्णमुच्चरेत् ॥ २ ॥
त्वामहं शरणो ब्रूयाद् णं गतोऽयं मनुर्भवेत् |
द्वात्रिंशदक्षरो मन्त्रो नारदोऽस्य मुनिर्मनोः ॥ ३ ॥
छन्दोऽनुष्टुब् देवता च कृष्णः सन्तानसिद्धिदः |
पादैश्चतुर्भिः सर्वेण पञ्चाङ्गानि मनोर्विदुः ॥ ४ ॥
शङ्खचक्रधरं देवं श्यामवर्णं चतुर्भुजम् |
सर्वाभरणसन्दीप्तं पीतवाससमच्युतम् ॥ ५ ॥
मयूरपिच्छसंयुक्तं विष्णुं तेजोपबृंहितम् |
समर्पयन्तं विप्राय नष्टानानीय बालकान् ॥ ६ ॥
करुणामृतसम्पूर्णचेतैकनिलयं प्रभुम् |
… ॥
चतुर्भुजमित्यनेन गदाम्बुजे सूचिते |
वामाद्यूर्ध्वयोराद्ये तदाद्यन्ययोरन्ये, इत्यायुधध्यानम् |
स्त्रीभिस्तु—
स्वाङ्के सम्मुखसन्निविष्टममले रक्ताम्बुजे बालकं
माणिक्योज्ज्वलबालभूषणगणं प्रोत्तप्तहेमद्युतिम् |
१ ‘ध्वजम्’ ख. पाठः |
प्रेम्णालिङ्ग्य मुहुर्मुहुः सुखवशात् संलालितं स्वात्मना
पुत्रत्वेन विभावयेन्मुररिपुं पुत्रार्थिनी कामिनी ॥ ७ ॥
इति देवो ध्येयः |
ध्यात्वा जपार्चनादीनि कुर्याद्भक्तिपरायणः |
अर्चनाङ्गैर्नन्दवज्राद्यैरुदितास्य महामनोः ॥ ८ ॥
अथ प्रयोगः— तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा शिरसि नारदाय ऋषये नमः |
मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदि श्रीकृष्णाय देवतायै नमः |
इति मूर्धादिषु विन्यस्य मूलमन्त्रेण करयोर्व्यापकं विन्यस्य, देवकीसुतगोविन्द हृदयाय नमः |
वासुदेवजगत्पते शिरसे स्वाहा |
देहि मे तनयं कृष्ण शिखायै० |
त्वामहं शरणं गतः कवचाय० |
देवकीसुतगोविन्द वासुदेव जगत्पते |
देहि मे तनयं कृष्ण त्वामहं शरणं गतः अस्त्राय० |
इति पञ्चाङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादिपञ्चाङ्गुलीषु विन्यस्य, हृदादिष्वपि विन्यस्य ध्यानमानसपूजादि सर्वं समापयेदिति |
तथा—
लक्षं जप्त्वा तद्दशांशं जुहुयाद् गोघृतेन च |
तर्पणादि ततः कुर्यान्मन्त्रः सिध्यति मन्त्रिणः ॥ ९ ॥
दशम्यामर्धरात्रे तु शुक्लपक्षेषु मन्त्रवित् |
पुत्रार्थी स्वस्तिके न्यस्य तत्स्थं विष्णुमर्चयेत् ॥ १० ॥
स्वस्तिके मण्डले |
य एवं भजते मन्त्रं साधकः पुत्रकाङ्क्षया |
सोऽवश्यं लभते पुत्रं विनीतं चिरजीविनम् ॥ ११ ॥
इति ॥ यन्त्रसारे—
कामं मध्ये स्वरयुगलसत्केसरेष्वष्टपत्रे-
ष्वालिख्यान्तर्जलनिधिमितान् मन्त्रवर्णान् क्रमेण |
भूयो हल्भिर्बहिरभिवृतं भूपुरस्थं तदेतद्
यन्त्रं सद्यो वितरति नृणां पुत्रपौत्राभिवृद्धिम् ॥ १ ॥
इति |
अस्यार्थः— अष्टदलकमलं कृत्वा तत्कर्णिकायां ससाध्यं कामबीजं विलिख्य तत्) केसरेषु द्वन्द्वशः स्वरान् विलिख्य, तद्दलेषु मूलमन्त्राक्षराणि चत्वारि चत्वारि विलिख्य, बहिर्वृत्तद्वयान्तराले कादिक्षान्तवर्णैरावेष्ट्य बहिश्चतुरस्रं सकामबीजकोणचतुष्टयं कुर्यात् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति |
सारसंग्रहे—
वसुदेवं चतुर्थ्यन्तं निगडच्छे-पदं वदेत् |
दनं वा-शब्दतो ब्रूयात् सुदेवं ङेसमन्वितम् ॥ १२ ॥
वर्मास्त्रवह्निजायान्तो विंशार्णोऽयं मनुर्मतः |
… ॥
वसुदेवं स्वरूपं |
अत्र कर्मणि द्वितीया |
निगडच्छेदनं चतुर्थ्यन्तं निगडच्छेदनाय |
वासुदेवं ङेसमन्वितं वासुदेवाय |
वर्म हुं |
अस्त्रं फट् |
वह्निजाया स्वाहा |
तथा—
नारदोऽस्य मुनिः प्रोक्तो गायत्री छन्द ईरितम् |
श्रीकृष्णो देवता प्रोक्तो निगडच्छेदनाह्वयः ॥ १३ ॥
न्यासध्यानजपार्चादि दशवर्णोक्तवद् भवेत् |
अथ वक्ष्ये महामन्त्रमेकाक्षरसमाह्वयम् ॥ १४ ॥
धनपुत्रकलत्रादिभोगमोक्षफलप्रदम् |
सिद्धर्षियोगिवृन्दानां पुरारेरपि मोहनम् ॥ १५ ॥
नरोरगसुरस्त्रीणां वश्याकर्षकरं परम् |
जयाभूशान्तिबिन्द्वात्मा मनुरेकाक्षरस्त्वयम् ॥ १६ ॥
जया ककारः, भूर्लकारः, शान्तिरीकारः, बिन्दुरनुस्वारस्तेन क्लीं |
तथा—
मुनिः सम्मोहनाख्योऽस्य नारदो गदितो बुधैः |
मन्त्रतन्त्ररहस्यज्ञैश्छन्दो गायत्रमीरितम् ॥ १७ ॥
जगत्सम्मोहनः कृष्णो देवता देववन्दितः |
षड्दीर्घीयेन बीजेन षडङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥ १८ ॥
आसनं न्यासपर्यन्तमुक्तरीत्या विधाय तु |
अङ्गुलीषु न्यसेदङ्गं हस्तयोस्तलयोरपि ॥ १९ ॥
पञ्चाङ्गुलीषु बाणांश्च पूर्वोक्तांस्तत्क्रमान् न्यसेत् |
बीजसम्पुटितान् न्यसेन्मातृकार्णाननन्तरम् ॥ २० ॥
षडङ्गानि पुनर्न्यस्य यथास्थानं शरान्न्यसेत् |
शिरोवदनहृल्लिङ्गपादेषु क्रमशः सुधीः ॥ २१ ॥
शोषणप्रमुखान् ङेन्तान् हृदन्तान् बीजपूर्वकान् |
जगत्सम्मोहनं कृष्णं ध्यायेत् पश्चात् समाहितः ॥ २२ ॥
वृन्दावनद्रुमोद्यानविकसत्कल्पशाखिनः |
मूले रत्नस्थलीराजद्रत्नसिंहासनोपरि ॥ २३ ॥
उद्यदादित्यसङ्काशं विश्वप्राणस्वरूपिणः |
महतो वैनतेयस्य वामस्कन्धोपरि स्थितम् ॥ २४ ॥
बन्धूककुसुमाभं तं शम्बरारिसवर्णकम् |
अरिशङ्खसृणीं पाशं पुष्पबाणेक्षुकार्मुके ॥ २५ ॥
पद्मं गदां च हस्ताब्जैरष्टभिर्दधतं निजैः |
स्निग्धारुणविशालोद्यद्घूर्णिताक्षिद्वयाम्बुजम् ॥ २६ ॥
रत्नप्रत्युप्तमुकुटं मणिकुण्डलमण्डितम् |
मुक्ताहारलसद्रत्नकङ्कणाङ्गदमुद्रिकम् ॥ २७ ॥
किङ्किणीनूपुराद्यैश्च रत्नमाल्यैरलङ्कृतम् |
शोणालेपं स्वर्णकान्तिपीताम्बरविराजितम् ॥ २८ ॥
आत्मवामोरुपीठस्थां लक्ष्मीमालिङ्गितप्रियाम् |
वामबाहुधृताम्भोजां क्लिद्यन्मदनमन्दिराम् ॥ २९ ॥
कामोन्मदमदन्यग्व्याकुलाङ्गलतोज्ज्वलाम् |
रम्यमालाविलेपाङ्गीं सर्वभूषणभूषिताम् ॥ ३० ॥
सद्भ्रूभङ्गसुवक्त्राभ्यां कान्तसद्वदनाम्बुजे |
प्रेरितालोलनीलाभनेत्रषट्पदमण्डिताम् ॥ ३१ ॥
सज्जचापेन वामेन बाहुना तरुणीमिमाम् |
आलिङ्गन्तममुं तज्जपरमानन्दनन्दितम् ॥ ३२ ॥
सुरासुरभुजङ्गेन्द्रसिद्धगन्धर्वयोषिताम् |
वृन्दैर्वृतं सुभूषाद्यैः कामबाणनिपीडितैः ॥ ३३ ॥
सर्वलोकगुरुं देवं सत्यानन्दं विचिन्तयेत् |
… ॥
दक्षाद्यूर्ध्वयोराद्ये, तदादिद्वन्द्वक्रमेणाधोऽधोऽन्यान्यपि बोद्धव्यानि |
विंशाक्षरकृते यन्त्रे प्रत्यहं कृष्णमर्चयेत् |
आदावर्घ्यादिभूषान्तैरुपचारैर्यथाविधि ॥ ३४ ॥
पश्चादङ्गानि बाणांश्च न्यासमार्गेण पूजयेत् |
किरीटं मस्तके श्रोत्रद्वये कुण्डलयुग्मकम् ॥ ३५ ॥
चक्राद्यस्त्राणि हस्तेषु श्रीवत्सं कौस्तुभं ततः |
हृदूर्ध्वदेशतः कण्ठे वनमालां नितम्बके ॥ ३६ ॥
पीताम्बरं महालक्ष्मीं वामाङ्गे बीजपूर्विकाम् |
अभ्यर्च्य कर्णिकामध्ये दिग्विदिक्ष्वङ्गदेवताः ॥ ३७ ॥
तद्बहिश्चतुरो बाणान् दिक्षु कोणेषु पञ्चमम् |
यजेदग्रादिपत्रेषु लक्ष्म्याद्याः प्रोक्तलक्षणाः ॥ ३८ ॥
दिव्याम्बरानुलेपाद्यैर्भूषणाद्यैश्च भूषिताः |
श्वेतचामरधारिण्यः कामार्ताः सस्मिताननाः ॥ ३९ ॥
इन्द्रादीन् पूजयेद्बाह्ये वज्रादीन्यायुधानि च |
एकाक्षरमनोरित्थं पूजा सम्यक् समीरिता ॥ ४० ॥
इति |
अथ प्रयोगः— तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि सम्मोहननारदाय ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीछन्दसे नमः |
हृदये जगत्सम्मोहनाय कृष्णाय देवतायै नमः |
गुह्ये कं
१ ‘भासं’ ख. पाठः |
२ ‘कामार्तेनमनग्व्याप्त’ ख. पाठः |
३ ‘ध्यायेत्’ ख. पाठः |
बीजाय नमः |
पादयोः ईं शक्तये नमः |
(नाभौ लं कीलकाय नमः) इति विन्यस्य, मम स्वाभीष्टसिद्धये विनियोगः इति कृताञ्जलिरुक्त्वा, क्लां क्लीं इत्यादिना करयोः षडङ्गमन्त्रन्यासं कृत्वा (करयोः पञ्चाङ्गुलीषु पुरुषोत्तमप्रकरणोक्तान् पञ्चबाणान् विन्यस्य कामबीजपुटितमातृकान्यासं कृत्वा) पुनर्हृदयादिषु षडङ्गानि विन्यस्य, शिरोवदनहृदयलिङ्गपदेषु पञ्चबाणान् विन्यस्य, ध्यानाद्यात्मपूजान्ते विंशत्यक्षरोक्तं यन्त्रं कृत्वा पीठपूजादिपुष्पोपचारान्ते देवस्य देहे न्यासस्थानेषु षडङ्गानि पञ्चबाणांश्च सम्पूज्य, देवस्य शिरसि किरीटाय नमः |
कर्णयोः कुण्डलाभ्यां नमः |
चक्राय० |
शङ्खाय० |
अङ्कुशाय० |
पाशाय० |
पुष्पबाणेभ्यो० |
इक्षुधनुषे० |
पद्माय० |
गदायै० |
इति देवस्य हस्तेषु ध्यानोक्तक्रमेण सम्पूज्य, वक्षःस्थले श्रीवत्साय नमः |
कौस्तुभाय० |
कण्ठे वनमालायै० |
नितम्बे पीताम्बराय० |
वामाङ्के श्रीलक्ष्म्यै० |
कर्णिकायां देवाग्रादिचतुर्दिक्षु चतुष्कोणेषु षडङ्गानि सम्पूज्य, केसरेषु देवाग्रादिचतुर्दिक्षु बाणचतुष्टयं चतुष्कोणेषु पञ्चममिति पञ्चबाणान् सम्पूज्य, अष्टदलेषु लक्ष्म्याद्याः प्रागुक्ताः सम्पूज्य लोकेशार्चादि सर्वं प्राग्वत् समापयेदिति |
तथा—
एकाक्षरमनुं जप्याद् भानुलक्षं जितेन्द्रियः |
पलाशकुसुमैः स्वादुत्रयाक्तैरर्चितेऽनले ॥ ४१ ॥
हुनेद्रविसहस्राणि तोयैस्तावच्च तर्पयेत् |
आत्माभिषेकं कृत्वाथ विप्रानभ्यर्च्य तोषयेत् ॥ ४२ ॥
त्रैलोक्यमोहनं ङेन्तं प्रवदेद्विद्महे-पदम् |
चतुर्थ्यन्तं स्मरं ब्रूयाद् धीमहि तदनन्तरम् ॥ ४३ ॥
तन्नो विष्णुरिति प्रोच्य ततो मन्त्री प्रचोदयात् |
गायत्र्येषा जपात् पूर्वं जप्यात् पापविशुद्धये ॥ ४४ ॥
जपपूजाहुताद्यैश्च लक्ष्मीवृद्धिकरी मता |
शुद्ध्यर्थमेतया मन्त्री पूजाद्रव्यादि सेचयेत् ॥ ४५ ॥
अनेन मनुना तोयैर्मोहिनीपुष्पसंयुतैः |
दिनादावन्वहं मन्त्री तर्पयेद्यः शतं हि सः ॥ ४६ ॥
सर्वान् कामानवाप्नोति वाञ्छितान् यत्नवर्जितात् |
अयुतं सर्पिषा हुत्वा ससम्पातं हुताशने ॥ ४७ ॥
तदाज्यं च सम्पातं स्वां भोजयेत् प्रियाम् |
यस्तस्य वशगा सा स्यात् सोऽपीत्थं वशगो भवेत् ॥ ४८ ॥
अष्टादशलिपिप्रोक्तं वश्यकर्मात्र साधयेत् |
विधिनानेन यो मन्त्रं भजेदेनमनन्यधीः ॥ ४९ ॥
लोकत्रयं वशीकृत्य भोगान् भुक्त्वा मनोरमान् |
स याति वैष्णवं धाम दाहप्रलयवर्जितम् ॥ ५० ॥
इति ॥ अथ काममन्त्रः, सारसंग्रहे— (अयमेव प्रोक्तकृष्णैकाक्षरमन्त्रः)
अथायमेव कामस्य मनुरेकाक्षरो भवेत् |
सम्मोहनो मुनिश्छन्दो गायत्रं देवता स्मरः ॥ १ ॥
अस्याङ्गानि स्वबीजेन दीर्घभाजा प्रकल्पयेत् |
… ॥
रक्तं रक्तविलेपनं सुरुचिरं रक्ताम्बरं बिभ्रतं
रत्नाढ्यमुकुटादिभूषणगणैरादीप्तदेहं प्रभुम् |
पाशं साङ्कुशमिक्षुचापसुमनोबाणान् वहन्तं करैः
रक्ताम्भोजनिकेतनं मनसिजं देवं सदा भावयेत् ॥ २ ॥
वामाद्यूर्ध्वकरयोराद्ये |
तदाद्यधःस्थयोरन्ये |
इत्यायुधध्यानम् |
पीठे सम्पूजयेत् कामं सम्मोहिन्यादिशक्तिकम् |
मोहिनी क्षोभिणी चैव त्रासिनी स्तम्भिनी तथा ॥ ३ ॥
आकर्षिणी द्राविणी च ह्लादिनी तदनन्तरम् |
क्लिन्ना स्यात् क्लेदिनी प्रोक्ता कामपीठस्य शक्तयः ॥ ४ ॥
आसनं मनुना दद्यान्मूर्तिं मूलेन कल्पयेत् |
तत्रावाह्य स्मरं भक्त्या पूजयेद्विधिनामुना ॥ ५ ॥
अङ्गानि पूर्वमाराध्य मध्ये दिक्षु शरान् न्यसेत् |
उक्तबीजादिकानष्टदलेष्वर्च्या इमाः क्रमात् ॥ ६ ॥
प्रथमानङ्गरूपाख्याप्यनङ्गमदना ततः |
अनङ्गमन्मथानङ्गकुसुमाह्वा परा मता ॥ ७ ॥
पञ्चमी च ततः प्रोक्ता त्वनङ्गकुसुमातुरा |
अनङ्गशिशिरा षष्ठी भूयश्चानङ्गमेखला ॥ ८ ॥
अनङ्गदीपिकाः सर्वाः पद्महस्ताः स्वलङ्कृताः |
स्वरसंख्यदलेष्वर्च्या बहिस्तत्संख्यशक्तयः ॥ ९ ॥
युवतिः प्रथमा ज्ञेया विप्रलम्भा ततः परा |
ज्योत्स्ना सुभ्रूस्ततश्चैव पञ्चमी च मदद्रवा ॥ १० ॥
सुरतावारुणीसंज्ञे लोकालीले परे मते |
सौदामिनी ततः कामच्छत्राख्या चन्द्रलेखया ॥ ११ ॥
शुकी मदनया युक्ता योनिमायावती ततः |
कह्लारहस्ताः कामार्तास्तरुण्यः सस्मिताननाः ॥ १२ ॥
पत्राग्रेषु ततोऽभ्यर्च्याः कामस्य परिचारकाः |
शोकमोहौ विलासाख्यो विभ्रमो मदनातुरः ॥ १३ ॥
अपत्रपयुवानौ च चन्दनस्तदनन्तरम् |
चूतपुष्पाह्वयश्चैव ज्ञातव्योऽयं रतिप्रियः ॥ १४ ॥
ग्रीष्माभिधस्तापनाख्योऽप्यूर्जा हेमन्तसंज्ञकः |
शिशिराख्यो मदः पुष्पबाणेक्षुधनुर्धराः ॥ १५ ॥
पृष्ठतोऽर्पिततूणीराः शोणाः स्त्रीसक्तमानसाः |
तद्बहिः पूजयेदष्टौ दिक्क्रमेण रतिप्रियान् ॥ १६ ॥
परभृत्सारसाख्यौ तु शुको मेघस्ततः परम् |
अपाङ्गो भ्रूविलासश्च हावो भावो रतिप्रियाः ॥ १७ ॥
भूगृहस्य च कोणेषु चतस्रः पूजयेदिमाः |
माधवाख्या मालती च हरिणाक्षी मदोत्कटा ॥ १८ ॥
श्वेतचामरसद्धस्ताः श्यामा भूषितविग्रहाः |
इन्द्रादींश्च ततो बाह्ये वज्रादीन्यपि पूजयेत् ॥ १९ ॥
एवमाराधयेद्यस्तु गन्धपुष्पादिभिः स्मरम् |
सौभाग्यमतुलं कामान् महालक्ष्मीं स विन्दति ॥ २० ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः— तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि सम्मोहनाय ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीछन्दसे नमः |
हृदये श्रीकामाय देवतायै नमः |
प्राग्बीजशक्त्यादि विन्यस्य विनियोगः |
क्लां क्लीं इत्यादिना प्राग्वत् करषडङ्गन्यासं कृत्वा ध्यानादिपरतत्त्वार्चान्तम् अष्टदलकेसरेषु— मोहिन्यै नमः |
क्षोभिण्यै० |
त्रासिन्यै० |
स्तम्भिन्यै० |
आकर्षिण्यै० |
द्राविण्यै० |
आह्लादिन्यै० |
क्लिन्नायै० |
क्लेदिन्यै नमः |
इति स्वाग्रादिमध्यान्तं सम्पूज्य, श्रीसर्वशक्तिकमलासनाय नमः |
इत्यासने समस्तं पीठं सम्पूज्यावाहनादिपुष्पोपचारान्ते प्राग्वदङ्गानि सम्पूज्य, कर्णिकायां मध्ये चतुर्दिक्षु च बाणान् प्राग्वत् सम्पूज्याष्टदलेषु— अनङ्गरूपायै नमः |
अनङ्गमेखलायै० |
अनङ्गमन्मथायै० |
अनङ्गकुसुमायै० |
अनङ्गकुसुमातुरायै० |
अनङ्गशिशिरायै० |
अनङ्गमेखलायै० |
अनङ्गदीपिकायै नमः |
इति सम्पूज्य, बहिः षोडशदलेषु— युवत्यै नमः |
विप्रलम्भायै० |
ज्योत्स्नायै० |
सुभ्रुवे० |
मदद्रवायै० |
सुरतायै० |
वारुण्यै० |
लोकायै० |
लीलायै० |
सौदामिन्यै० |
कामच्छत्रायै० |
चन्द्रलेखायै० |
शुक्यै० |
मदनायै० |
योन्यै० |
मायावत्यै नमः |
इति प्रादक्षिण्येन देवाग्रादितः सम्पूज्य, षोडशदलाग्रेषु— शोकाय नमः |
मोहाय० |
विलासाय० |
विभ्रमाय० |
मदनातुराय० |
अपत्रपाय० |
यूने० |
चन्दनाय० |
चूतपुष्पाय० |
रतिप्रियाय० |
ग्रीष्माय० |
तापनाय० |
ऊर्जाय० |
हेमन्ताय० |
शिशिराय० |
मदाय नमः |
इति सम्पूज्य, चतुरस्रस्याष्टदिक्षु देवाग्रात् प्रादक्षिण्येन— परभृते नमः |
सारसाय० |
शुकाय० |
मेघाय० |
अपाङ्गाय० |
भ्रूविलासाय० |
हावाय० |
भावाय नमः |
इति सम्पूज्य चतुरस्रचतुष्कोणेषु आग्नेयादि— माधव्यै नमः |
मालत्यै० |
हरिणाक्ष्यै० |
मदोत्कटायै नमः |
इति सम्पूज्य बहिर्लोकपालार्चादि सर्वं समापयेदिति |
तथा—
१ ‘मदनायै’ ग. पाठः |
सञ्चिन्त्यैनं जपेन्मन्त्रं राशिलक्षं विधानतः |
तद्दशांशं त्रिमध्वक्तैः किंशुकप्रसवैर्हुनेत् ॥ २१ ॥
तर्पणं मार्जनं कृत्वा ब्राह्मणानपि भोजयेत् |
ततोऽभ्यर्च्य गुरुं वित्तैः प्रणम्य परितोषयेत् ॥ २२ ॥
(एवं सिद्धमनुर्मन्त्री प्रयोगानाचरेत् ततः |
अशोककुसुमैः स्वादुत्रयाक्तैस्त्रिदिनं हुनेत्) ॥ २३ ॥
अष्टाधिकं सहस्रं यः सर्वेषां स प्रियो भवेत् |
गोघृतेन समम्पातमष्टोत्तरशतं हुनेत् ॥ २४ ॥
सम्यक्सम्पूजिते वह्नौ मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् |
सम्पातसर्पिषा तेन नारीं स्वां भोजयेत् प्रियाम् ॥ २५ ॥
आज्ञानुवर्तिनी सास्य भवेज्जन्मान्तरेऽपि च |
दध्यक्तलाजाहोमेन प्रत्यहं मण्डलावधि ॥ २६ ॥
वाञ्छितां लभते मन्त्री कन्यां सापि प्रियं पतिम् |
… ॥
षट्कोणे मदनं ससाध्यमथ तत्कोणेषु चाङ्गं बहि-
र्गायत्र्या गुणशो विभज्य विलिखेद्वर्णान् दलेष्वष्टसु |
तेषामग्रगतांश्च तर्कसमितान् मालाणुवर्णांस्तथा
भूगेहाङ्घ्रिषु मन्मथेन लसितं यन्त्रं शुभं मान्मथम् ॥ २७ ॥
पूजितं धारितं ह्येतल्लोकत्रयवशीकरम् |
… ॥
अस्यार्थः— षट्कोणगर्भमष्टदलकमलं कृत्वा, षट्कोणमध्ये ससाध्यं कामबीजं विलिख्य, कोणेषु षडङ्गमन्त्रानष्टदलेषु पूर्वोक्तकामगायत्र्या वर्णत्रयं त्रयं प्रतिदले प्रविलिख्य, दलाग्रेषु पूर्वोक्तकाममालामन्त्रस्य षट्षड्वर्णान् विभज्य विलिख्य बहिश्चतुरस्रकोणेषु कामबीजं विलिखेत् |
एतदुक्तफलदं भवति |
तथा—
साध्याख्यार्णपुटीकृतैस्तु मदनैः कामं लिखेद् वेष्टितं
मध्ये तारविसर्गपक्षलिपिभिश्छेदद्वया सर्गान्तार्णया |
षटैकादशषट्त्रिभिश्च लसितैरष्टच्छदैरम्बुजं
दिक्छूलाढ्यमिदं मनोहरतरे ताम्बूलपत्रे कृतम् ॥ २८ ॥
यन्त्रमेतद्विधानेन पूजितं स्थापितानिलम् |
मूलमन्त्रेण संजप्तं नारीं यां स्वादयेन्निशि ॥ २९ ॥
मन्त्री सा तद्वशे तिष्ठेद्यावज्जीवं न संशयः |
… ॥
इति |
अस्यार्थः— अष्टदलकमलं सुगन्धिद्रव्येण नागवल्लीदले कृत्वा तत्कर्णिकायां साध्यनामाक्षरसम्पुटितैः कामबीजैर्वेष्टितं कामबीजं विलिख्य, पूर्वादिदलेषु— ॐअःआः [सम्पादकीयटिप्पणी: अनन्तरं मुद्रितं वर्णपञ्चकं न निश्चयेन पठितम्] इत्यष्टौ वर्णानेकैकशो विलिख्य दिग्दलाग्रेषु त्रिशूलं कुर्यात् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति |
इति ॥ केरलीये यन्त्रसारे—
मदनभासितमध्यमथेन्द्रियच्छदविराजितपञ्चमनोभवम् |
सरशरैर्लिपिभिश्च समावृतं कुगृहकोणविराजितमन्मथम् ॥ १ ॥
लिखतु पञ्चमनोभवयन्त्रमित्युदितमेतदशेषसमृद्धिदम् |
कनकनिर्मितपट्टतले ततः शुभतरे दिवसे विधृतं द्रुतम् ॥ २ ॥
सकलमानवसिद्धसुराङ्गनाहृदयरञ्जनमीप्सितसिद्धिदम् |
१ ‘शूलाङ्घ्रि’ ख. पाठः |
रुचकपूर्वविभूषणमध्यगं विदधती वनिताप्यखिलान्नरान् ॥ ३ ॥
निजवशे प्रविधाय रमां परां समधिगम्य सुतैः सह मोदते |
इति विलिख्य च कुङ्कुमकर्दमे तदनुलिप्ततनोः सकलं जगत् ॥ ४ ॥
वशमुपैति निरीक्षणमात्रतः किमुत सान्त्वसहासनसङ्गमैः |
इति ॥ अस्यार्थः— पञ्चदलकमलकर्णिकायां ससाध्यं कामबीजं विलिख्य, दलेषु ऐंह्रींक्लींब्लूंस्त्रीं इति पञ्चकाममन्त्रान् प्रतिदलमेकमेकं विलिख्य, बहिर्वृत्तत्रयं कृत्वा तदन्तरालयोरभ्यन्तराले पूर्वोक्तकामबीजैरावेष्ट्य, बाह्यान्तराले मातृकया संवेष्ट्य बहिश्चतुरस्रकोणेषु कामबीजं प्रतिकोणं लिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति ॥ अथ प्रणवस्य मन्त्रः |
सारसंग्रहे—
अथ सम्यक् प्रवक्ष्यामि प्रणवाख्यं महामनुम् |
पापौघध्वंसनं नानाकामकल्पमहीरुहम् ॥ १ ॥
निःश्रेयसकरं नृणां मुनिवृन्दैस्तु सेवितम् |
केशवो विष्णुतन्द्रे च बिन्दुः प्रोक्तो ध्रुवाभिधः ॥ २ ॥
केशवः अ |
विष्णुः उ |
तन्द्रा म |
बिन्दुरनुस्वारः |
एतैः प्रणवः सिद्धः |
तथा—
मन्त्रस्त्रिमात्रकः प्रोक्तो मुनिर्ज्ञेयः प्रजापतिः |
छन्दस्तु देवीगायत्री परमात्मा च देवता ॥ ३ ॥
दक्षिणामूर्तिः— “बीजं शक्तिस्त्वनुक्रमात् |
मकारं कीलक”मिति ॥ तथा—
ह्रस्वदीर्घस्वरान्त्यैः षडङ्गानि ध्रुवैर्विदुः |
षड्भिर्व्याहृतिभिः सम्यक् सत्यहीनाभिरेव च ॥ ४ ॥
निर्मलाङ्गश्रियं विष्णुं पीतकौशेयवाससम् |
सर्वतो भासमानेन तेजसा भास्करद्युतिम् ॥ ५ ॥
किरीटाङ्गदहाराख्यरशनानूपुरादिभिः |
ग्रैवेयकङ्कणाद्यैश्च भूषणैर्भूषिताङ्गकम् ॥ ६ ॥
चक्रशङ्खाम्बुजगदा धारयन्तं कराम्बुजैः |
कौस्तुभप्रभया दीप्तं मणिकुण्डलमण्डितम् ॥ ७ ॥
भजेऽहं सर्वसम्पन्नं प्रफुल्लाम्बुजसंस्थितम् |
… ॥
वामाधःकरमारभ्य दक्षिणाधःकरपर्यन्तमायुधध्यानम् |
सम्पूज्य वैष्णवं पीठं तत्रावाह्य यजेद्धरिम् |
केसरेष्वङ्गपूजा स्याद् दिक्पत्रेषु यजेदिमान् ॥ ८ ॥
वासुदेवं सङ्कर्षणं प्रद्युम्नमनिरुद्धकम् |
शान्तिं श्रियं सरस्वत्या रतिं कोणदलेषु च ॥ ९ ॥
दिक्पत्राग्रेषु चात्मानमन्तरात्मानमप्यथ |
परमाद्यं तथात्मानं ज्ञानात्मानं च पूजयेत् ॥ १० ॥
कोणपत्राग्रगाः पूज्या निवृत्त्याद्याः पुरोदिताः |
तद्बाह्ये शक्रमुख्यानां वज्रादीनां च पूजनम् ॥ ११ ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः— तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे देवीगायत्रीछन्दसे नमः |
हृदये परमात्मने देवतायै नमः |
गुह्ये अं बीजाय नमः |
पादयोः उं शक्तये नमः |
नाभौ मं कीलकाय नमः |
इति विन्यस्य, मम मोक्षार्थं विनियोगः इति कृताञ्जलिरुक्त्वा, अंओंआं हृदयाय नमः |
इंओंईं शिरसे स्वाहा |
उंओंऊं शिखायै वषट् |
एंओंऐं कवचाय हुं |
ओंओंऔं नेत्रत्रयाय वौषट् |
अंओंअः अस्त्राय फट् |
इति करषडङ्गन्यासं कृत्वा, ध्यानाद्यङ्गपूजान्ते दिक्पत्रेषु— प्रागादि वासुदेवादीन् सशक्तिकान् सम्पूज्य, दलाग्रेषु— दिक्क्रमेण आत्मादीन् सशक्तिकानभ्यर्च्य लोकपालार्चादि सर्वं समापयेदिति |
तथा—
१ ‘प्रभं’ ख. पाठः |
सन्दीक्षितो विधानेन कोटिसंख्यं जपेन्मनुम् |
हविषा घृतसिक्तेन दशांशं जुहुयात् ततः ॥ १२ ॥
समिद्वरैः पलाशोत्थैराज्याक्तैरथवानले |
तर्पयित्वा तद्दशांशं शुद्धतोयैर्यथाविधि ॥ १३ ॥
आत्माभिषेचनं कृत्वा ब्राह्मणान् भोजयेत् ततः |
गुरुमभ्यर्च्य वित्ताद्यैः प्रणम्य परितोषयेत् ॥ १४ ॥
एवं सिद्धमनुर्मन्त्री कृतकृत्यो न संशयः |
घृतं हविष्यं शालींश्च तिलांश्च समिधोऽमृतम् ॥ १५ ॥
क्रमेण जुहुयाद्यस्तु मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् |
अभीष्टसिद्धिस्तस्य स्यादिह लोके परत्र च ॥ १६ ॥
इत्थं मन्त्रवरं जपार्चनहुतैर्यः सेवते साधकः
सद्भक्त्या प्रणवं निराकुलमतिर्विध्वस्तपापव्रजः |
पत्नीपुत्रविशिष्टमित्रसहितः सर्वसम्पदा संयुतो
लोकेऽस्मिन् पुनरप्यवाप्तविमलज्ञानो व्रजेत् सद्गतिम् ॥ १७ ॥
इति श्रीकृष्णप्रकरणम् ॥ अथ कार्तवीर्यमन्त्राः— उड्डामेश्वरतन्त्रे, देव्युवाच |
देवदेव महादेव देवारिबलसूदन |
देववर्धन देवेन्द्रवन्दितेन्दुशिखामणे ॥ १ ॥
पृच्छे भवन्तं भगवान् कार्तवीर्यस्य भूपतेः |
माहात्म्यं मन्त्रराजस्य विस्तरेण ब्रवीतु मे ॥ २ ॥
कार्तवीर्यमनोर्देव विधानं वक्तुमर्हसि |
सरहस्यं महापुण्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ३ ॥
ईश्वर उवाच |
शृणु देवि महामन्त्रं विस्तरेणाखिलार्थदम् |
चौरमारीविपक्षाणां विशेषेणापवृन्तनम् ॥ ४ ॥
महद्वश्यकरं शीघ्रं राज्ञां विजयवर्धनम् |
भजतां सर्वपापघ्नं सर्वसौख्यकरं परम् ॥ ५ ॥
सर्वसम्पत्करं मन्त्रमुद्धरिष्येऽधुना प्रिये |
इन्दौ रुद्रार्णरूढोऽग्निः सतारोऽर्धेन्दुनादयुक् ॥ ६ ॥
तन्मन्त्रबीजं मुनिभिर्गदितं क्षोभकारकम् |
तस्य साम्ने महामायाबिन्दुनादैश्च सङ्गमम् ॥ ७ ॥
इच्छन्त्येके महात्मानो लोकवश्याभिकाङ्क्षिणः |
तस्य साम्नेनादबिन्दुयुक्तस्य परमेश्वरि ॥ ८ ॥
इच्छन्त्यन्ये महात्मानो भौतिकेन समागमम् |
(तस्य साम्निर्भौतिकार्धचन्द्रेण च समागमम् ॥ ९ ॥
इच्छन्त्यन्ये सुवाक्सिद्धिकामा देवि महर्षयः |
) इत्थं स्वरुच्या तद्बीजं समुद्धृत्य च मानवः ॥ १० ॥
द्वितीयमुद्धरेद्बीजं सर्वशत्रुविनाशनम् |
द्वितीयबीजं वक्ष्यामि प्रतिलोमेन सुन्दरि ॥ ११ ॥
सूर्याद्विंशतिवर्णस्तु तत्तृतीयं त्रिमूर्तिना |
संयुक्तं चार्धशशिना नादेन च पुनः प्रिये ॥ १२ ॥
सेन्द्रं षष्ठं द्वितीयात्तु प्रतिलोमेन मायया |
नादेन बिन्दुना युक्तं तृतीयं लोकवश्यदम् ॥ १३ ॥
तृतीयं प्रथमात् तस्मात् चतुर्थेन चतुर्थकम् |
वामकर्णेन्दुनादेन प्रोक्तं संस्तम्भनं क्षणात् ॥ १४ ॥
मुखवृत्तं बिन्दुनादसंयुक्तं परमेश्वरि |
पञ्चमं च महाबीजं क्षणादाकर्षिकारकम् ॥ १५ ॥
व्योमार्धेन्दोरधोविद्येया च युक्तं षष्ठं समीरितम् |
उद्धरेत् सप्तमं च क्रौं बिन्दुत्थं बिन्दुवद्विना ॥ १६ ॥
१ ‘संस्तवते’ ख. पाठः |
२ ‘भगवन्’ क. ग. पाठः |
३ ‘चौराकर्षणकाङ्क्षिणः’ ख. पाठः |
४ ‘सूर्याद्विंशतिवर्णश्च वह्निर्देव्यर्धचन्द्रकैः |
विदितं चोद्धरिष्यामि तृतीयं बीजमुत्तमम्’ ख. पाठः |
५ ‘संसक्तं’ क. ग. पाठः |
६ ‘समीरयेत्’ ग. पाठः |
७ ‘बिन्दुनादिना’ ख. पाठः |
करणेन च संयुक्तमष्टमं मुनिभिः स्मृतम् |
हुंफट् च कार्तवीर्यार्जुनायेत्युक्त्वा नतिं वदेत् ॥ १७ ॥
विंशत्यक्षरः स्मृतो मन्त्रस्तारादिर्मुनिभिः स्मृतः |
एकोनविंशत्यर्णः स्याद्वितारो यदि भाव्यते ॥ १८ ॥
कार्तवीर्यार्जुनैतन्महासामर्थ्यदं प्रिये |
… ॥
इति ॥ अग्नी रेफः, स इन्दोः ठकारादौ रुद्रार्णैकादशोऽर्णः फकारस्तेनारूढः |
यद्वा, पुरस्तात् प्रतिलोमेनेति स्वयमुक्तत्वादत्राप्यध्याहारः |
इन्दुः सकारस्तस्माद्वा प्रतिलोमेनैकादशार्णः फकारः |
सतार ओकारयुक्तः |
अत्र तारशब्देन केवलस्त्रयोदशस्वर उच्यते |
अर्धेन्दुनादयुगिति स्वयमुक्तत्वात् |
अर्धेन्दुरर्धचन्द्रः |
नादो बिन्दुः |
एतस्यैव भेदमाह, तस्येति— अत्र तच्छब्देन फकारो गृह्यते साग्नेरिति स्वयमुक्तत्वात् |
महामाया ईकारः |
तेन तद्बीजस्थं त्रयोदशस्वरमपास्य तत्स्थाने ईकारो योजनीय इत्यर्थः |
पुनः प्रकारान्तरमाह— भौतिक ऐकारः, ईकारास्थाने ऐकारो योजनीय इत्यर्थः |
द्वितीयमिति— सूर्यान्मकारात् प्रतिलोमेन विलोमेन विंशतितमो वर्णश्चकारः |
तत्तृतीयं मान्तृतीयमक्षरमनुलोमेन रेफः |
त्रिमूर्तिरीकारः |
अर्धशशिना इत्यादिः प्राग्वत् |
तेन च्रीं इति सिद्धम् |
द्वितीयाद् द्वितीयबीजाक्षराच्चकारात् प्रतिलोमेन षष्ठमक्षरं ककारस्तत् सेन्द्रं लकारसहितं, मायया ईकारेण, नादेन बिन्दुना च युक्तं तेन कामबीजमुक्तम् |
प्रथमात् प्रथमबीजात् फकारात् तृतीयं भकारः |
तस्माद्भकाराच्चतुर्थेन रेफेण वामकर्णेन ऊकारेण नादेन बिन्दुना च युक्तं, तेन भ्रूं इति जातम् |
मुखवृत्तमाकारो बिन्द्वादि प्राग्वत्, तेन आं इति |
व्योम हकारः, अग्नी रेफः, देवी ईकारः, अर्धेन्द्वादि प्राग्वत् तेन मायाबीजमुद्धृतम् |
क्रौं स्वरूपम् |
बिन्दुः रेतस्तदुत्थमस्थि तस्य रेतोऽंशत्वात् |
तथा च श्रुतिः— “अस्थिस्नायुमज्जानः पितृतः इति |
” तेन, तद्वाचकमक्षरं शकारो गृह्यते |
वह्नी रेफः |
करणेन चतुर्थस्वरेण ईकारेण युक्तः |
बिन्दुनादौ प्राग्वत्, तेन श्रीं इत्युद्धृतम् |
हुंफट् स्वरूपे |
कार्तवीर्यार्जुनाय स्वरूपं |
नतिर्नमः |
तथा—
मन्त्रस्यास्य पुरा प्रोक्तो मुनिभिर्मुनिरम्बिके |
दत्तात्रेय ऋषिश्छन्दोऽनुष्टुबस्य मनोः स्मृतम् ॥ २० ॥
देवता चार्जुनो नाम कार्तवीर्यपदादिकः |
मूलबीजैः स्वरारूढैः कुर्यात् पञ्चाङ्गकं सुधीः ॥ २१ ॥
द्वाभ्यां द्वितीयस्वरसंयुताभ्यां द्वाभ्यां तुरीयस्वरसंयुताभ्याम् |
द्वाभ्यां च षष्ठस्वरसंयुताभ्यां द्वाभ्यां तथा द्वादशसंयुताभ्याम् ॥ २२ ॥
द्वाभ्यां च वर्मास्त्रपदाक्षराभ्यामङ्गानि कृत्वाप्यवशिष्टवर्णैः |
संव्यापयेदात्मनि संयतात्मा कार्ताक्षराद्यैर्नतिभिर्ध्रुवाद्यैः ॥ २३ ॥
द्वितीयस्वरः आ |
तुरीयस्वरः ई |
षष्ठस्वरः ऊ |
द्वादशस्वरः ऐ |
एतदारूढैरित्यर्थः |
तथा—
हृदुदरनाभिजघनगुह्यपदद्वयमोरजानुजङ्घाख्ये |
मूर्धनि तुङ्गे भ्रुयुतिलोचननासास्यकण्ठबाहौ च ॥ २४ ॥
दशबीजानि प्रणवद्वयमध्यस्थानि प्रविन्यसेच्छिष्टान् |
बिन्द्वन्तिकान् ध्रुवादीनुक्तस्थानेषु प्रविन्यसेदेवम् ॥ २५ ॥
ध्यायेच्च मन्त्रमूर्तिं तात्पर्येणार्चयेनादरात् समाहितधीः |
रक्षायै च भयेभ्यो वाञ्छितसिद्ध्यै धनात्मके सुचिरम् ॥
अव्यात् सर्वभयात् प्रकाशिततनुः प्रद्योतनोद्द्योतितः
स्वर्णस्रक्परिवीतकन्धरधरो रक्तांशुकोष्णीषवान् |
- तुङ्गे शिखायामित्यर्थः |
१ ‘मन्त्रस्थाने स्वतनो प्रविन्यसेदेवम्’ ख. पाठः |
२ ‘प्रभाकरतनुः’ ख. पाठः |
नानाकल्पविभूषितः करसहस्रार्धात्तबाणासनो
बाणात्तार्धसहस्रबाहुरनिशं भूवल्लभो नः प्रभुः ॥ २७ ॥
सप्तद्वीपैकनाथः सवितृसमरुचिः सर्वदुष्टान्तको नः
पायादब्जायताक्षो रथवरनिलयः स्थूलकायोऽतिभीमः |
चापान्तेषु त्रिलोकीं करधृतधनुषां निःस्वनैर्वासयन् यः
स श्रीमान् कार्तवीर्यो निखिलनृपनताङ्घ्र्यम्बुजः क्षिप्रकारी ॥ २८ ॥
एवं स्मरेन्नित्यमतीव भक्त्या समर्चयेद् हैहयवंशनाथम् |
गन्धादिभिर्वैष्णवपीठमध्ये स्वीयाङ्गमूर्त्यष्टकशक्तियुक्तम् ॥ २९ ॥
तस्याङ्गमूर्तयः पञ्च स्फटिकाभा मनोरमाः |
खड्गचर्मधरा वीराः सर्वाभरणभूषिताः ॥ ३० ॥
बाणबाणासनधरा मूर्तयो रक्तरोचिषः |
सर्वाभरणसंयुक्ता ध्येयाः सर्वसमृद्धये ॥ ३१ ॥
चौरमार्यरिसुरारिपदाद्यान् दिक्षु तन्मदविभञ्जनकाख्यान् |
दुष्टदुःखदुरितामयाद्यानाह्वयानभियजेच्च विदिक्षु ॥ ३२ ॥
क्षेमङ्करी वश्यकरी श्रीकरी च यशस्करी |
आयुष्करी तथा प्रज्ञाकरी विद्याकरी तथा ॥ ३३ ॥
धनङ्करी च पूर्वादिदिक्षु पूज्याः सितप्रभाः |
… ॥
वरदाम्बुजलसत्करा रक्तांशुकहारकुण्डलालसिताः |
हैहयनाथमनोज्ञा ध्येयाः सौन्दर्यलालिताः प्रमदाः ॥ ३४ ॥
लोकेशाद्या बहिः पूज्या गन्धपुष्पाक्षतादिभिः |
षोडशैरुपचारैस्तु पूजयेद्यो दिने दिने ॥ ३५ ॥
कार्तवीर्यं महावीर्यं परिचारप्रियं प्रभुम् |
सर्वान् कामानवाप्येह प्राप्यते हरिमन्दिरम् ॥ ३६ ॥
एवं यः पूजयित्वा दिनमनु विधिनैवामुना मन्त्रमुख्यं
जप्याद्भक्त्या स विन्द्याद् बलधनवसुशय्यापुरारोग्यविद्याः |
श्रीमेधाकान्तिपुष्टीधृतिमतिवचसां भाजनं स्यानेन्द्रे-
नारीभिः पूजितः स्यादनुगतभुवनश्चाप्रधृष्यश्च लोकैः ॥ ३७ ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः— तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलमन्त्रेण प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि दत्तात्रेयऋषये नमः |
मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीकार्तवीर्यार्जुनाय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य, मम सर्वाभीष्टसिद्धये जपे विनियोगः इति कृताञ्जलिरुक्त्वा, मूलमन्त्रेण करयोर्व्यापकं विन्यस्य, फ्रांच्रां हृदयाय नमः |
क्लींभ्रीं शिरसे स्वाहा |
ऊंहूं शिखायै वषट् |
क्रैंश्रैं कवचाय हुं |
हुंफट् अस्त्राय फट् ॥ इति पञ्चाङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तास्वङ्गुलीषु विन्यस्य, नेत्ररहितेषु हृदयाद्यस्त्रान्तेषु पञ्चाङ्गेषु च विन्यस्य, ओंकार्तवीर्यार्जुनाय नमः इति सर्वाङ्गे व्यापकं कृत्वा, हृदये ओंफ्रोंओं नमः |
उदरे ओंच्रींओं० |
नाभौ ओंक्लींओं० |
जघने ओंभ्रूंओं० |
गुह्ये ओंआंओं० |
पादयोः ओंह्रींओं० |
ऊर्वोः ओंक्रौंओं० |
जानुनोः ओंश्रींओं० |
१ ‘स्वाष्टाङ्ग’ ग. ‘स्वीयाष्ट’ ख. पाठः |
२ ‘मनोहरा’ ख. पाठः |
जङ्घयोः ओंहुंओं० |
मूर्ध्नि ओंफट्ओं० |
शिखायां ओंकां नमः |
भ्रूमध्ये ओंतं नमः |
श्रुत्योः ओंवीं० |
नेत्रयोः ओंर्यां नमः |
नासायां ओंजुं नमः |
मुखे ओंनां नमः |
कण्ठे ओंयं नमः |
दक्षबाहौ ओंनं नमः |
वामबाहौ ओंमं नमः |
इति विन्यस्य, ध्यानाद्यात्मपूजान्ते प्रागुक्तं वैष्णवं पीठमभ्यर्च्य, तत्र देवमावाह्याङ्गार्चान्तं प्राग्वत् कृत्वाष्टदलेषु देवाग्रादिप्रादक्षिण्येन दिग्दलेषु— चौरमदविभञ्जनाय नमः |
मारीमदविभञ्जनाय० |
अरिमदविभञ्जनाय० |
सुरारिमदविभञ्जनाय० |
विदिग्दलेषु— दुष्टमदविभञ्जनाय नमः |
दुःखमदविभञ्जनाय० |
दुरितमदविभञ्जनाय० |
आमयमदविभञ्जनाय० |
इति सम्पूज्य, दलाग्रेषु— ओंक्षेमङ्कर्यै नमः |
वश्यकर्यै० |
श्रीकर्यै० |
यशस्कर्यै० |
आयुष्कर्यै० |
प्रज्ञाकर्यै० |
विद्याकर्यै० |
धनकर्यै० |
इति देवाग्रादि प्रादक्षिण्येन सम्पूज्य, तद्बहिश्चतुरस्रे प्राग्वल्लोकपालांस्तदस्त्राणि च सम्पूज्य धूपदीपादिसर्वं प्राग्वत् कुर्यादिति |
तथा—
इत्थं ध्यात्वा मन्त्रवर्यं प्रजप्य लक्षावृत्त्या मन्त्रवित् प्राप्तदीक्षः |
नद्यास्तीरे गुर्वनुज्ञापूर्वं पश्चात् कुर्याच्चौरपीडाप्रयोगान् ॥ ३८ ॥
कुम्भोदकासिक्ततनुः प्रजप्य मन्त्रेण होमं प्रकरोति मन्त्री |
पयोन्धसाग्नौ तिलतण्डुलैर्वा दशांशमानं सघृतैश्च मन्त्री ॥ ३९ ॥
इति |
एष लक्षजपः कृतयुगपरः |
कलावेतच्चतुर्गुणजपः कार्यः |
इति प्राग्वत्तर्पणं यथावत्कुर्यादिति |
तथा—
(एवं सिद्धमनुर्नरः सुविदितान् कुर्यात् प्रयोगान् प्रिये)
वश्यादीन् विधिवद्विशिष्टचरितश्चौरापहत्यै भृशम् |
दुष्टानामपि वक्ष्यमाणविधिना मन्त्रैर्हुतैस्तर्पण-
ध्यानैर्मन्त्रविशेषकैश्च मतिमान् गुर्वाज्ञया तत्परः ॥ ४० ॥
लिखेदष्टदलं पद्मं कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् |
वृत्तं बहिर्भूपुराढ्यं वज्राष्टकविभूषितम् ॥ ४१ ॥
तद्बीजं कर्णिकामध्ये साध्याख्याकर्मसंयुतम् |
लिखेत् समीरबीजं च सहतारगतं प्रिये ॥ ४२ ॥
सवाग्भवं च पूर्वादिपत्रेषु विलिखेत्ततः |
सवर्मान्तानि बीजानि शिष्टार्णानन्तरालके ॥ ४३ ॥
केसरेषु स्वरानूष्मवर्णयुक्तान् समर्पयेत् |
वृत्तं प्रवेष्टयेदर्णैः कादिभिश्चोष्मवर्जितैः ॥ ४३ ॥
भूमिकोणचतुष्केऽथ भूतवर्णान् समर्पयेत् |
संस्थाप्य विधिवत् प्रज्ञः कलशं सम्यगर्चयेत् ॥ ४५ ॥
तोयाभिषेकः कर्तव्यो नृणामीहितसिद्धये |
वन्ध्यायाः पुत्रसम्प्राप्त्यै दीक्षायै (यशसे) चायुषे तथा ॥ ४६ ॥
धनार्थं रोगनाशाय चौरशान्त्यै विशेषतः |
वश्याय च हितार्थं वाक्सिद्ध्यै वाणिज्यसिद्धये ॥ ४७ ॥
तद्यन्त्रारूढकुम्भाम्बुनाभिषिक्तस्य सुन्दरि |
किं न सिध्यति लोकेऽस्मिन् कामिनां मनसेप्सितम् ॥ ४८ ॥
तद्यन्त्रस्थापनाद्राज्यं ग्रामं पुरमथापि वा |
रक्षयेच्चाभितोऽरिभ्यो मनुः रोगविषादितः ॥ ४९ ॥
(सर्वभूतादिसन्त्रासकृदेतन्नगनन्दिनि |
) न प्रकाश्यं हि मूर्खाय स्तेनाय पिशुनाय च ॥ ५० ॥
गुरुप्रियाय धीराय दान्ताय शुद्धचेतसे |
ईर्ष्याद्वेषविहीनाय देयं स्वाचारशालिने ॥ ५१ ॥
हिंसारतान् दुष्टचेतान् द्वेषयेच्च परस्परम् |
कर्षयेद्भ्रामयेच्चौरान् दमयेच्च ज्वरादिकान् ॥ ५२ ॥
१ ‘लिखेत्’ ख. पाठः |
२ ‘च विशां वाणिज्य’ ख. पाठः |
३ ‘महते तथा |
प्रकाश्यमेतद्यन्त्रं हि मन्त्रं च परमेश्वरि |
मोहयेद् क्षोभयेन्मन्त्री मारयेच्चाटयेदरीन् |
एतेन वशयेत् क्षिप्रं द्वेषयेच्च परस्परम्’ ख. पाठोऽधिकः |
तत्तद्बीजार्पणाद् देवि क्षिप्रं सिध्यन्ति मन्त्रिणः |
बहुनोक्तेन किं देवि मन्त्रोऽयमखिलार्थदः ॥ ५३ ॥
इति ॥ अस्यार्थः— यथोक्तलक्षणमष्टदलकमलं कृत्वा, तद्बहिर्वृत्तं तद्बहिरष्टवज्रयुक्तं चतुरस्रं च कृत्वा, तत्कर्णिकायां ससाध्यं कार्तवीर्यबीजं यमिति वायुबीजं वाग्भवं च प्रणवोद्धरे विलिख्य, तत्केसरेषु द्वन्द्वशः स्वरान् शषसह इति वर्णांश्चैकैकशो द्विरावृत्त्या विलिख्य, पूर्वादिदलेषु द्वितीयबीजादिहुंबीजान्तानि अष्टौ बीजानि प्रतिदलमेकैकशो विलिख्य, अन्तिमदल एव फट्कारं (विलिख्यावशिष्टानवान्तराले विलिख्य, तद्बहिर्वृत्तद्वयं कृत्वा तद)न्तरालवीथ्यां ककारादिक्षकारान्तैः शषसहवर्जितैरावेष्ट्य, चतुरस्रस्य कोणचतुष्टये तत्तत्कार्योपयोगिनो भूतवर्णान् दश दश विलिख्य, तत्र दीक्षोक्तविधिना कुम्भं संस्थाप्य, तत्र देवमावाह्य साङ्गं सावरणं सम्पूज्य, मूलमष्टोत्तरसहस्रं तत्कुम्भं स्पृशञ्जपित्वा तत्कुम्भजलेनाभिषेकादुक्तफलसिद्धिर्भवतीति |
भूतवर्णास्तु— शान्तौ (ऋॠऔघझढधभवस इति जलवर्णा दश लेख्याः |
वश्याकर्षणे तु इईएखछठथफरक्ष इत्यग्निवर्णा दश लेख्याः |
स्तम्भने उऊओगजडदबलळ इति भूमिवर्णा दश लेख्याः |
उच्चाटने अआऐकचटतपयष इति वायुवर्णा) दश लेख्याः |
विद्वेषमारणयोः ऌॡअंङञणनमशह इत्याकाशवर्णा दश लेख्या इति |
(अत्र भूतवर्णलेखनप्रकारस्तु आग्नेयकोणादारभ्य प्रादक्षिण्येन चतुर्षु कोणेषु द्वित्रिक्रमेण विभज्य दशवर्णान् लिखेदिति सम्प्रदायः) |
तथा—
कृतवीर्यात्मजस्याथ मन्त्रभेदान् हि मन्त्रिणः |
हिताय देवि वक्ष्यामि दशधैकोऽपि विद्यते ॥ ५४ ॥
कार्तवीर्यस्य मन्त्राणामृषिरेकः स्मृतः पुरा |
दत्तात्रेयो महाप्राज्ञः साक्षान्नारायणांशजः ॥ ५५ ॥
देवता च स्वयं प्रोक्तो मन्त्रभेदेषु सुन्दरि |
असौ चक्रहरेरंशादुत्पन्नो हैहयान्वये ॥ ५६ ॥
आज्ञया देवदेवस्य सर्वदुष्टप्रशान्तये |
यस्मिन् गर्जति दैत्येन्द्रस्त्रीणां गर्भा बलाद्भृशम् ॥ ५७ ॥
प्रच्यवन्ति स चक्राख्यो हरिरासीत् क्षितौ स्वयम् |
कृतवीर्यस्य भार्यायां माहिष्मत्यां पुरोत्तमे ॥ ५८ ॥
रेवातीरे समुत्पन्नो नाम्नार्जुन इतीरितः |
दत्तात्रेयात् प्राप्तविद्यस्तत्प्रियश्च द्विजप्रियः ॥ ५९ ॥
राजराजो महातेजाः सहस्रकिरणोपमः |
सहस्रबाहुर्दोर्दण्डः स विष्णोरंशसम्भवः ॥ ६० ॥
शीघ्रगामी महावीर्यः सर्वदुष्टान्तकः प्रभुः |
सर्वदा सर्वदृष्टः पुरस्थो बहुरूपवान् ॥ ६१ ॥
सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं तपोबलपराक्रमैः |
दमयन् सर्वदुष्टान् यो ररक्ष स हरिः स्वयम् ॥ ६२ ॥
एकस्य मूलमन्त्रस्य दशधास्य महात्मनः |
कार्तवीर्यस्य वक्ष्यामि भेदांश्च शृणु सुन्दरि ॥ ६३ ॥
छन्दोभेदांश्च देवेशि ध्यानभेदांश्च तत्त्वतः |
कार्तस्यादौ तस्य मूलं जपेत् सर्वार्थसिद्धये ॥ ६४ ॥
दशाक्षरविधानेन अवशिष्टाक्षरान् प्रिये |
मूलबीजं च चामुण्डाबीजयुक्तं नवाक्षरम् ॥ ६५ ॥
जपेत् संस्तम्भनायाशु चौराणां वसुहारिणाम् |
मूलेन सह मच्छत्रुबीजं देवि नवाक्षरम् ॥ ६६ ॥
प्रजपेन्नरनारीणां नृपाणां मोहनाय च |
स्वमूलं चैव रावर्णसहितं तु नवाक्षरम् ॥ ६७ ॥
(भ्रामणोच्चाटनद्वेषमारणाय जपेद्बुधः |
मन्त्री स्वमूलं मायाबीजयुक्तं नवाक्षरम् ॥ ६८ ॥
पापक्षयाय वश्याय मोहनाय शुभाय च |
स्वमूलं पाशबीजेन युक्तं देवि नवाक्षरम्) ॥ ६९ ॥
आकर्षणाय चौराणां क्षिप्रं देवि न संशयः |
(स्वमूलं मायया चैव सहितं तु नवाक्षरम् ॥ ७० ॥
उच्चारयेच्च दुष्टानां हिंसापैशुन्यचेतसाम् |
स्वबीजं पाशबीजेन सहितं तु नवाक्षरम् ॥ ७१ ॥
नरनारीनृपाणां च वश्यकृद्भवति ध्रुवम्) (जपकम्) |
मूलमङ्कुशबीजेन पुटितं तु नवाक्षरम् ॥ ७२ ॥
वाक्स्तम्भनाय गमनस्तम्भनाय जपेत् क्षणात् |
वर्मास्त्राक्षरयोर्मध्यगतं मूलं नवाक्षरम् ॥ ७३ ॥
जपेदुन्मादनायाशु स्तम्भनायारिमोहनम् |
वृक्षाग्रस्थितचौराणां स्तम्भनाय विशेषतः ॥ ७४ ॥
मूर्धसंस्फोटनायालं चौराणां देव्यसंशयः |
स्वबीजं कमलाबीजपुटितं तु नवाक्षरम् ॥ ७५ ॥
यो जपेदब्दमात्रेण स स्याद्वैश्रवणोपमः |
मूलं वाग्भवबीजेन यो जपेद्वत्समात्रकम् ॥ ७६ ॥
मन्त्रवर्णैस्तु सर्वैर्वा स कवित्वमवाप्नुयात् |
एतदेकमपि प्रोक्तं दशधाङ्गप्रभेदतः ॥ ७७ ॥
तेषामन्यन्महामन्त्रं प्रोक्तमेतद् दशाक्षरम् |
तस्य च्छन्दो विराट् अत्र शेषाणां शृणु तत्त्वतः ॥ ७८ ॥
एकादशाक्षराः सर्वे शेषास्तव समीरिताः |
शेषाणां त्रैष्टुभं प्रोक्तं मुनिभिर्वेदवादिभिः ॥ ७९ ॥
सर्वेषां कार्तवीर्यस्य मन्त्राणां जपकर्मणि |
आदौ तारेण संयोज्य जप्तव्यास्तु मनवश्च ॥ ८० ॥
एकस्येत्याद्येत्यन्तैः षोडशभिः श्लोकैः कार्तवीर्यस्य मन्त्रभेदांश्छन्दोभेदांश्चाह— तत्र तस्यबीजं फ्रों इति कार्तवीर्यबीजम्, एतत्तु दशस्वपि भेदेषु ज्ञेयम् |
चामुण्डाबीजं च्रीं इति |
मच्छत्रुर्मम शिष्यशत्रुः कामस्तद्बीजं क्लीं इति |
रावर्णं भ्रूं इति |
माया ह्रीं |
पाशः आं |
अङ्कुशः क्रौं |
वर्म हुं |
अस्त्रं फट् |
कमला श्रीं |
वाग्भवं ऐं |
अत्र “मूलमङ्कुशबीजेन पुटितं तु” इत्यत्र मूलकार्तान्तरयोर्मध्येऽङ्कुशबीजं द्वयमिति तु शब्दार्थः |
अन्यथा एकादशाक्षरत्वासम्भवात् ॥ “वर्मास्त्राक्षरयोर्मध्यगतं मूलं नवाक्षरम्” इत्यत्र मूलनवाक्षरयोर्मध्ये हुंबीजं तथैव फट्कारं च पृथक् पृथग्योज्यमित्यर्थः |
अन्यथा दशविधत्वासम्भवादित्यर्थः |
वाग्भवादिस्तु दशभेदाद्बहिर्भूतः, अतएव सर्वैर्वा इत्युक्तं, सर्वैर्विंशतिभिर्वर्णैः, एकोनविंशतिवर्णादौ संयोज्य जपेदित्यर्थः |
तथा—
यन्त्रं च दशमन्त्राणां पूर्वोक्तं विलिखेद्बुधः |
कर्णिकायां लिखेन्मूलं दशपत्रे दशाक्षरान् ॥ ८१ ॥
(दशाक्षरप्रयोगे च मूलं मध्यदले तथा |
लिखेद्गुरूपदेशेन शेषं पूर्ववदाचरेत्) ॥ ८२ ॥
अस्यार्थः— तत्र यथोक्तलक्षणं दशदलकमलं कृत्वा, तद्बहिरष्टवज्रयुक्तं चतुरस्रं च कृत्वा तत्कर्णिकायां ससाध्यं मूलबीजं प्राग्वद्विलिख्य, तत्केसरेषु द्वन्द्वशः स्वरानष्टौ अष्टसु कमलकेसरेषु नवमे शष दशमे सह इति विलिख्य दशपत्रेषु कार्तादिनवाक्षराणि नवसु पत्रेषु दशमे पुनर्मूलबीजमिति सम्प्रदायः |
एष एव गुरूपदेशः |
इति दशवर्णान् विलिख्य शेषमन्यत् सर्वं पूर्वोक्तयन्त्रवद्विलिखेत् इत्यतः यन्त्रमुक्तफलदं भवति |
एतद्दशाक्षरमन्त्रस्य यन्त्रम् |
अन्ययन्त्रेषु तन्मध्ये (प्राग्वन्मूलं ससाध्यं विलिख्य तदनु तथैव केसरेषु) प्राग्वत् स्वरान् शषसहसहितान् विलिख्य (पत्रेषु चावशिष्टदशवर्णान् विलिख्य) शेषं प्राग्वद्विलिखेदिति |
तथा—
पूजायां पूर्वसम्प्रोक्तावरणैः सम्यगर्चयेत् |
तारादिविंशत्यर्णामिदं पूजयेत् प्रयतोऽनिशम् ॥ ८३ ॥
मन्त्रं गुर्वाज्ञया देवि स सर्वार्थानवाप्नुयात् |
कार्तवीर्यस्य मन्त्राणां प्रयोगो वर्ण्यतेऽधुना ॥ ८४ ॥
हिताय मन्त्रिणां होमः सर्वकामार्थसिद्धये |
गौरवे कर्मणि चरेदरहद्रव्ययष्ट्यादिभिः ॥ ८५ ॥
होमं रात्रौ वक्ष्यमाणद्रव्यैर्देवि सदाक्षिणैः |
लाघवे च लघुद्रव्यैर्ज्ञात्वा सम्यक् समाचरेत् ॥ ८६ ॥
कल्पोक्तसर्वकार्याणां यद्वाञ्छति सदा प्रिये |
सम्पूज्येद्गुरुं भक्त्या द्रव्यैश्चास्य समीहितैः ॥ ८७ ॥
१ ‘समं सर्वैः’ ख. पाठः |
अन्नदानैर्द्विजान् भक्त्या प्रीणयेत् सर्वकर्मसु |
वस्त्राद्यैरात्महितवित् प्रारभेत् सर्वकर्म च ॥ ८८ ॥
विप्राणां वचनैः कुर्यात् कर्माणि कमलेक्षणे |
सितसर्षपहोमेन मारयेद्रिपुमात्मनः ॥ ८९ ॥
कार्पासलशुनारिष्टविषवृक्षदलैस्तथा |
कनकैर्होमयेच्चौरान् स्तम्भयेन्मोहयेत् तथा ॥ ९० ॥
विभीतजैः खादिरोत्थैः समिद्भिश्चाटयेच्चिरम् |
निम्बैर्विद्वेषयेन्मन्त्री चाकर्षेन्मधुरत्रयैः ॥ ९१ ॥
नीलोत्पलैश्च वशयेत् तत्क्षणाद्भुवनत्रयम् |
पद्मैः साज्यैः श्रिये होमः स्यात् तथा सुमहान् वशः ॥ ९२ ॥
तिलहोमेन पापानि व्यपोहेद् गोघृतेन वा |
तिलतण्डुललोणाग्नलाजसिद्धार्थमिश्रितैः ॥ ९३ ॥
मधुराक्तैर्हुनेदेतैर्वश्यार्थाय च तत्क्षणात् |
लोणैश्च सर्ववर्णानां वश्यार्थं पावके हुनेत् ॥ ९४ ॥
सर्वसिद्ध्यै च दूर्वाभिः पयोभिश्च तथायुषे |
लक्ष्म्यै दूर्वामृताह्वापामार्गार्कसमिदादिभिः ॥ ९५ ॥
होमो रोगविमुक्त्यर्थं ग्रहशान्त्यै तथायुषे |
वटोदुम्बरबिल्वानां समिद्भिरभिवृद्धये ॥ ९६ ॥
हुनेद्धनाप्तये वापि क्षीराज्याक्तैर्विशेषतः |
केवलेनैव पयसा हुनेद्गोकुलवृद्धये ॥ ९७ ॥
ब्रह्मवृक्षसमिद्भिश्च ब्रह्मवर्चःसमृद्धये |
अश्वत्थैर्मनसः शान्त्यै प्लक्षैः सन्ततिवृद्धये ॥ ९८ ॥
भूतशान्त्यै गुग्गुलुभिः स्त्रीवश्याय प्रियङ्गुभिः |
पुष्पैर्हुनेच्च वश्यार्थी तत्तद्वर्णैर्मनोहरैः ॥ ९९ ॥
शालिहोमेन भूमान् स्यादद्भैरन्नादिमान् भवेत् |
गोरोचनागोमयाभ्यां सेनायाः स्तम्भनं भवेत् ॥ १०० ॥
होमेन देवि शत्रूणां गोमूत्रेण विशेषतः |
कार्पासगृहधूमादिपादपांसुविमिश्रितैः ॥ १०१ ॥
तीक्ष्णवृक्षसमिद्भिश्च हुनेन्निशि निशातधीः |
अङ्गनाशाय चौराणां विद्वेष्ट्यै मारणाय च ॥ १०२ ॥
सर्पनिर्मोककनकसिद्धार्थहवनक्रिया |
लवणैः सह चौराणां कुलनाशाय तच्चरेत् ॥ १०३ ॥
सर्पनिर्मोकः सर्पमुक्तत्वक् |
तर्पयेच्च दशांशेन शुद्धतोयेन नित्यशः |
हुतसंख्या च साहस्रं सहस्रादयुतान्तका ॥ १०४ ॥
लघुगौरवकार्येषु विचार्य निपुणश्चरेत् |
पुष्ट्यर्थं होमः प्रयोगोक्तद्रव्यैः साज्यैर्विधीयते ॥ १०५ ॥
रोगशान्त्यायुषे तद्वद्वश्याय मधुरैः सह |
मारणद्वेषणोच्चाटस्तम्भमोहनकर्मसु ॥ १०६ ॥
तीक्ष्णतैलयुतैर्द्रव्यैर्माहिष्याज्ययुतैस्तथा |
यथेष्टविषयुक्तैर्वा चरेत् कर्माज्ञया गुरोः ॥ १०७ ॥
एवं षट्कर्म सम्प्रोक्तं मनुनानेन सुन्दरि |
हिताय मन्त्रिणां सम्यग् हैहयाधिपतेर्विभोः ॥ १०८ ॥
मन्त्रसिद्धस्य सिध्यन्ति कर्माण्येतानि तत्त्वतः |
यस्यासिद्धो मनुर्धीमान् स पुमान्नाचरेत् क्रियाम् ॥ १०९ ॥
न सिध्यति ह्यसिद्धस्य कल्पोक्तं कर्मणां फलम् |
सदा वैदिकजप्तस्य शुद्धस्य ब्राह्मणस्य च ॥ ११० ॥
न्यायागतमनोः किञ्चित् क्रियायामपि प्रसिध्यति |
तस्मात् सदाचारवता गुरुभक्तेन सुन्दरि ॥ १११ ॥
जप्तव्यो मन्त्रतीर्थो हि पुरुषेण मनूत्तमः |
रक्षितुं पुरराष्ट्रादीन् स्त्रीबालादीन् स मन्त्रवित् ॥ ११२ ॥
गोब्राह्मणवरांश्चापि स्वात्मानं च विशेषतः |
कुर्यात् प्रयोगान् विधिवन्मारणादीनपि प्रिये ॥ ११३ ॥
सर्वथा चौरजातीनां मारणान्नास्ति पातकम् |
यदि स्यात् प्राणिहनना न्यायमेतैन नाशयेत् ॥ ११४ ॥
१ ‘विद्विष्ट्यै’ ख. पाठः |
अन्नगोभूमिदानाद्यैराज्यहोमैश्च मन्त्रवित् |
व्यपोहेच्चौरहत्याद्यं प्राणायामजपादिभिः ॥ ११५ ॥
जपेच्च देवीं गायत्रीं सर्वपापापनुत्तये |
सहस्रं नित्यशो देवीं सर्वरक्षार्थमात्मनः ॥ ११६ ॥
गायत्रीं जपमानस्य द्विजातेः संयतात्मनः |
किमसाध्यं प्रयोगेषु वैदिकेषु विशेषतः ॥ ११७ ॥
गायत्रीजापकं भक्त्या ब्राह्मणं सुसमाहितम् |
न स्पृशन्ति महात्मानं पापहत्यादयोऽपि च ॥ ११८ ॥
किं पुनर्भूतादयः सर्वे घोरा रुधिरभोजनाः |
तस्माज्जपेच्च गायत्रीं प्रयोगादौ समाहितः ॥ ११९ ॥
प्रयोगान्ते च गायत्रीं नियतः सर्वकर्मणि |
अन्यानपि प्रवक्ष्यामि मन्त्रान् क्षिप्रप्रसाधकान् ॥ १२० ॥
कृतवीर्यात्मजस्यात्मभूतान् देवि शृणुष्व तान् |
यैः कुर्युः पुरराष्ट्राणां रक्षणं सिद्धमन्त्रिणः ॥ १२१ ॥
मन्त्रैस्तैैरपि भवेच्च रक्षा चाभिर्जलादिभिः |
ताराग्निजाययोर्मध्ये नमः कार्ताक्षरान् वदेत् ॥ १२२ ॥
वीर्यार्जुनाय हुंफट् च ऋष्याद्याश्च पुरोदिताः |
चतुर्दशार्णो मन्त्रोऽयमनेनाङ्गं समाचरेत् ॥ १२३ ॥
तारः प्रणवः |
अग्निजाया स्वाहाकारः |
सुगममन्यत् |
तारेण नतिना सप्तवर्णैर्वर्मास्त्रषड्द्वयैः |
कुर्यात् पञ्चाङ्गकं मन्त्री ध्यायेत् पूर्वोक्तमार्गतः ॥ १२४ ॥
ओं हृदयं |
नमः शिरः |
कार्तवीर्यार्जुनाय शिखा |
हुंफट् कवचं |
स्वाहा अस्त्रम् |
नमोऽन्ते कार्तवीर्यः पूर्वं स्याच्चेद्भगवते पदम् |
तदाष्टादशवर्णः स्यान्मनुरेष मनूत्तमः ॥ १२५ ॥
“ओं नमो भगवते कार्तवीर्यार्जुनाय हुंफट् स्वाहा” इति |
मूलमन्त्रेण पञ्चाङ्गं कुर्यात् पूर्ववदेव तु |
सतारनतिनैव स्यात् तदा हृदयमम्बिके ॥ १२६ ॥
ओं नमः हृदयं |
भगवते शिरः |
सप्तभिः शिखा |
द्वाभ्यां कवचं |
द्वाभ्यामस्त्रं |
ध्यानं पूर्वोक्तमेव |
यन्त्रं लिखेच्च चौराणां मारणादिषु मन्त्रवित् |
षट्कोणमध्ये तद्बीजं लिखेत् कोणषडक्षरम् ॥ १२७ ॥
लिखेच्च द्वादशदले शिष्टान् स द्वादशाक्षरान् |
स्वरवेष्टितषट्कोणं कादिभिर्वृत्तपञ्चकम् ॥ १२८ ॥
भूताक्षरबहिःकोणं भूतमण्डलवेष्टितम् |
तत्तत्कार्यवशाद् देवि तत्तन्मण्डलमालिखेत् ॥ १२९ ॥
ताले च फलके कुड्यमूले चौरकृते बिले |
विलिखेत् सर्वसम्पत्यै चौराणां स्तम्भनाय च ॥ १३० ॥
एतद्यन्त्रं मन्त्रजप्तं स्थापितं यत्र कुत्रचित् |
भयानि न भवन्त्यत्र देशे देव्यखिलानि च ॥ १३१ ॥
ताले तालपत्रे ॥ अथैतद्यन्त्ररचनाप्रकारः— द्वादशदलं पद्मं विरच्य, तत्कर्णिकायां वृत्तद्वयवेष्टितं षट्कोणं कृत्वा तन्मध्ये कार्तवीर्यबीजं ससाध्यं विलिख्य, षट्सु कोणेषु मूलमन्त्रस्य “ओंनमो भगवते” इति षड्वर्णान् सबिन्दून् विलिख्य, षट्कोणाद्बहिर्वृत्तद्वयान्तराले षोडशस्वरैरावेष्ट्य, द्वादशदलेषु शिष्टद्वादशार्णान् सबिन्दून् विलिख्य, प्राग्वत्तत्तत्कार्योपयोगीनि भूताक्षराणि चतुरस्रकोणेषु विलिख्य तद्बहिस्तत्तद्भूतमण्डलं विलिखेत्, उक्तफलसिद्धिर्भवति ॥ तथा मन्त्रान्तरम्—
महावीर्यमनुर्नाम कार्तवीर्यस्य वक्ष्यते |
स्मरणादपि नश्यन्ति तस्य चौरकुलादयः ॥ १३२ ॥
नमो भगवते प्रोच्य श्रीकार्तार्णान् समुद्धरेत् |
वीर्यार्जुनायेति ततः सर्वदुष्टान्तकाय च ॥ १३३ ॥
तपोबलपदस्यान्ते पराक्रममितीरयेत् |
परिपालितसप्तद्वीपाय सर्वपदं ततः ॥ १३४ ॥
राजन्यचूडामणये महाशक्तिमते तथा |
सहस्रदलनायान्ते हुंफडित्युच्चरेदिदम् ॥ १३५ ॥
चतुःषष्ट्यक्षरो मन्त्रो वाञ्छितार्थप्रसाधकः |
… ॥
अयमपि मन्त्रः प्रणवादिरिति ज्ञेयः |
चतुःषष्ट्यक्षर इत्यायुक्तत्वात् |
ऋष्याद्याश्च हुताद्याश्च पूर्वोक्तास्तु स्मृताः प्रिये |
जपश्चायुतसंख्यः स्याच्छन्दोऽस्य त्रिष्टुबुच्यते ॥ १३६ ॥
राजन्यचक्रयुतवर्तिं च वीरशूरमाहिष्मतीपतिपदैश्च चतुर्थियुक्तैः |
रेवाम्बुलीलपरिदृप्त-पदेन कारागेहप्रबाधितदशास्य-पदेन चाङ्गम् ॥ १३७ ॥
राजन्यचक्रवर्तिने हृत् |
वीराय शिरः |
शूराय शिखा |
माहिष्मतीपतये कवचं |
रेवाम्बुलीलापरिदृप्ताय नेत्रं |
कारागेहप्रबाधितदशास्याय अस्त्रं |
तथा—
एवं कृत्वा षडङ्गं नृपकुलतिलकं कार्तवीर्यं महान्तं
ध्यायेद्रेवातटस्थं युवतिभिरभितः क्रीडमानं मदान्धम् |
मज्जन्तं नग्नरूपं प्रमुदितमनसं लोलरक्तायताक्षं
हस्ताब्जैः स्वैः सहस्रैर्भृशपरिविततै रुन्धमानं जलौघान् ॥ १३८ ॥
एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री मन्त्रवर्यमनुत्तमम् |
सर्वार्थसिद्ध्यै सम्यक् च वश्यायाशु विशेषतः ॥ १३९ ॥
जले भयं यदि स्याच्चेत् तदैवं संस्मरेद् बुधः |
अन्यथा वक्ष्यते ध्यानं राज्यैश्वर्यसमृद्धये ॥ १४० ॥
माहिष्मत्यां महात्मा कनकमणिगणालङ्कृताङ्गं सभाया-
मासीनं मन्त्रिमध्ये रविरुचिविलसद्रत्नपीठे प्रसन्नम् |
ध्यायेत् सर्वैर्बाहुदण्डैर्धृतशरनिकरेष्वासवर्मासिपाश-
प्रासाद्यैः सर्वसिद्ध्यै सकलदुरितचौरापहत्यै च लक्ष्म्यै ॥ १४१ ॥
परचक्रभये प्राप्ते तावद्राज्ञो महात्मनः |
अथवा वक्ष्यते ध्यानं रक्षायै वाशु सर्वदा ॥ १४२ ॥
दशशतहययुतरथवरनिलयं त्रैलोक्यभीषणं ध्यायेत् |
मध्याह्नार्कसमानं गर्जन्तस्तर्जयन्तं परबलान् ॥ १४३ ॥
दोर्दण्डमण्डलैरायुधमण्डलान् आक्षिपन्तमाशुघसम् |
कुण्डलमण्डितगण्डं खण्डितसर्वारिमण्डलं मन्त्री ॥ १४४ ॥
नानायुधनिकरधरैः पदातिभिर्वेष्टितं तथा रथिभिः |
अभितो गजयूथयुतैर्हयसादिभिरल्ल्वरैश्च पर्यङ्कैः ॥ १४५ ॥
ध्यात्वा यो वै मन्त्रमिति प्राङ्मुखो जपेन्नियतः |
स तु सकलवाञ्छितार्थान्मासेन लभेदयत्नवानपि च ॥ १४६ ॥
यन्त्रं चास्योल्लिखेद् देवि सर्वकामार्थसिद्धये |
आदौ चतुर्दलं पद्मं लिखेदष्टदलं ततः ॥ १४७ ॥
तद्बहिः षोडशदलं द्वात्रिंशद्बहिर्दलम् |
कर्णिकायां लिखेद्बीजं कार्तवीर्यस्य भूपतेः ॥ १४८ ॥
१ ‘प्रसिद्ध्यै’ ख. पाठः |
२ ‘प्रत्याशासेन’ ख. पाठः |
३ ‘स्पोततो’ ख. पाठः |
वेदादिनतिमध्यस्थं साध्यनाम च दिग्दले |
दलाष्टके द्विशो लिख्यान्मन्त्रार्णान् बिन्दुसंयुतान् ॥ १४९ ॥
षोडशारदले लिख्यात् कामराजमनूत्तमम् |
द्वात्रिंशतिदले तस्यानुष्टुबर्णान् समालिखेत् ॥ १५० ॥
एकैकशो बहिर्मालामन्त्रेण तत्प्रवेष्टयेत् |
तद्बहिः कादिभिर्वीतं प्रतिलोमानुलोमतः ॥ १५१ ॥
कंखंगंघं महाबीजैश्चतुर्भिः पूजयेत् सुधीः |
चतुर्दलान्तराले तु चंछंजंझं पुनस्तथा ॥ १५२ ॥
टंठंडंढं महाबीजैः तंथंदंधं पुनस्तथा |
पंफंबंभं महाबीजैः यंरंलंवं पुनस्तथा ॥ १५३ ॥
शंषंसंहं पुनश्चैभिरेतैर्बीजैः समाहितः |
द्विरावृत्त्या लिखेद् देवि बहिर्वै भूतमण्डले ॥ १५४ ॥
भूताक्षराणि विलिखेत् तत्तत्कार्यार्थमाश्रये |
एतद्यन्त्रस्य माहात्म्यं को नु जानाति पार्वति ॥ १५५ ॥
किमु देवादयः सर्वे सुरासुरनमस्कृते |
अहं जानामि विष्णुश्च दत्तात्रेयश्च तद्गुरुः ॥ १५६ ॥
प्रभावमस्य देवेशि यन्त्रस्याखिलभूपतेः |
तद्यन्त्रधारकं दृष्ट्वा भीता भूतादिवैरिणः ॥ १५७ ॥
चोररोगादयश्चापि प्रद्रवन्ति न संशयः |
स्वर्णपत्रस्थितं यन्त्रमेतत् सर्वार्थदं क्षणात् ॥ १५८ ॥
विश्वैश्वर्यप्रदं विश्वमोहनं क्षोभकारकम् |
राजते विलिखेत्तद्राज्यलाभाय मन्त्रवित् ॥ १५९ ॥
ताम्रे च सर्वरक्षायै फलके चाम्बरेऽपि वा |
भित्तौ वा सर्ववश्याय भूर्जपत्रे समालिखेत् ॥ १६० ॥
चन्दनागरुकर्पूररोचनाकुङ्कुमोशीरकैः |
लाक्षामृगमदाद्यैश्च विलिखेद् वश्यकर्मसु ॥ १६१ ॥
लिखेदष्टविषेणाथ मारणादिषु कर्मसु |
अष्टगन्धेन वा देवि गुर्वनुज्ञापुरःसरम् ॥ १६२ ॥
कारस्करस्य फलके तथा वैकङ्कतोद्भवे |
अक्षजे चाथ पाषाणे शरावे वा समाहितः ॥ १६३ ॥
एतद्यन्त्रं ध्वजाग्रस्थं युध्यमानस्य शत्रुभिः |
एतद् दृष्ट्वारयः सर्वे प्रद्रवन्ति न संशयः ॥ १६४ ॥
यत्र यत्र स्थितं यन्त्रं तत्र तत्र जयो भवेत् |
नागाश्च नागकन्याश्च यक्षिण्यश्च सुराङ्गनाः ॥ १६५ ॥
नरनारीनृपगणा दृष्ट्वा तद्यन्त्रधारिणम् |
आगत्य दृष्ट्वा मोहेन तस्मै दद्युश्च वाञ्छितम् ॥ १६६ ॥
तद्यन्त्रकलशासेकाद्वन्ध्या पुत्रं प्रसूयते |
राजाभिषिक्तो भवति शत्रुनिर्गतवानपि ॥ १६७ ॥
त्रैलोक्यमपि चानेन रक्षयेत्तु समाहितः |
बहुना किमिहोक्तेन यन्त्रमेतदनुत्तमम् ॥ १६८ ॥
सर्वकार्यार्थदं नृणां कुर्यान्मन्त्री विचक्षणः |
… ॥
इति ॥ अथैतद्यन्त्ररचनाप्रकारः— तत्र प्रथमं चतुर्दलकमलं विलिख्य तद्बहिरष्टदलं तद्बहिः षोडशदलं तद्बहिर्द्वात्रिंशद्दलम् इति कमलचतुष्टयं कृत्वा, तत्कर्णिकायां ससाध्यं कार्तवीर्यबीजं विलिख्य, चतुर्दलेषु— “ओं अमुकं मे वशमानय नमः” इति प्रतिदलं विलिखेत् |
अत्र वशमित्युपलक्षणं स्तम्भय मोहय द्वेषयेत्यादि स्वेष्टकर्मपदं लिखेत् |
ततोऽष्टदलेषु विंशत्यक्षरमूलमन्त्रस्य प्रणवमूलबीजनमःपदात्मकाक्षरचतुष्टयं विहाय द्वितीयबीजादि नाय नम इत्यन्तान् षोडशवर्णान् सबिन्दून् द्विशो द्विशः प्रतिदलं विलिख्य, (तद्बहिः षोडशदलेषु प्रतिदलं कामबीजमालिख्य तद्बहिर्द्वात्रिंशद्दलेषु एकैकशो वक्ष्यमाणानुष्टुब्मन्त्रवर्णान् विलिख्य,) तद्बहिर्वृत्तद्वयान्तराले पूर्वोक्तचतुःषष्ट्यर्णमालामन्त्रेण संवेष्ट्य, तद्बहिर्वृत्तत्रयान्तरालगतवीथीद्वयान्तर्गतवीथ्यां
१ ‘कीर्तिं’ ख. पाठः |
२ ‘इदं वै’ ख. पाठः |
प्रतिलोमेन ककारादिक्षकारान्तैर्वर्णैः संवेष्ट्य, बहिर्गतवीथ्यामनुलोमेन तैरेव वर्णैरावेष्ट्य, चतुर्दलस्यान्तरालचतुष्टये प्रमाणोक्तककारादिहकारान्तेष्वष्टाविंशतिबीजेषु कवर्गोत्थं बीजचतुष्टयमष्टदलान्तरालेषु (चटवर्गोत्थबीजाष्टकं, षोडशदलान्तरालेषु तपवर्गोत्थं बीजाष्टकं यादिवर्गोत्थं बीजाष्टकं च विलिख्य द्वात्रिंशद्दलान्तरालेषु पुनः कादिहान्तानि अष्टाविंशतिबीजान्य)ष्टाविंशत्यन्तरालेषु प्रथमे विलिख्य, पुनः कवर्गोत्थं बीजचतुष्टयं शिष्टान्तरालचतुष्टये लिखेत् |
अत्र केचिदाद्यबीजचतुष्टयं चतुर्दलान्तरालेषु प्रथमे विलिख्य पुनस्तदाद्यान्यष्टाविंशतिबीजान्यष्टादशान्तरालादिषु द्विरावृत्त्या लिखेदिति वदन्ति, नैतदस्मदाराध्यचरणसम्मतम् |
यथागुरूपदेशं लेख्यमिति |
ततस्तद्बहिस्तत्तत्कार्योपयोगिभूतमण्डलं विरच्य तत्र तत्तद्भूताक्षराणि च प्रागुक्तयुक्त्या लिखित्वा यथाविधि विनियुञ्जीत, यथोक्तफलसिद्धिर्भवतीति ॥ तथा अनुष्टुब्मन्त्रः—
अनुष्टुबुच्यतेऽथास्य कार्तवीर्यस्य भूपतेः |
एतत् सौम्यं च रौद्रं च सर्वकामफलप्रदम् ॥ १६९ ॥
कार्तवीर्यार्जुनो नाम राजा बाहुसहस्रभाक् |
तस्यानुस्मरणादेव हृतं नष्टं च लभ्यते ॥ १७० ॥
स्वयं छन्दः स्मृतं पादैः सर्वैः पञ्चाङ्गकं भवेत् |
अनुष्टुबस्ततो ध्यानविधिं वक्ष्येऽधुना प्रिये ॥ १७१ ॥
कैलासाद्रिसमप्रभेभपतिपृष्ठस्थं महाभीषणं
नागस्यन्दनसादिपत्तिनिकरैरावेष्टितं राजतम् |
दोर्दण्डाम्बुजबद्धचापसशरं पाशाङ्कुशैरावृतं
ध्यायेद् यान्तमरातिवर्गहननायातीव सम्पत्तये ॥ १७२ ॥
वने महाचोरभये गजानां युद्धे वरातिग्रहरक्षणाय |
एवं स्मरन् मन्त्रवरं प्रजप्यादानुष्टुभं संयतधीर्हि देवि ॥ १७३ ॥
स्वैर्हस्ताब्जैः सहस्रैर्धृतकमलसहस्रं स्मरन् मन्त्रमेनं
जप्यादासीनमब्जे निखिलमणिगणालङ्कृताङ्गं प्रसन्नम् |
बुद्ध्यैनं योगनिष्ठं मुनिभिरभिवृतं दीप्तमर्कौघतुल्यं
स्वर्णाप्त्यै गोसमृद्ध्यै सकलधनसमृद्ध्यै च मन्त्रं महान्तम् ॥ १७४ ॥
सङ्कर्षणाय जनानां दीर्घायुर्वर्धनाय रोगाणाम् |
शान्त्यै च वसुसमृद्ध्यै ध्यायेदित्थं महाभयेष्वपि च ॥
तथानुष्टुभयन्त्रम्—
आशापत्रे सरोजे दलमनु चतुरोऽनुष्टुबर्णान् विलिख्यात्
तद्बीजं कर्णिकायां स्वरयुगललसत्केसरं कादिवीतम् |
मालामन्त्रार्णवीतं दलविवरलसत्तस्य गायत्रिवर्णै-
स्त्रिभिस्त्रिभिरेतार्णवृत्तं सकलसुखकरं यन्त्रमानुष्टुबाख्यम् ॥ १७६ ॥
इति |
अस्यार्थः— तत्राष्टदलकमलं कृत्वा तत्कर्णिकायां ससाध्यं कार्तवीर्यबीजं विलिख्य, तत्केसरेषु द्वन्द्वशः स्वरान् विलिख्य, तद्दलेषु आनुष्टुभमन्त्रस्य वर्णांश्चतुरश्चतुरो विलिख्य, तेष्वेव वक्ष्यमाणकार्तवीर्यगाय-
१ ‘विलिख्य’ ख. पाठः |
२ ‘वान्’ ख. पाठः |
३ ‘नाना’ ख. पाठः |
४ ‘संवननाय’ क. ग. पाठः |
त्रीवर्णांस्त्रिशस्त्रिशो विलिख्य तद्बहिर्वृत्तत्रयं विभाव्य तदन्तर्गतवीथीद्वयेऽभ्यन्तरवीथ्यां ककारादिक्षकारान्तैर्वर्णैरावेष्ट्य, बहिर्वीथ्यां प्रागुक्तचतुःषष्ट्यक्षरमालामन्त्रेण संवेष्ट्य, तद्बहिर्वृत्तं कृत्वा वृत्ताभ्यन्तरे प्राग्वत् कार्यानुसारेण भूतवर्णान् विलिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति ॥ कार्तवीर्याय विद्महे सहस्रकराय धीमहि तन्नोऽर्जुनः प्रचोदयात्, इति गायत्री |
सर्वमन्त्रप्रयोगेषु जप्तव्यैषा हितार्थिना |
गायत्री जपमात्रेण मन्त्रवीर्यप्रवर्धिनी ॥ १७७ ॥
मन्त्रस्यास्य जपाद् देवि नष्टद्रव्यं च लभ्यते |
हताश्चौरा भविष्यन्ति नष्टद्रव्यं च सिध्यति ॥ १७८ ॥
इति ॥ यन्त्रसारे—
सौबीजान्तःससाध्यं दहनपुरयुगाङ्घ्रिष्वथो चक्रमन्त्रं
सन्धिष्वप्यङ्गषट्कं स्वरयुगललसत्केसरे चाष्टपत्रे |
आलिख्यान्मन्त्रवर्णाञ्जलधिपरिमितान् वेष्टयेद्व्यञ्जनार्णै-
र्भूगेहस्थं तदेतन्निखिलसुखकरं कार्तवीर्यस्य यन्त्रम् ॥ १ ॥
सर्वरक्षाकरमिदं धनधान्यसमृद्धिदम् |
स्थापितं भवने चैत्रे सर्वसम्पत्करं नृणाम् ॥ २ ॥
चोरभूतपिशाचादिव्याघ्रादिभयनाशनम् |
… ॥
करधृतमेतद्यन्त्रं विलिख्य कटकादिषु च युद्धेषु |
वितरति योद्धुर्विजयं रक्षां च महत्तरां लक्ष्मीम् ॥ ३ ॥
अस्यार्थः— अष्टदलकमलमध्यस्थषट्कोणमध्ये ससाध्योदरं नृसिंहबीजं विलिख्य षट्सु कोणेषु सुदर्शनषडर्णं कोणसन्धिषु तत्षडङ्गानि केसरेषु युगशः स्वरान् दलेषु “ओंनमो भगवते कार्तवीर्यार्जुनाय महाबलाय सर्वदुष्टविनाशनाय हुंफट् स्वाहा” इति मन्त्रस्य चतुरश्चतुरो वर्णान् विलिख्य, तद्बहिर्वृत्तयोरन्तराले कादिक्षान्तार्णैः संवेष्ट्य तद्बहिश्चतुरस्रं कुर्यात् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति |
तद्यन्त्रस्थापनान्नृणां रक्षा सर्वत्र जायते |
वाञ्छितार्थाः प्रसिध्यन्ति धृताद्वापि तथा प्रिये ॥ ४ ॥
आनुष्टुभजपाद्रात्रौ तपःस्वाध्यायतत्परः |
तिष्ठन् प्रत्यङ्मुखो नित्यं शतमष्टोत्तरं प्रिये ॥ ५ ॥
मण्डलान्म्रियते चोरो विकलाङ्गोऽथवा भवेत् |
जपमात्रेण वाऽचोरो भविष्यति न संशयः ॥ ६ ॥
यस्यां दिशि भयं देवि विद्यते मन्त्रवित्तमः |
नित्यं तत्सम्मुखो रात्रौ जपेच्चानुष्टुभं मनुम् ॥ ७ ॥
भयानि न भवन्त्यस्य नात्र कार्या विचारणा |
आसीनो वा जपेन्मन्त्री मन्त्रसाधनकर्मणि ॥ ८ ॥
अनेन तर्पयेत् प्राज्ञो वाञ्छिताप्त्यै जलैः सुधीः |
हुनेद्वा पूर्वसम्प्रोक्तद्रव्यैर्मन्त्री सुरेश्वरि ॥ ९ ॥
आनुष्टुभेन मन्त्रेण साधयेत् साधकोत्तमः |
सर्वकर्माणि संसिद्धः स्वयं मन्त्री समाहितः ॥ १० ॥
इत्यानुष्टुभमन्त्रः ॥ तथा मालामन्त्रः—
प्रवक्ष्यामि च सिद्ध्यर्थं सर्वकार्येषु सुन्दरि |
येनाशु मुनयः सिद्धिं गताः पूर्वं महाग्रहे ॥ १ ॥
ओंनमो भगवते श्रीकार्तवीर्यार्जुनाय हैहयनाथाय श्रीकार्तवीर्यार्जुन सहस्रकरसदृश सर्वदुष्टान्तक सर्वशिष्ट शि-
१ ‘देवं’ ख. पाठः |
२ ‘कार्यार्थि’ ख. पाठः |
ष्टद सर्वत उद्धरागन्तुकामान् अस्मद्वसुविलुम्पकांश्चोरसमूहान् स्वकरसहस्रैर्निवारय २ रुन्धय २ स्वपाशसहस्रैर्बन्धय २ अङ्कुशसहस्रैराकर्षय २ स्वचापोद्धृतबाणसहस्रैर्भिन्धि २ स्वहस्तोद्धृतखड्गसहस्रैश्छिन्धि २ स्वहस्तोद्धृतमुसलसहस्रैर्मारय २ स्वशङ्खोद्धृतनादसहस्रैर्भीषय २ स्वहस्तोद्धृतचक्रसहस्रैर्निकृन्तय २ परकृत्यां त्रासय २ गर्ज २ आकर्षय २ भ्रामय २ मोहय २ उद्वासय २ उन्मादय २ तापय २ विनाशय २ विदारय २ स्तम्भय २ जृम्भय २ मारय २ वशङ्कुरु २ उच्चाटय २ विनाशय २ दत्तात्रेयश्रीपादप्रियाय नमः श्रीकार्तवीर्यार्जुन सर्वत उद्धरागन्तुकामान् अस्मद्वसुविलुम्पकान् चोरसमूहान् सम्यगुन्मूलय २ हुं फट् स्वाहा ॥ मालामन्त्रोऽयम् |
अस्य मालामन्त्रस्य दत्तात्रेय ऋषिः, गायत्री छन्दः, श्रीकार्तवीर्यार्जुनो देवता सर्वार्थसाधनाय विनियोगः |
दत्तात्रेयप्रियतमाय हृदयाय नमः |
माहिष्मतीनाथाय शिरसे० |
रेवाजलक्रीडासंसक्ताय शिखायै० |
हैहयाधिपतये कवचाय० |
सहस्रबाहवे अस्त्राय० |
ध्यानम्—
दोर्दण्डैकसहस्रसम्मितकरेष्वेतेष्वजस्रं दधत्
कोदण्डैः सशरैरुदग्रविशिखैरुद्यद्विवस्वत्प्रभः |
ब्रह्माण्डं परिपूरयंस्तदखिलं गण्डस्थलान्दोलित-
द्योतत्कुण्डलमण्डितो विजयते श्रीकार्तवीर्यप्रभुः ॥ २ ॥
एवं ध्यात्वा समभ्यर्च्य सर्वकर्माणि कारयेत् |
(त्रिसहस्रं जपः प्रोक्तः शेषं पूर्ववदाचरेत् ॥ ३ ॥
मन्त्रभेदेषु पूजायामृष्यादिन्यासतस्ततः |
पूजयेत् तत्तदङ्गार्चां पूर्वोक्तावरणैर्बुधः ॥ ४ ॥
अनेन मन्त्रवर्येण सर्वकार्याणि कारयेत् |
) मालामन्त्रजपाच्छत्रूंश्चौरांश्चापि महाबलान् ॥ ५ ॥
क्षपयेत् स्तम्भयेद्वापि चाटयेन्मारयेत्तथा |
वशयेत् तत्क्षणाद् देवि त्रैलोक्यमपि मन्त्रवित् ॥ ६ ॥
क्षोभयेत् स्तम्भयेत् प्राज्ञः शमयेच्च ज्वरादिकान् |
क्षिप्रं समीहितार्थाप्त्यै मालामन्त्रः प्रजायते ॥ ७ ॥
वक्ष्यमाणप्रकारेण ध्यायेत् तन्मन्त्रदेवताम् |
ध्यानम् |
चक्रेषुचापमुसलासिकुठारपाशप्रासाद्रिचर्मधृतशङ्खधरैः स्वहस्तैः |
दत्तोत्तरैः प्रतिशतैररुणाम्बराढ्यं मध्यन्दिनार्कसदृशं स्मरतातिघोरम् ॥ ८ ॥
रक्ताम्बराक्षमतिभीषणमेकनाथं नीलाम्बुदाभगजपृष्ठगतं स्वहस्तैः |
संवेष्टितं सकलदुष्टहरं विशिष्टं शिष्टेष्टदं सकलदुःखनिवारणाय ॥ ९ ॥
एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री मालामन्त्रं मनूत्तमम् |
अर्धरात्रे विशेषेण नष्टद्रव्याप्तिसिद्धये ॥ १० ॥
चौरैर्हृतं समानेतुं नित्यमष्टोत्तरं शतम् |
जपेन्निश्येकपादेन सदा रात्रौ विचक्षणः ॥ ११ ॥
हृतं द्रव्यं प्रगृह्यातिकृच्छ्रेण भ्रान्तमानसाः |
समेत्य मन्त्रिणे चोराः प्रापयिष्यन्त्यसंशयम् ॥ १२ ॥
नायाति चेन्मृतिस्तस्य षण्मासाज्जपमात्रतः |
चौरैर्हृतान् पशून् मन्त्री यद्यानेंतुं समीहति ॥ १३ ॥
अनेन मनुना तेषां कण्ठपाशं जपेन्निशि |
प्रगृह्य देवतां ध्यायन् नित्यमष्टोत्तरं शतम् ॥ १४ ॥
आयान्ति स्वगृहं गावो द्वादशाहे विमोचिताः |
आयान्ति त्रिदिनैर्देवि सितसर्षपहोमतः ॥ १५ ॥
१ सर्वत्र उद्धृतपदे ‘उद्रत’ इति क. ग. पाठः |
२ ‘आगन्तुकान्’ ख. पाठः |
३ ‘कार्याणि’ ख. पाठः |
४ ‘त्रिदिनं मन्त्री गवां दर्शने तत्क्षणात् |
हृतं दशदिनाद् देवि’ इत्यधिकः ख. पाठः |
हृतशेषैर्हुनेद्रात्रौ चौर्यद्रव्यैः समाहितः |
व्रीहिधान्यादिकं मन्त्री गुर्वादेशेन तत्क्षणात् ॥ १६ ॥
हृतं प्रकाश्यते देवि चौरैर्झटिति नान्यथा |
बाणान् प्रवेशयेद्रात्रौ धनुषा ध्यानतत्परः ॥ १७ ॥
दशदिक्षु जपन् मन्त्रं गृहस्य नगरस्य वा |
राष्ट्रस्य चापि देशस्य वारणस्याप्यथो गवाम् ॥ १८ ॥
मन्त्रमूर्तिः स्वयं भूत्वा रक्षायै जगतो भयात् |
मन्त्रेण परिजप्तानि पार्थिवानि रजांसि च ॥ १९ ॥
क्षिप्तानि मन्त्रिणा यत्र तत्र रक्षा भवेन्निशि |
तर्पयेद्वा हुनेद्वापि जपमात्रेण नित्यशः ॥ २० ॥
सर्वार्थसिद्ध्यै लक्ष्म्यै च रक्षायै च विशेषतः |
सर्वत्र भूपतेर्ध्यानं विना ध्यानं न सिध्यति ॥ २१ ॥
यथा च लभ्यते ध्यानं गुरुभक्तेन सुन्दरि |
नान्येन लभ्यते ध्यानं मन्त्रिणा चेति निश्चयः ॥ २२ ॥
सर्वदा कुर्वतः कर्म जपहोमार्चनादिभिः |
विना ध्यानेन यच्चैतत् सर्वं तत्फलं नास्य सिध्यति ॥ २३ ॥
गुर्वाज्ञातत्परश्चेत् स्याद्विना ध्यानादपि प्रिये |
सिध्यन्ति सर्वकार्याणि तस्य नास्त्यत्र संशयः ॥ २४ ॥
तस्मात् प्राज्ञः सदा यत्नाद्गुरुभक्तिं समाचरेत् |
प्राणैर्यैर्वै धनैः सर्वैः कर्मणा मनसा गिरा ॥ २५ ॥
सर्वदा सर्वदेवेशि गुरोराज्ञां न लङ्घयेत् |
कृतवीर्यसुतस्यास्य मन्त्रभेदं सुदुस्तरम् ॥ २६ ॥
गदितं तव देवेशि मया गुप्तमनुत्तमम् |
त्वया चैतन्महामन्त्रं न प्रकाश्यं दुरात्मने ॥ २७ ॥
विष्णुभक्ताय दातव्यमतिगुह्यं सुदुर्लभम् |
सर्वरक्षाकरं देवि चौरनाशं मलापहम् ॥ २८ ॥
भुक्तिमुक्तिप्रदं देवि सत्यं सत्यं न संशयः |
… ॥
अथ दीपविधिः ॥ श्रीदेव्युवाच |
… |
देवदेव महादेव भक्तानुग्रहकारक ॥ २९ ॥
पृच्छामि त्वां सुरश्रेष्ठ लोकानां हितकाम्यया |
कार्तवीर्यस्य नृपतेर्वद दीपविधिं प्रभो ॥ ३० ॥
ईश्वर उवाच |
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि लोकानुग्रहकाम्यया |
गुह्यं च मम सर्वस्वं नचाख्येयं दुरात्मने ॥ ३१ ॥
राजचौरादिपीडासु ग्रहरोगभयेषु च |
नानादुःखेषु देवेशि सुखप्राप्त्यै तथैव च ॥ ३२ ॥
दीपं कुर्वीत विधिवद्गुरूदर्शितमार्गतः |
सौवर्णे राजते ताम्रे कांस्ये लोहेऽथ मृन्मये ॥ ३३ ॥
गोधूममाषमुद्गानां चूर्णेन घटितेऽपि वा |
सौवर्णे कार्यसिद्धिः स्याद्रौप्ये वशं जगद्भवेत् ॥ ३४ ॥
ताम्रे तयोरभावेऽपि कांस्ये विद्वेषणं भवेत् |
मारणं लोहपात्रे तु उच्चाटो मृन्मये तथा ॥ ३५ ॥
गोधूमचूर्णघटिते विवादे विजयो भवेत् |
माषे शत्रुमुखस्तम्भः स्यान्मुद्गे शान्तिरुत्तमा ॥ ३६ ॥
अलाभे सर्वपात्राणां ताम्रे कुर्याद्विचक्षणः |
सप्त पञ्च तथा तिस्र एका वा वर्तिका भवेत् ॥ ३७ ॥
गुरुकार्येऽधिका कार्या स्वल्पे स्वल्पा मता प्रिये |
सूत्रं श्वेतं तथा पीतं माञ्जिष्ठं च कुसुम्भकम् ॥ ३८ ॥
कृष्णं च कर्बुरं चैव क्रमतो विनियोजयेत् |
सर्वाभावे सितेनैव कुर्याद्वर्तीः पृथक् प्रिये ॥ ३९ ॥
दश पञ्चाधिकाश्चैव विंशतिस्त्रिंशदेव च |
चत्वारिंशत्तथा कार्या पञ्चाशदपि वा भवेत् ॥ ४० ॥
१ ‘चाल्पदेशस्य’ ख. पाठः |
२ ‘नान्यथा’ ख. पाठः |
३ ‘प्राणेन वा’ ख. पाठः |
तत्तत्कार्यवशाद् देवि कुर्यात् तन्तून् समाहितः |
गोघृतेन प्रकर्तव्यो दीपः सर्वार्थसिद्धये ॥ ४१ ॥
गोमयेनोपलिप्तायां भूमौ यन्त्रं समालिखेत् |
(कपिलागोमयेनैवं षट्कोणं कारयेत्ततः ॥ ४२ ॥
मारबीजं कर्णिकायां षट्कोणे बीजषट्ककम् |
दिक्षु बीजचतुष्कं च शेषैः संवेष्टयेद्धि तत्) ॥ ४३ ॥
तत्र प्रत्यङ्मुखो दीपः स्थाप्यः सर्वाङ्गसुन्दरि |
प्राणानायम्य विधिवन्मूलेनाङ्गं समाचरेत् ॥ ४४ ॥
मूलेन प्राणानायम्य प्रागुक्तं पञ्चाङ्गं कुर्यादित्यर्थः |
यन्त्रराजं लिखित्वा तु ताम्रपात्रेऽष्टगन्धकैः |
स्थापयेत् पूर्ववत्तस्य कुर्यात् सङ्कल्पमादरात् ॥ ४५ ॥
तारं पूर्वं समुद्धृत्य वक्त्रवृत्तं समुद्धरेत् |
संयोजयेत् तत्सामार्धेनादेन च पुनः सति ॥ ४६ ॥
व्योमार्धेन्दुवह्निना देव्या युक्तं तदपि संलिखेत् |
वषट्पदं ततः कार्तवीर्यार्जुनपदं तथा ॥ ४७ ॥
माहिष्मतीनाथपदं सहस्रबाहुमुच्चरेत् |
सहस्रक्रतुदीक्षित-दत्तात्रेयप्रियस्तथा ॥ ४८ ॥
ङेन्तान्येतानि सम्प्रोच्य आत्रेयाय पठेत् पुनः |
अनसूयागर्भरत्नपदं ङेन्तं समुच्चरेत् ॥ ४९ ॥
व्योमाग्निवामकर्णेन्दुनादयुक्तं पुनः प्रिये |
चक्रिणं पुनरुद्धृत्य वह्निनादेन संयुतम् ॥ ५० ॥
वामकर्णेन्दुसंयुक्तमिमं दीपं पुनर्वदेत् |
गृहाणेति-पदं पश्चाद्युष्मकं रक्ष रक्ष च ॥ ५१ ॥
दुष्टान् नाशय पातय घातयेति वदेद् द्विषः |
शत्रूञ्जहि जहीत्युक्त्वा मायाप्रणवमुच्चरेत् ॥ ५२ ॥
स्वबीजं मारबीजं च वामाक्षि बिन्दुसंयुतम् |
वह्निजायां वदेत् पश्चान्मन्त्रशास्त्रविशारदः ॥ ५३ ॥
अनेन दीपवर्येण पश्चिमाभिमुखेन च |
मां रक्ष च वदेद् देवि देवदत्त-पदं तथा ॥ ५४ ॥
वरप्रदानाय-पदं व्योमयुग्मं वदेत्ततः |
(वामकर्णेन्दुना युक्तं नादेन च पुनः प्रिये ॥ ५५ ॥
व्योमाग्निमायासंयुक्तं नादयुक्तं पुनर्वदेत् |
तारं मारं द्वितीयं च बीजं प्रोच्य वदेत्ततः) ॥ ५६ ॥
वह्निजायां ततो देवि जलं भुवि विनिक्षिपेत् |
… ॥
मन्त्रः प्रयोगे स्पष्टीकर्तव्यः |
तथा—
तपवर्णौ सनादौ च वेदादिर्वह्निवल्लभा |
पश्चिमाभिमुखो भूत्वा कृत्वा च करसम्पुटम् ॥ ५७ ॥
सकृज्जप्त्वा पुनर्मन्त्री जपेन्मन्त्रं समाहितः |
तारं नारायणं सेन्दुं व्योमाग्निनादसंयुतम् ॥ ५८ ॥
मायायुक्तं समुद्धृत्य प्रथमं मायया युतम् |
उच्चरेच्च द्वितीयं तु बीजं स्याद्वह्निवल्लभा ॥ ५९ ॥
चक्रिणं वह्निसंयुक्तं तारनादयुतं प्रिये |
तारमुद्धृत्य प्रजपेद् दीपाग्रे वै सहस्रकम् ॥ ६० ॥
अनेन विधिना देवि कार्तवीर्यस्य गोपतेः |
दीपो देयः प्रयत्नेन सर्वं कार्यमभीप्सता ॥ ६१ ॥
गुरोराज्ञां पुरस्कृत्य कुर्याद् देवि प्रयत्नतः |
अन्यथा हि कृतं लोके विपरीतफलं भवेत् ॥ ६२ ॥
विधानं दीपदानस्य कृतघ्ने पिशुनाय च |
ब्रह्मकर्मविहीनाय न वक्तव्यं कदाचन ॥ ६३ ॥
सुभक्ताय सुशिष्याय साधकाय विशेषतः |
विधानं देवि वक्तव्यं मम प्रीतिकरं शिवे ॥ ६४ ॥
किं बहूक्तेन भो देवि कल्पोऽयमखिलार्थदः |
अथाभिधीयते मानमाज्यस्य वरवर्णिनि ॥ ६५ ॥
१ ‘भूपतेः’ ख. पाठः |
२ ‘लभेत्’ ख. पाठः |
साधकानां हितार्थाय सर्वार्थस्य च सिद्धये |
पलानां पञ्चविंशत्या दीपो भूतविनाशनः ॥ ६६ ॥
पञ्चाशता घृतपलैश्चौरशान्त्यै च कारयेत् |
शत्रुवश्याय च तथा सन्धिकार्ये तथैव च ॥ ६७ ॥
पञ्चसप्ततिभिर्देवि शत्रूणां स्यात् पराजयः |
शतेन शत्रुनाशः स्यात् सहस्रेणाखिलाः क्रियाः ॥ ६८ ॥
सिध्यन्ति साधकानां हि प्रयोगा येऽपि दुष्कराः |
नित्यदीपे न मानं हि सोऽपि कार्यः स्वशक्तितः ॥ ६९ ॥
यथाकथञ्चिद् देवेशि नित्यदीपं प्रकल्पयेत् |
कार्तवीर्याय देवाय सर्वकल्याणसिद्धये ॥ ७० ॥
गुरुकार्येऽधिकं मानं कर्तव्यं देवि सर्वदा |
अल्पद्रव्यैः प्रकर्तव्यः स्वल्पे कार्ये वरानने ॥ ७१ ॥
विना मानं न कुर्वीत कार्तवीर्यस्य भूपतेः |
दीपं देवेशि कार्यार्थे कुर्वन्निष्टमवाप्नुयात् ॥ ७२ ॥
अथ दीपदानप्रयोगः— तत्र साधकः कृतनित्यक्रियः शुभे स्थाने रहसि वितानादिभिरलङ्कृते गृहे गोमयेनोपलिप्ते स्थाने कपिलागोमयेन षट्कोणमण्डलं कृत्वा, तन्मध्ये कुङ्कुमचन्दनादिभिः कामबीजं विलिख्य, षट्सु कोणेषु मूलविंशत्यक्षरमन्त्रस्य प्रणवादि कामबीजरहितं बीजषट्कं (ओंफ्रोंच्रांभ्रूंआंह्रीं) विलिख्य, षट्कोणस्य चतुर्दिक्षु स्वाग्रादि शिष्टं बीजचतुष्टयं (क्रौंश्रींहुंफट्) विलिख्य कार्तादिनवभिर्वर्णैः (कार्तवीर्यार्जुनाय नमः) षट्कोणं संवेष्ट्य, तत्र कार्यानुरूपेण प्रोक्तदीपपात्रे प्रोक्तवर्तीर्निक्षिप्य प्रज्वाल्य, षट्कोणमध्ये पश्चिमाभिमुखं दीपं निधाय, मूलमन्त्रेण प्राणायामत्रयं कृत्वा ऋष्यादिन्यासजातं विधाय, ताम्रपात्रे वैष्णवाष्टगन्धकैः कार्तवीर्यस्य यन्त्रं (अष्टदलगर्भचतुरस्ररूपं) प्रागुक्तं विलिख्य, दीपस्य पूर्वभागे गोमयोपलिप्ते स्वाभिमुखं संस्थाप्य, अद्येत्यादितिथ्याद्युल्लेखनान्ते स्वगोत्रनामाद्युच्चार्य “अमुककार्यसिद्ध्यर्थं दीपदानमहं करिष्ये” इति सङ्कल्प्य, तस्मिन् यन्त्रे देवमावाह्य सर्वोपचारैः साङ्गं सावरणं सम्पूज्य, दक्षिणहस्तेन जलमादाय “ओंआंह्रींवषट् कार्तवीर्यार्जुनाय माहिष्मतीनाथाय सहस्रबाहवे सहस्रक्रतुदीक्षिताय दत्तात्रेयप्रियाय आत्रेयाय अनसूयागर्भरत्नाय ह्रूंक्रूं इमं दीपं गृहाण अमुकं रक्षरक्ष दुष्टान् नाशय २ पातय २ घातय २ शत्रूञ्जहि २ ह्रींओंफ्रोंक्लींईं स्वाहा अनेन दीपवर्येण पश्चिमाभिमुखेन मां रक्ष ‘देवदत्तवरप्रदानाय हूंहूंह्रींओंक्लींच्रां स्वाहा’” इमं मन्त्रं जपित्वा तज्जलं भूमौ निक्षिप्य पश्चिमाभिमुखो भूत्वा कृताञ्जलिः “तंथंदंधंनंपंफंबंभंमंओं स्वाहा” इति सकृज्जपित्वा, “ओंआंह्रींफ्रींच्रीं स्वाहा क्रौंओं” इति मन्त्रं सहस्रावृत्त्या जपित्वा ततो यावद्दीपस्तिष्ठति तावत्प्रत्यहं तस्मिन् यन्त्रे देवं पूजयेत् |
दीपनिर्वापणे देवं विसर्जयेत् |
इति देवाय जपं समर्प्य स्तुत्वा प्रणमेत् |
इत्थं प्रत्यहं घृतसमाप्तिर्यावद्यावच्च कार्यसिद्धिस्तावत् कुर्यादिति दीपदानविधिः |
इति वैष्णवं प्रकरणम् ॥
अथ सौरमन्त्रा उद्ध्रियन्ते— तत्र सारसंग्रहे—
अथोच्यन्ते सौरमन्त्राः सर्वागमसुगोपिताः |
आयुरारोग्यधनदाः कीर्तिदाः पुत्रपौत्रदाः ॥ १ ॥
सर्वसौभाग्यजनकाः सर्वापन्नाशकाः सदा |
अष्टादश त्वचो रोगास्तेषां नाशकराश्च ये ॥ २ ॥
त्रिलोक्यां विश्रुता नित्या नारदाद्यैश्च सेविताः |
तथा गन्धर्वसिद्धौघविद्याधरनिषेविताः ॥ ३ ॥
सर्वरोगहराः सर्वे सर्वोपद्रवनाशकाः |
धर्मार्थकाममोक्षाप्तिसिद्धिरूपाः शुभोदयाः ॥ ४ ॥
वश्याकर्षणसंस्तम्भविद्वेषोच्चाटमारणे |
शक्ताः स्मरणमात्रेण साधकेन सुसाधिताः ॥ ५ ॥
अज्ञानतिमिरान्धानां ज्ञानदृष्टिप्रदायकाः |
वाक्सिद्धिखेचरीसिद्धिपादुकासिद्धिदायकाः ॥ ६ ॥
१ ‘देयोऽर्थसिद्धये’ ख. पाठः |
२ ‘उच्यन्ते’ ख. पाठः |
किं बहूक्तेन विधिना साधिताः सर्वकामदाः |
प्रोच्यतेऽभीष्टफलदस्तेष्वप्यष्टाक्षरो मनुः ॥ ७ ॥
प्रणवो घृणिसर्गान्ते चन्द्रोऽर्धीशसमन्वितः |
ईरोऽग्निशिखरोऽनन्तो द सुस्वरः त्यसंयुतः ॥ ८ ॥
अष्टवर्णो मनुर्भानोरिष्टदः परिकीर्तितः |
प्रणव ॐ |
घृणि स्वरूपं |
सर्गो विसर्गः तेन घृणिः |
चन्द्रः स, अर्धीश ऊ, तेन सू |
ईरो य, अग्नी र, तेन र्य |
अनन्त आ |
द स्वरूपं, सुस्वर इ, तेन दि |
त्य स्वरूपं |
अत्र यकाराकारयोर्न सन्धिः |
एवं श्रुतिदर्शनात् |
तथाच श्रुतिः— “घृणिरिति द्वे अक्षरे सूर्य इति त्रीणि (? द्वे) आदित्य इति त्रीणि एतद्ध सावित्रस्याष्टाक्षरं परमे पदं श्रियाभिषिक्तं य एवं वेद श्रिया हैवाभिषिच्यते” इति |
तथा—
ऋषिस्तु देवभागाख्यश्छन्दो गायत्रमिष्यते |
श्रीसूर्यो देवता प्रोक्त ऐहिकामुष्मिकप्रदः ॥ ९ ॥
तेजो वदेत्ततो ज्वालामणिहुंफट् द्विठान्तकः |
हन्मनुः सत्यपूर्वोऽयं ब्रह्मपूर्वः शिरोमनुः ॥ १० ॥
विष्णुपूर्वः शिखामन्त्रो वर्माणू रुद्रपूर्वकः |
अग्निपूर्वो नेत्रमनुः सर्वपूर्वोऽस्त्रमन्त्रकः ॥ ११ ॥
सत्याद्यांश्च चतुर्थ्यन्तान् केचिदिच्छन्ति सूरयः |
सत्यतेजः-पदं केचिच्चतुर्थ्यन्तं प्रचक्षते ॥ १२ ॥
सत्यतेजोज्वालामणिहुंफट् हृदयाय नमः इति केचिदिति |
शारदातिलके— “सत्याय हृदयं प्रोक्तं ब्रह्मणे शिर ईरितम्” इत्यादि |
अत्र चतुर्थ्यविवक्षितेत्यपेक्षितार्थद्योतनिकाकारादयः |
प्रपञ्चसारे तु—
“सत्यब्रह्मविष्णुरुद्रैः साग्निभिः सर्वसंयुतैः |
तेजोज्वालामणिहुंफट्स्वाहान्तैरङ्गमाचरेत्” ॥
इति |
अत्रोक्तं ब्रह्मेत्यत्राकारश्रुतिश्चतुर्थीनिवारणायेति पद्मपादाचार्याः |
सारसंग्रहे—
विधायैवं षडङ्गानि मूर्तिं न्यसेद्यथाक्रमम् |
मस्तकाननहृद्गुह्यपाददेशेषु देशिकः ॥ १३ ॥
पञ्चह्रस्वैः सहादित्यो रविर्भानुश्च भास्करः |
सूर्यस्ततश्च मन्त्रार्णान् प्रणवाद्यान् न्यसेद्बुधः ॥ १४ ॥
शीर्षाक्षिकण्ठहृत्कुक्षिनाभिलिङ्गाङ्घ्रिषु क्रमात् |
ह्रस्वैरक्लीबैरकाराद्यकारान्तैस्तु पञ्चभिः ॥ १५ ॥
[सम्पादकीयटिप्पणी: पञ्चह्रस्वनिर्देशस्य अन्त्यस्वरपाठो मुद्रणे अस्पष्टः |
]
“सत्यादिपञ्चभिरपि” इति शारदायाम् |
ध्यानम्—
भास्करं विमलकुण्डलभूषं चारुतरारुणपङ्कजसंस्थम् |
अब्जयुगाभयदानकरं तं रक्ततनुं प्रभजे युगनेत्रम् ॥ १६ ॥
दानकरं युगनेत्रमिति पदच्छेदः |
ऊर्ध्वकरयोः पद्मे वामाद्यधःस्थयोरभयदाने, इत्यायुधध्यानम् |
तथा—
अग्निकोणे प्रभूतं च विमलं नैर्ऋते यजेत् |
सारं वायव्यकोणे च समाराध्यं तथैशके ॥ १७ ॥
सुखं परमपूर्वं च यजेन्मध्ये तु मन्त्रवित् |
अग्न्यादीति— प्रथमं मण्डूकादिसदासनान्तमुक्तरीत्याभ्यर्च्य अग्न्यादिकोणेषु प्रभूतादीन् धर्माधर्मादिस्थानेषु यजेत् |
“पीठाङ्गीन् कल्पयेदेतान् हृदा मध्ये विदिक्षु च” |
इति नारायणीयवचनात् |
“ईशानान्ते च मध्येऽपि विदिक्ष्वेतान् प्रपूजयेत्” |
इति प्रयोगसारवचनाच्चेति वदन्ति |
तन्न— (१५ |
६) प्रपञ्चेऽथ प्रभूतां विमलां साराह्वयां समाराध्याम् |
परमसुखामग्न्यादिष्वश्रिषु मध्ये च पीठक्लृप्तेः प्राक् इति शङ्कराचार्यचरणैरुक्तत्वात् ॥ स्त्रीलिङ्गप्रयोगस्तु भुवनेश्यर्चनप्रकरणात् |
पीठकल्पने तु सर्वत्र धर्मादिभिरेव |
‘धर्मादिकल्पिते पीठे’ इति श्रवणाद्धर्मादिभिरङ्कस्यैव योगपीठत्वात् |
तदर्चनात् प्रागेतान् संपूज्य पश्चाद्धर्मादीन् संपूज्यानन्तादिकमर्चयेत् |
तथा “स्वबिम्बं पश्चिमे पीठे पूजिते नव पूजयेत् |
” स्वबिम्बं पश्चिमे इति
सोमाग्निमण्डले संपूज्य, पश्चात् सूर्यमण्डलं संपूज्य, सत्त्वादिपरतत्त्वान्तमभ्यर्च्य पीठशक्तीः पूजयेदित्यर्थः |
तथा—
दलमूलेषु पूर्वादि मध्ये च विधिपूर्वकम् |
दीप्तासूक्ष्मे जयाभद्रे विभूतिर्विमलान्विता ॥ १८ ॥
अमोघा विद्युता चान्या नवमी सर्वतोमुखी |
पीठशक्तीः क्रमादेता ध्यायेद्वर्णाः सुभूषिताः ॥ १९ ॥
ह्रस्वत्रयक्लीबवर्ज्या अचो वह्नीन्दुभूषणाः |
बीजान्यासां क्रमादाहुर्मन्त्रशास्त्रविशारदाः ॥ २० ॥
ह्रस्वत्रयं अइउ |
क्लीबाः ऋॠऌॡ इति |
अचः स्वराः |
वह्नी रेफः |
इन्दुर्बिन्दुस्तेन रांरींरूंरेंरैंरोंरौंरंरः इति नवबीजानि |
उक्तं च महाकपिलपञ्चरात्रे— “आद्योपान्ते तृतीयं च त्यक्त्वा चैव नपुंसकम् |
भेदयेन्नवधा यान्तं स्वरैरेभिर्यथाक्रमम् ॥ बिन्दुयुक्तानि बीजानि शक्तीनामुद्धृतानि वै |
” इति |
प्रयोगसार-नारायणीययोस्तु— “आद्यमन्त्यं तृतीयं च त्यक्त्वा चैव नपुंसकम्” इत्युक्तं यथागुरूपदेशं ग्राह्यमिति |
उक्तं वदेत्तारपूर्वं ब्रह्मविष्णुशिवात्मकम् |
ततः सौराय पीठाय हृदन्तः समुदीरितः ॥ २१ ॥
पीठमन्त्रो दिनेशस्य यजेत् पीठमनेन हि |
खखोल्कादित्यमन्त्रेण मूर्तिं तस्य प्रकल्पयेत् ॥ २१ ॥
तस्यामावाह्य देवेशं सूर्यं सम्यक् समर्चयेत् |
अङ्गपूजां पुरा कृत्वा प्रपूज्या दिग्दलस्थिताः ॥ २२ ॥
आदित्याद्याः पुरा प्रोक्ता मूर्तयो वेदसंख्यया |
उषाद्याः कोणगाः पूज्याश्चतस्रः शक्तयः शुभाः ॥ २३ ॥
स्वनामाद्यर्णसंयुक्ताः कथ्यन्ते ता यथाक्रमम् |
उषाप्रज्ञे तथा प्रोक्ते प्रभासन्ध्ये मनीषिभिः ॥ २४ ॥
ततो दलाग्रे ब्राह्म्याद्या अर्चयेदग्रतोऽरुणम् |
सोमपूर्वान् ग्रहानष्टौ पूजयेत् तद्बहिः सुधीः ॥ २५ ॥
लोकपालांश्च वज्रादीन् पूर्ववत् संयजेत्ततः |
अथ प्रयोगः— तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि देवभागाय ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदि श्रीसूर्याय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य विनियोगमुक्त्वा, सत्यतेजोज्वालामणि हुंफट् स्वाहा हृदयाय नमः |
ब्रह्मतेजोज्वालामणि हुंफट् स्वाहा शिरसे० |
विष्णुतेजोज्वालामणि हुंफट् स्वाहा शिखायै० |
रुद्रतेजोज्वालामणि हुंफट् स्वाहा कवचाय० |
अग्नितेजोज्वालामणि हुंफट् स्वाहा नेत्रत्रयाय० |
सर्वतेजोज्वालामणि हुंफट् स्वाहा अस्त्राय फट् |
इति करषडङ्गन्यासं कृत्वा, शिरसि ॐअं आदित्याय नमः |
मुखे ॐइं रवये० |
हृदि ॐउं भानवे० |
गुह्ये ऋं भास्कराय० |
पादयोः ऌं सूर्याय० ॥ शिरसि ॐनमः |
नेत्रयोः ॐघृं नमः |
कण्ठे ॐणिं नमः |
हृदि ॐसूं नमः |
कुक्षौ ॐर्यं नमः |
नाभौ ॐआं नमः |
लिङ्गे ॐदिं नमः |
पादयोः ॐत्यं नमः ॥ इति विन्यस्य ध्यानाद्यात्मपूजान्ते मण्डूकादिपृथिव्यन्तं योगपीठमभ्यर्च्य, क्षीरसमुद्रं संपूज्य नवरत्नद्वीपादिसिंहासनस्य पादेषु प्रभूताय नमः |
विमलाय० |
साराय० |
समाराध्याय० |
मध्ये परमसुखाय० |
इति संपूज्यानन्तरं धर्मादिपरतत्त्वान्तं प्राग्वत् संपूज्याष्टदलकेसरेषु— रां दीप्तायै नमः |
रीं सूक्ष्मायै० |
रूं जयायै० |
रें भद्रायै० |
रैं विभूत्यै० |
रों विमलायै० |
रौं अमोघायै० |
रं विद्युतायै० |
रः सर्वतोमुख्यै० |
इति मध्यान्तं संपूज्य, ॐब्रह्मविष्णुशिवात्मकाय सौराय योगपीठाय नमः, इति समस्तं पीठं संपूज्य, खखोल्काय स्वाहा श्रीसूर्यमूर्तिं परिकल्पयामि नमः इति मन्त्रेण मूर्तिं परिकल्प्यावाहनादिपुष्पोपचारान्तं प्राग्वदङ्गानि संपूज्य, दिग्दलेषु आं आदित्याय नमः |
रं रवये० |
भां भास्कराय० |
भां भानवे० |
विदिग्दलेषु उं उषायै नमः |
प्रं प्रज्ञायै० |
प्रं प्रभायै० |
सं सन्ध्यायै० |
इति संपूज्याष्टदलाग्रेषु प्राग्वद् ब्राह्म्याद्यष्टशक्तीः संपूज्य, देवस्याग्रे अ-
रुणाय नमः |
ततश्चतुरस्रस्य प्रथमरेखायां देवाग्रादि प्रादक्षिण्येन सोमाय नमः |
भौमाय० |
बुधाय० |
बृहस्पतये० |
शुक्राय० |
शनैश्चराय० |
राहवे० |
केतुभ्यो० |
इति संपूज्य लोकपालार्चादिसर्वं प्राग्वत् कुर्यादिति |
तथा—
अष्टलक्षं जपित्वान्ते दुग्धवृक्षसमिद्वरैः |
जुहुयात् तत्सहस्राणि दुग्धाक्तैः साधकोत्तमः ॥ २७ ॥
तर्पयेच्छुद्धसलिलैश्चन्द्रचन्दनवासितैः |
स्वाभिषेकं ततः कृत्वा ब्राह्मणान् भोजयेत्ततः ॥ २८ ॥
इति |
प्रयोगसारे— अर्घ्यदानविधिः |
रक्ताम्बरधरो रक्तो रक्तमालार्चितः सदा |
घृतक्षीरसमायुक्तगुडभक्ताशनो निशि ॥ १ ॥
भिक्षाहारोऽथवा वीतसङ्गः सन्तोषवान् सदा |
मन्त्रमावर्तयेन्नित्यमाराधनपरायणः ॥ २ ॥
इत्थमभ्यर्च्य भास्वन्तमर्घ्यं तस्मै निवेदयेत् |
प्रत्यहं रविवारे वा तद्विधानमुदीर्यते ॥ ३ ॥
पुरो मण्डलमालिख्य यजेत् पीठं यथाविधि |
तत्र संस्थाप्य पात्रं हि शुद्धताम्रसमुद्भवम् ॥ ४ ॥
रम्यं प्रस्थजलग्राहि मूलमन्त्रं समुच्चरन् |
शुद्धोदकेन संपूज्य प्रक्षिपेत्तत्र कुङ्कुमम् ॥ ५ ॥
रोचनाराजिकाश्चन्दनं वंशतण्डुलान् |
श्यामाकतण्डुलान् शालीन् करवीरजपाकुशान् ॥ ६ ॥
सञ्चिन्त्य देवतात्मैक्यं भास्करं साङ्गमर्चयेत् |
उपचारैर्निवेद्यान्तैस्तत्र ध्यायञ्जपेन्मनुम् ॥ ७ ॥
सम्यगष्टोत्तरशतं भूयः पुष्पादिभिर्यजेत् |
उद्धृत्यामस्तकं पात्रं जानुस्पृष्टमहीतलः ॥ ८ ॥
दृष्टिं निधाय व्योमार्के सैक्यं सावरणं स्मरेत् |
ततो जपेन्मूलमनुं धिया दद्याच्च भानवे ॥ ९ ॥
अर्घ्यं प्रसन्नचित्तः सन् दत्त्वा च सुमनोञ्जलिम् |
पुनर्नियतधीस्तावद्यावद्भानुर्निजैः करैः ॥ १० ॥
अर्घ्योदकं समादत्ते जपेदष्टोत्तरं शतम् |
ततः प्रसन्नो भगवान् प्रयच्छेदिष्टमात्मनः ॥ ११ ॥
नृणामनेन भवतीह नितान्तमायुरारोग्यपुत्रधनमित्रकलत्रवृद्धिः |
तेजश्च वीर्यमतुलं पशुकान्तिसंपद्विद्या यशो विभवभोगसमृद्धयः स्युः ॥ १२ ॥
तन्मन्त्रसहिताम्भोभिः सप्ताञ्जलिसेचनम् |
दारिद्र्यपापान्धकारनाशनं श्रीकरं परम् ॥ १३ ॥
स्थण्डिले सुतले कुम्भं तीर्थोदकसुपूरितम् |
हिरण्यरत्नगन्धादि तत्र निक्षिप्य पूजयेत् ॥ १४ ॥
देवं सपरिवारं तु प्रागुक्तविधिना ततः |
स्थण्डिलेऽग्निं समाधाय कपिलापयसा चरुम् ॥ १५ ॥
पक्त्वा च तेन जुहुयात् तदाज्यसहितेन च |
सहस्रं कृतसंपातं शुद्धपात्रे तु कारयेत् ॥ १६ ॥
ऋतुस्नातां सुनियतां पूर्वेऽह्नि समुपोषिताम् |
अष्टमे दिवसे तां तु सहस्रमभिमन्त्रितैः ॥ १७ ॥
अभिषिञ्चेत् कुम्भजलैर्दद्याच्चास्यै च मन्त्रवित् |
सहस्रमन्त्रितं होमसंपातान्नं ततो निशि ॥ १८ ॥
भर्तापि सूर्य एवाहमिति ध्यात्वा तया सह |
संभोगमाचरेत् तेन सुपुत्रो गुणवान् भवेत् ॥ १९ ॥
इति |
यन्त्रसारे—
कर्णिकायां साध्यगर्भं तारं यन्त्रचतुष्टये |
सौरस्य चतुरर्णस्य क्रमादेकैकमक्षरम् ॥ १ ॥
१ ‘दद्याच्च’ ख. पाठः |
अष्टाक्षरमनोर्वर्णान् पत्रेष्वष्टसु तद्बहिः |
आवेष्ट्य मातृकावर्णैर्भूपुराश्रचतुष्टये ॥ २ ॥
प्रयोजनानां तिलकं ताराद्यं च समालिखेत् |
सौरयन्त्रमिदं नृणां सर्वामयविनाशनम् ॥ ३ ॥
तेजःप्रतापसौभाग्यपुत्रायुःकीर्तिवर्धनम् |
धनधान्यप्रदं वश्यं सर्वरक्षाकरं परम् ॥ ४ ॥
इदमेव यन्त्रमभिलिख्य जले प्रतिमज्जतां शितधियां दिनशः |
ज्वरकुष्टशूलमुखरोगसंकटा विलयं प्रयान्ति न चिरादिति ध्रुवम् ॥ ५ ॥
अस्यार्थः— चतुष्पत्रकमलकर्णिकायां साध्यगर्भं प्रणवं विलिख्य पत्रेषु ॐहींहंसः इति चतुरक्षरमन्त्रस्यैकैकमक्षरमालिख्य, तद्बहिरष्टपत्रेषु मूलमन्त्रस्यैकैकमक्षरमालिख्य, तद्बहिर्वृत्तयोरन्तराले सबिन्दुभिर्मातृकार्णैरावेष्ट्य बहिश्चतुरस्रकोणेषु ॐहांहींसः इति वर्णचतुष्टयं प्रतिकोणमेकैकं लिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति |
तथा—
प्रणवं साध्यसमेतं विलिख्य षट्कोणकर्णिकामध्ये |
तारं प्रयोजनानां तिलकं हंसं च षट्सु कोणेषु ॥ ६ ॥
केसरविलसत्सौरचतुरर्णैर्दलचतुष्टये वापि |
उद्यन्नद्याद्यास्ताः पादचतुष्कमृचोऽष्टपत्रेषु ॥ ७ ॥
केसरराजत्सौरवसुवर्णैके दलेष्वृचः पादान् |
आलिख्य बहिर्लिप्या चावेष्ट्य द्विगृहकोणेषु ॥ ८ ॥
चतुरक्षरस्य च मनोः सौरस्यैकैकमक्षरं सम्यक् |
विलिखेदेतद्यन्त्रं विनाशयेद्ग्रहान् विधृतम् ॥ ९ ॥
प्रथयति तेजो लक्ष्मीं भोगान् धृतिं प्रतापाद्यान् |
अङ्गणभूमावेतद्विलिख्य संपूज्य तत्र दिननाथम् ॥ १० ॥
दद्यादर्घ्यं कान्त्यै लक्ष्म्यै कुष्ठज्वरादिशान्त्यै च |
रोगघ्नयन्त्रमिदमेव विलिख्य ताम्रे संस्थापितं निजगृहे विधिवत् प्रपूज्य |
हन्याच्च कुष्ठमुखरोगज्वरातिशूलविस्मृत्यपस्मृतिभवानथवा विकारान् ॥ ११ ॥
आलिख्य चैतत् कलधौतपत्रे तैले विनिःक्षिप्य सहस्रसंख्यम् |
जप्त्वा तदभ्यक्ततनोर्नरस्य कुष्ठादिरोगा विलयं प्रयान्ति ॥ १२ ॥
इदमेव नवे विलिख्य यन्त्रं नवनीते त्रितयं प्रजप्य चर्चाम् |
परिभुञ्जतां तदेव शूलं विषममामयमाशु नाशमेति ॥ १३ ॥
इति |
अस्यार्थः— षट्कोणमध्ये ससाध्यं प्रणवं विलिख्य, तत्कोणेषु “ॐहांहींसःहंसः” इत्यक्षरषट्कमेकमेकं विलिख्य, तद्बहिश्चतुर्दलकेसरेषु “ॐहींहंसः” इति मन्त्रस्यैकैकमक्षरं विलिख्य, चतुर्दलेषु उद्यन्नद्येति ऋचः पादमेकैकमालिख्य, तद्बहिरष्टदलकेसरेषु मूलमन्त्रस्याष्टवर्णानालिख्य, अष्टदलेष्वेतत्सूक्तस्य द्वितीयतृतीयर्चोः पादाष्टकं प्रतिदलमेकमेकं पादमालिख्य, तद्बहिर्वृत्तद्वयान्तराले मातृकार्णैः संवेष्ट्य चतुरस्रकोणेषु “ॐहींहंसः” इति मन्त्रस्यैकैकमक्षरं लिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति |
(ऋ० १ |
५० |
११)
उद्यन्नद्य मित्रमह आरोहन्नुत्तरां दिवम् |
हृद्रोगं मम सूर्य हरिमाणं च नाशय ॥ १ ॥
शुकेषु मे हरिमाणं रोपणाकासु दध्मसि |
अथो हारिद्रवेषु मे हरिमाणं निदध्मसि ॥ २ ॥
उदगादयमादित्यो विश्वेन सहसा सह |
द्विषन्तं मह्यं रन्धयन्मो अहं द्विषते रधम् ॥ ३ ॥
१ ‘चतुरर्ण’ ख. पाठः |
इति ॥ सारसंग्रहे मन्त्रान्तरम्—
वदेत् पदं चतुर्थ्यन्तं खखोल्काख्यं द्विठान्तकम् |
षडर्णो मनुराख्यातो दिनेशस्य जगत्पतेः ॥ १ ॥
खखोल्काख्यं चतुर्थ्यन्तं खखोल्काय |
द्विठः स्वाहा |
अस्मिन्मन्त्रे भेदमाह कपिलपञ्चरात्रे—
याम्यं बिन्दुना युक्तं कद्वितीयं तथैव च |
तदेव केवलं भूयः ओभिन्नं गविलोमकम् ॥ १ ॥
घविलोमाच्चतुर्थं तु मांसाऽऽक्रान्तं समीरणः |
समासादुद्धृतो वत्स मूर्तिमन्त्रः षडक्षरः ॥ २ ॥
याम्यं ह, बिन्दुरनुस्वारस्तद्युक्तं तेन हं |
कद्वितीयं ख |
तथैव बिन्दुयुक्तं तेन खं |
तदेव खं केवलं बिन्दुरहितं तेन ख |
गविलोमकं ख, तदोभिन्नम् ओकारयुक्तं तेन खो |
घविलोमाच्चतुर्थं घकाराद्विलोमेन चतुर्थं ककारः, मांसेन लकारेण आकारेण चाक्रान्तमुपरि स्थितं तेन ल्का |
समीरणो य ॥ तथा नारायणीये मन्त्रान्तरम्—
खकान्तौ दण्डिनौ चण्डो मज्जा दशनसंयुता |
मांसं दीर्घोऽजवद्वायुरेतन्मन्त्रेपकं विदुः ॥ १ ॥
खं ह, कान्तः ख, दण्डी अनुस्वारस्तद्युक्तौ तेन हंखं |
चण्डः ख |
मज्जा ष, दशन ओ, तेन षो |
मांसं ल, दीर्घी आ, अजः क, तेन ल्का |
वायुः य |
सारसंग्रहे—
ऋषिर्ब्रह्मा समुद्दिष्टो गायत्रं छन्द ईरितम् |
देवता सविता चास्य सर्वसौख्यफलप्रदः ॥ १ ॥
सूक्ष्मरूपायाग्निवधूः स्वाहान्तं सूक्ष्मतेजसे |
सूक्ष्माकारायाग्निवधूः सूक्ष्मज्वालाय ठद्वयम् ॥ २ ॥
सूक्ष्मकराय च हुंफट् च जातियुक्ताः समीरिताः |
पञ्चाङ्गमन्त्रा मन्त्रार्णैः षडङ्गं वा समाचरेत् ॥ ३ ॥
रक्तपद्मद्वयं हस्ते बिभ्राणं वरदाभये |
बन्धूकाभं त्रिनेत्रं च रविं ध्यायेत् सुभूषितम् ॥ ४ ॥
पूर्वोक्ते पूजयेत् पीठे देवमावाह्य पूर्ववत् |
लक्षमेकं जपेन्मन्त्री नियतात्मा जितेन्द्रियः ॥ ५ ॥
जुहुयात् तद्दशांशेन बिल्वाश्वत्थपलाशजैः |
उदुम्बरसमुद्भूतैस्त्रिमध्वक्तैः समिद्वरैः ॥ ६ ॥
तर्पणादि ततः कुर्यात् प्रागुक्तविधिना सुधीः |
अर्घ्यादिकं च कुर्वीत पूर्ववद्वाञ्छिताप्तये ॥ ७ ॥
एवं संसेवनात् तस्य खेचरीसिद्धिरीरिता |
इति ॥ तथा मन्त्रान्तरम्—
सदण्डी कान्तबीजाद्यः सप्तार्णोऽयं मनुर्मतः |
ऋष्याद्यङ्गविधिध्यानजपपूजादि पूर्ववत् ॥ ८ ॥
कान्तः ख, दण्डी अनुस्वारस्तेन खं बीजादिः पूर्वमन्त्रः सप्तार्ण इत्यर्थः |
तथा—
उक्तं सप्ततुरङ्गं तु विद्महे पदमुच्चरेत् |
सहस्रकिरणायेति धीमहीति पदं ततः ॥ ९ ॥
तन्नो रविरिति प्रान्ते चोदयादिति सङ्गिरेत् |
जप्यात् सर्वार्कमन्त्रादौ गायत्र्येषा दिनेशितुः ॥ १० ॥
तेन— सप्ततुरङ्गाय विद्महे सहस्रकिरणाय धीमहि तन्नो रविः प्रचोदयात् ॥ तथा मन्त्रान्तरम्—
अथ वक्ष्ये समासेन चतुर्वर्णमनुं रवेः |
तारो माया दण्डिवियत् सविसर्गोऽस्य पूर्वगः ॥ १० ॥
तारः प्रणवः |
माया भुवनेशीबीजं |
वियत् ह, दण्डी अनुस्वारस्तेन हं |
अस्य हकारस्य पूर्वगः स, सविसर्गो विसर्गसहितस्तेन सः |
तथा—
ऋषिर्ब्रह्मा च गायत्री छन्दः सूर्यात्मिका तथा |
देवता भुवनाधीशा षडङ्गानि ततो न्यसेत् ॥ ११ ॥
तानि प्रणवशक्तिभ्यां त्रिभिरावर्तनैरथ |
तारादिभिश्च षड्दीर्घमायाबीजैर्भवन्ति चै ॥ १२ ॥
१ ‘वा’ क. पाठः |
भास्वद्रत्नसहस्रमौलिविलसच्चन्द्रार्धमुद्योतयद्
हस्ताब्जैर्दधदङ्कुशं गुणवराभीतीः सुतुङ्गस्तनम् |
पायाद्दालितकाञ्चनाम्बुजजपाविद्युज्ज्वलत्कान्तिभिर्
विश्वं द्योतयदार्कमाशु शिशिरं विश्वेशिकाया वपुः ॥ १३ ॥
दक्षाद्यूर्ध्वयोराद्ये तदाद्यधःस्थयोरन्ये, इत्यायुधध्यानम् |
नवशक्तिसमायुक्ते पीठे पूर्वोदिते यजेत् |
मूलेन मूर्तिं संकल्प्य तत्रावाह्य दिनेश्वरम् ॥ १४ ॥
संपूज्य तस्यावरणान्यर्चयेत् क्रमतः सुधीः |
हृल्लेखाद्या च गगना परा रक्ता तृतीयका ॥ १५ ॥
करालिका चतुर्थी स्यान्महोच्छुष्मा तु पञ्चमी |
प्रथमावृतिराभिः स्याद् द्वितीयाङ्गैः समीरिता ॥ १६ ॥
तृतीया मातृभिः प्रोक्ता चतुर्थी च ग्रहैर्मता |
दिक्स्थैः सोमज्ञगुरुभिः सशुक्रैरर्परा तथा ॥ १७ ॥
विदिग्गतैर्भौमसौरिराहुकेतुभिरादरात् |
इति |
तथा प्रयोगसारे—
स्वनामाद्यर्णैर्बिन्दुभूषितैरन्वितान् यजेत् |
भूयस्ततो लोकपालैः पञ्चमी च तदायुधैः ॥ १ ॥
षष्ठी प्रोक्तैवमभ्यर्चेद् दिनशो दिननायकम् |
इति |
अथ प्रयोगः— तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीसूर्यरूपिणीभुवनेश्वर्यै देवतायै नमः |
इति विन्यस्य प्राग्वद्विनियोगमुक्त्वा, ॐ हृदयाय नमः |
ह्रीं शिरसे० |
ॐ शिखायै० |
ह्रीं कवचाय० |
ॐ नेत्रत्रयाय० |
ह्रीं अस्त्राय० |
इति करषडङ्गन्यासं कृत्वा, ध्यानादिपुष्पोपचारान्ते कर्णिकायामेव देवस्य मूर्तौ देवाग्रदक्षोत्तरपश्चिमेषु— ह्रं हृल्लेखायै नमः |
गं गगनायै० |
रं रक्तायै० |
कं करालिकायै० |
मं महोच्छुष्मायै० |
इति संपूज्य, प्राग्वत् केसरेषु षडङ्गानि संपूज्याष्टदलेषु प्राग्वद् ब्राह्म्याद्याः संपूज्याष्टदलाग्रेषु दिग्विदिक्क्रमेण— सं सोमाय नमः |
बुं बुधाय० |
बृं बृहस्पतये० |
शुं शुक्राय० |
मं मङ्गलाय० |
शं शनैश्चराय० |
रं राहवे० |
कें केतुभ्यो० |
इति संपूज्य लोकेशार्चादि सर्वं प्राग्वत् कुर्यात् |
तथा—
चतुर्लक्षं जपेन्मन्त्रं जुहुयात्तद्दशांशतः |
ब्रह्मवृक्षसमुद्भूतैः पुष्पैस्त्रिमधुराप्लुतैः ॥ १८ ॥
सरोजैर्वा ततो देवं तर्पयेदभिषेचयेत् |
ब्राह्मणाराधनं कुर्यात् ततः सिद्धो भवेन्मनुः ॥ १९ ॥
एवं साधितमन्त्रस्तु काम्यकर्माणि साधयेत् |
यजेद्देवं प्रतिदिनं रविवारेऽथवा सुधीः ॥ २० ॥
दद्यादर्घ्यद्वयमपि भवेत्तस्येप्सितं फलम् |
इति ॥ तथा मन्त्रान्तरम्—
वह्निदीर्घेन्दुमद्व्योम माया सर्गान्वितो भृगुः |
प्रयोजनानां तिलकः त्र्यक्षरः कथितो मनुः ॥ २१ ॥
वह्निः रेफः, दीर्घी आ, इन्दुरनुस्वारस्तद्युतं व्योम हकारः, तेन ह्रां |
माया ह्रीं |
सर्गो विसर्गः |
भृगुः सकारस्तेन सः |
तथा—
अजोऽस्य मुनिरुद्दिष्टो गायत्रं छन्द उच्यते |
देवताऽस्य मनोः ख्यातः सविता सेवितः सुरैः ॥ २२ ॥
१ ‘परैः’ क. ख. ग. पाठः |
गुह्यात्पादतलं यावद्गलादागुह्यकं तथा |
कान्ताच्च गलपर्यन्तं मन्त्रार्णान् विन्यसेत् सुधीः ॥ २३ ॥
मायाबीजेन षड्दीर्घयुजाङ्गानि प्रविन्यसेत् |
इति |
ध्यानम्—
अरुणकमलसंस्थं त्रीक्षणं भूरिभूषं ह्यरुणकमलयुग्माभीष्टदाभीतिहस्तम् |
अरुणतरशरीरं भावयामो दिनेशं ह्यरुणकरसुसेव्यं सर्वदेवौघवन्द्यम् ॥ २४ ॥
पूर्वोदिते यजेत् पीठे नवशक्तिसमन्विते |
देवमावाह्य संपूज्य पुराङ्गानि समर्चयेत् ॥ २५ ॥
चन्द्रादिभिर्ग्रहैरन्या दिगीशैरपरावृतिः |
तदायुधैश्चतुर्थी स्यादेवं पूजा समीरिता ॥ २६ ॥
ततश्च तेजश्चण्डाय निर्माल्यं विनिवेदयेत् |
अथ प्रयोगः— तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि अजाय ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीसूर्याय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य विनियोगमुक्त्वा, गुह्यादिपादपर्यन्तं, ह्रां नमः |
कण्ठाद्गुह्यपर्यन्तं, ह्रीं नमः |
मूर्धादिकण्ठान्तं, सः नमः |
इति विन्यस्य, ह्रां हृदयाय नमः |
ह्रीं शिरसे स्वाहा |
ह्रूं शिखायै वषट् |
ह्रैं कवचाय हुं |
ह्रौं नेत्राभ्यां० |
ह्रः अस्त्राय० |
इति करषडङ्गन्यासं कृत्वा, ध्यानाद्यङ्गपूजान्तं प्राग्वद् ग्रहान् संपूज्य लोकेशार्चादि सर्वं प्राग्वत् समापयेत् |
इति |
तथा—
जपेद् द्वादशलक्षं च तत्सहस्रं हुनेत्तिलैः |
घृताक्तैर्मधुराक्तैश्च पयोन्नैश्चैव तादृशैः ॥ २७ ॥
तर्पणादि ततः कुर्यात् प्रयोगान् साधयेत्तथा |
दद्यात् पूर्वोदितं चार्घ्यं दिनेशाय सुसाधकः ॥ २८ ॥
सोऽप्यस्य धनधान्यादिपुत्रपौत्रविवर्धनम् |
करोति रत्नवस्त्रादिभूषणादिविवर्धनम् ॥ २९ ॥
अष्टपत्राम्बुजं कुर्यात्तत्र कुम्भान् नव न्यसेत् |
पत्रमध्ये कर्णिकायां तांश्च तोयेन पूरयेत् ॥ ३० ॥
नवग्रहान् समावाह्य तेषु कुम्भेषु मन्त्रवित् |
कर्णिकाकलशं मूलमन्त्रेण च सहस्रकम् ॥ ३१ ॥
प्रजप्यान्येषु तन्मन्त्रान् शतकृत्वो जपेत् सुधीः |
तज्जलैरभिषिञ्चेद्यः साधको ग्रहदोषतः ॥ ३२ ॥
रोगा नश्यन्ति सततं लक्ष्मीश्चापि स्थिरा भवेत् |
ग्रहहोमः प्रकर्तव्यो ग्रहाणां तृप्तये तथा ॥ ३३ ॥
चन्द्रभान्वोश्चोपरागे निजर्क्षे वाथ मन्त्रवित् |
रिपुजे च भये वाथ घोररूपे गदेऽथवा ॥ ३४ ॥
पूर्ववन्मण्डलं कृत्वा ग्रहान् संपूज्य तत्र च |
स्वदिक्षु चाग्नीन् संस्थाप्य जुहुयात् समिद्वरैः ॥ ३५ ॥
अर्कद्विजद्रुमायूराश्वत्थोडुम्बरखादिरैः |
शमीदूर्वाकुशोद्भूतैः क्रमाद्धोमः समीरितः ॥ ३६ ॥
द्विजद्रुः पलाशः |
मायूरा अपामार्गः |
अष्टाधिकं सहस्रं च हुनेत् सूर्यस्य चाहुतीः |
अष्टाधिकं शतं मन्त्री सोमादीनां तथाहुतीः ॥ ३७ ॥
अन्ते चाज्यैर्व्याहृतिभिर्हुत्वा होमं समापयेत् |
गुरुं सन्तोष्य ऋत्विग्भ्यो यथाशक्ते च दक्षिणाम् ॥ ३८ ॥
दद्याच्च भोजयेद्विप्रान् संग्रामे विजयी भवेत् |
रोगाः शान्तिं व्रजन्त्याशु दीर्घमायुश्च विन्दति ॥ ३९ ॥
कृत्याद्रोहादिकानां च शान्तिरेवाशु जायते |
सर्वेषां च ग्रहाणां च होम एकत्र वा भवेत् ॥ ४० ॥
एवं प्रतिदिनं मन्त्री दिननाथं समर्चयेत् |
धनधान्यैश्वर्यपूर्णमायुर्दार्घ्यं च विन्दति ॥ ४१ ॥
१ ‘च संपूर्ण’ ख. पाठः |
इति ॥ अथ पुत्रेष्टिः |
भविष्योत्तरे भृगुं प्रति नारदवाक्यम्—
पुत्रीयं यज्ञमाचक्ष्व सतां वंशविवर्धनम् |
शक्रेणेति गुरुः प्रोक्तो यथाहं कथयामि ते ॥ १ ॥
बहुस्त्रीकोऽसुतो वन्ध्यः पुत्रीयं यज्ञमाचरेत् |
पुण्यर्क्षमासतिथिषु ते कथ्यन्ते यथाक्रमम् ॥ २ ॥
पूर्वोत्तरेषु सर्वेषु हस्तश्रवणमूलके |
मृगपुष्यमघाज्येषु पूर्वातिथिगुणेषु च (?) ॥ ३ ॥
गुरुशुक्रेन्दुसौम्येषु स्थिरलग्नेषु सद्ग्रहे |
शुक्रे केन्द्रगते वार्कग्रहणे समुपस्थिते ॥ ४ ॥
भृगुशुद्धौ विशुद्धार्के गुरुचन्द्रशुभेऽहनि |
मार्गफाल्गुनवैशाखे श्रावणे कार्तिके तथा ॥ ५ ॥
शुक्लपक्षे विधातव्यं पुत्रीयं यज्ञमादरात् |
आचार्यो भूसुरः श्रीमान् सर्वागमविशारदः ॥ ६ ॥
अलोभः सत्यवादी च कर्मवान् संमतः सताम् |
व्रतकष्टसहिष्णुश्च जितक्रोधो जितेन्द्रियः ॥ ७ ॥
कृतोपवासो यजमानस्तद्वत् स्त्रीभिः समावृतः |
तद्वदाचार्यनिकटं यायादर्घ्यकरः स्वयम् ॥ ८ ॥
पत्नीग्राहितबल्यन्नः सायं तस्य निमन्त्रणे |
उत्तराभिमुखो विप्रो यजमानोऽप्युदङ्मुखः ॥ ९ ॥
पूर्वमुख्यः स्त्रियः सर्वास्ता विशेयुर्यथाक्रमम् |
उपस्पृशञ्जलं दर्भे प्रोक्तासनवरोपरि ॥ १० ॥
गन्धपुष्पादिसौवर्णयज्ञसूत्राङ्गदादिभिः |
वासोभिः शोभितं कृत्वा श्रावयेदिदमन्ततः ॥ ११ ॥
श्वस्तनेऽहनि पुत्रेष्टिकर्म कर्तुमहं द्विजाः |
उक्त्वा गोत्राह्वयं पश्चाद् ब्राह्मणं तदनन्तरम् ॥ १२ ॥
वरिष्ये त्वामिति प्रोच्य प्रणमेद्विप्रमेकदा |
स्वस्तिस्वस्ति तवाहं त्वामाचार्यः पुत्रियक्रतौ ॥ १३ ॥
श्वस्तनेऽहनि संप्रोच्य सर्वानुत्थापयेच्च तान् |
आचार्येण समं सायमेकस्मिन्नालये शुभे ॥ १४ ॥
संविशेयुः कुशास्तीर्णे कम्बले मृदुवाससि |
ततः प्रभृति कुर्वीत दीपं रात्र्यन्तगोचरम् ॥ १५ ॥
प्रत्यहं क्षालयेच्छय्यावासः क्षाराम्बुना पृथक् |
गृहं च शोधयेन्नित्यं मृद्गोमयजलैः शुभैः ॥ १६ ॥
विकिरान् विकिरेत् सायं नूतनं दीपमुज्ज्वलम् |
रत्नांश्च स्थापयेत्तत्र कपिलापञ्चगव्यकम् ॥ १७ ॥
तिलाज्यमधुसंपूर्णं हेमपात्रं सरत्नकम् |
धूपः सिन्दूरकर्पूरगुग्गुल्वगुरुकुङ्कुमैः ॥ १८ ॥
सचन्दनैः प्रदातव्यः सर्वविघ्नोपशान्तये |
भित्तौ च सर्वतस्तस्य सेचयेच्चतुरः समैः ॥ १९ ॥
स्नानत्रयं प्रकुर्वीत यजमानो व्रते स्थितः |
आचार्यो घृतपलं प्राशेदथ दुग्धपलद्वयम् ॥ २० ॥
पलद्वयं च दधि वा तोयं पलचतुष्टयम् |
जलाशी वा फलाशी वा निराहारोऽथवा भवेत् ॥ २१ ॥
यजमानस्तु कलमसंभवांस्तण्डुलांस्तथा |
अक्षतान् फलसंशुद्धान् क्षालितांश्च पुनः पुनः ॥ २२ ॥
प्रस्थमात्रान् कपिलाज्यदुग्धपक्वान् मृदूद्गतान् |
सायंकृत्यान्तरे काले भुञ्जीतेक्षवसंयुतान् ॥ २३ ॥
स्त्रियोऽपि श्यामकलमसंभवांस्तण्डुलांस्तथा |
अर्धाहारं प्रकुर्वीत संस्कृतांस्तीर्थवारिणा ॥ २४ ॥
सैन्धवेन घृतेनात्र समभ्यर्च्य प्रजापतिम् |
ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय मूत्रोत्सर्गं विधाय च ॥ २५ ॥
कृतशौचक्रियः शुद्ध आचान्तः प्रोक्तवर्त्मना |
दन्तकाष्ठं विधायाथ स्नायात् सूर्योदयात् पुरा ॥ २६ ॥
आचार्यो यजमानश्च महानद्यां स्त्रियश्च ताः |
प्रातःकृत्यं यथाप्रोक्तं कृत्वा सूर्यमनुं जपेत् ॥ २७ ॥
सार्धयामद्वये यावत् प्रातरारभ्य संजपेत् |
जपादौ च जपान्ते च देवं संपूजयेद्रविम् ॥ २८ ॥
होमं कृत्वा दशांशेन ततो माध्याह्निकीं क्रियाम् |
कृत्वा सन्तर्पयेद्देवं दशांशैः शुद्धवारिणा ॥ २९ ॥
मार्जयेच्च तदर्धेन यावदर्कार्कमण्डलम् |
सायंकृत्यं विधायाथ भुञ्जीरन्नुक्तवर्त्मना ॥ ३० ॥
प्रणम्याचार्यचरणौ शयीरंस्तस्य देशतः |
एवं प्रोक्तानि कर्माणि प्रातःकृत्यादनन्तरम् ॥ ३१ ॥
सोपवासः प्रकुर्वीत प्रतिज्ञां पुत्रियक्रतौ |
एतस्य यजमानस्य पत्न्यामस्यामथासु वा ॥ ३२ ॥
पितृभ्योऽधिकगुणवत्पुत्रकामोऽद्य कालतः |
मासद्वयं यावदहं त्रिलक्षकृतसंख्यया ॥ ३३ ॥
अचरं(आर्कं) मन्त्रं महाश्वेताशक्तिं भास्करदेवतम् |
देवभागमुनिं तद्वद्गायत्रीच्छन्दसान्वितम् ॥ ३४ ॥
जप्वैतस्य दशांशेन कपिलाज्यतिलेन च |
हुत्वार्कोपचिते वह्नौ योनिकुण्डे तदर्धतः ॥ ३५ ॥
तर्पयेच्छुद्धतोयेन संमार्ज्यापि तदर्धतः |
कल्पोक्तविधिना देवं संपूज्य भास्करं प्रभुम् ॥ ३६ ॥
रक्तभूमध्यकुम्भं तं सञ्चिन्त्याभ्यर्च्य पूर्ववत् |
तज्जलेन सपत्नीकं यजमानं स्नापितं मुने ॥ ३७ ॥
तत्पत्नीकर्तृकचरुप्राशनं चरुमुच्चरेत् |
पुत्रीयं यज्ञं करिष्ये प्रतिज्ञामाचरेदिति ॥ ३८ ॥
ततो ह्यनन्तरे काले उपान्ते होममाचरेत् |
सार्धं त्रिंशत्सहस्राणि जप्त्वा प्रोक्तेन वर्त्मना ॥ ३९ ॥
पूर्णाहुतिं सपत्नीकयजमानसमन्वितः |
कुर्याच्च त्र्यायुषं तेषु वह्निं संरचयेत्ततः ॥ ४० ॥
प्रत्यहं पूजयेत्तं च देवताकारमाहितम् |
प्रतिज्ञानिर्विघ्नकरान् कृतस्वस्त्ययनद्विजान् ॥ ४१ ॥
सन्तर्पयेद्भोजनेन त्रिमध्वक्तेन साधकः |
तेभ्यश्च दक्षिणां दत्त्वा दद्यास्तु प्रेप्सितं वरम् ॥ ४२ ॥
चक्रं विदध्यादाचार्यस्ततो वर्णैस्तु पञ्चभिः |
नवनाभं यथाशोभं वह्नेरुत्तरतो दिशि ॥ ४३ ॥
हैमान् वा रूप्यताम्रोत्थान् कलशान् नव शोभनान् |
क्षालितानस्त्रमनुना धूपितान् कलशांस्तु तान् ॥ ४४ ॥
मध्यादिप्रदक्षिणतः पदेषु नवसु स्मरन् |
ग्रहान्नव ततो दीप्तान् विधिवत् स्थापयेत्तु तान् ॥ ४५ ॥
सूर्यादिकान् ग्रहांस्तांस्तु पूजयेच्च पृथक् पृथक् |
दीक्षोक्तेन विधानेन प्रत्यहं दिवसत्रयम् ॥ ४६ ॥
दिक्पालान् पूजयेत् सूर्यं ततश्चाष्टग्रहानपि |
सूर्यं तु कुम्भतोयान्तर्जलान्यप्यत्र चान्यतः ॥ ४७ ॥
कुम्भेभ्यो निक्षिपेन्मन्त्रैर्मन्त्रास्त्वाद्यर्णबीजकाः |
चतुर्थ्यन्ता नमोन्ताश्च मध्यकुम्भाम्भसा पृथक् ॥ ४८ ॥
आचामयेत् स तान् सर्वानासीनानुत्तरामुखान् |
स्नापयेन्मूलमन्त्रेण साधकः सूर्यं संस्मरन् ॥ ४९ ॥
यथाज्येष्ठं च तत्पत्नीं श्वेतवस्त्रं पिधापयेत् |
अन्यकुम्भाम्भसा पात्र एकत्र कृतसंपदा ॥ ५० ॥
आचामेन्मूलमन्त्रेण सर्वानेतान् पृथक् पृथक् |
चरुं पचेद्धोमवह्नौ कथ्यतेऽत्र विधिः शुभः ॥ ५१ ॥
क्षालयेदस्त्रतोयेन हैमं चरुमनेकधा |
होमाग्नावादधीतामुं प्रजापतिमनुं स्मरन् ॥ ५२ ॥
मूलेन कपिलादुग्धं क्षिपेत् प्रस्थचतुष्टयम् |
तथा हैमन्तिकश्वेतधान्यतो हस्तविद्रुतान् ॥ ५३ ॥
अक्षतान् प्रस्थसंख्यातान् क्षालितांस्तीर्थवारिणा |
कपिलायास्तु गोमूत्रैर्गोमयैः पयसा तथा ॥ ५४ ॥
दध्ना घृतेन प्रत्येकं त्रिभिः प्रक्षालयेद् ध्रुवम् |
मूलमन्त्रं जपेत् स्पृष्ट्वा सहस्रं हेमपात्रके ॥ ५५ ॥
तत्र संपूजयेद्देवं कल्पोक्तविधिना रविम् |
तांस्तु देवमयान् ध्यात्वा चरोर्मध्ये तु निक्षिपेत् ॥ ५६ ॥
हेमपात्र्यां च मूलेन हस्ताभ्यां तन्मुखं स्पृशन् |
शतं सहस्रं प्रजपेन्मन्त्रं फलत्रयोपरि ॥ ५७ ॥
पूजयेत् पूर्ववत्तत्र भास्करं लोकभास्करम् |
निर्माल्यादि चरोस्तस्माद् दूरीकृत्याथ मन्त्रवित् ॥ ५८ ॥
कल्पोक्तन्यासजातानि चरोरेव प्रविन्यसेत् |
अभिधारं घृतेनात्र मूलेनोत्सृज्य च त्रिधा ॥ ५९ ॥
अवतार्य मुखं स्पृष्ट्वा सहस्रं च जपेन्मनुम् |
व्याहृतिभिः पक्वचरुणाग्नये च ततः परम् ॥ ६० ॥
प्रजापतये स्वाहेति अथेन्द्रादिभ्य एव च |
तदस्त्रेभ्यश्च प्रत्येकं भास्करेभ्यश्चरुं तथा ॥ ६१ ॥
जुहुयात् पञ्चमांशेन सघृतेन चरोस्ततः |
नवनाभान्तरे मध्ये पूजयेत् पूर्ववच्चरुम् ॥ ६२ ॥
संस्थाप्य पूजयेत्तत्र देवं पूर्वोक्तवर्त्मना |
निर्माल्यं दूरतः कृत्वा ग्रहानष्टौ ततो यजेत् ॥ ६३ ॥
दिक्पालान् पूजयेत्तेषु पायसान्नं बलिं हरेत् |
ततोऽपसार्य निर्माल्यं चरुमुत्थाप्य मन्त्रवित् ॥ ६४ ॥
विप्राशीर्भिः प्रवृत्ताभिः पञ्चघोषपुरःसरम् |
आचार्यः पुत्रतेजोदो ब्रह्मप्रत्यधिदैवतम् ॥ ६५ ॥
रुद्राधिदैवतं तस्मादिदं भास्करदैवतम् |
गृहाण भुङ्क्ष्व पत्नीभ्यो विभज्याभ्यो निवेदय ॥ ६६ ॥
एतान् भुञ्जीत पुत्राप्त्यै पञ्चग्रासान् यथाकृतान् |
भुक्त्वाचामयेयुरन्ते दन्तकाष्ठं विधाय च ॥ ६७ ॥
पुनराचम्य ते सर्वे गुरुपादाम्बुजद्वये |
निपतेयुरसावुत्थाप्येदं ब्रूयात् स मन्त्रवित् ॥ ६८ ॥
पित्रादिगुणवत्पुत्रं लभध्वमतितेजसम् |
दीर्घायुषं महासत्त्वं सदा लक्ष्मीनिषेवितम् ॥ ६९ ॥
जितशत्रुं कुलदीपं कुलदीप्तिकरं परम् |
विद्यानां पारगं दान्तं दातारं गजवाजिनाम् ॥ ७० ॥
भोक्तारं वसुधायास्तं यशसा क्रान्तभूतलम् |
इत्यादायाशिषं मूर्ध्ना प्रणमेच्च पुनः पुनः ॥ ७१ ॥
एतत्पुत्रीययज्ञस्य प्रतिकार्यं निवेदयेत् |
गुरवे दक्षिणां दत्त्वा सुवर्णानां शतं तथा ॥ ७२ ॥
गावो महिष्यो वृषभा अश्वयूथो गजादयः |
संपन्नापरचक्रार्धा उद्यानवनशोभिताः ॥ ७३ ॥
ग्रामा ग्रामगुणोपेता ये स्युर्नद्यम्बुमातृकाः |
भूषणासनशय्यादिधनधान्यावलानि च ॥ ७४ ॥
नान्यत्र याचते येन तावदस्मै निवेदयेत् |
आचार्यं प्रणतिं कुर्याद् ब्राह्मणैः सहितः स्वयम् ॥ ७५ ॥
ब्राह्मणान् भोजयित्वा च दीनान्धान् रोगपीडितान् |
यजमानं सपत्नीकं शान्तिकुम्भोदकेन च ॥ ७६ ॥
अभिषिच्य ऋत्विक् स्वस्ति प्रोच्यागच्छेत् स्वमालयम् |
यजमानस्त्रियश्चैता यावत्कुसुमवस्थिताः ॥ ७७ ॥
पुष्पवत्यामथैकस्यामर्धरात्रे स्त्रियं भजेत् |
विशुद्धमृदुशय्याकः शुद्धवस्त्रसुगन्धधृक् ॥ ७८ ॥
चारुस्रग् गन्धभूषाद्यः सुगन्धिकृतलेपनः |
कुण्डलादिविभूषावान् पृष्ठतो यज्ञसूत्रधृक् ॥ ७९ ॥
स्त्रियामासज्जमानायां सिञ्चेदम्भो धृतध्वजः |
सिक्ते रेतस्यथाश्लिष्टौ तिष्ठतां दंपती क्षणम् ॥ ८० ॥
सुयन्त्रिता तथा नारी कर्तव्या यत्नतः स्तने |
संभोगेऽपि निपीड्या च यतः शक्तिरूपेति सा ॥ ८१ ॥
उत्थायाचामतस्तौ हि शूद्रवच्छौचमाश्रितौ |
स्नायातां चेत् कृताभ्यङ्गौ तूर्णं वाचामयेत् पृथक् ॥ ८२ ॥
पयः पीत्वा यथावाञ्छं पुमांस्ताम्बूलमाचरेत् |
नारी हरीतकीं भजेत् प्रातः कुङ्कुमसंयुताम् ॥ ८३ ॥
पूर्ववत्तौ शयीयातां यावत् षोडशवासरान् |
देवपुत्रो भवेत्तत्र नात्र कार्या विचारणा ॥ ८४ ॥
१ ‘तं तथा’ ख. पाठः |
२ ‘मध्यरात्रे’ ख. पाठः |
३ ‘स्रुत’ ख. पाठः |
आषोडशदिनाद्यावदृतुकालं विदुर्बुधाः |
दिवा वा निशि वा जाते पुष्पमार्गे भगाम्बुजे ॥ ८५ ॥
ताश्चतस्रो निशास्त्याज्याः स्नानं स्यात् पञ्चमे दिने |
आद्याश्चतस्रो निन्द्यास्ताः सङ्गमस्तासु गर्हितः ॥ ८६ ॥
समरात्रं प्रसिञ्चेत्तु पुत्रार्थं प्रोक्तवर्त्मना |
आदौ दिवा निषेवेत यदि गर्भो भवेदपि ॥ ८७ ॥
अल्पायुरल्पवचनो दाहमोहरुजाकुलः |
द्वितीये दुःखभोगः स्यात्तृतीये रोगवांस्तथा ॥ ८८ ॥
चतुर्थे पञ्चपञ्चाशद्दिनानीह स जीवति |
षष्ठे षष्टिं च साराढ्यो वर्षाणीह स जीवति ॥ ८९ ॥
अष्टमे सप्ततिं वर्षान् दशमेऽशीतिवत्सरान् |
द्वादशे नवतिं चाब्दान् षोडशे साष्टकं शतम् ॥ ९० ॥
रात्रिकालेऽपि कथ्यन्ते संयोगार्थाः सुगोपिताः |
प्रथमे घोटिकाकाले योगाद्गर्भो यदा भवेत् ॥ ९१ ॥
अल्पायुरल्पशक्तिश्च त्रिंशद्वर्षाणि जीवति |
चत्वारिंशद् द्वितीयेऽपि एवमग्रेऽपि वर्धते ॥ ९२ ॥
एकैकपङ्क्तिभागेन यावत्साग्रं शतं पृथक् |
नन्दायां मन्दभाग्यः स्याद्भद्रायां भास्करोपमः ॥ ९३ ॥
जयायां विष्णुसदृशो रिक्तायां निर्बलोऽधमः |
पूर्णायां पूर्णलक्ष्मीवान् विद्वान् भवति धार्मिकः ॥ ९४ ॥
कुजे कुजादिकं देहे सहिष्णुर्बहुवित्तवान् |
बुधे विद्वान् बुद्धिहीनो धर्मकर्मरतः स्मृतः ॥ ९५ ॥
गुरौ गुरुमतिः श्रीमान् बहुभोक्ता जगत्प्रियः |
शुक्रे मतिजिताशेषः सानुरक्तो गुणप्रियः ॥ ९६ ॥
शनौ स्थिरमतिः पापारोपणः परमर्षकः |
रवौ क्रोधवशो लोलो बहुपुत्रो रुजाकुलः ॥ ९७ ॥
चन्द्रे सुन्दरदेहः स्याद्धनवान् धार्मिकः सुधीः |
पञ्चपर्वसु यो जातः स भवेत् तस्करोऽधमः ॥ ९८ ॥
सार्वभौमो भवेद्गर्भः पञ्चम्यामुत्तरे भृगो |
शुभसिद्ध्यमृतानन्दे गर्भो राजेश्वरो भवेत् ॥ ९९ ॥
विष्टिदुष्टेषु कालेषु यावज्जीवं रुजाकुलः |
इति ॥ तथा मन्त्रान्तरम्—
मनुर्वह्निसमारूढो मस्तकेन च संयुतः |
वर्माद्यो मनुराख्यातः सङ्ग्रामविजयाभिधः ॥ १ ॥
मनुः औकारः, वह्नी रेफः, मस्तकोऽनुस्वारः, एतैः रौं |
वर्म हुंकारः |
ऋष्याद्या मन्त्रिभिः प्रोक्ता अजगायत्रिभानवः |
ह्रामाद्यैरङ्गमुद्दिष्टं मनोरस्य दिनेशितुः ॥ २ ॥
पद्मयुग्मं वराभीती दधानं करपङ्कजैः |
रक्तपद्मस्थितं भानुं रक्तं ध्यायेत् त्रिलोचनम् ॥ ३ ॥
न्यासपूजादिकं सर्वं त्र्यक्षरोक्तविधानवत् |
अर्घ्यं पूर्वोदितं कृत्वा संग्रामे विजयी भवेत् ॥ ४ ॥
इति ॥ तथा मन्त्रान्तरम्—
शिरोयुक्तं विष्णुपदं चन्द्रो जिह्वान्वितो मनुः |
आत्मनो युग्मवर्णोऽयमजपाख्यो विषापहः ॥ ५ ॥
शिरोयुक्तं विष्णुपदं बिन्दुयुक्तो हकारः |
चन्द्रो जिह्वान्वितो विसर्गयुक्तः सकारः |
तथा—
ब्रह्मा मुनिः समुद्दिष्टो गायत्रीच्छन्द उच्यते |
देवीपूर्वं देवतास्य परमात्मा समीरितः ॥ ६ ॥
षड्दीर्घभाजा च हंसा विदध्यादङ्गमस्य वै |
रक्ताब्जकाञ्चननिभं गुणटङ्कयुक्तैर्हस्तैरभीतिवरदे दधदम्बुजस्थम् |
गौरीहराङ्गकलितं वपुराश्रयामः सौम्याग्निरूपमनिशं गिरिजार्धभागम् ॥ ७ ॥
१ ‘जनप्रियः’ ख. पाठः |
उपरितनयोः करयोः पद्मयुगं, वामाद्यधःकरयोरभीतिवरौ, इत्यायुधध्यानम् |
पूर्वोदिते यजेत् पीठे दीप्तादिपरिकल्पिते |
तत्र देवं यजेन्मूर्तिं मूलेनाकल्प्य मन्त्रवित् ॥ ८ ॥
पूर्वमङ्गैर्यजेन्मन्त्री दिग्दलेषु प्रपूजयेत् |
क्रमादृतं वसुं तद्वन्नरं पश्चाद्वरं तथा ॥ ९ ॥
विदिग्दलेषु चाभ्यर्च्या ऋतजाख्या अतः परम् |
गोजा अब्जाद्रिजा वापि ततो लोकेश्वरान् बहिः ॥ १० ॥
वज्रादीनि ततः पश्चाद्यजेदनुदिनं सुधीः |
इति |
अथ प्रयोगः— तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे देवीगायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदि परमात्मने देवतायै नमः |
इति विन्यस्य मम मोक्षार्थं विनियोगः इति कृताञ्जलिरुक्त्वा, हंसां हृदयाय नमः |
हंसीं शिरसे० |
हंसूं शिखायै० |
हंसैं कवचाय० |
हंसौं नेत्राभ्यां० |
हंसः अस्त्राय फट् |
इति करषडङ्गन्यासं कृत्वा, ध्यानाद्यङ्गार्चान्ते दिग्दलेषु देवाग्रादि प्रादक्षिण्येन— ऋताय नमः |
वसवे० |
नराय० |
वराय० |
विदिग्दलेषु— अब्जायै नमः |
गोजायै० |
ऋतजायै० |
अद्रिजायै० |
इति संपूज्य लोकेशार्चादि प्राग्वत् कुर्यादिति |
तथा—
जपेद् द्वादशलक्षं तु तद्दशांशं हुनेत् तथा |
सर्पिरक्तेन हविषा तर्पणादि ततश्चरेत् ॥ ११ ॥
पूर्वोदितेन विधिना सूर्यायार्घ्यं निवेदयेत् |
कृत्वा सल्लिपिपद्ममत्र च भवेन्मध्ये मनुर्मूलगो
न्यस्यास्योपरि तोयपूर्णकलशं सम्यक् पिधायास्य च |
वक्त्रं वामकरेण मूलमनुना जप्तेन चाष्टोत्तरं
संजप्याथ शतं सुधामयमिति स्मृत्वाभिषिञ्चेच्च तम् ॥ १२ ॥
साध्यं तेन नरो भवेद्विगतभीः सर्वत्र वीतामयो
दीर्घायुश्च विपद्भयेन रहितो योषिच्च सौभाग्ययुक् |
तेनैव प्रजपेत् करेण करकं सम्यक् पिधायामृती-
भूतैस्तैर्विषिणं निषिञ्चति विषं वा कालकूटं हरेत् ॥ १३ ॥
अथवा मनुमत्र जपेत् स्वरं विषिमूर्ध्नि सुधां विनिधाय ततः |
स तु तक्षकदष्टमपीह नरं प्रतिमोचयते ह्यचिरान्मनुना ॥ १४ ॥
सञ्चिन्त्याशु सुधाकरद्वयगलत्पीयूषधाराप्लुतं बीजं प्रान्तगतं ततः कृतसुधासंभावितं चादिमम् |
मन्त्रस्यास्य कृती जपेन्मनुमिमं क्षुद्रामयघ्नं परं भूतापस्मृतिसर्पजातविकृतीर्हत्वा सुखं जीवति ॥ १५ ॥
शीर्षे चन्द्रविनिःस्रुतं स्रुतसुधं हंसात्मरूपं मनुं तत्सौषुम्नपथं स वै विमलधीर्नीत्वा ततः स्वां तनुम् |
व्याप्तां तेन विचिन्त्य तां मनुमिमं संजप्य धीमान् कृती रोगापस्मृतिकालकूटदुरितोन्मादज्वरान् संहरेत् ॥
१ ‘सदा’ ख. पाठः |
आकाशान्तरचन्द्रखण्डविलसत्पीयूषधाराञ्चितं
मन्त्रान्त्यं सगतार्धचन्द्रयुगलप्रोद्भूतभासं मुहुः |
एवं साधकसत्तमस्य सततं दाहार्तिभूतामयाः
कृत्याः शत्रुकृताः प्रयान्ति विलयं योगः परोऽयं मतः ॥ १७ ॥
इति ॥ तथा मार्तण्डस्य मन्त्रः—
वियत् कृशानुमान्ताभ्यां मनुषष्ठेन्दुभिर्युतम् |
मार्तण्डभैरवो मन्त्रो भजतां सर्वसिद्धिदः ॥ १८ ॥
वियत् हकारः, कृशानु रेफः, मान्तो यकारः, मनुः औकारः, षष्ठ ऊकारः, इन्दुर्बिन्दुः, एभिः पिण्डितं बीजं ह्र्यौंऊं इति सिद्धं भवति |
मध्यगो बिम्बमन्वोश्च सर्वेष्टफलदायकः |
दान्ताग्न्यच्युत्तमाङ्गैस्तु बिम्बबीजमुदाहृतम् ॥ १९ ॥
दान्तो धकारः, अग्नी र, अचि इ, उत्तमाङ्गं बिन्दुः, तेन ध्रिं इति |
मन्त्रान्तरे तु— “टान्तं दहननेत्रेन्दुसहितं तदुदीरितम् |
” टान्तं ठकारः, दहनो रेफः, नेत्र इ, इन्दुरनुस्वारः, तेन ठ्रिं इति बिम्बबीजमुद्धृतं |
यथोपदेशं जपः |
ब्रह्मा ऋषिः, निचृद्गायत्री छन्दः, मार्तण्डभैरवो देवता, हं बीजं, बिन्दुः शक्तिरिति वदन्ति |
तथा—
मूर्तयः पञ्च चोदिष्टाः सूर्यभास्करभानवः |
रविर्दिवाकरश्चापि न्यस्तव्या अङ्गुलीषु ते ॥ २० ॥
मध्यमाङ्गुलिमारभ्य कनिष्ठान्तं न्यसेत् सुधीः |
मूलाणुना पञ्चह्रस्वैर्युक्तेनानेन संयुताः ॥ २१ ॥
शिरोवदनहृद्गुह्यपादेष्वेताः क्रमाञ्न्यसेत् |
मध्यमाङ्गुलिमिति मध्यमातर्जन्यङ्गुष्ठानामाकनिष्ठासु |
“मध्यमाद्यनुजान्तास्विति” नारायणीयवचनात् |
पञ्चह्रस्वैरकाराद्योकारान्तैः षण्डविधुरैः ॥ “मूर्तीः सद्यावसानिकाः” इति नारायणीयोक्तेः |
ततः षडङ्गं नेत्रान्तं कुर्याद् दीर्घयुजाणुना |
ततस्तेनैव कुर्वीत व्यापकं मन्त्रवित्तमः ॥ २२ ॥
अत्रास्त्रन्यासानन्तरं नेत्रन्यासः कार्यः |
अत्र केचित्— “दीर्घयुङ्केन बीजेन नेत्रान्ताङ्गानि विन्यसेत् |
” इति शारदातिलकवचनात्, नेत्रान्तानि पञ्चाङ्गानि वदन्ति, तन्न “शस्त्रान्ताङ्गानि षट्” इति नारायणीयवचनात् |
तथा ध्यानम्—
स्वर्णापीतजपानिभं त्रिनयनं मुक्तालसद्धारिणं
खट्वाङ्गारिगुणांस्तथा जपवटीं पद्मं च शक्त्यङ्कुशौ |
हस्ताब्जैर्दधतं कपालममलं सद्रत्नमालिङ्गितं
मार्तण्डं मणिबद्धरम्यमुकुटं ध्यायेच्च वेदाननम् ॥ २३ ॥
दक्षोर्ध्वादिखट्वाङ्गादीनि चत्वारि |
वामोर्ध्वादिपद्मादीनि चत्वारि ध्येयानि |
वेदाननं चतुर्मुखं, त्रिनयनं प्रतिवक्त्रमिति शेषः |
अष्टबाहुं द्विषट्काक्षं इति नारायणीयोक्तेः |
स्वर्णापीतं जपापुष्पनिभं च तेन रक्तमिश्रं “सिन्दूरारुणमीशानं वामोर्ध्वे दधतं रविम् |
” इति नारायणीयोक्तेः |
तथा—
नवशक्तिसमायुक्ते पीठे चोपास्यकर्णिके |
कुर्वीत पूर्ववच्चाङ्गपूजनं नेत्रमीशगम् ॥ २४ ॥
पूजयेच्च ग्रहानष्टौ लोकेशांश्च तथायुधैः |
इति |
नारायणीये—
न्यसेदुषां प्रभां सन्ध्यां प्रज्ञां दिक्छञ्जकर्णिके |
दण्डिदीर्घस्वनामादिवर्णैरावाहयेत् ततः ॥ १ ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः— तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे निचृद्गायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदि श्रीमार्तण्डभैरवदेवतायै नमः |
गुह्ये हं बीजाय नमः |
पादयोः बिन्दवे शक्तये नमः |
नाभौ रं कीलकाय नमः |
इति विन्यस्य प्राग्वद्विनियोगमुक्त्वा, मध्यमयोः अं सूर्याय नमः |
तर्जन्योः इं भास्कराय नमः |
अङ्गुष्ठयोः उं भानवे नमः |
अनामयोः एं रवये नमः |
कनिष्ठयोः ओं दिवाकराय नमः ॥ शिरसि अं सूर्याय नमः |
मुखे इं भास्कराय० |
हृदि उं भानवे० |
गुह्ये एं रवये० |
पादयोः ओं दिवाकराय० ॥ ह्र्यां हृदयाय नमः |
ह्र्यीं शिरसे० |
ह्र्यूं शिखायै० |
ह्र्यैं कवचाय० |
ह्र्यौं नेत्रत्रयाय० |
ह्र्यः अस्त्राय० |
इति करयोः कनिष्ठान्तं हृदादिषु नेत्रान्तं च विन्यस्य, मूलमन्त्रेण व्यापकं विन्यस्य, ध्यानादिपुष्पोपचारान्ते प्राग्वदङ्गानि यथास्वस्थानं संपूज्यास्त्रमीशानकोणे संपूज्य, प्राग्वदष्टौ ग्रहान् संपूज्य लोकेशार्चादि सर्वं प्राग्वत् कुर्यादिति |
तथा—
लक्षाणां त्रितयं मन्त्री जपेद्बीजं च बिम्बयोः |
मध्यगं जुहुयात् तस्य दशांशेनोत्पलैः शुभैः ॥ २६ ॥
त्रिमध्वक्तैस्तर्पणादि कुर्यात् सिध्यति मन्त्रराट् |
एवं सिद्धे मनौ मन्त्री काम्यकर्माणि साधयेत् ॥ २७ ॥
पूर्ववच्चार्घ्यदानं च कुर्यान्मन्त्री समाहितः |
चतुरङ्गुलसंभूतैः सुमनोभिः श्रियं लभेत् ॥ २८ ॥
लक्षं हुनेच्च शाल्याज्यतिलबिल्वैर्निधानभाक् |
राजानं वशयेच्छीघ्रं जपाकुसुमहोमतः ॥ २९ ॥
जुहुयान्मातुलुङ्गैश्च लभते वाञ्छितार्थकान् |
एवं यः साधयेन्मन्त्री तस्य विद्यायशोबलम् ॥ ३० ॥
पुत्रा लक्ष्मीश्च सौभाग्यं सर्वदा विजयो भवेत् |
वृत्तं त्र्यस्रं पुनर्वृत्तं षडस्रं वृत्तयुग्मकम् ॥ ३१ ॥
अष्टास्रकं कलास्रं च विधानेन लिखेत् क्रमात् |
(वृत्तस्य मध्ये प्रणवं त्रिकोणेऽङ्गारकं न्यसेत् ॥ ३२ ॥
गारुडं च पुनर्वृत्ते लिखेत्पञ्चाक्षरं न्यसेत् |
षट्कोणे चक्रराजं च वर्गषट्कं लिखेत् क्रमात् ॥ ३३ ॥)
वृत्तद्वये महासौरं गायत्रीं शिरसा सह |
अष्टस्वष्टाक्षरं न्यसेदिन्द्रादीर्देवता अपि ॥ ३४ ॥
कलास्रेषु स्वराः प्रोक्ताः श्रींह्रीं च विलिखेत् क्रमात् |
सौरचक्रमिदं पुंसामायुरारोग्यवर्धनम् ॥ ३५ ॥
वन्ध्यानां पुत्रजनकं स्त्रीणां सौभाग्यदायकम् |
राज्ञां विजयदं सम्यक् रोगिणां रोगनाशनम् ॥ ३६ ॥
किं बहूक्तेन विधिना धृतं हस्तेऽखिलप्रदम् |
उद्यन्नद्य मित्रमह आरोहन्नुत्तरां दिवम् ॥ ३७ ॥
हृद्रोगं मम शब्दान्ते सूर्यान्ते हरिमा-पदम् |
णं च नाशयशब्दान्ते महासौरमनुर्मतः ॥ ३८ ॥
इति |
वृत्तमित्यादीनां श्लोकानामयमर्थः— वृत्तं कृत्वा तन्मध्ये ससाध्यं प्रणवं विलिख्य, तद्बहिस्त्र्यस्रेऽङ्गारकं “रं” इति विलिख्य, पुनर्वृत्ते “क्षिपॐ स्वाहा” इति गारुडपञ्चाक्षरमालिख्य, षट्कोणे पूर्वोक्तसुदर्शनचक्रमन्त्रमालिख्य, तदग्रेषु कवर्गादिवर्गषट्कं विलिख्य, बहिर्वृत्तद्वये महासौरं शिरसा सह गायत्रीं च विलिख्याष्टासु कोणेषु सौराष्टाक्षरमालिख्य, तदग्रेषु शक्रादिबीजान्यालिख्य, षोडशदलेषु स्वरांस्तदग्रेषु श्रींह्रीं इति बीजद्वयं प्रत्यग्रं लिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति ॥ महासौरमन्त्रस्तु “उद्यन्नद्य मित्रमह” इति प्रोक्तवैदिकमन्त्रः ॥ अथ चन्द्रस्य मन्त्रः |
सारसंग्रहे—
चन्द्रमन्त्रं प्रवक्ष्यामि मन्त्रिणां हितकाम्यया |
संपत्करं चतुर्वर्गफलदं सर्वसिद्धिदम् ॥ १ ॥
१ ‘नाशकृत्’ ख. पाठः |
व्योमादिर्मनुपूर्वस्थो बिन्दुयुग् भृगुसद्यतः |
रविराननवृत्ताढ्यो मरुद् दीर्घो विषस्तथा ॥ २ ॥
कलान्त्ययुक् षडर्णोऽयं सोममन्त्र उदाहृतः |
भृग्वम्बुमन्विन्दुखण्डमपरे बीजमूचिरे ॥ ३ ॥
व्योमादिः सकारः, मनुपूर्व ओकारः, बिन्दुरनुस्वारस्तेन सों इति |
भृगुः सकारः, सद्य ओकारस्तेन सो इति |
रविर्मकारः, आननवृत्तमाकारस्तेन मा इति |
मरुत् यकारः |
दीर्घो न |
विषं म, अन्त्यकला विसर्गस्तेन मः इति |
प्रकारान्तरेण बीजमुक्तम्— भृगुः सकारः, अम्बु वकारः, मनुरौकारः, इन्दुखण्डोऽनुस्वारस्तैः स्वौं इति बीजं वदन्ति |
ऋषिर्भृगुः पंक्तिश्छन्दो देवता चन्द्रमाः स्मृतः |
सदीर्घैर्निजबीजेन षडङ्गानि मनोः क्रमात् ॥ ४ ॥
एवं विन्यस्य मन्त्रज्ञो द्विजराजं विचिन्तयेत् |
श्वेताब्जस्थः स्फटिकरजतप्रोल्लसत्कान्तिरुच्चैर्
मुक्ताहारोल्लसिततनुर्नीलकेशौघरम्यः |
हस्ताब्जाभ्यां कुमुदवरदे धारयन् नः शशाङ्को
भूत्यै भूयादभिमतरमामञ्चकोद्यत्कलङ्कः ॥ ५ ॥
वामदक्षाभ्यां कुमुदवरदे |
पीठे धर्मादिभिर्युक्ते गदिते परिपूज्य च |
चन्द्रमण्डलपर्यन्तं ततः संपूजयेद्विधुम् ॥ ६ ॥
पद्मपादाचार्यास्तु— “राका कुमुद्वती नन्दा सुधा संजीवनी क्षमा |
आप्यायनी चन्द्रिका चाह्लादिनी नव शक्तयः |
” १ |
“पूर्वादिक्रमतो मन्त्री नत्यन्ताः पूजयेदिमाः” |
इति पीठशक्तीराहुः |
स्वायम्भुवे तु— “अमृता तारका ज्योत्स्ना विमला व्यापिनी तथा |
चित्रा च कृत्तिका कान्तिः श्रवणा नव शक्तयः ॥ अमृतान्तं कलात्मने संवित्पीठाय वै नमः |
” इति |
तथा—
किञ्जल्केषु षडङ्गानि तच्छक्तीः पत्रगा यजेत् |
तासामाद्या रोहिणी प्रोक्ता कृत्तिका रेवती पुनः ॥ ७ ॥
भरणी रात्रिरार्द्रा च ज्योत्स्नाख्या च कला मताः |
सुश्वेताः श्वेतवसनाः श्वेतमाल्यानुलेपनाः ॥ ८ ॥
मुक्ताहारालङ्कृताङ्ग्यः पाण्यञ्जलिपुटाः शुभाः |
आपीनोन्नतवक्षोजभाराक्रान्तावलग्नकाः ॥ ९ ॥
मदेन मन्दगामिन्यः प्राणनाथात्तमानसाः |
प्रसन्नचन्द्रवदनाः फुल्लेन्दीवरलोचनाः ॥ १० ॥
ग्रहानष्टौ दलाग्रेषु लोकेशांश्च ततो यजेत् |
वज्रादीनि ततो बाह्ये एवं पूजा समीरिता ॥ ११ ॥
ग्रहाचार्क्रमस्तु— “पूर्वदक्षिणपाश्चात्यसौम्यपत्राग्रकेषु च |
रविश्चान्द्रिर्गुरुः शुक्रः संपूज्याः साधकैरमी ॥ आग्नेयादिषु कोणेषु भौममन्दाहिकेतवः |
” चान्द्रिर्बुधः |
मन्दः शनिः |
अही राहुः, इति स्वायम्भुवोक्ताः |
“स्वनामाद्यर्णबीजकाः” इति शारदातिलके तत्तन्नामाद्यर्णबीजका रव्यादयो ज्ञेयाः |
अथ प्रयोगः— तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि भृगुऋषये नमः |
मुखे पङ्क्तिच्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीचन्द्रमसे देवतायै नमः |
गुह्ये सों बीजाय नमः |
पादयोः नमः शक्तये नमः |
इति विन्यस्य प्राग्वद्विनियोगमुक्त्वा, सांसीं इत्यादिना करषडङ्गं कृत्वा ध्यानाद्यात्मपूजान्ते मण्डूकादिकर्णिकान्तं योगपीठं संपूज्यार्कमण्डलं वह्निमण्डलं च संपूज्य, पश्चात् सोममण्डलमभ्यर्च्य सत्त्वादिपरतत्त्वार्चान्तेऽष्ट-
१ ‘मतः’ ख. पाठः |
दलकेसरेषु स्वाग्रादि प्रादक्षिण्येन मध्यान्तं राकायै नमः |
कुमुद्वत्यै० |
नन्दायै० |
सुधायै० |
सञ्जीवन्यै० |
क्षमायै० |
आप्यायन्यै० |
चन्द्रिकायै० |
आह्लादिन्यै नमः |
इति संपूज्य, “अमृतकलात्मने संवित्पीठाय नमः” इति पीठं संपूज्यावाहनादिषडङ्गपूजान्तेऽष्टदलेषु— रोहिण्यै नमः |
कृत्तिकायै० |
रेवत्यै० |
भरण्यै० |
रात्र्यै० |
आर्द्रायै० |
ज्योत्स्नायै० |
कलायै नमः |
इति संपूज्य, दिग्दलाग्रेषु— रं रवये नमः |
बुं बुधाय० |
गुं गुरवे० |
शुं शुक्राय० |
कोणदलाग्रेषु— भौं भौमाय नमः |
मं मन्दाय० |
रां राहवे० |
कें केतवे० |
इति संपूज्य लोकपालार्चादि सर्वं प्राग्वत् कुर्यात् |
तथा—
वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं जुहुयात् तत्सहस्रकम् |
हविषा घृतसिक्तेन तर्पणादि ततश्चरेत् ॥ १२ ॥
ततः सिद्धो भवेन्मन्त्रः साधकस्य न संशयः |
एवमुक्तप्रकारेण संसिद्धे मन्त्रवित्तमः ॥ १३ ॥
चन्द्रं शिरसि सञ्चिन्त्य जपेन्मन्त्रमनन्यधीः |
त्रिसहस्रेण लभते राज्यैश्वर्यमकिञ्चनः ॥ १४ ॥
लघुमिष्टहविष्याशी (जलस्थो विजितेन्द्रियः |
वेदलक्षममुं मन्त्रं प्रजपेद्यतमानसः ॥ १५ ॥
धरागतं निधानं स ध्रुवं प्राप्नोति तत्क्षणात् |
घोरज्वरे महाकुष्ठे) शिरोरोगे च दारुणे ॥ १६ ॥
शत्रूत्पादितकृत्यासु कामलाद्यामयेषु च |
अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं तच्छान्तिरचिराद्भवेत् ॥ १७ ॥
पूर्णिमायां यथाशक्ति जपेन्मन्त्रं जितेन्द्रियः |
सौभाग्यारोग्यसंपत्तिभाजनं मनुजो भवेत् ॥ १८ ॥
ऐन्द्रवारुण्यां विस्तीर्णमण्डलानां त्रयं बुधः |
लिप्ते भूमण्डले कृत्वा निषीदेत् पश्चिमे स्वयम् ॥ १९ ॥
मध्यस्थे मण्डले न्यस्य पूजोपकरणानि च |
अग्रस्थमण्डले पद्मसंयुते पूर्ववद्यजेत् ॥ २० ॥
विधुं ततो रौप्यजातं पात्रं संस्थाप्य पूरयेत् |
शुद्धगोपयसा मन्त्री स्पृशन्पात्रं मनुं जपेत् ॥ २१ ॥
अष्टाधिकं शतं पश्चाद्राकायामुदये विधोः |
चन्द्राय विद्यामनुना दद्यादर्घ्यं यथाविधि ॥ २२ ॥
राकायां पौर्णमास्यां |
एवमर्घ्यविधानं यः करोति प्रतिमासिकम् |
षण्मासादीप्सितानर्थांल्लभते नात्र संशयः ॥ २३ ॥
लक्ष्मीं च महतीं पुत्रान् सौभाग्यारोग्यसंपदः |
कान्तिं निजेप्सितां कन्यां सत्कीर्तिं लभते ततः ॥ २४ ॥
इति |
तथा—
विद्ये विद्यामालिनियुक् चन्द्रिण्यन्ते च चन्द्रयुक् |
मुखि शिरोऽन्त्यस्ताराद्यो विद्यामनुरयं ततः ॥ २५ ॥
विद्ये विद्यामालिनि स्वरूपं |
चन्द्रिणि स्वरूपं |
चन्द्रमुखि स्वरूपं |
शिरोऽन्त्यः स्वाहान्त्यः |
तथा यन्त्रसारे—
षट्कोणे कर्णिकायां रं(टं)परपरिलसत्तारमंसेषु मन्त्रं
षडर्णं चाष्टपत्रे स्वरयुगललसत्केसरे युग्मशोऽर्णान् |
विद्यामन्त्रस्य कार्यं वृतमवनिपुराभिश्च खंबीजमुक्तं
यन्त्रं सोमस्य कान्तिद्रविणसुतयशःश्रीप्रदं क्लेदहारि ॥ १ ॥
इति |
अस्यार्थः— अष्टदलकमलकर्णिकायां षट्कोणमध्ये प्रणवोदरे ससाध्यं रंबीजं विलिख्य, षट्कोणेषु सोमषडक्षरस्यैकैकमक्षरं विलिख्याष्टदलकेसरेषु स्वरान् द्विश आलिख्य, अष्टदलेषु विद्यामन्त्रस्य प्रणवर-
१ ‘कान्तिं वश्येप्सितां’ क. ग. पाठः |
२ ‘टंबीजं’ ख. पाठः |
हितान् षोडशवर्णान् द्वन्द्वशो विलिख्य, बहिर्वृत्तयोरन्तराले कादिक्षान्तवर्णैरावेष्ट्य बहिश्चतुरस्रकोणेषु वंबीजं विलिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति ॥ अथ भौमस्य मन्त्रः—
अथ भौममनुं वक्ष्ये सर्वरोगनिवारणम् |
सबिन्द्वाद्यद्वयं प्रोक्तं गारकाय हृदन्तिकः ॥ २६ ॥
अष्टवर्णो मनुः प्रोक्तोऽङ्गारकस्य मनीषिभिः |
सबिन्द्वाद्यद्वयं अंअं |
गारकाय स्वरूपं |
हृन्नमः |
तथा—
ऋष्याद्या ब्रह्मगायत्रीभूमिपुत्राः समीरिताः |
अङ्गषट्कं चास्य मनोर्निजबीजेन संमतम् ॥ २७ ॥
नमाम्यङ्गारकं रक्तं रक्ताम्बरविभूषितम् |
जानुस्थवामहस्ताढ्यं साभयेतरपाणिकम् ॥ २८ ॥
आंईं इत्यादि षडङ्गकम् |
अथ बुधस्य मन्त्रः—
बुं ङेन्तं बुधशब्दं च हृदयान्तः षडर्णकः |
बुधमन्त्रस्य मुन्याद्या ब्रह्मपङ्क्तिबुधा मताः ॥ २९ ॥
षडङ्गानि स्वबीजेन विन्यस्यैवं विचिन्तयेत् |
वन्दे बुधं सदा देवं पीतवस्त्रसुभूषणम् ॥ ३० ॥
जानुस्थवामहस्ताढ्यं साभयेतरपाणिकम् |
प्रजपेदर्णसाहस्रं दशांशं जुहुयाद् घृतैः ॥ ३१ ॥
अर्चनं पूर्वमुदितं ज्ञातव्यं मनुवित्तमैः |
बृं बृहस्पतये हृद् वसुवर्णो गुरोर्मनुः ॥ ३२ ॥
ऋष्याद्या ब्रह्मसानुष्टुब्गुरवोऽस्य प्रकीर्तिताः |
अङ्गषट्कं दीर्घषट्कैः स्वीयबीजेन कल्पयेत् ॥ ३३ ॥
रत्नस्वर्णांशुकादीनि दक्षपाण्यम्बुजात् किरन् |
सव्यादन्यान् वस्तुराशीन् निध्येयोऽमरसद्गुरुः ॥ ३४ ॥
जपेदष्टसहस्रं तु तच्छतं हविषा हुनेत् |
घृताक्तेन षडङ्गैश्च ग्रहाशापायुधैर्यजेत् ॥ ३५ ॥
ध्यात्वा पूर्वोक्तमार्गेण समासीनो नवाम्बरे |
जपेत् सप्तदिनं वह्नौ पीतपुष्पैर्घृतप्लुतैः ॥ ३६ ॥
एवं दिनानां त्रितयं चाहुनेन्मन्त्रवित्तमः |
स्वर्णवस्त्रादिसंसिद्धिर्भवत्यस्य न संशयः ॥ ३७ ॥
वस्त्रं मे देहि शुक्राय शमाद्यो हृदयान्तिकः |
मुन्याद्या ब्रह्मसविराट्शुक्रा मन्त्रिभिरीरिताः ॥ ३८ ॥
शमाद्यः शुं वस्त्रं मे इत्यादि |
पदैः षड्भिः षडङ्गानि ततो देवं विचिन्तयेत् |
शुक्रं नमाम्यापण्यस्थं शुक्राभं वरभूषणम् ॥ ३९ ॥
स्वर्णभाण्डं रत्नधाराचिन्मुद्राङ्ककरद्वयम् |
अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं सहस्रं जुहुयाद् घृतैः ॥ ४० ॥
अङ्गग्रहाशापहेतिचतुरावरणं यजेत् |
शनैश्चराय हृदयं शमाद्यश्चाष्टवर्णकः ॥ ४१ ॥
मुन्याद्या ब्रह्मगायत्रीशनैश्चरसमाह्वयाः |
बीजेनैव षडङ्गानि विदधीत विचक्षणः ॥ ४२ ॥
विचक्षण इत्युक्तेः षड्दीर्घयुक्तत्वं बीजस्य सूचयति |
वन्दे शनैश्चरं वक्रदंष्ट्रं नीलविभूषणम् |
वामजानुस्थतद्धस्तं साभयान्यकराम्बुजम् ॥ ४३ ॥
जपेदष्टसाहस्रं तद्दशांशं हुनेद् घृतैः |
षडङ्गग्रहदिक्पालैः सायुधैः परिपूजयेत् ॥ ४४ ॥
रां राहवे नमोन्तोऽयं राहुमन्त्रः समीरितः |
षडर्णः स्वीयबीजेन षडङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥ ४५ ॥
मुन्याद्या ब्रह्मगायत्रीराहवः समुदाहृताः |
वन्दे राहुं धूम्रवर्णं सर्पकायं कृताञ्जलिम् ॥ ४६ ॥
विकृतास्यं रक्तनेत्रं धूम्रालङ्कारमन्वहम् |
जपहोमार्चनाद्यं च पूर्ववत् परिकल्पयेत् ॥ ४७ ॥
१ ‘दीर्घयुक्तैः’ ख. पाठः |
२ ‘गायत्र’ क. पाठः |
३ ‘कीर्तितम्’ ख. पाठः |
पूर्ववत् वर्णसाहस्रघृतहोमतद्दशांशाङ्गग्रहाशाधिपतदायुधैरिति |
अथ केतोः—
कें केतवे हृदित्येवं केतुमन्त्रः षडर्णकः |
ब्रह्मा मुनिर्मतश्छन्दः पङ्क्तिः केतुश्च देवता ॥ ४८ ॥
पूर्ववत् स्यादङ्गषट्कं ततः केतुं विचिन्तयेत् |
वन्दे केतुं कृष्णवर्णं कृष्णवस्त्रादिभूषितम् ॥ ४९ ॥
वामोरुन्यस्ततद्धस्तं साभयान्यकराम्बुजम् |
जपहोममार्जनादि पूर्ववत् परिकल्पयेत् ॥ ५० ॥
इति |
अत्र भौमादीनां (पूजाया मध्ये तं तं ग्रहं संपूज्य तत्तदुत्तरग्रहादि तत्तत्पूर्वग्रहावसानिकान् अष्टौ ग्रहानग्रादिप्रादक्षिण्येन पूजयेत् |
अत्रैते ग्रहमन्त्राः) पुरस्तान्नानामन्त्रप्रकरणे वक्तव्या अपि सूर्यमन्त्रस्य प्रयोगोपयोगितया प्रोक्ताः सौकर्यार्थं, नतु पञ्चायतनान्तर्गतत्वेनेति ॥ अथाग्नेः प्रपञ्चसारे— (१६ |
२५)
अथाग्निमन्त्रानखिलार्थसिद्धिप्रदान् प्रवक्ष्ये जगतो हिताय |
सर्ष्यादिक्लृप्तीनपि साङ्गभेदान् सार्चाविशेषान् सजपादिकांश्च ॥ १ ॥
वियतो दशमोऽर्धिसर्गयुक्तो भुवसर्गो भृगुलान्तषोडशाचः |
हुतभुग्दयिता ध्रुवादिकोऽयं मनुरुक्तः सुसमृद्धिदः कृशानोः ॥ २ ॥
इति |
वियतो हकाराद्दशमो विलोमेन भकारः |
अर्धी ऊकारः |
सर्गो विसर्गस्ताभ्यां युक्तो भूरिति |
भुवसर्गो भुव इत्याक्षरद्वयं सर्गो विसर्गस्तेन भुवरिति |
भृगुः सकारः, लान्तो वकारः, अचः षोडशो विसर्गस्तेन स्वः |
हुतभुग्दयिता स्वाहा |
ध्रुवादिकः प्रणवादिस्तेन सप्ताक्षरोऽयं मन्त्रः |
तथा—
भृगुरपि तदृषिश्छन्दो गायत्री देवताग्निरुद्दिष्टः |
प्राक्प्रोक्तान्यङ्गानि द्विशः समुखैश्च मन्त्रवाक्यैर्वा ॥ ३ ॥
पूर्वोक्तानि, सहस्रार्चिषे हृदयाय नमः इत्यादि प्रागुक्तानि |
ध्यानम्—
शक्तिस्वस्तिकपाशान् साङ्कुशवरदाभयान् दधत् त्रिमुखः |
मुकुटादिविविधभूषोऽवताच्चिरं पावकः प्रसन्नो वः ॥ ४ ॥
जपेदिमं मनुमृतुलक्षमादराद् दशांशतः प्रतिजुहुयात् पयोन्धसा |
ससर्पिषाप्यसिततश्च पालिकैः समर्चयेदथ विधिवद्विभावसुम् ॥ ५ ॥
पीता श्वेतारुणा कृष्णा धूम्रा तीव्रा स्फुलिङ्गिनी |
रुचिरा ज्वालिनी चेति कृशानोर्नव शक्तयः ॥ ६ ॥
पीठे तनूनपातः प्रागङ्गैरष्टमूर्तिभिस्तदनु |
भूयश्च शतमखाद्यैर्विधिनाथ हिरण्यरेतसं प्रयजेत् ॥ ७ ॥
इति |
अथ प्रयोगः— तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि भृगवे ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदये अग्नये देवतायै नमः |
इत्यादि दीक्षाप्रकरणोक्तन्यासध्यानपूजादिकं कृत्वा पूजाशेषं समापयेदिति |
साज्येन सर्पिषा चेति तर्पणादिकमपि प्राग्वत् कुर्यात् |
तथा—
आज्यैरष्टोर्ध्वशतं प्रतिपदमारभ्य मन्त्रविद्दिनशः |
चतुरो मासाञ्जुहुयात्(लक्ष्मीरत्यायता भवेत्तस्य ॥ ८ ॥
शुद्धाभिः शालीभिर्दिनमनु जुहुया)दथाब्दमात्रेण |
शालीशालि गृहं स्याद्गोमहिष्याद्यैश्च सङ्कुलं तस्य ॥ ९ ॥
शुद्धान्नैर्घृतसिक्तैः प्रतिदिनमग्नौ समेधिते जुहुयात् |
अन्नसमृद्धिर्महती स्यादस्य निकेतनेऽब्दमात्रेण ॥ १० ॥
जुहुयात् तिलैः सुशुद्धैः षण्मासाज्जायते महालक्ष्मीः |
कुमुदैः सन्तरैरपि जातीकुसुमैश्च जायते सिद्धिः ॥
१ ‘कुर्यात्’ ख. पाठः |
२ ‘अस्य समिद्धिः’ क. ग. पाठः |
पालाशैः पुनरिध्मकैः सरसिजैर्बिल्वैश्च रक्तोत्पलैर्
दुग्धाङ्घ्रीरुहसंभवैः खदिरजैर्व्याघातवृक्षोद्भवैः |
दूर्वाख्यैश्च शमीविकङ्कतभवैरष्टोर्ध्वयुक्तं शतं
नित्यं वा जुहुयात् प्रतिप्रतिपदं मन्त्री महासिद्धये ॥ १२ ॥
तारं व्याहृतयश्चाग्ने जातवेद इहावह |
सर्वकर्माणि चेत्युक्त्वा साधयाग्निवधूर्मनुः ॥ १३ ॥
तारं प्रणवः |
व्याहृतयो भूर्भुवःस्वः |
अग्ने स्वरूपं |
जातवेद इहावह स्वरूपं |
सर्वकर्माणि स्वरूपं |
साधय स्वरूपं |
अग्निवधूः स्वाहा |
अत्र व्याहृत्यग्निपदयोः सन्धिः, तेन स्वरग्ने इति मन्त्रे पठितव्यम् |
तथा—
ऋष्याद्याः पूर्वोक्ता मन्त्रेणाङ्गक्रियाणभिन्नेन |
भूतर्तुकरणसेन्द्रियगुणयुग्भिर्जातिभेदितैस्तदपि ॥ १४ ॥
भूत ५ ऋतु ६ करण ४ इन्द्रिय ५ गुण ३ युग्म २ |
ध्यानम्—
अथवा शक्तिस्वस्तिकदर्भाक्षस्रक्स्रुवस्रुगभयवरान् |
दधदमिताकल्पो वो वसुरवताञ्च कनकमालिकालसितः ॥ १५ ॥
अथवेत्यनेन पूर्वमन्त्रध्यानोक्तरूपं वक्ष्यमाणध्यानोक्तरूपं वा ध्यायेदित्युक्तम् |
प्रयोगः सुगमः |
तथा—
वत्सरादेचतुर्दश्यां दिनादावेव दीक्षितः |
मन्त्रं द्वादशसाहस्रं जपेत् सम्यगुपोषितः ॥ १६ ॥
अर्चयेदङ्गमूर्तीश्च लोकेशकुलिशादिभिः |
समिदाज्यममावास्यां परिशोध्य यथाविधि ॥ १७ ॥
ब्राह्मणान् भोजयित्वाथ स्वयं भुक्त्वा समाहितः |
परेऽह्नि प्रतिपद्येतज्जुहुयादर्चितेऽनले ॥ १८ ॥
मन्त्री वटसमिद्व्रीहितिलराजीहविर्घृतैः |
अष्टोत्तरशतावृत्त्या हुनेदेकैकशः क्रमात् ॥ १९ ॥
दशाहमेवं हुत्वा तु पुनरेकादशीतिथौ |
शक्त्या प्रतर्प्य विप्रांश्च प्रदद्याद् गुरुदक्षिणाम् ॥ २० ॥
सुवर्णवासोधान्यानि शोणां गां च सतर्णकाम् |
पुनरष्टोत्तरं मन्त्री सहस्रं दिनशो जपेत् ॥ २१ ॥
विधिनेति विधातुरग्निपूजामचिरेणैव भवेन्महासमृद्धिः |
धनधान्यसुवर्णरत्नपूर्णा धरणी गोवृषपुत्रमित्रकीर्णा ॥ २२ ॥
वत्सरादीति चैत्रशुक्लप्रतिपत्, तत्पूर्वचतुर्दश्यां दीक्षा जपश्च |
अमायां समिदाज्यशोधनम् |
प्रतिपदमारभ्य दशदिनावधि प्रोक्तप्रकारेण होमः |
सुगममन्यत् |
अथ वेत्यनेन श्लोकेन पूर्वोक्तपुरश्चरणमन्तरेणापि मन्त्रसिद्ध्युपायमाह |
पालाशैरित्यादिभिः श्लोकैः काम्यप्रयोगानाह |
प्रजपेदथवा सहस्रसंख्यं दिनशो वत्सरतो भवेन्महाश्रीः |
जुहुयात् प्रतिवासरं शताख्यं हविषाब्देन भवेन्महासमृद्धिः ॥ २३ ॥
पालाशैः कुसुमैर्हुनेद् दधिघृतक्षौद्रप्लुतैर्मण्डलं
नित्यं साष्टशतैस्तथैव करवीरोत्थैः समृद्ध्यै हुनेत् |
षण्मासं कपिलाघृतेन दिनशोऽप्यष्टोर्ध्वं सहस्रं तथा
होतव्यं लभते स राज्यसदृशीं लक्ष्मीं यशो वा महत् ॥ २४ ॥
१ ‘इति वशीभवेन्’ ख. पाठः |
२ ‘मन्त्रवर्णैकसदृशं’ ख. पाठः |
३ ‘क्षमाया हि’ ख. पाठः |
४ ‘सवृद्धं’ ख. पाठः |
वा समुच्चयार्थः |
मन्त्रान्तरम्—
उत्पूर्वात्तिष्ठशब्दात् पुरुषहरिपदे पिङ्गलान्ते निगद्य
प्रोक्त्वाथो लोहिताक्षं पुनरपि च वदेद्देहि मे दात् क्रमेण |
भूयो ब्रूयात्तथा दापय शशियुगलं स्याच्चतुर्विंशदर्णः
प्रोक्तो मन्त्रोऽखिलेष्टप्रतरणसुरसव्याद्विपानां सदृक् स्यात् ॥ २५ ॥
उत्पूर्वात्तिष्ठशब्दात् उत्तिष्ठेति स्वरूपम् |
पुरुष हरिपिङ्गल लोहिताक्ष देहि मे ददापय इत्येतानि पदानि स्वरूपाणि ॥ शशियुगलं स्वाहाकारः |
ऋष्याद्याः स्युः पूर्ववदृतुभूतदिशात्रिकरणयुगलार्णैः |
मूलमनुनाथ कुर्यादङ्गानि क्रमश एव मन्त्रितमः ॥ २६ ॥
ऋतु ६ भूत ५ दिशा ४ त्रि ३ करण ४ युगल २ |
अत्र दिशाशब्देन महादिशामेव ग्रहणम् |
आबन्तोऽपि दिशाशब्दोऽस्ति भागुरिमते |
“वष्टि भागुरिरल्लोपमवाप्योरुपसर्गयोः |
आपं चैव हलन्तानां यथा वाचा निशा दिशा” इति |
ध्यानम्—
हेमाश्वत्थसुरद्रुमोदरभवो निर्यान्तमश्वाकृतिं
वर्षन्तं धनधान्यरत्ननिचयान् रन्ध्रैः स्वकैः सन्ततम् |
ज्वालापल्लवितस्वरोमनिचयं भक्तार्तिसंभेदनं
वन्दे धर्मसुखार्थमोक्षफलदं दिव्याकृतिं पावकम् ॥ २७ ॥
जप्याच्च लक्षमानं मन्त्री संदीक्षितोऽथ मनुमेनम् |
जुहुयाच्च तदवसाने घृतसिक्तैः पायसैर्दशांशेन ॥ २८ ॥
अङ्गैर्हुतवहमूर्तिभिराशेशैः संयजेत् तदस्त्रैश्च |
पावकमिति मन्त्रितमो गन्धाद्यैरनुदिनं तदुपहारैः ॥ २९ ॥
इति |
प्रयोगः सुगमः |
दिनावतारे मनुमेनमन्वहं जपेत् सहस्रं नियमेन मन्त्रवित् |
अधृष्यतायै यशसे श्रिये रुजां विमुक्तये युक्तमतिस्तथायुषे ॥ ३० ॥
दिनावतारे सूर्योदयकाले |
शालीतण्डुलकैः सितैश्च पयसा कृत्वा हविः पावकं
गन्धाद्यैः परिपूज्य तेन हविषा संवर्त्य पिण्डं महत् |
आज्यालोडितमेकमेव जुहुयाज्जप्त्वा मनुं मन्त्रवित्
साष्टोर्ध्वं प्रतिपद्यथो शतमतः स्यादिन्दिरा वत्सरात् ॥ ३१ ॥
अष्टोत्तरं शतमथो मृगमुद्रयैव मन्त्री प्रतिप्रतिपदं जुहुयात् पयोन्नैः |
साज्यैर्भवेन्न खलु तत्र विचारणीयं संवत्सरात् स च निकेतनमिन्दिरायाः ॥ ३२ ॥
अष्टोर्ध्वं शतं हविषा मन्त्रेणानेन नित्यशो जुहुयात् |
षण्मासादाढ्यतमो भवति नरो नात्र सन्देहः ॥ ३३ ॥
१ ‘निगद्ये’ ख. पाठः |
२ ‘संस्थात् कृशानोः’ ख. पाठः |
शालीभिः शुद्धाभिः प्रतिदिनमष्टोत्तरशतं जुहुयात् |
धनधान्यसमृद्धः स्यान्मन्त्री संवत्सरमात्रेण ॥ ३४ ॥
आज्यैरयुतं जुहुयात् प्रतिमासं प्रतिपदं समारभ्य |
अतिमहती लक्ष्मीः स्यात् तस्य तु षण्मासतो न सन्देहः |
अरुणैः पुनरुत्पलैः शतं यो मधुराक्तैः प्रजुहोति वत्सरार्धम् |
मनुनाप्यमुना शताधिकं स प्रलभेन्मङ्क्षु महत्तरां च लक्ष्मीम् ॥ ३६ ॥
जातीपलाशकरवीरजपाख्यबिल्वव्याघातकेसरकुरण्टभवैः प्रसूनैः |
एकैकशः शतमथो कपिलापयोक्तैः (जुह्वत् प्रतिप्रतिपदं श्रियमेति वर्षात् ॥ ३७ ॥
खण्डैश्च सप्तदिनमप्यमृतालतोत्थैर्मन्त्री हुनेद् गुणसहस्रमथो पयोक्तैः |
)
सम्यक् समर्च्य दहनं त्वचिरेण जन्तुश्चातुर्थिकादिविषमज्वरतो वियुज्यात् ॥ ३८ ॥
गुणसहस्रं सहस्रत्रयम् |
क्षीरद्रुमत्वगभिपक्वजलैर्यथावत् संपूऱ्य कुम्भमभिपूज्य कृशानुमत्र |
जप्त्वा मनुं पुनरमुं त्रिसहस्रमात्रं सेकक्रिया ज्वरहरी ग्रहवैकृतघ्नी ॥ ३९ ॥
पयसि हृदयदघ्ने भानुमालोक्य तिष्ठन् प्रजपतु च सहस्रं नित्यशो मन्त्रमेनम् |
स दुरितमपमृत्युं रोगजातांश्च हत्वा व्रजति नियतसौख्यं वत्सराद् दीर्घमायुः ॥ ४० ॥
मनुनामुनाष्टशतजप्तमथ प्रपिबेज्जलं ज्वलनदीपनकृत् |
गुरु भुक्तमप्युदरगं लघुना परिजापितं पचति कुक्ष्यनलः ॥ ४१ ॥
हुनेदरुणपङ्कजैस्त्रिमधुराप्लुतैर्नित्यशः सहस्रमृतुमासतः पृथुतरा रमा जायते |
प्रतिप्रतिपदं हुनेदिति बुधोऽथवा वत्सरं विनष्टवसुरप्यसौ भवति चेन्दिरामन्दिरम् ॥ ४२ ॥
ऋतुमासतः षण्मासतः ॥
इति श्रीमन्महोपाध्यायवर्यभगवत्पूज्यपाद-श्रीगोविन्दाचार्यशिष्य-श्रीभगवच्छङ्कराचार्यशिष्य-श्रीविष्णुशर्माचार्यशिष्य-श्रीप्रगल्भाचार्यशिष्य-श्रीविद्यारण्ययतिविरचिते श्रीविद्यार्णवाख्ये तन्त्रे एकोनत्रिंशः श्वासः ॥ २९ ॥
१ ‘दशाधिकं’ ख. पाठः |
30. Śvāsa
Die 56 unterschiedlichen Druckseiten 570–625 sind am Druckbild geprüft. Die PDF-Indizes 643–644 wiederholen die Seiten 613–614 und sind nicht erneut aufgenommen; ab Druckseite 615 beträgt der Indexversatz +30 statt +28. Die Arbeitsfassung bewahrt Prosa, Formeln, ursprüngliche Nummern, gedruckte Lücken und Kolophon. Unklare Lesungen, insbesondere lange Bīja-Ligaturen, und Unterschiede zwischen Vers und Prosa bleiben markiert. Die 981 redaktionell unterschiedenen nummerierten Einträge der deutschen Übersetzung sind keine neue Sanskrit-Verszählung.
अथ त्रिंशः श्वासः |
अथ शैवमन्त्रा उद्ध्रियन्ते |
तत्र श्रीनन्दिकेश्वरमते—
कैलासशिखरासीनमर्धनारीश्वरं प्रभुम् |
ब्रह्मोपेन्द्रमहेन्द्राद्यैर्देवैर्विद्याधरैस्तथा ॥ १ ॥
दानवैर्मुनिभिः सिद्धैर्यक्षरक्षोरगोरगैः |
हेरम्बस्कन्दपूर्वादिगणैर्भक्त्या सुसेवितम् ॥ २ ॥
अक्षक्रीडारसास्वादलालसं परमेश्वरम् |
(?) * क्रीडतो भुवनेशस्य जगदम्बिकया सह ॥ ३ ॥
अक्षपाताधिकारे तु देव्या नन्दी नियोजितः |
क्रीडता क्रमयोगेन जितं देवेन शम्भुना ॥ ४ ॥
अक्षप्रपाताद् देवेन प्रोक्तं नन्दिजितं मया |
तव सत्याभियोगेन तुष्टोऽहं तव भक्तितः ॥ ५ ॥
वद किं क्रियतां वत्स यत्ते मनसि वर्तते |
ददामि तन्न सन्देहः प्रीतेन मनसाधुना ॥ ६ ॥
श्रीनन्दिकेश्वर उवाच
तुष्टोऽसि यदि मे देव जगतामीश्वर प्रभो |
वद मन्त्राञ्जगन्नाथ शैवांस्त्रैलोक्यदुर्लभान् ॥ ७ ॥
(वक्त्राङ्गन्याससहितान् पूजाकर्मसमन्वितान् |
दीक्षाभिषेकसहितानधिकारपदान्वितान् ॥ ८ ॥
श्रीमहादेव उवाच
कथयामि महाभाग त्रैलोक्येष्वतिदुर्लभान् |
) शैवान् सर्वमनुश्रेष्ठान् सर्वतन्त्रेषु गोपितान् ॥ ९ ॥
भक्तोऽसीति न मे किञ्चिदवाच्यं त्वयि सुव्रत |
मूलमन्त्राङ्गविन्यासपूजाकर्मसमन्वितान् ॥ १० ॥
दीक्षाभिषेकसहितानधिकारपदान्वितान् |
उद्धारक्रमयोगेन सर्वकामफलप्रदान् ॥ ११ ॥
सुसमे भूप्रदेशे तु गोमयेनोपलेपिते |
पुष्पप्रकरशोभाढ्ये गन्धधूपतरङ्गिते ॥ १२ ॥
विलिखेन्मातृकां तत्र वर्गाष्टकविभेदतः |
स्वरैः षोडशभिर्वर्गः प्रथमः परिकीर्तितः ॥ १३ ॥
पञ्च पञ्चाक्षराश्चान्ये द्वावन्त्यौ चतुरक्षरौ |
वर्गाष्टकं भवेदेवं ततो मन्त्रान् समुद्धरेत् ॥ १४ ॥
पञ्चमस्य तु वर्गस्य पञ्चमं प्रथमं वदेत् |
षष्ठवर्गान्तिमो वर्णः प्रथमान्त्यसमन्वितः ॥ १५ ॥
द्वितीयं वर्णमाख्यातमष्टमस्याद्यमक्षरम् |
प्रथमस्य तृतीयार्णसमेतं तत् तृतीयकम् ॥ १६ ॥
चतुर्थं सप्तमस्यादिद्वितीयार्णसमन्वितम् |
चतुर्थवर्णो मन्त्रस्य सप्तमाद्यं तु पञ्चमम् ॥ १७ ॥
एष पञ्चाक्षरो मन्त्रः प्रणवाद्यः षडक्षरः |
यत्साधनात्तु मनुजाः शिवसायुज्यमाप्नुयुः ॥ १८ ॥
प्रणवस्तु परब्रह्मबोधकः समुदीरितः |
पञ्चाक्षरमयानि स्युः पञ्चभूतानि सुव्रत ॥ १९ ॥
भूतात्मकं जगदिदं तेनास्य जगदात्मता |
ऋषिरुक्तो वामदेवः पङ्क्तिश्छन्द उदाहृतम् ॥ २० ॥
- अत्र किञ्चित् पद्यजातं विच्छिन्नं भाति |
इत्थमेव सर्वेष्वादर्शपुस्तकेषु पाठः |
१ ‘परा’ ग. पाठः |
सदाशिवो देवतास्य मन्त्रस्य परिकीर्तितः |
षडङ्गानि मनोर्वर्णैर्जातियुक्तानि कल्पयेत् ॥ २१ ॥
ततस्तत्पुरुषाघोरसद्योवामेशसंज्ञकान् |
मूलवर्णादिकान् न्यसेत् त्रिषु स्थानेष्वतन्द्रितः ॥ २२ ॥
सतर्जनीमध्यमान्त्यानामाङ्गुष्ठेष्वथापरः |
आस्यहृत्पादगुह्येषु मूर्ध्नि वक्त्रेषु चापरः ॥ २३ ॥
प्राग्याम्यवारुणोदीच्यमध्यवक्त्रेषु पञ्चसु |
ततः षडङ्गं विन्यसेद्वक्ष्यमाणं यथाविधि ॥ २४ ॥
सर्वज्ञो नित्यतृप्तश्च बोधान्तोऽनादिः कीर्तितः |
स्वतन्त्रशक्तिश्चालुप्तशक्तिश्चानन्तशक्तियुक् ॥ २५ ॥
मूलमन्त्रार्णपूर्वैश्च धाम्नेशब्दान्तिकैः क्रमात् |
षडङ्गानि मनोरस्य जातियुक्तानि मन्त्रवित् ॥ २६ ॥
कुर्वीत गोलकन्यासं रक्षायै नन्दिकेश्वर |
हृदि वक्त्रांसयोर्वोः, कण्ठे नाभौ द्विपार्श्वयोः ॥ २७ ॥
पृष्ठे हृदि, ततो मूर्ध्नि वदने नेत्रयोर्नसोः, |
दोष्पत्सन्धिषु साग्रेषु, विन्यसेत् तदनन्तरम् ॥ २८ ॥
शिरोवदनहत्कुक्षिमोरुपादद्वये, पुनः |
हृदि वक्त्राम्बुजे कण्ठे मृगाभयवरेष्वथ, ॥ २९ ॥
वक्त्रांसहत्सु पादोरुजठरेषु, क्रमान्न्यसेत् |
मूलमन्त्रस्य षड्वर्णान् यथावद् देशिकोत्तमः ॥ ३० ॥
मूर्ध्नि भालोदरांसेषु हृदये तान् पुनर्न्यसेत् |
नमोऽस्तु स्थाणुभूताय ज्योतिर्लिङ्गामृतात्मने ॥ ३१ ॥
चतुर्मूर्तिवपुश्छायाभासिताङ्गाय शम्भवे |
पश्चादनेन मन्त्रेण कुर्याच्च व्यापकं सुधीः ॥ ३२ ॥
एवं न्यस्ततनुर्नन्दिन् ध्यायेद्देवमनन्यधीः |
गोक्षीरफेनधवलं रजताद्रिसमप्रभम् ॥ ३३ ॥
चारुचन्द्रकलाराजज्जटामुकुटमण्डितम् |
पञ्चवक्त्रधरं शम्भुं प्रतिवक्त्रं त्रिलोचनम् ॥ ३४ ॥
शार्दूलचर्मवसनं रत्नाभरणभूषितम् |
दक्षोर्ध्वहस्ते परशुं वरं च तदधःकरे ॥ ३५ ॥
वामोर्ध्वहस्ते हरिणं दधानमभयं परे |
सुप्रसन्नमुखाम्भोजं निविष्टं पद्मविष्टरे ॥ ३६ ॥
ब्रह्मविष्णुमहेन्द्राद्यैः स्तुतं भक्त्या सुरासुरैः |
विश्वाद्यं विश्ववपुषं भवभीतिहरं शिवम् ॥ ३७ ॥
इति ध्यात्वा गणश्रेष्ठ मानसैरर्चयेच्छिवम् |
उपचारैः षोडशभिर्बाह्यपीठे समर्चयेत् ॥ ३८ ॥
पद्मं वसुदलं कृत्वा कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् |
बहिरष्टदलद्वन्द्वं चतुरस्रत्रयावृतम् ॥ ३९ ॥
चतुर्द्वारसमायुक्तं मण्डलेऽस्मिन् प्रपूजयेत् |
अत्र मानसपूजादिपीठपूजान्तस्य प्रागेव प्रयोगप्रकरणे लिखितत्वाद्ग्रन्थगौरवभयाच्च नात्र लिख्यते |
तथा—
एवं पीठं समभ्यर्च्य मूर्तिं मूलेन तत्र वै |
संस्थाप्य देवमावाह्य तस्यां संपूजयेच्छिवम् ॥ ४० ॥
सर्वोपचारैराराध्य मध्ये वत्स ततोऽर्चयेत् |
प्रथमेऽष्टदले मूर्तीर्यजेत् तत्पुरुषादिकाः ॥ ४१ ॥
दिक्पत्रेषु गणश्रेष्ठ ईशं मध्ये समर्चयेत् |
पीतासितश्वेतरक्तश्वेताभाश्चतुराननाः ॥ ४२ ॥
वराभयमृगान् वत्स परशुं बिभ्रतीः करैः |
कोणपत्रेषु मध्ये च निवृत्त्याद्याः कला यजेत् ॥ ४३ ॥
निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस्ततः परम् |
शान्त्यतीताश्च ताः प्रोक्तास्तेजोरूपाः कलाः क्रमात् ॥ ४४ ॥
अग्नीशासुरवायव्यमध्ये दिक्षु च पूजयेत् |
केसरेषु षडङ्गानि द्वितीयेऽष्टदले ततः ॥ ४५ ॥
अनन्ताद्यान् यजेद्वत्स देवाग्रादिप्रदक्षिणम् |
अनन्तं सूक्ष्मनामानं शिवोत्तममनन्तरम् ॥ ४६ ॥
१ ‘टङ्कं च’ ख. पाठः |
एकनेत्रमेकरुद्रं त्रिमूर्तिं तदनन्तरम् |
श्रीकण्ठं च गणश्रेष्ठ शिखण्डिनमपि क्रमात् ॥ ४७ ॥
रक्तपीतसितारक्तकृष्णरक्ताञ्जनासितान् |
किरीटार्पितबालेन्दून् पद्मस्थांश्चारुभूषणान् ॥ ४८ ॥
त्रिनेत्राञ्छूलवज्रेषुचापहस्तान् मनोहरान् |
ततोऽर्चयेद्गणश्रेष्ठ तृतीयेऽष्टदले पुनः ॥ ४९ ॥
उमाचण्डीश्वरौ नन्दी महाकालो गणेश्वरः |
वृषभो भृङ्गिरिटिश्च स्कन्दश्चैतान् यथाक्रमम् ॥ ५० ॥
उत्तरं दलमारभ्य नीलपीतासितारुणान् |
मुक्तानिशाकरश्वेतपाटलान् क्रमतो बुधः ॥ ५१ ॥
चतुरस्रे गणश्रेष्ठ पूर्वादिक्रमतो यजेत् |
इन्द्रं सुराधिपं पीतं वज्रहस्तं सवाहनम् ॥ ५२ ॥
अग्निं तेजोधिपं रक्तं शक्तिहस्तं सुभूषितम् |
यमं प्रेताधिपं कृष्णं दण्डहस्तं समर्चयेत् ॥ ५३ ॥
रक्षोधिपं च निरृतिं खड्गहस्तं सुधूम्रकम् |
पाशहस्तं सुशुभ्राङ्गं वरुणं यादसां पतिम् ॥ ५४ ॥
वायुं प्राणाधिपं धूम्रमङ्कुशाढ्यकरं यजेत् |
यक्षाधिपं कुबेरं च मुक्तावर्णं गदाधरम् ॥ ५५ ॥
विद्यापतिं तथेशानं स्वच्छं शूलकरं यजेत् |
(ब्रह्माणं पद्महस्तं च लोकपं रक्तवर्णकम् ॥ ५६ ॥
अनन्तं नागपं गौरवर्णं चक्रधरं तथा |
) ऐरावतं तथा मेषं महिषं मृतपूरुषम् ॥ ५७ ॥
मकरं मृगमश्वं च वृषं च विपहंसकौ |
इन्द्रादिलोकपालानां वाहनानि गणाधिप ॥ ५८ ॥
ततो बहिस्तदस्त्राणि तत्तत्पार्श्वे समर्चयेत् |
वज्रं पीतं सितां शक्तिं दण्डं कृष्णं समर्चयेत् ॥ ५९ ॥
खड्गमाकाशसङ्काशं पाशं विद्युत्प्रभं यजेत् |
अङ्कुशं रक्तवर्णं तु शुक्लवर्णां गदां यजेत् ॥ ६० ॥
त्रिशूलं नीलवर्णं च यजेद्वत्स समाहितः |
रथाङ्गं कुरुविन्दाभं पद्मं रक्तं समर्चयेत् ॥ ६१ ॥
लोकपालायुधान्येवं कथितानि तवानघ |
य एवं पूजयेद्देवं स सद्यः शिवतां व्रजेत् ॥ ६२ ॥
इति |
तथा—
तन्महेशपदं ङेन्तं विद्महे वागितीरयेत् |
विशुद्धाय च धीशब्दं महि तन्नः शिवः-पदम् ॥ ६३ ॥
प्रचोदयादिति प्रोच्य गायत्री श्रीशिवस्य च |
इति |
अथ शैवमन्त्राः— तत्र कैलासेत्यादि फलप्रदानित्यन्तमेकादश श्लोकास्तत्रावतारक्रमकथनपरा उक्तोच्यमानविषयत्वात् स्पष्टार्थाः |
“सुसमे” इत्यादिभिरुद्धरेदित्यन्तैस्त्रिभिः श्लोकैर्मन्त्रोद्धारकथनार्थं मातृकाप्रस्तारस्थानस्वरूपं तस्य वर्गाष्टकविभेदं चोपदिशति |
तत्र पञ्चमस्य तवर्गस्य पञ्चममक्षरं तेन नकारः, स प्रथममक्षरं मन्त्रस्येति शेषः |
(षष्ठस्य वर्गस्यान्तिमो वर्णः मकारः स प्रथमस्यान्त्येन अः इत्यनेन सहितो मन्त्रस्य द्वितीयार्णस्तेन मः इति बोध्यम् |
) अष्टमस्य वर्गस्याद्यमक्षरं शकारः प्रथमस्य वर्गस्य तृतीयाक्षरेण इकारेण समेतं मन्त्रस्य तृतीयमक्षरं शि इति |
सप्तमस्य वर्गस्य चतुर्थमक्षरं वकारः स प्रथमवर्गस्य द्वितीयार्णेन आ इत्यनेन समन्वितं मन्त्रस्य चतुर्थमक्षरं भवति, तेन वा इति |
सप्तमवर्गस्याद्य य इति मन्त्रस्य पञ्चममक्षरं भवति ॥ मन्त्रनिरुक्तिमाह— प्रणवस्त्वित्यादि |
स्पष्टोऽर्थः ॥ अथ प्रयोगः तत्र प्रागुक्तविधिना दीक्षितः साधकः प्रागुक्तप्रकारेण प्रातरुत्थानादियोगपीठन्यासान्तं कर्म कृत्वा मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि वामदेवाय ऋषये नमः |
मुखे पङ्क्तिच्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीसदाशिवाय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य मम चतुर्विधपुरुषार्थसिद्धये विनियोगः, इति कृताञ्जलिर्वदेत् |
तर्जन्योः नं तत्पुरुषाय
१ ‘यक्षपतिं’ ग. पाठः |
२ ‘गदाकरम्’ ख. पाठः |
३ ‘ऐरावणौ’ ख. पाठः |
नमः |
मध्यमयोः मं अघोराय नमः |
कनिष्ठिकयोः शिं सद्योजाताय नमः |
अनामिकयोः वां वामदेवाय नमः |
अङ्गुष्ठयोः यं ईशानाय नमः |
इति करयोर्विन्यस्य, मुखे हृदये पादयोर्गुह्ये मूर्ध्नि चैता मूर्तीर्विन्यस्य, पुनर्मुखे नं तत्पुरुषाय प्राग्वक्त्राय नमः |
दक्षकर्णे मं अघोराय दक्षिणवक्त्राय० |
चूडाधः शिं सद्योजाताय पश्चिमवक्त्राय० |
वामकर्णे वां वामदेवायोत्तरवक्त्राय० |
मूर्ध्नि यं ईशानायोर्ध्ववक्त्राय० |
इति पञ्चमूर्तीर्विन्यस्य, ॐ सर्वज्ञशक्तिधाम्ने हृदयाय० |
नं नित्यतृप्तशक्तिधाम्ने शिरसे० |
मं अनादिबोधशक्तिधाम्ने शिखायै० |
शिं स्वतन्त्रशक्तिधाम्ने कवचाय० |
वां अलुप्तशक्तिधाम्ने नेत्रत्रयाय० |
यं अनन्तशक्तिधाम्ने अस्त्राय फट् |
इति मन्त्रैः षडङ्गानि यथास्थानं विन्यस्य मूलमन्त्रेण व्यापकन्यासं कुर्यात् |
ततः (१) हृदि ॐनमः |
वक्त्रे नंनमः |
दक्षिणांसे मंनमः |
वामांसे शिंनमः |
दक्षिणोर्वो वांनमः |
वामोर्वो यंनमः ॥
(२) कण्ठे ॐनमः |
नाभौ नं० |
दक्षिणपार्श्वे मं० |
वामपार्श्वे शिं० |
पृष्ठे वां० |
हृदि यं० ॥
(३) मूर्ध्नि ॐनमः |
वदने नं० |
दक्षनेत्रे मं० |
वामनेत्रे शिं० |
दक्षनसि वां० |
वामे यं नमः ॥
(४) दक्षदोर्मूले ॐनमः |
मध्ये नं० |
मणिबन्धे मं० |
अङ्गुलिमूले शिं० |
अङ्गुलिमध्ये वां० |
अङ्गुल्यग्रे यंनमः ॥
(५) वामदोर्मूले ॐनमः |
मध्ये नं० |
मणिबन्धे मं० |
अङ्गुलिमूले शिं० |
मध्ये वां० |
अग्रे यंनमः ॥
(६) दक्षोरुमूले ॐनमः |
जानुनि नं० |
गुल्फे मं० |
अङ्गुलिमूले शिं० |
मध्ये वां० |
अग्रे यंनमः ॥
(७) वामोरुमूले ॐनमः |
जानुनि नं० |
गुल्फे मं० |
अङ्गुलिमूले शिं० |
मध्ये वां० |
अग्रे यंनमः ॥
(८) शिरसि ॐनमः |
मुखे नं० |
हृदि मं० |
कुक्षौ शिं० |
दक्षोरुमूलादिपादाग्रपर्यन्तं वां० |
वामोरुमूलादिपादाग्रपर्यन्तं यंनमः ॥
(९) हृदि ॐनमः |
वक्त्रे नं० |
कण्ठे मं० |
वामोर्ध्वहस्ते मृगे शिं० |
वामाधःकरे अभये वां० |
दक्षाधोहस्ते वरे यंनमः ॥
(१०) मुखे ॐनमः |
अंसयोः नं० |
हृदि मं० |
पादयोः शिं० |
ऊर्वोः वां० |
जठरे यंनमः ॥ इति विन्यस्य, (पुनर्मूर्ध्नि ॐनमः |
ललाटे नंनमः |
जठरे मंनमः |
दक्षांसे शिंनमः |
वामांसे वांनमः |
हृदये यंनमः ॥) “नमोऽस्तु स्थाणुभूताय ज्योतिर्लिङ्गामृतात्मने |
चतुर्मूर्तिवपुश्छायाभासिताङ्गाय शम्भवे” ॥ इति मन्त्रेण मूर्धादिपादपर्यन्तं व्यापकं न्यसेत् |
इति विन्यस्य यथारूपं देवं ध्यात्वा मानसपूजादियोगपीठपूजान्ते यथाविधि देवमावाह्यासनादिपुष्पान्तैरुपचारैः संपूज्य, भगवन्नावरणपूजार्थमनुज्ञां देहि इति प्रार्थ्य, प्रथमेष्टदले दिग्दलेषु नं तत्पुरुषाय नमः |
मं अघोराय० |
शिं सद्योजाताय० |
वां वामदेवाय० |
मध्ये यं ईशानाय० |
इति देवाग्रादिप्रादक्षिण्येन संपूज्य, आग्नेयादिदलेषु प्रादक्षिण्येन—ॐ निवृत्त्यै नमः |
ॐ प्रतिष्ठायै |
ॐ विद्यायै |
ॐ शान्त्यै नमः |
मध्ये—ॐ शान्त्यतीतायै नमः |
इति संपूज्य, द्वितीयाष्टदलान्तः केसरेषु देवस्य दक्षाग्रकेसरे ॐ हृदयाय नमः |
वामाग्रे ईशाने नं शिरसे० |
पृष्ठदक्षिणे मं शिखायै० |
पृष्ठवामे शिं कवचाय० |
अग्रे वां नेत्रत्रयाय० |
अग्रादिचतुर्दिक्षु यं अस्त्राय० |
इति संपूज्य, (द्वितीयेष्टदले देवाग्रदलमारभ्य प्रादक्षिण्येन—अनन्ताय नमः |
सूक्ष्माय० |
शिवोत्तमाय० |
एकनेत्राय० |
एकरुद्राय० |
त्रिमूर्तये० |
श्रीकण्ठाय० |
शिखण्डिने नमः |
इति संपूज्य) तृतीयेऽष्टदले देवस्य वामदलमारभ्य प्रादक्षिण्येन—उमायै नमः |
चण्डीश्वराय० |
नन्दिने० |
महाकालाय० |
गणेश्वराय० |
वृषभाय० |
भृङ्गिरिटये० |
स्कन्दाय नमः |
इति संपूज्य, चतुरस्ररेखात्रयान्तरालगतवीथीद्वयेऽभ्यन्तरालवीथ्यां देवाग्रमारभ्य—लं इन्द्राय सुराधिपतये पीतवर्णाय वज्रहस्ताय ऐरावणवाहनाय नमः |
रं अग्नये तेजोधिपतये रक्तवर्णाय शक्तिहस्ताय मेषवाहनाय नमः |
टं यमाय प्रेताधिपतये कृष्णवर्णाय दण्डहस्ताय महिषवाहनाय नमः |
क्षं निरृतये रक्षोधिपतये धूम्रवर्णाय खड्गहस्ताय
१ ‘तृप्तिः’ ख. पाठः |
२ ‘ज्ञानादि’ ग. पाठः |
३ ‘अं’ क. ग. पाठः |
(प्रेतवाहनाय नमः |
वं वरुणाय यादसांपतये शुक्लवर्णाय पाशहस्ताय मकरवाहनाय नमः |
यं वायवे प्राणाधिपतये धूम्रवर्णाय अङ्कुशहस्ताय मृगवाहनाय नमः |
सं कुबेराय यक्षाधिपतये मौक्तिकवर्णाय गदाहस्ताय) नरवाहनाय नमः |
हौं ईशानायथ विद्याधिपतये स्फटिकवर्णाय शूलहस्ताय वृषभवाहनाय नमः |
इति संपूज्य, इन्द्रेशानयोर्मध्ये आं ब्रह्मणे लोकाधिपतये रक्तवर्णाय पद्महस्ताय हंसवाहनाय नमः |
निरृतिवरुणयोर्मध्ये ह्रीं अनन्ताय नागाधिपतये गौरवर्णाय चक्रहस्ताय गरुडवाहनाय नमः |
इति संपूज्य, द्वितीयवीथ्यां—वज्राय नमः |
शक्तये० |
दण्डाय० |
खड्गाय० |
पाशाय० |
अङ्कुशाय० |
गदायै० |
त्रिशूलाय० |
पद्माय० |
चक्राय० |
इति लोकपालायुधानि तत्समीपस्थानेषु पूजयेत् |
इत्थं लोकपालार्चायां विस्तराशक्तो प्रागुक्तप्रकारेण वा पूजयेत् |
इत्थं षडावरणसमेतं देवं संपूज्य, मूलमन्त्रमुच्चार्य साङ्गाय सपरिवाराय श्रीसदाशिवाय नमः |
इति पुष्पाञ्जलिना मध्ये देवं संपूज्य धूपदीपादि पूजाशेषं प्रागुक्तविधिना समापयेदिति |
तथा—
लक्षषट्कं जपेद्वत्स नियमस्थो जितेन्द्रियः |
तावत्सहस्रं जुहुयात् तिलैः शुद्धैर्घृतप्लुतैः ॥ ६४ ॥
पायसैः क्षीरवृक्षोत्थसमिद्भिर्वा गणेश्वर |
तावत्संख्यं जलैः शुद्धैस्तर्पयेच्चन्द्रवासितैः ॥ ६५ ॥
मार्जयेच्च गणश्रेष्ठ स्वात्मानं मूलमन्त्रतः |
तर्पणस्य दशांशेन तद्दशांशेन भोजयेत् ॥ ६६ ॥
शैवभक्तान् द्विजश्रेष्ठान् सदाचारानतन्द्रितः |
पञ्चाङ्गमेवं विधिवत् पुरश्चरणमाचरेत् ॥ ६७ ॥
एवं संसिद्धमन्त्रस्तु सर्वान् कामान् प्रयच्छति |
॥
एष षड्लक्षजपः कृतयुगपरः कलावेतच्चतुर्गुणजपः कार्यः ॥ लिङ्गपुराणे—
विनियोगं प्रवक्ष्यामि सिद्धमन्त्रप्रयोजनम् |
दौर्बल्यं याति तन्मन्त्रं विनियोगमजानतः ॥ १ ॥
यस्य येन नियुञ्जीत कार्येण च विशेषतः |
विनियोगः स विज्ञेय ऐहिकामुष्मिकं फलम् ॥ २ ॥
विनियोगजमायुष्यमारोग्यं तत्सुनित्यता |
राजैश्वर्यं च विज्ञानं स्वर्गो निर्वाणमेव च ॥ ३ ॥
प्रोक्षणं चाभिषेकं च अघमर्षणमेव च |
स्नानं च सन्ध्ययोस्त्वेवं कुर्यादेकादशेन वै ॥ ४ ॥
शुद्धः पर्वतमारुह्य जपेल्लक्षमतन्द्रितः |
महानद्यां द्विलक्षं तु दीर्घमायुरवाप्नुयात् ॥ ५ ॥
दूर्वाङ्कुरैस्तिलैर्वापि शुद्धद्रव्यैस्तथैव च |
तेषां दश सहस्राणि होममायुःप्रवर्धनम् ॥ ६ ॥
अश्वत्थवृक्षमाश्रित्य जपेल्लक्षद्वयं सुधीः |
शनैश्चरदिने स्पृष्ट्वा दीर्घमायुर्लभेन्नरः ॥ ७ ॥
जपेदष्टोत्तरशतं सोऽपमृत्युहरो भवेत् |
आदित्याभिमुखो भूत्वा जपेल्लक्षमनन्यधीः ॥ ८ ॥
अर्कैरष्टशतं नित्यं जुहुयाद् व्याधिमुक्तये |
समस्तव्याधिशान्त्यर्थं पलाशसमिधो नरः ॥ ९ ॥
हुत्वा दशसहस्रं तु नीरोगो मनुजो भवेत् |
जपेल्लक्षं तु पर्वेषु हुत्वा चाष्टशतेन च ॥ १० ॥
सूर्यं नित्यमुपस्थाय यः स आरोग्यमाप्नुयात् |
नदीतोयेन सम्पूर्णं घटं संस्पृश्य शोभनम् ॥ ११ ॥
जप्त्वायुतं तु तैः स्नायाद्रोगाणां भेषजं भवेत् |
अष्टाविंशतिजप्तान्नमश्नीयादन्वहं शुचिः ॥ १२ ॥
हुत्वा च तालपालाशैरेतैरारोग्यमश्नुते |
नित्यमष्टशतं जप्त्वा पिबेदपोऽर्कसंनिधौ ॥ १३ ॥
१ ‘धूम्रैः’ ख. पाठः |
२ ‘नव’ पाठः |
३ ‘संजपेत्’ ख. पाठः |
४ ‘सुधाः’ ख. पाठः |
५ ‘वा’ ख. पाठः |
औदरैर्व्याधिभिः सर्वैर्मासेनैकेन मुच्यते |
एकादशेन भुञ्जीयादन्नं चैवाभिमन्त्रितम् ॥ १४ ॥
भक्ष्यं चान्नं तथा पेयं विषमप्यमृतं भवेत् |
चन्द्रसूर्यग्रहे पूर्वमुपोष्य विधिना शुचिः ॥ १५ ॥
यावद्ग्रहणमोक्षं तु तावन्नद्यां समाहितः |
जपेत् समुद्रगामिन्यां विमोक्षे ग्रहणस्य तु ॥ १६ ॥
अष्टोत्तरसहस्रेण पिबेद्ब्राह्मीरसं द्विजः |
ऐहिकीं लभते मेधां सर्वश्रुतिवहां शुभाम् ॥ १७ ॥
सारस्वती भवेद्देवी तस्य वागतिमानुषी |
ग्रहनक्षत्रपीडासु जपेद्भक्त्यायुतं नरः ॥ १८ ॥
(हुत्वा चाष्टसहस्रं च ग्रहपीडा विनश्यति |
दुःस्वप्नदर्शने स्नात्वा जपेच्चैवायुतं नरः ॥ १९ ॥)
घृतेनाष्टशतं हुत्वा सद्यः शान्तिर्भविष्यति |
चन्द्रसूर्यग्रहे लिङ्गं समभ्यर्च्य यथाविधि ॥ २० ॥
यत्किञ्चित् प्रार्थयेद्देवि जपेदयुतमादरात् |
सन्निधौ तस्य देवस्य शुचिः संयतमानसः ॥ २१ ॥
सर्वान् कामानवाप्नोति पुरुषो नात्र संशयः |
गजानां तुरगाणां तु गोजातीनां तथैव च ॥ २२ ॥
व्याध्यागमे शुचिर्भूत्वा जुहुयात् समिधाहुतिम् |
मासमभ्यर्च्य विधिना अयुतं भक्तिसंयुतः ॥ २३ ॥
तेषामृद्धिश्च शान्तिश्च भविष्यति न संशयः |
उत्पाते शत्रुबाधायां जुहुयादयुतं शुचिः ॥ २४ ॥
पलाशसमिधैर्देवि तस्य शान्तिर्भविष्यति |
आभिचारिकशङ्कायामेतद्देवि समाचरेत् ॥ २५ ॥
प्रतिधावति तच्छत्रोः शत्रोः पीडा भविष्यति |
विद्वेषणार्थं जुहुयाद्विभीतसमिधाष्टकम् ॥ २६ ॥
प्रायश्चित्तं च वक्ष्यामि सर्वपापविशुद्धये |
पापशुद्धिं यथा सम्यक् कर्तुमभ्युद्यतो नरः ॥ २७ ॥
पापशुद्धिर्न चेत् पुंसः क्रियाः सर्वाश्च निष्फलाः |
ज्ञानं च हीयते तस्मात् कर्तव्यं पापशोधनम् ॥ २८ ॥
विद्यालक्ष्मीविशुद्ध्यर्थं मां ध्यात्वाञ्जलिना शुभे |
शिवेनैकादशेनाद्भिरभिषिञ्चेत् समन्ततः ॥ २९ ॥
अष्टोत्तरशतेनैव स्नायात् पापविशुद्धये |
सर्वतीर्थफलं तच्च सर्वपापहरं शुभम् ॥ ३० ॥
सन्ध्योपासनविच्छेदे जपेद् दशशतं बुधः |
विड्वराहैश्च चाण्डालैर्मार्जारैः कुक्कुरैरपि ॥ ३१ ॥
स्पृष्टमन्नं न भुञ्जीत भुक्त्वा चाष्टशतं जपेत् |
ब्रह्महत्यादिशुद्ध्यर्थं जपेल्लक्षायुतं नरः ॥ ३२ ॥
पातकानां तदर्धं स्यान्नात्र कार्या विचारणा |
उपपातकदुष्टानां तदर्धं परिकीर्तितम् ॥ ३३ ॥
शेषाणामपि पापानां जपेत् पञ्चसहस्रकम् |
आत्मावबोधकरं गुह्यं शिवरूपप्रसाधकम् ॥ ३४ ॥
जितश्वासो जपेन्मन्त्रं पञ्चलक्षमनाकुलः |
पञ्चवायुजयं भद्रे प्राप्नोति मनुजः सुधीः ॥ ३५ ॥
यो जपेत् पञ्चलक्षं तु निगृहीतेन्द्रियः शुचिः |
पञ्चेन्द्रियाणां विजयो भविष्यति वरानने ॥ ३६ ॥
ध्यानयुक्तो जपेद्यस्तु मनः संयम्य यत्नतः |
सम्यग्विजयमाप्नोति करणानां वरानने ॥ ३७ ॥
पञ्चविंशतिलक्षाणां जपेन कमलानने |
पञ्चविंशतितत्त्वानां विजयं मनुजो लभेत् ॥ ३८ ॥
मध्यरात्रे व्यतीते तु जपेदयुतमादरात् |
स ब्रह्मसिद्धिमाप्नोति इहैवानेन सुन्दरि ॥ ३९ ॥
जपेल्लक्षमनालस्यो निवाते ध्वनिवर्जिते |
मध्यरात्रे शिवज्योत्स्नां पश्यत्येव न संशयः ॥ ४० ॥
(अन्धकारविनाशं च दीपस्येव प्रकाशनम् |
हृदयान्तर्वै ह्याविर्भविष्यति न संशयः ॥ ४१ ॥)
१ ‘एकादशशतं जप्यात्’ ख. पाठः |
२ ‘जितो’ ग. पाठः |
३ ‘सुतम्’ ख. पाठः |
सर्वसंपत्समृद्ध्यर्थं जपेदयुतमात्मवान् |
सबीजसंपुटं मन्त्रं शतलक्षं जपेत् सुधीः ॥ ४२ ॥
मत्सायुज्यमवाप्नोति भक्तिमान् मनुजः परम् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति |
तथा लिङ्गपुराणे—
अस्य मन्त्रस्य वक्ष्यामि ऋषिच्छन्दोऽधिदेवतम् |
बीजं शक्तिं स्वरं वर्णं स्थानं चैवाक्षरं प्रति ॥ १ ॥
वामदेवो नाम ऋषिः पङ्क्तिश्छन्द उदाहृतम् |
देवता शिव एवाहं मन्त्रस्यास्य वरानने ॥ २ ॥
नकारादीनि वर्णानि पञ्चभूतात्मकानि च |
आत्मानं प्रणवं विद्धि सर्वव्यापिनमव्ययम् ॥ ३ ॥
शक्तिस्त्वमेव देवेशि सर्वदेवनमस्कृता |
त्वदीयं प्रणवं केचिन्मदीयं प्रणवं तथा ॥ ४ ॥
त्वदीयं देवि मन्त्राणां शक्तिभूतं न संशयः |
ओंकारस्य स्वरोदात्त ऋषिर्ब्रह्मा सिता प्रभा ॥ ५ ॥
छन्दो देवी च गायत्री परमात्माधिदेवता |
उदात्तः प्रथमस्तद्वच्चतुर्थश्च द्वितीयकः ॥ ६ ॥
पञ्चमः स्वरितश्चैव मध्यमो निषादस्तथा |
नकारः पीतवर्णोऽस्य (स्थानं पूर्वमुखं स्मृतम् ॥ ७ ॥
इन्द्रोऽधिदेवतं छन्दो गायत्री गौतम ऋषिः |
मकारः कृष्णवर्णोऽस्य) स्थानं वै दक्षिणं मुखम् ॥ ८ ॥
छन्दोऽनुष्टुबृषिश्चात्रिः रुद्रो देवतमुच्यते |
शिकारो धूम्रवर्णोऽस्य स्थानं वै पश्चिमं मुखम् ॥ ९ ॥
विश्वामित्र ऋषिस्त्रिष्टुप् छन्दो विष्णुश्च देवता |
वकारो हेमवर्णोऽस्य स्थानं चैवोत्तरं मुखम् ॥ १० ॥
ब्रह्माधिदेवतं छन्दो बृहती चाङ्गिरा ऋषिः |
यकारो रक्तवर्णोऽस्य स्थानमूर्ध्वमुखं विराट् ॥ ११ ॥
छन्दो ऋषिर्भरद्वाजः स्कन्दो देवतमुच्यते |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ तथा सारसंग्रहे—
इत्थं शिवं समभ्यर्च्य सहस्रं नित्यशो जपेत् |
सर्वपापविनिर्मुक्तश्चान्ते सद्गतिमाप्नुयात् ॥ १ ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्नुयाद्वाञ्छितां रमाम् |
सहस्रद्वयजापेन महारोगैः प्रमुच्यते ॥ २ ॥
सहस्रत्रयजपेन दीर्घमायुर्लभेन्नरः |
चतुःसहस्रजापेन वाञ्छितार्थानवाप्नुयात् ॥ ३ ॥
तिलैः शुद्धैर्घृताभ्यक्तैर्हुनेदुत्पातसंभवाः |
रोगा विनश्यन्त्यचिरान्नात्र कार्या विचारणा ॥ ४ ॥
प्रजपेच्छतलक्षं यः स शिवो नात्र संशयः |
नादीनां पञ्चवर्णानामृषयोऽमी मताः क्रमात् ॥ ५ ॥
गौतमोऽत्रिर्द्वितीयः स्याद्विश्वामित्रोऽङ्गिरास्तथा |
भरद्वाजश्च गायत्री सानुष्टुप् त्रिष्टुबेव च ॥ ६ ॥
बृहती सविराडेषां छन्दांसीह मतानि वै |
इन्द्ररुद्रहरिब्रह्मस्कन्दा देवाः प्रकीर्तिताः ॥ ७ ॥
एषामाद्यः पूर्ववत् स्यात् (पूर्वः पीतोऽसितस्तथा |
धूम्रपीतारुणा ज्ञेया एवं पञ्चार्णवो मताः ॥ ८ ॥
एषामाद्यः नादीनामाद्यः प्रणवः स पूर्ववत् स्यात्) परब्रह्मबोधक इत्यर्थः |
अथच पूर्वोक्तमुन्यादिकश्च स्यात् |
तथा—
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] |
ऋषिर्ब्रह्मा समुदिष्टो गायत्रीच्छन्द ईरितम् ॥ ९ ॥
देव्यादिकं देवतास्य परमात्मा समीरितः |
ज्योतिर्वर्णः समाख्यातो मोक्षार्थे विनियुज्यते ॥ १० ॥
१ ‘शुचिः’ ख. पाठः |
२ ‘प्रथमश्च’ ग. पाठः |
३ ‘हेम’ क. ग. पाठः |
इत्यादि |
इति पञ्चाक्षरादिविधिः ॥ नन्दिकेश्वरमते मन्त्रान्तरे—
शृणु नन्दिन् प्रवक्ष्यामि मन्त्रान्तरमुमापतेः |
अष्टमान्त्यं सप्तमस्य द्वितीयार्णस्थमालिखेत् ॥ १ ॥
आद्यवर्गतुरीयार्णोपान्त्याभ्यां परिमण्डितम् |
मायाबीजमिदं वत्स त्रिषु लोकेषु दुर्लभम् ॥ २ ॥
अनेनाद्यन्तयोर्युक्तः पञ्चार्णः सप्तवर्णकः |
षडर्णश्चाष्टवर्णः स्यादेवं मन्त्रद्वयं भवेत् ॥ ३ ॥
अष्टमान्त्यं हकारः, सप्तमद्वितीयार्णस्थं रेफोपरि स्थितं, आद्यवर्गतुरीयार्णः ईकारः, तस्यैव (वर्गस्य) उपान्त्यो बिन्दुस्ताभ्यां युक्तं लिखेत्, तेन मायाबीजं सिद्धम् ॥ तथा—
ऋषिरुक्तो वामदेवः पङ्क्तिश्छन्द उदाहृतम् |
उमापतिर्देवता स्यान्मन्त्रयोर्जगदीश्वरः ॥ ४ ॥
तारषड्दीर्घयुङ्मायापूर्वैर्मन्त्रार्णकैः क्रमात् |
षडङ्गानि गणश्रेष्ठ जातियुङ्गानि कल्पयेत् ॥ ५ ॥
बन्धूककुसुमारक्तं चन्द्रार्धकृतशेखरम् |
दक्षिणोर्ध्वकरे शूलं तदधो वरमुद्रिकाम् ॥ ६ ॥
वामोर्ध्वेन कपालं तदधोहस्तेन चाभयम् |
दधानं निजवामोरुपीठस्थाया गणेश्वर ॥ ७ ॥
रक्तोत्पलकरायाश्च श्लिष्यन्तं वामबाहुना |
सर्वाभरणसंदीप्तदेहं देव्या मुदान्वितम् ॥ ८ ॥
स्मेरवक्त्रं त्रिनयनं सर्वाभरणभूषितम् |
एवं ध्यात्वा यजेद् देवं प्रागुक्ते शैवविष्टरे ॥ ९ ॥
पद्मं पञ्चदलं कृत्वा तद्बहिश्चाष्टपत्रकम् |
बहिरष्टच्छदाम्भोजं चतुरस्रत्रयं बहिः ॥ १० ॥
वीथीद्वयसमोपेतं चतुर्द्वारोपशोभितम् |
अस्मिन् पीठे यजेद् देवं मूर्तिं संकल्प्य मूलतः ॥ ११ ॥
सर्वोपचारैराराध्य प्राक् षडङ्गानि पूजयेत् |
हृल्लेखां गगनां रक्तां महोच्छुष्मां करालिकाम् ॥ १२ ॥
पूजयेत् पञ्चपत्रेषु बहिरष्टदले पुनः |
वृषभं नेत्रपात्रं च चण्डेश्वरमनन्तरम् ॥ १३ ॥
दुर्गां च षण्मुखं पश्चान्नन्दिनं विघ्ननायकम् |
सेनापतिं ततो बाह्ये यजेदष्टदलेष्विमाः ॥ १४ ॥
ब्राह्म्याद्या मातरस्तास्तु ब्राह्मी माहेश्वरी ततः |
कौमारी वैष्णवी चैव वाराही तदनन्तरम् ॥ १५ ॥
ऐन्द्री च षष्ठी चामुण्डा महालक्ष्मीरिति क्रमात् |
लोकपालांस्तदस्त्राणि चतुरस्रान्तरालयोः ॥ १६ ॥
एवं संपूज्य देवेशं नियमेन जितेन्द्रियः |
लक्षत्रयं जपेत् सार्धं षट्सहस्रं समिद्वरैः ॥ १७ ॥
आरग्वधतरूद्भूतैस्तत्पुष्पैर्वा हुनेत् ततः |
मधुरत्रयसंसिक्तैस्तर्पणादि ततश्चरेत् ॥ १८ ॥
प्रागुक्तेन विधानेन ततः सिद्धो भवेन्मनुः |
सौभाग्यसंपदायुष्यपुत्रपौत्रादिवर्धनः ॥ १९ ॥
देहान्ते च गणश्रेष्ठ शिवसायुज्यदो भवेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्तं प्राग्वत्कृत्वा, शिरसि वामदेवाय ऋषये नमः |
मुखे पङ्क्तिच्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीउमापतये देवतायै नमः |
इति विन्यस्य, मम सर्वाभीष्टसिद्धये विनियोगः इति कृताञ्जलिर्वदेत् |
ॐह्रांॐ हृदयाय नमः |
ॐह्रींनं शिरसे० |
ॐह्रूंमं शिखायै० |
ॐह्रैंशिं कवचाय० |
ॐह्रौंवां नेत्रत्रयाय० |
ॐह्रःयं अस्त्राय० |
इति षडङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादितलान्तं करयोर्विन्यस्य, (हृदयादिषडङ्गेष्वपि न्यसेत् |
ततो ध्यानादिमानसपूजान्ते प्रमाणोक्तं पूजाचक्रं निर्मायार्घ्यादिपुष्पोपचारान्ते प्राग्वद् देवाङ्गानि संपूज्य) पञ्चदलेषु देवाग्रदलमारभ्य प्रादक्षिण्येन—ॐहृल्लेखायै नमः |
ॐ गगनायै० |
ॐरक्तायै० |
ॐमहोच्छुष्मायै० |
ॐकरालिकायै नमः |
इति संपूज्य, अष्टदलेषु देवाग्रमारभ्य—
वृषभाय नमः |
क्षेत्रपालाय० |
चण्डेश्वराय० |
दुर्गायै० |
षण्मुखाय० |
नन्दिने० |
विघ्ननायकाय० |
सेनापतये नमः |
इति प्रादक्षिण्येन संपूज्य, तद्बहिर्दलेषु देवाग्रमारभ्य प्रादक्षिण्येन—आं ब्राह्म्यै नमः |
ईं माहेश्वर्य्यै० |
ऊं कौमार्य्यै० |
ॠं वैष्णव्यै० |
ॡं वाराह्यै० |
ऐं इन्द्राण्यै० |
औं चामुण्डायै० |
अः महालक्ष्म्यै नमः |
इति संपूज्य, ततः प्राग्वल्लोकपालार्चादि सर्वं समापयेदिति ॥ तथा—प्रासादमन्त्रः
शृणु नन्दिन् प्रवक्ष्यामि प्रासादाख्यं महामनुम् |
यस्य स्मरणमात्रेण नरः साक्षाच्छिवो भवेत् ॥ १ ॥
अष्टमस्यान्त्यवर्णस्तु प्रथमान्त्यादिसंयुतः |
तदादिस्वरसंयुक्तः कथितो वै महामनुः ॥ २ ॥
धर्मार्थकाममोक्षाणां साधने मुनिसेवितः |
प्रसादकरणाच्छीघ्रमस्य प्रासादनामता ॥ ३ ॥
अष्टमान्त्यवर्णो हः, प्रथमान्त्यादिरनुस्वारः, तदादिस्वर ओकारस्ताभ्यां युतस्तेन प्रासादबीजमुद्धृतम् |
वामदेवो मुनिर्वत्स पङ्क्तिश्छन्द उदाहृतम् |
सदाशिवो देवतास्य मन्त्रस्य परिकीर्तितः ॥ ४ ॥
हकारो बीजमित्युक्तमोकारः शक्तिरुच्यते |
षट्कलाचेन बीजेन षडङ्गानि प्रविन्यसेत् ॥ ५ ॥
प्रथमाद्यतृतीयेषुरुद्रादित्योत्तरस्वरैः |
अष्टमान्त्यं तु संभेद्य प्रथमोपान्त्यसंयुतैः ॥ ६ ॥
विलोमगैः पञ्चबीजैरीशानाद्यान् प्रविन्यसेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
प्रथमाद्येति, प्रथमाद्यं अ, तृतीयं इ, इषु उ, रुद्र ए, आदित्योत्तरः ओ, एभिर्भेदितमष्टमान्त्यं हकारः, प्रथमोपान्त्यो बिन्दुस्तेन हंहिंहुंहेंहों इति, विलोमगैः होंहेंहुं इत्यादिभिः |
मूर्तिरीशानश्चाद्यः स्यात् ततस्तत्पुरुषादयः |
अघोरो वामदेवश्च सद्योजातश्च पञ्चमः ॥ ७ ॥
अङ्गुष्ठादिष्वङ्गुलीषु मूर्ध्नि वक्त्रे हृदि न्यसेत् |
गुह्ये च पादयोश्चाथ पञ्च वक्त्रेषु ताः पुनः ॥ ८ ॥
ऊर्ध्वादिषु गणश्रेष्ठ ततो देवं विचिन्तयेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति |
शारदातिलके—(१८ |
५६)
“तत्तदङ्गुलिभिर्मूर्ध्नस्तत्तद्बीजादिकान् न्यसेत् |
शिरोवदनहृद्गुह्यपाददेशे यथाक्रमम् ॥ १ ॥
ऊर्ध्वप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषु मुखेषु ताः |
”
इति |
ता मूर्तीः |
तथा—
मुक्ताविद्युद्घनस्वच्छारुणवर्णैस्तु पञ्चभिः |
वदनैः शोभितं वत्स प्रतिवक्त्रं त्रिलोचनम् ॥ ९ ॥
चन्द्रावतंसविलसज्जटामुकुटमण्डितम् |
शुद्धस्फटिकसंकाशं समासीनं सरोरुहे ॥ १० ॥
प्रसन्नवदनाम्भोजं दधानं करपङ्कजैः |
दक्षिणैस्त्रिशिखं टङ्कं वज्रं खड्गं तथानलम् ॥ ११ ॥
सर्पं घण्टाङ्कुशौ पाशमभयं वामबाहुभिः |
नानाभरणसंदीप्तं ध्यायेद् देवं सदाशिवम् ॥ १२ ॥
इति ध्यात्वा गणश्रेष्ठ पूर्वोक्ते योगविष्टरे |
पञ्चाक्षरोक्तवत् कृत्वा पूजामण्डलमन्त्रवत् ॥ १३ ॥
मूलेन मूर्तिं संकल्प्य तस्यामावाह्य पूजयेत् |
उपचारैः समभ्यर्च्य यजेदावृतिदेवताः ॥ १४ ॥
प्रथमेऽष्टदले वत्स सद्यादीन् पञ्च पूजयेत् |
वेदाक्षमालाभीतीष्टहस्तं कुन्देन्दुसन्निभम् ॥ १५ ॥
चतुर्वक्त्रं त्रिनयनं सद्यं पश्चिमतो यजेत् |
काश्मीरवर्णोऽभीतीष्टटङ्काक्षस्रक्ककरः शुभः ॥ १६ ॥
त्रीक्षणश्चतुरास्यश्च विलासी चोत्तरे स्थितः |
पूजनीयो वामदेवस्त्वघोरं दक्षिणे यजेत् ॥ १७ ॥
अक्षमालां वेदपाशौ साङ्कुशं डमरुं करैः |
खट्वाङ्गं त्रिशिखं चैव कपालं दधतं क्रमात् ॥ १८ ॥
अञ्जनाभं भीमदंष्ट्रं त्रिनेत्रं चतुराननम् |
(प्रदीप्तविद्युद्भमाभं पूर्वे तत्पुरुषं यजेत् ॥ १९ ॥
हस्तैर्विद्यावराभीतिकुठारान् दधतं क्रमात् |
चतुर्वक्त्रं त्रिनयनं नागयज्ञोपवीतिनम् ॥ २० ॥)
ईशानं पूजयेन्मध्ये पञ्चवक्त्रं गणेश्वर |
मुक्तागौरं त्रिनयनं बाहुभिर्दशभिर्निजैः ॥ २१ ॥
दधानमक्षस्रग्वेदपाशाङ्कुशसमाह्वयान् |
डमरुं चैव खट्वाङ्गं त्रिशूलं च कपालकम् ॥ २२ ॥
अभयं वरदं चैव कोणपत्रेषु पूजयेत् |
तेजोरूपा निवृत्त्याद्यास्तास्वन्त्यां मध्यतो यजेत् ॥ २३ ॥
पुरोक्तवत् षडङ्गानि पूजयेन्नन्दिकेश्वर |
अनन्ताद्यानुमाद्याश्च यजेदष्टदलद्वये ॥ २४ ॥
पूर्ववल्लोकपालांश्च तदस्त्राणि च पूजयेत् |
य एवं पूजयेच्छम्भुं साधकः स्थिरमानसः ॥ २५ ॥
भुङ्क्ते स भोगानखिलान् देहान्ते शिवतां व्रजेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्तं मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि वामदेवाय ऋषये नमः |
मुखे पङ्क्तिच्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीसदाशिवाय देवतायै नमः |
गुह्ये हं बीजाय नमः |
पादयोः ॐ शक्तये नमः |
इति विन्यस्य, मम सर्वाभीष्टसिद्धये विनियोगः, इति कृताञ्जलिरुक्त्वा, हां हृदयाय नमः |
हीं शिरसे स्वाहा |
हूं शिखायै वषट् |
हैं कवचाय हुं |
हौं नेत्रत्रयाय वौषट् |
हः अस्त्राय फट् |
इति षडङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादिकरतलान्तं करयोर्विन्यस्य, हृदयादिनेत्रत्रयान्तं विन्यस्यास्त्रमन्त्रेण तालत्रयं तर्जन्यङ्गुष्ठोत्थशब्देन दशदिग्बन्धनं च कृत्वा, अङ्गुष्ठयोः हों ईशानाय नमः |
तर्जन्योः हें तत्पुरुषाय नमः |
मध्यमयोः हुं अघोराय नमः |
अनामिकयोः हिं वामदेवाय नमः |
कनिष्ठयोः हं सद्योजाताय नमः |
इति विन्यस्यैवमेव शिरोवदनहृद्गुह्यपादेषु विन्यस्येत् |
शिरसि हों ईशानायोर्ध्ववक्त्राय नमः |
मुखे हें तत्पुरुषाय पूर्ववक्त्राय० |
दक्षिणकर्णे हुं अघोराय दक्षिणवक्त्राय० |
वामकर्णे हिं वामदेवायोत्तरवक्त्राय० |
चूडाधः हं सद्योजाताय पश्चिमवक्त्राय नमः |
इत्यङ्गुष्ठादिभिरेकेनाङ्गुलिनैकैकां मूर्तिं विन्यस्य, ध्यानादिमानसपूजान्ते पञ्चाक्षरोक्तं पूजायन्त्रं विधायार्घ्यस्थापनादिपुष्पोपचारान्ते प्रथमेऽष्टदले देवस्य पृष्ठदले हं सद्योजाताय नमः |
वामदले हिं वामदेवाय० |
दक्षिणदले हुं अघोराय० |
अग्रदले हें तत्पुरुषाय० |
कर्णिकायां देवस्याग्रे हों ईशानाय नमः |
इति संपूज्याग्नेयादिदलेषु मध्ये च निवृत्त्याद्याः संपूज्य, ततः प्राग्वत् षडङ्गानि संपूज्यानन्तादिपूजामारभ्य पञ्चाक्षरोक्तवत् सर्वं कृत्वा समापयेदिति ॥ तथा—
लक्षत्रयं जपेन्मन्त्रं हविष्याशी जितेन्द्रियः |
पञ्चसप्ततिसाहस्रं समेतं करवीरजैः ॥ २६ ॥
जपापुष्पैस्तु पद्मैर्वा त्रिमध्वक्तैर्दशांशतः |
पायसैः सघृतैर्वाथ राजवृक्षसमिद्वरैः ॥ २७ ॥
जुहुयात् तस्य पुष्पैर्वा तर्पणादि ततश्चरेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति |
एष जपः कृतयुगपरः |
तथा मन्त्रान्तरम्—
अथ नन्दिन् प्रवक्ष्यामि मन्त्रमष्टाक्षरं परम् |
प्रथमस्य तु वर्गस्योपान्त्यवर्णसमन्वितम् ॥ १ ॥
तत्त्रयोदशवर्णं तु प्रथमार्णमिदं भवेत् |
मायाबीजं द्वितीयं स्यात् प्रासादाख्यं तृतीयकम् ॥ २ ॥
पञ्चाक्षरस्ततः पश्चादेवमष्टाक्षरो मनुः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
प्रथमवर्गोपान्त्योऽनुस्वारः, तत्त्रयोदश ओकारस्तेन ॐ, स मन्त्रस्यादिमो वर्णो भवति |
वामदेव ऋषिः पङ्क्तिश्छन्दो देवः सदाशिवः |
मायाप्रासादबीजाभ्यां भेदिताभ्यां स्वरैरथ ॥ ३ ॥
षड्भिः कुर्यात् षडङ्गानि मन्त्रवर्णैः सजातिभिः |
ध्यायेद्देवं ततो वत्स हृदि चैकाग्रमानसः ॥ ४ ॥
सिन्दूरपुञ्जशोणाङ्गं स्मेरवक्त्रं त्रिलोचनम् |
मणिमौलिलसच्चन्द्रकलालङ्कृतमस्तकम् ॥ ५ ॥
दक्षिणोर्ध्वकरे टङ्कं दधानं तदधो वरम् |
वामोर्ध्वहस्ते हरिणं तदधःकरमादरात् ॥ ६ ॥
पीनवृत्तघनोत्तुङ्गस्तनाग्रे विनिवेश्य च |
वामाङ्के संनिविष्टायाः प्रियाया रक्तपङ्कजम् ॥ ७ ॥
दधत्या दक्षिणे हस्ते चासीनं रक्तपङ्कजे |
नानाभरणसंदीप्तं दिव्यगन्धस्रगम्बरम् ॥ ८ ॥
एवं ध्यात्वा गणश्रेष्ठ पूर्वोक्ते पूजयेच्छिवम् |
योगपीठे समावाह्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः ॥ ९ ॥
पञ्चाक्षरोक्तविधिना पूजायन्त्रं प्रकल्प्य च |
तत्तन्त्रोक्तविधानेन यजेन्मूर्तीः कलाश्च ताः ॥ १० ॥
ततोऽङ्गानि समभ्यर्च्यानन्तादीनप्युमादिकान् |
लोकेशांश्च तदस्त्राणि पूजयेद्वत्स पूर्ववत् ॥ ११ ॥
अनेन विधिना यस्तु शिवमाराधयेत् सदा |
पुत्रपौत्रधनैश्वर्यभोगमोक्षान् स विन्दति ॥ ११ ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्राग्वत् प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते पञ्चाक्षरोक्तमृष्यादिकं विन्यस्य, ह्रांहांॐ हृदयाय नमः |
ह्रींहींनं शिरसे० |
इत्यादि करषडङ्गन्यासं विधाय, यथोक्तरूपं देवं ध्यात्वा मानसयजनादिकं पञ्चाक्षरोक्तमन्त्रवत् सर्वं कुर्यादिति ॥ तथा दक्षिणामूर्तिमन्त्रः—
दक्षिणामूर्तिमन्त्रस्य विधानं नन्दिकेश्वर |
प्रवक्ष्यामि गणश्रेष्ठ मन्त्रोद्धारपुरःसरम् ॥ १ ॥
पञ्चमस्य तृतीयार्णः प्रथमः प्रथमस्य तु |
तृतीयार्णयुतो वत्स द्वितीयाद्योऽष्टमस्य च ॥ २ ॥
द्वितीयार्णयुतश्चाथ चतुर्थान्त्यो गणाधिप |
प्रथमस्य द्वितीयार्णयुतोऽन्त्यः षष्ठवर्गजः ॥ ३ ॥
आद्यषष्ठसमायुक्तः पञ्चमार्णस्ततः परम् |
सप्तमस्य द्वितीयार्णरूढस्तस्यादिमस्ततः ॥ ४ ॥
आद्यैकादशसंयुक्तः पञ्चमार्णस्ततः पुनः |
आद्यपञ्चमसंयुक्तस्तुरीयः षष्ठवर्गजः ॥ ५ ॥
सप्तमाद्यसमायुक्तः प्रथमोपान्त्यसंयुतः |
सप्तमान्त्यस्ततो वत्स चतुर्थाद्यस्ततः परम् ॥ ६ ॥
षष्ठस्य पञ्चमस्त्वाद्यषष्ठवर्णसमन्वितः |
सप्तमस्य तृतीयोऽथ पञ्चमान्त्यस्ततः परम् ॥ ७ ॥
आद्यवर्गतृतीयार्णसमेतः सप्तमान्त्यकः |
आद्यद्वितीयसंयुक्तस्त्वष्टमस्य तृतीयकः ॥ ८ ॥
प्रथमस्य तृतीयार्णसमेतस्तदनन्तरम् |
आद्यैकादशसंयुक्तः पञ्चमस्य तु पञ्चमः ॥ ९ ॥
सप्तमाद्यसमायुक्तः पञ्चमस्य चतुर्थकः |
आद्यद्वितीययुक्तश्च (पञ्चमान्त्यस्ततः परम् ॥ १० ॥
आद्यद्वादशसंयुक्तो द्वितीयाद्यस्तथा परम् |
पञ्चमान्त्यस्ततो वत्स आद्यतृतीयसंयुतः ॥ ११ ॥
सप्तमस्य द्वितीयोऽथ पञ्चमाद्यस्ततः परम् |
आद्यद्वितीयसंयुक्त)स्तस्य पञ्चदशान्वितः ॥ १२ ॥
द्वितीयस्य तृतीयोऽथ प्रथमस्य द्वितीययुक् |
सप्तमाद्यं ततो वत्स पञ्चमान्त्यस्ततः परम् ॥ १३ ॥
षष्ठान्तिमोऽथ नन्दीश आद्यत्रयोदशान्वितः |
सप्तमस्य द्वितीयोऽथ आद्यपञ्चमसंयुतः ॥ १४ ॥
पञ्चमस्य तृतीयोऽथ आद्यसप्तम(क्थो)स्तथा |
द्वितीयार्णसमायुक्तः सप्तमस्यादिमस्तथा ॥ १५ ॥
अष्टमस्यादिमः पश्चात् प्रथमोपान्त्यसंयुतः |
षष्ठस्य च चतुर्थोऽथ प्रथमैकादशान्वितः ॥ १६ ॥
सप्तमस्य चतुर्थार्णः प्रोक्तो द्वात्रिंशदक्षरः |
पुटितस्तारमायाभ्यां भवेत् षट्त्रिंशदक्षरः ॥ १७ ॥
कथितो मन्त्रराजोऽयं वाञ्छितार्थफलदायकः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ पञ्चमस्य तृतीयार्णो द्, प्रथमो मन्त्रस्याद्यमक्षरमित्यर्थः |
द्वितीयाद्यः ककारः, अष्टमस्य द्वितीयोऽर्णः ष, प्रथमस्य तृतीयार्णः इ, ताभ्यां युतस्तेन क्षि इति |
चतुर्थान्त्यो णकारः, प्रथमस्य द्वितीयार्णयुत आकारेण युक्तस्तेन णा इति |
षष्ठवर्गान्त्यो मकारः, आद्यषष्ठ ऊकारस्तद्युक्तस्तेन मू इति |
पञ्चमाद्यस्तकारः, (सप्तमस्य द्वितीये रेफे आरूढस्तेन र्त |
तथा तस्यैवादिमो यकारः, प्रथमस्यैकादशेनैकारेण युक्तस्तेन ये |
पञ्चमाद्यस्तकारः,) आद्यपञ्चम उकारस्तद्युक्तस्तेन तु इति |
षष्ठवर्गतुरीयो भकारः, सप्तमाद्यो यकारः, प्रथमोपान्त्यो बिन्दुस्तद्युक्तश्च तेन भ्यं इति |
सप्तमान्त्यो वकारः |
चतुर्थाद्यष्टकारः |
षष्ठस्य पञ्चमो मकारः, आद्यषष्ठ ऊकारस्तद्युक्तस्तेन मू |
सप्तमस्य तृतीयो लकारः |
पञ्चमान्त्यो नकारः, (आद्यवर्गतृतीयार्णसमेत इकारयुक्तस्तेन नि |
) सप्तमान्त्यो वकारः, आद्यद्वितीय आकारस्तेन युक्तो वा इति |
अष्टमस्य तृतीयः सकारः, प्रथमस्य तृतीय इकारस्तद्युक्तस्तेन सि |
पञ्चमस्य पञ्चमो नकारः, आद्यैकादश एकारस्तद्युक्तस्तेन ने इति |
पञ्चमस्य चतुर्थो धकारः, सप्तमाद्यो यकारः, आद्यद्वितीय आकारस्ताभ्यां युक्तस्तेन ध्या इति |
पञ्चमान्त्यो नकारः, आद्यद्वादश ऐकारस्तेन युक्तो नै इति |
द्वितीयाद्यः ककारः |
पञ्चमान्त्यो नकारः, आद्यतृतीय इकारस्तद्युक्तस्तेन नि इति |
सप्तमस्य द्वितीयो रेफः |
पञ्चमाद्यस्तकारः, आद्यद्वितीय आकारस्तद्युक्तस्तस्य आद्यवर्गस्य पञ्चदशो बिन्दुस्तद्युक्तस्तेन तां इति |
द्वितीयतृतीयो गकारः, प्रथमस्य द्वितीय आकारस्तद्युक्तस्तेन गा इति |
सप्तमाद्यो यकारः |
पञ्चमान्त्यो नकारः |
षष्ठान्तिमो मकारः, आद्यत्रयोदश ओकारस्तद्युक्तस्तेन मो इति |
सप्तमस्य द्वितीयो रेफः, आद्यपञ्चम उकारस्तेन रु इति |
पञ्चमस्य तृतीयो द्, आद्यसप्तमादिद्वितीयार्णेन आकाररेफेण युक्तस्तेन द्रा इति |
सप्तमस्यादिमो यकारः |
अष्टमस्याद्यः शकारः, प्रथमोपान्त्यो बिन्दुस्तद्युक्तस्तेन शं इति |
षष्ठस्य चतुर्थो भकारः |
सप्तमस्य चतुर्थार्णो वकारः, प्रथमैकादशान्वित एकारेण युक्तस्तेन वे इति ॥ तारमायाभ्यां पुटितः आदौ प्रणवस्तदनु हृल्लेखा |
स्पष्टम् “ॐह्रींदक्षिणामूर्तये तुभ्यं वटमूलनिवासिने |
ध्यानैकनिरताङ्गाय नमो रुद्राय शंभवेह्रींॐ ॥” तथा—
ऋषिः शुकः समुदिष्टश्छन्दोऽनुष्टुबुदाहृतम् |
देवता जगतामादिर्दक्षिणामूर्तिरव्ययः ॥ १८ ॥
प्रणवो बीजमित्युक्तं हृल्लेखा शक्तिरीरिता |
विनियोगः समुदिष्टः पुरुषार्थचतुष्टये ॥ १९ ॥
आदौ तु मूलमन्त्रेण करशुद्धिं समाचरेत् |
रसनेत्राष्टकवसुबाणवह्निमितैः क्रमात् ॥ २० ॥
विभक्तैर्मन्त्रवर्णैस्तु तारमायादिकैः पुनः |
षड्दीर्घभिन्नमायान्तैः षडङ्गानि प्रविन्यसेत् ॥ २१ ॥
रसाः षट् |
नेत्रं द्वयं |
वसवोऽष्टौ |
बाणाः पञ्च |
वह्नयस्त्रयः |
मूर्ध्नि भाले दृशोः श्रोत्रगण्डयुग्मे च नासिके |
आस्यदोःसन्धिषु गले स्तनहृन्नाभिमण्डले ॥ २२ ॥
कट्यां गुह्ये पुनः पादसन्धिष्वर्णान् प्रविन्यसेत् |
व्यापकं तारमायाभ्यां विन्यसेद्गणनायक ॥ २३ ॥
मूर्धादिपादपर्यन्तं ततो देवं विचिन्तयेत् |
हिमाचलतटे रम्ये सिद्धकिन्नरसेविते ॥ २४ ॥
विविधद्रुमशाखाभिः सर्वतो वारितातपे |
सुपुष्पितलताजालैराश्लिष्टकुसुमद्रुमैः ॥ २५ ॥
१ ‘कराङ्गे’ ख. पाठः |
शिलाविवरनिर्गच्छन्निर्झरानिलशीतले |
गायद्भृङ्गाङ्गनासङ्घैर्नृत्यद्बर्हिकदम्बकैः ॥ २६ ॥
कूजत्कोकिलसङ्घातैर्मुखरीकृतदिङ्मुखे |
परस्परविनिर्मुक्तमात्सर्यखगसेविते ॥ २७ ॥
आद्यैः शुकाद्यैर्मुनिभिरजस्रं समुपस्थिते |
पुरन्दरमुखैर्देवैः सेवायातैर्निषेविते ॥ २८ ॥
वटवृक्षं महोच्छ्रायं पद्मरागफलोज्ज्वलम् |
गारुत्मतमयैः पत्रैर्निबिडैरुपशोभितम् ॥ २९ ॥
नवरत्नमयाकल्पैर्लम्बमानैरलङ्कृतम् |
जलजैः स्थलजैः पुष्पैरामोदिभिरलङ्कृतम् ॥ ३० ॥
गृणद्भिर्वेदशास्त्राणि शुकवृन्दैर्निषेवितम् |
संसारतापविच्छेदकुशलच्छायमद्भुतम् ॥ ३१ ॥
विचिन्त्य तस्य मूलस्थे रत्नसिंहासने शुभे |
आसीनममिताकल्पं शरच्चन्द्रनिभाननम् ॥ ३२ ॥
स्तूयमानं मुनिगणैर्दिव्यज्ञानाभिलाषिभिः |
संस्मरेज्जगतामाद्यं दक्षिणामूर्तिमव्ययम् ॥ ३३ ॥
रजताद्रिप्रतीकाशं दुग्धफेनामलच्छविम् |
चन्द्रखण्डलसद्रम्यजटामुकुटमण्डितम् ॥ ३४ ॥
वीरासने समासीनं नासालोकनतत्परम् |
सुस्मितप्रसन्नमुखाम्भोजं नयनत्रयशोभितम् ॥ ३५ ॥
दक्षिणोर्ध्वकरे टङ्कं व्याख्यामुद्रामधःकरे |
वामोर्ध्वहस्ते हरिणं दधानं तदधःकरम् ॥ ३६ ॥
वामजानुनि विन्यस्य निविष्टं शुभ्रपङ्कजे |
कक्ष्याबन्धविशेषोद्यत्फणिनागैरलङ्कृतम् ॥ ३७ ॥
ध्यात्वैवं दक्षिणामूर्तिं मुनिवृन्दसमावृतम् |
प्राक्प्रोक्ते पूजयेत् पीठे देवमावाह्य पूर्ववत् ॥ ३८ ॥
लिखेदष्टदलं पद्मं सर्वलक्षणसंयुतम् |
अन्तर्बहिर्विभागेन कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् ॥ ३९ ॥
चतुर्द्वारसमायुक्तं चतुरस्रत्रयावृतम् |
अस्मिन् पीठे यजेद् देवं प्राग्वदङ्गानि पूजयेत् ॥ ४० ॥
प्रथमेऽष्टदले वत्स सनकं च सनन्दनम् |
सनातनं चाथ सनत्कुमारं शुकमेव च ॥ ४१ ॥
जाबालिनं नारदं च व्यासमेतान् प्रपूजयेत् |
(द्वितीयेऽनन्तसूक्ष्मादींस्तृतीये वृषभादिकान् ॥ ४२ ॥
वीथीद्वये लोकपालांस्तदस्त्राणि प्रपूजयेत् |
) [मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्राग्वत् प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि शुकाय ऋषये नमः |
मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीदक्षिणामूर्तये देवतायै नमः |
गुह्ये ॐबीजाय नमः |
पादयोः ह्रींशक्तये नमः |
इति विन्यस्य, मम चतुर्वर्गपुरुषार्थसिद्धये विनियोगः, इति कृताञ्जलिर्वदेत् |
ततो मूलमन्त्रेण करशुद्धिं कृत्वा, ॐह्रीं दक्षिणामूर्तये हां हृदयाय नमः |
ॐह्रीं तुभ्यं हीं शिरसे स्वाहा |
ॐह्रीं वटमूलनिवासिने हूं शिखायै वषट् |
ॐह्रीं ध्यानैकनिरताङ्गाय हैं कवचाय हुं |
ॐह्रीं नमो रुद्राय हौं नेत्रत्रयाय वौषट् |
ॐह्रीं शम्भवे हः अस्त्राय फट् |
इति षडङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादितलान्तं करयोर्विन्यस्य, हृदयादिषडङ्गेष्वपि न्यसेत् |
ततः शिरसि दंनमः |
भाले क्षिं० |
दक्षनेत्रे णां० |
वामे मूं० |
दक्षश्रोत्रे र्तं० |
वामे यें० |
दक्षगण्डे तुं० |
वामे भ्यं० |
नासायां वं० |
मुखे टं० |
दक्षबाहुमूले मूं० |
मध्ये लं० |
मणिबन्धे निं० |
अङ्गुलिमूले वां० |
वामबाहुमूले सिं० |
मध्ये नें० |
मणिबन्धे ध्यां० |
अङ्गुलिमूले नै० |
गले कं० |
स्तनयोः निं० |
हृदि रं० |
नाभौ तां० |
कटौ गां० |
गुह्ये यं० |
दक्षोरुमूले नं० |
जानुनि मों० |
गुल्फे रुं० |
पादाङ्गुलिमूले द्रां० |
वामोरुमूले यं० |
जानुनि
१ ‘शिखरैः’ क. ग. पाठः |
२ ‘भृङ्गकदम्बकैः’ ख. पाठः |
३ ‘पौर्ध्वफणि’ ख. पाठः |
शं० |
गुल्फे भं० |
पादाङ्गुलिमूले वें नमः |
इति विन्यस्य, (ॐह्रीमिति बीजद्वयेन मूर्धादिपादपर्यन्तं व्यापकं कृत्वा, ध्यात्वा प्राग्वच्छैवं पीठं संपूज्यावाह्य ध्यात्वावाहनादिपुष्पोपचारान्ते प्राग्वदङ्गानि संपूज्य) प्रथमाष्टदले देवाग्रदलमारभ्य प्रादक्षिण्येन सनकाय नमः |
सनन्दनाय० |
सनातनाय० |
सनत्कुमाराय० |
शुकाय० |
जाबालिने० |
नारदाय० |
व्यासाय नमः |
द्वितीयेऽनन्ताद्यास्तृतीये वृषभादिकानभ्यर्च्य प्राग्वल्लोकपालादि सर्वं समापयेदिति ॥ तथा—
इत्थं देवं समभ्यर्च्य प्रजपेदयुताष्टकम् |
पुरश्चरणसिद्ध्यर्थं यथोक्तनियमान्वितः ॥ ४३ ॥
जुहुयात् तद्दशांशेन तिलैः क्षीरपरिप्लुतैः |
पायसेनाथ वा नन्दिन् सघृतेन द्वयेन वा ॥ ४४ ॥
तर्पणादि ततः कुर्याद्यथोक्तेन विधानतः |
एवं सिद्धे मनौ मन्त्री प्रयोगानाचरेदथ ॥ ४५ ॥
मासमेकं च भिक्षाशी सहस्रं सार्धकं जपेत् |
मन्त्रं प्रतिदिनं मन्त्री वैदुष्यं लभते ध्रुवम् ॥ ४६ ॥
मूलमन्त्रेण पुटितां मातृकां मन्त्रवित्तमः |
जलं स्पृष्ट्वा त्रिधा जप्य पिबेदब्दाद् भवेद् ध्रुवम् ॥ ४७ ॥
अखिलानां च शास्त्राणां व्याख्याता च महाकविः |
गजपिप्पलिकाब्राह्मीवचासर्षपसैन्धवैः ॥ ४८ ॥
सुगन्धिद्रव्यसंयुक्तैर्नन्दिकेश्वर कल्कितैः |
तत्कल्कसहिते ब्राह्मीरसे पक्वं च गोघृतम् ॥ ४९ ॥
अनेन मन्त्रवर्येण प्रजप्तमयुतावधि |
एतत् संसेवितं कीर्तिकविताश्रीधृतिप्रदम् ॥ ५० ॥
कान्तिरुच्यायुष्करं च गदितं सर्वसिद्धिकृत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ तथा मन्त्रान्तरम्—
त्रयोदशार्णमुद्धृत्य प्रथमस्य गणाधिप |
तस्य पञ्चदशार्णेन संयुक्तं पञ्चमस्य तु ॥ १ ॥
पञ्चमार्णं ततो वत्स षष्ठस्यान्तं ततो वदेत् |
आद्यत्रयोदशार्णेन संयुक्तं तदनन्तरम् ॥ २ ॥
(षष्ठस्य तु चतुर्थोऽर्णो द्वितीयस्य तृतीयकः |
सप्तमान्त्यं तथोच्चार्य पञ्चमाद्यं समुच्चरेत् ॥ ३ ॥
आद्यद्वादशसंयुक्तं पूर्वमन्त्रादिवर्णतः |
षडक्षराणि चोच्चार्य षष्ठस्यान्त्यं तथोच्चरेत् ॥ ४ ॥
अष्टमान्त्यं सप्तमाद्यसमेतं नन्दिकेश्वर |
प्रथमोपान्त्यसहितं ततः षष्ठस्य पञ्चमम् ॥ ५ ॥
आद्यैकादशसंयुक्तं पञ्चमस्य चतुर्थकम् |
आद्यद्वितीयोपान्त्याभ्यां संयुक्तं तदनन्तरम् ॥ ६ ॥)
षष्ठस्याद्यं सप्तमस्य द्वितीयेन समन्वितम् |
सप्तमाद्यं ततो वत्स तृतीयस्य द्वितीयकम् ॥ ७ ॥
सधनं चाष्टमस्याथ तृतीयं सप्तमान्त्ययुक् |
आद्यद्वितीययुक्तं च ततोऽन्त्यस्यान्त्यमक्षरम् ॥ ८ ॥
आद्यद्वितीयसंयुक्तं मन्त्रो द्वाविंशदक्षरः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ अस्यार्थः—प्रथमस्य त्रयोदशार्ण ओकारः, तस्य प्रथमस्य पञ्चदशो बिन्दुस्तद्युक्तस्तेन ॐ इति |
पञ्चमस्य पञ्चमार्णो नकारः |
षष्ठस्यान्तो मकारः, आद्यत्रयोदशार्ण ओकारस्तेन मो इति |
षष्ठस्य चतुर्थार्णो भकारः |
द्वितीयस्य तृतीयो गकारः |
सप्तमान्त्यं वकारः |
पञ्चमाद्यस्तकारः, आद्यैकादश एकारस्तद्युक्तं तेन ते इति |
पूर्वमन्त्रादितः षडक्षराणि (पूर्वोद्धृतद्वात्रिंशदक्षरमन्त्रस्य प्रणवमायाविधुरस्य आदितो दकारमारभ्य षडक्षराणि) दक्षिणामूर्तये इत्येवंरूपाणि |
षष्ठस्यान्तं मकारः |
अष्टमान्त्यं हकारः,
१ ‘विधानवित्’ ख. पाठः |
सप्तमाद्यो यकारः, प्रथमोपान्त्यो बिन्दुस्ताभ्यां युक्तं ह्यं इति |
षष्ठपञ्चमो मकारः, (आद्यैकादश एं तद्युक्तस्तेन मे इति) |
पञ्चमस्य चतुर्थो धकारः, आद्यद्वितीय आ, उपान्त्यो बिन्दुस्ताभ्यां युक्तस्तेन धां इति |
षष्ठस्याद्यं पकारः, सप्तमस्य द्वितीयो रेफस्तद्युक्तस्तेन प्र इति |
सप्तमाद्यं यकारः |
तृतीयद्वितीयं छकारः, सघनं सप्रयत्नोच्चार्यं द्वित्वद्योतकोच्चार्यमित्यर्थः, तेन च्छ इति |
अष्टमस्य तृतीयः सकारः सप्तमान्त्यं वकारः, आद्यद्वितीय आकारस्तद्युक्तस्तेन स्वा इति |
अन्त्यस्याष्टमस्यान्त्यं हकारः, आद्यद्वितीय आकारस्तेन युक्तं हा इति |
स्पष्टं तु “ॐ नमो भगवते दक्षिणामूर्तये मह्यं मेधां प्रयच्छ स्वाहा” ॥ अत्र केचिदस्मिन्मन्त्रे मेधामिति पदं त्यक्त्वा तत्स्थाने प्रज्ञामिति पदं वदन्ति |
“मेधास्थाने सुरराज्ञे प्रज्ञापदमथोचरे” इति मन्त्रतन्त्रप्रकाशवचनात् ॥ तथा—
ऋषिर्ब्रह्मा समुदिष्टो गायत्रं छन्द ईरितम् |
देवता श्रीमहादेवो दक्षिणामूर्तिसंज्ञकः ॥ ९ ॥
प्रणवः प्रोच्यते बीजं स्वाहा शक्तिरिति स्मृता |
मेधापदं कीलकं स्यात् पुरुषार्थे नियोज्यते ॥ १० ॥
ताररुद्रस्वरैर्दीर्घैः षड्भिरङ्गानि कल्पयेत् |
शिरोभ्रूमध्यवक्त्रेषु हृदि नाभौ च गुह्यके ॥ ११ ॥
जान्वोश्चरणयोर्न्यसेत् पदानि क्रमशः सुधीः |
मूर्ध्नि भाल्ललाटे च चक्षुषोः श्रोत्रयोस्तथा ॥ १२ ॥
नासापुटद्वये पश्चादोष्ठयोर्दन्तयोरपि |
जिह्वायां चिबुकाग्रे च अंसयोर्युगले गले ॥ १३ ॥
बाह्वोश्च हृदये चैव नाभौ गुह्ये गुदे तथा |
ऊर्वोर्जान्वोश्च जङ्घायां पादपाणियुगे तथा ॥ १४ ॥
सर्वाङ्गेषु च विन्यस्येन्मन्त्रवर्णानतन्द्रितः |
एवं न्यस्ततनुर्मन्त्री ध्यायेद् देवमनन्यधीः ॥ १५ ॥
अकलङ्कशरच्चन्द्रनिभमम्भोजमध्यगम् |
गङ्गाधरं लसच्चन्द्रकलाभासितशेखरम् ॥ १६ ॥
प्रसन्नवदनाम्भोजं त्रिनेत्रं स्मिताननम् |
दिव्याम्बरधरं दिव्यगन्धमाल्यैरलङ्कृतम् ॥ १७ ॥
नानारत्नमयाकल्पमहिकक्ष्याविभूषितम् |
मुक्ताक्षमालां दक्षोर्ध्वे ज्ञानमुद्रामधःकरे ॥ १८ ॥
वामोर्ध्वे च सुधाकुम्भं पुस्तकं तदधःकरे |
दधानं चिन्तयेन्नन्दिन् मुनिवृन्दनिषेवितम् ॥ १९ ॥
सहस्रारशिरःपीठलसद्वामाङ्घ्रिपङ्कजम् |
एवं ध्यात्वा गणश्रेष्ठ पूर्वोक्ते शैवपीठके ॥ २० ॥
पद्मत्रयसमोपेते भूगृहत्रितयान्विते |
चतुर्द्वारसमायुक्ते देवमावाह्य पूजयेत् ॥ २१ ॥
(आदावङ्गानि संपूज्य केसरेषु यथा पुरा |
स्वरान् षोडश तत्रैव द्वन्द्वैः केसरसंस्थितान् ॥ २२ ॥
यजेद्वर्गाष्टकं पश्चादष्टपत्रेषु मन्त्रवित् |
द्वितीयेऽष्टदले वत्स सरस्वत्यादिकान् यजेत् ॥ २३ ॥)
सरस्वती चतुर्वक्त्रः सनकश्च सनन्दनः |
सनातनस्ततो वत्स सनत्पूर्वः कुमारकः ॥ २४ ॥
शुको व्यासश्च संपूज्य तृतीयेऽष्टदले पुनः |
पार्वती सुभगा भद्रा क्रिया शान्तिस्तथैव च ॥ २५ ॥
रौद्री काली बलामेति दक्षिणामूर्तिशक्तयः |
चतुरस्रचतुष्कोणेष्वष्टादशान्तमं वयेत् ॥ २६ ॥
सिद्धगन्धर्वयोगीन्द्रविद्याधरगणानपि |
इन्द्रादींश्च तदस्त्राणि प्राग्वद्वीथीद्वये यजेत् ॥ २७ ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलमन्त्रेण प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीदक्षिणामूर्तये देवतायै नमः |
गुह्ये प्रणवबीजाय नमः |
पादयोः स्वाहाशक्तये नमः |
नाभौ मेधाकीलकाय नमः |
इति विन्यस्य मम चतुर्वर्गपुरुषार्थसिद्ध्यर्थे विनि-
१ ‘क्रमतः’ ख. पाठः |
योगः, इति कृताञ्जलिर्वदेत् |
ततः—ॐह्रांॐ हृदयाय नमः |
ॐह्रींॐ शिरसे स्वाहा |
ॐह्रूंॐ शिखायै वषट् |
ॐह्रैंॐ कवचाय हुं |
ॐह्रौंॐ नेत्रत्रयाय वौषट् |
ॐह्रःॐ अस्त्राय फट् |
इति षडङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादितलान्तं करयोर्विन्यस्य हृदयादिषडङ्गेष्वपि न्यसेत् |
ततः—शिरसि ॐनमः |
भ्रूमध्ये नमो नमः |
वक्त्रे भगवते० |
हृदि दक्षिणामूर्तये० |
नाभौ मह्यं० |
गुह्ये मेधां० |
जान्वोः प्रयच्छ० |
पादयोः स्वाहा० ॥ शिरसि ॐनमः |
ललाटे नं० |
नेत्रयोः मों० |
कर्णयोः भं० |
नासापुटद्वये गं० |
ओष्ठयोः वं० |
दन्तपङ्क्त्योः तें० |
जिह्वायां दं० |
चिबुकाग्रे क्षिं० |
अंसयोः णां० |
गले मूं० |
बाह्वोः र्तं० |
हृदये यें० |
नाभौ मं० |
गुह्ये ह्यं० |
गुदे में० |
ऊर्वोः धां० |
जान्वोः प्रं० |
जङ्घयोः यं० |
पादयोः च्छं० |
पाण्योः स्वां० |
सर्वाङ्गे हां नमः |
इति विन्यस्य, प्राग्वद् ध्यानादिपुष्पोपचारान्ते प्राग्वदङ्गानि संपूज्य, प्रथमाष्टदलकेसरेषु अंआं नमः |
इंईं नमः |
उंऊं नमः |
ऋंॠं नमः |
ऌंॡं नमः |
एंऐं नमः |
ओंऔं नमः |
अंअः नमः |
इति प्रादक्षिण्येन देवाग्रमारभ्य संपूज्य, तद्दलेषु कंखंगंघंङं नमः |
चंछंजंझंञं नमः |
टंठंडंढंणं नमः |
तंथंदंधंनं नमः |
पंफंबंभंमं नमः |
यंरंलंवं नमः |
शंषंसंहं नमः |
क्षं नमः |
इति संपूज्य, द्वितीयाष्टदले—सरस्वत्यै नमः |
ब्रह्मणे० |
सनकाय० |
सनन्दनाय० |
सनातनाय० |
सनत्कुमाराय० |
शुकाय० |
व्यासाय० |
तृतीयाष्टदले तथैव—पार्वत्यै नमः |
सुभगायै० |
भद्रायै० |
क्रियायै० |
शान्त्यै० |
रौद्र्यै० |
काल्यै० |
वल्लभायै० |
इति संपूज्य, (चतुरस्रचतुष्कोणयोरन्तरालस्थकोणचतुष्के आग्नेयादि सिद्धगणेभ्यो नमः |
गन्धर्वगणेभ्यो० |
योगीन्द्रगणेभ्यो० |
विद्याधरगणेभ्यो० |
इति संपूज्य) प्राग्वल्लोकपालार्चादि सर्वं समापयेदिति ॥ तथा—
एकलक्षं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं हुनेत् तथा |
क्षीरप्लुतास्तिलाः पद्मैः पायसैर्वा घृतप्लुतैः ॥ २८ ॥
तर्पणादि ततः कुर्याद्यथोक्तविधिना सुधीः |
मन्त्रवर्यं प्रसाध्यैवं काम्यकर्माणि साधयेत् ॥ २९ ॥
कण्ठमात्रोदके स्थित्वा जपेन्मन्त्रं सहस्रकम् |
प्रत्यहं मण्डलादर्वाक् कवीनामग्रणीर्भवेत् ॥ ३० ॥
पञ्चविंशतिधा जप्तमन्त्रं पायसमेव च |
भक्षितं श्रीसंसिक्तं परं वाक्सिद्धिकारकम् ॥ ३१ ॥
सर्वोपद्रवनाशनं चैव सर्वरोगविनाशनम् |
त्रयोदश्यां प्रदोषेषु सोपवासः शिवालयम् ॥ ३२ ॥
मौनी गत्वार्चयेद्देवं विधायैन्द्रेऽनलम् |
आज्येन पायसेनैव वाक्कामः सदा हुनेत् ॥ ३३ ॥
श्रीकामः पद्मैर्बिल्वैर्वा नन्द्यावर्तैः सदा हुनेत् |
अष्टक्षीराक्तदूर्वाभिर्हुत्वा दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ ३४ ॥
गुरवे गां च महिषीं तस्य मृत्युभयं कुतः |
आदित्याभिमुखो भूत्वा दद्याज्जलाञ्जलीन् दश ॥ ३५ ॥
मूलमन्त्रेण मन्त्रज्ञः सर्वदोषैर्न बाध्यते |
प्रातः सायं च सततं मेधया वैकविंशतिम् ॥ ३६ ॥
दुग्धबुद्ध्या जलैर्देवं तर्पयेद्दैव्यैर्हुनेत् |
पलाशपुष्पैरचिरात् कविर्होमादिभिर्भवेत् ॥ ३७ ॥
गौर्या पार्श्वस्थया सार्धं श्रीकामश्चिन्तयेत् प्रभुम् |
अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं भूयसीं श्रियमाप्नुयात् ॥ ३८ ॥
भुञ्जानः प्रयतो मन्त्री गोमूत्रे पक्वमोदनम् |
भिक्षान्नमथवा मन्त्रमयुतद्वितयं जपेत् ॥ ३९ ॥
अश्रुतादृष्टशास्त्राणि व्याचष्टे नात्र संशयः |
पद्मं दशदलं कृत्वा तारं तत्कर्णिकान्तरे ॥ ४० ॥
साध्याख्याकर्मसंयुक्तं विलिखेन्नन्दिकेश्वर |
पत्रेषु मन्त्रसंभूतानर्णान् द्विद्वि लिखेत् क्रमात् ॥ ४१ ॥
अन्त्यमन्त्ये समालिख्य वेष्टयेन्मातृकार्णैः |
यन्त्रं श्रीदक्षिणामूर्तेः साधितं विधिवन्नृणाम् ॥ ४२ ॥
१ ‘अश्रुतान् वेदशास्त्रादीन्’ ख. पाठः |
अपस्मारग्रहादीनां नाशनं धारणाद्भवेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ अस्यार्थः—दशदलं पद्मं कृत्वा तत्कर्णिकायां प्रणवं विलिख्य, तन्मध्ये “देवदत्त रक्ष रक्ष” इति साध्यनाम विलिख्य, तत्पत्रेषु द्विद्विर्मन्त्रवर्णानालिख्यान्त्ये दले वर्णत्रयं लिखित्वा, बहिर्वृत्तद्वयं कृत्वा तयोरन्तरालवीथ्यां प्रागादिप्रादक्षिण्येनाकारादिक्षकारान्तां सबिन्दुकां मातृकां विलिखेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति ॥ तथा—
पद्ममष्टदलं कृत्वा मध्ये साध्यं समालिखेत् |
किञ्जल्केषु स्वरान् नन्दिन् द्वन्द्वशस्तु समालिखेत् ॥ ४३ ॥
तारमाद्यदले नन्दिन् वर्णत्रयविभागशः |
आलिख्य विलिखेत् पश्चाद्वर्णत्रयविभागतः ॥ ४४ ॥
शिष्टपत्रेषु मन्त्रस्य शिष्टवर्णान् समालिखेत् |
बहिर्वृत्तद्वयं कृत्वा अन्तराले तयोर्लिखेत् ॥ ४५ ॥
कादिक्षान्तान् सबिन्दूंश्च बहिर्भूबिम्बमालिखेत् |
प्रधानदिक्षु तस्याथ सप्तमान्त्यं समालिखेत् ॥ ४६ ॥
प्रथमोपान्त्यसंयुक्तं चतुर्थस्याद् द्वितीयकम् |
कोणेषु विलिखेदेतद्यन्त्रं सर्वार्थसाधकम् ॥ ४७ ॥
पुत्रपौत्रप्रदं नृणामायुःश्रीविजयप्रदम् |
कृत्यापस्मारभूतादिनाशनं सर्वकामदम् ॥ ४८ ॥
इति ॥ अस्यार्थः—अष्टदलपद्मं कृत्वा तत्कर्णिकायां ससाध्यं नाम समालिख्य किञ्जल्केषु द्विशः स्वरान् सबिन्दूनालिख्य, प्रथमदले प्रणवं अकार-उकारमकारभेदेन विभज्य विलिख्य, सप्तसु दलेषु मन्त्रस्यैकविंशतिवर्णांस्त्रिशस्त्रिशः समालिख्य वृत्तान्तरालवीथ्यां कादिवर्णानालिख्य भूपुरस्य दिक्षु च कोणेषु वामिति वामिति विलिखेत् |
एतदुक्तफलदं भवति ॥ तथा नन्दिकेश्वरमते—मन्त्रान्तरम् |
शृणु नन्दिन् प्रवक्ष्यामि मन्त्रमन्यन्नवाक्षरम् |
देवस्य दक्षिणामूर्तेः सर्वज्ञत्वप्रदायकम् ॥ १ ॥
आद्यत्रयोदशार्णं तु तस्य पञ्चदशान्वितम् |
उद्धृत्य पुनराद्यस्य प्रथमार्णं समुद्धरेत् ॥ २ ॥
स एव प्रथमवर्गस्य पञ्चदशसमन्वितः |
पञ्चाक्षरमनुं पश्चादाद्यवर्णद्वयं पुनः ॥ ३ ॥
व्युत्क्रमेण वदेन्नन्दिन् मन्त्रः प्रोक्तो नवाक्षरः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
आद्यत्रयोदशार्ण ओकारः, तस्य पञ्चदशो बिन्दुस्तेन प्रणवो जातः |
आद्यस्य प्रथमार्णोऽकारः, स पञ्चदशार्णेन बिन्दुना समन्वितः तेन अं इति |
पञ्चाक्षरमनुं पूर्वोक्तशिवपञ्चाक्षरः |
आद्यवर्णद्वयं प्रणवांकारौ व्युत्क्रमेण अंकारप्रणवक्रमेण |
तथा—
ऋषिः शुकः समाख्यातोऽनुष्टुप् छन्द उदाहृतम् |
देवता जगतामादिर्दक्षिणामूर्तिरव्ययः ॥ ४ ॥
तारेण हृदयं प्रोक्तमंकारेण शिरः स्मृतम् |
शिखा नमःपदेन स्याच्छिवाय कवचं मतम् ॥ ५ ॥
अंकारेण च नेत्रं स्यादस्त्रं तारेण विन्यसेत् |
ध्यानम्—
मुद्रापुस्तकवह्निनागविलसद्बाहुं प्रसन्नाननं
मुक्ताहारविभूषणं मणिरुचा भास्वत्किरीटोज्ज्वलम् |
अज्ञानापहमादिमादिमगिरामर्थं भवानीपतिं
न्यग्रोधोपनिवासिनं परगुरुं ध्यायेदभीष्टाप्तये ॥ ६ ॥
१ ‘अन्ते दले’ ख. पाठः |
इति ध्यात्वा यजेद्देवं शैवे पीठे पुरोदिते |
पञ्चाक्षरोक्तविधिना पुरश्चर्यादिकं तथा ॥ ७ ॥
एवं यो भजते मन्त्रं सर्वज्ञो भवति ध्रुवम् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्रातरुत्थानादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि शुकाय ऋषये नमः |
मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीदक्षिणामूर्तये देवतायै नमः |
इति विन्यस्य, प्राग्वद्विनियोगमुक्त्वा, ॐ हृदयाय नमः |
अं शिरसे० |
नमः शिखायै० |
शिवाय कवचाय० |
अं नेत्रत्रयाय वौषट् |
ॐ अस्त्राय फट् |
इति करषडङ्गन्यासं कृत्वा ध्यानमानसपूजान्ते पञ्चाक्षरवत् सर्वमेव कुर्यात् ॥ तथा—
आद्यद्वादशवर्णं तु तस्योपान्त्येन संयुतम् |
पञ्चमं पञ्चमस्याथ षष्ठस्यापि च पञ्चमम् ॥ १ ॥
प्रथमस्यान्त्यसंयुक्तं द्वितीयप्रथमं ततः |
सप्तमस्य तृतीयस्थं प्रथमस्य तुरीययुक् ॥ २ ॥
प्रथमोपान्त्ययुक्तश्च अष्टमस्याद्यमक्षरम् |
तृतीयोपेतमाद्यस्य सप्तमस्य तुरीयकम् ॥ ३ ॥
आद्यद्वितीयसंयुक्तं सप्तमस्याद्यमक्षरम् |
अष्टमस्य तृतीयं तु आद्योपान्त्याद्यसंयुतम् ॥ ४ ॥
तदन्त्यसहितं नन्दिन् ताराद्योऽयं नवाक्षरः |
तव स्नेहान्मया नन्दिन् कथितः सर्वसिद्धिदः ॥ ५ ॥
आद्यद्वादश ऐ, तस्योपान्त्यो बिन्दुस्तेन युक्त ऐं इति |
पञ्चमस्य पञ्चमो नकारः |
षष्ठपञ्चमं मकारः, प्रथमोपान्त्यो विसर्गस्तद्युक्तस्तेन मः |
द्वितीयप्रथमं क, सप्तमस्य तृतीयस्थं लकारोपरि स्थितं, प्रथमस्य तुरीय ईकारः, प्रथमोपान्त्यो बिन्दुस्तेनापि युक्तम्, एतेन कामबीजमुद्धृतम् |
अष्टमस्याद्यं शकारः, आद्यस्य तृतीयं इकारस्तेन शि |
सप्तमस्य तुरीयं वकारः, आद्यद्वितीय आकारस्तेन वा |
सप्तमस्याद्यं यकारः |
अष्टमस्य तृतीयं सकारः आद्योपान्त्याद्य औ, तदन्त्यो विसर्गः, ताभ्यां युक्तस्तेन सौः इति |
ताराद्यः प्रणवाद्यः ॥ तथा—
मुन्याद्याः पूर्वमुदिष्टाः पदैः षड्भिः षडङ्गकम् |
ध्यायेत् पूर्ववद्देवेशं वामार्धदयितं शिवम् ॥ ६ ॥
यजेत् पूर्वोदिते पीठे पञ्चाक्षरविधानतः |
पुरश्चरणकृत्यं च पूर्वोक्तं नन्दिकेश्वर ॥ ७ ॥
पूर्वमन्त्रोदितान् कुर्यात् प्रयोगान् साधकोत्तमः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
पूर्वोक्तमिति पञ्चाक्षरोक्तम् |
पूर्वमन्त्रोदितान् दक्षिणामूर्तिप्रकरणोदितान् |
ॐ हृत् |
ऐं शिरः |
नमः शिखा |
क्लीं कवचं |
शिवाय नेत्रं |
सौः अस्त्रं |
अन्यत् सुगमम् ॥ तथा—
दक्षिणामूर्तये प्रोक्त्वा विद्महे तु ततो वदेत् |
ध्यानस्थाय धीशब्दं महि तन्नो वदेत् ततः ॥ ८ ॥
धीशः प्रचोदयादेषा गायत्री नन्दिकेश्वर |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ नन्दिकेश्वरमते—मृत्युञ्जयस्य मन्त्रः |
अथ मृत्युञ्जयं मन्त्रं कथयामि तवानघ |
आद्यत्रयोदशोपान्त्यस्वरावुद्धृत्य नन्दिक ॥ १ ॥
ततस्तृतीयवर्गस्य तृतीयं चाद्यषष्ठयुक् |
तदुपान्त्यस्वरारूढमष्टमस्य तृतीयकम् ॥ २ ॥
आद्यान्त्यवर्णसंयुक्तं तृतीयवर्णमुद्धरेत् |
एष मृत्युञ्जयो मन्त्रः प्रोक्तो मृत्युभयापहः ॥ ३ ॥
आद्यत्रयोदश ओ, उपान्त्यो बिन्दुस्तेन प्रणवो जातः |
तृतीयवर्गस्य तृतीयं जकारः, आद्यषष्ठ ऊ, तदुपान्त्यो बिन्दुस्ताभ्यां युक्तस्तेन जूं इति |
अष्टमस्य तृतीयं स, आद्यान्त्यो विसर्गस्तेन सः ॥
ऋषिः कहोलो देव्यादिगायत्री छन्द ईरितम् |
देवतास्य मनोः प्रोक्तः शिवो मृत्युञ्जयाभिधः ॥ ४ ॥
प्रणवो बीजमित्युक्तं सः शक्तिरिति कीर्तिता |
षड्दीर्घयुगेनान्त्येन षडङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥ ५ ॥
आधारहृच्छिरःस्वेवं न्यसेद्वर्णत्रयं ततः |
ध्यायेद् देवं ततो वत्स समाहितमनाश्चिरम् ॥ ६ ॥
शुद्धस्फटिकसङ्काशं शुभ्रपद्मासने स्थितम् |
कपर्दमौलिविलसच्चन्द्रखण्डच्युतामृतैः ॥ ७ ॥
अभिषिक्तसमस्ताङ्गमर्केन्द्वनललोचनम् |
दक्षिणोर्ध्वकरे मुद्रां ज्ञानाख्यां तदधःकरे ॥ ८ ॥
अक्षमालां च वामोर्ध्वे पाशं वेदमधःकरे |
दधानं चिन्तयेद् देवं मृत्युरोगभयापहम् ॥ ९ ॥
इति ध्यात्वार्चयेत् पीठे शैवे पूर्वसमीरिते |
अष्टपत्राम्बुजे वत्स चतुरस्रत्रयावृते ॥ १० ॥
अर्चनाङ्गेन्द्रवज्रैरावृतित्रयसंयुता |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते, शिरसि कहोलाय ऋषये नमः |
मुखे देवीगायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदि श्रीमृत्युञ्जयाय देवतायै नमः |
गुह्ये ॐ बीजाय नमः |
पादयोः सः शक्तये नमः |
इति विन्यस्य, ममेष्टसिद्धये विनियोगः, इति कृताञ्जलिरुक्त्वा सांसींसूंसैंसौंसः इति करषडङ्गन्यासं कृत्वा, मूलाधारे ॐनमः |
हृदये जूं नमः |
शिरसि सः नमः |
इति विन्यस्य ध्यानादि पुष्पोपचारान्ते प्राग्वदङ्गानि संपूज्य लोकपालपूजादिसर्वं प्राग्वत् समापयेदिति |
अत्र पूजामण्डलं चतुरस्रत्रयवेष्टितमष्टदलं ज्ञेयम् |
अष्टदलेषु दिक्पालान् चतुरस्रे तदायुधानि पूजयेत् ॥ तथा—
लक्षत्रयं जपेन्मन्त्रममृताशकलैर्हुनेत् |
क्षीराप्लुतैस्तर्पणादि ततो नन्दिन् समाचरेत् ॥ ११ ॥
एवं सिद्धे मनौ नन्दिन् प्रयोगानाचरेत् ततः |
तारनालं मध्यपत्रमन्त्यमध्यं च संपुटे ॥ १२ ॥
पद्मयुग्मं तदन्तःस्थमात्मानं चिन्तयेच्छिवम् |
संस्रवद्वर्णपीयूषधारासिक्तकलेवरम् ॥ १३ ॥
अनेन योगेन भवेद् दीर्घायुश्च निरामयः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
अयमर्थः—ॐकारनालस्य जूंकारपत्राष्टकस्य सःकारकर्णिकस्य संपुटितस्य पद्मद्वयस्य मध्ये समासीनं मन्त्रवर्णत्रयनिर्गच्छदमृतधाराप्लावितसर्वगात्रं शिवात्मानं चिन्तयेदित्यर्थः ॥ तथा—
वेदाङ्गुलमितैर्नन्दिन् गुडूचीशकलैर्हुनेत् |
पयःपरिप्लुतैरर्कसहस्रं विजितेन्द्रियः ॥ १४ ॥
आरोग्यायुर्यशोलक्ष्मीरचिराल्लभते ध्रुवम् |
(अमृताशकलैर्दुग्धसंप्लुतैश्चतुरङ्गुलैः ॥ १५ ॥
सहस्रद्वादशमितं जुहुयादेधितेऽनले |
यावत्संख्यं जुहोत्येवं साधको नन्दिकेश्वर ॥ १६ ॥)
तावत्संख्यैः सुधाकुम्भैरग्निः प्रीणाति शङ्करम् |
आप्यायितोऽग्निना रुद्रः प्रदद्यात् साधकेप्सितान् ॥ १७ ॥
गुडूचीशकलान् नन्दिन् समिधो वटवृक्षजाः |
तिला दूर्वाः पयः सर्पिः पायसं च गणाधिप ॥ १८ ॥
इत्युक्तैः सप्तभिर्द्रव्यैर्जुहुयात् सप्तवासरम् |
क्रमाद् दशशतं नित्यमष्टोत्तरमतन्द्रितः ॥ १९ ॥
सप्ताधिकान् द्विजान् नित्यं भोजयेन्मधुरान्वितैः |
विविधैः स्वादुभिर्भोज्यैरन्नपानादिकैर्गण ॥ २० ॥
विकारानुगुणान् नन्दिन् वर्धयेद्धोमवासरान् |
होतृभ्यो दक्षिणां दद्यादरुणां गां पयस्विनीम् ॥ २१ ॥
गुरुं संप्रीणयेन्नन्दिन् धनाद्यैर्देवताधिया |
अनेन विधिना साध्यः कृत्यारोगज्वरादिभिः ॥ २२ ॥
विमुक्तः सुचिरं जीवेच्छरदां शतमञ्जसा |
अभिचारे ज्वरे तीव्रे घोरोन्मादे शिरोगदे ॥ २३ ॥
१ ‘गणान्’ ख. पाठः |
२ ‘द्रोहे’ ख. पाठः |
असाध्यरोगे क्ष्वेडार्तौ मोहे दाहे महाभये |
होमोऽयं शान्तिदः प्रोक्तः सर्वसंपत्प्रदायकः ॥ २४ ॥
अथ त्रिजन्मदिवसे द्रव्यैः सप्तभिरादरात् |
पृथक् शतं हुनेन्मन्त्री मधुरैर्भोजयेद् द्विजान् ॥ २५ ॥
दीर्घमायुरवाप्नोति नियमेन न संशयः |
अथवा सप्तभिर्द्रव्यैर्जन्मर्क्षे जुहुयात् सुधीः ॥ २६ ॥
पृथक् सहस्रं तेन स्यान्निरुपद्रवमुत्तमम् |
दीर्घमायुरवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥ २७ ॥
पयोक्तदूर्वात्रितयैर्हुनेदेकादशाहुतीः |
दिनशः सोऽपमृत्युं च रोगाञ्जित्वाचिरादसौ ॥ २८ ॥
दीर्घमायुश्च लभते मन्त्रशास्त्रविशारदः |
त्रिजन्मसु सुधावल्लीकाश्मरीबकुलोद्भवैः ॥ २९ ॥
समिद्वरैः कृतो होमः सहस्रेण पृथक्पृथक् |
अपमृत्युहरो नन्दिन् सर्वरोगान् विनाशयेत् ॥ ३० ॥
सिद्धार्थविहितो होमो महाज्वरविनाशनः |
अपामार्गसमिद्धोमस्त्वपमृत्युगदापहः ॥ ३१ ॥
लिखेदष्टदलं पद्मं तारं मध्ये ससाध्यकम् |
दिक्पत्रेषु द्वितीयार्णं विदिक्स्थेषु तृतीयकम् ॥ ३२ ॥
दिक्षु भूमण्डलस्याथ सप्तमान्तं सबिन्दुकम् |
विदिक्षु च चतुर्थस्य द्वितीयं बिन्दुभूषितम् ॥ ३३ ॥
यन्त्रं मृत्युञ्जयस्येदं जपहोमादि साधितम् |
धृतं मूर्ध्न्यथवा कण्ठे बाहौ कट्यां प्रकोष्ठके ॥ ३४ ॥
ग्रहरोगविषादीनां नाशनं मृत्युभञ्जनम् |
कीर्तिवश्येन्दिराकान्तिपुत्रदं नात्र संशयः ॥ ३५ ॥
इति ॥ अस्यार्थः—अष्टदलपद्मं विरच्य तत्कर्णिकायां प्रणवं तन्मध्ये साध्यनाम विलिख्य, तस्य दिक्पत्रेषु जूं इति विलिख्य, कोणपत्रेषु सः इति लिखित्वा, बहिश्चतुरस्रं कृत्वा तस्य दिक्षु—वं, कोणेषु—ठं, इति लिखित्वोक्तविधिना बिभृयादुक्तफलदं भवति ॥ अथाघोरास्त्रमन्त्रः |
तत्र श्रीकण्ठसंहितायाम्—
अथाघोरास्त्रमन्त्रं वक्ष्ये सर्वशत्रुनिषूदनम् |
सर्वदुष्टग्रहव्याधिनाशनं जगदीश्वरि ॥ १ ॥
रेवती नकुलाक्रान्ता लोलाक्षी श्रीमुखीयुता |
भृग्वाक्रान्ता कुर्दिनी च वर्तुलाक्षीयुता प्रिये ॥ २ ॥
रेवती च पुनश्चैतद्द्वयं प्रादि च तद्द्वयम् |
शिवोत्तमः सद्ययुक्तो रेवती तद्द्वयं तर ॥ ३ ॥
तनुरूपपदं देवि चटयुग्मं प्रपूर्वि तत् |
क्रोधीशो नकुलीशश्च पुनरेतद्द्वयं शिवे ॥ ४ ॥
वमयुग्मं बन्धयुग्मं घातयद्वितयं ततः |
वर्मास्त्रान्तो मनुर्देवि एकपञ्चाशदक्षरः ॥ ५ ॥
इति |
रेवती रेफः, नकुलाक्रान्ता हकाराधःस्थिता, लोलाक्षी ईकारः, श्रीमुखा बिन्दुस्ताभ्यां युक्तस्तेन ह्रीं |
भृगुः सकारः, तदाक्रान्ता कुर्दिनी तदधःस्थः फकारः, वर्तुलाक्षी उकारस्तेन युता, तेन स्फु |
रेवती रेफः |
पुनरेतद्द्वयं स्फुर इति |
प्रादि च तद्द्वयं प्रस्फुर प्रस्फुर इति |
चकाराद्वीप्सा लभ्यते |
शिवोत्तमो घकारः, सद्ययुक्त ओकारेण युतस्तेन घो |
रेवती रेफः |
पुनरेतद्द्वयं घोर इति |
तर स्वरूपं |
तनुरूप स्वरूपं |
चटयुग्मं चटचट इति |
प्रपूर्वि तत् चटयुग्मं प्रपूर्वकं च तेन प्रचट प्रचट इति |
क्रोधीशः क |
नकुलीशो ह |
पुनरेतद्द्वयं कह इति |
वमयुग्मं वमवम |
बन्धयुग्मं बन्धबन्ध इति |
घातयद्वितयं घातय घातय |
वर्म हुं |
अस्त्रं फट् |
इति (वर्णाः ५१) ॥ तथा—
अघोरोऽस्य ऋषिः प्रोक्तस्त्रिष्टुप् छन्दः समीरितम् |
अघोररुद्रो देवता स्यात् हुं बीजं देवि कीर्तितम् ॥ ६ ॥
शक्तिश्च शक्तिबीजं स्यात् पुरुषार्थचतुष्टये |
विनियोगो भवेद् देवि षडङ्गं विन्यसेत् ततः ॥ ७ ॥
शरदृगादिगुदान्तदिवाकरैर्मितैः क्रमात् |
पदान्येकादश मनोरषु स्थानेषु विन्यसेत् ॥ ८ ॥
१ ‘कामेन्द्रा’ ख. पाठः |
२ ‘उक्तवत्’ ख. पाठः |
शिरोनेत्रवक्त्रगलहृन्नाभ्यङ्घ्रुरुजानुषु |
सजङ्घापादयोश्चैवं पदानि परमेश्वरि ॥ ९ ॥
शरर्तुनेत्रवस्वब्धिरसवेदाब्धिषड्दृकैः |
रसनेत्रमितैर्वर्णैः पदानि स्युर्महेश्वरि ॥ १० ॥
इति |
षडङ्गन्यासे वर्णविभागमाह—शर इत्यादि |
शराः ५ ऋतवः ६ दश १० दिक् १० दन्तिनः ८ दिवाकराः १२ ॥ पदेषु वर्णविभागमाह—शर इत्यादि |
शराः ५ ऋतवः ६ नेत्रं २ वसवः ८ अब्धयः ४ रसाः ६ वेदाः ४ अनब्धयः ७ वेदाः ४ रसाः ६ नेत्रे २ ॥ तथा—
एवं न्यस्ततनुर्मन्त्री ध्यायेद् देवं प्रसन्नधीः |
कालमेघनिभं देवं भीमदंष्ट्रं त्रिलोचनम् ॥ ११ ॥
भुजङ्गभूषणं रक्तवसनालेपशोभितम् |
परशुं करवालं च बाणांस्त्रिशिखमेव च ॥ १२ ॥
दधानं दक्षिणैर्हस्तैरूर्ध्वादिक्रमतः परैः |
डमरुं खेटकं चापं नृकपालं च पार्वति ॥ १३ ॥
काम्यकर्मसु रक्ताभमसितं चाभिचारके |
निग्रहे ग्रहभूतादिशान्त्यै मुक्तानिभं स्मरेत् ॥ १४ ॥
एवं सञ्चिन्त्य देवेशं शैवे पीठे पुरोदिते |
षट्कोणान्तःस्थिते पद्मद्वितये भूपुरैर्वृते ॥ १५ ॥
चतुर्द्वारसमायुक्ते वसुपत्रे महेश्वरि |
पूजयेद् देवमावाह्य गन्धपुष्पैर्मनोहरैः ॥ १६ ॥
अङ्गानि पूर्वमभ्यर्च्य केसरेषु यथापुरा |
प्रथमेऽष्टदले देवि पूजयेदायुधाष्टकम् ॥ १७ ॥
परशुं डमरुं खड्गं खेटं बाणान् धनुस्तथा |
शूलं कपालं चैतानि द्वितीयेऽष्टदले पुनः ॥ १८ ॥
ब्राह्म्याद्या मातरः पूज्याश्चतुरस्रत्रयान्तराः |
वीथीद्वये लोकपालांस्तदस्त्राणि च पूजयेत् ॥ १९ ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्राग्वत् प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि अघोराय ऋषये नमः |
मुखे त्रिष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीअघोररुद्राय देवतायै नमः |
गुह्ये हुं बीजाय नमः |
पादयोः ह्रीं शक्तये नमः |
इति विन्यस्य मम चतुर्वर्गपुरुषार्थसिद्धये विनियोगः इति कृताञ्जलिर्वदेत् |
ततः ह्रीं स्फुर स्फुर हृदयाय नमः |
प्रस्फुर प्रस्फुर शिरसे० |
घोर घोरतर तनुरूप शिखायै० |
चट चट प्रचट प्रचट कवचाय० |
कह कह वम वम नेत्रत्रयाय० |
बन्ध बन्ध घातय घातय हुंफट् अस्त्राय फट् |
इति षडङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादितलान्तं करयोर्विन्यस्य हृदयादिषडङ्गेष्वपि विन्यस्य, शिरसि ह्रीं स्फुर स्फुर नमः |
नेत्रयोः प्रस्फुर प्रस्फुर० |
मुखे घोर० |
कण्ठे घोरतर तनुरूप० |
हृदि चट चट० |
नाभौ प्रचट प्रचट० |
लिङ्गे कह कह० |
ऊर्वोः वम वम० |
जान्वोः बन्ध बन्ध० |
जङ्घयोः घातय घातय० |
पादयोः हुंफट् नमः |
इति विन्यस्य, ध्यानादिषडङ्गपूजान्ते प्रथमाष्टदलेषु देवाग्रमारभ्य प्रादक्षिण्येन—परशवे नमः |
डमरुकाय० |
खड्गाय० |
खेटाय० |
बाणेभ्यः० |
धनुषे० |
शूलाय० |
कपालाय नमः |
द्वितीयाष्टदले देवाग्रमारभ्य ब्राह्म्याद्यष्टमातॄः संपूज्य, प्राग्वदिन्द्रादिपूजामारभ्य सर्वं समापयेदिति ॥ तथा—
लक्षमेकं जपेन्मन्त्रं हविष्याशी यतव्रतः |
जुहुयात् तद्दशांशेन तिलैः शुद्धैर्घृतप्लुतैः ॥ २० ॥
तर्पणं मार्जनं कृत्वा भोजयेन्मधुरैर्द्विजान् |
एवं सिद्धे मन्त्रवरे काम्यकर्माणि साधयेत् ॥ २१ ॥
क्रमात् सर्पिरपामार्गतिलसर्षपपायसैः |
साज्यैः सहस्रं प्रत्येकं यामिन्यां जुहुयात् सुधीः ॥ २२ ॥
होमोऽयं नाशयेत् सद्यो भूतकृत्यामयादिकान् |
श्वेतकिंशुकनिर्गुण्डीहोमोऽपामार्गसंभवैः ॥ २३ ॥
समिद्वरैः कृतो होमः पूर्ववद्भूतशान्तिदः |
अपामार्गारग्वधयोः पञ्चगव्यसमुक्षिताः ॥ २४ ॥
१ ‘मूलं’ ख. पाठः |
समिधो जुहुयात् कृष्णपञ्चम्यां निशि संयतः |
पृथक् सहस्रहोमेन भूतानां निग्रहो भवेत् ॥ २५ ॥
क्रमात् सर्पिरपामार्गपञ्चगव्यहविघृतैः |
हुत्वा सहस्रं प्रत्येकं पात्रे संपातयेद् घृतम् ॥ २६ ॥
संपातसर्पिषा साध्यं भोजयेद्भूतशान्तये |
लिखेदष्टदलं पद्मं बहिर्गेहयुगान्तरे ॥ २७ ॥
मायां तत्कर्णिकामध्ये साध्याख्याकर्मसंयुताम् |
स्वरैरावेष्टय तां शक्तिं किञ्जल्केष्वष्टवर्गजान् ॥ २८ ॥
ककारादिलकारान्तानालिख्य दलसप्तके |
अष्टमे तु दले वादिक्षान्तान् सप्तार्णकान् लिखेत् ॥ २९ ॥
स्फुरादिचटयुग्मान्तान् मन्त्रवर्णान् त्रिशस्त्रिशः |
दलमध्ये तु संलिख्य दलाग्रेषु महेश्वरि ॥ ३० ॥
प्रचटाद्यान् घातयान्तांस्तथैव गुणशो लिखेत् |
बहिः षट्कोणकोणेषु प्रतिकोणं समालिखेत् ॥ ३१ ॥
वर्मास्त्रबीजे तद्बाह्ये भूपुरेण तु वेष्टयेत् |
दीक्षोक्तविधिना कुम्भं तस्मिन् यन्त्रे निधाय च ॥ ३२ ॥
तत्र देवं समाराध्य तज्जलैरभिषेकतः |
भूतापस्मारकृत्याद्याः सर्वे नश्यन्त्युपद्रवाः ॥ ३३ ॥
अस्यार्थः—क्वचिद्भूतले सुसमे सिन्दूरादिना विपुलं षट्कोणं विरच्य, तन्मध्येऽष्टदलं पद्मं कृत्वा, तत्कर्णिकायां शक्तिबीजमालिख्य, तस्य हकारोदरं देवदत्तस्य, रेफस्थाने रोगं, ईकारस्थाने नाशय नाशयेति साधकसाध्यकर्माण्यालिख्य, तद्बीजं सबिन्दुभिः षोडशस्वरैरावेष्ट्याष्टदलकेसरेषु—प्रथमदलकेसरे कंखंगंघं, द्वितीये ङंचंछंजं, तृतीये झंञंटंठं, चतुर्थे डंढंणंतं, पञ्चमे थंदंधंनं, षष्ठे पंफंबंभं, सप्तमे मंयंरंलं, अष्टमे वंशंषंसंहंळंक्षं नमः |
इति स्वाग्रादिप्रादक्षिण्येन वर्णान् विलिख्य, दलमध्येषु स्वाग्रदलमारभ्य प्रादक्षिण्येन प्रथमदलमध्ये स्फुरस्फु, द्वितीये रप्रस्फु, तृतीये रप्रस्फु, चतुर्थे रघोर, पञ्चमे घोरत, षष्ठे रतनु, सप्तमे रूपच, अष्टमे चटचट, इति विलिख्य, ततः प्रथमदलाग्रेषु प्रचट, द्वितीये प्रचट, तृतीये कहक, चतुर्थे हवम, पञ्चमे वमब, षष्ठे न्धबन्ध, सप्तमे घातय, अष्टमे घातय, इति विलिख्य, तद्बहिःस्थषट्कोणेषु हुंफट् इति प्रतिकोणं विलिख्य तद्बहिश्चतुरस्रेण वेष्टयित्वा, तत्र दीक्षोक्तविधिना कुम्भं संस्थाप्य तत्र देवमावाह्य समभ्यर्च्य, तेन जलेन साध्यमभिषेचयेत्, यथोक्तफलसिद्धिर्भवति ॥ तथा—
अष्टपत्रं लसत् पद्मं षट्कोणं तस्य मध्यतः |
तन्मध्ये शक्तिमालिख्य साध्याख्यानामसंयुताम् ॥ ३४ ॥
स्फुरद्वयेन तां शक्तिं वेष्टयेज्जगदीश्वरि |
षट्कोणस्य तु कोणेषु प्रस्फुरद्वितयं लिखेत् ॥ ३५ ॥
एकैकशो महेशानि शिष्टवर्णान् दलेष्वथ |
मूलमन्त्रस्य देवेशि रसवेदचतूरसैः ॥ ३६ ॥
चतुश्चतुर्वेदरसैर्विभक्तांस्तद्बहिस्ततः |
पुनः षट्कोणमालिख्य तत्कोणेषु महेश्वरि ॥ ३७ ॥
हुंफडित्यालिखेद् बाह्ये चतुरस्रेण वेष्टयेत् |
यन्त्रमेतदघोरस्य कीर्तितं भुवि दुर्लभम् ॥ ३८ ॥
क्षुद्रास्त्रग्रहव्यालभूतापस्मारनाशनम् |
संसाधितं धृतं नृणां सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ ३९ ॥
इति |
अस्यार्थः—विपुलं षट्कोणं कृत्वा तन्मध्येऽष्टदलं पद्मं विरच्य तत्कर्णिकायां पुनः षट्कोणमालिख्य, तन्मध्ये प्राग्वत् ससाध्यां शक्तिमालिख्य, तां स्फुर इत्यक्षरचतुष्टयेनावेष्ट्यान्तःषट्कोणेषु प्रस्फुर २ इति षडक्षराणि प्रतिकोणमेकमेकमालिख्य, अष्टसु दलेषु स्वाग्रदलमारभ्य प्रादक्षिण्येन “घोर” इत्यादि “घातय” इत्यन्तान् वर्णान् ६ |
४ |
४ |
६ |
४ |
४ |
४ |
६ |
इति क्रमेण विभज्यालिख्य बहिःषट्कोणेषु प्राग्वदन्त्याक्षरद्वयं च विलिखेत् तद्बहिश्चतुरस्रेणावेष्टयेत् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवतीति ॥ श्रीशिवरहस्ये पाशुपतास्त्रमन्त्रः—
अथ वक्ष्ये महेशानमन्त्रं पाशुपताह्वयम् |
अस्त्रराजं समस्तापहारं शत्रुकृन्तनम् ॥ १ ॥
तारो वक्रेशः शान्तीन्द्रभूषितश्चन्द्रशेखरः |
शिखीशपूर्वो वान्तश्च पञ्चमस्वरसंयुतः ॥ २ ॥
वर्मास्त्रान्तः षडर्णोऽयं षडानन समीरितः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
तारः प्रणवः |
वक्रेशः शकारः, शान्तिरीकारः, इन्द्रो लकारः, ताभ्यां भूषितश्चन्द्रशेखरो बिन्दुमस्तकस्तेन श्लीं इति |
शिखीशपूर्वः पकारः |
वान्तः शकारः, पञ्चमस्वर उकारस्तेन शु |
वर्म हुं |
अस्त्रं फट् ॥ तथा—
ऋषिः स्याद्वामदेवोऽस्य पङ्क्तिश्छन्द उदीरितम् |
रुद्रः पशुपतिः प्रोक्तो देवता देववन्दितः ॥ ३ ॥
मन्त्रार्णैः षड्भिरङ्गानि हुंफडन्तैः सबिन्दुभिः |
जातियुक्तानि विन्यस्य षडानन कराङ्गयोः ॥ ४ ॥
ध्यायेत् पशुपतिं सम्यङ् मन्त्री चैकाग्रमानसः |
पञ्चवक्त्रं दशभुजं प्रतिवक्त्रं त्रिलोचनम् ॥ ५ ॥
अग्निज्वालानिभश्मश्रुमूर्धजं भीमदंष्ट्रकम् |
खड्गं बाणानक्षमालां शक्तिं परशुमेव च ॥ ६ ॥
दधानं दक्षिणैर्हस्तैरूर्ध्वादिक्रमतः गुह |
खेटचापौ कुण्डिकां च त्रिशूलं ब्रह्मदण्डकम् ॥ ७ ॥
वामहस्तैश्च विभ्राणं मध्याह्नार्कसमप्रभम् |
नानाभरणसंदीप्तं पन्नगेन्द्रैरलङ्कृतम् ॥ ८ ॥
स्फटिकौघनिभं भान्तं सर्वेष्टाकरं स्मरेत् |
पूर्वोक्ते पूजयेत् पीठे शैवे गन्धादिभिः शिवम् ॥ ९ ॥
पद्ममष्टदलं कृत्वा कर्णिकाकेसरान्वितम् |
चतुर्द्वारसमायुक्तं चतुरस्रत्रयान्वितम् ॥ १० ॥
एवं यन्त्रं समालिख्य स्वर्णरूप्यादिके शुभे |
पटे वा फलके वत्स श्रीकण्ठादिसमुद्भवे ॥ ११ ॥
सर्वोपचारैराराध्य यजेदङ्गानि पूर्ववत् |
दलेषु मातरः पूज्या लोकपालास्त्राणि तद्बहिः ॥ १२ ॥
पूजयेद्विधिनानेन रुद्रं परमभक्तितः |
यः स सर्वानवाप्येह कामानन्ते शिवो भवेत् ॥ १३ ॥
अथ प्रयोगः—तत्र प्राग्वत् प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि वामदेवाय ऋषये नमः |
मुखे पङ्क्तिच्छन्दसे नमः |
हृदये पशुपतये देवतायै नमः |
इति विन्यस्य मम सर्वाभीष्टसिद्धये विनियोगः इति कृताञ्जलिर्वदेत् |
ॐहुंफट् हृदयाय नमः |
श्लींहुंफट् शिरसे स्वाहा |
पंहुंफट् शिखायै वषट् |
शुंहुंफट् कवचाय हुं |
हुंहुंफट् नेत्रत्रयाय० |
फट्हुंफट् अस्त्राय० |
इति षडङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादितलान्तं करयोर्विन्यस्य हृदयादिषडङ्गेष्वपि न्यसेत् |
ततो ध्यानाद्यङ्गपूजान्ते अष्टदलेषु ब्राह्म्याद्याः संपूज्य, बहिर्वीथीद्वये इन्द्राद्यांस्तदस्त्राणि च संपूज्य प्राग्वत् सर्वं समापयेदिति ॥ तथा—
वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं हविष्याशी जितेन्द्रियः |
तद्दशांशं हुनेद् दूर्वैः सघृतैः संस्कृतेऽनले ॥ १४ ॥
तर्पणं मार्जनं कृत्वा ब्राह्मणान् भोजयेद् गुह |
ततः सिद्धमनुर्मन्त्री प्रयोगान् विदधीत वै ॥ १५ ॥
अनेन मन्त्रितं तोयं ग्रस्तस्य वदने क्षिपेत् |
सद्यस्तं मुञ्चति क्रन्दन् ग्रहो मन्त्रप्रभावतः ॥ १६ ॥
अमुना मन्त्रितान् बाणान् विसृजेद्युधि भूपतिः |
जयेत् क्षणेन सबलानपि शत्रून् षडानन ॥ १७ ॥
इति ॥ अथ श्रीकण्ठसंहितायां नीलकण्ठमन्त्रः—
नीलकण्ठमनुं वक्ष्ये क्ष्वेडग्रहविनाशनम् |
यं ज्ञात्वा गिरिजे मन्त्री दृष्ट्या नाशयते विषम् ॥ १ ॥
अनङ्गेशसमारूढो लोहितेशस्तु पार्वति |
सद्योऽनुग्रहसमायुक्तः प्रथमं कथ्यतेऽधुना ॥ २ ॥
१ ‘तम्’ क. ग. पाठः |
२ ‘दण्डयुक्’ क. ग. पाठः |
३ ‘शान्तम्’ ख. पाठः |
४ ‘दृष्ट्वा’ क. ग. पाठः |
मेषेशोऽपि भुजङ्गस्थो लोलाक्षीश्रीमुखीयुतः |
लाङ्गलीशो महासेनयुतस्तार्तीय ईरितः ॥ ३ ॥
भुजङ्गेशो रेफः, तदुपरि स्थितो लोहितेशः पकारः, सद्य ओकारः, अक्रूरो बिन्दुस्ताभ्यां युक्तस्तेन प्रों इति |
मेषेशो नकारः, भुजङ्गस्थो रेफोपरि स्थितः, लोलाक्षी ईकारः, श्रीमुखी बिन्दुस्ताभ्यां युक्तस्तेन न्रीं इति |
लाङ्गलीशठकारः, महासेनयुतो विसर्गसहितस्तेन ठः इति |
तथा—
अरुणो मुनिरुद्दिष्टोऽनुष्टुप् छन्दश्च देवता |
नीलकण्ठः शिवो देवि षडङ्गविधिरुच्यते ॥ ४ ॥
हरयुग्मद्विठान्तो हृत् कपर्दिने द्विठः शिरः |
नीलकण्ठः सदेर्वि स्वाहान्तश्च शिखा मता ॥ ५ ॥
कवचं कालकूटान्तं विषभक्षणयुतम् |
वर्मास्त्रबीजयुगलं नीलकण्ठः सदेः शराः ॥ ६ ॥
अस्त्रमेवं यजेद् देवि पञ्चाङ्गानि कराङ्गयोः |
मूर्ध्नि कण्ठे च हृदये न्यसेद्बीजत्रयं ततः ॥ ७ ॥
ध्यायेद् देवं नीलकण्ठं बालार्कायुतवर्चसम् |
जटाजूटलसच्चन्द्रशकलं फणिसत्तमैः ॥ ८ ॥
कृताकल्पं कराम्भोजैर्दधानं जपमालिकाम् |
शूलं च दक्षिणाधोर्ध्वैर्वामोर्ध्वे च कपालकम् ॥ ९ ॥
खट्वाङ्गं तदधोहस्ते पञ्चवक्त्रविराजितम् |
प्रतिवक्त्रं त्रिनयनं व्याघ्रचर्माम्बरावृतम् ॥ १० ॥
पद्ममध्ये समासीनमतिसुन्दरविग्रहम् |
एवं ध्यात्वार्चयेत् पीठे शैवे सर्वोपचारकैः ॥ ११ ॥
पद्मे वसुदले रम्ये चतुरस्रत्रयावृते |
चतुर्द्वारसमायुक्ते पूर्वमङ्गानि पूजयेत् ॥ १२ ॥
लोकेश्वरानथाभ्यर्च्य तदस्त्राणि च संयजेत् |
एवं समर्चयेन्मन्त्री नीलकण्ठं महेश्वरम् ॥ १३ ॥
दृष्ट्या विनाशयेत् क्ष्वेडं नीलकण्ठ इवापरः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्राग्वत् प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते, मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि अरुणाय ऋषये नमः |
मुखे त्रिष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीनीलकण्ठाय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य, मम सर्वाभीष्टसिद्धये विनियोगः, इति कृताञ्जलिर्वदेत् |
ततो मूलेन करशुद्धिं कृत्वा, हरहर स्वाहा हृदयाय नमः |
कपर्दिने स्वाहा शिरसे स्वाहा |
नीलकण्ठाय स्वाहा शिखायै वषट् |
कालकूटविषभक्षणाय हुंफट् कवचाय हुं |
नीलकण्ठाय स्वाहा अस्त्राय फट् |
इति पञ्चाङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं करयोर्विन्यस्य नेत्रवर्जं हृदयादिपञ्चाङ्गेष्वपि न्यसेत् ततः (शिरसि प्रों नमः |
कण्ठे न्रीं नमः |
शिरसि ठः नमः |
इति विन्यस्य, ध्यानाद्यङ्गपूजान्ते लोकेशांस्तदस्त्राणि च प्राग्वद्वीथीद्वये पूजयेत् |
ततः) प्राग्वत् सर्वं समापयेदिति ॥ तथा—
लक्षत्रयं जपेद् देवि दीक्षितो विजितेन्द्रियः |
हविषा सघृतेनाथ हुनेद् देवि दशांशतः ॥ १४ ॥
तर्पणं मार्जनं कृत्वा भोजयेन्मधुरैर्द्विजान् |
एवं सिद्धे मनौ देवि मन्त्री हरति तत्क्षणात् ॥ १५ ॥
क्ष्वेडत्रयं न संदेहो नीलकण्ठ इव स्वयम् |
स्पृष्ट्वा जपेद्विषग्रस्तं तत्क्षणान्निर्विषो भवेत् ॥ १६ ॥
बीजाभ्यां प्रथमान्त्याभ्यां पार्श्वयोर्विषमाहरेत् |
मध्येन मध्यगं सर्वं मनुनानेन संहरेत् ॥ १७ ॥
एतन्मन्त्राभिमन्त्रकलशोदकसेचनात् |
तत्क्षणेऽपि संदष्टस्तत्क्षणान्निर्विषो भवेत् ॥ १८ ॥
विलोक्य विषिणं मन्त्री प्रजपेत् सुसमाहितः |
विषद्वयान्मुच्यतेऽसावचिरान्नात्र संशयः ॥ १९ ॥
१ ‘तार’ ख. पाठः |
२ ‘दृष्ट्वा’ क. ख. पाठः |
दृष्ट्वा क्ष्वेडग्रहग्रस्तं स्वशिरःकण्ठहृत्सु च |
मन्त्रवर्णत्रयं न्यस्य देवतारूपकं गुरुम् ॥ २० ॥
स्मरन् स्वदक्षिणानामामध्यमातर्जनीषु च |
मन्त्राक्षरद्वि(त्र)यं देवि तदङ्गुलिभिरुत्तमः ॥ २१ ॥
त्रिशूलमुद्रामापाद्य दष्टस्याभिमुखं नयेत् |
प्रदर्श्य मन्त्रं प्रजपेत् पञ्चाशद्वारमद्रिजे ॥ २२ ॥
स्थावरं जङ्गमं चैव कृत्रिमं च तथा विषम् |
रोगग्रहाद्यपस्मारानपमृत्युं च नाशयेत् ॥ २३ ॥
पञ्चाशन्मनुना जप्तमन्नमौषधमेव च |
भक्षितं क्ष्वेडरोगादिनाशनं परमं शिवे ॥ २४ ॥
इति |
तथा मन्त्रान्तरम्—
मन्त्रान्तरमथो वक्ष्ये नीलकण्ठस्य पार्वति |
तारहृन्नीलकण्ठाय मनुरष्टाक्षरो भवेत् ॥ १ ॥
तारः प्रणवः |
हृत् नमः |
नीलकण्ठाय स्वरूपम् |
तथा—
ऋषिर्ब्रह्मा समुद्दिष्टो गायत्री छन्द उच्यते |
देवता नीलकण्ठोऽस्य विषग्रहविनाशनः ॥ २ ॥
षडङ्गध्यानार्चनाजाप्यहोमाद्यं त्रयपूर्ववत् |
तारं ङेनीलकण्ठोऽग्निवधूरष्टाक्षरोऽपरः ॥ ३ ॥
(अरुणोऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री देवता शिवः |
नीलकण्ठो महापूर्वो विषरोगादिनाशनः ॥ ४ ॥)
करौ मूलेन संशोध्य पञ्चाङ्गविधिमाचरेत् |
नीलकण्ठः सडेर्हृत् हृदयोपरि विन्यसेत् ॥ ५ ॥
स्वाहा नमः शिरः प्रोक्तं तारं हृच्च शिखा मता |
नीलकण्ठः सडेर्हृत् कवचं परिकीर्तितम् ॥ ६ ॥
स्वाहा चैव हृदन्तास्त्रे पञ्चाङ्गानि न्यसेत् क्रमात् |
दक्षतर्जनिकारम्भाद् वामतर्जनिकावधि ॥ ७ ॥
वर्णाष्टकं न्यसेन्मन्त्री पादोरूगुह्यनाभिषु |
हृत्कण्ठमुखशीर्षेषु न्यसेद्वर्णाष्टकं प्रिये ॥ ८ ॥
पूर्वाधैराननैर्युक्तः श्वेतपीतारुणासितैः |
अभयं वरदं चापं वासुकिं च दधद्भुजैः ॥ ९ ॥
ध्येयो देवस्तु पार्श्वस्थगौरीकश्चातिसुन्दरः |
संहारनिर्विषस्तम्भावेशान् कुर्यात् क्रमाद्बुधः ॥ १० ॥
दक्षिणाधःकरमारभ्य वामाधःकरपर्यन्तमायुधध्यानम् ॥
त्र्यक्षरोक्तविधानेन पूजयेत् परमेश्वरम् |
पुरश्चरणमप्युक्तं वर्णलक्षं महेश्वरि ॥ ११ ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं विधाय, शिरसि अरुणाय ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीमहानीलकण्ठाय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य मम सर्वाभीष्टसिद्धये विनियोगः इति कृताञ्जलिर्वदेत् |
ततो मूलमन्त्रेण करशोधनं कृत्वा, नीलकण्ठाय नमः हृदयाय नमः |
स्वाहा नमः शिरसे स्वाहा |
ॐनमः शिखायै वषट् |
नीलकण्ठाय नमः कवचाय हुं |
स्वाहा नमः अस्त्राय फट् |
इति पञ्चाङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं करयोर्विन्यस्य नेत्रवर्जं हृदयादिष्वपि न्यसेत् |
ततो यथोक्तरूपं ध्यात्वान्यत् सर्वं त्र्यक्षरवत् कुर्यादिति ॥
अथ चिन्तामणिमन्त्रः |
तत्र श्रीशिवरहस्ये—
कैलासशिखरे रम्ये नानारत्नविचित्रिते |
नानाद्रुमलताकीर्णे मन्दवायुतरङ्गिते ॥ १ ॥
नानाकुसुमसौरभ्यैरामोदितदिगन्तरे |
सिद्धकिन्नरगन्धर्वचारणाप्सरसां गणैः ॥ २ ॥
गीतवादित्रनृत्यैश्च प्रीणयद्भिः शिवं सदा |
ब्रह्मविष्णुसहस्राक्षप्रमुखैरमरैस्तथा ॥ ३ ॥
गजास्यनन्दिभृङ्ग्याद्यैर्गणैर्मुनिगणैरपि |
निषेवितं शिलापृष्ठे वैदूर्यमणिनिर्मिते ॥ ४ ॥
१ ‘आसाद्य’ ख. पाठः |
२ ‘मन्त्रं’ क. ग. पाठः |
३ ‘शक्तौ’ ख. पाठः |
४ ‘ऋषिच्छन्दो देवता च पूर्ववत् परिकीर्तिताः’ क. ग. पाठः |
५ ‘ब्रह्मणे’ क. ग. पाठः |
६ ‘शक्तयः’ क. ग. पाठः |
सिंहासनसमासीनमर्धनारीश्वरं हरम् |
सुप्रसन्नमुखं शम्भुं स्कन्दः पप्रच्छ शङ्करम् ॥ ५ ॥
स्कन्द उवाच |
भगवन् सर्वधर्मज्ञ जगदाद्य जगत्पते |
अनाद्यन्ताखिलाधार भक्तानुग्रहविग्रह ॥ ६ ॥
रहस्यं किञ्चिदिच्छामि प्रष्टुं त्वां भक्तवत्सल |
भक्तोऽस्मि तव देवेश वदस्व कृपया विभो ॥ ७ ॥
चिन्तामणिमनुर्देव सूचितो यस्त्वया पुरा |
इदानीं तं जगन्नाथ श्रोतुमिच्छामि शङ्कर ॥ ८ ॥
श्रीमहादेव उवाच |
साधु साधु गुह प्राज्ञ सर्वतन्त्रार्थपारग |
रहस्यमपि वक्ष्यामि भक्तोऽसीति षडानन ॥ ९ ॥
न कस्यापि मयाख्यातं त्वत्स्नेहात् प्रवदाम्यहम् |
गोपितव्यं त्वया वत्स न प्रकाश्यं षडानन ॥ १० ॥
सद्भक्ताय सुशान्ताय सुकुलीनाय दीयताम् |
मन्त्रोद्धारं प्रवक्ष्यामि शृणु वत्स समाहितः ॥ ११ ॥
भुजङ्गेशं समुद्धृत्य क्रोधीशं तदधः कुरु |
श्वेतेशं तदधः कुर्यान्महाकालं च षण्मुख ॥ १२ ॥
(पुनर्भुजङ्गमालिख्य कपालीशमधः कुरु |
अनुग्रहेशमर्घीशमक्रूरेशं च योजयेत् ॥ १३ ॥
गुरूपदेशविधिना बीजं चिन्तामणेरिदम् |
मथित्वा ज्ञानदण्डेन वेदागममहार्णवम् ॥ १४ ॥
उद्धृतोऽयं महामन्त्रः साक्षान्मोक्षैकसाधनम् |
तपस्तप्त्वा चिरं पूर्वं कश्यपस्तु प्रजापतिः ॥ १५ ॥
दृष्टवांस्तेजसां राशिं प्रज्वलन्तं महाद्भुतम् |
मन्त्ररत्नं महदिदं चिन्तयंस्तु चिरं पुनः ॥ १६ ॥
स्रष्टोऽभूज्जगतां वत्स चिन्तामणिरतो यतः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति |
भुजङ्गेशो रेफः, क्रोधीशः ककारः, श्वेतेशः षकारः, महाकालो म, पुनर्भुजङ्गो र, कपालीशो य, अनुग्रहेशः औ, अर्घीशः ऊ, अक्रूरेशो बिन्दुः, एतैः संपिण्डितं र्क्ष्मर्यौँऊँ [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] इति कूटं भवति |
तथा—
ऋषिः कश्यप आख्यातोऽनुष्टुप् छन्द उदाहृतम् |
देवता जगतामादिः पार्वतीपतिरीरितः ॥ १७ ॥
षकारो बीजमाख्यातं रेफः शक्तिरितीरिता |
मकारः कीलकं वत्स रेफाद्यैः षड्भिराचरेत् ॥ १८ ॥
षडङ्गानि मनोरस्य जातियुक्तानि षण्मुख |
) ततः सञ्चिन्तयेद् देवमर्धनारीश्वरं शिवम् ॥ १९ ॥
विद्रुमारक्तवामार्धदेहं नीलापराङ्गकम् |
अहिगङ्गाशशाङ्कोर्मिविलसत्तुङ्गमौलिकम् ॥ २० ॥
हावभावविलासार्धनारीरूपं महेश्वरम् |
भीषणापरदेहार्धं वामोर्ध्वे पाशमद्भुतम् ॥ २१ ॥
पद्मं च तदधोहस्ते दधानं दक्षिणोर्ध्वके |
करे त्रिशूलं तस्याधो नृकपालं च षण्मुख ॥ २२ ॥
प्रविभक्तांशुकाकल्पं मालालेपविराजितम् |
एवं ध्यात्वा यजेत् पीठे शैवे सर्वोपचारकैः ॥ २३ ॥
अष्टपत्राम्बुजद्वन्द्वं चतुरस्रत्रयं ततः |
चतुर्द्वारसमोपेतमस्मिन् षण्मुख पूजयेत् ॥ २४ ॥
आदावङ्गानि संपूज्य केसरेषु यथाविधि |
अर्चयेदष्टपत्रेषु कार्तिकेय वृषादिकान् ॥ २५ ॥
ब्राह्म्याद्या मातरः पूज्या द्वितीयेऽष्टदले पुनः |
लोकेश्वरास्तदस्त्राणि प्राग्वद्वीथीद्वये यजेत् ॥ २६ ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि कश्यपाय
१ ‘शुक्तौ’ ख. पाठः |
ऋषये नमः |
मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीअर्धनारीश्वराय देवतायै नमः |
गुह्ये षं बीजाय नमः |
पादयोः रं शक्तये नमः |
नाभौ मं कीलकाय नमः |
इति विन्यस्य मम सर्वाभीष्टसिद्धये विनियोगः, इति कृताञ्जलिर्वदेत् |
ततः, रं हृदयाय नमः |
कं शिरसे स्वाहा |
षं शिखायै वषट् |
मं कवचाय हुं |
रं नेत्रत्रयाय वौषट् |
यं अस्त्राय फट् |
इति षडङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादितलान्तं करयोर्विन्यस्य हृदयादिनेत्रान्तेषु पञ्च मन्त्रान् विन्यस्य अस्त्रमन्त्रेण तालत्रयं दशदिग्बन्धनं कृत्वा ध्यानादिपुष्पोपचारान्ते अष्टदलकेसरेषु आग्नेये रं हृदयाय नमः |
ईशाने कं शिरसे नमः |
नैऋत्ये षं शिखायै नमः |
वायव्ये मं कवचाय नमः |
देवाग्रे रं नेत्राय नमः |
देवाग्रादिचतुर्दिक्षु यं अस्त्राय नमः |
इति षडङ्गानि संपूज्य, प्रथमाष्टदले देवाग्रमारभ्य प्रादक्षिण्येन—वृषाय नमः |
क्षेत्रपालाय० |
चण्डेश्वराय० |
दुर्गायै० |
षण्मुखाय० |
नन्दिने० |
विघ्ननायकाय० |
सेनापतये० |
इति संपूज्य द्वितीयाष्टदले तथैवारभ्य—आं ब्राह्म्यै नमः |
ईं माहेश्वर्य्यै० |
ऊं कौमार्य्यै० |
ॠं वैष्णव्यै० |
ॡं वाराह्यै० |
ऐं इन्द्राण्यै० |
औं चामुण्डायै० |
अः महालक्ष्म्यै० |
इति संपूज्येन्द्रादिपूजादि सर्वं प्राग्वत् समापयेदिति |
तथा—
एकलक्षं जपेन्मन्त्रं दीक्षितो विजितेन्द्रियः |
जुहुयात् तद्दशांशेन त्रिमध्वक्तैः सतण्डुलैः ॥ २७ ॥
तिलैः सन्तर्पयेद् देवं शुद्धतोयैः षडानन |
ततोऽभिषिञ्चेन्मूलेन स्वमूर्धनि समाहितः ॥ २८ ॥
ब्राह्मणांस्तर्पयेत पश्चादन्नपानैः सदक्षिणैः |
एवं सिद्धमनुर्वत्स प्रयोगान् विदधीत वै ॥ २९ ॥
इति |
एष लक्षजपः कृतयुगपरः |
शिवसद्भावे तु शिवशक्त्योः पृथक्पृथग्ध्यानमुक्तम् |
यथा—
अथवा देवदेवेशि ध्यायेदष्टभुजं शिवम् |
दक्षिणोर्ध्वे करे देवि परशुं तदधः क्रमात् ॥ १ ॥
खड्गं वह्निं शरांश्चैव दधानं वामबाहुभिः |
भुजङ्गं त्रिशिखं चैव कपालं चापमेव च ॥ २ ॥
ऊर्ध्वादितः स्त्रीविलासं त्रीक्षणं त्रिदशार्चितम् |
गङ्गातरङ्गविलसच्चन्द्रखण्डादिशेखरम् ॥ ३ ॥
इति सञ्चिन्त्य देवेशं तत्पार्श्वस्थां शिवामपि |
अरुणामरुणाकल्पामरुणांशुकधारिणीम् ॥ ४ ॥
अरुणालेपमालाढ्यां त्रिनेत्रां मणिभूषणाम् |
शूलैः षोडशभिर्दिव्यैर्भुजषोडशमण्डिताम् ॥ ५ ॥
चिन्तयेत् परमेशानीं साधकाभीष्टदायिनीम् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति |
प्रायशः काम्यमेतदिति चिन्त्यं, नित्यं तु प्रागुक्तमेव |
मन्त्रान्तरं शिवरहस्ये—
रेफं त्यक्त्वादिमं वत्स शिवशक्ती नियोज्य च |
प्रजपेत्तेन सिद्धिः स्याच्छीघ्रमेव न संशयः ॥ १ ॥
अयमर्थः—बीजस्यादिमं रेफमपास्य तत्स्थाने शिवशक्ती हकारसकारौ संयोज्य जपेदिति |
प्रासादाद्यं जपेन्मन्त्रमयुतं मन्त्रवित्तमः |
तेनावेशो भवेत् सद्यो भूतादीनां रुजामपि ॥ २ ॥
ग्रस्तस्य शिरसि ध्यायेच्चन्द्रमण्डलमध्यगम् |
स्वरैः षोडशभिर्वीतं स्रवत्पीयूषचर्चितम् ॥ ३ ॥
अपमृत्युज्वरक्ष्वेडभ्रान्त्यपस्मारनाशनम् |
शिरोरोगहरं चापि गदितं शिखिवाहन ॥ ४ ॥
रेफाद्यर्णषट्काल्यषट्कोणान्तस्त्रिकोणगम् |
प्रतिलोमस्वरावीतं ग्रस्तस्य शिरसि स्मरेत् ॥ ५ ॥
बीजमेतन्महासेन ग्रहार्तिं तत्क्षणाद्धरेत् |
त्रिकोणं चिन्तयेन्मूर्ध्नि ग्रस्तजन्तोः षडानन ॥ ६ ॥
तन्मध्ये चिन्तयेद्बीजं ज्वलत्कालानलप्रभम् |
क्षणादावेशयेन्मन्त्री ग्रहान् रोगादिकानपि ॥ ७ ॥
एतन्मन्त्राभिजप्तं च बन्धुजीवप्रसूनकम् |
ग्रस्तस्य मूर्ध्नि क्षिप्तं तज्जातावेशकारकम् ॥ ८ ॥
१ ‘तोषयेत्’ क. ग. पाठः |
२ ‘वहि’ ख. पाठः |
पौष्टिके शान्तिके मन्त्रं शुक्लवर्णं विचिन्त्य च |
सकारमादौ संयोज्य जपेन्मन्त्रं षडानन ॥ ९ ॥
आकृष्टौ च वशीकारे रक्तो रेफादिको भवेत् |
हकारादिश्च हेमाभः स्तम्भने क्षोभणे गुह ॥ १० ॥
धूम्रवर्णो यकारादिर्विद्वेषोच्चाटयोरपि |
पीतवर्णो लकारादिः स्तम्भने शिखिवाहन ॥ ११ ॥
शुद्धस्फटिकसङ्काशो मन्त्रो ध्येयो मुमुक्षुभिः |
अकारादिश्च जप्तव्यो देशिकादेशतो गुह ॥ १२ ॥
वायुमण्डलमध्यस्थं मन्त्रं कृष्णं विचिन्तयेत् |
नेत्रयोर्द्विषतां वत्स आन्ध्यमाशु प्रजायते ॥ १३ ॥
बाधिर्यं कर्णयो रन्ध्रे हृदिं च वदने स्मृता |
कुक्षौ शूलं करोत्याशु वायुं मर्मसु संस्मृतम् ॥ १४ ॥
दुःसहं च शिरोरोगं कुर्याच्छिरसि षण्मुख |
वाग्रोधं कण्ठनाले च चतुरस्रमध्यगम् ॥ १५ ॥
चन्द्रमण्डलमध्यस्थं स्वरैः षोडशभिर्वृतम् |
नेत्रे ध्यातं रोगहरं हरत्याशु न संशयः ॥ १६ ॥
रक्तस्रावं कृशाङ्गीनां योनौ ध्यातं हरेत् क्षणात् |
कुक्षौ ध्यातं शूलनुत् स्याद्विस्फोटे विषमे ज्वरे ॥ १७ ॥
तृषि रक्तामये वत्स भ्रमे दाहे शिरोगदे |
स्मरेन्मन्त्रं विद्रुमाभं तत्र तद्दोषशान्तये ॥ १८ ॥
अत्यारक्तं त्रिकोणान्तःस्थितं बीजं स्मरेद्गुह |
यस्य मूर्ध्नि स वश्यः स्यादचिराद् दासवद् ध्रुवम् ॥ १९ ॥
इष्टाङ्गनाहृदम्भोजे स्थितं मन्त्रं विचिन्त्य च |
मन्त्रवर्णैर्हृदं बद्ध्वा तेजोरूपं च संस्मरेत् ॥ २० ॥
तच्छीर्षमाशु पाशेन कर्षयेद्योषितं ध्रुवम् |
स्वनामगर्भितं बीजं योषायोनौ विचिन्तयेत् ॥ २१ ॥
वशयेत्तत्क्षणाद्योषां स्रावयेच्छुक्रमेव च |
निजलिङ्गशिरःस्थं तद्बीजं संचिन्तयेद्गुह ॥ २२ ॥
प्रवेशयेद्योनिमध्ये संपर्काद्योषितं वशे |
विदध्याद् द्रावयेच्चैव नात्र कार्या विचारणा ॥ २३ ॥
कुलालमृदमानीय तत्र बीजं समालिखेत् |
तन्मकारस्थरेफे तु साध्याख्यां कर्मसंयुताम् ॥ २४ ॥
विलिख्य तत् त्रिकोणेन वेष्टयेत् तद्बहिस्ततः |
षट्कोणेन समावेष्ट्य षट्सु कोणेषु चालिखेत् ॥ २५ ॥
रेफं सबिन्दुकं तच्च विलोमैर्वेष्टयेत् स्वरैः |
प्राणप्रतिष्ठां तस्याथ कृत्वा सम्यक् षडानन ॥ २६ ॥
निखनेच्चुल्ल्यधस्ताच्च तत्र पाकं समाचरेत् |
तदन्नभक्षणात् सद्यो वश्यो भवति निश्चितम् ॥ २७ ॥
पतिः प्रियायाः षड्वक्त्र नात्र कार्या विचारणा |
मधुरत्रययुक्तेन शालिपिष्टेन षण्मुख ॥ २८ ॥
कृत्वा पुत्तलिकां सम्यक् स्पष्टाङ्गामतिमञ्जुलाम् |
प्रपदाभ्यां च जङ्घाभ्यां जानुभ्यामूरुयुग्मतः ॥ २९ ॥
नाभेरधस्ताद्धृदयात् कण्ठादाशीर्षकं ततः |
एवं द्वादशधा छित्त्वा तीक्ष्णशस्त्रेण साधकः ॥ ३० ॥
मूलमन्त्रेण जुहुयाद्यगुद्दिश्य षडानन |
स वश्यो भवति क्षिप्रं नात्र कार्या विचारणा ॥ ३१ ॥
चतुरस्रं समं कृत्वा नागवल्लीदले गुह |
तन्मध्ये तु वकारस्य बीजं साध्यं समालिखेत् ॥ ३२ ॥
मन्त्रमध्यमकाराधःस्थिते रेफे विचक्षणः |
चतुरस्रचतुष्कोणे टकारं बिन्दुसंयुतम् ॥ ३३ ॥
विलिख्य स्थापितप्राणं मूलमन्त्राभिमन्त्रितम् |
अष्टोत्तरसहस्रेण शिरोरोगी प्रभक्षयेत् ॥ ३४ ॥
आम्बिकेयाचिरादेव रोगान्मुक्तः सुखी भवेत् |
सरेफेण ककारेण कण्ठं साध्यस्य षण्मुख ॥ ३५ ॥
दक्षस्तनं षकारेण वामं चैव मकारतः |
दक्षांसं रेफतो बद्ध्वा वामं चापि यकारतः ॥ ३६ ॥
औकारेण मुखं वत्स नाभिमूकारतो गुह |
वक्षो बिन्द्वर्धचन्द्राभ्यां बद्ध्वा कर्षन् स्मरेद्धिया ॥ ३७ ॥
मरणान्तं स वश्यः स्यादचिरान्नात्र संशयः |
बन्धुजीवाख्यपुष्पेण त्रिकोणं रचयेद्गुह ॥ ३८ ॥
तन्मध्ये विलिखेद्बीजं चन्दनागरुकुङ्कुमैः |
पुष्पेण तेन तन्मध्ये कार्तिकेय विधानतः ॥ ३९ ॥
अग्निं संस्थाप्य तत्रेशं संपूज्य विधिवत् सुत |
हुनेदष्टोत्तरशतं घृतैः संपातयेद् घृतम् ॥ ४० ॥
त्रिलोहनिर्मितायां तु मुद्रिकायां विचक्षणः |
संपातसिक्तां तां वत्स सहस्रेणाभिमन्त्रिताम् ॥ ४१ ॥
साष्टकेनाथ तां हस्ते धारयेत्तु भूपतिः |
जयेत् स युधि षड्वक्त्र बलाढ्यानखिलान् रिपून् ॥ ४२ ॥
विषवेतालभूतादिदुरितैर्बाध्यते न सः |
वक्ष्ये भागं त्रिलोहेऽत्र शृणु षण्मुख सांप्रतम् ॥ ४३ ॥
सोमसूर्याग्निरूपत्वान्मातृकायाः षडानन |
तन्मयत्वात् त्रिलोहस्य भागास्तद्वर्णसंख्यया ॥ ४४ ॥
भवेद्रूप्यस्य सौम्यत्वाद्भागः षोडश उच्यते |
काञ्चनस्यार्करूपत्वात्तद्वर्णाः पञ्चविंशतिः ॥ ४५ ॥
तेन भागस्तस्य तावत् ताम्रस्याग्निमयत्वतः |
तद्वर्णाश्च दशैतेन तस्य भागोऽपि तादृशः ॥ ४६ ॥
अष्टपत्रं लिखेत् पद्मं कर्णिकायां षडस्रकम् |
तन्मध्ये च त्रिकोणं स्यात् तन्मध्ये बीजमालिखेत् ॥ ४७ ॥
साध्याख्याकर्मसंयुक्तं षट्कोणेषु षडङ्गकम् |
लिखेत् पूर्वादिपत्रेषु बीजवर्णान् विभज्य च ॥ ४८ ॥
रंकंषंमंरंयं इति औंऊंमिति च षण्मुख |
बहिर्वृत्तचतुष्कं स्यादन्तरालत्रयान्वितम् ॥ ४९ ॥
(स्वरानाद्यान्तराले तु कादिमान्तान् द्वितीयके |
तृतीये तु यकारादीन् वेष्टनत्वेन संलिखेत् ॥ ५० ॥
चतुरस्रं बहिष्कृत्वा तस्य कोणेषु संलिखेत् |
बीजं नरहरेर्वत्स क्ष्रौंमित्यक्षररूपकम्) ॥ ५१ ॥
एतद्यन्त्रं धृतं सर्वरक्षाकरमनुत्तमम् |
अस्मिन् यन्त्रे समाधाय कलशं विधिवद्गुह ॥ ५२ ॥
तत्र देवं समभ्यर्च्य साध्यं तेनाभिषेचयेत् |
ग्रहरोगादिभिर्मुक्तः सुचिरं सुखमाप्नुयात् ॥ ५३ ॥
(कृत्या रोगा विनश्यन्ति जीवेद्वर्षशतं गुह |
ततः पूर्णेन्दुबिम्बाभं मण्डलं च समालिखेत्) ॥ ५४ ॥
आदौ षट्कोणमालिख्य वकारं तत्र संलिखेत् |
तन्मध्ये साध्यसंयुक्तं लिखेद्बीजं षडानन ॥ ५५ ॥
स्वरैः षोडशभिर्वीतं षडस्रेषु रमांलिखेत् |
बहिर्वृत्तद्वयं कृत्वा अन्तराले तथा लिखेत् ॥ ५६ ॥
ककारादिक्षकारान्तान् वर्णान् बिन्दुसमन्वितान् |
अष्टकोणं बहिः कृत्वा तत्कोणेषु लिखेद्गुह ॥ ५७ ॥
नृसिंहबीजं प्रागुक्तं यन्त्रमेतत् षडानन |
दुष्टग्रहविषव्याधिनाशनं सर्वसिद्धिदम् ॥ ५८ ॥
आदौ षट्कोणमालिख्य तन्मध्ये साध्यसंयुतम् |
चिन्तामणिं समालिख्य षट्सु कोणेषु षण्मुख ॥ ५९ ॥
रंकंषंमंरंयं इति औंऊं इति च सन्धिषु |
विलिख्य बहिरावेष्ट्य वृत्तेन प्रणवेन च ॥ ६० ॥
तद्बहिर्वेष्टयेद्वत्स पुनर्वृत्तं समालिखेत् |
तद्बहिश्चतुरस्रेण वेष्टयित्वा विचक्षणः ॥ ६१ ॥
नृसिंहबीजं विलिखेत् तत्कोणेषु च षण्मुख |
एतद्यन्त्रं रोचनया विलिखेद्रोमयाम्भसा ॥ ६२ ॥
लाक्षावीतमिदं कृत्वा संजप्य विधिवद्बुधः |
मस्तके धारयेदेतल्लक्ष्मीसौभाग्यवर्धनम् ॥ ६३ ॥
आयुरारोग्यविजयवश्यकृत् पुत्रपौत्रदम् |
चौरव्यालमहारोगभूतापस्मारनाशनम् ॥ ६४ ॥
कारस्करतरोः शाखां साग्रामानीय तत्र च |
अग्रदेशे महासेन सुरम्यं कारयेत् स्थलम् ॥ ६५ ॥
१ ‘तां वत्स’ क. ग. पाठः |
२ ‘समालिखेच्च’ क. ग. पाठः |
षट्कोणं विलिखेद्वत्स तत्र साध्यसमन्वितम् |
चिन्तामणिं विलिख्याथ षट्सु कोणेषु रं लिखेत् ॥ ६६ ॥
वह्निज्वाला इवारक्तरेखाः कार्याश्च तद्बहिः |
कार्तिकेयाथ संजप्तमष्टोत्तरसहस्रतः ॥ ६७ ॥
मूलमन्त्रेण तत् सम्यक् स्थापयेद्यत्र तत्र वै |
चौरव्याघ्रक्रोडसर्परिपुभूतपिशाचकाः ॥ ६८ ॥
न व्रजन्ति कदाचिच्च यन्त्रस्यास्य प्रभावतः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ अथ तुम्बुरुरुद्रमन्त्रः |
श्रीकण्ठसंहितायाम्—
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि मन्त्ररत्नं महाद्भुतम् |
तुम्बुरोर्देवदेवस्य शत्रुजयकरं परम् ॥ १ ॥
संवर्तेशो महादेवि महाकालेन संयुतः |
तदधश्च भुजङ्गेशो वालीशस्तदधः शिवे ॥ २ ॥
अर्घीशस्तदधो देवि सर्वोर्ध्वे श्रीमुखी स्थिता |
बीजमेतत् समाख्यातं सर्वसिद्धिकरं परम् ॥ ३ ॥
संवर्तेशः क्षकारः |
महाकालेशो मकारः |
भुजङ्गेशो रेफः |
वालीशो यकारः |
अर्घीशः ऊ |
श्रीमुखी बिन्दुरतः संपिण्डितं क्ष्मर्यूं इति बीजं भवति |
ऋषिर्ब्रह्मा समुदिष्टो गायत्री छन्द ईरितम् |
श्रीरुद्रो देवता प्रोक्तः सर्वाभीष्टाप्तये भवेत् ॥ ४ ॥
षड्दीर्घभाजा बीजेन षडङ्गानि प्रकल्पयेत् |
ककाररहितं मूलबीजं जमसहान्वितम् ॥ ५ ॥
चत्वारि देवीबीजानि देव्यस्तु गिरिनन्दिनि |
जयाख्या विजया पश्चादजिता चापराजिता ॥ ६ ॥
बीजमङ्गुलिषु न्यस्य करयोर्व्यापकं ततः |
कनिष्ठादिषु विन्यस्येत् षडङ्गानि तलावधि ॥ ७ ॥
देवं देवीः स्वबीजाद्याः कनिष्ठादिषु विन्यसेत् |
पादान्मूर्धावधि न्यस्येन्मुष्टिना जगदीश्वरि ॥ ८ ॥
मूर्धादिपादपर्यन्तं तलाभ्यां व्यापकं न्यसेत् |
षडङ्गानि पुनर्न्यस्य देवं देवीश्च पूर्ववत् ॥ ९ ॥
शिरोवदनहृन्नाभिगुदेषु क्रमतो न्यसेत् |
एवं न्यस्ततनुर्देवि ध्यायेद् देवमनन्यधीः ॥ १० ॥
उद्यदादित्यरुचिरं चतुर्वक्त्रं त्रिलोचनम् |
चन्द्रार्धशेखरं हस्तैश्चतुर्भिर्दधतं क्रमात् ॥ ११ ॥
दक्षिणोर्ध्वकरे देवि शक्तिं खट्वाङ्गमप्यतः |
पाशं वामोर्ध्वहस्ते च कपालं तदधो ज्वलत् ॥ १२ ॥
रक्ताङ्गरागाभरणांशुकं चिपिटनासिकम् |
अनर्घरत्नाकल्पाढ्यं ध्यायेदेवं शिवं शिवे ॥ १३ ॥
शैवं पीठं समभ्यर्च्य वक्ष्यमाणेन वर्त्मना |
तत्रावाह्य यजेद्देवं सम्यग् गन्धादिभिः शिवे ॥ १४ ॥
नपुंसकस्वरैर्विन्द्वाननुलोमविलोमगैः |
धर्मादिकैरधर्माद्यैः पादगात्राणि कल्पयेत् ॥ १५ ॥
इकारेण न्यसेद् देवि तन्तुरूपान् गुणानथ |
चतुर्थपञ्चमाभ्यां तु स्वराभ्यां वरवर्णिनि ॥ १६ ॥
मायाविद्यामये देवि अध ऊर्ध्वं हृदे न्यसेत् |
षष्ठस्वरेण पद्मं च कल्पयित्वा वरानने ॥ १७ ॥
सन्ध्यक्षरैर्महादेवि चतुर्भिश्च यथाक्रमम् |
वामाद्याः पूजयेदेता वामा ज्येष्ठा ततः परम् ॥ १८ ॥
रौद्री चेच्छा च ता ध्येया ज्वालारूपा महेश्वरि |
इत्थं संकल्पिते पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः ॥ १९ ॥
तस्मिन्नावाह्य देवेशं तुम्बुरं देवि पूजयेत् |
चतुर्द्वारसमायुक्तचतुरस्रत्रयावृते ॥ २० ॥
अष्टपत्राम्बुजे देवि यजेदावरणैः सह |
आदावङ्गानि संपूज्य केसरेषु यथा पुरा ॥ २१ ॥
१ ‘सर्वकम्’ क. ग. पाठः |
दिक्पत्रेषु यजेद् देवि स्वस्वबीजादिकाः क्रमात् |
वामाद्याः पूर्वमुदिता रक्ता रक्तानुलेपनाः ॥ २२ ॥
अरुणांशुकपुष्पाढ्यास्ताम्बूलापूरिताननाः |
वल्लकीवादनरता मदविभ्रममन्थराः ॥ २३ ॥
कोणपत्रेषु चाभ्यर्च्या दूतीर्बीजादिकाः क्रमात् |
दुर्भगा सुभगा चैव कराली मोहिनी ततः ॥ २४ ॥
(बद्धाञ्जलिपुटाः किञ्चिदानम्रवदनाम्बुजाः |
देवैः सदृशभूषाढ्यास्तासां बीजानि पार्वति ॥ २५ ॥
वक्रः श्वेतो भृगुश्चैव नकुली बिन्दुभूषिताः |
) बहिर्वीथीद्वये देवि लोकेशान् सायुधान् यजेत् ॥ २६ ॥
इत्थं यो भजते देवि तुम्बुरं विधिवन्नरः |
न तस्य दुर्लभं किञ्चित् त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ २७ ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीतुम्बुरुरुद्राय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य, मम सर्वाभीष्टसिद्धये विनियोगः इति कृताञ्जलिर्वदेत् |
क्ष्रां हृदयाय नमः |
क्ष्रीं शिरसे स्वाहा |
क्ष्रूं शिखायै वषट् |
क्ष्रैं कवचाय हुं |
क्ष्रौं नेत्रत्रयाय वौषट् |
क्ष्रः अस्त्राय फट् |
इति षडङ्गमन्त्रान् कनिष्ठादितलान्तं करयोर्विन्यस्य, पुनः क्ष्मर्यूं नमः इति केवलबीजमेव कनिष्ठाद्यङ्गुलिषु विन्यस्य, करयोश्च व्यापकं कृत्वा, कनिष्ठयोः क्ष्मर्यूं तुम्बुरुरुद्राय नमः |
अनामिकयोः जमर्यूं जयायै नमः |
मध्यमयोः भमर्यूं विजयायै नमः |
तर्जन्योः समर्यूं अजितायै नमः |
अङ्गुष्ठयोः हमर्यूं अपराजितायै नमः |
इति विन्यस्य, पादादिमूर्धावधि क्ष्मर्यूं नमः इति मुष्टिना विन्यस्य, पुनर्मूर्धादिपादपर्यन्तं करतलाभ्यां बीजं विन्यस्य, पुनः पूर्ववत् षडङ्गानि विन्यस्य, शिरोवदनहृन्नाभिगुदेषु प्राग्वद् देवं देवीश्च विन्यस्य, ध्यानाद्यात्मपूजान्ते पूजाचक्रं यथोक्तं कृत्वा संस्थाप्य, तत्र मण्डूकादिसिंहासनान्तं प्राग्वत्पीठं संपूज्य, सिंहासनस्य पादेषु ऋं धर्माय नमः |
ॠं ज्ञानाय नमः |
ऌं वैराग्याय नमः |
ॡं ऐश्वर्याय नमः |
तस्य गात्रेषु ॡं अधर्माय नमः |
ऌं अज्ञानाय नमः |
ॠं अवैराग्याय नमः |
ऋं अनैश्वर्याय नमः |
इति संपूज्य, ततोऽनन्तं पद्ममानन्दकन्दं संविन्नालं च संपूज्य, ईं प्रकृतिमयपत्रेभ्यो० |
उं विकारमयकेसरेभ्यो० |
ऊं सर्वतत्त्वरूपायै कर्णिकायै० |
इति संपूजयेत् |
अत्र “षष्ठस्वरेण पद्मं” चेत्यनेन पद्ममध्यस्था कर्णिका लक्ष्यते, पद्मस्य प्रागेव पूजितत्वादिति |
ततः सूर्यादिमण्डलपूजान्ते इं प्रबोधात्मने सत्त्वाय नमः, इत्यादिगुणत्रयं इकारादि, ततः ईं मायायै० |
उं विद्यायै० |
इति यथावत् संपूज्यात्मचतुष्टयपूजान्ते दिग्दलकेसरेषु—एं वामायै नमः |
ऐं ज्येष्ठायै० |
ओं रौद्र्यै० |
औं इच्छायै० |
इति शक्तिचतुष्टयं पूजयेत् |
अत्र नवशक्तिपूजनं नास्तीति प्रतीयते, विशिष्य सर्वज्ञाशक्तिचतुष्टयमात्रस्योक्तत्वात् |
शैवपीठे नवशक्तिबहिर्भूतेच्छाशक्तेः संग्रहाच्चेति |
इत्थं पीठपूजां विधाय, तत्र मूर्तिकल्पनादिषडङ्गपूजान्तेऽष्टदलेषु देवाग्रादिदिग्दलचतुष्टये प्रादक्षिण्येन—एं वामायै नमः |
ऐं ज्येष्ठायै० |
ओं रौद्र्यै० |
औं इच्छायै० |
आग्नेयादिकोणपत्रेषु—शं दुर्भगायै नमः |
पं सुभगायै० |
सं कराल्यै० |
हं मोहिन्यै० |
इति संपूज्येन्द्राद्यर्चनादि सर्वं समापयेदिति |
तथा—
लक्षमेकं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं घृतैर्हुनेत् |
तर्पणं मार्जनं कृत्वा ब्राह्मणान् भोजयेत्ततः ॥ २८ ॥
वायुवह्नियुगान्तःस्थं बीजं स्मृत्वा जपेत् प्रिये |
ज्वरशूलमहारोगा नश्यन्ति तेन तत्क्षणात् ॥ २९ ॥
कुपितस्य हृदम्भोजे स्मृत्वा बीजमिदं जपेत् |
तत्कोपं शमयेच्छीघ्रं ध्रुवं मन्त्रप्रभावतः ॥ ३० ॥
एतन्मन्त्राभिजप्तं तु जलं प्रातः पिबेन्नरः |
हृद्रोगकामलाकासश्वासविष्टम्भकास्तथा ॥ ३१ ॥
नश्यन्ति तत्क्षणादेव नात्र कार्या विचारणा |
मण्डलं नवनाभाख्यं कृत्वा रम्यं महेश्वरि ॥ ३२ ॥
तत्र संस्थापयेद्रम्यान् कलशान् नव मन्त्रवित् |
देवं मध्येऽष्टसु तथा देवीदूतीश्च पूजयेत् ॥ ३३ ॥
पुरोक्तवत्तेन सिञ्चेत् कुलजां योषितं शिवे |
सुतं वन्ध्यापि सा सूते किमन्या कन्यकाप्रसूः ॥ ३४ ॥
राजाभिषिक्तो विजयी भूयाद् देवि न संशयः |
भूतप्रेतादिकाः कृत्या रोगा नश्यन्ति सेचनात् ॥ ३५ ॥
अष्टपत्राम्बुजे मध्ये ससाध्यं बीजमालिखेत् |
केसरेषु स्वरान् देवि दिक्पत्रेषु लिखेत् ततः ॥ ३६ ॥
पूर्वोक्तदेवीबीजानि विदिक्पत्रेषु पार्वति |
दूतीमन्त्रान् पुरा प्रोक्तानालिखेत् तद्बहिः पुनः ॥ ३७ ॥
वृत्तद्वयं विधायाथ तयोर्मध्ये समालिखेत् |
ककारादिक्षकारान्तान् बिन्दुयुक्तान् महेश्वरि ॥ ३८ ॥
तद्बहिश्चतुरस्रेण वेष्टयेज्जगदीश्वरि |
एतद्यन्त्रं महादेवि प्रोक्तं श्रीतुम्बुरोर्महत् ॥ ३९ ॥
साधितं जपहोमाभ्यां धृतं नाशयति क्षणात् |
रोगकृत्याग्रहान् सम्यग् भूतापस्मारकादिकान् ॥ ४० ॥
अत्र यन्त्ररचनाप्रकारः सुगम एव ॥ अथ क्षेत्रपालमन्त्रः श्रीकण्ठसंहितायाम्—
क्षेत्रपालमनुं वक्ष्ये शृणु देवि यथाविधि |
संवर्तोऽनुग्रहेन्द्राढ्यो रुद्रसंवर्तको पुनः ॥ १ ॥
आषाढी रेवतीयुक्ता लोहितोऽनन्तसंयुतः |
पिनाकी चानन्तयुतो वाली मेषस्ततो भवेत् ॥ २ ॥
महाकालो विसर्गाढ्यस्ताराद्योऽयं मनुः प्रिये |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
संवर्तः क्षकारः, अनुग्रह औ, इन्द्रोऽनुस्वारस्तेन क्षौं इति |
रुद्र एकारः, संवर्तः क्ष, तेन क्षे इति |
आषाढी त, रेवती रेफस्तद्युक्तस्तेन त्र इति |
लोहितः प, अनन्तयुतः साकारस्तेन पा इति |
पिनाकी ल, अनन्त आ, तेन ला इति |
वाली य |
मेषो न |
महाकालो म विसर्गाढ्यस्तेन मः इति |
ताराद्यः प्रणवाद्यः ॥ तथा—
मुनिर्ब्रह्मा समुद्दिष्टो गायत्री छन्द ईरितम् |
क्षेत्रपालो देवतास्य क्षं बीजं परिकीर्तितम् ॥ ३ ॥
नमः शक्तिरिति प्रोक्ता द्व्यष्टसिद्धिकरः स्मृतः |
षड्दीर्घभाजा बीजेन षडङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥ ४ ॥
ततः संचिन्तयेद् देवं क्षेत्रपालमनन्यधीः |
अञ्जनाद्रिप्रतीकाशमूर्ध्वपिङ्गजटाधरम् ॥ ५ ॥
वर्तुलोग्रत्रिनयनं भीमसर्पविभूषणम् |
दंष्ट्राकरालवदनं भीमरूपं दिगम्बरम् ॥ ६ ॥
द्विभुजं दक्षिणे हस्ते गदां वामे कपालकम् |
दधतं चिन्तयेद् देवि शैवे पीठे समर्चयेत् ॥ ७ ॥
पद्ममष्टदलं बाह्ये दिग्द्वारैर्भूगृहैर्वृतम् |
कृत्वा तत्र समावाह्य गन्धाद्यैरर्चयेद्विभुम् ॥ ८ ॥
आदावङ्गानि संपूज्य पूर्ववत् परमेश्वरि |
अर्चयेदष्टपत्रेषु किङ्कराष्टकमद्रिजे ॥ ९ ॥
अनलश्चाग्निकेशश्च (करालो घण्टिकारवः |
महाकोपः पिशिताशः पिङ्गाक्षस्तदनन्तरम् ॥ १० ॥
ऊर्ध्वकेश इमे चाष्टौ) क्षेत्रपालस्य किङ्कराः |
लोकेशांश्च तदस्त्राणि पूर्ववत् परिपूजयेत् ॥ ११ ॥
धूपदीपादिकं दत्त्वा ततस्तस्मै बलिं हरेत् |
एह्येहीति समुच्चार्य विद्विषोऽन्ते मुखद्वयम् ॥ १२ ॥
भञ्जयद्वितयं पश्चान्नर्तयद्वितयं ततः |
विघ्नयुग्मं महान्ते स्याद्भैरव क्षेत्रपालक ॥ १३ ॥
१ ‘पूर्वयुक्तान्’ ख. पाठः |
२ ‘तस्य’ ख. पाठः |
बलिपदं समुच्चार्य देवि गृहद्वयं द्विठः |
बलिमन्त्रः समाख्यातः सर्वकामफलप्रदः ॥ १४ ॥
बलिर्नैवेद्यम् |
तत्र मन्त्रः—एहीति |
द्विठः स्वाहाकारः |
अन्यत् सुगमम् ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्राग्वद्योगपीठन्यासान्ते, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे गायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीक्षेत्रपालाय देवतायै नमः |
गुह्ये क्षं बीजाय नमः |
पादयोः नमः शक्तये नमः |
इति विन्यस्य, मम सर्वाभीष्टसिद्धये विनियोगः इति कृताञ्जलिर्वदेत् |
ततः क्षां हृदयाय नमः |
क्षीं शिरसे स्वाहा |
क्षूं शिखायै वषट् |
क्षैं कवचाय हुं |
क्षौं नेत्राभ्यां वौषट् |
क्षः अस्त्राय फट् |
इति षडङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादितलान्तं करयोर्विन्यस्य हृदयादिषडङ्गेष्वपि न्यसेत् |
ततो ध्यानादिषडङ्गपूजान्तेऽष्टदलेषु—अनलाय नमः |
अग्निकेशाय० |
करालाय० |
घण्टिकारवाय० |
महाकोपाय० |
पिशिताशनाय० |
पिङ्गाक्षाय० |
ऊर्ध्वकेशाय नमः |
इति संपूज्य लोकेशार्चादि सर्वं समापयेदिति |
तथा—
एकलक्षं जपेन्मन्त्रं जुहुयात् तद्दशांशतः |
चरुणा घृतसिक्तेन तर्पणादि ततश्चरेत् ॥ १५ ॥
रात्रौ गृहाङ्गणे रम्ये कृत्वा स्थण्डिलमुत्तमम् |
आवाह्य तत्र संपूज्य क्षेत्रेशं प्रोक्तवर्त्मना ॥ १६ ॥
अन्नव्यञ्जनदुग्धाद्यैः कृत्वा वै सिक्थकं महत् |
पूर्वोक्तमनुना देवि तस्य हस्ते बलिं हरेत् ॥ १७ ॥
बलिनानेन सन्तुष्टः क्षेत्रपालो मुदान्वितः |
ऐश्वर्यविजयारोग्यश्रीसौभाग्यादिसंपदः ॥ १८ ॥
ददाति रौद्रभूतार्तिकृत्याद्याश्च निवारयेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
अत्र रात्रौ बलिदानं काम्यम् |
नित्यपूजायामपि नैवेद्यं प्रोक्तमन्त्रेणैव देयम् ॥
अथ बटुकभैरवमन्त्रः कैलासकोटरप्रभेदे—
अथ वक्ष्ये महादेवि भैरवस्येश्वरेश्वरि |
मन्त्ररत्नं महागुप्तं दुष्टग्रहनिकृन्तनम् ॥ १ ॥
सर्वशत्रुजयकरं सर्वव्याधिविनाशनम् |
सर्वापत्तारकं देवि सर्वसौभाग्यदायकम् ॥ २ ॥
वश्याकर्षणविद्वेषस्तम्भनोच्चाटमारणे |
निग्रहे व्याधिकरणे प्रशस्तमखिलेष्टदम् ॥ ३ ॥
उद्धरिष्ये महामन्त्रं शृणुष्वावहिता प्रिये |
व्योमाग्निशान्तितिथिभिरुद्धरेत् प्रथमाक्षरम् ॥ ४ ॥
जलं च खेचरी कर्णयुता काय ततः शिवे |
अनन्तो लोहितश्चात्रिः कर्णवान् मीनयुग्मकम् ॥ ५ ॥
वह्नीषुपञ्चमोऽनन्तयुतः पवन एव च |
क्रोधी कर्णयुतो वह्निः कर्णवान् परमेश्वरि ॥ ६ ॥
पुनरेतद्द्वयं प्रोक्त्वा द्वितीयार्णादि पार्वति |
चतुष्टयं तु वर्णानां पुनराद्यं समुद्धरेत् ॥ ७ ॥
एकविंशतिवर्णात्मा मन्त्रराजः समुद्धृतः |
गोपनीयः प्रयत्नेन त्रैलोक्येऽप्येष दुर्लभः ॥ ८ ॥
व्योम ह, अग्नी रेफः, शान्ति ई, तिथिरनुस्वारः, एतैर्भुवनेश्वरीबीजम् |
जलं व |
खेचरी ट, कर्णयुता उकारेण सहिता, तेन टु इति |
काय स्वरूपम् |
अनन्त आ |
अत्र यकार-आकारयोर्न सन्धिः एकविंशतिवर्ण इत्युक्तेः |
लोहितः प |
अत्रिः द, कर्णवान् उकारयुक्तस्तेन दु इति |
मीनयुग्मं धकारद्वयं, तेन द्ध इति |
वह्निः रेफः |
इषुपञ्चमो ण, अनन्त आ, तेन णा इति |
पवनो य |
क्रोधी क, कर्ण उ, तेन कु इति |
वह्नी र, कर्ण उ, तेन रु इति |
पुनरेतद्द्वयं कुरु इति |
द्वितीयार्णादिचतुष्टयं वटुकाय
१ ‘बीजमादिमम्’ ख. पाठः |
२ “देवि द्वितीयार्णचतुष्टयम् |
आद्यं बीजं महेशानि पुनरेव समुद्धरेत् ॥” इति पाठान्तरं शिवार्चनचन्द्रिकायाम् |
इति |
आद्यं ह्रीं इति ॥ तथा—
ऋषिरस्य महादेवि बृहदारण्यसंज्ञकः |
अनुष्टुप् छन्द इत्युक्तं भैरवो देवता शिवे ॥ ९ ॥
शक्तिर्बीजं च शक्तिश्च आं कीलकमुदाहृतम् |
आद्यक्षरयुगं देवि पञ्चह्रस्वान्वितं कुरु ॥ १० ॥
सद्यादिप्रतिलोमेन नपुंसकविवर्जितम् |
एतद्बीजद्वयाद्यास्तु न्यस्तव्याः पञ्चमूर्तयः ॥ ११ ॥
अङ्गुष्ठादिष्वङ्गुलीषु, मूर्धास्यहृदयेषु च |
सगुह्यचरणेष्वेवं, मूर्धास्ये दक्षकर्णके ॥ १२ ॥
वामकर्णे च चूडाध ऊर्ध्वपूर्वान्तकोत्तर- |
पश्चिमेषु च वक्त्रेषु मूर्तयस्ता महेश्वरि ॥ १३ ॥
ईशानाख्यस्तत्पुरुषोऽघोरो देवि तृतीयकः |
वामदेवश्चतुर्थः स्यात् सद्योजातस्तु पञ्चमः ॥ १४ ॥
पुनराद्यार्णयुगलं षड्दीर्घस्वरभेदितम् |
कृत्वा तैस्तु षडङ्गानि जातियुक्तानि कल्पयेत् ॥ १५ ॥
इति ॥ श्रीरुद्रयामले—श्रीदेव्युवाच |
देवदेव जगन्नाथ शम्भो त्रैलोक्यनायक |
भैरवस्य विधिं भूयो ममाचक्ष्व महामुने ॥ १ ॥
येन कार्याणि सिद्ध्यन्ति साधकानां निरन्तरम् |
सुगोप्यमपि देवेशि विधिं प्रब्रूहि शङ्कर ॥ २ ॥
येनाहं ते प्रिया देव सदा वर्ते निरन्तरम् |
ततः कृपां समाधाय विधिं कथय शोभन ॥ ३ ॥
श्रीभैरव उवाच |
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि वटुकस्य महात्मनः |
विधानं परमं गोप्यं ब्रह्मादीनां सुदुर्लभम् ॥ ४ ॥
सूत्रशैव सुसंक्षेपात् कथयिष्यामि वल्लभे |
येन विज्ञानमात्रेण त्रैलोक्यं साधयेत् सुधीः ॥ ५ ॥
एकदा देवदेवेशि तपसे मन्दराचलम् |
गतोऽहं परमानन्दान्मूलप्रकृतिमीश्वरीम् ॥ ६ ॥
चक्रे परमसन्तुष्टां तपसा भावितात्मना |
साकाररूपिणी देवी प्रोवाच वचनं मुदा ॥ ७ ॥
तुष्टाहं शङ्कर प्रीता वरं वरय दुर्लभम् |
इति वाक्यं समाकर्ण्य प्रोवाचाहं सुवल्लभे ॥ ८ ॥
देवि मातर्जगत्पूज्ये यदि दास्यसि मे वरम् |
दुर्लभं कस्यचिद् ब्रूहि विधानं परमाशयात् ॥ ९ ॥
मन्त्रस्य येन सिद्ध्यन्ति सर्वकार्याणि सांप्रतम् |
इति वाक्यं च मे श्रुत्वा मूलभूता सनातनी ॥ १० ॥
उवाच यादृशं देवि विधानं शृणु वल्लभे |
वटुकाख्यस्य देवस्य भैरवस्य महात्मनः ॥ ११ ॥
ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैर्वन्दितस्य दयानिधेः |
न्यासा एकादश प्रोक्ता बटुकाराधने शिवे ॥ १२ ॥
यान् विना नैव सिद्धिः स्याद्वर्षाणामयुतैरपि |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
आदौ न्यासं प्रणवबीजेन कार्यं पश्चात् साक्षात् सिंहबीजेन देवि |
न्यासं कार्यं कामबीजेन तद्वन्मन्मथबीजन्यासमग्रे विदध्यात् ॥ १३ ॥
महाश्रीबीजतो न्यासं प्राणबीजेन चापरम् |
षण्टाबीजस्य च न्यासं विधाय ख्यातिबीजतः ॥ १४ ॥
मूलबीजेन पश्चाच्च न्यासं कृत्वा महामतिः |
भ्रामरीबीजतो न्यासं विदध्यात् प्रीतिसंयुतः ॥ १५ ॥
एवं न्यासान् दशादौ तु न करोति नरो यदा |
त्वां शपेऽहं वरारोहे तावन्मन्त्रो न सिध्यति ॥ १६ ॥
१ ‘मं महत्’ ख. पाठः |
श्रीदेव्युवाच |
देवदेव जगन्नाथ शम्भो संसारतारक |
कृपां कृत्वा न्यासविधिं प्राकट्येन निरूपय ॥ १७ ॥
कालेनेह यथाल्पेन साधकः सिद्धिमाप्नुयात् |
गोपनीयो न मन्त्रोऽयं बटुकाख्यो जगद्गुरो ॥ १८ ॥
तथा निरूपय विभो बालकोऽपि यथा लभेत् |
श्रीशिव उवाच |
शृणु देवि जगत्पूज्ये न्यासबीजानि शोभने |
प्रकटानि यथा शश्वत् कथयामि हिताय ते ॥ १९ ॥
स्थानेषु येषु बीजानि न्यस्तव्यानि महात्मभिः |
तथात्र प्रवदिष्यामि शृणु मत्प्राणवल्लभे ॥ २० ॥
शिवचन्द्रशिवैः शक्रस्वरोपेतैः सबिन्दुभिः |
प्रेतबीजं समाख्यातं तेनाङ्गानि न्यसेच्च षट् ॥ २१ ॥
हृच्छिरश्च शिखानेत्रकवचास्त्रेषु सुन्दरि |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
शिवो ह, चन्द्रः स, पुनर्ह, शक्रस्वरः औ, बिन्दुरनुस्वारस्तेन हस्हौं इति |
तथा—
शिवचन्द्रौ ससंवर्तौ कालवामाक्षिभूषितौ |
बिन्दुनादयुतौ देवि न्यासात् सान्निध्यकारकम् ॥ २२ ॥
सिंहबीजमिदं देवि विन्यसेत् सुरसुन्दरि |
मूर्ध्नि बाह्वोश्च लिङ्गे च नाभौ हस्ताङ्गुलीषु च ॥ २३ ॥
पादाङ्गुलीषु देवेशि विन्यसेत् परमेश्वरि |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
शिवो ह, चन्द्रः स, संवर्तः क्ष, कालो म, वामाक्षि ई, बिन्दुरनुस्वारः, नादोऽर्धचन्द्रस्तैः हसक्षमाँ [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्; पूर्वव्याख्यायाम् ईकारः] इति |
तथा—
अजेशोऽग्निसमारूढः शक्रस्वरशशीयुतः |
कामबीजमिदं प्रोक्तं विन्यसेत् परमेश्वरि ॥ २४ ॥
ब्रह्मरन्ध्रे मुखे नेत्रयुगे ग्रीवानसोरपि |
कपोलयोश्च चिबुके ब्रह्मरन्ध्रे पुनर्न्यसेत् ॥ २५ ॥
अजेशो भ, अग्नी र, शक्रस्वर औ, शशी बिन्दुस्तैः भ्रौं इति |
तथा—
कालशक्रशिवाः सद्योबिन्दुनादविभूषिताः |
मन्मथाबीजं महेशानि पादयोर्हस्तयोस्तथा ॥ २६ ॥
नेत्रयोः श्रोत्रयोः कुचयोर्मूर्ध्नि चैव प्रविन्यसेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
कालो म, शक्रो ल, शिवो ह, सद्यः औ, बिन्दुरनुस्वारः, नादोऽर्धचन्द्रस्तैः मल्हौं इति |
तथा—
अस्थ्यग्निवामकर्णेन्दुनादैर्देवि समीरितम् |
महाश्रीबीजमीशानि चिबुके पादयोरपि ॥ २७ ॥
पादयोर्हृदये पादद्वये नाभौ च पादयोः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
अस्थि श, अग्नी र, वामकर्ण ऊ, इन्दुनादौ प्राग्वत्, तेन श्रूं इति |
तथा—
लोहिताग्न्यासनौ वामकर्णबिन्दुभिरद्रिजे |
प्राणबीजं मुखे देवि हृदये नाभिमण्डले ॥ २८ ॥
हृदये पादयोर्देवि हृदये दक्षमुष्टिके |
हृदये वाममुष्टौ च हृदये दक्षपत्तले ॥ २९ ॥
हृदये वामपादे च हृदये दक्षनेत्रके |
हृदये वामनेत्रे च हृदये दक्षघ्राणके ॥ ३० ॥
हृदये वामघ्राणे च हृदये दक्षकर्णके |
हृदये वामकर्णे च हृदये विन्यसेत् प्रिये ॥ ३१ ॥
लोहितः प, अग्नी र, वामकर्ण ऊ, बहुवचनान्नादोऽपि विज्ञेयस्तेन प्रूं इति |
तथा—
कतुरीयोऽग्निमारूढो वामकर्णेन्दुनादवान् |
षण्टाबीजं महादेवि विन्यसेत् परमेश्वरि ॥ ३२ ॥
घण्टिकायां च नाभौ च घण्टिकायां हृदि न्यसेत् |
पादयोर्हृदये कट्यां मस्तके मस्तके कटौ ॥ ३३ ॥
स्तनयोर्गुल्फयोश्चैव गुल्फयोः स्तनयोर्न्यसेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
कतुरीयो घ, अग्नी रेफः, वामकर्ण ऊ, नादबिन्दू प्राग्वत्, तेन घ्रूं इति |
तथा—
चण्डीशो वायुवह्न्याढ्यो वामकर्णेन्दुनादवान् |
ख्यातिबीजमिति प्रोक्तं विन्यसेद्देवि साधकः ॥
मस्तके पादयोश्चैव ग्रीवायां नाभिमण्डले |
गले च हृदि देवेशि जङ्घयोर्नेत्रयोस्तथा ॥ ३५ ॥
कर्णयोर्बाहुयुग्मे च स्तनयोश्च प्रविन्यसेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
चण्डीशः ख, वायुः य, वह्नी र, वामकर्ण ऊ, इन्दुनादौ प्राग्वत्, तेन खय्रूं इति |
तथा—
प्रणवो मूलबीजं स्याद्धृदये पादयोः प्रिये |
हस्तयोः कर्णयोर्नासायुगे चैव प्रविन्यसेत् ॥ ३६ ॥
प्रणव ओङ्कारः इति |
तथा—
( द्विरण्डारेवतीशक्रचन्द्रहंसत्रिमूर्तिभिः |
सबिन्दुनादैर्देवेशि भ्रामरीबीजमीरितम् ॥ ३७ ॥
द्विरण्डा भ, रेवती र, शक्रो ल, चन्द्रः स, हंसो ह, त्रिमूर्तिः ई, बिन्दुनादौ प्राग्वत्, तेन भरलसहीं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] इति |
तथा—
मुखे नेत्रद्वये कर्णद्वये चैव कपोलयोः |
गण्डयोः कण्ठदेशे च स्तनयोर्हृदि पादयोः ॥ ३८ ॥
चिबुके मस्तके बाह्वोः स्कन्धयोर्दन्तलेखयोः |
ब्रह्मरन्ध्रे तथाधारे भ्रूमध्ये च न्यसेत् प्रिये ॥ ३९ ॥
इति न्यासान् समाधाय पुरश्चरणकारकः |
यथोक्तन्यासकारी च यदि नो वरमाप्नुयात् ॥ ४० ॥
तदा कन्यादूषणोत्थं मम पापं प्रजायताम् |
न्यासैरेतैर्वरारोहे ब्रह्महत्या विनश्यति ॥ ४१ ॥
का कथान्यस्य पापस्य सत्यं सत्यं वदामि ते |
मर्मन्यासानथो वक्ष्ये त्रीन् देवस्य महात्मनः ॥ ४२ ॥
यान् विधाय नरो विन्देत् सिद्धिं लोकेषु दुर्लभाम् |
आकूतबीजं विन्यस्य मस्तके गण्डयोर्मुखे ॥ ४३ ॥
कालबीजं चक्षुषोश्च कर्णयोरपि विन्यसेत् |
नाभौ लिङ्गे गुदे वापि विद्याबीजं कपोलयोः ॥ ४४ ॥
ब्रह्मरन्ध्रे दन्तपङ्क्त्योर्विन्यसेत् साधकोत्तमः |
श्रीदेव्युवाच |
भगवन् करुणासिन्धो दीनबन्धो जगद्गुरो |
कृपां कृत्वा समाख्याहि तन्त्रैरेव पृथक्पृथक् ॥ ४५ ॥
साधकस्तु यथा सिद्धिमचिरेणैव विन्दति |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
श्रीमहादेव उवाच |
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि न्यासत्रयविधिं पृथक् |
दीर्घाकालाग्निशक्राणामधः कालानलान्त्यकाः ॥ ४६ ॥
वह्न्यस्थिवह्निगगनचन्द्रवामाक्षिमण्डिताः |
बिन्दुनादसमाक्रान्ता बीजमाकूतमुद्धृतम् ॥ ४७ ॥
दीर्घा न, कालो म, अग्निः र, शक्रो ल, कालो म, अनलः र, अन्त्यः क्ष, वह्निः र, अस्थि श, वह्निः र, गगनं ह, चन्द्रः स, वामाक्षि ई, बिन्द्वादिः प्राग्वत् |
तेन नमरलमरक्षरशरहसीं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] इति |
तथा—
ब्रह्माग्नीन्द्रेन्द्वग्निकालवह्निवामाक्षिभिः प्रिये |
बिन्दुनादौ च देवेशि कालबीजमितीरितम् ॥ ४८ ॥
ब्रह्मा क, अग्निः र, इन्द्रो ल, इन्दुः स, अग्निः र, कालो म, वह्निः र, वामाक्षि ई, बिन्दुनादौ प्राग्वत् |
तेन करलसरमरीं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] इति |
तथा—
संवर्तानलचन्द्रोऽग्निः शिवचन्द्रत्रिमूर्तिभिः |
सबिन्दुनादैर्देवेशि विद्याबीजं समुद्धृतम् ॥ ४९ ॥
१ ‘सूत्रैः’ ख. पाठः |
संवर्तः क्ष, अनलो रेफः, चन्द्रः स, अग्नी र, शिवो ह, चन्द्रः स, त्रिमूर्तिः ई, बिन्द्वादि पूर्ववत् |
तेन क्षरसरहसीं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] इति |
तथा—
एतन्न्यासत्रयं प्रोक्तं साधकाभीष्टसिद्धिदम् |
यस्य प्रसादमासाद्य भैरवः शीघ्रसिद्धिदः ॥ ५० ॥
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि शृङ्खलान्यासमुत्तमम् |
यस्य प्रसादाच्च शिवे बटुकः सिद्धिदो भवेत् ॥ ५१ ॥
मस्तके दक्षनेत्रे च वामनेत्रे तथैव च |
दक्षकर्णे वामकर्णे कपोले दक्षिणे तथा ॥ ५२ ॥
वामे कपोले दक्षे च गण्डके वामके पुनः |
चिबुकेऽथ गले स्कन्धे दक्षिणे वामके तथा ॥ ५३ ॥
स्तने दक्षे च वामे च हृदये दक्षकुक्षिके |
वामकुक्षौ च नाभौ च दक्षजङ्घे च वामके ॥ ५४ ॥
लिङ्गे मेढ्रे दक्षिणे च वामे च वरवर्णिनि |
मूलाधारे दक्षगुल्फे वामगुल्फे तथैव च ॥ ५५ ॥
दक्षपादे च वामे च दक्षपादाङ्गुलीषु च |
वामपादाङ्गुलीष्वेवं ब्रह्मरन्ध्रे तथैव च ॥ ५६ ॥
मूलाधारे पुनश्चैव पुनश्च ब्रह्मरन्ध्रके |
महापराख्यं बीजं च विन्यसेत् साधकोत्तमः ॥ ५७ ॥
मेढ्रशब्दो वृषणवाची दक्षवामनिर्देशाल्लिङ्गस्योक्तत्वाच्चेति |
चन्द्रसूर्यौ पुनस्तौ च मही ब्रह्मा मही प्रिये |
त्रिमूर्तिरस्थि वह्न्यम्बुवह्न्यम्बुधरणीजलम् ॥ ५८ ॥
षष्ठस्वरस्त्रिमूर्तीन्दुनादभूषितमस्तकम् |
महापराख्यबीजं ते कथितं सुरवन्दिते ॥ ५९ ॥
न्यासेनानेन सुश्रोणि साक्षाच्छिवसमो भवेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
चन्द्रसूर्यौ सहौ, पुनस्तौ चन्द्रसूर्यौ सहावेवेत्यर्थः, मही ल, ब्रह्मा क, मही ल, त्रिमूर्तिः ई, अस्थि श, वह्निः र, अम्बु व, वह्निः र, अम्बु व, धरणी ल, जल व, षष्ठस्वरः ऊ, त्रिमूर्तिः ई, इन्दुनादौ पूर्ववत् |
तेन सहसहलकलईंशरवरवलवऊईं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] इति |
तथा—
वटुकस्याथ वक्ष्यामि मातृकान्यासमुत्तमम् |
कृतेन येन वटुकः साधकस्य करे भवेत् ॥ ६० ॥
श्रीबीजैः पञ्चभिर्यत्र मातृकामण्डलं भवेत् |
प्रोक्तमादौ च कान्ते च तान्ते फान्ते तथान्तके ॥ ६१ ॥
बटुकस्य परं पूज्यं मातृकान्यासमुत्तमम् |
विधाय साधयेत् प्राज्ञः स सद्यः शिवतां व्रजेत् ॥ ६२ ॥
विनेमं मातृकान्यासं योऽन्येन न्यासमाचरेत् |
बटुकस्तस्य कुपितः सद्यः शापं प्रयच्छति ॥ ६३ ॥
तस्मान्न्यासः प्रकर्तव्यः साधकेन विपश्चिता |
सर्वेषु मातृस्थानेषु वपुष्पावित्र्यहेतवे ॥ ६४ ॥
मातृकान्यासमेवं हि त्यक्त्वा योऽन्यत् समाचरेत् |
वर्षकोटिप्रयत्नेन स सिद्धिं नैव विन्दति ॥ ६५ ॥
ओङ्कारमादौ संयोज्य सर्वं पूर्ववदाचरेत् |
अयमन्तर्मातृकाख्यो न्यासः स्यात् सर्वसिद्धिदः ॥ ६६ ॥
भंकारमादिमं कृत्वा न्यासोऽयं वरवर्णिनि |
नाम्ना बहिर्मातृकाख्यो न्यासचूडामणिर्भवेत् ॥ ६७ ॥
ध्यानानि पूर्वं देवि कथितानि महामते |
अथान्यं न्यासमाख्यास्ये शृणुष्व वरवर्णिनि ॥ ६८ ॥
सरस्वतीमातृकाख्यं सद्यः सिद्धिप्रदायकम् |
न्यसेन्महामते बीजं मातृकास्थानकेषु च ॥ ६९ ॥
महासरस्वतीदेव्याः सद्यः सिद्धिप्रदायकम् |
क्रोधीशाधः पिनाकीशो दाहकेशभुजङ्गमौ ॥ ७० ॥
भृग्वीशनकुलीशौ च भुजङ्गनकुलीशकौ |
संवर्तवक्ररेवत्यस्थिमूर्तीन्दुविभूषिताः ॥ ७१ ॥
महासरस्वतीबीजं कथितं देवि दुर्लभम् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
१ ‘सबीजैः’ ख. पाठः |
२ ‘द्रान्ते’ ग. पाठः |
क्रोधीशः क, पिनाकीशो ल, दाहकेशो ड, भुजङ्गेशो र, भृग्वीशः स, नकुलीशो ह, भुजङ्गेशो र, नकुलीशो ह, संवर्तः क्ष, वक्रः श, रेवती र, त्रिमूर्तिः ई, इन्दुर्बिन्दुस्तेन कलडरसहरहक्षशरीं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] इति |
तथा—
इति न्यासाः समाख्याता बटुकाराधने शिवे |
सद्यः सिद्धिकरा देवि भाग्यलभ्या न संशयः ॥ ७२ ॥
न्यूनन्यासस्य कर्ता यः सद्यो हानिमाप्नुयात् |
एतस्मादधिकान्न्यासात् सिद्धः स्याज्जन्मजन्मनि ॥ ७३ ॥
इति |
तथा कैलासकोटरप्रभेदे—
एवं न्यस्ततनुर्देवि ध्यायेद्बटुकभैरवम् |
शुद्धस्फाटिकसङ्काशं द्विनेत्रोत्पलशोभितम् ॥ १ ॥
कुटिलालकसंवीतचारुस्मेरमुखाम्बुजम् |
नानारत्नमयाकल्पैः किङ्किणीजालनूपुरैः ॥ २ ॥
दीप्तं शुभ्राम्बरावीतं द्विभुजं दक्षिणे करे |
त्रिशिखं सव्यहस्ते च दधानं दण्डमद्भुतम् ॥ ३ ॥
बटुवेषधरं शम्भुं सात्त्विकं साधकः स्मरेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति |
रुद्रयामले तु—“कपालं वामहस्ते तु सुस्मेरं दण्डं च दक्षिणे” इत्युक्तम् |
सात्त्विकं चतुर्भुजध्यानं तत्रैव—
श्वेतवर्णं चतुर्बाहुं जटामुकुटधारिणम् |
त्रिशूलपाशहस्तं च दण्डहस्तकमण्डलुम् ॥ १ ॥
त्रिनेत्रं नीलकण्ठं च मुक्ताभरणभूषितम् |
एवं ध्यात्वा यजेद्देवं शैवे पीठे सुरेश्वरि ॥ २ ॥
अष्टपत्रं महादेवि कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् |
पद्मं विलिख्य तन्मध्ये कर्णिकायां सुरेश्वरि ॥ ३ ॥
कृत्वा षट्कोणमस्यान्तस्त्रिकोणं परिकल्पयेत् |
व्योमपद्मं च तन्मध्ये वसुपत्रविराजितम् ॥ ४ ॥
कर्णिकाकेसरैर्युक्तं चतुरस्त्रत्रयं बहिः |
चतुर्द्वारसमायुक्तं तन्मध्ये वटुकं यजेत् ॥ ५ ॥
मूर्तिं मूलेन संकल्प्य तस्यामावाहयेत् प्रभुम् |
सद्योजातेन मन्त्रेण मूलाद्येन महेश्वरि ॥ ६ ॥
स्थापयेद्वामदेवेन मूलाद्येन च सुव्रते |
सन्निधाप्याथ मूलेन केवलेनैनमीश्वरि ॥ ७ ॥
अघोरान्तेन मूलेन सन्निरोधनमाचरेत् |
मूलेन सम्मुखीकुर्यादवगुण्ठ्याथ मूलतः ॥ ८ ॥
षडङ्गैः सकलीकृत्यामृतीकृत्य च मूलतः |
परमीकरणं चैव स्वस्वमुद्राभिरुक्तवत् ॥ ९ ॥
एतत् सर्वं विधातव्यं ततो ध्यात्वा समाहितः |
कृत्वा सम्मुखापनं तस्य मुद्राः सन्दर्शयेदथ ॥ १० ॥
लिङ्गाद्याः पूर्वमुद्दिष्टा योनिमुद्रा च तत्र या |
तां दर्शयेत् तत्पुरुषमूलाभ्यां च महेश्वरि ॥ ११ ॥
ईशानेन नमस्कुर्यान्मूलाद्येन महेश्वरि |
आसनाद्यैश्च पुष्पान्तैरुपचारैस्ततोऽर्चयेत् ॥ १२ ॥
ततो देवाज्ञया सम्यग् यजेदावृतिदेवताः |
न्यासस्थानेषु देवस्य देहेऽङ्गानि समर्चयेत् ॥ १३ ॥
देवस्य देहे देवेशि पञ्चमूर्तीर्यजेत् क्रमात् |
अङ्गुलीदेहवक्त्रेषु त्रिविधन्यासमार्गतः ॥ १४ ॥
कर्णिकायां यजेत् पश्चात् पूर्वदक्षोत्तरेषु च |
पश्चिमे देवमूर्तौ च व्योमपद्मदलेष्वथ ॥ १५ ॥
असिताङ्गं रुरुं चण्डं क्रोधमुन्मत्तभैरवम् |
कपालिनं भीषणं च संहारं च समर्चयेत् ॥ १६ ॥
षट्कोणेषु षडङ्गानि यजेद् देवि यथाविधि |
ततोऽष्टदलपद्मान्तः षट्कोणाद्बहिरद्रिजे ॥ १७ ॥
पूर्वादीशानपर्यन्तं वक्ष्यमाणान् समर्चयेत् |
डाकिनीपुत्रकान् देवि राकिणीपुत्रकानपि ॥ १८ ॥
१ ‘अधिकन्यासात्’ ख. पाठः |
२ ‘विलिख्य’ ख. पाठः |
३ ‘तु’ क. ग. पाठः |
लाकिनीपुत्रकान् पश्चात् काकिनीपुत्रकानथ |
शाकिनीपुत्रकान् भूयो हाकिनीपुत्रकांस्तथा ॥ १९ ॥
मालिनीपुत्रकान् देवि देवीपुत्रानतः परम् |
उमापुत्रान् रुद्रपुत्रान् ( मातृपुत्रानथेश्वरि ॥ २० ॥
वामभागे तु देवस्य यजेदेतान् क्रमेण वै |
इन्द्रेशानदिशोर्मध्ये ) ऊर्ध्वमुख्याः सुतान् यजेत् ॥ २१ ॥
अधोमुख्याः सुतान् देवि यजेद्राक्षसजलेशयोः |
अन्तराले महेशानि पुत्रवर्गांस्त्रयोदश ॥ २२ ॥
इति |
रुद्रयामले तु—रुद्रपुत्रानन्तरं—“देशग्रामाधिपांश्चैव स्थानाधिपमनुक्रमात् |
मेघनादं प्रचण्डाख्यं कालदूतं तथैव च ॥” इत्युक्तं यथोपदेशमत्रापीति |
इत्थं संपूज्य तद्बाह्ये पद्मपत्रेषु पूजयेत् |
ब्रह्माणीपुत्रकं पूर्वे माहेशीपुत्रमीश्वरे ॥ २३ ॥
वैष्णवीपुत्रकं सौम्ये कौमारीपुत्रमानिले |
इन्द्राणीपुत्रकं देवि पश्चिमे पूजयेत् ततः ॥ २४ ॥
देवेशि नैर्ऋते पश्चान्महालक्ष्मीसुतं यजेत् |
वाराहीपुत्रकं देवि दक्षिणे वह्निकोणके ॥ २५ ॥
चामुण्डापुत्रमभ्यर्चेल्लोकेशबटुकान् उमे |
अष्टपत्राद्बहिर्देवि चतुरस्रान्तरे पुनः ॥ २६ ॥
अष्टदिक्षु यजेदेतान् हेतुकं त्रिपुरान्तकम् |
वेतालमग्निजिह्वं च कालान्तकमतः परम् ॥ २७ ॥
करालमेकपादं च भीमरूपं महेश्वरि |
अभ्यर्च्येन्द्रेशयोर्मध्ये यजेदचलमद्रिजे ॥ २८ ॥
हाटकेशं महेशानि पाशिराक्षसयोस्तथा |
चतुरस्रादिरेखायां दिग्विदिक्षु सुरेश्वरि ॥ २९ ॥
अन्तरालेषु चाभ्यर्चेच्छ्रीकण्ठादींश्च सुरेश्वरि |
ततो द्वितीयरेखायां क्रोधीशादीन् महेश्वरि ॥ ३० ॥
आपाद्यन्तान् समभ्यर्च्य तृतीयायां समर्चयेत् |
दण्डीशादिद्विरण्डान्तान् नकुलीशादिकांश्च वै ॥ ३१ ॥
देवस्य वामभागे तु पूजयेत् परमेश्वरि |
दिव्यन्तरिक्षभूमिष्ठान् योगिनीशाञ्छक्तिसंयुतान् ॥ ३२ ॥
योगिनीश्च समभ्यर्चेदीशानादिषु सुन्दरि |
कोणेषु देवदेवेशि दिगीशानायुधैः सह ॥ ३३ ॥
चतुरस्राद्बहिर्देवि पूजयेदुक्तवर्त्मना |
इति संपूजयेद् देवं बटुकं भक्तितत्परः ॥ ३४ ॥
धर्मार्थकाममोक्षाणां पतिर्भवति मानवः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा बिन्दुविसर्गमातृकान्यासानन्तरं भकारादिजकारान्तान् वर्णान् वामकराङ्गुल्यादितन्मणिबन्धान्तेषु स्थानेषु विन्यस्य, कलामातृकादि-श्रीबीजादिमातृकान्यासानन्तरं पुनश्च “श्रीं अं नमः” इत्यनन्तरं, आं नमः इत्यादि क्षं नमः इत्यन्तं केवलाक्षराणि शुद्धमातृकावदेव विन्यस्य, पुनर्भकारादौ श्रीबीजं पुनस्थकारादौ पुनर्वकारादौ पुनः क्षकारादौ श्रीं नमः इति विन्यसेत् |
ततः कलडरसहरहक्षश्रीं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] अं नमः इत्यादिमातृकां विन्यस्य, ततः कामबीजादिमातृकान्यासान्ते ऋष्यादिन्यासं कुर्यात् |
यथा—शिरसि बृहदारण्यकऋषये नमः |
मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीवटुकाय भैरवाय देवतायै नमः |
गुह्ये ह्रीं बीजाय नमः |
पादयोः ह्रीं शक्तये नमः |
नाभौ आं कीलकाय नमः |
इति विन्यस्य मम चतुर्विधपुरुषार्थसिद्धये विनियोगः, इति कृताञ्जलिर्वदेत् |
ततः अङ्गुष्ठयोः हों वों ईशानाय नमः |
तर्जन्योः हें वें तत्पुरुषाय नमः |
मध्यमयोः हुं वुं अघोराय नमः |
अनामिकयोः हिं विं वामदेवाय नमः |
कनिष्ठयोः हं वं सद्योजाताय नमः |
ततः शिरसि मुखे हृदये गुह्ये पादयोश्चैता एव मूर्तीर्विन्यस्य, पुनः शिरसि हों वों ईशानायोर्ध्ववक्त्राय नमः |
मुखे हें वें तत्पुरुषाय पूर्ववक्त्राय० |
दक्षकर्णे हुं वुं अघोराय दक्षिणवक्त्राय० |
वामकर्णे हिं विं वामदेवायोत्तरव-
क्त्राय नमः |
चूडाधः हं वं सद्योजाताय पश्चिमवक्त्राय नमः |
इति विन्यस्य, हां वां हृदयाय नमः |
हीं वीं शिरसे स्वाहा |
हूं वूं शिखायै वषट् |
हैं वैं कवचाय हुं |
हौं वौं नेत्राभ्यां वौषट् |
हः वः अस्त्राय फट्, इति षडङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादितलान्तं करयोर्विन्यस्य, हृदयादिषु च विन्यस्यास्त्रमन्त्रेण तालत्रयं छोटिकाभिर्दशदिग्बन्धनं च कृत्वा, पुनः “हस्हौं” इति प्रेतबीजेन षडङ्गन्यासं कृत्वा, शिरसि हसक्षमाँ [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] नमः, एवं बाहुलिङ्गनाभिहस्ताङ्गुलीषु पादाङ्गुलीषु चेदमेव बीजं न्यसेत् |
ततो ब्रह्मरन्ध्रे भ्रौं नमः |
एवं मुखनेत्रद्वयग्रीवानासाकपोलद्वयचिबुकब्रह्मरन्ध्रेषु चेदमेव बीजं न्यसेत् |
ततः पादयोः मल्हौं नमः, एवं हस्तद्वयनेत्रद्वयश्रोत्रद्वयकुक्षिद्वयलिङ्गेषु चेदमेव बीजं न्यसेत् |
ततः चिबुके श्रूं नमः |
एवं पादद्वयगलपादद्वयहृदयपादद्वयनाभिपादद्वयेषु चेदमेव बीजं न्यसेत् |
ततो मुखे प्रूं नमः, एवं हृदयनाभिहृदयपादद्वयहृदयदक्षकुक्षिहृदयवामकुक्षिहृदयदक्षपादतलहृदयवामपादतलहृदयदक्षनेत्रहृदयवामनेत्रहृदयदक्षनासाहृदयवामनासाहृदयदक्षकर्णहृदयवामकर्णहृदयेषु चेदमेव बीजं न्यसेत् |
ततो गलघण्टिकायां घ्रूं नमः, एवं नाभिघण्टिकाहृदयपादद्वयहृदयकटिमस्तकमस्तककटिस्तनद्वयगुल्फद्वयगुल्फद्वयस्तनद्वयेषु चेदमेव बीजं न्यसेत् |
ततो मस्तके खय्रूं नमः, एवं पादद्वयग्रीवामस्तकनाभिगलहृदयजङ्घाद्वयनेत्रद्वयकर्णद्वयबाहुद्वयस्तनद्वयेषु चेदमेव बीजं न्यसेदिति |
ततो हृदये ॐ नमः, एवं पादद्वयहस्तद्वयकर्णद्वयनासाद्वयेषु चेदमेव न्यसेदिति |
ततो मुखे भरलसहीं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] नमः |
एवं नेत्रद्वयकर्णद्वयकपोलद्वयगण्डद्वयकण्ठस्तनद्वयहृदयपादद्वयचिबुकमस्तकभुजद्वयस्कन्धद्वयदन्तपङ्क्तिद्वयब्रह्मरन्ध्रमूलाधारभ्रूमध्येषु विन्यसेत् |
ततः शिरसि नमरलमरक्षरशरहसीं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] नमः, एवं गण्डद्वये मुखे चेदमेव बीजं विन्यस्य, ततः नेत्रयोः करलसरमरीं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] नमः, एवं कर्णद्वयनाभिलिङ्गगुदेषु चेदमेव बीजं न्यसेत् |
ततः कपोलयोः क्षरसरहसीं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] नमः |
एवं ब्रह्मरन्ध्रे दन्तपङ्क्त्योश्चेदमेव बीजं न्यसेत् |
ततो मस्तके सहसहलकलईंशरवरवलवऊईं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] नमः, एवं दक्षनेत्रवामनेत्रदक्षकर्णवामकर्णकपोलद्वयगण्डद्वयचिबुकगलस्कन्धद्वयस्तनद्वयहृदयकुक्षिद्वयनाभिजङ्घाद्वयलिङ्गमेढ्रद्वयमूलाधारगुल्फद्वयपादद्वयदक्षपादाङ्गुलीवामपादाङ्गुलीब्रह्मरन्ध्रमूलाधारमूलाधारब्रह्मरन्ध्रेषु न्यसेत् |
ततः कलडरसहरहक्षश्रीं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] नमः इति महासरस्वतीबीजं मातृकास्थानेषु न्यस्येत् |
इत्येवं न्यासान् कृत्वा, ततो ध्यानादिमूर्तिकल्पनान्ते मूलं सद्योजाताय नमः, इति प्रागुक्तविधिनावाह्य मूलमुच्चार्य, वामदेवाय नमः इति प्राग्वत् संस्थाप्य, मूलेन सन्निधाप्य, मूलं अघोराय नमः इति प्राग्वत् सन्निरुध्य, सम्मुखीकरणादिप्राणप्रतिष्ठान्ते लिङ्गमुद्रानन्तरं मूलं तत्पुरुषाय नमः इति योनिमुद्रां प्रदर्श्य, त्रिशूलाद्यास्तु मुद्रा यथापूर्वमेव प्रदर्श्य, मूलं ईशानाय नमः इति नमस्कारमुद्रया प्रणम्यासनादिपुष्पान्तानुपचारानुपचर्य, देवस्य देहे षडङ्गन्यासस्थानेषु हां वां हृदयाय नमः, हीं वीं शिरसे नमः, इत्यादि नमोऽन्तान्येव षडङ्गानि संपूज्य, देवस्य देहे मूर्तिन्यासस्थानेषु पञ्चदशस्वपि न्यासोक्तप्रकारैरेव त्रिरावृत्या पञ्चमूर्तीः संपूज्य, ततो व्योमपद्मकर्णिकायां पूर्वदक्षिणोत्तरपश्चिमेषु ईशानादिचतुर्मूर्तीः संपूज्य पञ्चमीं देवस्य मूर्तौ पूजयेत् |
तत उत्तरतोऽष्टदलेषु देवाग्रमारभ्य प्रादक्षिण्येन—ॐ अं असिताङ्गभैरवाय नमः |
इं रुरुभैरवाय० |
उं चण्डभैरवाय० |
ऋं क्रोधभैरवाय० |
लृं उन्मत्तभैरवाय० |
एं कपालिभैरवाय० |
ओं भीषणभैरवाय० |
अं संहारभैरवाय नमः इति संपूज्य, षट्कोणेषु स्ववामाग्रमारभ्याग्नेयेशाननिरृतिवायुकोणेषु हृदयाद्यङ्गचतुष्टयं देवाग्रकोणे नेत्रं तदादिचतुर्दिक्षु चास्त्रमिति षडङ्गानि प्राग्वत् संपूज्य, अष्टदलपद्माभ्यन्तरे षट्कोणाद्बहिर्देवाग्रमारभ्य प्रादक्षिण्येनाष्टदिक्षु—ॐ डाकिनीपुत्रेभ्यो नमः |
राकिणीपुत्रेभ्यः० |
लाकिनीपुत्रेभ्यः० |
काकिनीपुत्रेभ्यः० |
शाकिनीपुत्रेभ्यः० |
हाकिनीपुत्रेभ्यः० |
मालिनीपुत्रेभ्यः० |
देवीपुत्रेभ्यो नमः |
इत्यष्टदिक्षु संपूज्य, देवस्य वामभागे—उमापुत्रेभ्यो नमः |
रुद्र-
पुत्रेभ्यो० |
मातृपुत्रेभ्यो नमः |
इति संपूज्य, इन्द्रेशानयोर्मध्ये ऊर्ध्वमुखीपुत्रेभ्यो नमः |
निरृतिवरुणयोर्मध्ये अधोमुखीपुत्रेभ्यो नमः |
इत्यूर्ध्वाधोबुद्ध्या संपूज्य, बहिरष्टदलेषु देवाग्रमारभ्य प्रादक्षिण्येन—ॐ ब्रह्माणीपुत्रबटुकाय नमः |
एवं माहेशीपुत्र० |
वैष्णवीपुत्र० |
कौमारीपुत्र० |
इन्द्राणीपुत्र० |
महालक्ष्मीपुत्र० |
वाराहीपुत्र० |
चामुण्डापुत्र० इति संपूज्य, अष्टपत्राद्बहिश्चतुरस्राभ्यन्तरे देवाग्रमारभ्य प्रादक्षिण्येन—हेतुकाय नमः |
त्रिपुरान्तकाय० |
वेतालाय० |
अग्निजिह्वाय० |
कालान्तकाय० |
करालाय० |
एकपादाय० |
भीमरूपाय० |
इत्यष्टदिक्षु संपूज्य, (इन्द्रेशानयोर्मध्ये अचलाय नमः |
निरृतिवरुणयोर्मध्ये हाटकेशाय नमः |
इति संपूज्य) तद्बहिश्चतुरस्रत्रये अन्तश्चतुरस्रे देवाग्रादिप्रादक्षिण्येन दिक्षु श्रीकण्ठानन्तसूक्ष्मत्रिमूर्तीः, ईशानाग्न्यादिकोणेषु—अमरेशार्घीशभावभूतितिथीशान्, दिक्कोणयोरन्तरालेषु देवस्य दक्षिणाग्रादिप्रादक्षिण्येनाष्टसु दिक्षु स्थाणुहरझिण्टीशभौतिकसद्यानुग्रहाक्रूरमहासेनेशान् [झिण्टीश इति पाठोऽस्पष्टः] पूजयेत् |
द्वितीयरेखायामपि तथैव दिग्विदिक्ष्वन्तरालेषु—क्रोधीशाद्याषाढीशान्तानभ्यर्च्य, तृतीयरेखायामपि तथैव दण्डीशादिभृग्वीशान्तान् संपूज्य, नकुलीशशिवेशसंवर्तेशान् देवस्य वामभागे संपूज्य, तद्बहिर्देवस्य वामाग्रकोणमारभ्य प्रादक्षिण्येन सशक्तिकेभ्यो दिव्ययोगिभ्यो नमः |
एवं अन्तरिक्षयोगिभ्यो नमः |
भूमिष्ठयोगिभ्यो नमः |
सर्वयोगिनीभ्यो नमः |
इति संपूज्य, तद्बहिरिन्द्रादींस्तदायुधानपि प्रागुक्तविधिना संपूज्य, प्राग्वद् धूपदीपादि दत्त्वा शेषं समापयेदिति ॥ तथा—
जितेन्द्रियो हविष्याशी जपेदेनं मनुं प्रिये |
पञ्चविंशत्सहस्राणि पञ्चलक्षं दशांशतः ॥ ३५ ॥
हुनेत् तिलैस्त्रिमध्वक्तैस्तर्पयेत् तद्दशांशतः |
अभिषिच्यात्मनो मूर्ध्नि मूलमन्त्रेण साधकः ॥ ३६ ॥
मार्जनस्य दशांशेन ब्राह्मणान् भोजयेत् प्रिये |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
अयं कृतयुगजपः |
कलावेतच्चतुर्गुणजपः कार्यः |
“एवमक्षरलक्षं वा तदर्धं वार्धमेव च” इति यामलोक्तत्वात् |
अक्षरलक्षमेकविंशतिलक्षम् |
एतत्संख्याकथनं तु कलियुगमारभ्य कृतयुगपर्यन्तपरमिति ज्ञेयं, ईश्वरस्य स्वतन्त्रेच्छत्वात् |
अत एव कलियुगजपप्रतिपादकेषु संग्रहग्रन्थेषु शारदातिलकादिषु वर्णलक्षमुक्तमिति ॥
अथ वीरसाधनम् |
रुद्रयामले, देव्युवाच—
भगवन् देवदेवेश रहस्यं वटुकस्य मे |
ब्रूहि येन वशीकुर्यात् साधको भैरवं शिव ॥ १ ॥
श्रीशिव उवाच |
शृणु देवि परं गोप्यं कथयामि सुशोभने |
रहस्यं सिद्धिदं साक्षाद्वटुकस्य महात्मनः ॥ २ ॥
सर्वे वटुकदेवस्य साधने ये निरूपिताः |
उपाया निष्फला एव विनैकं वीरसाधनम् ॥ ३ ॥
यो वीरसाधनं हित्वा उपायं चान्यमाश्रयेत् |
न स सिद्धिमवाप्नोति नरो वर्षशतैरपि ॥ ४ ॥
माषान् मुद्गान् मसूरांश्च चणकानोदनं तथा |
क्षीरं तथापूपमपि शष्कुलीरपि शोभनाः ॥ ५ ॥
माषादीन् स्विन्नान् सिद्धमाषानिति स्वयमभिधानात् |
क्षीरं पायसं “पायसे पात्रमारोप्ये”ति स्वयमभिधानात् |
शष्कुली सुहालीति भाषया |
आदाय सूत्रं कार्पासं कन्याकर्तितमेव च |
कुङ्कुमेनापि संरज्य कारयित्वाष्ट कीलकान् ॥ ६ ॥
स्तम्भार्थमेकं कीलं च गृहीत्वा सुरसुन्दरि |
गच्छेच्छ्मशाननिकटे सुधीः सोत्तरसाधकः ॥ ७ ॥
पादप्रक्षालनं कृत्वा ततः स्मृत्वा स्वदेवताम् |
बद्धाञ्जलिरिदं वाक्यं प्रवदेत् साधकोत्तमः ॥ ८ ॥
अत्र श्मशाने याः काश्चिद्देवता निवसन्ति हि |
ताः प्रयच्छन्तु मे सिद्धिं प्रसन्नाः सन्तु पान्तु माम् ॥ ९ ॥
पूर्वे मां शङ्करः पातु तथाग्नेय्यां च शूलधृक् |
कपाली दक्षिणे पातु नैर्ऋते जटिलोऽवतु ॥ १० ॥
पश्चिमे पार्वतीत्राता वायव्ये प्रमथाधिपः |
उत्तरे रुण्डमालाढ्य ईशाने वृषभध्वजः ॥ ११ ॥
ऊर्ध्वं पातु तथा शम्भुरधस्ताद्धूलिधूसरः |
अग्रतो भैरवः पातु पृष्ठतः पातु खेचरः ॥ १२ ॥
दक्षिणे भूचरः पातु वामे च पिशिताशनः |
केशान् पातु विशालाक्षो मूर्धानं मे मखद्विषः ॥ १३ ॥
मस्तकं पातु भृग्वीशो नेत्रं पातु महामनाः |
कपोलौ पातु वीरेशो गण्डौ पात्वरिमर्दनः ॥ १४ ॥
उत्तरोष्ठं विरूपाक्षो ह्यधरं योगिनीप्रियः |
दन्तेषु दक्षविध्वंसी चिबुके नृकपालधृक् ॥ १५ ॥
कण्ठे रक्षतु मां देवो नीलकण्ठो जगद्गुरुः |
दक्षस्कन्धे गिरीन्द्रेशो वामस्कन्धे च सुन्दरः ॥ १६ ॥
भुजे च दक्षिणे सर्वभवनाथः सदावतु |
वामे भुजे सार्वभौमो हृदयं पातु पाण्डुरः ॥ १७ ॥
दक्षहस्ते पशुपतिर्वामे पातु महेश्वरः |
उदरे सर्वकल्याणकारकोऽवतु मां सदा ॥ १८ ॥
नाभौ कामप्रविध्वंसी जङ्घे पातु दयामयः |
जानुनी पातु जामित्रो गुल्फौ गौरीपतिः सदा ॥ १९ ॥
पादपृष्ठे ज्ञाननिधिस्तथा पादाङ्गुलीर्हरः |
पादाधः पातु सततं व्योमकेशो जगत्प्रियः ॥ २० ॥
इति रक्षां समाधाय मन्त्ररत्नं ततः स्मरेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
ॐ हं हीं हैं हैंः [बीजाक्षराण्यस्पष्टानि] पूर्वे |
ॐ हां हुं हों [बीजाक्षराण्यस्पष्टानि] आग्नेये |
ॐ हां भ्रीं दक्षिणे |
ॐ लूं लूं लूं भगनग नैर्ऋते |
ॐ व्रं व्रं सं सः पश्चिमे |
ॐ घ्रां घ्रं वायव्ये |
ॐ भ्रीं भैरव उत्तरे |
ॐ व्रं व्रूं लूं फट् ईशाने |
ॐ ग्लौं षूं ऊर्ध्वे |
ॐ खां सं सः अधः |
[अस्य मन्त्रसमूहस्य स्वरचिह्नानि कतिपयानि अस्पष्टानि] |
एवं रक्षां समाधाय दिक्पालार्चनमारभेत् |
ततो वाक्यं पुनर्ब्रूयात् साधकः प्रेमसंयुतः ॥ २१ ॥
भां भैरवभैरव भयंकर हर मां रक्ष २ हुं फट् स्वाहा (वर्णाः २२) इति प्रार्थयित्वा,
एकस्मिन् भाजने कृत्वा पालाशस्य महामनाः |
सिद्धमाषान् व्रजेत् प्राच्यां दिशि पूजार्थमादरात् ॥ २२ ॥
तत्र स्थित्वा तु पुटकं करे कृत्वा विचक्षणः |
मन्त्रमेनं सुधीः प्रोच्य दद्यादिन्द्राय वै बलिम् ॥ २३ ॥
ॐ ह्रीं ह्रीं ह्रीं समुच्चार्य भो इन्द्र सुरनायक |
प्रसन्नो भव मे शीघ्रं देहि सिद्धिं सनातनीम् ॥ २४ ॥
इमं बलिं गृह्णगृह्ण हुंफडुच्चार्य साधकः |
बलिं दद्यान्महाभागे सिद्ध्यै प्राणवल्लभे ॥ २५ ॥
ततो रं रां समुच्चार्य ह्रं ह्रीं ह्रीं भ्रम प्रिये |
अग्ने गृह्ण मया दत्तं बलिं हुं फट् समुच्चरेत् ॥ २६ ॥
मुद्गान् पात्रे समाधाय प्रदद्याद्बलिमादरात् |
ततो दक्षिणदेशान्तं समागत्य विचक्षणः ॥ २७ ॥
ॐ प्रां प्रीं प्रूं समुच्चार्य तथा भ्रां भ्रीं भ्रूं अपि त्रिधा [बीजसमूहस्य पाठोऽस्पष्टः] |
प्रेतनाथपदस्यान्ते बलिं गृह्णेति चोच्चरेत् ॥ २८ ॥
हुंफडन्तोऽयमाख्यातो यममन्त्रो वरानने |
अनेन दक्षिणे देशे पात्रं मसूरपूरितम् ॥ २९ ॥
१ ‘वसुन्दरः’ ख. पाठः |
२ ‘ॐ हं हुं हुं हः पूर्वे |
ॐ हं हुं हों आग्नेये |
ॐ ह्रीं ह्रीं भ्रीं दक्षिणे |
ॐ लूं लूं लूं भगनग नैर्ऋते |
ॐ व्रं व्रूं सं सः पश्चिमे’ ख. पाठः [स्वरचिह्नान्यस्पष्टानि] |
३ ‘ॐ भ्रां भैरव उत्तरे |
ॐ क्रैं लूं फट् ईशाने’ ख. पाठः [बीजाक्षराण्यस्पष्टानि] |
४ ‘ॐ खां सं सः अधः’ ख. पाठः |
५ ‘दिश्यान्तः’ ख. ‘देशस्थः’ ग. पाठः |
६ ‘ह्रं ह्रं ह्रीं भ्रीं प्रिये’ ख. पाठः [बीजाक्षराण्यस्पष्टानि] |
स्थापयित्वा नमस्कृत्य निरृत्याशां ततो व्रजेत् |
बलिं चणकपात्रस्थं दद्यात् साधकसत्तमः ॥ ३० ॥
ॐ फ्रें फ्रें समुच्चार्य ततो फ्रें फ्रें तथैव च |
श्रं श्रं हौं ततो ब्रूयात् ततो ह्रौं ह्रौं समुच्चरेत् ॥ ३१ ॥
रक्षोनाथपदं ब्रूयाद् गृह्ण हुं फट्-समन्वितः |
अनेन मनुना दद्याद्रक्षोनाथबलिं बुधः ॥ ३२ ॥
ततः पश्चिमदेशस्थो भूत्वा देशिकसत्तमः |
जलनाथाय सुबलिं दद्यात् स्वार्थसिद्धये ॥ ३३ ॥
वं वीं वूं समुच्चार्य ततो वरुणमुच्चरेत् |
बलिमेनं मया दत्तं गृहाण परमेश्वर ॥ ३४ ॥
अनेन मन्त्रवर्येण वरुणायौदनस्य च |
बलिं दद्यान्महाभागः स्वार्थसिद्धय आदरात् ॥ ३५ ॥
वायुदेशं समासाद्य ततो वायोर्बलिं हरेत् |
पायसं पात्रमारोप्य परमादरसंयुतः ॥ ३६ ॥
प्रां प्रीं प्रूं समुच्चार्य प्रें प्रैं प्रौं तथैव च |
हुंफडन्तो मनुरयं वायोः सिद्धिप्रदायकः ॥ ३७ ॥
अनेन मनुना प्राज्ञो वायवे बलिमाहरेत् |
तत उत्तरदेशे तु गत्वा साधकसत्तमः ॥ ३८ ॥
अपूपपात्रमाधाय कुबेरबलिमाहरेत् |
ॐ क्रीं क्रूं समुच्चार्य ततः क्रां क्रां समुच्चरेत् ॥ ३९ ॥
हुंफडन्तेन मनुना बलिं दद्याद्विचक्षणः |
ऐशानीं दिशमाश्रित्य साधकप्रवरस्ततः ॥ ४० ॥
ईशानाय बलिं दद्यात् सर्वकामार्थसिद्धये |
ॐ श्रीं श्रूं समुच्चार्य श्रीं श्रीं श्रां श्रामथोच्चरेत् ॥ ४१ ॥
हुंफडन्तः समाख्यातो मन्त्रोऽयं लोकदुर्लभः |
अनेन मनुना दद्याच्छष्कुलीः पात्रसंस्थिताः ॥ ४२ ॥
बल्यर्थं सर्वकामार्थसिद्धये साधकोत्तमः |
एवमष्ट बलीन् दत्त्वा सर्वकामार्थसिद्धये ॥ ४३ ॥
स्तम्भाधोभागमाश्रित्य कार्यमग्रिममाचरेत् |
पुष्पाक्षतान् समाधाय ॐ हं हीं हुं हः उच्चरेत् ॥ ४४ ॥
स्तम्भमन्त्रोऽयमाख्यातः सर्वकामार्थसिद्धिदः |
अनेन मनुना प्रज्ञः स्तम्भं संपूज्य निर्भयः ॥ ४५ ॥
ततः पञ्चमन्त्रमयं कवचं कार्यसिद्धये |
यस्य प्रसादमासाद्य साधको निर्भयो भवेत् ॥ ४६ ॥
हं हीं हुं हः समुच्चार्य क्षां क्षीं क्षं क्षः समुच्चरेत् |
हुं हुं हुं समुच्चार्य हुं हुं हुं फडथोच्चरेत् ॥ ४७ ॥
सर्वतो रक्षरक्षेति रक्षरक्षेति भैरव |
ततो नाथपदं (द्वयं) प्रोच्य फडन्तोऽयं महामनुः ॥ ४८ ॥
सर्वरक्षाकरः प्रोक्तः साधकाभीष्टदायकः |
एवं विधाय मतिमांस्तनौ रक्षां विशालधीः ॥ ४९ ॥
वीरशान्तिमथो कुर्यात् सर्वकामार्थसिद्धये |
यथा सिध्यन्ति कार्याणि साधकानां महेश्वरि ॥ ५० ॥
यावत् कुर्यान्न वीराणां शान्तिं साधकसत्तमः |
तावन्न जायते सिद्धिः साधकस्य कथञ्चन ॥ ५१ ॥
श्मशानदेशे ये वीराः शिरसाधाय शासनम् |
मनःस्थितान् निकृन्तन्ति साधकानां मनोरथान् ॥ ५२ ॥
अपूजिताः पूजितास्ते सर्वकामफलप्रदाः |
वीरशान्तिमथो वक्ष्ये साधकानां हिताय वै ॥ ५३ ॥
यस्याः प्रसादमासाद्य साधकः सुखमेधते |
पद्ममष्टदलं कृत्वा तद्बाह्ये षोडशच्छदम् ॥ ५४ ॥
१ ‘ॐ हं फ्रें फ्रें’ ख. पाठः |
२ ‘हुं हुं’ ‘फ्रूं फ्रूं’ इति पाठः |
३ ‘वां वीं वूं’ ख. पाठः |
४ ‘ॐ वां वीं वूं’ |
५ ‘वां वीं व्रौं’ |
६ ‘श्रीप्रिये’ ख. पाठः |
७ (महाकवचमन्त्रेण कुर्याद्देहस्य रक्षणम् |
ॐ हां हीं हुं ततो हश्च क्षां क्षीं क्षं क्षः समुच्चरेत् |
वां वीं वं वः तथा भ्रां भ्रीं भ्रं भ्रः स्वाहा ततो वदेत् |
सः सः श्रां श्रीं ततो भ्रं भ्रः त्रिधा चैक्षः त्रिधा त्रिधा |
[मध्यबीजपाठोऽस्पष्टः] हृम्सकं समुच्चार्य फडन्तं स्वयंतो वदेत् [पाठोऽस्पष्टः] |
रक्षरक्षपदं प्रोच्य रक्षरक्षेति भैरव |
नाथनाथफडन्तोऽयमेकपञ्चाशदक्षरः ॥) (मेरु त०) |
८ ‘कार्यस्य’ ख. पाठः |
तद्बाह्येऽष्टदलं वापि भूपुरं च ततो लिखेत् |
एवं मण्डलमालिख्य साधको निर्भयः स्थितः ॥ ५५ ॥
मूलमन्त्रेण नैवेद्यं भैरवाय समर्पयेत् |
आद्यपद्मस्य मध्ये तु तत्रैवाष्ट भैरवान् ॥ ५६ ॥
षोडशारे महापद्मे ततः साधकसत्तमः |
संपूज्य प्रयतो दद्यान्नैवेद्यं पायसस्य च ॥ ५७ ॥
मित्राणि षोडश प्राज्ञो भैरवस्य महात्मनः |
कुलीशं सुकुलीशं च जामित्रं रामठं निभम् ॥ ५८ ॥
प्रचण्डं चण्डकेशं च चण्डात्मानं च चामरम् |
चारित्रं च चमत्कारं चञ्चलं चारुभूषणम् ॥ ५९ ॥
चामीकरं चारुवहं कितवं चेति षोडश |
तदन्तनामभिः पूज्याः षोडशानन्दपूरिताः ॥ ६० ॥
ततोऽष्टपत्रे संपूज्या ब्राह्म्याद्या मातृकास्ततः |
स्वस्वदिक्षु महेन्द्रादीन् पूजयेत् साधकोत्तमः ॥ ६१ ॥
ततोऽक्षतान् समादाय विकिरंश्चक्रमण्डले |
वीरशान्तिं पठेत् सम्यक् साधकः प्रीतमानसः ॥ ६२ ॥
चण्डप्रचण्डोर्ध्वकेशभीषणाभीषणाभिधः |
व्योमकेशो व्योमवहो व्योमव्यापक इत्यपि ॥ ६३ ॥
(एतान् वीरान् समाहूयेहायाहीति समुच्चरेत् |
मण्डले साधकश्रेष्ठो नैवेद्यादिभिरर्चयेत् ॥ ६४ ॥
गन्धपुष्पादिभिरेतान् पृथक् संपूज्य साधकः |
एवमर्चां समाधाय साधको निर्भयः स्थितः ॥ ६५ ॥
पूर्वप्रोक्तान् सुधीः कृत्वा न्यासानत्यन्तसिद्धिदान् |
) पश्चिमाभिमुखो भूत्वा मालामादाय पाणिना ॥ ६६ ॥
उच्चैस्तरां जपं कुर्यादागताय महात्मने |
भैरवाय समीपे तु वामहस्तेन पायसम् ॥ ६७ ॥
संभोजयञ्जपं कुर्यान्निर्भयः प्रीतमानसः |
ततो देवो यदा ब्रूयाद्वरं वरय वाञ्छितम् ॥ ६८ ॥
प्रणम्य दण्डवद्भूमौ वाञ्छितं वरमुच्चरेत् |
गृहे चागत्य प्रयतोऽप्युत्सवं च समाचरेत् ॥ ६९ ॥
अनेन मनुना देवि सिद्धेन जगतीतले |
असाध्यं नास्ति लोकेषु सत्यं सत्यं मयोदितम् ॥ ७० ॥
इति ॥ अथास्य प्रयोगो लिख्यते—तत्र साधकेन्द्रः कृतनित्यक्रियः पालाशपत्रकृतपुटकेषु स्विन्नान् माषान् मुद्गान् मसूरांश्चणकानोदनं पायसमपूपान् शष्कुलीश्च पृथक् २ कृत्वा, कन्यया कर्तितं कार्पाससूत्रं कुङ्कुमरञ्जितं क्षीरवृक्षभवानष्टौ कीलकान् स्तम्भार्थमेकं तेभ्यः स्थूलमिति नव कीलांश्च गृहीत्वोत्तरसाधकसहितः श्मशाननिकटे गत्वा, पादक्षालनानन्तरमाचम्य स्वेष्टदेवं स्मृत्वा कृताञ्जलिः “अत्र श्मशाने याः काश्चि”दिति प्रमाणोक्तं (श्लोकमन्त्रं पठित्वा, पूर्वे मां शङ्करः पातु-जगत्प्रिय इत्यन्तं प्रमाणोक्तं) श्लोकैकादशकं पठित्वा, पुनः पूर्वे ॐ हं हीं हैं हैंः० |
आग्नेये हां हुं हों० |
दक्षिणे ॐ हां भ्रीं० |
नैर्ऋते लूं लूं लूं भगनग० |
पश्चिमे व्रं व्रं सं सः० |
वायव्ये घ्रां घ्रं० |
उत्तरे भ्रां भैरव० |
ईशाने व्रं व्रूं लूं फट्० |
ऊर्ध्वे ग्लौं षूं० |
अधः खां सं सः० |
[अत्र बीजाक्षराणां स्वरचिह्नानि कतिपयान्यस्पष्टानि] इति स्वात्मानं परितो दशदिक्षु प्रमाणोक्तमन्त्रैरात्मरक्षां कृत्वा, पूर्वाद्यष्टदिक्षु मध्यश्मशाने च कीलकाष्टकं स्तम्भं च निखाय “भां भैरव भैरव भयंकर हर मां रक्ष २ हुं फट् स्वाहा” इति प्रार्थयित्वा, सिद्धमाषभरितं पुटकमादाय सोदकपात्रहस्तो निर्भयः पूर्वकीलकसमीपं गत्वा शुद्धे समे भूतले (ॐ लं इन्द्र साङ्ग सपरिवार इहागच्छागच्छ इत्यावाह्यैरावतारूढं वज्रहस्तं पीतवर्णं सहस्राक्षं सुरगणपरिवृतं ध्यात्वा लं इन्द्रायैतदासनं नमः इति पुष्पादिकमासनं दत्त्वा, लं इन्द्राय एष गन्धो नमः, एवं इमानि पुष्पाणि वौषट्, एष धूपो नमः, दीपो नमः इति दीपान्तैरुपचारैः संपूज्य, तत्पुरतश्चतुरस्रमण्डलं) गन्धजलेन कृत्वा,
१ ‘वकितं’ ख. पाठः |
२ ‘मातृसत्तमाः’ ख. पाठः |
तत्र माषपुटकं निधाय दक्षहस्ते जलं गृहीत्वा वामहस्तेन तत्पात्रं स्पृशन् ‘ॐ ह्रीं ह्रीं ह्रीं भो २ इन्द्र सुरनायक मे शीघ्रं प्रसन्नो भव सिद्धिं देहि इमं माषबलिं गृह्ण २ हुंफट्’ इति मन्त्रेण तस्मिन् पात्रे जलं सिञ्चन् बलिमुत्सृज्य प्रणम्य, आग्नेयकीलकसमीपे गत्वा, तत्र प्राग्वन्मण्डलं कृत्वा, तत्र रं अग्ने इहागच्छ २ इत्यावाह्य, मेषारूढं शक्तिहस्तं त्रिनेत्रं तेजोनिधिं रक्तं ध्यात्वा, रं बीजेन प्राग्वद् दीपान्तैरुपचारैः संपूज्य, तथैव मुद्गभरितं पात्रं तदग्रे प्राग्वन्निधाय तथैव जलमादाय, रं रां रं रूं रीं रीं [बीजपाठोऽस्पष्टः] भो २ अग्ने तेजोनायक मे शीघ्रं प्रसन्नो भव सिद्धिं देहि इमं मुद्गबलिं गृह्ण २ हुंफडिति प्राग्वद्बलिं दत्त्वा प्रणम्य, दक्षिणकीलकसमीपे गत्वा प्राग्वत् यमिति यमबीजेन यममावाह्य, तत्र यमं महिषारूढं दण्डहस्तं कृष्णवर्णं प्रेतगणपरिवृतं ध्यात्वा संपूज्य, तदग्रे प्राग्वन्मसूरपात्रं निधाय प्राग्वज्जलमादाय, ॐ प्रां प्रीं प्रूं भ्रां भ्रीं [बीजपाठोऽस्पष्टः] भो २ यम प्रेताधिप मे शीघ्रं प्रसन्नो भव इमं बलिं गृह्ण २ हुंफडिति प्राग्वद्बलिं दत्त्वा प्रणम्य, निरृतिदिग्गतकीलकसमीपे गत्वा तत्र प्राग्वत् क्षं बीजेन निरृतिमावाह्य तं प्रेतारूढं धूम्रवर्णं खड्गहस्तं रक्षोभिः परिवृतं ध्यात्वा क्षं बीजेन तं प्राग्वत्संपूज्य, तदग्रे प्राग्वच्चणकपूरितं बलिपात्रं निधाय प्राग्वज्जलमादाय, ॐ फ्रें २ हुं २ श्रं २ हौं २ ह्रौं २ भोभो रक्षोनाथ मे शीघ्रमित्यादि इमं चणकबलिं गृह्ण २ हुंफडिति प्राग्वद्बलिं दत्त्वा प्रणम्य, पश्चिमदिग्गतकीलकसमीपे गत्वा वमिति वरुणबीजेन वरुणमावाह्य, मकरवाहनं श्वेतवर्णं पाशहस्तं यादोगणवन्दितं ध्यात्वा वं बीजेन प्राग्वत्संपूज्य, तदग्रे ओदनपूरितपात्रं प्राग्वन्निधाय जलमादाय, वां वीं वूं व्रूं भोभो वरुण जलनाथ मे शीघ्रमित्यादि इममोदनबलिं गृह्ण २ हुंफडिति प्राग्वद्बलिमुत्सृज्य प्रणम्य, वायुकोणगतकीलकसमीपे गत्वा तत्र प्राग्वन्मण्डलं कृत्वा, तत्र यं बीजेन वायुमावाह्य मृगवाहनं कृष्णवर्णमङ्कुशहस्तं सपरिवारं प्राणादिवायुगणवेष्टितं ध्यात्वा यं बीजेन प्राग्वत्संपूज्य, तदग्रे पायसभरितं बलिपात्रं निधाय प्राग्वज्जलमादाय, प्रां प्रीं प्रूं प्रें प्रैं प्रौं भोभो वायो भुवःपते मे शीघ्रमित्यादि इमं पायसबलिं गृह्ण २ हुंफडिति मन्त्रेण प्राग्वद्बलिं दत्त्वा प्रणम्य, उत्तरदिग्गतकीलकसमीपं गत्वा, तत्र प्राग्वत् कुमिति कुबेरबीजेन कुबेरमावाह्य तं नरवाहनं गदाहस्तं शुक्लवर्णं यक्षगणवेष्टितं ध्यात्वा कुं बीजेन प्राग्वत्संपूज्य, तदग्रे अपूपपूरितं पात्रं निधाय प्राग्वज्जलमादाय, ॐ क्रीं क्रूं क्रं क्रां क्रां भोभो यक्षनाथ मे शीघ्रमित्यादि इममपूपबलिं गृह्ण २ हुंफडिति मन्त्रेण बलिं दत्त्वा प्रणम्य, ईशानदिग्गतकीलकसमीपं गत्वा प्राग्वत् हं बीजेन ईशानमावाह्य वृषभारूढं स्वच्छवर्णं शूलहस्तं विद्यागणवेष्टितमीशानं ध्यात्वा हं बीजेन प्राग्वदासनादिदीपान्तैरुपचारैः संपूज्य, तदग्रे शष्कुलीपूरितं बलिपात्रं निधाय जलमादाय, ॐ श्रां श्रूं श्रीं श्रीं श्रीं श्रां [बीजपाठोऽस्पष्टः] भो २ ईशान विद्याधिपते मे शीघ्रमित्यादि इमं शष्कुलीबलिं गृह्ण २ हुं फडिति मन्त्रेण बलिं प्राग्वद् दत्त्वा प्रणम्य, मध्यस्तम्भसमीपं गत्वा पुष्पाक्षतानादाय ॐ हां हीं हुं हः स्तम्भाय नमः इति स्तम्भं संपूज्य, निर्भयः सन् “ॐ हां हीं हुं हः क्षां क्षीं क्षं क्षः खां खीं खं खः घ्रां घ्रीं घ्रं घ्रः भ्रां भ्रीं भ्रं भ्रः प्रेंप्रें २ प्रांप्रां २ हौंहौं २ क्लौंक्लौं २ भ्रोंभ्रों जोंजोंजोंजों हुंहुंहुंहुंहुंहुं फट् सर्वतो रक्ष रक्ष रक्ष २ भैरव नाथ नाथ फट्” [मध्यबीजपाठोऽस्पष्टः] इति स्वरक्षां कृत्वा, स्तम्भसमीपे स्वासने पूजिते पूर्वाभिमुख उपविश्य, स्वपुरतः सुसमे भूतलेऽष्टदलपद्मं कृत्वा, तद्बहिः षोडशदलं तद्बहिः पुनरष्टदलं तद्बहिश्चतुर्द्वारयुक्तं चतुरस्रत्रयं कृत्वा, तन्मध्ये देवमावाह्य प्राग्वत् सर्वोपचारैराराध्याङ्गानि संपूज्याष्टदलेषु प्राग्वदसिताङ्गादिभैरवनाथ फट् इति अष्टभैरवानभ्यर्च्य, तद्बहिः षोडशदलेषु—ॐ कुलीशाय नमः |
सुकुलीशाय० |
जामित्राय० |
रामठाय० |
निभाय० |
प्रचण्डाय० |
चण्डकेशाय० |
चण्डात्मने० |
चामराय० |
चारित्राय० |
चमत्काराय० |
चञ्चलाय० |
चारुभूषणाय० |
चामीकराय० |
चारुवहाय० |
कितवाय नमः |
इति संपूज्य,
१ ‘मुञ्चन्’ ख. पाठः |
२ ‘वां वीं व्रौं’ |
३ ‘श्रीं श्रीं’ ख. पाठः |
तद्बहिरष्टदले प्राग्वद् ब्राह्म्याद्यष्टमातॄः (बहिश्चतुरस्रे प्राग्वल्लोकेशांस्तदस्त्राणि च) संपूज्य, धूपदीपौ समर्प्य पद्ममध्ये श्रीभैरवाय नमः |
अन्यदलेषु पूजितदेवताभ्यः पृथक् पृथक् पात्रेषु पायसं नैवेद्यं विधिवत् समर्प्याक्षतान् हस्ताभ्यामादाय पूजामण्डले विकिरन्, ॐ चं चण्ड आयाहि २, एवं प्रचण्ड० ऊर्ध्वकेश० भीषण० अभीषण० व्योमकेश० व्योमवह० व्योमव्यापकायाहीति आहूय, पृथक् पृथक् गन्धादिभिरुपचारैः संपूज्य, पायसैः पृथक् नैवेद्यं समर्प्य, निर्भयः सन् पश्चिमाभिमुखः प्राणायामऋष्यादिन्यासपूर्वकं पूर्वोक्तानखिलान् न्यासान् कृत्वा, प्राग्वत् मालां संपूज्यादाय मूलमन्त्रस्य स्पष्टाक्षरपदोच्चारणपूर्वकमुच्चैस्तरां जपन्, वामहस्तेन पायसपात्रमादायागतं देवं भोजयन् प्रसन्नचित्तो जपं कुर्यात् |
ततस्तृप्तो देवो यदा वरं वरय इति ब्रूयात् तदा दण्डवद्भूमौ प्रणम्य निजेप्सितं वरं गृहीत्वा स्वगृहं गत्वा महोत्सवं कुर्यादिति वीरसाधनविधिः ॥
एवं सिद्धमनुर्मन्त्री नित्यनैमित्तिके रतः |
विघ्नं दुर्गां समभ्यर्च्य बलिं दत्त्वा विधानतः ॥ ७१ ॥
काम्यानि साधयेन्मन्त्री यथोक्तां सिद्धिमाप्नुयात् |
अन्नं शालिसमुद्भूतं मांसं पक्वं सशर्करम् ॥ ७२ ॥
लाजाचूर्णगुडापूपमाक्षिकेक्षुरसान्वितम् |
घृतप्लुतं सर्वमेव एकीकृत्य महेश्वरि ॥ ७३ ॥
कृत्वा ग्रासं समाराध्य बटुकेशं महेश्वरि |
प्रागुक्तेन विधानेन रक्तचन्दनसंयुतैः ॥ ७४ ॥
रक्तपुष्पाक्षतैर्देवि धूपदीपैर्मनोहरैः |
तदग्रे मण्डलं कृत्वा चतुरस्रं सुरेश्वरि ॥ ७५ ॥
त्रिकोणगर्भितं तत्र पात्रे हेममये शुभे |
राजते वाथ कांस्ये वा निधाय कवलं शुभम् ॥ ७६ ॥
अर्चयित्वाथ तत्पिण्डं गन्धाद्यैर्मूलमन्त्रितैः |
बलिद्रव्याय इत्युक्त्वा नम इत्यर्चयेत् तत् ॥ ७७ ॥
ततो जलं समादाय चुलुकेन महेश्वरि |
मूलमन्त्रं समुच्चार्य संबोध्य बटुकं प्रिये ॥ ७८ ॥
इमं बलिं गृह्णयुग्मं स्वाहान्तं समुदीर्य च |
जलं समर्पयेत्तत्र चिन्तयेद्बटुकं प्रिये ॥ ७९ ॥
स्वहस्ते बलिमादाय भुञ्जानं वरदं प्रभुम् |
राजसोऽयं बलिर्देवि कथितः सर्वसिद्धिदः ॥ ८० ॥
सात्त्विको राजसश्चेति बलिः स्याद् द्विविधः प्रिये |
राजसः कथितो देवि सात्त्विकं शृणु वल्लभे ॥ ८१ ॥
पूर्वोक्तैः सकलैर्द्रव्यैर्मांसहीनैर्महेश्वरि |
शुद्धदुग्धसमायुक्तैः पायसेन समन्वितैः ॥ ८२ ॥
मधुरत्रयसंयुक्तैः प्राग्वद् दद्याद्विचक्षणः |
ब्राह्मणो नियतः शुद्धः सात्त्विकं बलिमाहरेत् ॥ ८३ ॥
सात्त्विकं ध्यानमाख्यातं प्रागेव तव सुव्रते |
इदानीं राजसं ध्यानं शृणु वक्ष्ये महेश्वरि ॥ ८४ ॥
उद्यत्सूर्यसहस्राभं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम् |
रक्ताङ्गरागमारक्तमाल्याम्बरविभूषितम् ॥ ८५ ॥
स्मेराननं नीलकण्ठं नानाभरणभूषितम् |
दक्षिणोर्ध्वकरे शूलं तदधो वरमद्रिजे ॥ ८६ ॥
वामोर्ध्वहस्ते देवेशि कपालं तदधोऽभयम् |
दधानं संस्मरेद्देवं स्मर्तॄणामभयप्रदम् ॥ ८७ ॥
काम्यकर्मसु देवेशि ध्यायेदेवं प्रभुं सदा |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ रुद्रयामले तु—“दक्षे त्रिशूलमभयं कपालं वामके वरम्” इत्युक्तम् |
यथारुचि ध्येयः |
क्रूरकर्मसु देवेशि तामसं ध्यानमुच्यते |
अञ्जनाचलसङ्काशं मुण्डमालाविभूषितम् ॥ ८८ ॥
चन्द्रखण्डलसत्पिङ्गकेशभारं दिगम्बरम् |
त्रिनेत्रं दक्षिणैर्हस्तैर्डमरुं च सृणिं तथा ॥ ८९ ॥
खड्गशूले च देवेशि दधानमपरैः करैः |
अभयं नागपाशं च घण्टां च नृकपालकम् ॥ ९० ॥
ऊर्ध्वादिक्रमतो देवि भीमदंष्ट्रं भयानकम् |
सर्वाभरणसंदीप्तं मणिनूपुरमण्डितम् ॥ ९१ ॥
किङ्किणीजालसहितं ध्यायेद् बटुकभैरवम् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति |
रुद्रयामले तु—“दक्षिणे चाभयं वामे वरं” इति तत्रैव विशेषः |
अन्यत् तुल्यम् |
सात्त्विकं ध्यानमाख्यातमपमृत्युनिवारणम् |
आयुरारोग्यजननमपवर्गफलप्रदम् ॥ ९२ ॥
राजसं धर्मकामार्थसिद्धिदं तामसं प्रिये |
शत्रुक्षयकरं भूतकृत्यापस्माररोगहृत् ॥ ९३ ॥
एवं ध्यानं समाख्यातं साधकाभीष्टसिद्धिदम् |
काम्यकर्मारम्भदिने तत्समाप्तिदिने ततः ॥ ९४ ॥
बलिर्देयो महादेवि तत्तत्कर्मफलाप्तये |
जितेन्द्रियः प्रजुहुयादाज्येनेष्टफलं भवेत् ॥ ९५ ॥
इक्षुखण्डैर्हुनेद् देवि वशयेदखिलं जगत् |
कैरवैः कुमुदैर्होमात् पुत्रलाभो भवेद्ध्रुवम् ॥ ९६ ॥
तिलाज्यतण्डुलैर्हुत्वा धनं धान्यं लभेद् बहु |
पुष्पैः श्रीतरुसंभूतैर्हुत्वा प्राप्नोति तां श्रियम् ॥ ९७ ॥
त्रिस्वादुयुतलवणैर्होमः स्त्रीजनवश्यकृत् |
होमो वेतससंभूतसमिद्भिर्वृष्टिदायकः ॥ ९८ ॥
अन्नहोमाद्धान्यधनसंपत्तिर्जायतेऽचिरात् |
दिनत्रयं च मधुना होमात् संवशयेज्जगत् ॥ ९९ ॥
रोगोक्तौषधहोमेन रोगा नश्यन्ति तत्क्षणात् |
कृत्यापस्मारभूतादिग्रहे व्याघ्राजिने शिवे ॥ १०० ॥
उपविश्य तिलैर्देवि जुहुयादयुतं शुचिः |
कृत्यादयः पलायन्ते नेक्षन्ते तां दिशं भयात् ॥ १०१ ॥
कृष्णाष्टमीं समारभ्य यावत् स्यात् तच्चतुर्दशी |
तिलैस्तण्डुलसंमिश्रैर्मधुरत्रयलोलितैः ॥ १०२ ॥
त्रिसहस्रं प्रतिदिनं जुहुयात् संस्कृतेऽनले |
बटुकेश्वरमभ्यर्च्य भक्ष्यभोज्यफलान्वितम् ॥ १०३ ॥
नित्यं निवेद्य नैवेद्यं मध्यरात्रे बलिं हरेत् |
त्रिसहस्रं प्रतिदिनं जापित्वा प्रयतो वशी ॥ १०४ ॥
समाप्तिदिवसे रात्रावजं हत्वा बलिं हरेत् |
ततः कारयिता राजा तोषयेत् साधकं धनैः ॥ १०५ ॥
प्रयोगदिवसे नित्यं भक्ष्यभोज्यैः सदक्षिणः |
विप्रान् सप्त महादेवि तोषयेद्वाञ्छिताप्तये ॥ १०६ ॥
समाप्तिदिवसे विंशत्सप्तसप्त समाहितः |
भोजयेद् वस्त्रवित्ताद्यैस्तोषयेज्जगदीश्वरि ॥ १०७ ॥
विधिनानेन सन्तुष्टो बटुकेशः प्रयच्छति |
तेजो बलं यशः पुत्रान् कीर्तिं लक्ष्मीमरोगताम् ॥ १०८ ॥
नश्यन्ति शत्रवस्तस्य वर्धन्ते मित्रबान्धवाः |
अवग्रहो न जायेत राष्ट्रे तस्य महीपतेः ॥ १०९ ॥
केवलैर्लवणैर्हुत्वा स्तम्भनं कुरुते ध्रुवम् |
(अनेनैव प्रयोगेन निगडान्मुच्यते नरः ॥ ११० ॥
पलं वचाया देवेशि चूर्णं कृत्वातिसूक्ष्मकम् |
मन्त्रयेन्मनुनानेन देवि साग्रं सहस्रकम् ॥ १११ ॥)
विभजेदूनपञ्चाशद्भागेन परमेश्वरि |
दिनशो भागमेकैकं भक्षयेद् गोघृतान्वितम् ॥ ११२ ॥
ऋतुकाले सुतं सूते मेधारोग्यबलान्वितम् |
दीर्घायुष्यं च वन्ध्यापि किं पुनः कन्यकाप्रसूः ॥ ११३ ॥
प्रयोगस्य तथाचान्ते बटुकाय बलिं हरेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति |
रुद्रयामले तु—
वन्ध्याचिकित्सां कुर्वाणो बालार्काभं समर्चयेत् |
हारिद्रार्धपलं चैकं वचाचूर्णं तु तत्समम् ॥ १ ॥
पेषयित्वा तु गोमूत्रे गोलकं घृतसंयुतम् |
पद्मपत्रे विनिःक्षिप्य स्थापयेद् देवसन्निधौ ॥ २ ॥
१ ‘तामसं’ ख. पाठः |
२ ‘या नारी सा’ ख. पाठः |
प्रणिपत्य नमस्कृत्य जपेदुच्चैः सहस्रकम् |
देवादेशप्रकारेण प्राशयेत्तन्महौषधम् ॥ ३ ॥
श्रीमन्तमायुष्मन्तं च बलवन्तं सुदर्शनम् |
विद्यावन्तं पुत्रवन्तं सद्यः पुत्रमवाप्नुयात् ॥ ४ ॥
इत्युक्तम् |
तथा कैलासकोटरप्रभेदे—
साधयेद्विधिवद्भस्म मन्त्रेणानेन सुव्रते |
उशीरं चन्दनं देवि कुष्ठं कर्पूरकुङ्कुमे ॥ १ ॥
सितार्कमूलं वाराहीं श्रीलतां परमेश्वरि |
त्वचश्च क्षीरवृक्षाणां बिल्वमूलं च शोषयेत् ॥ २ ॥
सूक्ष्मचूर्णमिदं कृत्वा गोमयेन तु मेलयेत् |
अन्तरिक्षे गृहीतेन कृत्वा पिण्डानि पार्वति ॥ ३ ॥
शोषयित्वातपेनाथ विधिवत् संस्कृतेऽनले |
मूलमन्त्रेण दग्ध्वाथ भस्म संगृह्य तत्पुनः ॥ ४ ॥
शुद्धपात्रे विनिःक्षिप्य शोधयित्वा यथाविधि |
मालतीकेतकीपुष्पैर्वासितं संस्पृशञ्छिवे ॥ ५ ॥
अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं तत्र संपूज्य भैरवम् |
भस्माधारे विनिःक्षिप्य संस्थाप्य दिनशः शिवे ॥ ६ ॥
त्रिपुण्ड्रं तेन कुर्वीत वेदोक्तविधिना द्विजः |
शूद्राद्यैर्मूलमन्त्रेण कर्तव्यं परमेश्वरि ॥ ७ ॥
मूलेन साधकैः सर्वैः कर्तव्यं भस्मधारणम् |
य एवं कुरुते नित्यं विधिवद्भस्मधारणम् ॥ ८ ॥
तस्य रोगाः प्रणश्यन्ति कृत्याद्रोहमहाग्रहाः |
रिपुचोरमृगादिभ्यो भयं तस्य न जायते ॥ ९ ॥
वर्धन्ते संपदः सर्वाः पूज्यते सकलैर्जनैः |
राजानो वशमायान्ति सामात्याः सपरिच्छदाः ॥ १० ॥
वचाचूर्णं पलार्धं च तन्मानघृतसंयुतम् |
पद्मपत्रे विनिःक्षिप्य त्रिशतं प्रजपेद्बुधः ॥ ११ ॥
प्राशयेन्नियतो भूत्वा पुनर्लक्षत्रयं जपेत् |
तस्यैवं कुर्वतः प्रज्ञा निःसीमा भवति ध्रुवम् ॥ १२ ॥
गद्यपद्यमयी वाणी श्रुतस्याप्यवधारणम् |
भवेत्तस्य महादेवि भैरवस्य प्रसादतः ॥ १३ ॥
अत्र वचाचूर्णभक्षणं तु यावद्भिर्दिनैस्त्रिलक्षजपो भवति तावतो भागान् कृत्वा प्रत्यहमेकमेकं भागं प्राशयेदिति सांप्रदायिकाः |
अस्मिन् प्रयोगे विशेषमाह रुद्रयामले—
शुक्लपक्षे द्वितीयायां शुक्रवारे समाहितः |
पूर्ववत् पूजयेद्देवं सिद्धान्नं च निवेदयेत् ॥ १ ॥
सिद्धान्नं सिद्धोदनः |
तत्तु हरिद्रागणेशप्रकरणे वक्ष्यते |
पलार्धं च वचाचूर्णं तन्मानघृतसंयुतम् |
पद्मपत्रे विनिःक्षिप्य त्रिसहस्रं जपेद्बुधः ॥ २ ॥
त्रिसहस्रजपो विशेषः |
अन्यत् सर्वं समानम् |
रुद्रयामले तु—
विवादक्षेत्रविषये चतुर्थ्यामङ्गारवारके |
पूर्ववद्देवमाराध्य नैवेद्यं चैव पूर्ववत् ॥ १ ॥
जपमानः स्वयं मन्त्रं नमस्कृत्य च बुद्धिमान् |
विवादक्षेत्रमध्ये तु देवं ध्यात्वा च तत्क्षणात् ॥ २ ॥
अभिमन्त्र्य मृदं प्राश्य सन्ध्योपास्यं स्वयं प्रभुम् |
सप्ताहे त्रिषु कालेषु तत्क्षेत्रं चैव सिद्ध्यति ॥ ३ ॥
मृत्युञ्जयविधिं वक्ष्ये यथावच्छृणु सुन्दरि |
उत्तरायणकालेषु दक्षिणायनमेव च ॥ ४ ॥
कालज्ञानमिदं ज्ञात्वा तत्त्वज्ञानी जपेत् क्रमात् |
कृष्णाष्टम्यां चतुर्थ्यां चाप्यङ्गारकदिने ततः ॥ ५ ॥
सात्त्विकं बालरूपं च द्विभुजं चिन्तयन् बुधः |
अर्चयित्वा यथान्यायं सिद्धान्नं च निवेदयेत् ॥ ६ ॥
यद्रूपं कथितं पूर्वमादिमार्चनमध्यगम् |
तुषारकणिकाभासं ध्यात्वा देवं समाहितः ॥ ७ ॥
१ ‘प्राश्य’ ख. पाठः |
२ ‘स्वतन्त्रः’ पाठः इति ज्ञेयम् |
भूचरीमुद्रया युक्तं खेचरीबहुमेलकम् |
ध्यानयोगेन मन्त्रं च मनसापि जपेद्बुधः ॥ ८ ॥
इत्येवं च जपेल्लक्षं तदा मृत्युञ्जयो भवेत् |
मृत्युभङ्गाभिकाङ्क्षी चेत् सात्त्विकं श्वेतरूपकम् ॥ ९ ॥
हृदये स्वासनं ध्यात्वा तन्मध्ये देवमासितम् |
न तस्य कालनिष्क्रान्तिमृतिमण्डलमाप्नुयात् [पाठोऽस्पष्टार्थः] ॥ १० ॥
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां भूमिपुत्रस्य वासरे |
अभ्यर्च्य विधिवद्देवं तस्याग्रे स्थापयेद्बुधः ॥ ११ ॥
रोचनां हेमजे पात्रे संपूज्य विधिनाथ ताम् |
गन्धपुष्पादिना स्पृष्ट्वा तां जपेदयुतत्रयम् ॥ १२ ॥
तद्गर्भवर्तिं प्रज्वाल्य कपिलाघृतसेचिताम् |
सौवर्णे नृकपाले वा पात्रे संगृह्य चाञ्जनम् ॥ १३ ॥
संपूज्य च पुनर्जप्त्वा तत्पात्रं मन्त्रसंग्रहम् |
ध्यात्वा देवं दृशोरेतदाचरेदञ्जनं बुधः ॥ १४ ॥
वश्या भवन्ति ते सर्वे यान्यान् पश्यति साधकः |
अथाभिषेकं कुर्वीत राज्ञो विजयकाङ्क्षिणः ॥ १५ ॥
पूर्वोक्तमण्डपे देवि वितानध्वजशोभिते |
सर्वतोभद्रमालिख्य वेदिकायां सुरेश्वरि ॥ १६ ॥
अष्टद्रोणमितैस्तस्य कर्णिकां शालिभिः शुभैः |
आपूर्य तण्डुलैश्चापि चतुर्द्रोणमितैः प्रिये ॥ १७ ॥
शालीनामुपरि न्यस्य कूर्चवित्तसमन्वितम् |
कुम्भं हेमादिरचितं नवरत्नसमन्वितम् ॥ १८ ॥
संस्थाप्य विधिवद्देवि शुद्धैस्तोयैश्च पूरयेत् |
तस्मिन् क्षीरद्रुमोत्थानि पल्लवानि विनिःक्षिपेत् ॥ १९ ॥
कर्पूरं चन्दनं देवि कक्कोलमगरुं पुनः |
उशीरं कुङ्कुमं बिल्वं दूर्वां लक्ष्मीं सहामपि ॥ २० ॥
चम्पकं मल्लिकां जातिमुत्पलं दाडिमं तथा |
गोमेदं च विनिःक्षिप्य पट्टवस्त्रद्वयेन च ॥ २१ ॥
संवेष्ट्य तस्मिन्नावाह्य वटुकं देवि पूजयेत् |
राजसं ध्यानरूपं तं ध्यात्वा सर्वोपचारकैः ॥ २२ ॥
प्रथमाष्टदलस्थेषु कुम्भेष्वष्टसु पार्वति |
भैरवानसिताङ्गादीन् संपूज्य तदनन्तरम् ॥ २३ ॥
त्रयोदशसु कुम्भेषु बाह्यस्थेषु महेश्वरि |
त्रयोदश गणान् पश्चात्तद्बाह्ये दशसु क्रमात् ॥ २४ ॥
लोकेशबटुकान् देवि कुम्भेषु परिपूजयेत् |
चतुरस्रत्रयस्थेषु त्र्यष्टाष्टसु पार्वति ॥ २५ ॥
कुम्भेषु देवि प्रागुक्तान् श्रीकण्ठादीन् यजेत् क्रमात् |
प्रागुक्तक्रमयोगेन गन्धाद्यैः सुमनोहरैः ॥ २६ ॥
अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं घटान् स्पृष्ट्वा सुरेश्वरि |
पृथक् सहस्रं जुहुयात् पायसैः सर्पिषा तिलैः ॥ २७ ॥
स्पृशन् कुम्भान् प्रतिदिनं रात्रौ तस्मै बलिं हरेत् |
राजसोक्तविधानेन मांसत्रयसमन्वितम् ॥ २८ ॥
मेषकुक्कुटमीनानां मांसत्रयमुदाहृतम् |
सुदिने शुभलग्ने च स्वस्तिवाचनपूर्वकम् ॥ २९ ॥
वेदवेदाङ्गविद्भिश्च विप्रैर्मङ्गलवादिभिः |
नदत्सु पञ्चवाद्येषु नमस्कृत्य च भैरवम् ॥ ३० ॥
भूपालं चाथवा विप्रं शुद्धदेहं जितेन्द्रियम् |
आस्तिकं सत्यसन्धं च अभिषिञ्चेत् प्रसन्नधीः ॥ ३१ ॥
अभिषेकारमसकृद् भूयसीं दक्षिणां प्रिये |
दद्यात् प्रसीदति यथा साधकस्तावदर्पयेत् ॥ ३२ ॥
अभिषिक्तो नरपतिः शतक्रतुरिवापरः |
शत्रूञ्जयति सङ्ग्रामे बलाढ्यान् स्तूयते जनैः ॥ ३३ ॥
अभिषिक्तस्तु देवेशि प्रतिमासं महीश्वरः |
षण्मासावधि शास्त्येव चतुःसागरमेखलाम् ॥ ३४ ॥
उर्वीं युद्धेषु महती शक्तिः स्यात् पूर्वतोऽधिका |
शत्रुसैन्यविनाशाय राजा दद्याद्बलिं प्रिये ॥ ३५ ॥
१ ‘आराध्य’ ख. पाठः |
२ ‘वारिसंयुक्तं’ ख. पाठः |
पूर्वोक्तं राजसं देवि बलिं निष्पाद्य मन्त्रवित् |
संपूज्य पूर्ववद्देवं मध्यरात्रे महेश्वरि ॥ ३६ ॥
अन्यूनाङ्गमजं देवि सर्वलक्षणसंयुतम् |
आनीय मूलमन्त्रेण स्नपयित्वा शुभैर्जलैः ॥ ३७ ॥
गन्धमाल्यैरलंकृत्य देवस्याग्रे निधाप्य तम् |
मूलमन्त्रेण संप्रोक्ष्य संरक्ष्यास्त्रेण तं प्रिये ॥ ३८ ॥
कवचेनावगुण्ठ्याथ मुद्रया धेनुसंज्ञया |
अमृतीकृत्य सर्वान्ते देवतारूपिणे बलि- ॥ ३९ ॥
रूपाय पशवे उक्त्वा नम इत्यर्चयेत्त्रिधा |
गन्धाद्यैस्तं ततो देवि कर्णे तस्य तु दक्षिणे ॥ ४० ॥
पशुपाशाय इत्युक्त्वा विद्महे तदनन्तरम् |
विप्रकरणाय देवेशि धीमहीति ततः परम् ॥ ४१ ॥
तन्नो जीवः समुच्चार्य वदेद्देवि प्रचोदयात् |
इत्येतां पशुगायत्रीं त्रिर्जपित्वा महेश्वरि ॥ ४२ ॥
निधाय पुरतः खड्गं ॐ ह्रीं कालीति च द्विधा |
वज्रेश्वरि च लोहान्ते दण्डाय नम इत्यथ ॥ ४३ ॥
खड्गं त्रिः पूजयेद्देवि पृष्ठे तस्य ततोऽर्चयेत् |
वागीश्वरीं च ब्रह्माणं लक्ष्मीनारायणौ ततः ॥ ४४ ॥
मध्येऽग्रदेशे देवेशि उमामहेश्वरौ यजेत् |
इत्यर्चितं समादाय खड्गं हस्ते महेश्वरि ॥ ४५ ॥
ततस्तं मन्त्रयेन्मन्त्री मन्त्रेणानेन सुव्रते |
खड्गायासुरनाशाय देवकार्यार्थतत्पर ॥ ४६ ॥
पशुश्छेद्यस्त्वया शीघ्रं खड्गनाथ नमोऽस्तु ते |
तत उच्चार्य विधिवत्तिथ्युल्लेखावसानकम् ॥ ४७ ॥
गोत्रं नाम च संकीर्त्य कामनां समुदीर्य च |
श्रीभैरव इमं छागबलिं तुभ्यमहं वदेत् ॥ ४८ ॥
प्रददे तु समुच्चार्य कुशपुष्पाक्षतान्वितम् |
जलं पशोस्तु निक्षिप्य शिरसि श्रीशिवे नमः ॥ ४९ ॥
यज्ञाय पशवः सृष्टा यज्ञार्थं पशुघातनम् |
अतस्त्वां घातयिष्यामि तस्माद्यज्ञे वधोऽवधः ॥ ५० ॥
इति संबोधयेत्तस्य शिरः स्पृष्ट्वाथ तं पशुम् |
अस्त्रमन्त्रं समुच्चार्य छिन्धियुग्मं ततो वदेत् ॥ ५१ ॥
स्वाहेत्युच्चार्य तं खड्गं तस्य स्कन्धे नियोज्य च |
स्वात्मानं भैरवं ध्यायन्नित्येकेन महेश्वरि ॥ ५२ ॥
प्रहारेण समुच्छेद्य बलिमन्त्रमिमं पठेत् |
शत्रुपक्षस्य रुधिरं पिशितं च दिने दिने ॥ ५३ ॥
भक्षय स्वगणैः सार्धं सारमेयसमन्वितः |
शत्रुनामादिरेमन्त्रं विदध्यान्मनुवित्तमः ॥ ५४ ॥
सैन्यं शत्रोर्बलित्वेन कल्पयित्वा महेश्वरि |
पशुना सह तत्सैन्यं सम्यक् तस्मै निवेदयेत् ॥ ५५ ॥
अनेन बलिदानेन सन्तुष्टो भैरवः स्वयम् |
शत्रुसैन्यं विभज्याथ स्वगणेभ्यः प्रयच्छति ॥ ५६ ॥
क्रुद्धः सन्नाशयेच्छीघ्रं नात्र कार्या विचारणा |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ अथ गजाश्वादिरक्षाप्रयोगः |
तत्र सारसंग्रहे—
गजानां चतुरङ्गाणां विशेषाच्छान्तये ततः |
तच्छालासु पुरा प्राङ्गे कुण्डं कृत्वा यथाविधि ॥ १ ॥
जुहुयात् पायसाद्यैश्च तिलैः सूर्ययुतयुक्तवत् [पाठोऽस्पष्टार्थः] |
तदा विप्रान् भक्ष्यभोज्यैस्तोषयेच्च सदक्षिणैः ॥ २ ॥
पूर्वोक्तेन प्रकारेण कलशं स्थापयेत्ततः |
तत्र गन्धादिभिः सम्यग् बटुकेशं समर्चयेत् ॥ ३ ॥
अभिषिञ्चेज्जलैस्तैस्तान् गजानश्वांश्च मन्त्रवित् |
वर्धन्ते प्रत्यहं चैते गजाश्चापि तुरङ्गमाः ॥ ४ ॥
तेषां च समरे शक्तिर्महती जायते ततः |
गजाश्वानामामयाश्च भवन्ति द्विषतां सदा ॥ ५ ॥
१ ‘मन्त्रवित्’ ख. पाठः |
२ ‘मस्तकं तु’ ख. पाठः |
३ ‘अजय्याः’ ख. पाठः |
अस्मादन्या महारक्षा नास्ति भूमण्डलेऽखिले |
अथ यन्त्रं प्रवक्ष्यामि वटुकस्य सुरार्चिते ॥ ६ ॥
आलिख्याष्टदलं पद्मं कर्णिकायां समालिखेत् |
श्रीं ह्रीं क्लीं क्रौं [अन्त्यबीजमुद्राक्षरमस्पष्टम्] इति ततः पत्रेषु सुरसुन्दरि ॥ ७ ॥
वटुकायेत्यक्षराणि द्विरावृत्या लिखेत् प्रिये |
बहिः षोडशपत्राढ्यं पद्मं कृत्वा सुशोभनम् ॥ ८ ॥
तत्पत्रेषु लिखेद्देवि (शिष्टवर्णास्तु षोडश |
मन्त्रस्य तद्बहिश्चापि पद्मं षोडशपत्रकम् ॥ ९ ॥
तत्पत्रेषु लिखेद्देवि) स्वरान् षोडश सुव्रते |
द्वात्रिंशत्पत्रसंयुक्तं पद्मं कृत्वाथ तद्बहिः ॥ १० ॥
कादिसान्ताल्लिखेत्तस्य पत्रेषु परमेश्वरि |
वेष्टयेच्चतुरस्रेण यन्त्रमेतद्वरानने ॥ ११ ॥
जयदं सुखदं वश्यं दुःखदारिद्र्यनाशनम् |
श्रीप्रदं दुरितव्याधिदुष्टग्रहनिकृन्तनम् ॥ १२ ॥
भूतापस्मारकृत्यादिभये रक्षाकरं परम् |
अस्मात् परतरा रक्षा नास्ति नास्ति न संशयः ॥ १३ ॥
इति ॥ अस्यार्थः—तत्राष्टदलपद्मं कृत्वा तत्कर्णिकायां श्रीं ह्रीं क्लीं क्रौं [अन्त्यबीजमुद्राक्षरमस्पष्टम्] इति बीजचतुष्टयं ससाध्यं विलिख्य तत्पत्रेषु वटुकायवटुकायेत्यष्टौ वर्णान् प्रतिपत्रमेकैकशो विलिख्य, तद्बहिः षोडशदलपद्मं कृत्वा तद्दलेषु वटुकेत्यादि षोडशवर्णानेकैकशो विलिख्य, पुनस्तद्बहिः षोडशदलकमलं कृत्वा तद्दलेषु षोडशस्वरान् सबिन्दूनालिख्य, तद्बहिर्द्वात्रिंशद्दलपद्मं कृत्वा तद्दलेषु ककारादिसकारान्तान् मातृकावर्णान् सबिन्दूनालिख्य तद्बहिश्चतुरस्रं कुर्यात् |
एतद्यन्त्रमुक्तफलदं भवति |
अत्र साध्यादिलेखनं तु संपदे श्रीबीजान्तं, वश्याय कामबीजान्तं, निग्रहादिषु नृसिंहबीजान्तं, शान्त्यादौ भुवनेश्वरीबीजान्तं विलिखेदिति संप्रदायः ॥ कैलासकोटरप्रभेदे—(अपरोऽयमष्टाक्षरः)
व्योमबीजं समुद्धृत्य वह्निमायासमन्वितम् |
बिन्दुनादसमायुक्तं प्रथमं बीजमुद्धृतम् ॥ १ ॥
गौरीचतुर्थमुद्धृत्य भीषिणीप्रथमं पुनः |
मालिनीपञ्चमं विद्धि मोहिनीप्रथमं ततः ॥ २ ॥
मालिनीद्वितीयोपेतं वायुबीजं ततः परम् |
पूर्वबीजेन संयुक्तो नमोन्तोऽष्टाक्षरो भवेत् ॥ ३ ॥
व्योमबीजं हकारः, वह्निः रेफः, माया ईकारः, बिन्दुनादौ अनुस्वारार्धचन्द्रौ, एतेन भुवनेश्वरीबीजमुद्धृतम् |
गौरीचतुर्थं वकारः |
भीषिणीप्रथमं टकारः, मालिनीपञ्चमं उकारः |
पुनः शब्देन तयोः योगः सूचितस्तेन टु इति |
मोहिनीप्रथमं ककारः, मालिनीद्वितीयमाकारस्तद्युक्तस्तेन का इति |
वायुबीजं यकारः |
पूर्वबीजं भुवनेश्वरीबीजम् |
नमः स्वरूपम् |
आपदुद्धारणो मन्त्र उत्तमः परिकीर्तितः |
सर्वसिद्धिकरः साक्षाच्छिवेन परिकीर्तितः ॥ ४ ॥
ऋषिस्तु बृहदारण्यश्छन्दोऽनुष्टुबुदाहृतम् |
देवता वटुकः प्रोक्तः साक्षात् परशिवः प्रिये ॥ ५ ॥
षडङ्गं संप्रवक्ष्यामि वटुकस्य सुरेश्वरि |
हां हीं हूं हैं समुद्धृत्य हौं हश्चैव षडक्षरः ॥ ६ ॥
वटुशब्दं समुच्चार्य वर्माम्बरपदं वदेत् |
हृदयायपदं पश्चाद् हृदयं परिकीर्तितम् ॥ ७ ॥
वटुप्रमथनं पश्चाच्छिरसे च समन्वितम् |
शिखायै वटुसंयुक्तं कवचं वटुकाय च ॥ ८ ॥
नेत्रं वटुकसंयुक्तं वटुशब्दं ततः परम् |
दण्डोऽथ पाणये पश्चादस्त्रमन्त्रं समुद्धरेत् ॥ ९ ॥
नमः स्वाहा वषट् हुं वौषट् फडन्तं नियोजयेत् |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
१ ‘मृत्यु’ ख. पाठः |
अथ षडङ्गन्यासप्रकारः—हां वटुवर्माम्बर हृदयाय नमः |
हीं वटुप्रमथन शिरसे स्वाहा |
हूं वटु शिखायै वषट् |
हैं वटुकाय कवचाय हुं |
हौं वटुक नेत्राभ्यां वौषट् |
हः वटुदण्डपाणये अस्त्राय फट् इति |
अत्रापि प्राग्वदङ्गुलीदेहवक्त्रेषु पञ्चमूर्तयो न्यस्तव्याः |
ध्यानं च पूर्वोक्तमेव |
अष्टलक्षं जपेन्मन्त्रं दीक्षितो विजितेन्द्रियः |
जुहुयात्तद्दशांशेन तिलैस्त्रिमधुसंयुतैः ॥ १० ॥
एकविंशत्यक्षरोक्तविधिना देवमर्चयेत् |
तत्रोक्तकाम्यकर्माणि मन्त्रेणानेन साधयेत् ॥ ११ ॥
अत्र पूर्वोक्तैकविंशत्यक्षरो मन्त्र एव प्रणवादिर्द्वाविंशत्यक्षरो रुद्रयामलोक्तः |
तत्र देवीप्रणव इति मायाबीजस्य नाम, तत्र षडङ्गमन्त्रेषु प्रणवादित्वं पूर्वतो विशेषः |
अन्यत्सर्वं तत्रोक्तमेव ॥ मन्त्रान्तरं तु तत्रैव—
अनन्तो बिन्दुमानादौ नकुलीशो भुजङ्गयुक् |
त्रिमूर्तिः श्रीमुखीयुक्तः क्रोधी रेफेन्दुसद्ययुक् ॥ १ ॥
चतुर्थं नृहरेर्बीजं वटुकाय पदं ततः |
वटुकाय पुनर्ब्रूयादापदुद्धारणाय च ॥ २ ॥
कुरुद्वयं समुच्चार्य वटुकाय पुनर्वदेत् |
द्वितीयं बीजमुच्चार्य वटुकायाग्निवल्लभा ॥ ३ ॥
समुद्धृतो महामन्त्रश्चतुस्त्रिंशद्भिरक्षरैः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
अनन्त आ, बिन्दुरनुस्वारस्तेन आं |
नकुलीशो हकारः, भुजङ्गो रेफः, त्रिमूर्तिरीकारः, श्रीमुखी बिन्दुस्तेन ह्रीं |
क्रोधी ककारः, इन्दुरनुस्वारः, सद्य ओ, एतैरङ्कुशबीजमुद्धृतम् |
नृहरेर्बीजं पूर्वोक्तं क्रौं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] इति |
अन्यानि पदानि स्वरूपाणि |
तेषु द्वितीयतृतीयपदयोर्विसन्धिः चतुस्त्रिंशद्भिरक्षरैरित्युक्तेः |
द्वितीयं बीजं भुवनेश्वरीबीजम्, अग्निवल्लभा स्वाहाकारः |
स्पष्टं तु—आं ह्रीं क्रों क्रौं [चतुर्थबीजमुद्राक्षरमस्पष्टम्] वटुकाय वटुकाय आपदुद्धारणाय कुरुकुरु वटुकाय ह्रीं वटुकाय स्वाहा (वर्णाः ३४) |
तथा—
ऋषिर्ब्रह्मा समुद्दिष्टोऽनुष्टुप् छन्द उदाहृतम् |
अतिपूर्वं देवतास्य भैरवः परिकीर्तितः ॥ ४ ॥
वेदाष्टमुनिसंख्यार्णैर्वसुबाणविलोचनैः |
मन्त्रार्णान् विन्यसेन्मन्त्री जातियुक्तैः षडङ्गकम् ॥ ५ ॥
वेदाः ४ मुनयः ७ वसवः ८ बाणाः ५ विलोचनं २ |
जातयः प्रागिवोक्ताः |
शिखायां ब्रह्मरन्ध्रे च पञ्च(मूर्ध्नि)वक्त्रे च नेत्रयोः |
कर्णयोर्घ्राणयोर्गण्डयुगे चौष्ठयुगे तथा ॥ ६ ॥
दन्तपङ्क्त्योश्च चिबुके गले बाहुयुगे तथा |
सन्ध्यग्रेषु च हृदये स्तनयोरुदरे तथा ॥ ७ ॥
नाभौ पृष्ठे स्फिचोः कट्योर्गुह्ये पायौ च पादयोः |
सन्ध्यग्रेषु च मन्त्रार्णान् विन्यसेत् साधकोत्तमः ॥ ८ ॥
शिरो ललाटे भ्रूमध्ये नेत्रनासाग्रमुखेषु च |
गले हृदि च नाभौ च गुह्ये चोरुयुगे तथा ॥ ९ ॥
जानुनोः पादयोश्चैव पदानि च मनोर् न्यसेत् |
प्रागुक्तविधिना देवि ध्यात्वा देवमनन्यधीः ॥ १० ॥
शैवे पीठे यजेद्देवं प्राक्प्रोक्तेनैव वर्त्मना |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे अत्यनुष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीवटुकभैरवदेवतायै नमः |
इति विन्यस्य मम सर्वाभीष्टसिद्धये विनियोगः इति कृताञ्जलिरुक्त्वा, आं ह्रीं क्रों क्रौं [चतुर्थबीजमुद्राक्षरमस्पष्टम्] हृदयाय नमः |
वटुकाय २ शिरसे० |
आपदुद्धारणाय शिखायै० |
कुरु २ वटुकाय कवचाय० |
ह्रीं वटुकाय नेत्राभ्यां० |
स्वाहा अस्त्राय० |
इति करषडङ्गन्यासं कृत्वा, शिखायां आं नमः |
ब्रह्मरन्ध्रे ह्रीं० |
शिरसि क्रों० |
मुखे क्रौं० [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] |
दक्षनेत्रे वं० |
वामे टुं० |
दक्षकर्णे कां० |
वामे यं० |
दक्षनसि वं० |
वामे टुं० |
दक्षगण्डे कां० |
वामे यं० |
ऊर्ध्वौष्ठे आं० |
अधरोष्ठे
पं० |
ऊर्ध्वदन्तपङ्क्तौ दुं० |
अधोदन्तपङ्क्तौ द्धां० |
चिबुके रं० |
गले णां० |
दक्षबाहौ यं० |
वामे कुं० |
सन्ध्यग्रेषु रुं० |
हृदये कुं० |
दक्षस्तने रुं० |
वामे वं० |
उदरे टुं० |
नाभौ कां० |
पृष्ठे यं० |
दक्षस्फिचि ह्रीं० |
वामे वं० |
दक्षकट्यां टुं० |
वामे कां० |
गुह्ये यं० |
पायौ स्वां० |
पादयोः हां नमः |
इति विन्यस्य, शिरसि आं नमः |
ललाटे ह्रीं० |
भ्रूमध्ये क्रों० |
नेत्रयोः क्रौं० [बीजमुद्राक्षरमस्पष्टम्] |
नासायां वटुकाय० |
मुखे वटुकाय० |
गले आपदुद्धारणाय० |
हृदि कुरु० |
नाभौ कुरु० |
गुह्ये वटुकाय० |
ऊर्वोः ह्रीं० |
जानुनोः वटुकाय० |
पादयोः स्वाहा नमः ॥ इत्यक्षरन्यासः ॥ अथ पदन्यासः |
शिरसि आं नमः |
ललाटे ह्रीं० |
भ्रूमध्ये क्रों० |
नेत्रयोः क्रौं० [बीजमुद्राक्षरमस्पष्टम्] |
नासायां वटुकाय० |
मुखे वटुकाय० |
कण्ठे आपदुद्धारणाय० |
हृदि कुरु० |
नाभौ कुरु० |
गुह्ये वटुकाय० |
ऊर्वोः ह्रीं० |
जानुनोः वटुकाय० |
पादयोः स्वाहा० |
इति विन्यस्य ध्यानादिकं सर्वं प्राग्वत् कुर्यात् |
तथा—
लक्षमेकं जपेन्मन्त्रं हविष्याशी जितेन्द्रियः |
जुहुयात्तद्दशांशेन तिलैस्त्रिस्वादुसंयुतैः ॥ ११ ॥
तर्पणादि ततः कृत्वा गुरुं संतोष्य यत्नतः |
सिद्धमन्त्रः प्रकुर्वीत काम्यकर्माणि साधकः ॥ १२ ॥
पूर्वोक्तानि महादेवि सिध्यन्त्येव न संशयः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ तथा—चण्डेश्वरस्य मन्त्रः |
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि मन्त्रं चण्डेश्वरस्य ते |
सर्वाभीष्टकरं देवि सर्वसिद्धिकरं प्रिये ॥ १ ॥
अर्घीशं तु समुच्चार्य मीनेशं तु जलस्थितम् |
अग्निमूर्धानमस्त्रान्तं त्र्यक्षरोऽयं मनुर्मतः ॥ २ ॥
अर्घीश ऊ |
मीनेशो ध [अक्षरपाठोऽस्पष्टः], जलस्थितं वकारोपरिस्थितं, अग्निमूर्धानं रेफशिरस्कं तेन ध्र्वं [संयुक्तमुद्राक्षरमस्पष्टम्] इति सिद्धम् |
अस्त्रं फट् |
स्पष्टं—ऊं ध्र्वं फट् [मध्यबीजमुद्राक्षरमस्पष्टम्] इति |
तथा—
ऋषिस्त्रिकोऽनुष्टुप् छन्दश्चण्डेश्वरोऽस्य देवता |
आद्यं बीजं शक्तिरन्त्यामिष्टार्थं विनियुज्यते ॥ ३ ॥
दीप्तिफट् हृदयं प्रोक्तं ज्वालाफट् शिर ईरितम् |
ज्वालिन्यस्त्रं शिखा देवि नटादस्त्रं च तनुच्छदम् ॥ ४ ॥
हनफट् नेत्रमुदितं सर्वज्वालिनि फट् परम् |
एभिर्मन्त्रैः षडङ्गानि जातियुक्तानि कल्पयेत् ॥ ५ ॥
चण्डेश्वरं रक्तवर्णं त्रिनेत्रं रक्तवाससम् |
स्फटिकाक्षस्रजं शूलं दक्षिणे चाधऊर्ध्वयोः ॥ ६ ॥
करयोर्वामयोश्चापि टङ्कं चैव कमण्डलुम् |
दधतं चन्द्रशकलविलसच्छेखरं स्मरेत् ॥ ७ ॥
इति ध्यात्वा यजेत् पीठे शैवे चण्डेश्वरं प्रिये |
चण्डचण्डाय संप्रोच्य विद्महे तदनन्तरम् ॥ ८ ॥
चण्डेश्वराय इत्युक्त्वा धीमहीति ततो वदेत् |
ततश्चण्डः प्रशब्दान्ते चोदयादिति चोच्चरेत् ॥ ९ ॥
चण्डस्यैषा समाख्याता गायत्री चानया च तम् |
आवाह्य पूजयेद्देवि प्राग्वत् सर्वोपचारकैः ॥ १० ॥
आद्याक्षरं बिन्दुयुतं ङेन्तं चण्डेश्वरं च हृत् |
अनेन च समभ्यर्च्य यजेदङ्गानि पूर्ववत् ॥ ११ ॥
दलेषु मातरः पूज्या वीथ्योर्लोकेशहेतयः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्राग्वद्योगपीठन्यासान्ते प्राणानायम्य, शिरसि त्रिकऋषये नमः |
मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदि श्रीचण्डेश्वराय देवतायै नमः |
गुह्ये ऊं बीजाय नमः |
पादयोः फट् शक्तये नमः |
इति विन्यस्य मम सर्वाभीष्टसिद्धये विनियोगः इति कृताञ्जलिरुक्त्वा दीप्तिफट् हृदयाय नमः |
ज्वालाफट् शिरसे० |
ज्वालिनिफट् शिखायै० |
नटफट् कवचाय० |
हनफट् नेत्राय० |
सर्वज्वालिनिफट्
१ ‘नुष्टुबुक्तं छन्दश्चण्डोऽस्य देवता’ ख. पाठः |
अस्त्राय फट् |
इति षडङ्गमन्त्रानङ्गुष्ठादितलान्तं करयोर्विन्यस्य हृदयादिषडङ्गेष्वपि विन्यस्य, ध्यानादिपीठपूजान्ते चमिति बीजेन मूर्तिं परिकल्प्य, चण्डचण्डाय विद्महे चण्डेश्वराय धीमहि तन्नश्चण्डः प्रचोदयात् |
इत्यनयावाह्य सर्वोपचारैः चं चण्डेश्वराय नमः इति मन्त्रेण संपूज्य पूर्ववदङ्गानि संपूज्य, अष्टदलेषु ब्राह्म्यादिमातॄर्वीथ्योर्लोकेशांस्तदस्त्राणि च पूजयेदिति |
तथा—
लक्षत्रयं जपेन्मन्त्रं जुहुयात्तद्दशांशतः |
सतिलैस्तण्डुलैर्वापि त्रिमध्वक्तैर्यथाविधि ॥ १२ ॥
राजवृक्षसमिद्भिर्वा तर्पणादि ततश्चरेत् |
प्राग्वत् सिद्धे मनौ मन्त्री प्रयोगानाचरेच्छिवे ॥ १३ ॥
शालिपिष्टमयीं कृत्वा पुत्तलीं प्राणसंयुताम् |
देवि काष्ठोत्थिते वह्नौ सम्यक् त्रिमधुराप्लुतम् ॥ १४ ॥
दक्षिणाङ्गुष्ठमारभ्य पुंसि छित्त्वा पृथक् शतम् |
जुहुयाद् वामपादादि योषितश्चापि संहुनेत् ॥ १५ ॥
एवं होमो द्विजातीनां वश्यकृन्नात्र संशयः |
यो मर्त्योऽनुदिनं पुष्पैर्जुहोत्यष्टोत्तरं शतम् ॥ १६ ॥
स यादृग्भिरिदं किंचित्तद्वर्णं वसनं लभेत् |
प्रत्यहं मनुनानेन देवि यस्तर्पयेच्छिवम् ॥ १७ ॥
चतुर्मासं तस्य लक्ष्मीर्भवत्येव न संशयः |
साध्यवृक्षवचालोध्रैः सम्यक् पिष्टैस्तु कारयेत् ॥ १८ ॥
तां तु संस्थापितप्राणां प्रतिमां संस्पृशञ्जपेत् |
पूजितां च हुनेद्रात्रौ वशमानयते ध्रुवम् ॥ १९ ॥
नरो नारी सदा वश्या भवेदेव न संशयः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
इति ॥ अथ स्तोत्रम्—
वपुःप्रादुर्भावादनुमितमिदं जन्मनि पुरा पुरारे न क्वापि क्षणमपि भवन्तं प्रणतवान् |
नमन् मुक्तः संप्रत्यहमतनुरग्रेऽप्यनतिमान् इतीश क्षन्तव्यं तदिदमपराधद्वयमपि ॥ १ ॥
श्रीशम्भो भगवन् त्रिनेत्र जगतां बन्धोऽन्धकध्वंसन प्रालेयांशुकलावतंस मदनद्वेषिन् मृडानीपते |
व्योमव्यापिवपुर्महेश यमिनामाद्यं त्रिलोकीतनो भास्वद्विग्रह दुर्ग्रहार्तिशमन त्वं पाहि नः सर्वदा ॥ २ ॥
रे मूढास्तमपास्य देवमखिलस्वर्लोकिचूडामणिश्रेणीपल्लविताङ्घ्रिपीठमपरः कः स्यादुपास्यः प्रभुः |
तुष्टो यः प्रणतामरप्रणयिनीमिष्टां ददाति श्रियं यश्चोन्मत्तपलाशकाशकुसुमैरप्यर्चितस्तुष्यति ॥ ३ ॥
रे मूढाः किमयं वृथैव तपसा कायः परिक्लिश्यते यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः किमपरे रिक्ताः क्रियन्ते गृहाः |
भक्तिर्भवरोधिनी भगवति न्यस्ते तदानीमसावुन्निद्राम्बुरुहातपत्रसुभगा लक्ष्मीः पुरो धावति ॥ ४ ॥
१ ‘इति पुष्पाञ्जलिं दत्त्वा पुष्पान्तानुपचर्य अङ्गानि संपूज्य’ ख. पाठः |
२ ‘काष्ठैरोधितेऽग्नौ’ ख. पाठः |
३ ‘शमिताघौघ’ ख. पाठः |
किं चिन्तामणिचिन्तनैः किमपरैः कल्पद्रुमान्वेषणैः किं वा वाञ्छितदानमात्रफलया धेन्वा रहो ध्यातया |
अर्णोभिर्निधिभिश्च तैः [प्रथमपदमस्पष्टम्] किमथवा कल्पान्तरस्थायिभिर्वाञ्छातीतफलप्रदे भगवति त्र्यक्षे कुरुष्वानतिम् ॥ ५ ॥
त्र्यक्षं त्वां सकृदेव यः प्रणमति क्षोणीभृतस्तं नमन्त्याजन्म स्फुरद्द्विपीठविलुठत्किरीटकोटिच्छटाः [मध्यसमासोऽस्पष्टः] |
यस्त्वामर्चति सोऽर्च्यते सुकृतिभिः स्तौति स स्तूयते यस्त्वां ध्यायति तं स्मरार्तिविधुरा ध्यायन्ति वामभ्रुवः ॥ ६ ॥
त्वद्रूपैकनिरूपणप्रणयिता शम्भो दृशोस्त्वद्गुणग्रामाकर्णनरागिता श्रवणयोस्त्वत्संस्मृतिश्चेतसि |
त्वत्पादार्चनचातुरी करयुगे त्वत्कीर्तनं वाचि मे कुत्रापि त्वदुपासनव्यसनिता मा नाथ मे शाम्यताम् ॥ ७ ॥
प्रज्ञोन्मेषपटो प्रपञ्चय वचो बौद्ध त्वमप्युद्धतं चार्वाक स्वविकल्पजालजटिलाः स्वैरं गिरः स्फारय |
रे मीमांसक जैन सांख्य भवतां यत्संमतं ब्रूत तत् स्वातन्त्र्यान्मम रोचते नहि नहि त्र्यक्षादृतेऽन्यः प्रभुः ॥ ८ ॥
भाग्यैः कन्दलितं सुखैः कुसुमितं दत्तं फलं वाञ्छितैः कष्टैरस्तमितं शुचा विचलितं नष्टं तदेवारिभिः |
संपद्धाम्नि निसर्गतोऽपि विपदामुन्माथिनि श्रेयसामावासे निहितं यदेव गिरिजाकान्तप्रणामे मनः ॥ ९ ॥
दुःखानि क्षपयत्यघानि दलयत्युन्मूलयत्यापदो हन्त्याधीन् विरुणद्धि साधुनिखिलव्यापाररोधा रुजः |
मथ्नाति प्रतिपन्थिनः शमयति क्षुद्रानसावञ्जसा किं तद्यन्न करोति चन्द्रकलिकाचूड त्वदङ्घ्रिस्मृतिः ॥ १० ॥
[मुद्रितपाठे पूर्वं रिक्तपङ्क्तिः]
भक्त्या योऽङ्कुरितः प्रतिक्षणमथो [मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] फलत्यविरतं वाञ्छातिरिक्तैः फलैः
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] (?) ॥ ११ ॥
१ ‘तावच्च’ ख. पाठः |
एहो मानस किं न यतसे सुमते किंचिद्रहस्यं ब्रवीम्यस्त्यत्यन्तमृदुः प्रकीर्णविभवः श्रीशैलजावल्लभः |
तं गत्वा विपिने प्रतार्य कुसुमैरेकैश्च दर्भैश्च वा गृह्णीमः सुरमौलिलालितपदां त्रैलोक्यराज्यश्रियम् ॥ १२ ॥
नन्दिन् भृङ्गिरिटे गणाधिप महाकालाग्निरुद्र प्रभो यूयं सन्निहिताः सदैव वदतो धर्म्यं वचः श्रूयताम् |
यद्युष्माकमनन्यपूत्कृतकृतं देवो जगद्व्यापको नो ध्यायत्सु कृपां करोति तदहो किं नः प्रभुः स्मर्यते ॥ १३ ॥
आयुर्नश्यति पश्यतां प्रतिदिनं याति क्षयं यौवनं प्रत्यायान्ति गताः पुनर्न दिवसाः कालो जगद्भक्षकः |
लक्ष्मीस्तोयतरङ्गभङ्गिचपला विद्युच्चलं जीवितं तस्मान्मां शरणागतं शरणद त्वं रक्ष रक्षाधुना ॥ १४ ॥
इति श्रीमन्महोपाध्यायाचार्यवर्य-भगवत्पूज्यपादश्रीगोविन्दाचार्यशिष्य-श्रीभगवच्छङ्कराचार्यशिष्यश्रीविष्णुशर्माचार्यशिष्य-श्रीप्रगल्भाचार्यशिष्य-श्रीविद्यारण्ययतिविरचिते श्रीविद्यार्णवाख्ये तन्त्रे त्रिंशः श्वासः ॥ ३० ॥
१ ‘प्रयत्नं कुरु’ इत्यर्थः |
31. Śvāsa
Die Druckseiten 626–667 sind bis zum Kolophon erfasst und am Satzbild abgeglichen. Die deutsche Fassung unterscheidet 593 nummerierte Einträge; hinzu kommen die umfangreichen unnummerierten Mantrareihen und Erläuterungen. Unsichere Bījas, geometrische Beschreibungen und Zahlen bleiben lokal markiert. Wiederholt beginnende Zitatnummern werden nicht zu einer neuen Verszählung umgedeutet.
अथ एकत्रिंशः श्वासः |
शारदातिलके—(२३|
१)
अथ त्रैयम्बकं मन्त्रमभिधास्याम्यनुष्टुभम् |
यं भजन्तं नरं कालः स्वयमीक्षितुमक्षमः ॥ १ ॥
इति |
सारसंग्रहे—
भुजङ्गेशसमारूढा पूतना वसुधेन्दुयुक् |
बकं यजामहे प्रोच्य सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् ॥ १ ॥
उर्वारुकमिवेत्युक्त्वा बन्धनान्मृ-पदं वदेत् |
त्योर्मुक्षीय-पदं ब्रूयान्मामृतादित्युदीरयेत् ॥ २ ॥
त्रैयम्बकमनुः प्रोक्तो भजतां मृत्युनाशनः |
[मुद्रितपाठे रिक्तस्थानम्] ॥
भुजङ्गेशो रेफस्तदारूढा पूतना तकारः, वसुधा यकारः, इन्दुरनुस्वारः, एतैः त्र्यं इति |
अन्यानि पदानि स्वरूपाणि ॥ मन्त्रार्थमाह वसिष्ठः—
अथातः संप्रवक्ष्यामि मन्त्रस्यार्थं समासतः |
तिस्रो देव्यो दि(य)तश्चैव संजाता लोकमातरः ॥ १ ॥
द्यौरापः पृथिवी चेति तस्मात् त्र्यम्बक उच्यते |
यच्चाम्बकानि चक्षूंषि त्रीण्यस्य स त्रियम्वकः ॥ २ ॥
त्रिलोचनं त्रिलोकेशं तं वयं पूजयामहे |
यो लोके दृश्यते गन्धः शोभनः सर्ववस्तुषु ॥ ३ ॥
स सर्वोऽस्यैव देवस्य सुगन्धिः कथ्यते ततः |
अथवा शोभनैर्गन्धैः पुष्पैश्चापि मनोहरैः ॥ ४ ॥
धूपदीपादिभिश्चैव पूजनीयो महेश्वरः |
सर्वेषामेव देवानां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ॥ ५ ॥
उपासकानां सर्वेषां पुष्टिहेतुरुमापतिः |
उर्वारुकं यथा पक्वं स्वयं मुच्येत बन्धनात् ॥ ६ ॥
अहमेवं प्रसादेन देवदेवस्य शूलिनः |
अनायासेन मुच्येयं मृत्योर्लोकभयंकरात् ॥ ७ ॥
ततः प्राप्यामृतं देवं तमेव परमेश्वरि |
मा भूवं तद्वियुक्तोऽहमिति मन्त्रार्थयोजना ॥ ८ ॥
एवं विदित्वा मन्त्रार्थमृषिं छन्दोऽस्य दैवतम् |
जपहोमादि कर्तव्यं साक्षान्मृत्युजयार्थिना ॥ ९ ॥
यस्मादनेन मन्त्रेण मृत्युं जयति मानवः |
मृत्युञ्जयस्ततः प्रोक्तो मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ १० ॥
अनेनैव तु मन्त्रेण पूर्वं ब्रह्मर्षयोऽमलाः |
मृत्युं विजित्य संप्राप्ता ऐश्वर्यमणिमादिकम् ॥ ११ ॥
इति |
शारदातिलके—(२३|
२)
वसिष्ठोऽस्य ऋषिः प्रोक्तश्छन्दोऽनुष्टुबुदाहृतम् |
देवतास्य समुद्दिष्टस्त्र्यम्बकः पार्वतीपतिः ॥ १ ॥
वसिष्ठः—
अग्नये हृदयायेति नमोन्तो हृदये स्थितः |
त्र्यम्बकाय च शिरसे स्वाहान्तं शिरसे न्यसेत् ॥ १ ॥
१ ‘पुष्ट्यहेतुः’ ग. पाठः |
त्रिनेत्राय शिखायेति वषडन्तं शिखां स्मरेत् |
(वसिष्ठाय कवचाय हुमन्तं कवचं स्मरेत्) ॥ २ ॥
नेत्रत्रयेऽग्निवीर्याय वौषडन्तमुदाहृतम् |
रुद्रदेवतदण्डायास्त्राय फडन्तमस्त्रमुदाहृतम् [मध्यपदमस्पष्टम्] ॥ ३ ॥
प्रागाद्यासु चतुर्दिक्षु दिग्बन्धं कारयेत् क्रमात् |
दुर्गां विनायकं चैव नन्दीशं क्षेत्रपालकम् ॥ ४ ॥
एते दिग्बन्धमन्त्राः स्युर्मन्त्रतो ये उदाहृताः |
अथवैतस्य मन्त्रस्य वर्णतोऽङ्गानि कल्पयेत् ॥ ५ ॥
इति |
शारदातिलके—(२३|
३)
विभक्तैर्मन्त्रवर्णैः स्यात् षडङ्गानां प्रकल्पना |
हृदयं त्रिभिराख्यातं चतुर्भिः शिर ईरितम् ॥ १ ॥
शिखाष्टभिः समुद्दिष्टा नवभिः कवचं मतम् |
पञ्चभिर्नेत्रमाख्यातमस्त्रं त्रिभिरुदाहृतम् ॥ २ ॥
पूर्वपश्चिमयाम्येन्दुवक्त्रेषु तदनन्तरम् |
उरोगलास्येषु पुनर्नाभिहृत्पृष्ठकुक्षिषु ॥ ३ ॥
लिङ्गपायूरुमूलान्तजानुयुग्मेषु तत्परम् |
तद्वृत्तयुग्मे स्तनयोः पार्श्वयोः पादयोः पुनः ॥ ४ ॥
पाण्योर्नासिकयोः शीर्षे मन्त्रवर्णान्न्यसेत् क्रमात् |
पदान्येकादश न्यसेच्छिरोभ्रूयुगलाक्षिषु ॥ ५ ॥
वक्त्रे गण्डयुगे भूयो हृदये जठरे पुनः |
गुह्योरुजानुपादेषु न्यासमेवं समाचरेत् ॥ ६ ॥
हस्ताभ्यां कलशद्वयामृतरसैराप्लावयन्तं शिरो द्वाभ्यां तौ दधतं मृगाक्षवलये द्वाभ्यां वहन्तं परम् |
अङ्कन्यस्तकरद्वयामृतघटं कैलाससंस्थं (कान्तं) शिवं स्वच्छाम्भोजगतं नवेन्दुमुकुटं देवं त्रिनेत्रं भजे ॥ ७ ॥
देवं पूर्वोदिते पीठे पूजयेद्वृषभध्वजम् |
मूर्तिं मूलेन संकल्प्य वक्ष्यमाणेन वर्त्मना ॥ ८ ॥
पूर्वमङ्गानि संपूज्य पश्चान्मूर्तीः प्रपूजयेत् |
अर्केन्दुवसुधातोयवह्नीरेरवियदात्मनः ॥ ९ ॥
द्वितीयावरणे पूज्या मूर्तयोऽष्टाविमाः क्रमात् |
रमा राका प्रभा ज्योत्स्ना पूर्णोर्षा पूरणी सुधा [पूर्णोर्षा इति पाठोऽस्पष्टः] ॥ १० ॥
अष्टाविमाः क्रमात् पूज्यास्तृतीयावरणे ततः |
विश्वा विद्या सिता श्रद्धा सारा सन्ध्या शिवा निशा ॥
चतुर्थावरणे पूज्याः शक्तयोऽष्टौ क्रमादिमाः |
आर्या प्रज्ञा प्रभा मेधा शान्तिः कान्तिर्धृतिर्मतिः ॥
पञ्चमावरणे पूज्याः क्रमादेतास्ततः परम् |
धरोमा पाविनी पद्मा शान्ताऽमोघाऽजयाऽमला ॥ १३ ॥
षष्ठावरणगाः पूज्या लोकपालास्ततः परम् |
सप्तमावरणे पूज्यास्तदस्त्रैरष्टमावृतिः ॥ १४ ॥
इति ॥ अर्कमूर्तिरीशानः, इन्दुमूर्तिर्महादेवः, वसुधामूर्तिर्भवः, तोयमूर्तिः शर्वः, वह्निमूर्ती रुद्रः, ईरमूर्तिरुग्रः, वियन्मूर्तिर्भीमः, यजमानमूर्तिः पशुपतिः |
अत्र प्रमाणं तु जगत्प्रसिद्धः पौराणिकः पार्थिव(लिङ्ग)पूजाक्रमः |
अत्र केचिच्छर्वः क्षितिमूर्तिः भवो जलमूर्तिरित्याहुः तन्न, यथा क्षितितोयादीनां भूतानां क्रमस्तथा भवादिमूर्तिन्यासप्रकरणे “भवं च करभद्रां च शर्वं च खगलामपि” |
इत्यादिक्रम एवोक्तः, अत एव तदसंगतमिति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्रातरुत्थानादियोगपीठन्यासान्ते मूलमन्त्रेण प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि वसिष्ठाय ऋषये नमः |
मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीमृत्युञ्जयरुद्राय देवतायै नमः |
इति विन्यस्य सर्वाभीष्टसिद्धये विनियोगः इति कृताञ्जलिरुक्त्वा, ॐ अग्नये हृदयाय नमः |
त्र्यम्बकाय शिरसे स्वाहा |
१ ‘पञ्चाक्षरोदिते’ ख. पाठः |
२ ‘क्रमादथ’ ख. पाठः |
३ ‘रामा’ ख. पाठः |
४ ‘पूर्णोमा’ क. ग. पाठः |
त्रिनेत्राय शिखायै वषट् |
वसिष्ठाय कवचाय हुं |
अग्निवीर्याय नेत्रत्रयाय वौषट् |
रुद्रदैवताय अस्त्राय फट् |
इति मन्त्रैः करषडङ्गन्यासं कृत्वा, दुं दुर्गायै नमः |
गं गणपतये नमः |
नं नन्दीशाय नमः |
क्षं क्षेत्रपालाय नमः, इति पूर्वादिचतुर्दिक्षु दिग्बन्धनक्रमेण न्यसेत् ॥ अथवा त्र्यम्बकं हृदयाय |
यजामहे शिरसे |
सुगन्धिं पुष्टिवर्धनं शिखायै |
उर्वारुकमिव बन्धनात् कवचाय |
मृत्योर्मुक्षीय (नेत्राभ्यां) |
मामृतात् अस्त्राय |
इति मन्त्रैः करषडङ्गन्यासं कृत्वा, मुखे पूर्ववक्त्रस्थाने त्र्यं नमः |
चूडाधः पश्चिमवक्त्रस्थाने बं० |
दक्षिणकर्णे दक्षिणवक्त्रस्थाने कं० |
वामकर्णे उत्तरवक्त्रस्थाने यं० |
उरसि जां० |
गले मं० |
मुखे हें० |
नाभौ सुं० |
हृदि गं० |
पृष्ठे न्धिं० |
कुक्षौ पुं० |
लिङ्गे ष्टिं० |
पायौ वं० |
दक्षोरुमूले धं० |
वामोरुमूले नं० |
दक्षोरो उं० |
वामोरो वां० |
दक्षजानुनि रुं० |
वामजानुनि कं० |
दक्षजानुवृत्ते मिं० |
वामजानुवृत्ते वं० |
दक्षस्तने बं० |
वामस्तने न्धं० |
दक्षपार्श्वे नात्० |
वामपार्श्वे मृं० |
दक्षपादे त्योः० |
वामपादे मुं० |
दक्षपाणितले क्षीं० |
वामे यं० |
दक्षनसि मां० |
वामे मृं० |
शिरसि तात्० ॥ इति वर्णान् विन्यस्य, शिरसि त्र्यम्बकं नमः |
भ्रूमध्ये यजामहे० |
नेत्रयोः सुगन्धिं० |
मुखे पुष्टिवर्धनम्० |
गण्डद्वये उर्वारुकं० |
हृदि इव० |
जठरे बन्धनात्० |
गुह्ये मृत्योः |
ऊरुद्वये मुक्षीय० |
जानुनोः मा० |
पादयोः अमृतात् नमः |
इति एकादशपदानि विन्यस्य, ध्यानाद्यात्मपूजान्ते प्रागुक्तं शैवे पीठं संपूज्य, तत्र देवतामावाह्य स्थापनादिपुष्पोपचारान्ते प्राग्वदङ्गानि संपूज्याष्टदलेषु देवाग्रदलमारभ्य प्रादक्षिण्येन—ईशानाय सूर्यमूर्तये नमः |
महादेवाय सोममूर्तये० |
भवाय क्षितिमूर्तये० |
शर्वाय जलमूर्तये० |
रुद्राय अग्निमूर्तये० |
उग्राय वायुमूर्तये० |
भीमाय आकाशमूर्तये० |
पशुपतये यजमानमूर्तये० |
इति संपूज्य, दलाग्रेषु—रमायै नमः |
राकायै० |
प्रभायै० |
ज्योत्स्नायै० |
पूर्णायै० |
उषायै० |
पूरण्यै० |
सुधायै० |
इति संपूज्य द्वितीयाष्टदलमूलेषु स्वाग्रादारभ्य—विश्वायै नमः |
विद्यायै० |
सितायै० |
श्रद्धायै० |
सारायै० |
सन्ध्यायै० |
शिवायै० |
निशायै० |
इति संपूज्य, तद्दलेषु—आर्यायै नमः |
प्रज्ञायै० |
प्रभायै० |
मेधायै० |
शान्त्यै० |
कान्त्यै० |
धृत्यै० |
मत्यै० |
इति संपूज्य, तद्दलाग्रेषु—धरायै नमः |
उमायै० |
पाविन्यै० |
पद्मायै० |
शान्तायै० |
अमोघायै० |
अजयायै० |
अमलायै० |
इति संपूज्य, प्राग्वत् चतुरस्रवीथीद्वये लोकपालांस्तदस्त्राणि च संपूज्य, धूपदीपादि सर्वं प्राग्वत् कृत्वा समापयेदिति ॥ तथा—
जपेन्मन्त्रमिमं लक्षमेवं ध्यायञ्जितेन्द्रियः |
जुहुयाद्दशभिर्द्रव्यैरयुतं घृतसंप्लुतैः ॥ १ ॥
बिल्वं पलाशं खदिरं वटं च तिलसर्षपौ |
दौग्धं दुग्धं दधिः पुनर्दूर्वा तानि विदुर्बुधाः ॥ २ ॥
दौग्धं पायसं |
सहस्रमेकैकद्रव्येण |
तर्पयित्वाभिषिच्याथ ब्राह्मणांस्तोषयेद् गुरुम् |
एवं कृते प्रयोगार्हो जायतेऽयं महामनुः ॥ ३ ॥
इति ॥ वसिष्ठः—
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्त्रयो वर्णा द्विजातयः |
आत्मार्थं जपहोमादि कुर्युर्नित्यमतन्द्रिताः ॥ १ ॥
परार्थमपि कुर्वीत ब्राह्मणो मन्त्रवित्तमः |
दातव्या दक्षिणा तत्र यथा तुष्येद् द्विजोत्तमः ॥ २ ॥
आत्मार्थं वा परार्थं वा न कुर्यादितरो जनः |
यदि कुर्याज्जपादीनि लोभादज्ञानतोऽपि वा ॥ ३ ॥
त्रयीसारेण मन्त्रेण स्वयमेव विनश्यति |
आमपात्रे यथान्यस्तं पयो दधि घृतं मधु ॥ ४ ॥
तस्य पात्रस्य दौर्बल्यात् सह पात्रेण नश्यति |
एवं मन्त्रं त्रयीसारं यदन्यो धारयेन्नरः ॥ ५ ॥
क्षिप्रं विनाशमायाति स मन्त्रो निष्फलो भवेत् |
तस्मादाचार्यतो लब्ध्वा चीर्णदेवव्रतो द्विजः ॥६॥
मृतसञ्जीविनीं विद्यां गोपयेत् तां प्रयत्नतः |
अनया विद्यया विप्र सर्वकार्याणि साधयेत् ॥७॥
आयुरारोग्यमैश्वर्यमपमृत्युं जयेत सः |
............... ॥
इति ॥ अथापरन्यासस्तत्र वासिष्ठकल्पे—
अथ न्यासविधिं वक्ष्ये मन्त्रस्यास्य महामुने |
सर्वदोषप्रशमनं सर्वकल्याणकारकम् ॥१॥
तेनैव मुच्यते सद्यो मृत्योः कालकृतादपि |
अक्षराणि त्रयस्त्रिंशदस्मिन् मन्त्रे महामुने ॥२॥
तानि देवा त्रयस्त्रिंशदिति शास्त्रेषु निश्चयः |
आदावष्टौ वसून् विद्याद्रुद्रानेकादशोत्तरान् ॥३॥
ततः स्युर्द्वादशादित्याः प्रजापतिरनन्तरम् |
वषट्कारोऽन्ततः प्रोक्तः सर्वानन्दमयः शिवः ॥४॥
ध्रुवोऽध्वरश्च सोमश्च आपश्चैवानिलोऽनलः |
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः ॥५॥
वीरभद्रश्च शम्भुश्च गिरिशश्चाज एकपात् |
अहिर्बुध्न्यः पिनाकी च भुवनाधीश्वरस्तथा ॥६॥
कपाली दिक्पतिः स्थाणुर्भगो रुद्राः प्रकीर्तिताः |
धातार्यमा च मित्रश्च वरुणोऽंशुर्भगस्तथा ॥७॥
विवस्वानिन्द्रपूषाख्यो पर्जन्यस्तदनन्तरः |
त्वष्टा विष्णुरिति प्रोक्ता आदित्या द्वादश क्रमात् ॥८॥
एवमेतानि रूपाणि देवानां कल्पितानि वै |
अक्षराणि न्यसेन्मन्त्री सर्वाङ्गेषु समाहितः ॥९॥
मूर्धादिपञ्चवक्त्रेषु प्रथमं पञ्चकं न्यसेत् |
दक्षिणस्य करे च स्यात् पञ्चस्थानेषु पञ्चकम् ॥१०॥
तत्तद्देवता ध्यात्वा न्यसेत् पञ्चाक्षराण्यतः |
ततः पराणि पञ्चैव वामहस्ते न्यसेत् क्रमात् ॥११॥
ततस्तु दक्षिणे पादे सन्धिस्थानेषु पञ्चसु |
पराणि पञ्च विन्यस्य वामपादे तथा न्यसेत् ॥१२॥
ततश्च दक्षिणे पार्श्वे वामपार्श्वे न्यसेत् क्रमात् |
पृष्ठे नाभौ च गुह्ये च मुक्षीयत्रितयं न्यसेत् ॥१३॥
भ्रुवोर्मध्ये प्राणान्ते हृदये मामृतात् न्यसेत् |
एवं विन्यस्य सर्वाङ्गे ततोऽन्ते प्रणवं न्यसेत् ॥१४॥
यस्याङ्गेषु न्यसेदेवं मन्त्री मन्त्रं समाहितः |
तस्य मृत्युभयं नास्ति न च व्याधिकृतं भयम् ॥१५॥
एवमेतेन रौद्रेण कवचेनाभिरक्षितम् |
वेतालाश्च पिशाचाश्च गन्धर्वोरगराक्षसाः ॥१६॥
पराभिचारकृत्याश्च ये चान्ये च ग्रहादयः |
एनं द्रष्टुं न शक्तास्ते साक्षान्मन्त्रशरीरिणम् ॥१७॥
एतद्रहस्यं परमं साक्षाद्देवान्मया श्रुतम् |
य एनं धारयत्येव स निःशत्रुर्न चान्यथा ॥१८॥
इति ॥ अथैतन्न्यासप्रयोगः—तत्र शिरसि त्रिं ध्रुवाय नमः |
मुखे यं अध्वराय० |
दक्षिणकर्णे बं सोमाय० |
वामे कं आपाय० |
चूडाधः यं अनिलाय० |
दक्षबाहुमूले जां अनलाय० |
तन्मध्ये मं प्रत्यूषाय० |
मणिबन्धे हें प्रभासाय० |
तदङ्गुलिमूले सुं वीरभद्राय० |
तदग्रे गं शम्भवे० |
वामबाहुमूले न्धिं गिरिशाय० |
तन्मध्ये पुं अजैकपदे० |
मणिबन्धे ष्टिं अहिर्बुध्न्याय० |
तदङ्गुलिमूले वं पिनाकिने० |
तदग्रे धं भुवनाधीश्वराय० |
दक्षोरुमूले नं कपालिने० |
तज्जानुनि उं दिशांपतये० |
तद्गुल्फे र्वां स्थाण्वे० |
तदङ्गुलिमूले रं भगाय० |
तदग्रे कं धात्रे० |
वामोरुमूले मिं अर्यम्णे० |
तज्जानुनि वं मित्राय० |
तद्गुल्फे बं वरुणाय० |
तदङ्गुलिमूले न्धं अंशवे० |
तदग्रे नात् भगाय० |
दक्षपार्श्वे मं विवस्वते० |
वामपार्श्वे त्यो इन्द्राय० |
पृष्ठे मुं पूष्णे० |
नाभौ क्षीं पर्जन्याय० |
गुह्ये यं त्वष्ट्रे० |
भ्रुवोर्मध्ये मां विष्णवे० |
प्राणान्ते मृं प्रजापतये० |
हृदये तात् अमितवषट्काराय नमः |
ग्रन्थान्तरे—
अथ त्र्यम्बकं मन्त्रमभिधास्याम्यनुष्टुभम् |
यं भजन्तं नरं कालः स्वयमीक्षितुमक्षमः ॥१॥
वसिष्ठोऽस्य मुनिः प्रोक्तश्छन्दोऽनुष्टुबुदाहृतम् |
देवतास्य समुद्दिष्टस्त्र्यम्बकः पार्वतीपतिः ॥२॥
विभक्तैर्मन्त्रवर्णैः स्यात् षडङ्गानां प्रकल्पना |
चतुर्भिर्हृदयं प्रोक्तं शिरस्तावद्भिरीरितम् ॥३॥
शिखाष्टभिः समुद्दिष्टा नवभिः कवचं मतम् |
पञ्चभिर्नेत्रमाख्यातमस्त्रं त्रिभिरुदाहृतम् ॥४॥
पूर्वपश्चिमयाम्योदग्वक्त्रेषु तदनन्तरम् |
उरोगलांसेषु पुनर्नाभिहृत्पृष्ठकुक्षिषु ॥५॥
लिङ्गपायूरुमूलान्तजानुयुग्मेषु तत्परम् |
तद्वृत्तयुग्मे स्तनयोः पार्श्वयोः पादयोः पुनः ॥६॥
पाण्योर्नासिकयोः शीर्षे मन्त्रवर्णान् न्यसेत् क्रमात् |
पदान्येकादश न्यसेच्छिरोभ्रयुगलादिषु ॥७॥
वक्त्रे गण्डयुगे भूयो हृदये जठरे पुनः |
गुह्योरुजानुपादेषु न्यासमेवं समाचरेत् ॥८॥
इति |
तद्यथा—पूर्वोक्तमन्त्रोद्धारः |
आदौ प्रासादबीजं तदनु मृतिहरं तारकं व्याहृतीश्च
प्रोच्चार्य त्र्यम्बकं यो जपति मृतिहरं भूय एवं तथायम् |
कृत्वा न्यासं षडङ्गं स्ववदनत ऋचं मण्डलान्तः प्रविष्टं
ध्यात्वा योगीश्वरं स जयति मरणं शुक्रविद्याप्रसादात् ॥९॥
एषा षट्प्रणवा विद्या महामृत्युविनाशिनी |
चतुर्दशस्वरोपेतो हकारो बिन्दुसंयुतः ॥१०॥
शिवप्रसादजनकं प्रासादमिति कथ्यते |
बीजं मृत्युञ्जयं प्रोक्तं देवप्रणवसंज्ञकम् ॥११॥
नकुलीशोऽग्निमारूढो वामनेत्रार्धचन्द्रवान् |
मायाबीजं च शक्तिः स्याद् देवीप्रणवसंज्ञिका ॥१२॥
षष्ठस्वरेण संयुक्तो जकारो बिन्दुसंयुतः |
बीजं मृत्युहरं नाम द्वितीयं संप्रकीर्तितम् ॥१३॥
सविसर्गं सकारेण मृत्युञ्जयमथाब्रुवे |
ध्रुवस्तारस्तथोंकारो मूलं ज्योतिः स्वयंस्थितः ॥१४॥
वेदादि तारको युक्तो शाखाद्विप्रणवान्वितः (?) |
महामृत्युञ्जयं प्रोक्तं प्रासादं मृत्युनाशनम् ॥१५॥
तारकं व्याहृतिश्चैव व्यस्तान्येतान्यनुक्रमात् |
विलोमव्याहृतिश्चैव संपुटं प्रणवद्वयम् ॥१६॥
ततो व्याहृतयस्तिस्रो मन्त्रः षट्प्रणवान्वितः |
............... ॥
वेदादिभूरादिपदत्रयं च जपेन्मनुं मृत्युहरं त्रियम्बकम् |
जपेत् फलार्थी विधिवत् प्रयुङ्क्ते प्रासादमृत्युञ्जयसंपुटेन ॥१७॥
अगस्त्य उवाच |
देवदेव महादेव भक्तानुग्रहकारक |
मृत्युञ्जयविधिं ब्रूहि जपपूजादिसंयुतम् ॥१॥
पीठपूजादि यन्त्रं च होमं च कृपया वद |
ब्रह्मोवाच |
शृणु वत्स समासेन मृत्युञ्जयविधानकम् |
यज्ज्ञात्वा मुच्यते मर्त्यो मृत्युव्याधिमहद्भयात् ॥२॥
ग्रहपीडासु सर्वासु महोग्रे चापि मण्डले |
वियोगे बान्धवानां च जनमारे उपस्थिते ॥३॥
राष्ट्रभङ्गे जनच्छेदे महामृत्युविनाशने |
अभिचारे समुत्पन्ने मनोधर्मविपर्यये ॥४॥
मृत्युञ्जयस्य देवस्य विधानं क्रियते बुधैः |
यदा कदाचित् समये चन्द्रताराबले शुभे ॥५॥
शुभवारे शुभतिथौ शुभनक्षत्रसंयुते |
शुभलग्ने शुभे योगे शुभग्रहसमन्विते ॥६॥
मृत्युञ्जयस्य देवस्य विधानारम्भ इष्यते |
मण्डिते शङ्करद्वारे चित्रिते मण्डपान्विते ॥७॥
दीपस्थानं तु संशोध्य रक्तकम्बलसंयुतम् |
ब्राह्मणान् वेदशास्त्रज्ञानाहूय गतमत्सरान् ॥८॥
स्वस्तिवाचनपूर्वं तु साधनं परमं भवेत् |
प्रारब्धस्य च कार्यस्य सदृशो जप उत्तमः ॥९॥
ऊनाधिकं च कार्याच्च जपेत्तद्विफलं स्मृतम् |
राष्ट्रभङ्गे जनक्लेशे महारोगनिपीडिते ॥१०॥
कोटिसंख्याजपः प्रोक्तो मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः |
सामान्यगदपीडायां दुःस्वप्नस्य च दर्शने ॥११॥
मृत्युञ्जयस्य मन्त्रस्य जपेल्लक्षमितं शुभम् |
अपमृत्युविनाशाय जपेदयुतसंमितम् ॥१२॥
दुर्वार्ताश्रवणे चैव सुहृदामनृते कृते |
यात्राकामे रुजां नाशे सहस्रं वा समापयेत् ॥१३॥
आदावभ्यर्च्य देवेशं शङ्करं लोकशङ्करम् |
गर्भागारं जलैर्गाङ्गैश्चालयेच्चन्दनान्वितैः ॥१४॥
दशाङ्गैर्धूपयेद्धूपैः स्नपयेच्छङ्करं ततः |
पञ्चामृतेन मन्त्रेण सपुष्पैः साक्षतैः सह ॥१५॥
पयो दधि घृतं गव्यं शर्करा च शुभं मधु |
गायत्र्या शर्कराशुद्धजलस्नानं ततः परम् ॥१६॥
तैलाभ्यङ्गः शुभः शम्भोः सर्वकार्येषु चोत्तमः |
यथाविधि विधातव्यः सर्वक्लेशनिवारकः ॥१७॥
चन्दनेन सुगन्धेन कुर्याद्देवस्य लेपनम् |
स्थावरे पाणिना कार्यो जङ्गमे सकनिष्ठकम् ॥१८॥
ततः पुष्पैर्विधातव्या पूजा देवस्य शूलिनः |
कल्पोदितैर्यथोदिष्टैर्यथा स्यात् सुमनोहरम् ॥१९॥
दशाङ्गैर्धूपयेत् पश्चाद्दीपैर्नीराजयेत् ततः |
दीपिकाभिश्च भोज्यैस्तु नैवेद्यैः परितोषयेत् ॥२०॥
ताम्बूलमर्पयेत् साङ्गं प्रीत्या देवस्य शूलिनः |
न्यस्तबीजाक्षरो मन्त्री जपेत् संचिन्त्य शङ्करम् ॥२१॥
यावन्नो जृम्भणं निद्रा शरीरस्यावमर्दनम् |
स्थीयते मन्त्रिणा तावदेवं स्याज्जप उत्तमः ॥२२॥
भूतशुद्धिं पुरा कृत्वा ततो जपमुदीरयेत् |
............... ॥
प्रणवव्याहृतिसहितत्र्यम्बकं यजामहे इति ऋक् मृतसञ्जीविनीविद्या, महामृत्युञ्जयबीजसंपुट(यु)क्,
त्र्यम्बकमितिमन्त्रस्यायमर्थः—त्रयाणां ब्रह्मविष्णुरुद्राणां पितरं यजामहे, इति शिष्यसहितो वसिष्ठोऽब्रवीत् इति |
किं विशिष्टमित्यत्राह—सुगन्धिं प्रसारितपुण्यकीर्तिं |
किं विशिष्टं पुष्टिवर्धनं जगद्बीजमुख्यशक्तिमित्यर्थः |
कस्य वर्धकमणिमादिशक्तिवर्धकम्, अतस्तत्प्रसादादेव मृत्योर्मरणात् संसाराद्वा मुक्षीय वियुज्येय |
यथा बन्धनात् उर्वारुकं पक्वकर्कटीफलं मुच्यते तद्वन्मां मरणात् संसाराद्वा मोचय |
किं मर्यादीकृत्य आऽमृतात् सायुज्यान्तं मोक्षपदपर्यन्तमित्यर्थः इति ॥ अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलमन्त्रेण प्राणायामत्रयं कृत्वा, वसिष्ठऋषये नमः शिरसि, अनुष्टुप्छन्दसे नमो मुखे, महामृत्युञ्जयाय देवतायै नमो हृदि, देवप्रणवप्रासादबीजाय नमो गुह्ये, देवीप्रणवमायाबीजशक्तये नमो जान्वोः, ओंकीलकाय नमः पादयोः, अभीष्टसिद्धये विनियोगः सर्वाङ्गेषु |
ततो मूलमन्त्रेण करशुद्धिं कृत्वा प्रणवं करतलयोर्विन्यस्य, मूलमन्त्रेण व्यापकं कृत्वा, व्याहृत्यादिमन्त्रपादचतुष्टयं
करयोरङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तमङ्गुलिषु विन्यस्य, त्र्यम्बकं सर्वज्ञाय हां हृदयाय नमः |
यजामहे नित्यतृप्ताय हीं शिरसे स्वाहा |
सुगन्धिं पुष्टिवर्धनं अनादिबोधाय हूं शिखायै वषट् |
उर्वारुकमिव बन्धनात् वह्नित्रयज्वलिषे वज्रहस्ताय स्वतन्त्राय हैं कवचाय हुं |
मृत्योर्मुक्षीय नित्यमलुप्तशक्तये हौं नेत्रत्रयाय वौषट् |
मामृतात् अचिन्त्यानन्तशक्तये हः अस्त्राय फट् |
ततो मूलेन व्यापकं कृत्वा देहाङ्गन्यासमारभेत् |
ओंत्र्यं त्र्यम्बेशाय त्रिनेत्राशक्तिसहिताय नमः शिखायां |
ओंबं बालार्कतेजसे बलप्रभेदिनीशक्तिसहिताय नमः शिरसि |
ओंकं कालान्तकेशाय कल्याणीशक्तिसहिताय नमः ललाटे |
ओंयं विघ्नेशाय यज्ञरूपाशक्तिसहिताय नमः भ्रुवोः |
ओंजां जालन्धरेशाय ज्वालामुखीशक्तिसहिताय नमः नेत्रयोः |
ओंमं महादेवेशाय महाशक्तिसहिताय नमः श्रोत्रयोः |
ओंहें हाकिनीशाय हैमवतीशक्तिसहिताय नमः नासिकायां |
ओंसुं सुगन्धीशाय सुगन्धिशक्तिसहिताय नमः गण्डयोः |
ओंगं गन्धेशाय गम्भीराशक्तिसहिताय नमः ऊर्ध्वोष्ठे |
ओंन्धिं महीशाय धीराशक्तिसहिताय नमः अधरोष्ठे |
ओंपुं पुण्डरीकाक्षेशाय पूर्णाशक्तिसहिताय नमः ऊर्ध्वदन्तेषु |
ओंष्टिं हंठे(? अधिष्ठे)शाय अधिष्ठानीशक्तिसहिताय नमः अधोदन्तेषु |
ओंवं वरिष्ठेशाय वरेण्याशक्तिसहिताय नमः हन्वोः |
ओंर्धं धर्मेशाय धर्मशक्तिसहिताय नमः चिबुके |
ओंनं नन्दीशाय नन्दिनीशक्तिसहिताय नमः वक्त्रे |
ओंउं ऋद्धीशाय उमाशक्तिसहिताय नमः कण्ठे |
ओंर्वां वर्णेशाय वामाशक्तिसहिताय नमः स्कन्धयोः |
ओंरं रुद्रेशाय रूपवतीशक्तिसहिताय नमः बाह्वोः |
ओंकं कान्तेशाय कान्तिशक्तिसहिताय नमः हृदये |
ओंमिं मीडुष्टमेशाय शिवाशक्तिसहिताय नमः वक्षसि |
ओंवं वेदेशाय वेदगर्भाशक्तिसहिताय नमः स्तनयोः |
ओंबं बन्धिनीशाय बन्धिनीशक्तिसहिताय नमः हृदये |
ओंन्धं धन्वीशाय धनुष्मतीशक्तिसहिताय नमः नाभौ |
ओंनात् नाके(के)श्वराय पुष्टिशक्तिसहिताय नमः कट्यां |
ओंमं मृत्युञ्जयेशाय मृत्युनाशिनीशक्तिसहिताय नमः गुह्ये |
ओंत्यो त्यंत(नित्ये)शाय नित्याशक्तिसहिताय नमः पायौ |
ओंमुं मुक्तीशाय मुकुन्दाशक्तिसहिताय नमः पार्श्वयोः |
ओंक्षीं क्षितीशाय क्षेमङ्करीशक्तिसहिताय नमः ऊर्वोः |
ओंयं योगीशाय मन्त्रभेदिनीशक्तिसहिताय नमः गुल्फे |
ओंमां मन्त्रेशाय मन्त्रप्रभेदिनीशक्तिसहिताय नमः पादतलयोः |
ओंमृं अमृतेशाय अमरशक्तिसहिताय नमः पादोर्ध्वे |
ओंतात् तन्वीशाय तन्वीशक्तिसहिताय नमः पादयोः |
इति वर्णन्यासः ॥
ओंत्र्यम्बकं त्रिपुरान्तकेशाय त्रैलोक्यशक्तिसहिताय नमः शिरसि |
ओंयजां यज्ञवतीशाय सुगन्धाशक्तिसहिताय नमः ललाटे |
ओंमहं महत्तत्त्वेशाय मायाशक्तिसहिताय नमः श्रोत्रयोः |
ओंसुगन्धिं सुगन्धीशाय सुगन्धिशक्तिसहिताय नमः नासिकायां |
ओंपुष्टिं पुरुषेशाय पुरन्द्रीशक्तिसहिताय नमः वदने |
ओंवर्धनं वरेशाय वशङ्करीशक्तिसहिताय नमः कण्ठे |
ओंउर्वा उमापतीशाय ऊर्ध्वरेखाशक्तिसहिताय नमः हृदये |
ओंरुकं रूपवतीशाय रुक्मवतीशक्तिसहिताय नमः कट्यां |
ओंमिवं मित्रेशाय मित्रवतीशक्तिसहिताय नमः कट्यां |
ओंबन्धनात् बालचन्द्रमौलीशाय वर्बरीशक्तिसहिताय नमः गुह्ये |
ओंमृत्योः मन्त्रेशाय मन्त्रवतीशक्तिसहिताय नमः ऊर्वोः |
ओंमुक्षीय मुक्तिकरीशाय मुक्तिकरीशक्तिसहिताय नमः जान्वोः |
ओंमा महाकालेशाय महाशक्तिसहिताय नमः जङ्घयोः |
ओंअमृतात् अमृतेशाय अमृतवतीशक्तिसहिताय नमः आधारे |
इति पदन्यासः ॥
ओंत्र्यम्बकं भवेशाय भूतशक्तिसहिताय नमः आधारे |
ओंयजामहे शर्वेशाय शर्वाणीशक्तिसहिताय नमः स्वाधिष्ठाने |
ओंसुगन्धिं रुद्रेशाय विरूपाशक्तिसहिताय नमः मणिपूरे |
ओंपुष्टिवर्धनं पुरुषवरदेशाय वंशवर्धिनीशक्तिसहिताय नमः अनाहते |
ओंउर्वारुकमिव उग्रेशाय उग्रशक्तिसहिताय नमः विशुद्धौ |
ओंबन्धनात् महादे—
१ ‘हठेशाय’ क. पाठः |
२ ‘धृति’ ग. पाठः |
वेशाय मानवतीशक्तिसहिताय नमः आज्ञायां |
ओंमृत्योर्मुक्षीय भीमेशाय भद्रकालीशक्तिसहिताय नमः ब्रह्मरन्ध्रे |
ओंमामृतात् ईशानेशाय ईश्वरीशक्तिसहिताय नमः सहस्रदले |
इति वाक्यन्यासः ॥ ओंत्र्यम्बकं यजामहे त्र्यम्बकेशाय त्र्यम्बिकाशक्तिसहिताय नमः पूर्ववक्त्रे |
ओंसुगन्धिं पुष्टिवर्धनं मृत्युञ्जयेशाय वामाशक्तिसहिताय नमः दक्षिणवक्त्रे |
ओंउर्वारुकमिव बन्धनात् महादेवेशाय भीमाशक्तिसहिताय नमः पश्चिमवक्त्रे |
ओंमृत्योर्मुक्षीय मामृतात् सञ्जीवनीशाय द्रौपदीशक्तिसहिताय नमः उत्तरवक्त्रे |
इति चरणन्यासः ॥ ओंत्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् महेशाय गौरीशक्तिसहिताय नमः दक्षिणपादे |
ओंउर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय मामृतात् शाम्भवेशाय व्यापिनीशक्तिसहिताय नमः वामपादे |
इत्यर्धर्चन्यासः ॥ ओंत्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् |
उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय मामृतात् ॥ सर्वाख्येशाय अनाख्याशक्तिसहिताय नमः सर्वाङ्गे |
इति ऋग्न्यासः ॥ एवं षोढान्यासः ॥ देहाङ्गन्यासं कृत्वा षडङ्गन्यासमारभेत्—ओंनमो भगवते त्र्यम्बकाय शूलपाणये नमः स्वाहा हां हृदयाय नमः |
ओंनमो भगवते रुद्राय अमृतमूर्तये मां जीवय हीं शिरसे स्वाहा |
ओंनमो भगवते रुद्राय चन्द्रशिरसे जटिने स्वाहा हूं शिखायै वषट् |
ओंनमो भगवते रुद्राय त्रिपुरान्तकाय खट्वाङ्गपाणये हैं कवचाय हुं |
ओंनमो भगवते रुद्राय त्रिलोचनाय ऋग्यजुःसामाथर्वणमूर्तये हौं नेत्रत्रयाय वौषट् |
ओंनमो भगवते मृत्युञ्जयायाग्नित्रयाय ज्वलस्व ज्वलस्व मां रक्ष रक्ष रोगान् विध्वंसय विध्वंसय दुष्टान्निवारय निवारय अघोरास्त्राय फट् हः अस्त्राय फट् ॥ ओंत्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय उमाकालाग्निरुद्राय नमः पादयोः |
ओंत्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय कालाग्निमूर्तये नमः जङ्घयोः |
ओंत्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय उमाधारिणे नमः ऊर्वोः |
ओंत्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय कामविध्वंसिने नमः गुह्ये |
ओंत्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय पञ्चवक्त्राय नमः वक्त्रे |
ओंत्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय नीलकण्ठाय नमः गले |
ओंत्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय चन्द्रार्कवह्निनेत्राय नमः नेत्रयोः |
ओंत्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय सर्वाभरणभूषितायामृतप्लुताय नमः मूर्धादिपादान्तम् ॥ ओंसदाशिवाय नमः शिखायां |
ईशानाय० मूर्ध्नि |
तत्पुरुषाय० मुखे |
अघोराय० हृदि |
वामदेवाय० ऊरुद्वये |
सद्योजाताय नमः पादयोः |
इति ॥
एवं न्यासविधिं कृत्वा शिवो भूत्वा शिवं यजेत् |
न्यासमूलमिदं सर्वं न्यासं पूर्वं समाचरेत् ॥१॥
न्यासेन रहितं कर्म चार्धं गृह्णन्ति राक्षसाः |
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन न्यासकर्म समाचरेत् ॥२॥
ध्यानम् |
ततश्चन्द्रमण्डलोपरि बद्धपद्मासनं चन्द्रवर्णं स्रवदमृतचन्द्रकलाधरं योगमुद्राबद्धाधरहस्तद्वयं धृतामृतपूर्णकलशोत्तरकरद्वयं सोमसूर्याग्नित्रिलोचनं बद्धपिङ्गलजटाजूटं नागयज्ञोपवीतिनं नागाभरणभूषणं भक्तानुकम्पिनं भस्मानुलेपिनं श्रीरुद्रं ध्यायेत् |
शुद्धस्फटिकसङ्काशं त्रिनेत्रं पञ्चवक्त्रकम् |
गङ्गाधरं जटाजूटखण्डेन्दुमण्डितं तथा ॥१॥
कपालमालिनं सौम्यं योगासनगतस्थितिम् |
व्याघ्रचर्माम्बरधरं बद्धनागेन्द्रभूषणम् ॥२॥
वामे करे त्वभयदं दक्षिणे वरदं तथा |
कपालकुण्डलं सव्ये त्रिशूलं दक्षिणे करे ॥३॥
ध्यायेन्मृत्युञ्जयं देवं मृत्युरोगविनाशनम् |
एवं ध्यात्वा द्विजः सम्यक् त्र्यम्बकजपमारभेत् ॥४॥
इति |
ध्यानान्तरम्—
हस्ताभ्यां कलशद्वयामृतरसैराप्लावयन्तं शिरो
द्वाभ्यां तौ दधतं मृगाक्षवलये द्वाभ्यां वहन्तं परम् |
अङ्कन्यस्तकरद्वयामृतघटं कैलाससंस्थं शिवं
स्वच्छाम्भोजगतं नवेन्दुमुकुटं देवं त्रिनेत्रं भजे ॥५॥
गौरीं चतुर्भुजां चण्डीं त्रिनेत्रां मुकुटोज्ज्वलाम् |
पद्मदर्पणहस्तां च वरदाभयहस्तकाम् ॥६॥
दिव्यवस्त्रपरीधानां दिव्यालङ्कारभूषिताम् |
प्रसन्नवदनां ध्यात्वा शिवार्धाङ्गं तु वामतः ॥७॥
एवं ध्यात्वा स्नेहपूर्णेन मनसा पूर्वोक्तमार्गेणार्चनं कृत्वा शरणं व्रजेत् |
त्रियम्बक महादेव पाहि मां शरणागतम् |
जन्ममृत्युजरारोगैः पीडितं कर्मबन्धनैः ॥८॥
तावकस्त्वद्गतप्राणस्त्वच्चित्तोऽहं सदा मृड |
इति विज्ञाप्य देवेशं जपेन्मन्त्रं च त्र्यम्बकम् ॥९॥
अङ्गुल्यग्राणि मूले तु कृत्वाङ्गुष्ठे निपीडयेत् |
मुष्टिमुद्रा शिवस्योक्ता सैव शान्तिप्रदायिनी ॥१०॥
“एष ते रुद्र भाग” इति लिङ्गमुद्रां प्रदर्शयेत् |
श्रीकामः शीर्ष्णि कुर्वीत तेजस्कामस्तु नेत्रयोः |
मुखे त्वन्नाद्यकामस्तु ग्रीवायां रोगनाशने ॥११॥
हृदये सर्वकामस्तु नाभौ ज्ञाने प्रदर्शयेत् |
प्रजाकामस्तु गुह्ये वै पशुकामस्तु गुल्फयोः ॥१२॥
जानुभ्यां ग्रामकामस्तु राष्ट्रकामस्तु पादयोः |
वशीकरणकामस्तु वामहस्ते प्रदर्शयेत् ॥१३॥
पापक्षयेऽभिचारे वा व्याधिरोगविनाशने |
बहिः शरीरात् कुर्वीत शिवस्याग्रे तु संस्पृशेत् ॥१४॥
इति ॥ अथ पूजा—
त्रिभिर्व्याहृतिभिः कुर्यान्निर्माल्यस्य विसर्जनम् |
मलस्नानं ततः कुर्यात् पात्रे देवं निधाय च ॥१॥
गन्धमाल्यैः सुगन्धैश्च चात्मानं चार्चयेद् बुधः |
आवाहनासनं पाद्यमर्घ्यमाचमनीयकम् ॥२॥
स्नानं वस्त्रोपवीतं च गन्धपुष्पं यथाक्रमम् |
सहस्रशीर्ष इत्यादिऋग्भिस्तु दशभिर्यजेत् ॥३॥
ततः पीठं समाराध्य गन्धपुष्पाक्षतैः शुभैः |
आधारशक्तिं कूर्मं च कैलासं मन्दराचलम् ॥४॥
पृथिवीवेदिकां चैव सिंहासनस्य पादुकाम् |
चतुर्थ्यन्तनमोन्तं च पीठमध्ये समर्चयेत् ॥५॥
धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं च यथाक्रमम् |
हुताशनादिकोणेषु ततः प्रागादिषु क्रमात् ॥६॥
धर्मादींश्च यजेत् तत्र नञ्पूर्वांश्च यथाक्रमम् |
सिंहासनस्य कोणेषु वह्न्यादिषु यथाक्रमम् ॥७॥
गुणत्रयं तथा विद्याश्चतुर्थ्यन्तं नमोन्तकैः |
अतः परं प्रवक्ष्यामि मण्डलस्य तु लक्षणम् ॥८॥
अत्रादौ मण्डलं कार्यं मनोज्ञैः शालितण्डुलैः |
पूर्वमष्टादश रेखा उत्तरेऽष्टादश तथा ॥९॥
एकेनोना च नवतिः कोष्ठकाणां शतद्वयम् |
आवाह्य देवतास्तत्र त्र्यम्बकाद्याश्च शक्तिकाः ॥१०॥
रमा माया प्रभा ज्योत्स्ना पूर्णा पूर्णामृतां सुधा |
विश्वा विद्या प्रभां प्रह्वा सारा सन्ध्या शिवा निशा ॥११॥
ओघा प्रज्ञा प्रभा मेधा कान्तिः शान्तिर्धृतिः स्मृतिः |
परा जया ह्यविघ्नां च पद्मा चान्तिस्तथैव च ॥१२॥
अघोरा अजया माला कलास्त्रिंशत् प्रकीर्तिताः |
कलाज्ञानविहीनानां पूजनं निष्फलं भवेत् ॥१३॥
१ ‘स्पष्टाम्भोजगतं च चन्द्र’ ख. पाठः |
२ ‘पूर्णोषा पूर्णिणी’ ख. पाठः |
३ ‘सिता’ ख. पाठः |
४ ‘आर्या’ ख. पाठः |
५ ‘मतिः’ ख. पाठः |
६ ‘धरोमा पाविनी चैव’ ख. पाठः |
७ ‘अमोघा’ ख. पाठः |
प्रणवादिनमोन्तैश्च चतुर्थीपदमध्यगाः |
सर्वत्र प्रजपेन्मन्त्रं ततः पीठं प्रपूजयेत् ॥१४॥
क्षारक्षीरदधिसर्पिःस्वादोदकसुरेक्षवः |
प्रणवादिनमोऽन्ताश्च सागरांस्तत्र पूजयेत् ॥१५॥
जम्बुद्वीपं ततः प्लक्षं शाल्मलिं कुशसंज्ञकम् |
क्रौञ्चं शाकं पुष्करं च द्वीपानि तु ततो यजेत् ॥१६॥
भूर्लोकोऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोको महर्जनः |
तपो लोकः सत्यलोकः क्रमात्तत्रैव पूजयेत् ॥१७॥
अतलं वितलं चैव तलातलमतः परम् |
रसातलं च पातालं सुतलं च महातलम् ॥१८॥
आत्मतत्त्वान्तरात्मा परमात्मा ज्ञानमेव च |
चतुर्थ्यन्तप्रयोगेण नमोन्तेन प्रपूजयेत् ॥१९॥
गङ्गा च यमुना चैव गोदावरी सरस्वती |
नर्मदा सिन्धुः कावेरी नमोन्तेन प्रपूजयेत् ॥२०॥
संवत्सराश्च ऋतवो मासाः पक्षा दिनानि च |
प्रणवादिनमोन्तेन ततः शक्तीः प्रपूजयेत् ॥२१॥
वामा ज्येष्ठा तथा श्रेष्ठा रौद्री काली तथैव च |
कलविकरणी चैव बलविकरणी तथा ॥२२॥
बलप्रमथनी चैव सर्वभूतदमन्यथ |
मनोन्मनी भगवती कालरुद्रात्मने नमः ॥२३॥
उमा चण्डेश्वरो नन्दी महाकालस्तथैव च |
वृषभो भृङ्गिरीटिश्च स्कन्दश्चैव क्रमाद्यजेत् ॥२४॥
इन्द्रादिलोकपालांश्च पूजयेत् तदनन्तरम् |
सरस्वतीं च दुर्गां च गणेशं क्षेत्रपालकम् ॥२५॥
तत्तद्बीजेन संपूज्य वसूनष्टौ तथा यजेत् |
रुद्रानेकादश चैव द्वादशादित्यकान् यजेत् ॥२६॥
भैरवाष्टौ ततः पूज्या ब्राह्म्यादींश्च ततो यजेत् |
ध्रुवोऽध्वरस्तथा सोम आपश्चैवानिलोऽनलः ॥२७॥
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः |
वीरभद्रश्च शम्भुश्च गिरिशोऽप्यजएकपात् ॥२८॥
अहिर्बुध्न्यः पिनाकी च भुवनाधीश्वरस्तथा |
दिशांपतिः पशुपतिः स्थाणुर्भग इति स्मृतः ॥२९॥
आदित्यः सविता सर्वः पूषा मित्रस्तथैव च |
तमोघ्नश्च हिमघ्नश्च अरुणो भानुरेव च ॥३०॥
मार्तण्डो भास्करश्चेति तथैव च दिवाकरः |
असिताङ्गो रुरुश्चण्डः क्रोध उन्मत्तभैरवः ॥३१॥
कपाली भीषणश्चैव संहारश्चाष्ट भैरवाः |
ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा ॥३२॥
वाराहीन्द्राणी चामुण्डा महालक्ष्म्योऽष्ट मातरः |
............... ॥
इति |
ततस्त्र्यम्बकमन्त्रेण पञ्चामृतस्नानादिषोडशोपचारपूजां कुर्यात् |
प्लुतप्रणवयोगेन स्नपयेत् |
आवाहनस्थापनसंनिधानसंनिरोधनसंमुखीकरणसकलीकरणावगुण्ठनामृतीकरणपरमीकरणयोनिलिङ्गमहासरस्वतीमुद्राः प्रदर्शयेत् |
तत आवरणपूजां कुर्यात् |
तत्र न्यासोक्तदेवता अष्टाविंशत्युत्तरशतं शक्तयः पूज्याः |
सद्योजाताष्टका ज्ञेया वामदेवास्त्रयोदश |
अघोरस्य कला ह्यष्टौ पुरुषस्य चतुष्कलाः ॥३३॥
ईशानस्य कलाः पञ्च क्रमेण परिकीर्तिताः |
अष्टात्रिंशत् कला ज्ञेयाः पूजनीयाः प्रकीर्तिताः ॥३४॥
शशिनी चाङ्गदा हृष्टा मरीचिर्ज्वालिनी तथा |
ईशानस्य कलाः पञ्च नीराजनपरानुगाः ॥३५॥
निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस्तथैव च |
पुरुषस्य कला ह्येताश्चतस्रः परिकीर्तिताः ॥३६॥
तमा मोहा क्षमा निद्रा व्याधिर्मृत्युः क्षुधा तृषा |
अघोरस्य कला ह्येताश्चाष्ट संज्ञोपलक्षिताः ॥३७॥
१ ‘चतुर्थी च प्रयोगेण’ क. ग. पाठः |
रजा रक्ता रतिर्विद्या कामसंजीवनी तथा |
कृपा बुद्धिः क्षमा धात्री भूषणी मोहिनी तथा ॥३८॥
वामदेवकला ह्येताः कीर्तिताश्च त्रयोदश |
ऋद्धिः सिद्धिर्लघुलक्ष्मीर्मेधा कान्तिः स्वधा प्रजा ॥३९॥
सद्योजातकला ह्येता ह्यष्ट संज्ञोपलक्षिताः |
शुद्धस्फटिकसङ्काशं निर्मलानन्दसंज्ञितम् ॥४०॥
तच्चं निधनकं चैव ईशानोर्ध्वमुखं स्मरेत् |
............... ॥
“ईशानः सर्वविद्यानां” इति मन्त्रेणेशानस्योर्ध्वमुखं पूजयेत् |
पद्मरागसमाभासं जपाबालार्कसन्निभम् |
वक्त्रं च संप्रियं स्निग्धं पूर्वं तत्पुरुषं स्मरेत् ॥४१॥
“तत्पुरुषाय” इति मन्त्रेण तत्पुरुषस्य पूर्ववक्त्रं पूजयेत् |
नीलाभं च समस्तेज्यं करालं विकृताननम् |
दक्षिणस्यां दिशि ध्यातमघोरस्य मुखं स्मरेत् ॥४२॥
“अघोरेभ्य” इति मन्त्रेणाघोरस्य दक्षिणमुखं पूजयेत् |
नित्यं च हेमवर्णाभं दिव्यरूपं सुलक्षणम् |
कामिन्यर्धाङ्गसंयुक्तं वक्त्रं वामोत्तरं यजेत् ॥४३॥
“वामदेवाय” इति मन्त्रेण वामदेवस्योत्तरं मुखं पूजयेत् |
सुश्वेतं शङ्खवर्णाभं नीलकण्ठस्य शोभितम् |
गङ्गार्धचन्द्रमौलिस्थं सद्योजातं तु पश्चिमम् ॥४४॥
“सद्योजात”मिति मन्त्रेण सद्योजातस्य पश्चिमवक्त्रं पूजयेत् |
अथाङ्गपूजा—त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय कालाग्निरुद्राय नमः पादौ पूजयामि |
त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय कालाग्निमूर्तये नमः जङ्घे पूजयामि |
त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय उमाङ्गधारिणे नमः ऊरू० |
त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय कामविध्वंसिने नमः गुह्यं० |
त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय नीलकण्ठाय नमः कण्ठं० |
त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय पञ्चवक्त्राय नमः वक्त्रं० |
त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय चन्द्रार्कवह्निनेत्राय नमो नेत्रे० |
त्र्यम्बकाय त्रिनेत्रायामृतप्लुताय दिव्यशरीराय नमः सर्वाङ्गं पूजयामि |
ततो मूलमन्त्रेण गन्धपुष्पधूपदीपनैवेद्याचमनीयान्तं कर्म समापयेदिति |
ततो मूलमन्त्रं जप्त्वा विसर्जयेत् |
पुरश्चरणं तु |
तदुक्तम्—
जपेन्मन्त्रमिमं लक्षमेवं ध्यायाञ्जितेन्द्रियः |
जुहुयादयुतं द्रव्यैर्दशभिर्घृतसंप्लुतैः ॥१॥
बिल्वं पलाशं खदिरं वटं च तिलसर्षपान् |
दौग्धं दुग्धं दधि पुनर्दूर्वान्तानि विदुः क्रमात् ॥२॥
पञ्चाक्षरोदिते पीठे पूजयेद्वृषभध्वजम् |
मूर्तिं मूलेन संकल्प्य वह्न्याग्नेये च वर्मणा ॥३॥
पूर्वमङ्गानि संपूज्य पश्चान्मूर्तीः प्रपूजयेत् |
अर्केन्दुवसुधातोयवह्नीरेरवियदात्मनः ॥४॥
रमा राका प्रभा ज्योत्स्ना पूर्णोमा पूषणी सुधा |
अष्टाविमाः क्रमात् पूज्यास्तृतीयावरणे ततः ॥५॥
विश्वा विद्या सिता प्रह्वा सारा सन्ध्या शिवा निशा |
चतुर्थावरणे पूज्याः शक्तयोऽष्टौ क्रमादिमाः ॥६॥
आर्या प्रज्ञा प्रभा मेधा कान्तिः शान्तिर्धृतिर्मतिः |
पञ्चमावरणे पूज्याः क्रमादेतास्ततः परम् ॥७॥
एवं कृते प्रयोगार्हो जायतेऽयं महामनुः |
............... ॥
इति ॥ अथ प्रयोगा उच्यन्ते—
सर्वेषां चैव मन्त्राणां पूर्वसेवा कृता तथा |
लक्षैकेन सुसिध्यन्ति दशांशेनैव होमयेत् ॥१॥
१ ‘सुश्रियं’ ग. पाठः |
२ ‘कामिन्योध्वङ्गं’ क. ग. पाठः |
पूर्वसेवार्थमयुतं गुग्गुलं घृतसंप्लुतम् |
भूतशुद्धिं पुरा कृत्वा न्यासजालमतः परम् ॥२॥
शुक्लाम्बरधरः शुक्लः शुक्लमाल्यानुलेपनः सपत्नीकः सर्त्विक् साचार्यो यजमानो मङ्गलघोषेण संपूर्णकलशसहितः शङ्खनादमन्त्रघोषेण कुण्डस्थदेशं स्थण्डिलदेशं वा प्राप्य, तत्रोपविश्य प्राणानायम्य, अद्येत्यादि देशकालौ संकीर्त्य, मया कृतस्य कारितस्य वा जपस्य संपूर्णफलावाप्त्यर्थं तद्दशांशहोमममुकद्रव्येण करिष्ये |
तदङ्गतया गणेशपूजनं मातृकापूजनं नान्दीमुखश्राद्धं च करिष्ये इति संकल्प्य, संस्कृत्य ग्रहवेद्यां ग्रहस्थापनं कृत्वा, ग्रहाधिदेवताः प्रत्यधिदेवता गणपतिदुर्गाक्षेत्रपालकान् इन्द्राद्यष्टदिक्पालांश्च तत्तन्मन्त्रैः स्थापयित्वा, तत्रैकं मध्ये कलशं संस्थाप्य तन्मुखे वस्त्रोपरि महामृत्युञ्जयमन्त्रं संस्थाप्य मन्त्रवर्णसंख्याकमाषपरिमितां प्रतिमां तदुपरि संस्थाप्य तां शोधयेत् |
प्रथमं देवं प्रणिपत्यैवं प्रार्थयेत् |
“स्वागतं देवदेवेश विश्वरूप नमोऽस्तु ते |
शुद्धेऽपि त्वदधिष्ठाने शुद्धिं कुर्यां सहस्व ताम्” ॥ ततो न्यासपूर्वकं रुद्राभिषेकं कुर्यात् |
ततोऽग्न्युत्तारणम् |
“अग्निः सनिं वाजम्भरं” (१० |
८० |
१) इति जप्त्वा पुनः सर्वसूक्तेनाभिषेकः कार्यः |
प्रथमं ससक्तुमृत्तिकाभिरालिप्य शुद्धोदकेन प्रक्षाल्य कोष्ठहरिद्रायववज्रखण्डकचोरकमुस्ताचूर्णेनोद्वर्त्य जलेन प्रक्षालयेत् |
“आपो हि ष्ठा” (१० |
९ |
१) इति ऋग्भिरभ्यर्च्य ततः पुष्पाक्षतान् गृहीत्वा “आ त्वा वहन्तु हरयः” (१ |
१६ |
१) इति ध्यात्वा “स्वामिन् सर्वजगन्नाथ यावत् पूजावसानकम् |
तावत्त्वं प्रीतिभावेन लिङ्गेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु” ॥ आवाहनादिकल्पोक्तप्रकारेण षोडशोपचारपूजां कुर्यात् |
दशक्लेशे हि संसारे प्राप्तोऽहं शरणागतः |
भक्त्या समर्चयाम्यद्य सफलं चास्तु पूजनम् ॥१॥
साधु वासाधु वा कर्म यद्यदाचरितं मया |
तत्सर्वं भगवञ्छम्भो गृहाण विधिपूर्वकम् ॥२॥
अपराधसहस्राणि क्रियन्तेऽहर्निशं मया |
दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व परमेश्वर ॥३॥
महादेव जगन्नाथ शरणागतवत्सल |
भक्त्या कृतं मया देव तत्सर्वं सफलं कुरु ॥४॥
इति प्रार्थनां कृत्वा, पुनः प्रार्थयेत् |
जय देव जगन्नाथ जय शाश्वत शङ्कर |
जय सर्वसुराध्यक्ष जय सर्वसुरार्चित ॥१॥
जय सर्वगुणातीत जय सर्ववरप्रद |
जय नित्य निराधार जय विश्वम्भराव्यय ॥२॥
जय विश्वैकवन्द्येश जय नागेन्द्रभूषण |
जय गौरीपते शम्भो जय चन्द्रार्धशेखर ॥३॥
जय कोट्यर्कसङ्काश जयानन्तगुणाश्रय |
जय रुद्र विरूपाक्ष जयाचिन्त्य निरञ्जन ॥४॥
जय नाथ कृपासिन्धो जय भक्तार्तिभञ्जन |
जय दुस्तरसंसारसागरोत्तारण प्रभो ॥५॥
प्रसीद मम देवेश संसारार्तस्य बिभ्यतः |
सर्वपापक्षयं कृत्वा रक्ष मां परमेश्वर ॥६॥
महादारिद्र्यमग्नस्य महापापहतौजसः |
महाशोकनिमग्नस्य महारोगातुरस्य च ॥७॥
ऋणभारपरीतस्य दह्यमानस्य कर्मभिः |
ग्रहैः प्रपीड्यमानस्य प्रसीद मम शङ्कर ॥८॥
दरिद्रः प्रार्थयेद्देवं पूजान्ते गिरिजापतिम् |
अर्थार्थी वापि राजा वा प्रार्थयेदेवमीश्वरम् ॥९॥
दीर्घमायुः सदारोग्यं कोशवृद्धिर्बलोन्नतिः |
ममास्तु नित्यमानन्दः प्रसादात्तव शङ्कर ॥१०॥
१ ‘अर्थार्थीवो’ ख. पाठः |
२ ‘यः’ ग. पाठः |
शत्रवः संक्षयं यान्तु प्रसीदन्तु मम ग्रहाः |
नश्यन्तु दस्यवो राष्ट्रे जनाः सन्तु निरापदः ॥१२॥
दुर्भिक्षमारीसन्तापाः शमं यान्तु महीतले |
वसुसस्यसमृद्धिश्च भूयात् सुखमयं दिशि ॥१३॥
एवमाराधयेद्देवं जपहोमार्चनादिषु |
यावत् कर्म समाप्येत तावत् सन्निहितो भवेत् ॥१४॥
इति |
ततो होमं कुर्यात् |
होमकुण्डे चतुर्दिक्षु द्वारपालान् प्रतिष्ठाप्य “गणानां त्वा०” “जातवेदसे०” “क्षेत्रस्य पतिना वयं०” “प्रणो देवी०” इति मन्त्रैः प्रतिष्ठाप्योपविश्य, प्राणायामपूर्वकमृष्यादिन्यासं कृत्वा, पादयोः विष्णवे नमः |
हृदये ब्रह्मणे नमः |
शिरसि महेश्वराय नमः |
शिखायां सप्तर्षिभ्यो नमः |
नासिकायां सप्तजिह्वाय नमः |
श्रोत्रयोः अश्विनीदेवताभ्यां नमः |
चक्षुषोः शशिभास्कराभ्यां नमः |
जिह्वायां सरस्वत्यै नमः |
वाचि बृहस्पतये नमः |
दन्तेषु माधवाय नमः |
हृदये हव्यवाहनाय नमः |
पादयोः गन्धर्वाप्सरोभ्यो० |
कण्ठे द्वादशादित्येभ्यः० |
दक्षिणहस्ते एकादशरुद्रेभ्यः० |
वामे अष्टवसुभ्यो० |
उपकवचे द्वादशादित्येभ्यः० ॥ अहमेव परमात्मा |
त्र्यम्बकाय त्रिपुरान्तकेशाय शूलपाणये स्वाहा हृत् |
त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय कपर्दिने स्वाहा शिरः |
त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय नीलकण्ठाय स्वाहा शिखा |
त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय सर्वसिद्धिफलप्रदाय स्वाहा कवचं |
त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय ज्ञानमूर्तये स्वाहा नेत्रे |
त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय ज्वलं ज्वल प्रज्वल २ प्रतापय स्वाहा अस्त्रं |
ततः पूर्ववद्ध्यात्वा अग्निं परिसमूह्य ऋक्शाखाप्रयोगं कुर्यात् |
मन्त्रहोमं कृत्वा ततः स्विष्टकृतं हुत्वा, बलिदानं कृत्वा हस्तौ पादौ प्रक्षाल्याचम्य प्राणानायम्य सङ्कल्पहोमसंपूर्णफलावाप्त्यर्थं पूर्णाहुतिहोमं करिष्ये, समुद्रादूर्मिं० मूर्धानं दिवः० पुनस्त्वादित्या सप्त ते अग्ने० धामन्ते० एतैर्मन्त्रैर्हुत्वा आचार्याय प्रतिमां दद्यात् |
ततः श्रेयःसंपादनं कृत्वाचार्यर्त्विक्—गणपतिजपवद्ब्राह्मणेभ्यो गन्धमाल्यादिवस्त्रालङ्करणानि दत्त्वा, यथोचितदक्षिणां दत्त्वा, ब्राह्मणान् भोजयित्वा दक्षिणादिभिः सन्तोष्य विसर्जयेत् |
इति होमविधिः ॥ अथ काम्यप्रयोगाः—
दूर्वामयार्द्रसमिधो गोघृतेन समन्विताः |
होतव्याः शान्तिके विप्र शान्तिर्येन भवेत् स्फुटा ॥१॥
समिधो राजवृक्षोत्था होतव्याः स्तम्भकर्मणि |
मैषीघृतेन संयुक्ताः सहदेव्या सुसिद्धिदाः ॥२॥
खादिराः मारणे प्रोक्ताः कटुतैलेन संयुताः |
उत्पा(चा)टयेन्महीं सर्वां सरलवनकाननाम् ॥३॥
यशश्चैव सदा होमे कुसुमैर्दाडिमोद्भवैः |
अजाघृतेन देवर्षीन् वशयेत् सचराचरम् ॥४॥
वशमायान्ति ताः सर्वाः यक्षनागाङ्गनादयः |
जातिनिर्मल्लिकाहोमो घृतेन सहितो भवेत् ॥५॥
साध्यानां कन्यकाः सर्वाः साधकाग्रे पतन्ति च |
करवीरैस्तु रक्तैस्तु योषितो वशमानयेत् ॥६॥
शतपत्रैः कृतो होमः पृथ्वीलाभं करोति च |
होमाच्च पिचुमन्दैश्च मतिमाञ्जायते नरः ॥७॥
अङ्कोलपुष्पहोमेन सिद्धयोऽष्टौ भवन्ति हि |
अर्कपुष्पैः सदारोग्यं मन्दारैरर्थसंपदः ॥८॥
तथैव पालिपुष्पैश्च राजानं गिरिकर्णकैः |
नीलपुष्पैस्तथा होमे देशं च वशमानयेत् ॥९॥
ब्राह्मणास्तु वशं यान्ति वन्यैः सुक्षितिसंभवैः |
कदम्बपुष्पहोमेन यक्षिणीं वशमानयेत् ॥१०॥
कुन्दपुष्पैस्तु सौभाग्यं विद्या रक्तोत्पलैर्भवेत् |
बिल्वपत्रैस्तु राज्यं च चक्रवर्तित्वमम्बुजैः ॥११॥
अशोकपुष्पहोमेन सर्वशोकविनाशनम् |
कर्णिकापुष्पहोमेन राज्यप्रीतिमवाप्नुयात् ॥१२॥
१ ‘यः’ ग. पाठः |
२ ‘ज्वलस्व २’ ग. पाठः |
हरीतक्याच आरोग्यं व्याधिनाशो विभीतकैः |
चूतपुष्पफलैर्होमश्चिन्तितार्थफलप्रदः ॥१३॥
जम्बूफलैश्च होमेन यशश्चाप्नोति निर्मलम् |
न्यग्रोधफलहोमेन सर्वसिद्धिमवाप्नुयात् ॥१४॥
दाडिमीफलहोमेन दैत्यकन्यां समानयेत् |
कूष्माण्डफलहोमेन धान्यसिद्धिमवाप्नुयात् ॥१५॥
बदरीफलहोमेन रत्नलाभो भवेद्ध्रुवम् |
पिचुमन्दफलैः पुष्पैर्विद्वेषाकर्षणं परम् ॥१६॥
द्राक्षाफलैः सदावश्यं स्थावरं जङ्गमं तथा |
नारिकेलफलैर्होमे वृद्धिमाप्नोति चाव्ययाम् ॥१७॥
कुटजीफलहोमेन वेतालीसिद्धिमाप्नुयात् |
चम्पकैश्च कृते होमे सिद्ध्यन्तेऽप्सरसां गणाः ॥१८॥
तिलैश्च शान्तिकं कुर्यान्मधुघृतसमन्वितम् |
राजिकालवणैरेव वश्याकर्षणकं परम् ॥१९॥
शिलातालकहोमेन मारयेद्रिपुं खलम् |
बिल्वमूलकहोमेन शक्रतुल्यो भवेन्नरः ॥२०॥
प्रियङ्गुकदलीपुष्पैः सर्वसत्त्वं वशं नयेत् |
दूर्वाङ्कुरसमिद्भिस्तु अमृताखण्डसंयुतम् ॥२१॥
घृतमधुसुसंयुक्तं महामृत्युविनाशनम् |
अयुतं जुहुयाद्बिल्वसमिद्भिः संपदे सुधीः ॥२२॥
जुहुयाद्ब्रह्मवृक्षस्य समिद्भिर्ब्रह्मतेजसे |
खादिरैरयुतं हुत्वा कान्तिं पुष्टिमवाप्नुयात् ॥२३॥
वटवृक्षस्य समिधो जुहुयादयुतावधि |
धनधान्यसमृद्धः स्यादचिरेणैव साधकः ॥२४॥
तिलैस्तत्संख्यया हुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते |
सिद्धार्थैरयुतं हुत्वा शत्रून् विजयते नृपः ॥२५॥
अनेनैव विधानेन नश्येन्मृत्युरकालतः |
पायसेन कृतो होमो राजश्रीकीर्तिदायकः ॥२६॥
शुद्धान्नपयुदुग्धेन हुत्वा कृत्यां विनाशयेत् |
अयमेवं मनोर्होमः शान्तिश्रीसंपदावहः ॥३७॥
दधिदुग्धेन संपातं कुर्यादिहेष्यते मतम् |
प्रत्यहं जुहुयान्मन्त्री दूर्वा अष्टोत्तरं शतम् ॥२८॥
आमयानखिलाञ्जित्वा दीर्घमायुरवाप्नुयात् |
जुहुयाज्जन्मदिवसे पायसान्नैर्घृतान्वितैः ॥२९॥
इष्टामनिन्दितां लक्ष्मीमारोग्यमतुलं यशः |
गव्यदुग्धघृताक्ताभिर्दूर्वाभिर्जुहुयाद्वशी ॥३०॥
सविंशतिशतं सम्यक् स्वजन्मदिवसे सुधीः |
आमयैः सकलैर्मुक्तो जीवेद्वर्षशतं सुधीः ॥३१॥
शाल्मलीसमिधः सर्पिः पयोन्नं त्रिशतं सुधीः |
जुहुयाद्ब्राह्मणानन्ते भोजयेन्मधुरान्वितम् ॥३२॥
प्रीणयेद्धनधान्याद्यैरात्मनो गुरुमादरात् |
अनामयमवाप्नोति दीर्घमायुः श्रिया सह ॥३३॥
सघृतेन पयोन्नेन हुत्वा पर्वणि पर्वणि |
राज्यश्रियमवाप्नोति षण्मासान्नात्र संशयः ॥३४॥
लाजैर्विशदैर्जुहुयात् कन्यार्थी सुवराप्तये |
क्षीरद्रुमसमिद्धोमाद्ब्राह्मणादीन् वशं नयेत् ॥३५॥
स्नात्वा सहस्रं प्रजपेदादित्याभिमुखो मनुम् |
आधिव्याधिविनिर्मुक्तो दीर्घमायुरवाप्नुयात् ॥३६॥
अनेन मनुना सर्वं साधयेदिष्टमात्मनः |
............... ॥
इति मृत्युञ्जयप्रयोगः ॥ अथ श्रीविद्यावरणाङ्गत्वेन गायत्रीविधानम् |
तत्र शारदातिलके—(प० २१)
अथो वक्ष्यामि गायत्रीं तद्रूपां त्रयीमयीम् |
यया प्रकाश्यते ब्रह्म सच्चिदानन्दलक्षणम् ॥१॥
१ ‘कान्तिदः’ ख. पाठः |
२ ‘काश्मरी’ ख. पाठः |
३ ‘पृथक्’ ख. पाठः |
४ ‘कन्याप्येवं सा वराप्तये’ ख. पाठः |
प्रणवाद्या व्याहृतयः सप्त स्युस्तत्पदादिकाः |
चतुर्विंशत्यक्षरात्मा गायत्री शिरसान्विता ॥२॥
सर्ववेदोद्धृतः सारो मन्त्रोऽयं समुदाहृतः |
ब्रह्मा देव्यादिगायत्री परमात्मा समीरितः ॥३॥
ऋष्याद्याः प्रणवस्यैते मुनिभिः परिकीर्तिताः |
प्राग्वत् कृत्वा षडङ्गानि ध्यायेद्विष्णुं तथा ततः ॥४॥
तथा तत्प्रकरणोक्तप्रकारेण |
जमदग्निभरद्वाजभृगुगोतमकश्यपान् |
विश्वामित्रवसिष्ठाख्यौ व्याहृतीनामृषीन् विदुः ॥५॥
गायत्र्युष्णिगथानुष्टुब्बृहतीपङ्क्तयः पुनः |
त्रिष्टुब्जगत्यौ छन्दांसि कथितानि मनीषिभिः ॥६॥
सप्तार्चिरनिलः सूर्यो वाक्पतिर्वरुणो वृषा |
विश्वेदेवाः क्रमादासां देवताः परिकीर्तिताः ॥७॥
भूराद्याभिर्व्याहृतिभिः षड्भिः कुर्यात् षडङ्गकम् |
व्याहृतीः सप्त भूराद्याः हृन्मुखांसोरुयुग्मके ॥८॥
जठरे न्यस्य मन्त्रज्ञो ध्यायेत्ता व्याहृतीस्ततः |
स्थानानि सप्त लोकाः स्युः सर्वासां स्वस्वसंज्ञकाः ॥९॥
स्वे स्वे च वर्णितास्ते रूपयौवनसंयुताः |
क्षौमवस्त्रपरीधानाः सर्वाभरणभूषिताः ॥१०॥
उन्निद्राम्भोजवदनाः प्रभामण्डलमण्डिताः |
सितोपवीतहृदयाः सपवित्रचतुष्कराः ॥११॥
अभयाक्षस्रगप्यत्र(?)वरहस्तसरोरुहाः |
एवं होमजपारम्भे ध्येया व्याहृतयो द्विजैः ॥१२॥
गायत्र्या मुनिराख्यातो विश्वामित्रो महाद्युतिः |
गायत्री छन्द इत्युक्तं देवता सविता स्मृतः ॥१३॥
एतान् विन्यस्य ऋष्यादीन् गायत्र्यर्णांस्तनौ न्यसेत् |
पत्सन्धिषु ध्वजे नाभौ हृत्कण्ठभुजसन्धिषु ॥१४॥
आस्यनासाकपोलाक्षिकर्णभ्रूमस्तके पुनः |
पाश्चात्योत्तरयाम्यप्रागूर्ध्ववक्त्रेषु साधकः ॥१५॥
पदानि दश विन्यस्येदेषु स्थानेषु मन्त्रवित् |
शिरोभ्रूमध्यदृग्वक्त्रे कण्ठहृन्नाभिगुह्यके ॥१६॥
जानुनोः पादयोर्युग्मे तच्छिरः शिरसि न्यसेत् |
हृदयं ब्रह्मणे प्रोक्तं विष्णवे शिर ईरितम् ॥१७॥
शिखा रुद्राय कवचमीश्वराय समीरितम् |
नेत्रं सदाशिवायोक्तमस्त्रं सर्वात्मने स्मृतम् ॥१८॥
षडङ्गान्येवमुक्तानि यथास्थानं प्रविन्यसेत् |
शिरसोऽस्य मुनिर्ब्रह्मा छन्दो देव्यादिका स्मृता ॥१९॥
गायत्री परमात्मास्य देवता कथिता बुधैः |
............... ॥
मुक्ताविद्रुमहेमनीलधवलच्छायैर्मुखैस्त्रीक्षणै—
र्युक्तामिन्दुनिबद्धरत्नमुकुटां तत्त्वात्मवर्णात्मिकाम् |
गायत्रीं वरदाभयाङ्कुशकशान् पाशं कपालं गुणं
शङ्खं चक्रमथारविन्दयुगलं हस्तैर्वहन्तीं भजे ॥२०॥
कशः काशः, गुणं त्रिशूलम् |
दक्षाधःकरमारभ्य दक्षवामदक्षवामक्रमेणोपर्युपरि द्वन्द्वक्रमेणायुधानि ध्येयानि |
सप्तव्याहृतिसंयुक्तां गायत्रीं शिरसान्विताम् |
त्रिरुच्चरन् धिया प्राणान् धारयेद्यतमानसः ॥२१॥
प्राणायामोऽयमाख्यातः समस्तदुरितापहः |
प्राणायामान् पुरा कृत्वा गायत्रीं सन्ध्ययोर्जपेत् ॥२२॥
विधाय मण्डलं विद्वान् त्रिकोणोज्ज्वलकर्णिकम् |
अष्टपत्राम्बुजद्वन्द्वं चतुरस्रत्रयावृतम् ॥२३॥
१ ‘सावित्रीं’ ख. पाठः |
सौरं पीठं यजेत्तत्र दीप्तादिनवशक्तिभिः |
मूलमन्त्रेण क्लृप्तायां मूर्तौ देवीं प्रपूजयेत् ॥२४॥
त्रिषु कोणेषु संपूज्या ब्राह्म्याद्याः शक्तयो बहिः |
आदित्याद्यास्ततः पूज्या उषादिसहिताः क्रमात् ॥२५॥
ततः षडङ्गान्यभ्यर्च्य केसरेषु यथाविधि |
प्रह्लादिनीं प्रभां पश्चान्नित्यां विश्वम्भरां पुनः ॥२६॥
विलासिनीप्रभावत्यौ जयां शान्तां यजेत् पुनः |
कान्तिं दुर्गांसरस्वत्यौ विश्वरूपां ततः परम् ॥२७॥
विशालासंज्ञितामीशां व्यापिनीं विमलां यजेत् |
तमोपहारिणीं सूक्ष्मां विश्वयोनिं जयावहाम् ॥२८॥
पद्मालयां परां शोभां भद्ररूपां ततोऽर्चयेत् |
ब्राह्म्याद्याः सारुणा बाह्ये पूजयेत् प्रोक्तलक्षणाः ॥२९॥
ततोऽर्चयेद्ग्रहान् बाह्ये शक्राद्यानायुधैः सह |
इत्थमावरणैर्देवीं दशभिः परिपूजयेत् ॥३०॥
धर्मार्थकाममोक्षाणां भोक्ता स्याद् द्विजसत्तमः |
............... ॥
इति |
अथ प्रयोगः—तत्र प्रातःकृत्यादियोगपीठन्यासान्ते मूलेन प्राणायामत्रयं कृत्वा, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे देवीगायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदये श्रीपरमात्मने देवतायै नमः |
इति विन्यस्य, पूर्वं प्रणवप्रकरणोक्तप्रकारेण करषडङ्गन्यासान् कृत्वा तथैव विष्णुं ध्यात्वा, पुनः शिरसि जमदग्निभरद्वाजभृगुगोतमकाश्यपविश्वामित्रवसिष्ठेभ्य ऋषिभ्यो नमः |
मुखे गायत्र्युष्णिगनुष्टुब्बृहतीपङ्क्तित्रिष्टुब्जगतीभ्यश्छन्दोभ्यो नमः |
हृदये अग्निवायुसूर्यगुरुवरुणवृषविश्वेदेवेभ्यो देवताभ्यो नमः |
इति विन्यस्य, ओंभूः हृदयाय नमः |
ओंभुवः शिरसे स्वाहा |
ओंस्वः शिखायै वषट् |
ओंमहः कवचाय हुं |
ओंजनः नेत्रेभ्यो वौषट् |
ओंतपः सत्यं अस्त्राय फट् |
इति मन्त्रैः करषडङ्गन्यासं कृत्वा, ततः हृदि ओंभूः नमः |
मुखे ओंभुवः नमः |
दक्षांसे ओंस्वः नमः |
वामांसे ओंमहः नमः |
दक्षोरौ ओंजनः नमः |
वामोरौ ओंतपः नमः |
जठरे ओंसत्यं नमः |
इति विन्यस्य, प्रथमोक्तरूपा व्याहृतीर्ध्यात्वा, शिरसि विश्वामित्रऋषये नमः |
मुखे देवीगायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदये सावित्रे देवतायै नमः |
इति विन्यस्य, ओंब्रह्मणे नमः हृदयाय नमः |
विष्णवे नमः शिरसे स्वाहा |
रुद्राय नमः शिखायै वषट् |
ईश्वराय नमः कवचाय हुं |
सदाशिवाय नमः नेत्रत्रयाय वौषट् |
सर्वात्मने नमः अस्त्राय फट् |
इति मन्त्रैः करषडङ्गन्यासं कृत्वा, पादाङ्गुलिमूलयोः तं नमः |
गुल्फयोः त्सं नमः |
जानुनोः विं नमः |
ऊरुमूलयोः तुं नमः |
लिङ्गे वं नमः |
नाभौ रं नमः |
हृदि णिं नमः |
कण्ठे यं नमः |
कराङ्गुलिमूलयोः भं नमः |
मणिबन्धयोः र्गों नमः |
कूर्परयोः दें नमः |
भुजमूलयोः वं नमः |
मुखे स्यं नमः |
नासिकयोः धीं नमः |
कपोलयोः मं नमः |
नेत्रयोः हिं नमः |
कर्णयोः धिं नमः |
भ्रुवोः यो नमः |
मस्तके यों नमः |
चूडाधः नः नमः |
वामकर्णे प्रं नमः |
दक्षकर्णे चो नमः |
मुखे दं नमः |
शिरसि यात् नमः ॥ शिरसि तत् नमः |
भ्रूमध्ये सवितुर्नमः |
नेत्रयोः वरेण्यं नमः |
मुखे भर्गो नमः |
कण्ठे देवस्य नमः |
हृदि धीमहि नमः |
नाभौ धियो नमः |
गुह्ये यो नमः |
जानुनोः नः नमः |
पादयोः प्रचोदयात् नमः |
इति विन्यस्य, शिरसि ब्रह्मणे ऋषये नमः |
मुखे देवीगायत्रीच्छन्दसे नमः |
हृदि परमात्मने देवतायै नमः |
इति विन्यस्य, शिरसि ओंआपो ज्योती रसोऽमृतं ब्रह्मभूर्भुवःस्वरों नमः |
इति विन्यस्य, महाव्याहृतिभिः प्राणायामत्रयं कृत्वा, पुनश्च गायत्र्याः पदन्यासान्तं कृत्वा, ततश्चतुर्विंशतिन्यासः—
अङ्गं मन्त्रस्तथा पादः पदमक्षरकेशवौ |
न्यासाः स्युर्वनमाला श्रीभद्रा चोत्पत्तिसंज्ञकाः ॥१॥
१ ‘कान्तां’ ख. पाठः |
हृदि मूर्ध्नि शिखायां च कवचे लोचनत्रये |
अस्त्रे च विन्यसेत् तत्सवितुरित्याद्यनुक्रमात् ॥२॥
प्रथमं दक्षिणाङ्गुष्ठादारभ्याथ कनिष्ठिका |
इतरेभ्यः समारभ्य न्यसेदङ्गुलिसन्धिषु ॥३॥
अङ्गेषु विन्यसेत् पश्चान्मूर्ध्नि वक्त्रे गले हृदि |
नाभिमेढ्रोरुपादेषु तारव्याहृतिसंयुतम् ॥४॥
गायत्रीमन्त्रमेवोऽयं मन्त्रन्यासः प्रकीर्तितः |
न्यसेदनामिकायां च कनिष्ठे करयोस्तले ॥५॥
देहे शिरसि नाभौ च पादान् पादयुगेऽपि च |
पुनः शिरसि भालेऽक्ष्णोर्मुखे कण्ठे तथा हृदि ॥६॥
नाभौ गुदे च जान्वादिपादयोश्चैव विन्यसेत् |
पदन्यास इति प्रोक्तो वसिष्ठादिमहर्षिभिः ॥७॥
आरभ्य दक्षिणाङ्गुष्ठात् पश्चाच्चान्य(? द् यावत्)कनिष्ठिकाम् |
अङ्गुलीषु दशैतानि पदानि क्रमतो न्यसेत् ॥८॥
शीर्षभ्रूमध्यगे नेत्रयुगले वदने हृदि |
नाभौ गुदे चोरुयुगे जानुद्वन्द्वे पदद्वये ॥९॥
दशस्थानेषु चैकेकं न्यसेत् पदमनुक्रमात् |
अनामिकाभ्यां प्रणवं न्यसेत् करतलद्वये ॥१०॥
उभाभ्यां तर्जनीभ्यां च युगपद् व्याहृतित्रयम् |
अङ्गुष्ठद्वयरेखासु विन्यसेत् तिसृषु क्रमात् ॥११॥
पर्वस्वङ्गुष्ठयोगेन अक्षराणि न्यसेत् पृथक् |
मुखवृत्ते लोचनयोः कर्णयोर्नासयोरपि ॥१२॥
गण्डयोरोष्ठयोर्दन्तपङ्क्त्योः कण्ठे च वक्षसि |
कुक्षौ नाभौ पार्श्वयोश्च गुह्ये जान्वोः पदोर्न्यसेत् ॥१३॥
चतुर्विंशतिवर्णांश्च नमोऽन्तान् प्रणवादिकान् |
अक्षरन्यास इत्युक्तो मोक्षैकफलदो नृणाम् ॥१४॥
मूर्ध्नि भाले मुखे नेत्रयुगे कर्णद्वयेऽपि च |
पुटद्वन्द्वे नासिकाया वदने चिबुके गले ॥१५॥
बाह्वोर्हृदि स्तनद्वन्द्वे नाभिदेशे च गुह्यके |
ऊरुयुग्मजानुयुग्मे च पदयुग्मे च विन्यसेत् ॥१६॥
वर्णानन्ते केशवाय नम इत्यादिकान् क्रमात् |
यावच्छ्रीकृष्णाय नम इत्यन्तान्नियतमानसः ॥१७॥
केशवन्यास एवं स्याद् भुक्तिमुक्तिफलप्रदः |
दक्षिणेतरयोर्बाह्वोस्तर्जन्यङ्गुष्ठयुक्तया ॥१८॥
मुद्रया वनमालाख्यं न्यासं त्रिपद्या न्यसेत् |
कण्ठादिपादपर्यन्तं श्रीकरं मोक्षदं शुभम् ॥१९॥
शङ्खचक्रमनुध्यायन् गायत्र्यैकैकमक्षरम् |
विन्यसेद्भुजयोर्न्यासं श्रीमुद्रापूर्वमुत्तमम् ॥२०॥
आदौ वृत्तं वसुदलमष्टकोणं ततः परम् |
पश्चात् स्वरदलं ध्यायेत्त्रिभेदं भुजयोर्द्वयोः ॥२१॥
वृत्तमध्ये न्यसेत्तारं व्याहृतित्रयसंयुतम् |
गायत्र्याः प्रथमं पादं न्यसेद्वसुदलान्तरम् ॥२२॥
द्वितीयं वसुकोणे च तृतीयं च तुरीयकम् |
न्यसेत् स्वरदले विद्वान् सर्वपापनिवृत्तये ॥२३॥
इत्युत्पत्तिन्यासः |
अथ स्थितिन्यासः—
अङ्गं वर्णाः पदः पादश्चार्धर्चं व्यापकाह्वयः |
तत्त्वमावृतिरित्यष्टौ न्यासाः स्युः स्थितिसंज्ञकाः ॥१॥
पादयोः पञ्चतुःसन्ध्योः कट्योर्नाभौ च पार्श्वयोः |
पश्चमास्ये ललाटे च दृशोः श्रुत्योश्च नासयोः ॥२॥
गण्डोष्ठदन्तजिह्वासु कण्ठदोर्मूलहृत्स्वपि |
चतुर्विंशतिवर्णांश्च न्यसेदङ्गेष्वनुक्रमात् ॥३॥
एकैकमक्षरं ग्राह्यं दन्तयोर्बाहुमूलयोः |
पादयोः पञ्चतुःसन्ध्योर्नाभौ शीर्षे ललाटके ॥४॥
वक्त्रे कण्ठे च हृदये पदानि क्रमतो न्यसेत् |
पादद्वये च जान्वादिगुदान्ते नाभिमण्डले ॥५॥
१ ‘उत्तरेभ्यः’ ग. पाठः |
२ ‘कण्ठोष्ठे’ ग. पाठः |
शीर्षे भाले नेत्रयुगे वक्त्रे कण्ठे च वक्षसि |
गायत्र्या विन्यसेत् पादान् क्रमेणैव विचक्षणः ॥६॥
आनाभि पादादारभ्य न्यसेत् पादद्वयं मनोः |
आचक्षुः शीर्षमारभ्य न्यसेत् पादं तृतीयकम् ॥७॥
न्यसेद्वक्षसि गायत्रीमृङ्न्यासोऽयमुदाहृतः |
गायत्रीं व्याहृतियुतां कराभ्यां विन्यसेद्बुधः ॥८॥
पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाशमप्यथ |
गन्धो रसस्तथा रूपं स्पर्शशब्दाविति स्थितौ ॥९॥
उपस्थपायुपादांश्च पाणिवाग्घ्राणजिह्वकाः |
लोचनं वक्ततः श्रोत्रं मनोबुद्धिरहङ्क्रिया ॥१०॥
अव्यक्तमिति तत्त्वानि चतुर्थ्यन्तानि सर्वतः |
नमोन्तकानि गायत्रीमन्त्रवर्णैः सबिन्दुकैः ॥११॥
आवापादौ ? च युक्तानि प्रणवादीनि पादयोः |
जान्वोर्नाभौ च हृदये भ्रूमध्ये रन्ध्रयोरपि ॥१२॥
नासाजिह्वालोचनेषु त्वक्कर्णशेफपायुषु |
पादपाण्यास्यनासासु जिह्वायां नयने त्वचि ॥१३॥
कर्णद्वये क्रमेणैव न्यसेद्भूयो हृदि न्यसेत् |
अवशिष्टानि चत्वारि तत्त्वानि तनुशुद्धये ॥१४॥
तत्प्रकारस्तु—ओंभूर्भुवःस्वः तत्पृथिव्यात्मने नमः पादयोः, इत्यादि |
परिपूर्णं परं ब्रह्म स्वमात्मानं जगन्मयम् |
तेजोमण्डलमध्यस्थं भावयन्नावृतीर्न्यसेत् ॥१५॥
दक्षिणस्य पदाङ्गुष्ठादारभ्य त्रिपदाक्षरैः |
न्यसेद्वामपदाङ्गुष्ठपर्यन्तं मण्डलाकृति ॥१६॥
इति स्थितिन्यासः |
अथ लयन्यासः—
मन्त्रपादपदन्यासाक्षरदण्डकचम्पकाः |
अङ्गव्यापकमित्यष्टौ न्यासाः स्युर्लयसंहिताः ॥१॥
पादयोश्च चतुःसन्ध्योर्नाभौ हृदि गले पुनः |
गायत्र्या विन्यसेत्तारव्याहृतित्रयसंयुतम् ॥२॥
पादोरुजानुजङ्घान्ते नाभौ हृदि गले मुखे |
ललाटे मूर्ध्नि गायत्र्या न्यसेत् पादत्रयं क्रमात् ॥३॥
पादयोर्जानुनोः कट्योर्नाभौ हृदि गले मुखे |
ललाटे मूर्ध्नि गायत्र्याः शिखायां विन्यसेद्दश ॥४॥
उभयोः पादयोः सन्धिचतुष्के नाभिवक्षसि |
कण्ठे चौष्ठयुगे दन्तपङ्क्त्योस्तालुद्वयेऽपि च ॥५॥
नासाश्रुत्योर्लोचनयोः पूर्वादिमुखपञ्चके |
अक्षराणि चतुर्विंशद्गायत्र्या विन्यसेत् क्रमात् ॥६॥
एकैकमक्षरं तालुनासाश्रुत्यक्षिषु न्यसेत् |
पश्चात् पत्सन्धिषु गले ध्वजे नाभौ च वक्षसि ॥७॥
कण्ठे दोःसन्धिषु दशस्वोङ्कारादि नमोन्तकान् |
गायत्र्या विन्यसेद्वर्णान् बिन्दुयुक्तान् यथाक्रमम् ॥८॥
ततो दण्डकन्यासं न्यसेत् |
पादजानूरुगुह्येषु नाभौ हृदि च वक्षसि |
वक्त्रे भ्रूमध्यशिरसि पदानि क्रमतो न्यसेत् ॥९॥
अथ चम्पकन्यासः |
पूर्वोक्तस्थानेषु—ओंतं प्रह्लादिन्यै चम्पकनिभायै नमः |
ओंत्सं प्रभायै अतसीपुष्पसन्निभायै नमः |
ओंवि(स?नि)त्यायै पिङ्गलरूपायै नमः |
ओंतुं विश्वभद्रायै इन्द्रनीलप्रभायै नमः |
ओंवं विलासिन्यै नीलरूपायै नमः |
ओंरं प्रभावत्यै नीलवर्णायै नमः |
ओंणिं जयायै विद्युन्निभायै नमः |
ओंयं शान्तायै रक्तगौरवर्णायै नमः |
ओंभं कान्तायै जलदवर्णायै नमः |
ओंर्गों दुर्गायै रक्तवर्णायै नमः |
ओंदें सरस्वत्यै मरकतसन्निभायै नमः |
ओंवं विद्रुमायै जातीपुष्पसन्निभायै नमः |
ओंस्यं विशालायै स्वर्णप्रभायै नमः |
ओंधीं ईशायै कुङ्कुमप्रभायै नमः |
ओंमं व्यापिन्यै पद्मरागनिभायै नमः |
ओंहिं विमलायै शङ्खप्रभायै नमः |
१ ‘विश्वम्भरायै’ ख. पाठः |
२ ‘विश्वरूपायै’ ग. ‘विश्वमायायै’ ख. पाठः |
ओंधिं तमोपहारिण्यै पाण्डुरनिभायै नमः |
ओंयों सूक्ष्मायै इन्द्रगोपसन्निभायै नमः |
ओंयो विश्वयोन्यै क्षौद्रसन्निभायै नमः |
ओंनः जयावहायै आदित्योदयसन्निभायै नमः |
ओंप्रं पद्मालयायै नीलोत्पलसन्निभायै नमः |
ओंचों परायै गोरोचनसन्निभायै नमः |
ओंदं शोभायै कुन्देन्दुशङ्खनिभायै नमः |
ओंयात् पञ्चरूपायै स्फटिकसन्निभायै नमः ॥
चम्पकन्यास एषोऽयं सर्वपापप्रणाशनः |
व्याहृतित्रयपादांश्च षडङ्गेषु न्यसेत् क्रमात् ॥१०॥
व्यापकत्वेन गायत्रीं सप्तव्याहृतिपूर्विकाम् |
शिरोन्तं तुर्यपादं च त्रिवारं विन्यसेत् पृथक् ॥११॥
मूर्धादिपादपर्यन्तमामूर्धा च पदान्ति(?दिकम्) |
............... ॥
इति लयन्यासः ॥ एवं चतुर्विंशतिन्यासान् विधाय गायत्र्या अर्थबोधो विधेयः |
अत्र गायत्रीं प्रणवादिकसप्तव्याहृत्युपेतां शिरःसमेतां सर्ववेदसारमिति वदन्ति |
एवं विशिष्टां गायत्रीं प्राणायामैरुपास्य प्रणवव्याहृतित्रयोपेता गायत्री जपादिभिरुपास्या |
तत्र शुद्धगायत्री प्रत्यग्ब्रह्मैक्यबोधिका, धियो यो नः प्रचोदयादिति नोऽस्माकं धियो बुद्धीः प्रचोदयात् सर्वबुद्धिसंज्ञान्तःकरणप्रकाशकः सर्वसाक्षी प्रत्यगात्मोच्यते |
तत् प्रचोदयाच्छब्दनिर्दिष्टस्यात्मस्वरूपतः परं ब्रह्म तत्सवितुः-पदैर्निर्दिश्यते |
तत्रेदं “ओंतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः” |
इति तच्छब्देन प्रत्यग्भूतं स्वतःसिद्धं परं ब्रह्मोच्यते, सवितुरिति स्थितिलयोपलक्षकसर्वप्रपञ्चोत्पादकलक्षणसमस्तद्वैतविभ्रमाधिष्ठानत्वं लक्ष्यते |
वरेण्यमिति सर्वैर्वरणीयं निरतिशयानन्दरूपं, भर्ग इति अविद्यादोषभर्जनात् ज्ञानस्यैव विषयत्वं, देवस्य विषयस्येति सर्वद्योतनात्मकाखण्डचिदानन्दैकरसः |
तत्सवितुर्देवस्येत्यत्र षष्ठ्यर्थो राहोः शिरः इतिवदौपचारिकः |
बुद्ध्यादिसर्वदृश्यसाक्षित्वलक्षणवत् निःस्वरूपं तत्सर्वाधिष्ठानं, रज्जुसर्पन्यायेन नापवादसमानाधिकरणरूपमेकत्वं सोऽहं इति न्यायेन सर्वसाक्षिप्रत्यगात्मनो ब्रह्मणा सह तादात्म्यरूपमेकत्वं भवतीति सर्वात्मब्रह्मबोधकोऽयं गायत्रीमन्त्रः संपद्यते ॥ सप्तव्याहृतीनामप्ययमर्थः |
भूरिति सन्मात्रमत्रोच्यते |
भुवरिति सर्वं भावयति प्रकाशयतीति व्युत्पत्त्या चिद्रूपमुच्यते |
स्वरिति स्वर्यते इति व्युत्पत्त्या सुष्ठु सर्वं प्रीयमाणं स्वस्वरूपमुच्यते |
मह इति महीयते पूज्यते इति व्युत्पत्त्या सर्वातिशयत्वमुच्यते |
जन इति जनयतीति व्युत्पत्त्या सर्वकारणत्वमुच्यते |
तप इति सर्वतेजोरूपत्वं, सत्यमिति सर्वबाधाधिकरणं यत्तेजोरूपं तत्सत्तारूपं, तत्तदोंकारवाच्यं ब्रह्मैवात्मास्य चिद्रूपात्मभाव इति |
यद्वा भूराद्याः सप्त लोकाः ओंकारशब्दवाच्यब्रह्मात्मकाः न तद्व्यतिरिक्तं किञ्चिदस्तीति व्याहृतयोऽपि सर्वात्मब्रह्मबोधिकाः ॥ गायत्रीशिरसोऽप्ययमर्थः |
आप इति ‘आप्लृ व्याप्तौ’ व्यापित्वमुच्यते, ज्योतिरिति प्रकाशरूपं, रस इति सर्वातिशयत्वं, अमृतमिति मरणादिसंसारनित्यमुक्तत्वं, ब्रह्मेत्यात्मोच्यते, एवं सर्वव्यापि सर्वप्रकाशं सर्वातिशयं नित्यमुक्तमात्मस्वरूपं सच्चिदानन्दात्मकं यदोंकारवाच्यं ब्रह्माहमस्मीति, गायत्रीशिरसोऽपि सर्वात्मब्रह्मबोधकत्वं |
यज्ज्ञत्वा (जप्त्वा) पूर्ववत् प्राणायामादिव्याहृतिन्यासशिरसोन्यासादिकं विधाय चतुर्थपादगायत्रीमन्त्रजपं मोक्षार्थी कुर्यात् |
“परो रजसे सावदों” इति चतुर्थः पादः |
अस्य विमल ऋषिः, गायत्री छन्दः, परमात्मा देवता |
सवितृमण्डलान्तःस्थगुणातीतोऽसौ यः सोऽहं इति चतुर्थपादस्यार्थः |
उदासीनो बीजं सुषुम्नानाडी सरस्वती शक्तिः |
मोक्षार्थे विनियोगः |
ओंपरः हृदयाय नमः |
ओंरजसे शिरसे स्वाहा |
ओंसावदों शिखायै वषट् |
ओंपरः कवचाय हुं |
ओंरजसे नेत्रत्रयाय वौषट् |
ओंसावदों अस्त्राय फट् |
एवमङ्गुलीन्यासः |
ध्यानम्—
१ ‘भद्र’ ग. पाठः |
२ ‘नित्यरूपं’ क. पाठः |
ध्यायेद्भास्करशीतांशुदीनां मण्डलोपरि |
स्थिते वह्निपुरे नागदलपद्मसमाश्रितम् ॥१॥
अङ्गुष्ठमात्रममलं विष्णुमोङ्काररूपिणम् |
सर्वदेवमयं देवमनन्तं सर्वतोमुखम् ॥२॥
स्वमायया समाक्रान्तं सूक्ष्मज्योतिःस्वरूपकम् |
स ब्रह्मा स शिवः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराट् ॥३॥
इति ध्यात्वा—
असित्रीखण्डयोनीश्च सुरभिं चाप्यजस्तनीम् |
लिङ्गमुद्रां महामुद्रामञ्जलिं चापि दर्शयेत् ॥४॥
गायत्र्याश्छन्दो गायत्री विश्वामित्र ऋषिस्तथा |
सविता देवताग्निस्तु मुखं ब्रह्मा शिरस्तथा ॥५॥
विष्णुश्च हृदयं शुक्रो ललाटं शुक्रवर्णता |
सांख्यायनसगोत्रं स्याज्जपादौ विनियोगतः ॥६॥
त्रैलोक्यवरणा पृथ्वी देवता कुक्षिरेव च |
एवं ध्यात्वा तु गायत्रीं जपेद्द्वादशलक्षणाम् ॥७॥
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च प्रणवेन युतां जपेत् |
अन्ते च प्रणवं कुर्यात्तेनासौ वृद्धिमाप्नुयात् ॥८॥
वानप्रस्थो जपं कुर्याच्चतुर्थसहितां तथा |
रे इत्येतत्तु बीजं स्याद्यवः शक्तिरुच्यते ॥९॥
णी इत्येतत् कीलकं प्रोक्तं गायत्र्यास्त्रिपदात्मनः |
गायत्रीच्छन्दःपादानां विश्वामित्र ऋषिस्तथा ॥१०॥
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च देवतास्त्विति ताः क्रमात् |
अक्षराणां च सर्वेषां प्रजापतिऋषिस्तथा ॥११॥
विनियोगाङ्गविन्यासे गायत्री छन्द उच्यते |
अक्षराणां च सर्वेषां वक्ष्यन्ते देवताः क्रमात् ॥१२॥
अग्निवायू रविर्विद्युद्यमो वरुण एव च |
बृहस्पतिस्तु पर्जन्य इन्द्रो गन्धर्व एव च ॥१३॥
पूषा शिवश्च त्वष्टा च वसवश्च मरुत्ततः |
सोमोऽङ्गिरा विश्वेदेवा अश्विनौ च प्रजापतिः ॥१४॥
सर्वदेवश्च रुद्रश्च ब्रह्मा विष्णुश्च देवताः |
जपकाले चिन्तनीयास्तासां सायुज्यमाप्नुयात् ॥१५॥
अथाक्षरतत्त्वानि—
पृथिवी पुष्करं तेजो वायुरम्बरमेव च |
गन्धो रसोऽथ रूपं च स्पर्शः शब्दोऽपि वागपि ॥१६॥
हस्तावुपस्थः पायुश्च पच्छ्रोत्रे त्वक्चचक्षुषी |
जिह्वा घ्राणो मनस्तत्त्वमहङ्कारो महांस्तथा ॥१७॥
गुणत्रयं च यत्तत्त्वं क्रमतस्तत्त्वनिश्चयः |
............... ॥
अथाक्षरशक्तयोऽप्युच्यन्ते—
प्रह्लादिनी प्रभा नित्या विश्वभद्रां विलासिनी |
प्रभावती जया शान्तां कान्ता दुर्गा सरस्वती ॥१८॥
विश्वमायां विशालेशा व्यापिनी विमला तथा |
तमोपहारिणी सूक्ष्मा विश्वयोनिर्जयावहा ॥१९॥
पद्मालया परा शोभा भद्ररूपा च शक्तयः |
............... ॥
अथ प्रत्यक्षरध्यानान्युच्यन्ते—
तत्कारं चम्पकापीतं ब्रह्मविष्णुशिवात्मकम् |
शान्तं पद्मासनारूढं ध्यायेत् स्वस्थानसंस्थितम् ॥१॥
सकारं चिन्तयेदेवमतसीपुष्पसन्निभम् |
पद्ममध्यस्थितं सौम्यमुपपातकनाशनम् ॥२॥
१ ‘सविश्वम्भरसंज्ञिता’ ‘सविश्वहरसंज्ञिका’ इति पाठान्तरम् |
२ ‘सीता’ पाठान्तरम् |
३ ‘विश्वरूपाह्वया’ पाठान्तरम् |
४ ‘पद्मरूपा’ पाठः |
५ ‘ततः परम्’ इति वा पाठः |
विकारं कपिलं नित्यं कमलासनसंस्थितम् |
ध्यायेच्छान्तं द्विजश्रेष्ठो महापातकनाशनम् ॥३॥
तुकारं चिन्तयेत् प्राज्ञ इन्द्रनीलसमप्रभम् |
निर्दहेत् सर्वदुःखानि ग्रहरोगसमुद्भवान् ॥४॥
वेकारं वह्निदीप्ताभं चिन्तयेच्च विचक्षणः |
भ्रूणहत्याकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥५॥
रेकारं विमलं ध्यायेच्छुद्धस्फटिकसन्निभम् |
पापं विनश्यति क्षिप्रमगम्यागमनोद्भवम् ॥६॥
शिकारं चिन्तयेद्योगी शुद्धस्फटिकसन्निभम् |
अभक्ष्यभक्षणं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥७॥
यंकारं तारकावर्णमिन्दुरेखाविभूषितम् |
योगिनां वरदं ध्यायेद्ब्रह्महत्याविनाशनम् ॥८॥
भकारं कृष्णवर्णं तु नीलमेघसमप्रभम् |
ध्यात्वा पुरुषहत्यादिपापं नाशयते द्विजः ॥९॥
र्गोकारं रक्तवर्णं च कमलासनसंस्थितम् |
गोहत्यादिकृतं पापं नाशयन्तं विचिन्तयेत् ॥१०॥
देकारं रक्तसङ्काशं कमलासनसंस्थितम् |
चिन्तयेत् सततं योगी स्त्रीहत्यादहनं परम् ॥११॥
वकारं शुक्लवर्णं तु जातीपुष्पसमप्रभम् |
गुरुहत्याकृतं पापं ध्यात्वा दहति तत्क्षणात् ॥१२॥
स्यकारं तु तथा पीतं सुवर्णसदृशप्रभम् |
मनसा चिन्तितं पापं ध्यात्वा दहति चानघः ॥१३॥
धीकारं चिन्तयेच्छुक्लं कुन्दपुष्पसमप्रभम् |
पितृमातृवधात् पापान्मुच्यते नात्र संशयः ॥१४॥
मकारं पद्मरागाभं चिन्तयेद्दीपसन्निभम् |
पूर्वजन्मार्जितं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥१५॥
हिकारं शुक्लवर्णं तु पूर्णचन्द्रसमप्रभम् |
अशेषपापदहनं ध्यायेन्नित्यं विचक्षणः ॥१६॥
धिकारं पाण्डुरं ध्यायेत् पद्मस्थोपरि संस्थितम् |
प्रतिग्रहकृतं पापं स्मरणादेव नश्यति ॥१७॥
योकारं रक्तवर्णं तु इन्द्रगोपसमप्रभम् |
ध्यात्वा प्राणिवधपापं निर्दहेन्मुनिपुङ्गव ॥१८॥
द्वितीयश्चैव संप्रोक्तो योकारो रक्तसन्निभः |
निर्दहेत् सर्वपापानि नान्यैः पापैः प्रलिप्यते ॥१९॥
नःकारं तु मुखं पूर्वमादित्योदयसन्निभम् |
सकृद्ध्यात्वा द्विजश्रेष्ठः स गच्छेद्वैष्णवं पदम् ॥२०॥
नीलोत्पलदलश्यामं प्रकारं दक्षिणामुखम् |
सकृद्ध्यात्वा द्विजश्रेष्ठः स गच्छेद्ब्रह्मणः पदम् ॥२१॥
सौम्यं गोरोचनापीतं चोकारं चोत्तरामुखम् |
सकृद्ध्यात्वा द्विजश्रेष्ठः स गच्छेद्वैष्णवं पदम् ॥२२॥
शुक्लवर्णेन्दुसङ्काशं दकारं पश्चिमाननम् |
सकृद्ध्यात्वा द्विजश्रेष्ठः स गच्छेद्वैष्णवं पदम् ॥२३॥
यात्कारस्तु शिरः प्रोक्तश्चतुर्वदनसप्रभः |
प्रत्यक्षफलदो ब्रह्मविष्णुरुद्र इति स्थितः ॥२४॥
एवं ध्यात्वा तु मेधावी जपहोमौ करोति यः |
न भवेत्त्सूतकं तस्य मृतकं च न विद्यते ॥२५॥
यस्त्वेवं न विजानाति गायत्रीं च तथाविधाम् |
कथितं सूतकं तस्य मृतकं च तथानघ ॥२६॥
नैव दानफलं तस्य न च यज्ञफलं तथा |
नैव तीर्थफलं प्रोक्तं तस्यैवं सूतके सति ॥२७॥
विन्यस्यैवं जपेद्यस्तु गायत्रीं वेदमातरम् |
ब्रह्मलोकमवाप्नोति व्यासस्य वचनं यथा ॥२८॥
स्वरूपं यः पुनस्तस्याः कृत्वास्ते यथाविधि |
ग्रहदोषैर्न लिप्येत अन्नपूर्णा वसुन्धरा ॥२९॥
यथाकथञ्चिज्जप्तैषा देवी परमभाविनी |
सा च कामप्रदा प्रोक्ता किं पुनर्विधिना नृप ॥३०॥
जपादौ च चतुर्विंशतिमुद्राः प्रदर्शयेत्—
संमुखं संपुटं चैव विततं विस्तृतं तथा |
द्विमुखं त्रिमुखं चैव चतुष्पञ्चमुखं तथा ॥३१॥
षण्मुखोऽधोमुखं चैव व्यापकाञ्जलिकं तथा |
शकटं यमपाशं च ग्रथितं सन्मुखोन्मुखम् ॥३२॥
प्रलम्बं मुष्टिकं चैव मत्स्यकूर्मवराहकाः |
सिंहाक्रान्तं महाक्रान्तं मुद्गरं पल्लवस्तथा ॥३३॥
एता मुद्राश्चतुर्विंशा जपादौ विनियोजयेत् |
सुरभिज्ञानचक्रे च योनिः कूर्मोऽथ पङ्कजम् ॥३४॥
लिङ्गनिर्वाणमुद्रे च जपान्ते तु प्रकीर्तिताः |
............... ॥
एतासां लक्षणान्यग्रे वदिष्यामि ॥ जपादौ तु गायत्रीहृदयं पठेत् |
अथातो वसिष्ठः स्वयंभुवं परिपृच्छति, पृच्छामस्तावद्भगवन् गायत्रीं तां भोऽनुब्रूहि |
श्रीभगवानुवाच |
ब्रह्मज्ञानोत्पत्तिं प्रकृतिं व्याख्यास्यामः, स्वाङ्गुष्ठस्य मथ्यमानात् सलिलात् फेनो भवति, फेनाद्बुद्बुदो भवति, बुद्बुदादण्डो भवति, अण्डाद्ब्रह्मा भवति, ब्रह्मणोऽग्निर्भवति, अग्नेर्वायुर्भवति, वायोरोंकारो भवति, ओंकाराद्व्याहृतिर्भवति, व्याहृत्या गायत्री भवति, गायत्र्याः सावित्री भवति, सावित्र्याः सरस्वती भवति |
सरस्वत्या वेदा भवन्ति, वेदेभ्यो गायत्रीं भगवन् पृच्छामि व्याहृतिभिः प्रवर्तन्ते |
किं वै भूः किं भुवः स्वः किं महः किं जनः किं तपः किं सत्यं किं तत् किं सवितुः किं वरेण्यं किं भर्गः किं देवस्य किं धीमहि किं धियः किं यः किं नः किं प्रचोदयात् |
भूरिति भूर्लोकः, भुवरित्यन्तरिक्षलोकः, स्वरिति स्वर्लोकः, महरिति महर्लोकः, जन इति जनो लोकः, तप इति तपोलोकः, सत्यमिति सत्यलोकः, भूर्भुवःस्वरोंमिति त्रैलोक्यम् |
तदिति तदसौ तेजः, सोऽग्निः, सवितुरिति सविता (त)दादित्यो वरेण्योऽन्नं वै वरेण्योऽन्नमेव प्रजापतिः, भर्ग इत्यापो वै भर्गो यदापः स भर्गः, देवस्येतीन्द्रो देवो यद्देवास्तद्धीन्द्रियाणि सर्वपुरुषो नाम रुद्रो धीमहीत्यन्तरात्मा यदन्तरात्मा स प्रणवो धिय इत्यध्यात्मन् यदध्यात्मन् तत् परमं पदं, यो न इति पृथिवी वै योनिः, प्रचोदयादिति कामः कामीर्मांल्लोकान् प्रत्याद्ययते इत्यानृशंसो यदानृशंसः तत्परो धर्मः इत्येषा गायत्री किंगोत्रा कत्यक्षरा कतिपदा कतिकुक्षिः कतिशीर्षा |
सांख्यायनसगोत्रा सा, चतुर्विंशत्यक्षरा, त्रयः पादाः, ऋग्वेदोऽस्याः प्रथमः पादो भवति, यजुर्वेदो द्वितीयः पादः, सामवेदस्तृतीयः पादः |
पूर्वा दिक् प्रथमा कुक्षिर्भवति, दक्षिणा द्वितीया, पश्चिमा तृतीया, उत्तरा चतुर्थी, ऊर्ध्वा पञ्चम्यधः षष्ठी, व्याकरणमस्याः प्रथमं शीर्षं भवति, शिक्षा द्वितीयं, कल्पस्तृतीयं, निरुक्तं चतुर्थं ज्योतिषामयनमिति पञ्चमम् |
किमु चेष्टितं किमुदाहृतं किं लक्षणं मीमांसा |
अथर्ववेदो विचेष्टितं, छन्दो विधिरित्युदाहरन्ति |
को वर्णः कः स्वरः का देवता कानीमान्यक्षरदेवताः ? |
उषःकाले रक्ता, मध्याह्ने शुक्ला, अपराह्ने कृष्णा |
पूर्वसन्ध्या ब्राह्मी, मध्याह्नसन्ध्या माहेश्वरी, अपराह्नसन्ध्या वैष्णवी |
हंसवाहिनी ब्राह्मी, वृषवाहिनी माहेश्वरी, गरुडवाहिनी वैष्णवी |
षड्जर्षभगान्धाराः स्वराः |
पूर्वाह्ने गायत्री रक्ता कुमारी दण्डाक्षमालाकमण्डलुहस्ता निषण्णा पद्मपीठासनस्था हंसारूढा ब्रह्मदैवत्या भूर्लोकव्यवस्थिता ऋग्वेदसहितादित्यपथगामिनी |
मध्याह्ने सावित्री श्वेताम्बरा श्वेतवर्णा यौवनस्था त्रिनेत्रा त्रिशूलहस्ता रजतपीठासनस्था वृषभारूढा रुद्रदैवत्या भुवर्लोकव्यवस्थिता यजुर्वेदसहितादित्यपथगामिनी |
अपराह्ने सरस्वती कृष्णा वृद्धा पीतवासाश्चतुर्भुजा शङ्खचक्रगदासिहस्ता निषण्णा कनकपीठासनस्था विष्णुदैवत्या स्वर्लोकव्यवस्थिता सामवेदसहितादित्यपथगामिनी ॥
“प्रह्लादोऽत्रिर्वसिष्ठश्च शुकः कण्वः पराशरः |
विश्वामित्रो महातेजाः कपिलः शौनको महान् ॥ याज्ञवल्क्यो भरद्वाजो जमदग्निस्तपोनिधिः |
गौतमो
१ ‘योनिः’ ख. पाठः |
२ ‘निरुच्युदाहरन्ति’ ग. पाठः |
मुद्गलः श्रेष्ठो वेदव्यासश्च रोमशः ॥ अगस्त्यः कौशिको वत्सः पुलस्त्यः कपिलस्तथा |
दुर्वासास्तपसा श्रेष्ठो नारदः कश्यपस्तथा” ॥ गायत्र्युष्णिगनुष्टुब्बृहती पङ्क्तिस्त्रिष्टुब्जगती कान्तिः बृहती पङ्क्तिरास्तारपङ्क्तिर्विराड्विष्टारपङ्क्तिरत्तरपङ्क्तिः कात्यायनी ज्योतिष्मती त्रिष्टुप्छन्दो महच्छन्दो भूरिति छन्दो भुवरिति छन्दः स्वरिति छन्दो भूर्भुवःस्वरोंमित्येतानि छन्दांसि |
प्रथममाग्नेयं द्वितीयं प्राजापत्यं तृतीयं सौम्यं चतुर्थमैशानं पञ्चममादित्यं षष्ठं बार्हस्पत्यं सप्तमं पितृदैवत्यमष्टमं भगदैवत्यं नवममार्यम्णं दशमं सावित्रं एकादशं त्वाष्ट्रं द्वादशं पौष्णं त्रयोदशमैन्द्राग्नं चतुर्दशं वायव्यं पञ्चदशं वामदेव्यं षोडशं मैत्रावरुणं सप्तदशं शाकल्य(आंगिरसं)मष्टादशं वैश्वदेव्यं एकोनविंशं वैष्णवं विंशं वासवं एकविंशं (रौद्रं द्वाविंशमाश्विनं त्रयोविंशं ब्राह्मं चतुर्विंशं सावित्रं) “प्रह्लादिनी प्रभा नित्या विश्वभद्रा विलासिनी |
प्रभावती जया शान्ता कान्ता दुर्गा सरस्वती ॥ विद्रुमा च विशालेशा व्यापिनी विमला तथा |
तमोपहारिणी सूक्ष्मा विश्वयोनिर्जयावहा ॥ पद्मालया परा शोभा पद्मरूपा च शक्तयः ॥ क्रमाच्चम्पकपुष्पाभमतसीपुष्पसन्निभम् |
विद्रुमस्फटिकाकारं पद्मपुष्पसमप्रभम् ॥ प्रवालं पद्मपत्राभं पद्मरागसमप्रभम् |
तरुणादित्यसङ्काशं शङ्खकुन्देन्दुसन्निभम् ॥ इन्द्रनीलमणिप्रख्यं मौक्तिकं कुङ्कुमप्रभम् |
अञ्जनाभं च गाङ्गेयं वैदूर्यं क्षौद्रसन्निभम् |
(हारिद्रं कृष्णौ) दुग्धाभं रविकान्तिसमप्रभम् ॥ शुकपिच्छसमाकारं क्रमेण परिकल्पयेत् |
पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाश एव च ॥ गन्धो रसश्च रूपं च स्पर्शः शब्दस्तथैव च |
उपस्थः पायुः पादश्च पाणिवागपि च क्रमात् |
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्च श्रोत्रे तथैव च ॥ मनो बुद्धिरहङ्कारमव्यक्तं च यथाक्रमम् |
संमुखं संपुटं चैव विततं विस्तृतं तथा ॥ द्विमुखं त्रिमुखं चैव चतुष्पञ्चमुखं तथा |
षण्मुखोऽधोमुखं चैव व्यापकाञ्जलिकं तथा ॥ शकटं यमपाशं च ग्रथितं सन्मुखोन्मुखम् |
प्रलम्बं मुष्टिकं चैव मत्स्यः कूर्मवराहकौ ॥ सिंहाक्रान्तं महाक्रान्तं मुद्गरं पल्लवस्तथा |
इति मुद्राश्चतुर्विंशा द्वादशात्मप्रतिष्ठिताः ॥ एता मुद्रा न जानाति गायत्री निष्फला भवेत् ॥
ब्रह्मा मूर्ध्नि संघाते विष्णुर्ललाटे रुद्रो(भ्रूमध्ये)केशाः मेघाश्चक्षुषी चन्द्रादित्यौ, कर्णौ शक्रबृहस्पती, नासापुटावश्विनौ, दन्तोष्ठावुभयसन्धी, मरुतो बाहू, स्तनौ वसवः, ब्रह्मा हृदयं पर्जन्य,माकाशं उदरं नाभिः अग्निः, कटिरिन्द्राणी, जघनं प्राजापत्यं, कैलासमलयावूरू, विश्वदेवा जानुनी, शशी जङ्घे, खुराः पितरः, पृथ्वी पादौ, वनस्पतयः केशा लोमानि नखानि, मुहूर्तास्ते विग्रहाः केतुमासं ऋतुः सन्धिकालद्वयमाच्छादनं संवत्सरो निमिषः अहोरात्रावादित्यश्चन्द्रमाः प्रवरवरदा देवी पठेद्यो हृदयं ओं तत्सवितुर्वरदाय नमः ओं तत्प्रातरूपदिष्टाय नमः, सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति, प्रातः प्रयुञ्जानो रात्रिकृतं पापं नाशयति, तत्सायंप्रातः प्रयुञ्जानोऽपापो भवति |
य इदं सावित्रं ब्राह्मणः पठेत् त्रीणि शतसाहस्राणि सावित्र्याः षष्टिसहस्राणि जप्तानि फलानि भवन्ति, चत्वारो वेदा अधीता भवन्ति, सर्वेषु वेदेषु ज्ञातो भवति, सर्वेषु तीर्थेषु स्नातो भवति, स्वर्णस्तेयात् पूतो भवति, सुरापानात् पूतो भवति, ब्रह्महत्यायाः पूतो भवति, स्त्रीहत्यायाः पूतो भवति, वीरहत्यायाः पूतो भवति, अगम्यागमनात् पूतो भवति अभक्ष्यभक्षणात् पूतो भवति, पराकशतसहस्राणां पङ्क्तिपावनात् पूतो भवति, अष्टौ ब्राह्मणान् ग्राहयित्वाऽपरिमितमायुर्भवति |
य एवं वेद ब्रह्मलोकं स गच्छति श्रीब्रह्मलोकं स गच्छत्यों नमः इति |
तदित्यवाङ्मनोगम्यं ध्येयं यत् सूर्यमण्डले |
सवितुः सकलोत्पत्तिस्थितिसंहारकारणिः ॥१॥
१ ‘सत्या’ ख. पाठः |
२ ‘भद्ररूपा’ क. ग. पाठः |
३ ‘गायत्र्याः सुप्रतिष्ठिताः’ ख. पाठः |
४ ‘खुरु’ ग. पाठः |
५ ‘आदित्याय’ ख. पाठः |
६ ‘मैथुनात्’ ख. पाठः |
वरेण्यमाश्रयणीयं यदाधारमिदं जगत् |
भर्गस्य साक्षात्कारेण ह्यविद्याशान्तिदायकम् ॥२॥
देवस्य ज्ञानरूपत्वात्स्वानन्दात् क्रीडतोऽपि वा |
धीमहीति स एवाहं तेनेवाभेदसिद्धये ॥३॥
धियोऽन्तःकरणे वृत्तीः प्रत्यक्प्रवणचारिणीः |
य इत्यलिङ्गधर्मे यच्छब्दज्ञानादिलक्षणम् ॥४॥
नोऽस्माकं बहुधाभ्यस्तभेदभिन्नदृशां तथा |
प्रचोदयात् प्रेरयति प्रार्थना बहिरिष्यते ॥५॥
यो देवः सवितास्माकं धियो धर्मादिगोचरात् |
प्रेरयेत्तस्य यद्भर्गस्तद्वरेण्यमुपास्महे ॥६॥
ब्रह्माणी चतुराननाक्षवलयं कुम्भं करैः स्रुक्स्रुवौ
बिभ्राणारुणकान्तिरिन्दुवदना ऋग्रूपिणी बालिका |
हंसारोहणकेलिरम्बरमणेर्बिम्बार्चिता भूषिता
गायत्री हृदि भाविता भवतु नः संपत्समृद्धये सदा ॥७॥
रुद्राणी नवयौवना त्रिनयना वैयाघ्रचर्माम्बरा
खट्वाङ्गत्रिशिखाक्षसूत्रवलयाभीतीर्दधानाम्बिका |
विद्युत्पिङ्गजटाकलापविलसद्बालेन्दुमौलिर्मुदा
सावित्री वृषवाहनामृततनुर्ध्येया यजूरूपिणी ॥८॥
सेव्या सात्र सरस्वती भगवती पीताम्बराडम्बरा
श्यामा सामजपान्विता परिमलोद्गात्राश्रिता वैष्णवी |
तार्क्ष्यस्था नवनूपुराङ्गदमणिग्रैवेयभूषोज्ज्वला
हस्तालम्बितशङ्खचक्रसगदाभीतिः श्रिये चास्तु नः ॥९॥
इति कात्यायनीपाठः ॥ इति पठित्वा गायत्रीं यथाशक्ति जप्त्वा तद्दशांशतस्तुर्यगायत्रीं जपेत् |
“त्रिपदाजपसाद्गुण्यं तुर्याजाप्यदशांशतः |
तुर्याजाप्यं विना येन कृतं यन्निष्फलं भवेत् ॥”
एवं जपित्वा जपान्ते कवचं पठेत् |
अस्य श्रीगायत्रीकवचमन्त्रस्य ब्रह्मविष्णुमहेश्वरा ऋषयः ऋग्यजुःसामाथर्वाणश्छन्दांसि गायत्रीसावित्रीसरस्वत्यो देवताः ओंतद्बीजं याच्छक्तिः धीमहीति कीलकं मम समस्तपापक्षयार्थं गायत्रीकवचपाठे विनियोगः |
गायत्र्याः षडङ्गं विन्यस्य “मुक्ताविद्रुमहेम” इति ध्यायेत् |
गायत्री पूर्वतः पातु सावित्री पातु दक्षिणे |
ब्रह्मसंध्या तु मे पश्चादुत्तरे मे सरस्वती ॥१॥
पावकीं मे दिशं रक्षेत् पावकोज्ज्वलशालिनी |
यातुधानीं दिशं रक्षेद्यातुधानभयङ्करी ॥२॥
वायवीं मे मृगारूढा रुद्राणीं रुद्ररूपिणी |
ऊर्ध्वं ब्रह्माणी मे रक्षेदधस्ताद्वैष्णवी तथा ॥३॥
एवं सर्वत्र संरक्षेत् सर्वाङ्गं भुवनेश्वरी |
तत्पदं पातु मे पादौ जङ्घे मे सवितुः पदम् ॥४॥
वरेण्यं कटिदेशं तु नाभिं भर्गस्तथैव च |
देवस्य मे तु हृदयं धीमहीति गलं तथा ॥५॥
धियो यः पातु मे नेत्रे नःपदं मे ललाटकम् |
एवं पादादिमूर्धान्तं मूर्धानं मे प्रचोदयात् ॥६॥
१ ‘यच्छेष’ ख. पाठः |
२ ‘ब्रह्मसंस्था तु’ क. ‘विद्या’ ख. पाठः |
३ ‘शायिनी’ ग. पाठः |
४ ‘मृगार्दिनी’ ख. पाठः |
तदर्णः पातु मूर्धानं सकारः पातु भालकम् |
चक्षुषी तु विकारार्णः श्रोत्रे रक्षेत् तुकारकः ॥७॥
नासापुटौ वेकारार्णः रेकारस्तु कपोलयोः |
शिकारस्तूत्तरोष्ठं तु यंकारस्त्वधरोष्ठकम् ॥८॥
आस्यमध्ये भकारार्णो गोकारश्चिबुकं तथा |
देकारः कण्ठदेशं तु वकारः स्कन्धदेशकम् ॥९॥
स्यकारो दक्षिणं हस्तं धीकारो वामहस्तकम् |
मकारो हृदयं रक्षेद्धिकारो जठरं तथा ॥१०॥
धिकारो नाभिदेशं तु योकारस्तु कटिद्वयम् |
गुह्यं रक्षेत् तु योकार ऊरू मेऽव्यान्नःकारकः ॥११॥
प्रकारो जानुनी रक्षेच्चोकारो जङ्घदेशकम् |
दकारो गुल्फदेशं तु यात्कारस्तु पदद्वयम् ॥१२॥
इतीदं कवचं दिव्यं बाधाशतनिवारणम् |
चतुःषष्टिकलाविद्याविलासैश्वर्यसिद्धिदम् ॥१३॥
जपारम्भे तु गायत्र्यां जपान्ते कवचं पठेत् |
ब्रह्मस्त्रीगोवधान्मित्रद्रोहाद्यखिलपातकैः ॥१४॥
मुच्यते सर्वपापेभ्यो परं ब्रह्माधिगच्छति |
............... ॥
इति गायत्रीकवचम् ॥ अथ गायत्रीपूजाविधिः |
सा पूजा द्विविधा मानसिकबाह्यभेदात् |
मानसिकपूजा यथा |
तदङ्गत्वेन सौरपीठन्यासं कुर्यात् |
ओंगुं गुरुभ्यो नमः मूर्ध्नि |
गं गणपतये नमः मूलाधारे |
ओंआधारशक्त्यै नमः |
ओंमूलप्रकृत्यै नमः |
ओंकूर्माय नमः |
ओंअनन्ताय नमः |
ओंवराहाय नमः |
ओंपृथिव्यै नमः |
ओंक्षीरार्णवाय नमः |
ओंश्वेतद्वीपाय नमः |
ओंकल्पवृक्षाय नमः |
रत्नमण्डपाय नमः |
रत्नवेदिकायै नमः |
श्वेतच्छत्राय नमः |
सितचामराभ्यां नमः |
तन्मध्ये रत्नसिंहासनाय नमः |
इति मूलाधारमारभ्य उपर्युपरि विन्यस्य सिंहासनदेवता न्यसेत् |
ओंधर्माय नमः |
ज्ञानाय नमः |
वैराग्याय नमः |
ऐश्वर्याय नमः |
एते सिंहासनपादरूपिणः |
एवं ओंअधर्माय नमः |
अज्ञानाय नमः |
अवैराग्याय नमः |
अनैश्वर्याय नमः |
इति अंसद्वयोरुद्वयप्रकल्पितपादचतुष्टयत्वेन धर्मादीन् मुखनाभिपार्श्वद्वयप्रकल्पितगात्रचतुष्टयत्वेन अधर्मादींश्च न्यसेत् |
सिंहासनमध्ये ओंचिच्छक्त्यै नमः |
ओंमायाशक्त्यै नमः |
आनन्दकन्दाय |
संविन्नालाय नमः |
प्रकृतिमयपत्रेभ्यो नमः |
विकारमयकेसरेभ्यो नमः |
पञ्चाशद्वर्णबीजाढ्यसकलतत्त्वरूपायै कर्णिकायै नमः |
तस्यां ओंअं अर्कमण्डलाय नमः |
ओंसों सोममण्डलाय नमः |
ओंरं वह्निमण्डलाय नमः |
ओंसं सत्त्वाय नमः |
ओंरं रजसे नमः |
ओंतं तमसे नमः |
ओंअं आत्मतत्त्वाय नमः |
ओंमायातत्त्वाय नमः |
ओंविद्यातत्त्वाय नमः |
ओंकलातत्त्वाय नमः |
मध्ये परतत्त्वाय नमः |
ओंआं आत्मने नमः |
ओंअं अन्तरात्मने नमः |
ओंपं परमात्मने नमः |
ओंह्रीं ज्ञानात्मने नमः |
ओंप्रभूताय नमः |
ओंविमलाय नमः |
ओंसाराय नमः |
ओंसमाराध्याय नमः |
(मध्ये) ओंअनन्ताय (परमसुखाय) नमः |
इति तत्रैव दिक्षु मध्ये च विन्यस्य केसरेषु पूर्वाद्यष्टदिक्षु मध्ये च नव पीठशक्तीर्न्यसेत् |
ओंरां दीप्तायै नमः |
ओंरीं सूक्ष्मायै० |
ओंरूं जयायै० |
ओंरैं भद्रायै० |
ओंरैं विभूत्यै० |
ओंरों विमलायै० |
ओंरौं अमोघायै० |
ओंरं विद्युतायै० |
ओंरः सर्वतोमुख्यै नमः |
इति विन्यस्य, ओंनमो भगवत्यै ब्रह्मविष्णुशिवात्मिकायै सौरयोगपीठात्मने नमः |
इति मध्ये सिंहासनमन्त्रं विन्यस्य, मूलमन्त्रपूर्वकस्वेष्टदेवतामूर्तिं हृदये विन्यस्य, तदेव गुरुस्वरूपं परं ब्रह्म स्वात्मानुग्रहार्थनित्यां परमात्ममूर्तिं परोक्षज्ञानदायिनीं गायत्रीं मन्त्राधिदेवतां सगुणब्रह्मविद्यात्मिकां दिव्यमूर्तिं परममङ्गलात्मिकां सर्वावयवसंपन्नां सर्वाभरणभूषितां समस्तपरिवारसहितां सकलपुरुषार्थदात्रीं तेजोमयीं स्वहृदयकमलमधितिष्ठन्तीं भावयित्वा मनसा षोडशोपचारपूजां कुर्यात् |
इदमासनं स्वागतमस्तु प्रसीद पाद्यमिदमाचमनीयमिदं मधुपर्कमिदं पुन—
१ ‘सकलैः’ ग. पाठः |
२ ‘हृदयं’ ख. पाठः |
राचमनीयं स्नानमिदं वस्त्रमिदं सौरान्तमुपकल्प्य, छत्रचामरगीतनृत्यवाद्यादिमहापूजादिकं संकल्प्य तन्मयमना भूत्वा ध्यायेदिति मानसिकपूजा ॥ बाह्यपूजायां तु यन्त्रं यथा—
शङ्केर्बाह्यकृशानुकोणविलसद्भूरादिसत्कर्णिकं
वस्वब्जस्वरयुग्मकेसरदलैर्वर्गैस्त्रिवर्णैर्मनोः |
चूडामन्त्रसतुर्यवेष्टितमिदं क्ष्माकोणताराङ्कितं
गायत्र्याः कथितं महर्षिभिरिदं यन्त्रं तु दिक्ष्वङ्कितम् ॥१॥
इति |
द्वितीययन्त्रं तु—ब्रह्मोवाच
शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे गायत्रीयन्त्रमुत्तमम् |
यस्य विज्ञानमात्रेण सिद्धयोऽष्टौ करे स्थिताः ॥१॥
पूर्वं तु विष्णुना प्रोक्तं यन्त्रं मन्त्राङ्गसंयुतम् |
रहस्यं परमं गुह्यं वेदान्तेष्वपि गोपितम् ॥२॥
अग्निमण्डलमालिख्य तन्मध्ये प्रणवं लिखेत् |
मायास्त्रीबीजसंयुक्तं महामायां रमापतिम् ॥३॥
चिन्तामणिं नारसिंहं सुदर्शनमनुं क्रमात् |
लिखेदष्टदलं बाह्ये तद्द्वारेषु च मन्त्रवित् ॥४॥
नारायणमनुं लिख्य सन्धौ तु नारसिंहकम् |
मायाबीजेन संवेष्ट्य बहिर्दशदलं लिखेत् ॥५॥
दलेषु विलिखेत् कृष्णं सन्धौ राममनुं लिखेत् |
स्त्रीबीजेन तु संवेष्ट्य तद्बहिर्द्वादशदलम् ॥६॥
वासुदेवं दलेषु सन्धौ तु हयशीर्षकम् |
मन्मथेन तु संवेष्ट्य तद्बहिः षोडशदलम् ॥७॥
तद्दलेषु स्वराँल्लिख्य तत्सन्धौ तु वराहकम् |
चिन्तामण्या तु संवेष्ट्य बहिरष्टादशच्छदम् ॥८॥
दलेषु विलिखेत् कृष्णं सन्धौ चक्रं नृकेसरिम् |
रामबीजेन संवेष्ट्य बहिर्द्वाविंशतिच्छदम् ॥९॥
तद्दलेषु च गायत्रीं तत्सन्धौ मन्त्रराजकम् |
वेष्टने तु महामायां द्वात्रिंशदलमालिखेत् ॥१०॥
नृसिंहानुष्टुभं लेख्य सन्धौ चक्रमनुं लिखेत् |
प्रणवेन तु संवेष्ट्य बहिः पार्थिवमण्डलम् ॥११॥
व्यञ्जनानि लिखेत् पश्चात्तन्मध्ये क्रमशोऽभितः |
हं सहसेति रक्षेति वाय्वग्न्यमृतसंयुतम् ॥१२॥
यन्त्रसंस्कारमन्त्रांश्च तन्मध्ये विलिखेत् सुधीः |
प्राणविधिं चाथ जपकाले विशेषतः ॥१३॥
षोडशैरुपचारैश्चाप्यर्चयेन्मनसापि वा |
ध्यात्वा यन्त्रं जपेत् पश्चादष्टोत्तरसहस्रकम् ॥१४॥
अष्टोत्तरशतं वापि अष्टाविंशतिमेव वा |
चतुर्थ्यादिप्रदोषेषु गायत्रीं दशधा जपेत् ॥१५॥
इदं धारणायन्त्रम्, पूजायन्त्रमिति केचित् |
प्रकृतौ तु—पूर्वोक्तं “शङ्केर्बाह्येति” यन्त्रं पूजायां विशिष्टम् |
स्वपुरतो मण्डलं कुर्यात् |
संमार्जनोपाञ्जनाभ्यां शोषेणोल्लेखनेन च |
गवां च परिवासेन भूमिः शुध्यति पञ्चधा ॥१६॥
वामहस्तेनाक्रम्य दक्षिणहस्तेन मण्डलं कृत्वा तत्र पूजायन्त्रं लिखेत् |
सिन्दूररजसा भूमौ लिखित्वा यन्त्रमर्चयेत् |
अथवा हेमरूप्यादिपट्टपीठोपरि स्थितम् ॥१७॥
स्ववामभागे चतुरस्रमण्डलं कृत्वा तत्राधारमस्त्रप्रक्षालितं संस्थाप्य “रांरींरूं अग्निमण्डलाय दशकलात्मने श्रीगायत्र्याः कलशाधाराय नमः” इति संपूज्य “धूम्रार्चिरूष्मा ज्वलिनी ज्वालिनी विस्फुलिङ्गिनी |
सुश्रीः
१ ‘सुतुर्य’ ग. पाठः |
२ ‘मणिना सं’ क. पाठः |
३ ‘प्राङ्मुखाभ्यां’ ख. पाठः |
सुरूपा कपिला हव्यकव्यवहे अपि ॥ यादीनां दशवर्णानां कला धर्मप्रदा इमाः” |
एतासां पूजा कर्तव्या |
तदुपरि कलशं संस्थाप्य, मं सूर्यमण्डलाय द्वादशकलात्मने श्रीगायत्र्याः कलशाधाराय नमः इति संपूज्य, “तपिनी तापिनी धूम्रा मरीचिर्ज्वालिनी रुचिः |
सुषुम्ना भोगदा विश्वा बोधिनी धारिणी क्षमा |
कभाद्या वसुदाः सौरा ष्ठडान्ता द्वादशेरिताः” ॥ कंभं तपिन्यै नमः, इत्यादिक्रमेण पूजयेत् |
ततस्तन्मध्ये अनुलोमविलोममातृकां स्मरन् शुद्धोदकेनापूर्य, मं कामप्रदषोडशकलात्मने चन्द्रमण्डलाय श्रीगायत्र्याः कलशामृताय नमः इति संपूज्य, अं अमृतायै नमः इत्यादि पूजयेत् |
“अमृता मानदा पूषा तुष्टिः पुष्टी रतिर्धृतिः |
शशिनी चन्द्रिका ज्योत्स्ना कान्तिः श्रीः प्रीतिरङ्गदा ॥ पूर्णा पूर्णामृता कामदायिन्यः स्वरजाः कलाः” |
इति क्रमेण संपूज्य, तन्मध्ये “गायत्र्यास्तु त्रिकोणं चे”ति यन्त्रं विलिख्य, तत्र “ब्रह्माण्डोदरतीर्थानि” इत्यादिना तीर्थमाकृष्य, “गङ्गे च यमुने चैव” इति पठित्वा, “गङ्गाद्याः सरितः सर्वाः सिन्ध्वाद्या जलदा नदाः |
आयान्तु देवीपूजार्थं दुरितक्षयकारकाः” ॥ इत्यावाहनादिपञ्चमुद्राः प्रदर्श्य ध्यायेत् |
“कलशस्य मुखे विष्णुः कण्ठे रुद्रः समाश्रितः |
मूले तत्र स्थितो ब्रह्मा मध्ये मातृगणाः स्थिताः ॥ कुक्षौ तु सागराः सर्वे सप्तद्वीपा वसुन्धरा” |
“इमं मे गङ्गे यमुने” इति पठेत् |
इति कलशपूजा ॥ स्वदक्षिणभागे एवमेव साधारे शङ्खं संस्थाप्य शङ्खमुद्रां प्रदर्श्य तदुदकं सर्वत्र पूजोपकरणादिषु संप्रोक्ष्य कलशशङ्खयोर्मध्ये अर्घ्यादिपञ्चपात्राणि साधाराणि स्थापयेत् |
“अर्घ्यपात्रं तु वायव्ये नैर्ऋत्यां पाद्यपात्रकम् |
आग्नेय्यां स्नानकलश ईशे त्वाचमनीयकम् ॥ मध्ये तु मधुपर्कं स्यादित्येतत्पात्रलक्षणम्” |
द्रव्याणि तु—
आपः क्षीरं कुशाग्राणि घृतं दधि तथा मधु |
रक्तानि करवीराणि तथा रक्तं च चन्दनम् ॥१॥
भानोरपि च गायत्र्या अष्टाङ्गार्घ्यमुदाहृतम् |
सिद्धार्थं कुङ्कुमं दूर्वा लोष्टं लामज्जकं शशी ॥२॥
अमूनि चात्र द्रव्याणि पाद्यस्य कथयन्ति षट् |
फलकचोरकर्पूरकङ्कोलोशीरकाणि च ॥३॥
अमून्याचमनीयस्य द्रव्याणि कथयन्ति षट् |
मधुपर्कं च सक्षौद्रं दधि प्रोक्तं मनीषिभिः ॥४॥
दध्यमावे पयः कार्यं मध्वभावे तथा गुडः |
इक्षुमधु घृतं चैव शर्करापयसायुतम् ॥५॥
पञ्चामृतमिदं प्रोक्तं वसिष्ठादिमनीषिभिः |
............... ॥
ततः पूर्ववत् सामान्यर्घ्यविशेषार्घ्यं स्वपुरतः संस्थाप्य पार्श्वयोर्दीपद्वयं संस्थाप्य मूलमन्त्रेण प्राणायामत्रयं कृत्वा षडङ्गं विन्यस्य करशुद्धिं कुर्यात् ॥
प्रकोष्ठे मणिबन्धे च पार्श्वयोः करयोस्तले |
तदङ्गुष्ठे च तदग्रे च करशुद्धिरुदाहृता ॥१॥
ततः सौरपीठन्यासवत् पीठपूजां कृत्वा पीठमनुं विन्यस्य, तत्र “मुक्ताविद्रुमहेम” इति ध्यानोक्तरूपिणीं स्वहृत्कमलस्थितां गायत्रीं परब्रह्मरूपिणीं वह्निनासापुटेन विनिर्गत्य पूजायन्त्रे उपविष्टामिति ध्यात्वा, आवाहनादिदशमुद्राः प्रदर्श्य षोडशोपचारपूजामष्टादशोपचारपूजां वा कुर्यात् |
आसनावाहने चार्घ्यं पाद्यमाचमनं तथा |
स्नानवस्त्रोपवीतानि भूषणानि च सर्वशः ॥१॥
गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपमन्नेन तर्पणम् |
माल्यानुलेपने चैव नमस्कारविसर्जने ॥२॥
इत्यष्टादशोपचारैर्मूलेन देवतां सन्तर्प्यावरणपूजां कुर्यात् |
तद्यथा—(शा० २१)
विधाय मण्डलं विद्वांस्त्रिकोणोज्ज्वलकर्णिकम् |
सौरं पीठं यजेत्तत्र दीप्तादिनवशक्तिभिः ॥१॥
मूलमन्त्रेण क्लृप्तायां मूर्तौ देवीं प्रपूजयेत् |
कोणेषु त्रिषु संपूज्या ब्राह्म्याद्याः शक्तयो बहिः ॥२॥
आदित्याद्यास्ततः पूज्या उषादिसहिताः क्रमात् |
ततः षडङ्गान्यभ्यर्च्य केसरेषु यथाविधि ॥३॥
प्रह्लादिन्यादिशक्तीश्च तद्बहिः पूजयेत् सुधीः |
ब्राह्म्याद्याः सारुणा बाह्ये पूजयेत् प्रोक्तलक्षणाः ॥४॥
ततोऽभ्यर्चेद्ग्रहान् बाह्ये शक्राद्यानायुधैः सह |
इत्थमावरणैर्देवीं दशभिः परिपूजयेत् ॥५॥
धर्मार्थकाममोक्षाणां भोक्ता स्याद् द्विजन्मनः |
............... ॥
इति |
एवं क्रमेण पूजां कृत्वाक्षमालयाष्टोत्तरशतं गायत्रीजपं कृत्वा “गुह्यातिगुह्यगोप्त्री त्वं गृहाणास्मत्कृतं जपम् |
सिद्धिर्भवतु मे देवि त्वत्प्रसादान्महेश्वरि” ॥ इति तेजोरूपं जपं देव्या हस्ते समर्पयेत् |
तथा—(शा०२१)
व्याहृतित्रयसंयुक्तां गायत्रीं दीक्षितो जपेत् |
तत्त्वलक्षं विधानेन भिक्षाशी विजितेन्द्रियः ॥१॥
क्षीरोदनतिलान् दूर्वाः क्षीरद्रुमसमिद्वरान् |
पृथक् सहस्रत्रितयं जुहुयान्मन्त्रसिद्धये ॥२॥
तत्त्वसंख्यासहस्राणि मन्त्रविज्जुहुयात् तिलैः |
सर्वपापविनिर्मुक्तो दीर्घमायुः स विन्दति ॥३॥
आयुषे साज्यहविषा केवलेनाथ सर्पिषा |
दूर्वात्रिकैस्तिलैर्मन्त्री जुहुयात् त्रिसहस्रकम् ॥४॥
अरुणाब्जैस्त्रिमध्वक्तैर्जुहुयादयुतं ततः |
महालक्ष्मीर्भवेत्तस्य षण्मासान्नात्र संशयः ॥५॥
ब्रह्मश्रिये प्रजुहुयात् प्रसूनैर्ब्रह्मवृक्षजैः |
बहुना किमिहोक्तेन यथावत् साधुसाधिता ॥६॥
द्विजन्मनामियं विद्या सिद्धा कामदुघा मता |
कामनायन्त्रमन्यच्च वक्ष्यामि भुवि दुर्लभम् ॥७॥
डीकारं कर्णिकामध्ये व्याहृतीनां त्रिकोणकम् |
बहिश्चाष्टदलं पद्मं प्रोक्तलक्षणपे(ल)क्षितम् ॥८॥
केसरेषु स्वरा लेख्या मन्त्रवर्णास्त्रयस्त्रयः |
आदिवर्गाक्षराष्टौ च बहिर्माहेन्द्रमण्डलम् ॥९॥
आपोज्योतिरित्येतस्य वेष्टयेद्यन्त्रमुत्तमम् |
भूर्जेतं समालिख्य रोचनाकुङ्कुमैः सुधीः ॥१०॥
प्राणप्रतिष्ठां कृत्वा तु गले वा बाहुमूलके |
धारयेत् पुष्टिरक्षायै रोगं भवति ध्रुवम् ॥११॥
ब्रह्मास्त्रमिति संप्रोक्तं विलोमपठितो मनुः |
पूर्वोक्ता एव ऋष्याद्या मन्त्रस्यास्य प्रकीर्तिताः ॥१२॥
प्रतिलोमक्रमादस्य षडङ्गानि प्रकल्पयेत् |
वर्णन्यासपदन्यासौ विदध्यात् प्रतिलोमतः ॥१२॥
ध्यानभेदान् विजानीयाद्गुरूपदेशान्न चान्यथा |
पूर्ववज्जपक्लृप्तिः स्याज्जुहुयात् पूर्वसंख्यया ॥१३॥
पञ्चगव्यसुपक्वेन चरुणा तस्य सिद्धये |
अर्चनं पूर्ववत् कुर्याच्छक्तीस्तु प्रतिलोमतः ॥१४॥
सर्वत्र देशिकः कुर्याद्गायत्र्या द्विगुणं जपम् |
क्रूरकर्माणि कुर्वीत प्रतिलोमविधानतः ॥१५॥
शान्तिकं पौष्टिकं कर्म कर्तव्यमनुलोमतः |
प्रयोगकाले प्रजपेत् त्रिपदां च विलोमतः ॥१६॥
साधितो जायते पश्चान्मन्त्रोऽयं विधिनामुना |
आग्नेयास्त्रं शिरः कृत्वा वायव्यं मूलमाचरेत् ॥१७॥
अस्त्रसंपुटितं चास्त्रं जपेदष्टसहस्रकम् |
कृष्णाष्टमीं समारभ्य यावत् कृष्णचतुर्दशी ॥१८॥
रात्रौ रात्रौ प्रजुहुयाद्व्रणतैलपरिप्लुतैः |
चित्रमूलार्कधत्तूरविषवृक्षसमिद्वरैः ॥१९॥
रिपुर्गच्छेज्ज्वराक्रान्तः सकुटुम्बो यमालयम् |
कृष्णपक्षे प्रतिपदमारभ्य मासमात्रकम् ॥२०॥
१ ‘त्वयि स्थिताः’ क. पाठः |
२ ‘यजेत्’ ग. पाठः |
३ ‘यु’ क. ग. पाठः |
नद्यां समुद्रगामिन्यां स्नात्वा मन्त्री यथाविधि |
आर्द्रवस्त्रो दृष्टिकाले स्थित्वा पितृदिङ्मुखः ॥२१॥
शत्रुनामयुतं मन्त्रं जपेदष्टोत्तरं शतम् |
त्रिकोणकुण्डे जुहुयाद्रात्रौ पूर्वोक्तसाधनैः ॥२२॥
रक्षितोऽपि रिपुः शीघ्रं ब्रह्मविष्णुशिवैरपि |
गच्छेद्यमपुरं रोगैः पीडितः सह बान्धवैः ॥२३॥
ब्रह्मशीर्षकमन्त्रस्य ब्रह्मदण्डस्य चानघ |
ऋष्यादिन्यासपूजादिप्रयोगान् मन्त्रवित्तमः ॥२४॥
ब्रह्मास्त्रवत् प्रकुर्याद्धि शत्रुनाशनकं विधिम् |
अस्त्रत्रयं विजानाति विसर्गादानकर्मणः ॥२५॥
यः स एव शिवः साक्षान्निग्रहानुग्रहक्षमः |
............... ॥
इति गायत्रीविधानं समाप्तम् ॥
अथ कादिमतरीत्या मन्त्रपारायणक्रमः |
स तु श्रीधर्माचार्यवर्यैः स्वकीये लघुस्तवे “माया कुण्डलिनी” इत्यादिषट्श्लोकेन सूचितः |
यथा—
माया कुण्डलिनी क्रिया मधुमती काली कला मालिनी
मातङ्गी विजया जया भगवती देवी शिवा शाम्भवी |
शक्तिः शङ्करवल्लभा त्रिनयना वाग्वादिनी भैरवी
ह्रींकारी त्रिपुरा परापरमयी माता कुमारीत्यसि ॥१॥
इति |
माया ह्रीं, कुण्डलिनी ऐं, क्रिया क्लीं, मधुमती शुद्धा बिन्दुयुता विसर्गयुक्ता बिन्दुविसर्गयुक्ता चेति चतुर्विधमातृका |
काल्याद्या इति दश विद्याः |
एभिः श्रीमदाराध्यचरणक्रियाप्राप्तो मन्त्रपारायणक्रमः प्रदर्श्यते, तत्र कृतप्रातराह्निकक्रियो विविक्ते स्थाने स्वासनमास्तीर्य “आधारशक्तिकमलासनाय नमः” इति तत्संपूज्य, तत्र प्राङ्मुख उपविश्य, गुरुगणपतिपरदेवताः प्रणम्य, मूलविद्याया ऋष्यादिकरषडङ्गन्यासं चतुरासनदेवताष्टकन्यासं च विधाय देवीं ध्यात्वा मानसैरुपचारैः संपूज्य, श्रीपरदेवतात्मकः पारायणजपमारभेत् |
तत्र—ओंमूलविद्यां ह्रींअकालीसौः |
मू० ह्रींआकालीसौः |
मू० ह्रींइकालीसौः |
मू० ह्रींईकालीसौः |
मू० ह्रींउकालीसौः |
मू० ह्रींऊकालीसौः |
मू० ह्रींऋकालीसौः |
मू० ह्रींॠकालीसौः |
मू० ह्रींऌकालीसौः |
मू० ह्रींॡकालीसौः |
मू० ह्रींएकालीसौः |
मू० ह्रींऐकालीसौः |
मू० ह्रींओकालीसौः |
मू० ह्रींऔकालीसौः |
मू० ह्रींअंकालीसौः |
मू० ह्रींअःकालीसौः |
मू० ह्रींककालीसौः |
मू० ह्रींखकालीसौः |
मू० ह्रींगकालीसौः |
मू० ह्रींघकालीसौः |
मू० ह्रींङकालीसौः |
मू० ह्रींचकालीसौः |
मू० ह्रींछकालीसौः |
मू० ह्रींजकालीसौः |
मू० ह्रींझकालीसौः |
मू० ह्रींञकालीसौः |
मू० ह्रींटकालीसौः |
मू० ह्रींठकालीसौः |
मू० ह्रींडकालीसौः |
मू० ह्रींढकालीसौः |
मू० ह्रींणकालीसौः |
मू० ह्रींतकालीसौः |
मू० ह्रींथकालीसौः |
मू० ह्रींदकालीसौः |
मू० ह्रींधकालीसौः |
मू० ह्रींनकालीसौः |
मू० ह्रींपकालीसौः |
मू० ह्रींफकालीसौः |
मू० ह्रींबकालीसौः |
मू० ह्रींभकालीसौः |
मू० ह्रींमकालीसौः |
मू० ह्रींयकालीसौः |
मू० ह्रींरकालीसौः |
मू० ह्रींलकालीसौः |
मू० ह्रींवकालीसौः |
मू० ह्रींशकालीसौः |
मू० ह्रींषकालीसौः |
मू० ह्रींसकालीसौः |
मू० ह्रींहकालीसौः |
मू० ह्रींळकालीसौः |
मू० ह्रींक्षकालीसौः |
इत्येकपञ्चाशद्वारं जपित्वा, पुनः मूलं ह्रींअंकालीसौः |
मू० ह्रींआंकालीसौः |
मू० ह्रींइंकालीसौः |
इत्थं सबिन्दुभिर्मातृकाक्षरैरेकपञ्चाशद्वारं जपित्वा, पुनः मूलं ह्रींअःकालीसौः |
मू० ह्रींआःकालीसौः |
मू० ह्रींइःकालीसौः |
मू० ह्रींईःकालीसौः इत्यादि, मू० ह्रींक्षःकालीसौः इत्यन्तं विसर्गसहितमातृकाक्षरैरेकपञ्चाशद्वारं जपित्वा, पुनः मूलं ह्रींअंःकालीसौः |
मू० ह्रींआंःकाली—
सौः |
मू० ह्रींइंःकालीसौः |
मू० ह्रींईंःकालीसौः इत्यादि, मू० ह्रींक्षंःकालीसौः इत्यन्तं बिन्दुविसर्गसहितमातृकाक्षरैरेकपञ्चाशद्वारं जपेत् ॥ इति मायाबीजेन सह चतुर्विधमातृकावर्णैश्चतुरधिकद्विशत (२०४) वारं मूलविद्यां जपित्वा, पुनः मूलं ऐंअकालीसौः |
मू० ऐंआकालीसौः |
मू० ऐंइकालीसौः |
मू० ऐंईकालीसौः इत्यादि, मू० ऐंक्षकालीसौः इत्यन्तं ५१ |
पुनः मूलं ऐंअंकालीसौः इत्यादि, मू० ऐंक्षंकालीसौः इत्यन्तं ५१ |
पुनः मूलं ऐंअःकालीसौः इत्यादि, मू० ऐंक्षःकालीसौः इत्यन्तं ५१ |
पुनः मूलं ऐंअंःकालीसौः इत्यादि मू० ऐंक्षंःकालीसौः इत्यन्तं ५१ |
इत्थं वाग्भवबीजेन सह चतुर्विधमातृकाक्षरैश्चतुरधिकद्विशत (२०४) वारं मूलविद्यां जपित्वा, पुनः मूलं क्लींअकालीसौः इत्यादि मूलं क्लींक्षकालीसौः इत्यन्तं ५१ |
पुनः मूलं क्लींअंकालीसौः इत्यादि मू० क्लींक्षंकालीसौः इत्यन्तं ५१ |
पुनः मूलं क्लींअःकालीसौः इत्यादि मू० क्लींक्षःकालीसौः इत्यन्तं ५१ |
पुनः मूलं क्लींअंःकालीसौः इत्यादि मू० क्लींक्षंःकालीसौः इत्यन्तं ५१ |
(२०४) इत्थं चतुर्विधमातृकाक्षरैः प्रत्येकं मायावाग्भवकामराजबीजैः सह (६१२) वारं मूलविद्यां जपेत् ॥
पुनः मूलं ह्रींअकलासौः इत्यादि ५१ |
पुनः मू० ह्रींअंकलासौः इत्यादि ५१ |
पुनः मू० ह्रींअःकलासौः ५१ |
पुनः मू० ह्रींअंःकलासौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
पुनः मूलं ऐंअकलासौः इत्यादि ५१ |
मूलं ऐंअंकलासौः इत्यादि ५१ |
मूलं ऐंअःकलासौः इत्यादि ५१ |
मूलं ऐंअंःकलासौः इत्यादि ५१ |
(२०४) ॥ पुनः मूलं क्लींअकलासौः इत्यादि ५१ |
मूलं क्लींअंकलासौः इत्यादि ५१ |
मूलं क्लींअःकलासौः इत्यादि ५१ |
मूलं क्लींअंःकलासौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
इत्थं चतुर्विधमातृकाक्षरैः प्रत्येकं मायावाग्भवकामराजबीजैः सह द्वादशाधिकषट्शत (६१२) वारं मूलविद्यां जपेत् ॥
ततः मू० ह्रींअमालिनीसौः इत्यादि मू० ह्रींक्षमालिनीसौः इत्यन्तं ५१ |
मूलं ह्रींअंमालिनीसौः इत्यादि मू० ह्रींक्षंमालिनीसौः इत्यन्तं ५१ |
पुनः मू० ह्रींअःमालिनीसौः इत्यादि मू० ह्रींक्षःमालिनीसौः इत्यन्तं ५१ |
पुनः मू० ह्रींअंःमालिनीसौः इत्यादि मू० ह्रींक्षंःमालिनीसौः इत्यन्तं ५१ |
(२०४) |
पुनः मूलं ऐंअमालिनीसौः इत्यादि मू० ऐंक्षमालिनीसौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ऐंअंमालिनीसौः इत्यादि मू० ऐंक्षंमालिनीसौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ऐंअःमालिनीसौः इत्यादि मू० ऐंक्षःमालिनीसौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ऐंअंःमालिनीसौः इत्यादि मू० ऐंक्षंःमालिनीसौः इत्यन्तं ५१ |
(२०४) ॥ पुनः मूलं क्लींअमालिनीसौः इत्यादि मू० क्लींक्षमालिनीसौः इत्यन्तं ५१ |
मू० क्लींअंमालिनीसौः इत्यादि मू० क्लींक्षंमालिनीसौः इत्यन्तं ५१ |
मूलं क्लींअःमालिनीसौः इत्यादि मू० क्लींक्षःमालिनीसौः इत्यन्तं ५१ |
मूलं क्लींअंःमालिनीसौः इत्यादि मू० क्लींक्षंःमालिनीसौः इत्यन्तं ५१ |
(२०४) ॥ इत्थं चतुर्विधमातृकाक्षरैः प्रत्येकं मायावाग्भवकामराजबीजैः सह द्वादशाधिकषट् (६१२) शतवारं जपेत् ॥
ततः मूलं ह्रींअमातङ्गीसौः इत्यादि मू० ह्रींक्षमातङ्गीसौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ह्रींअंमातङ्गीसौः इत्यादि मू० ह्रींक्षंमातङ्गीसौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ह्रींअःमातङ्गीसौः इत्यादि मू० ह्रींक्षःमातङ्गीसौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ह्रींअंःमातङ्गीसौः इत्यादि मू० ह्रींक्षंःमातङ्गीसौः इत्यन्तं ५१ |
(२०४) |
पुनः मूलं ऐंअमातङ्गीसौः इत्यादि मू० ऐंक्षमातङ्गीसौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ऐंअंमातङ्गीसौः इत्यादि मू० ऐंक्षंमातङ्गीसौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ऐंअःमातङ्गीसौः इत्यादि मू० ऐंक्षःमातङ्गीसौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ऐंअंःमातङ्गीसौः इत्यादि मू० ऐंक्षंःमातङ्गीसौः इत्यन्तं ५१ |
(२०४) |
पुनः मूलं क्लींअमातङ्गीसौः इत्यादि मू० क्लींक्षमातङ्गीसौः इत्यन्तं ५१ |
मू० क्लींअंमातङ्गीसौः इत्यादि मू० क्लींक्षंमातङ्गीसौः इत्यन्तं ५१ |
मू० क्लींअःमातङ्गीसौः इत्यादि मू० क्लींक्षःमातङ्गीसौः इत्यन्तं ५१ |
मू० क्लींअंःमातङ्गीसौः इत्यादि मू० क्लींक्षंःमातङ्गीसौः इत्यन्तं ५१ |
(२०४) ॥ इत्थं चतुर्विधमातृकाक्षरैः प्रत्येकं मायावाग्भवकामराजबीजैः सह द्वादशाधिकषट्शत (६१२) वारं जपेत् |
ततः मू० ह्रींअविजयासौः इत्यादि मू० ह्रींक्षविजयासौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ह्रींअंविजयासौः इत्यादि मू० ह्रींक्षंविजयासौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ह्रींअःविजयासौः इत्यादि मू० ह्रींक्षःविजयासौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ह्रींअंःविजयासौः इत्यादि मू० ह्रींक्षंःविजयासौः इत्यन्तं ५१ |
(२०४) |
मू० ऐंअविजयासौः इत्यादि मू० ऐंक्षविजयासौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ऐंअंविजयासौः इत्यादि मू० ऐंक्षंविजयासौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ऐंअःविजयासौः इत्यादि मू० ऐंक्षःविजयासौः इत्यन्तं ५१ |
मू० ऐंअंःविजयासौः इत्यादि मू० ऐंक्षंःविजयासौः इत्यन्तं ५१ |
(२०४) |
मू० क्लींअविजयासौः इत्यादि मू० क्लींक्षविजयासौः इत्यन्तं ५१ |
मू० क्लींअंविजयासौः इत्यादि मू० क्लींक्षंविजयासौः इत्यन्तं ५१ |
मू० क्लींअःविजयासौः इत्यादि मू० क्लींक्षःविजयासौः इत्यन्तं ५१ |
मू० क्लींअंःविजयासौः इत्यादि मू० क्लींक्षंःविजयासौः इत्यन्तं ५१ |
(२०४) |
इत्थं पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपेत् ॥
पुनः मू० ह्रींअजयासौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअंजयासौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअःजयासौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअंःजयासौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
मू० ऐंअजयासौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअंजयासौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअःजयासौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअंःजयासौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
मू० क्लींअजयासौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअंजयासौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअःजयासौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअंःजयासौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
इत्थं पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपेत् ॥
पुनः मू० ह्रींअभगवतीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअंभगवतीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअःभगवतीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअंःभगवतीसौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
मू० ऐंअभगवतीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअंभगवतीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअःभगवतीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअंःभगवतीसौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
मू० क्लींअभगवतीसौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअंभगवतीसौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअःभगवतीसौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअंःभगवतीसौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
इत्थं पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपेत् ॥
पुनः मू० ह्रींअदेवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअंदेवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअःदेवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअंःदेवीसौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
मू० ऐंअदेवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअंदेवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअःदेवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअंःदेवीसौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
मू० क्लींअदेवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअंदेवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअःदेवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअंःदेवीसौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
इत्थं पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपेत् ॥
पुनः मू० ह्रींअशिवासौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअंशिवासौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअःशिवासौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअंःशिवासौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
मू० ऐंअशिवासौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअंशिवासौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअःशिवासौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअंःशिवासौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
मू० क्लींअशिवासौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअंशिवासौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअःशिवासौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
मू० क्लींअंःशिवासौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
इत्थं पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपेत् ॥
पुनः मू० ह्रींअशांभवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअंशांभवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअःशांभवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअंःशांभवीसौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
मू० ऐंअशांभवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअंशांभवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअःशांभवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअंःशांभवीसौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
मू० क्लींअशांभवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअंशांभवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअःशांभवीसौः इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअंःशांभवीसौः इत्यादि ५१ |
(२०४) |
इत्थं पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपेत् ॥
इति संभूयैकस्मिन्दिने विंशत्युत्तरैकशताधिकषट्सहस्र(६१२०)जपो भवति मूलविद्यायाः ॥
ततो द्वितीयदिने प्राग्वदासनादिपूजान्ते—मू० ह्रींअकाली हस्रौं सह्रौं इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअंकाली हस्रौं सह्रौं इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअःकाली हस्रौं सह्रौं इत्यादि ५१ |
मू० ह्रींअंःकाली हस्रौं सह्रौं इत्यादि ५१ |
(२०४) ॥ मू० ऐंअकाली हस्रौं सह्रौं इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअंकाली हस्रौं सह्रौं इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअःकाली हस्रौं सह्रौं इत्यादि ५१ |
मू० ऐंअंःकाली हस्रौं सह्रौं इत्यादि ५१ |
(२०४) ॥ मू० क्लींअकाली हस्रौं सह्रौं इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअंकाली हस्रौं सह्रौं इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअःकाली हस्रौं सह्रौं इत्यादि ५१ |
मू० क्लींअंःकाली हस्रौं सह्रौं इत्यादि ५१ |
(२०४) ॥ इत्थं पूर्वरीत्या संभूय ६१२ वारं जपेत् ॥
पुनर्मूलं मू० ह्रींअकला हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंकला हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअःकला हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंःकला हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ मू० ऐंअकला हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंकला हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअःकला हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंःकला हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ मू० क्लींअकला हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंकला हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअःकला हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंःकला हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ इत्थं पूर्वरीत्या संभूय ६१२ वारं जपेत् ॥
पुनर्मूलं मू० ह्रींअमालिनी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंमालिनी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअःमालिनी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंःमालिनी हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ मू० ऐंअमालिनी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंमालिनी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअःमालिनी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंःमालिनी हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ मू० क्लींअमालिनी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंमालिनी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअःमालिनी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंःमालिनी हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ इत्थं पूर्वरीत्या संभूय ६१२ वारं जपेत् ॥
पुनर्मूलं मू० ह्रींअमातङ्गी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंमातङ्गी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअःमातङ्गी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंःमातङ्गी हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ मू० ऐंअमातङ्गी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंमातङ्गी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअःमातङ्गी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंःमातङ्गी हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ मू० क्लींअमातङ्गी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंमातङ्गी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअःमातङ्गी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंःमातङ्गी हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ इत्थं पूर्वरीत्या संभूय ६१२ वारं जपेत् ॥
पुनर्मूलं मू० ह्रींअविजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंविजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअःविजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंःविजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ मू० ऐंअविजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंविजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअःविजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंःविजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ मू० क्लींअविजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंविजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअःविजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंःविजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ इत्थं पूर्वरीत्या संभूय ६१२ वारं जपेत् ॥
पुनर्मूलं मू० ह्रींअजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअःजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंःजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ मू० ऐंअजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअःजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंःजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ मू० क्लींअजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअःजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंःजया हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥ इत्थं पूर्वरीत्या संभूय ६१२ वारं जपेत् ॥
पुनर्मूलं ह्रींअभगवती हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंभगवती हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअःभगवती हस्रौं सह्रौं
[सम्पादकीयटिप्पणी: हस्रौं सह्रौं इति बीजद्वयस्य स्वरलेखनं मुद्रणेऽस्पष्टम्; पाठोऽनिर्णीतः |
]
[Fortsetzung von Druckseite 657:] ५१ |
मू० ह्रींअंःभगवती हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥
मूलं ऐंअभगवती हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंभगवती हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअःभगवती हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंःभगवती हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥
मूलं क्लींअभगवती हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंभगवती हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअःभगवती हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंःभगवती हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥
इत्थं संभूय पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपेत् ॥
मूलं ह्रींअदेवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंदेवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअःदेवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंःदेवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥
मूलं ऐंअदेवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंदेवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअःदेवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंःदेवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥
मूलं क्लींअदेवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंदेवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअःदेवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंःदेवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥
इत्थं संभूय पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपेत् ॥
मूलं ह्रींअशिवा हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंशिवा हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअःशिवा हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंःशिवा हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥
मूलं ऐंअशिवा हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंशिवा हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअःशिवा हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंःशिवा हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥
मूलं क्लींअशिवा हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंशिवा हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअःशिवा हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंःशिवा हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥
इत्थं संभूय पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपेत् ॥
मूलं ह्रींअशांभवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंशांभवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअःशांभवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ह्रींअंःशांभवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥
मूलं ऐंअशांभवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंशांभवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअःशांभवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० ऐंअंःशांभवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥
मूलं क्लींअशांभवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंशांभवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअःशांभवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
मू० क्लींअंःशांभवी हस्रौं सह्रौं ५१ |
(२०४) ॥
इत्थं संभूय पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपेत् ॥
इत्थं द्वितीयदिनेऽपि (६१२०) वारं श्रीमूलविद्याजपो भवति ॥
[Lesung unsicher: हस्रौं सह्रौं; Vokalzeichen des Bīja-Paars wie auf Seite 657 nicht abschließend geklärt.]
ततस्तृतीयदिने प्राग्वदासनादिमानसपूजान्ते—
मूलं ह्रींअकालीवौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मूलं ऐंअकालीवौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मूलं क्लींअकालीवौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
संभूय पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपो भवति ॥
मूलं ह्रींअकलावौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मूलं ऐंअकलावौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मूलं क्लींअकलावौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
संभूय पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपो भवति ॥
मूलं ह्रींअमालिनीवौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मूलं ऐंअमालिनीवौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मूलं क्लींअमालिनीवौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
संभूय पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपो भवति ॥
मूलं ह्रींअमातङ्गीवौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मूलं ऐंअमातङ्गीवौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मूलं क्लींअमातङ्गीवौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
संभूय पूर्वरीत्या ६१२ वारं जपो भवति ॥
[Lesungsvariante: Die Schlusszahl bei Mālinī erscheint im Druck als ६६२; rechnerisch ergibt die angegebene Dreiergruppe ६१२.]
मूलं ह्रींअविजयावौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मू० ऐंअविजयावौषट् |
चतुर्वि-
धमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मू० क्लींअविजयावौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
संभूय ६१२ वारं जपो भवति ॥
मूलं ह्रींअजयावौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मू० ऐंअजयावौषट् |
एवं मातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मू० क्लींअजयावौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
संभूय ६१२ वारं जपो भवति ॥
मूलं ह्रींअभगवतीवौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मूलं ऐंअभगवतीवौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मूलं क्लींअभगवतीवौषट् |
चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
संभूय ६१२ वारं जपो भवति ॥
मूलं ह्रींअदेवीवौषट् |
इत्यादि चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मू० ऐंअदेवीवौषट् |
इत्यादि प्रोक्तमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मू० क्लींअदेवीवौषट् |
इत्यादि प्रोक्तमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
संभूय ६१२ वारं जपो भवति ॥
मूलं ह्रींअशिवावौषट् |
इत्यादि चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मू० ऐंअशिवावौषट् |
इत्यादि चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मू० क्लींअशिवावौषट् |
इत्यादि चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
संभूय ६१२ वारं जपो भवति ॥
मूलं ह्रींअशांभवीवौषट् |
इत्यादि चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मूलं ऐंअशांभवीवौषट् |
इत्यादि चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
मू० क्लींअशांभवीवौषट् |
इत्यादि चतुर्विधमातृकाक्षरैः सह (२०४) |
संभूय (६१२) |
इत्थं तृतीयदिनेऽपि (६१२०) मूलविद्याजपो भवति ॥
अथ चतुर्थदिने प्राग्वदासनादिमानसपूजान्ते— मू० ह्रींअकालीस्वाहा इत्यादि मायायामक्षरत्रितीयैः [Lesung unsicher: zusammengesetzte Angabe vor „प्रतिलोमं“] प्रतिलोमं केवल-बिन्दु-विसर्ग-बिन्दुविसर्गयुङ्मातृकाक्षरैः सह ६१२ वारं जपेत् |
ततो मूलं ह्रींअकलास्वाहा इत्यादि प्राग्वत् ६१२ |
मू० ह्रींअमालिनीस्वाहा इत्यादि प्राग्वत् ६१२ |
मू० ह्रींअमातङ्गीस्वाहा इत्यादि प्राग्वत् ६१२ |
मू० ह्रींअविजयास्वाहा इत्यादि प्राग्वत् ६१२ |
मू० ह्रींअजयास्वाहा इत्यादि प्राग्वत् (६१२) |
मू० ह्रींअभगवतीस्वाहा इत्यादि प्राग्वत् (६१२) |
मू० ह्रींअदेवीस्वाहा इत्यादि प्राग्वत् (६१२) |
मू० ह्रींअशिवास्वाहा इत्यादि प्राग्वत् (६१२) |
मू० ह्रींअशांभवीस्वाहा इत्यादि प्राग्वत् (६१२) |
इत्थं संभूय चतुर्थदिनेऽपि (६१२०) वारं जपो भवति मूलविद्यायाः ॥
ततः पञ्चमदिने प्राग्वदासनादिमानसपूजान्ते— मूलं ह्रींअकाली [Lesung unsicher: gedruckte Bīja-Folge, unter anderem हसकल…] एवं बीजत्रयादिचतुर्विधमातृकाक्षरैः सह काल्यादिदशनामभिः प्राग्वत् (६१२०) वारं जपेत् ॥
ततः षष्ठदिने प्राग्वदासनादिकल्पनान्ते मू० ह्रींअकालीह्रीं इत्यादि प्राग्वत् (६१२०) वारं जपेत् ॥
ततः सप्तमदिने प्राग्वदासनान्ते मू० ह्रींअकाली ह स क ल ह र इत्यादि प्राग्वत् (६१२०) वारं जपेत् ॥ [Lesung unsicher: letzte Zeichen der Schlussfolge.]
ततोऽष्टमदिने प्राग्वदासनान्ते मू० ह्रींअकालीहस्रौं सह्रौं इत्यादि प्राग्वत् (६१२०) वारं जपेत् ॥ [Lesung unsicher: Vokalzeichen des Bīja-Paars.]
ततो नवमदिने प्राग्वदासनान्ते मू० ह्रींअकालीहसकलरडं हसकलरडीं हसकलरडौं इत्यादि प्राग्वत् (६१२०) वारं जपेत् ॥ [Lesung unsicher: Konsonanten und Vokalzeichen dieser drei Bījas.]
ततो दशमदिने प्राग्वदासनादिमानसपूजान्ते मू० ह्रींअकालीऐंक्लींसौः इत्यादि प्राग्वत् (६१२०) वारं जपेदिति मन्त्रपारायणक्रमः ॥
अस्मिन् पारायणजपे प्रोक्तक्रमेण दशभिर्दिनैः पर्यायो भवति |
एवं दशभिर्दिनैः कर्तुमशक्तौ प्रतिदिवसस्य
जपं पञ्चधा विभज्य नामद्वयस्य चतुर्विंशत्युत्तरद्विशताधिकसहस्रसंख्यं (१२२४) प्रत्यहं जपः कार्यः |
ततः पञ्चाशता दिनैः पर्यायो भवति |
अत्राप्यशक्तैः एकैकनाम्ना प्रतिबीजं चतुर्विधमातृकाक्षरैः सञ्जातद्वादशाधिकषट्शतसंख्यं (६१२) वा प्रत्यहं जपः कार्यः |
तदा शतसंख्यैर्दिनैः पर्यायो भवति |
एवमुक्तपर्यायेष्वेकपर्यायानुसारेण साधकैर्मन्त्रपारायणजपः कार्य इति |
अत्र पारायणक्रमे प्रागुक्तनामपारायणवदहर्गणादिविचाराभावाद्यदा गुरूपदेशः स्यात् तदैवारभ्य प्रोक्तविधिना साधकैः पारायणजपः कार्य इति |
अत्र पारायणे काम्यफलादिकं नामपारायणोक्तमेव ज्ञेयं पृथक्फलानुक्तेः |
“एवं यः कुरुते नित्यं मन्त्रपारायणं बुधः |
भुक्त्वेह भोगानखिलानन्ते देवीपदं व्रजेत्” ॥ इति ॥
अथ कादिमतोक्तललितायन्त्राणि लिख्यन्ते |
श्रीतन्त्रराजे— (३३ शे पटले)
अथ षोडशनित्यानामाद्या या ललितोदिता |
तस्या यन्त्राणि कथ्यन्ते तद्विद्याभेदसंभवैः ॥ १ ॥
रूपैः षष्टिसमोपेतनवशत्या यथाविधि |
समस्तवाञ्छितावाप्तिकारणानि कृतात्मनाम् ॥ २ ॥
ललितानित्यपूजायां यन्त्रं विश्वात्मविग्रहम् |
षोडशानां च तस्याश्च पूजाकमलचक्रकम् ॥ ३ ॥
अमृताख्यघटं यन्त्रं सिद्धवज्रमतः परम् |
कोष्ठवज्रं वज्रलिङ्गं मेरुलिङ्गं यथाविधि ॥ ४ ॥
महालिङ्गं योनियन्त्रं तथा तद्वज्रवज्रकम् |
तदेव च महाकारं कोष्ठयन्त्राणि च क्रमात् ॥ ५ ॥
नवहस्तं त्रिहस्तं वा श्रीचक्रमभिषेचने |
कुर्यात् स्थण्डिलपूजायां हस्तमात्रमितं सुन्दरम् ॥ ६ ॥
रत्नादिषु तु निर्माणे मानमिच्छावशाद्भवेत् |
यदा सुविहितं पूजा शुभान्यस्मिंस्तथान्यथा ॥ ७ ॥
क्रमेण वृत्तं निष्पाद्य सुसमे चतुरस्रके |
प्रमृज्य तिर्यङ्मध्यस्थं सूत्रं तिर्यङ्निपातयेत् ॥ ८ ॥
सूत्राणि नव, तेषु द्वे वृत्तस्पृष्टोभयान्तके |
निधाय तद्द्वयोरन्तान्मध्यसूत्रान्ततः क्रमात् ॥ ९ ॥
कृते सूत्रचतुष्के तु षट्कोणं स्यात् त्रिसप्तगम् |
षष्ठाग्रतः समारम्भान्नवमं प्रथमान्तगम् ॥ १० ॥
कुर्यात् सूत्रचतुष्कं तु (चतुर्मर्मानुगुण्यतः |
नवमप्रथमाग्राभ्यां तुर्म्यसप्तमकावधि ॥ ११ ॥
कुर्यात् सूत्रचतुष्के तु) मर्माष्टकविभेदनात् |
ततश्चतुर्थषष्ठान्तद्वयारम्भात् तथाष्टगम् ॥ १२ ॥
द्वितीयगं च सूत्राणां चतुष्कं पातयेत्तथा |
चतुर्मर्मानुगुण्येन ततः पञ्चमकान्तयोः ॥ १३ ॥
तृतीयगं सूत्रयुगं कुर्यान्मर्मद्वयाश्रयम् |
मार्जयेन्मध्यगं ब्रह्मसूत्रं स्याच्चक्रमुत्तमम् ॥ १४ ॥
बहिरष्टच्छदाम्भोजं तथा तद्द्विगुणच्छदम् |
विधाय षड्भिः सूत्रैश्च चतुरस्रं तथाष्टभिः ॥ १५ ॥
सूत्रैर्विधाय तस्यैव प्राक्प्रत्यग्द्वारसंयुतम् |
दक्षिणोत्तरतो रेखात्रयात् स्थानद्वयात् तथा ॥ १६ ॥
कोणेषु तिर्यक्सूत्रैश्च चतुर्भिस्तान्यनुक्रमात् |
द्विधा कुर्याच्चत्वारि पदानि परमेश्वरि ॥ १७ ॥
ललिताचक्रकमिदं लभ्यं सद्गुरुतः क्रमात् |
सुन्दरं सुसमं सर्वलक्षणैश्च समन्वितम् ॥ १८ ॥
अधोमुखैः पञ्चभिश्च चतुर्भिश्च तथोर्ध्वगैः |
नवभिस्त्रैकसूत्रस्थैः स्यादेतदतिसुन्दरम् ॥ १९ ॥
वृत्तस्पृष्टषडस्रं च तदस्पृष्टाष्टकं तथा |
मर्मभिश्चाष्टदशभिर्युतं चक्रं सुलक्षणम् ॥ २० ॥
[Lesung unsicher: einzelne Konstruktionswörter in 9–13 und 19; die Druckklammer über 11–12 ist erhalten. Druckvarianten: zu 8 „विधाय“, zu 10 „न्तरगम्“, zu 15 „विधाय“.]
परेषामभिधं मर्माख्यं सन्ध्याख्यद्वयसङ्गमात् |
तच्चतुर्विंशतियुतं चक्रं सर्वार्थसिद्धिदम् ॥ २१ ॥ [Lesung unsicher: Anfangswort.]
अन्यथा भिन्नमर्मादियुतचक्रसमर्चनात् |
शस्त्राद्भयं महाव्याधि दारिद्र्यमयशो मृतिम् ॥ २२ ॥
तस्माल्लक्षणसंयुक्तं विधाय वै चक्रं तत्रैव तां नित्यमर्चयन् मत्समो भवेत् ॥ २३ ॥ [Lesung unsicher: vor चक्रं ist im Druck zusätzlich रूपं erkennbar; Satzstellung beschädigt.]
विधाय वृत्तयोर्मध्यं चत्वारिंशत् सहाष्टभिः |
प्रागादितिर्यक्सूत्राणि षट्सु षट्सु च पञ्चसु ॥ २४ ॥
पञ्चमात् षट्त्रयेष्वेवं तन्मध्ये मर्मयुङ्मितः |
विदध्यात् त्रीणि सूत्राणि कुर्यात् तेनातिसुन्दरम् ॥ २५ ॥ [Lesung unsicher: षट्त्रयेष्वेवं und मर्मयुङ्मितः.]
त्र्यस्रं वृत्तं पञ्चदशच्छदानि च ततो बहिः |
अष्टपत्राम्बुजं चाथ दशच्छदसरोरुहम् ॥ २६ ॥
पुनर्दशच्छदं पद्मं चतुर्दशदलं ततः |
अष्टच्छदाब्जं द्विगुणच्छदमष्टादशच्छदम् ॥ २७ ॥
विधाय तस्य मध्ये तां समावाह्य यजेत् तथा |
पश्चान्नाथान् पार्श्वयोश्च हेतीरन्यास्तथार्चयेत् ॥ २८ ॥
एतस्मिन् पञ्चचक्रस्य मध्ये तासां प्रपूजनात् |
महतीं श्रियमाप्नोति ज्ञानान्मां च समाश्नुयात् ॥ २९ ॥
पूर्वस्मिन् पूजयेद् देवीं षट्क्रमसमन्वितम् |
श्रियं ज्ञानात्तथावां च संयाति परमेश्वरि ॥ ३० ॥ [Lesung unsicher: षट्क्रम.]
घटद्वयं समालिख्य बाह्याभ्यन्तरभेदतः |
तन्मध्यं नवधा कृत्वा कोणेषु प्रथमं लिखेत् ॥ ३१ ॥
द्वितीयं दिक्षु संलिख्य मध्ये तार्तीयमालिखेत् |
घटयोरन्तरा कृत्वा तिर्यग्रेखाः समन्ततः ॥ ३२ ॥
तेषु प्रदक्षिणं विद्यात् तार्तीयाक्षरस्तबकम् |
लिखेद् बिन्दुविसर्गाभ्यां लिखेत् पश्चामृताम्बुजम् ॥ ३३ ॥ [Lesung unsicher: विद्यात् sowie पश्चामृताम्बुजम्.]
आद्यनालमयं द्वन्द्वपत्रकेसरकर्णिकम् |
विधाय च घटाधस्ताद् विदध्याद् विनियोगकम् ॥ ३४ ॥
मध्ये साध्याक्षरोपेतं कृत्वा तममृतं घटम् |
बिभृयादभिषिञ्चेच्च जन्मर्क्षेष्वायुराप्तये ॥ ३५ ॥
कुहूपरागसंक्रान्तिदुष्टर्क्षेष्वखिलशान्तये |
अभिषिञ्चेदशेषार्तिशान्त्यै सिद्ध्यै च संपदाम् ॥ ३६ ॥ [Lesung unsicher: दुष्टर्क्षेषु.]
अपमृत्युमहारोगक्षयापस्मारशान्तये |
त्रिवर्षमभिषेकं तु कुर्याज्जन्मत्रये तथा ॥ ३७ ॥
सर्वक्लेशविनिर्मुक्तः सुखी वर्षशतं भुवि |
अरोगी विजयी विश्ववन्द्यो भवति मानवः ॥ ३८ ॥
सौवर्णे राजते ताम्रे कृत्वैतत् सिक्थलिङ्गकम् |
विधाय स्थापयेत्तोये यजेत् सर्वापमृत्युजित् ॥ ३९ ॥ [Lesung unsicher: सिक्थलिङ्गकम्.]
तार्तीयविद्यापुटितं नामालिख्य तु साधकः |
ऊर्मिकादौ वहेत् सर्वसंपदेऽरिष्टशान्तये ॥ ४० ॥
कृत्वास्मिन् तथा यन्त्रं तडागादिषु मध्यतः |
स्थापयेत् तत्र ये स्नाता नराः स्युः सुखिनोऽनिशम् ॥ ४१ ॥ [Lesung unsicher: कृत्वास्मिन्.]
प्राक्प्रत्यग्दक्षिणोदक्सु सूत्रैरष्टभिराहितैः |
कोष्ठान्येकोनपञ्चाशत् तेषु कोणेषु मार्जयेत् ॥ ४२ ॥
चतुर्विंशति कोष्ठानि शेषेषु विलिखेत् क्रमात् |
दिक्ष्वेकतस्त्रिकोणानि प्रागारम्भात् प्रवेशतः ॥ ४३ ॥
तार्तीयस्य च भेदोत्थचतुर्विंशतिमालिखेत् |
विलोमेनाथ मध्यस्थे तत् ससाध्यं समालिखेत् ॥ ४४ ॥
सिद्धवज्राभिधं यन्त्रमशेषशुभदायकम् |
विनाशनमरिष्टानां जयसौभाग्यदायकम् ॥ ४५ ॥
समरे विजयार्थी बिभृयात् तद्विवादजे |
समस्ते धारयेत् क्लेशे विजयं सुखमाप्नुयात् ॥ ४६ ॥
प्रतिमासं च पूर्णायामभिषिञ्चेच्च तत्र वै |
स्थापयित्वा घटं प्राग्वत् समस्ताभ्युदयाय वै ॥ ४७ ॥
[Editorische Varianten des Drucks: zu 35 „वहेद्“; zu 42 „आहितैः“; zu 45 „अनिष्टानां“.]
पुत्रार्थे कन्यकावाप्त्यै वरार्थे कन्यका तथा |
दाराधनपशुप्राप्त्यै नरनारीनृपादिनाम् ॥ ४८ ॥
वश्यायाविघ्नसंसिद्ध्यै वाक्सिद्ध्यै गेहसिद्धये |
धारयेत् सिद्धवज्रं तु समस्तेषु प्रसिद्धये ॥ ४९ ॥
ललिताविद्यया विद्यामन्यां यन्त्रेण चामुना |
यन्त्रमन्यत् समं वेत्ति योऽसौ स्यान्मूढचेतनः ॥ ५० ॥
प्राक्प्रत्यग्दक्षिणोदक्सु सूत्राण्यष्टादश क्षिपेत् |
तैस्तत्र कोष्ठानि तथा नवाशीतिशतद्वयम् ॥ ५१ ॥
तेषु कोणेषु कोष्ठानि मार्जयेत् पूर्ववत् प्रिये |
षट्त्रिंशच्छिष्टवज्रे तु चतुर्भिर्दिक्त्रिकोणकम् ॥ ५२ ॥
विधाय प्राग्बहिर्मध्यात् प्रादक्षिण्यप्रवेशतः |
विलिखेत् तद्द्वितीयोत्थभेदांस्तु विलिखेत् ततः ॥ ५३ ॥
त्रिकोणेष्वथ तार्तीयं ससाध्यं मध्यतस्तथा |
नवस्वपि लिखेद्विद्याकूटत्रयमथ त्रिशः ॥ ५४ ॥
दक्षत्रये चाद्यकूटं मध्ये तार्तीयकं तथा |
वामत्रये द्वितीयं च लिखेत् साध्ये तृतीयकम् ॥ ५५ ॥
एतत्तु कोष्ठवज्राख्यं यन्त्रमिष्टार्थदायकम् |
फलानि सर्वयन्त्राणां पटलेऽस्मिन् शृणु प्रिये ॥ ५६ ॥
तन्त्रेऽस्मिन्नन्यतन्त्रेषु यत्र यत्रास्ति यत्फलम् |
प्रोक्तं तद्वदेकैकं योजयेत् सर्वमेव च ॥ ५७ ॥ [Lesung unsicher: तद्वदेकैकम्.]
तेनात्र यन्त्रनिर्माणमात्रमेवोच्यते मया |
फलानि वाञ्छयावाप्नोत्ययत्नान्नामयोजनैः ॥ ५८ ॥
अतः फलानि यन्त्राणामिह नोक्तानि कृत्स्नशः |
सर्वे च सर्वदा सर्वसमीहितफलावहाः ॥ ५९ ॥
प्राक्प्रत्यग्दक्षिणोदक्सु षड्विंशत्या समाहितैः |
सूत्रैः कोष्ठानि जायन्ते षट्शतं पञ्चविंशतिः ॥ ६० ॥
तेषु कोणेषु परितो मार्जयेदष्टसप्ततिम् |
शिष्टे चतुर्भिस्त्र्यस्रं च विदध्याद् दिक्षु पूर्ववत् ॥ ६१ ॥
तेषु तार्तीयविद्यां च ससाध्यां प्राग्वदालिखेत् |
शिष्टेषु सप्तनवतिद्विशते मध्यतस्तथा ॥ ६२ ॥
सर्वमध्यस्थकोष्ठस्य पार्श्वयोरुभयोरपि |
कोष्ठानि त्रीणि तिर्यक् च समीकृत्य तयोस्तथा ॥ ६३ ॥
उपर्यधश्च द्वे द्वे तु समीकुर्यात् ततस्तथा |
तयोरधोर्ध्वं च तथा द्वे द्वे कुर्यादथैकधा ॥ ६४ ॥
तदधश्चोपरि तथा त्वेकैकं च द्वयं द्वयम् |
एकीकृत्य पुनश्चोर्ध्वं द्वे द्वे तन्मार्जयेत् तथा ॥ ६५ ॥
ततो मालावदुपरि पार्श्वयोश्च प्रमार्जयेत् |
दशखण्डानि शिष्टैस्तु मध्ये लिङ्गं भवेत् तथा ॥ ६६ ॥
एवं लिङ्गः समाख्यातश्चत्वारिंशद्भिरेव च |
शिष्टानि कोष्ठवज्राणि द्विशतं दशपञ्च च ॥ ६७ ॥
लिङ्गस्य पार्श्वयोर्ग्रष्टान्येकविंशतियुग्मकम् |
तस्य लिङ्गस्य मध्यस्थपङ्क्त्यां तार्तीयमालिखेत् ॥ ६८ ॥ [Lesung unsicher: पार्श्वयोर्ग्रष्टानि.]
ऊर्ध्वादि मायामध्यस्थं सर्वमध्ये ससाध्यकम् |
सर्वत्र तार्तीयविद्यालेखनं समुदीरितम् ॥ ६९ ॥
लिङ्गरूपेषु नवसु पार्श्वषट्केषु पूर्ववत् |
विद्याशेषं समालिख्य प्राग्वदारम्भतस्तथा ॥ ७० ॥
विद्याद्वितीयभेदोत्थं तद्विंशशतमालिखेत् |
द्विशस्तत्र यजेद् देवीमावाह्य परिवारकैः ॥ ७१ ॥
स्थापयेद्विनियोगेषु प्रोक्तेषु परमेश्वरि |
नासाध्यमस्ति भुवने यन्त्रैरेतैर्मयोदितैः ॥ ७२ ॥
एकादिद्वयसङ्ख्यया पार्श्वयोः कोष्ठवर्धनम् |
एकोनविंशकोष्ठान्तं कृत्वा लिङ्गं तथोपरि ॥ ७३ ॥
[Apparat: Der Wortlaut der Varianten zu 48, 50, 56, 58, 60, 67, 71 ist teilweise schwer lesbar; sie sind nicht in den Grundtext eingemischt. Zu 67 liest die Variante वज्रकोष्ठानि, zu 71 मनोरमैः.]
कृत्वा प्राग्वदतः प्राग्वच्चत्वारिंशद्भिरेव हि |
तेषु मूलादि परितो मध्यान्तं विन्यसेत् तथा ॥ ७४ ॥ [Lesung unsicher: Anfangswörter.]
विद्याद्वितीयभेदोत्था विद्या विंशशतं प्रिये |
लिङ्गस्य मध्यकोष्ठान्तं शिष्टं कोष्ठेषु संलिखेत् ॥ ७५ ॥
विधाय चतुरस्रं तु सूत्रद्वयनिपातनात् |
सर्वबाह्ये तदाबद्धं तस्योपरि समालिखेत् ॥ ७६ ॥
पङ्क्तिशः सप्तकोष्ठेषु पर्यायादींस्तथार्णकान् |
नित्यापर्यायजनिते पार्श्वयोर्दक्षवामयोः ॥ ७७ ॥
मध्ये युगोदयरर्णौ तु लिखेत् प्रोक्तक्रमेण वै |
लिङ्गाग्रमध्यादभितः पिण्डिकायां च संलिखेत् ॥ ७८ ॥ [Lesung unsicher: युगोदयरर्णौ.]
विद्याः प्रथमभेदोत्थाश्चतुर्विंशतिकास्तथा |
कृत्वैवं मेरुलिङ्गं तु यन्त्रं तत्रैव तां लिखेत् ॥ ७९ ॥
समस्तवाञ्छितप्राप्त्यै जयारोग्यायुराप्तये |
पटादौ तत् समालिख्य पूजयेन्नित्यशश्च ताम् ॥ ८० ॥
(प्राक्प्रत्यग्दक्षिणोदक्सु चैकविंशतिसूत्रतः |
चतुःशतानि कोष्ठानि भवन्ति सुसमानि वै ॥ ८१ ॥)
तस्यैकपार्श्वाधोभागे पञ्च कोष्ठानि मार्जयेत् |
ततश्चोपरि षट् सप्तैवमेकादशावधि ॥ ८२ ॥
मार्जयेदुपरिष्टाच्च तथैव प्रतिलोमकम् |
तथा कुर्यात् पार्श्वयोर्द्वे तेनाधिष्ठानपिण्डिके ॥ ८३ ॥
भवतश्चोपरिष्टात्तु पञ्चविंशतिकोष्ठकैः |
लिङ्गमन्यानि पार्श्वस्थमार्जनाद् भवति प्रिये ॥ ८४ ॥
अधिष्ठाने पिण्डिकायां तद्द्वैतीयविभेदतः |
लिङ्गे प्रथमभेदोत्थास्तन्मध्यस्थे स्ववाञ्छितम् ॥ ८५ ॥
मध्ये तद्दिनजां विद्यामिति प्रोक्तं तवानघे |
महालिङ्गाभिधं यन्त्रं तत्र पूजाखिलेष्टदा ॥ ८६ ॥
समत्रिरेखां निष्पाद्य योनिं तस्यास्तु मध्यतः |
तत्तत्सूत्रवशात् कुर्याद् दश त्रिषु तथा समम् ॥ ८७ ॥
एवं कृतेऽत्र परितो लिखेत्तां विंशतिं शतम् |
शिष्टमध्यत्रिकोणे तु लिखेद्वाञ्छितमात्मनः ॥ ८८ ॥
तत्र तामर्चयेत् प्राग्वत् स्थापयेच्च तथा तथा |
(तत्र स्वेष्टमवाप्नोति योनिचक्रानुभावतः ॥ ८९ ॥
समत्रिरेखं निष्पाद्य त्र्यस्रं योनिं च सङ्गतम् |
तत्र तिर्यक् चतुःसूत्रपातनादन्यतस्तथा ॥ ९० ॥)
तिर्यक् सूत्रं मार्जयित्वा पूर्वशृङ्गात् तथाभितः |
प्रवेशगत्या विलिखेत् ताश्चतुर्विंशतिं क्रमात् ॥ ९१ ॥
विलिख्य शिष्टवज्रस्थं विलिखेन्निजवाञ्छितम् |
तत्र तां पूजयेद् देवीं पूर्णाखिलार्थसिद्धये ॥ ९२ ॥
तथा विधाय दशभिर्दशभिः सूत्रपातनैः |
द्वितीयभेदान् विलिखेत् तथा साध्यसमन्वितान् ॥ ९३ ॥
तत्रापि पूजनाद्यैस्तु सिद्धयो निजवाञ्छिताः |
एवमूर्ध्वं तृतीयोत्थविद्याभिरभिकल्पयेत् ॥ ९४ ॥
तेऽपि वाञ्छितसंसिद्धिं दद्युरेव सुनिश्चितम् |
कोष्ठयन्त्रविभेदानि शृणु वक्ष्ये यथाविधि ॥ ९५ ॥
नवषोडशकोष्ठादि संवर्ध्य विषमं समम् |
तेष्वङ्कानि समं कृत्वा पङ्क्तौ तेषु समालिखेत् ॥ ९६ ॥
विद्यातृतीयभेदोत्थांस्तत्तदङ्कानुगुण्यतः |
मनीषितं च संलिख्य तेषां मध्यस्थकोष्ठतः ॥ ९७ ॥
विदध्याद्वाञ्छितं सर्वं तैर्यन्त्रैः कल्पितैस्तथा |
वश्याकर्षणविद्वेषस्तम्भनोच्चाटनादिकम् ॥ ९८ ॥
आयुरारोग्यविजयविभूत्याद्यं च सिध्यति |
स्थापनाद्धारणाच्चान्यैरुपायैः साधकोऽनिशम् ॥ ९९ ॥
[Apparat: Druckklammern um 81 und von 89 bis 90 erhalten. Fußnotenerläuterung zu 84: लिङ्गमित्यस्य भवतीत्यत्रान्वयः. Weitere Varianten sind im Satzbild teilweise unsicher; sie werden nicht in den Grundtext eingesetzt.]
इति देव्या यन्त्रभेदास्तवोक्ताः सर्वसिद्धिदाः |
अशेषं देवि ते प्रोक्तं यन्त्रसिद्ध्यभिधागमे ॥ १०० ॥
इति |
अत्र प्रोक्तयन्त्रक्रमस्तु गुरुमुखादवगन्तव्यः ॥
अथ वासनामाह श्रीतन्त्रराजे— (३४ प०)
अथ षोडशनित्यानां स्वात्मत्वे वासनां शृणु |
यया तन्मयतासिद्धिः प्रत्यक्षा भवति ध्रुवम् ॥ १ ॥
गुरुराद्या भवेच्छक्तिः सा विमर्शमयी मता |
नवत्वं तस्य देहस्य रन्ध्रत्वेनावभासते ॥ २ ॥
गुरुमन्त्रात्मनामेकत्वबुद्धिर्विमर्शः |
त्रैलोक्यमोहनादिसर्वानन्दमयान्तचक्राणां नवत्वमित्यर्थः |
बलिदेव्यः स्वमायाः स्युः पञ्चमी जनकात्मिका |
कुरुकुल्ला भवेन्माता पुरुषार्थास्तु सागराः ॥ ३ ॥
अत्र मायाशक्तिस्त्रिविधा सात्त्विकी-राजसी-तामसी चेति, एतास्तिस्रः कुरुकुल्लाबलित्रयरूपाः |
जनकात्मिका मूलभूता इत्यर्थः |
रत्नद्वीपो भवेद्देहो नवत्वं धातुरोमभिः |
संकल्पाः कल्पतरवः स्वाधारा ऋतवः स्मृताः ॥ ४ ॥
त्वग्रुधिरमांसमेदोऽस्थिमज्जाशुक्रप्राणजीवाख्या नव धातवो नवखण्डरूपा इत्यर्थः |
रोमाण्येव कल्पवृक्षाः, षडाधाराः षडृतवः |
ग्रहनक्षत्रराशिचक्रेण कालात्मा पश्चिमामुखः |
तेन पूर्वाभिमुख्यं स्यादन्यत्ते कथितं मिथः ॥ ५ ॥ [Lesung unsicher: Anfangskompositum; im Druck eng gesetzt.]
ज्ञाता स्वात्मा भवेज्ज्ञानमर्घ्यं ज्ञेयं बहिःस्थितम् |
श्रीचक्रं पूजनं तेषामेकीकरणमीरितम् ॥ ६ ॥
तेषां ज्ञातृज्ञानज्ञेयानाम् |
श्रीचक्रे सिद्धयः प्रोक्ता रसा नियतिसंयुताः |
ऊर्मयः पुण्यपापे च ब्राह्म्याद्या मातरः स्मृताः ॥ ७ ॥
रसाः षट् |
नियतिश्चतुर्विधा नियतिपुरुषप्रकृत्यहंकाराः |
षडूर्मयः क्षुत्पिपासाशोकमोहजरामृत्यवः, पुण्यपापे च एते अष्टौ ब्राह्म्यादिमातृका इत्यर्थः |
भूतेन्द्रियमनांस्येवं क्रमान्नित्यकलाः पुनः |
कर्मेन्द्रियार्था दोषाश्च ज्ञेयाः स्युः शक्तयोऽष्ट वै ॥ ८ ॥
पञ्चभूतानि पञ्चज्ञानेन्द्रियाणि पञ्चकर्मेन्द्रियाणि मनश्च |
कर्मेन्द्रियार्था वचनादानविहरणविसर्गानन्दाः |
दोषा वातादयः |
नाड्यश्चतुर्दश प्रोक्ताः क्षोभिण्याद्यास्तु शक्तयः |
वायवो दश संप्रोक्ताः सर्वसिद्ध्यादिशक्तयः ॥ ९ ॥
नाड्यश्चतुर्दश प्रागुक्ताः प्रसिद्धाः |
वह्नयो दश संप्रोक्ताः सर्वज्ञाद्यास्तु शक्तयः |
शीतोष्णसुखदुःखेच्छा गुणाः प्रोक्ताः क्रमैण वै ॥ १० ॥
वशिन्याद्याः शक्तयः स्युस्तन्मात्राः पुष्पसायकाः |
मनो भवेदिक्षुधनुः पाशो राग उदीरितः ॥ ११ ॥
द्वेषः स्यादङ्कुशः प्रोक्तः क्रमेण वरवर्णिनि |
अव्यक्ताहंकृतिमहदाकाराः प्रतिलोमतः ॥ १२ ॥
कामेश्वर्यादिदेव्यः स्युः संवित् कामेश्वरः स्मृतः |
स्वात्मैव देवता प्रोक्ता ललिता विश्वविग्रहा ॥ १३ ॥
लौहित्यं तद्विमर्शः स्यादुपास्तिरिति भावना |
सिद्धिस्त्वनन्यचित्तत्वं मुद्रा वैभवभावना ॥ १४ ॥
उपचाराश्चलत्वेऽपि तन्मयत्वाप्रमत्तता |
प्रयोगास्तु विकल्पानां हेतोः स्वात्मनि नाशनम् ॥ १५ ॥
[Apparat: Die neun Körperbestandteile im Kommentar zu 4 sind teilweise eng gesetzt; „रुधिर“ ist kontextuell und im Bild lesbar. Zu 5 bleibt das Kompositum unsicher. Fußnotenvarianten: zu 4 „कॢप्ताः“, zu 11 „मनः“.]
यन्त्राणि मन्त्राः सर्वत्र स्वात्मत्वे स्थैर्यसाधनम् |
सन्ध्यासु भजनं देव्या आदिमध्यान्तभञ्जनम् ॥ १६ ॥
अन्यास्तु शक्तयश्चक्रगामिन्यो याः समन्ततः |
तास्तु विश्वविकल्पानां हेतवः समुदीरिताः ॥ १७ ॥
न्यासस्तु देवतात्वेन स्वात्मनो देहकल्पनम् |
जपस्तन्मयतारूपभावनं सम्यगीरितम् ॥ १८ ॥
होमो विश्वविकल्पानामात्मन्यस्तमयो मतः |
तेषामन्योन्यसंभेदभावनं तर्पणं स्मृतम् ॥ १९ ॥
मोहाज्ञानादिदुःखानामात्मन्यस्तमयो हुतम् |
अभिषेकस्तु विद्या स्यादात्मा सर्वाश्रयो महान् ॥ २० ॥
उपाधीनां तु राहित्यमुपदेश इतीरितः |
दक्षिणा भेदशून्यत्वं शुश्रूषा स्वयमुच्यते ॥ २१ ॥ [Lesung unsicher: Schlusswort vor उच्यते.]
तिथिरूपेण कालेन परिणामावलोकनम् |
नित्यापञ्चदशैताः स्युरिति प्रोक्तास्तु वासनाः ॥ २२ ॥
पृथिव्यादीनि भूतानि कनिष्ठायाः क्रमान्मताः |
तेषामन्योन्यसंभेदप्रकारैस्तत्प्रपञ्चता ॥ २३ ॥
ललितायास्त्रिभिर्वर्णैः सकलार्थोऽभिधीयते |
शेषेण देवीरूपं तु तेन स्यादिदमीरितम् ॥ २४ ॥
अशेषतो जगत्कृत्स्नं हृल्लेखात्मकमीरितम् |
तस्याश्चार्थस्तु कथितः सर्वतन्त्रेषु गोपितः ॥ २५ ॥
व्योम्ना प्रकाशमानत्वं प्रसमानत्वमग्निना |
तयोर्विमर्श ईकारो बिन्दुना तन्निकालनम् ॥ २६ ॥ [Lesung unsicher: प्रसमानत्वम् und तन्निकालनम्.]
अथ मन्त्रविनिर्माणविधानमभिधीयते |
मन्त्रवीर्यसुसिद्धानामितरेषां विशिष्टकृत् ॥ २७ ॥
प्रागुक्तरश्मिक्रमज्ञानामित्यर्थः |
(मन्त्रवीर्यज्ञानसुसिद्धानाम् |
इतरेषां तज्ज्ञानसिद्धिरहितानाम्) |
मन्त्रा एकाक्षराः पिण्डाः कर्तर्यो द्व्यरा मताः |
वर्णत्रयं समारभ्य नवार्णावधि बीजकाः ॥ २८ ॥
ततो दशार्णमारभ्य यावद्विंशति मन्त्रकाः |
अत ऊर्ध्वं गता मालास्तासु भेदो न विद्यते ॥ २९ ॥
तथैव पिण्डकर्तर्योर्भेदो बीजेषु वर्णतः |
पदैर्मन्त्रेषु भेदः स्यात्तेषां संख्याः शृणु क्रमात् ॥ ३० ॥
षट् चतुर्विंशति तथा शतं विंशतिसंयुतम् (१२०) |
सविंशति सप्तशतं (७२०) चत्वारिंशद्भिरन्वितम् ॥
सहस्रपञ्चकं (५०४०) पश्चाच्चत्वारिंशत्सहस्रकम् |
त्रिशतं विंशति (४०३२०) ततस्त्रिलक्षेण समन्वितम् ॥
द्विषष्टिश्च सहस्राणां साशीत्यष्टशतं त्विति (३६२८८०) |
भेदसंख्यास्तु सप्तानां ताभिरन्याः समुन्नयेत् ॥
प्रस्तारक्रममेतेषां शृणु देवि यथाक्रमम् |
एतैरेवोन्नयेन्मन्त्रपदभेदाननुक्रमात् ॥ ३४ ॥
तिर्यग्रेखाद्वयं कृत्वा तत्राधोर्ध्वं लिखेत् क्रमात् |
रेखाश्चतस्रः पञ्चैवमेकैकाकारा दशावधि ॥ ३५ ॥ [Lesung unsicher: एकैकाकारा.]
तदधो वर्धयेद्रेखास्तत्तत्संख्याकृतावधि |
तिर्यग्रेखास्तावतीश्च कृत्वा तेष्वङ्कमालिखेत् ॥ ३६ ॥
सव्यदक्षस्थितेष्वेषु कोष्ठपङ्क्तिष्वनुक्रमात् |
आद्ये द्वित्रिक्रमादङ्कान् पूरयेत् तत्रचोदितान् ॥ ३७ ॥
एतेनान्यत्र सर्वत्र देयानङ्काननुक्रमात् |
द्वितीयपङ्क्तौ प्रथमे खण्डे शेषांस्तु पूरयेत् ॥ ३८ ॥
द्वितीयादिष्वपि तथा शेषान् खण्डेषु पूरयेत् |
ततस्तृतीयपङ्क्तौ तु खण्डान् शेषैस्तु पूरयेत् ॥ ३९ ॥
चतुर्थादिष्वपि तथा नवमान्तं समालिखेत् |
तिर्यक् पङ्क्तिष्वनभ्यस्तक्रममङ्कांस्तु सर्वतः ॥ ४० ॥
[Apparat: Die Zahlenstrophen zwischen 30 und 34 stehen ohne eigene Schlussnummern. Die gedruckte Klammerzahl ३६२८८० weicht vom ausgeschriebenen Zahlwort ab, das ३६२८८० nicht eindeutig ergibt. Zu 16 Variante भजनम्, zu 20 भवेत्, zu 22 कालस्य. Erläuterung zu 26: तादात्म्यविमर्शनिर्णयः इत्यर्थः.]
एवं कृते भवेद्विद्या सर्वोर्ध्वा वीरवन्दिते |
सर्वाधस्ताद्विलोमा सा मध्यस्था व्याकुलक्रमार्धम् ॥ ४१ ॥ [Lesung unsicher: Schlusswort.]
ताभिः सर्वाभिरप्याशु सिध्यत्येवाभिवाञ्छितम् |
[Im Druck folgt eine Punktreihe; kein ergänzter Halbvers.]
इति ॥ तथा— (३५ प० ५८ श्लो०)
अनुष्णशीते विजने सुसमे रम्यविग्रहे |
गृहे वा मण्डपे स्थित्वा पीठं धौतान्तरोदरम् ॥ १ ॥ [Lesung unsicher: धौतान्तरोदरम्.]
विन्यस्य तस्मिन् पूर्णायां शुभर्क्षे वा शुभोदये |
कूर्चन्दनैः कुङ्कुमैर्वा दर्भैर्वोपदेशतः ॥ २ ॥ [Lesung unsicher: प्रथमं चन्दनविशेषणम्.]
कृत्वोक्तं मण्डलं सार्णं तत्रावाह्य यजेच्छिवाम् |
नित्यशो मातृकां जप्यात् संप्रदायानुसारतः ॥ ३ ॥
एवमब्दे तु संपूर्णेऽभीष्टदेवाय मन्त्रवित् |
कुर्यान्मन्त्रमभीष्टार्थगमकं प्रोक्तयोगतः ॥ ४ ॥
अत्र प्रागुक्तरश्मिक्रमं ज्ञात्वा यद्यद्भूतरश्मिबाहुल्यं यस्मिन्मन्त्रे दृश्यते तत्तद्भूतार्णयुक्ततत्तन्मण्डलं विलिख्य, तन्मध्ये तद्भूतरश्मिकदम्बप्राचुर्यविशेषस्वेष्टदेवतापूजायन्त्रं विलिख्य, तत्तदुपचारैः संपूजयन् तत्तद्भूतार्णमालया स्वेष्टदेवतामन्त्रं जपन् प्रोक्तसिद्धिर्भवतीत्यर्थः, मन्त्रसिद्धिरपि भवतीति ॥ तथा—
नभोऽग्निवायुप्रायार्णाः क्रूराः क्षोभकराः मताः |
भूतोयप्रचुराः सौम्याः सेव्याः सिद्धिकराः मताः ॥ ५ ॥
अत्र येषु येषु मन्त्रेषु आकाशाग्निवायुवर्णप्राचुर्यं दृश्यते तैस्तैर्मन्त्रैस्तत्तन्मण्डले क्रूरप्रयोगाः कर्तव्याः |
येषु येषु मन्त्रेषु सौम्यभूतरश्मिप्रचुरता दृश्यते तैर्मन्त्रैस्तत्तत्सौम्यभूतमण्डले सौम्यप्रयोगाः सिध्यन्तीत्यर्थः |
एषामन्योन्यसंभेदबाहुल्याद्बहवोऽर्णवः |
तैस्तथा भजनात् सिद्धाः फलन्ति स्वैक्ययोगतः ॥ ६ ॥
द्वित्रिचतुष्टयपञ्चभूतरश्मिसाङ्कर्यमन्त्रा बहवो जायन्ते, तादृशमन्त्राणां तत्तद्भूतसाङ्कर्यमण्डलेषु भजनं कुर्यात्तत्तत्सिद्धिर्भवतीति |
अत्र क्रमस्त्वेवं बोद्धव्यः— मन्त्राक्षराणि स्वरव्यञ्जनस्वरूपेण पृथक्पृथग्विलिख्य, तत्तद्वर्णस्य प्रागुक्तभूतरश्मिक्रमं पृथक्पृथग्विलिख्य, तत्तद्भूतरश्मीनां पृथक्पृथगेक्यमेलनेन भूताधिक्यतां विज्ञाय, यस्य भूतस्याधिक्यता संपद्यते तत्तन्मण्डलगर्भं पूजायन्त्रं विलिखेत् |
पूजायन्त्रमपि प्रचुरभूतमण्डलमध्ये तस्मादूनं तद्बहिस्तस्मादूनं तद्बहिरेवमुत्तरोत्तरं न्यूनाधिकभावेन विलिख्य, तादृशकल्पितोपचारैस्तत्तदावरणदेवतानां तत्तद्भूतार्णसंधानेन संपूजयन् तथैव भूतार्णघटितमालया जपेत्तत्तत्सिद्धिर्भवतीत्यर्थः |
इदं सर्वं गुरुतः शास्त्रतश्च सम्यग्विज्ञाय भजनं कुर्यात् ॥ तथा—
मन्त्रार्थास्त्रिविधा ज्ञेया ज्ञातव्याः सिद्धिकाङ्क्षिभिः |
पूजापटलसंप्रोक्तास्त्रिविधाः स्युरुपासकाः ॥ ७ ॥
वर्णस्योदयविश्रान्तिपदे बुद्धिनिवेशनम् |
एकोऽन्यः सर्वतः सिद्धव्युत्पत्त्यर्थाभिवीक्षणम् ॥ ८ ॥
वाच्यवाचकसंभेदभावनादिभिरीरिताः |
एषां पञ्चप्रकाराणामशेषेष्टसिद्धिदाः ॥ ९ ॥
अत्र मन्त्रार्थचिन्तने त्रैविध्यं लक्ष्यते, तत्र वर्णकदम्बकं पदं, पदकदम्बकं वाक्यमिति, प्रतिवर्णमुदयो विश्रान्तिश्च पदे पदे ज्ञातव्या |
तादृशपदेषु बुद्धिनिवेशनं कृत्वा तादृशबुद्धिपूर्वकं जपेदित्येकः |
द्वितीयस्तु प्राचीनेभ्यः ख्यातसिद्धव्युत्पत्त्यर्थाभिवीक्षणपूर्वकजापकः |
तृतीयस्तु मन्त्रतद्गतवर्णपदवाक्यतत्प्रतिपादकदेवतानां वाच्यवाचकभावनादिभिरुपासकः |
प्रोक्तपञ्चभूतांशतद्विमिश्रतत्तद्भूतसाङ्कर्यरश्मिप्रकाराणां प्रोक्तोपासनाक्रमेणाशेषसिद्धयो भवन्तीत्यर्थः |
तथा— (३५ प० ८० श्लो०)
सिद्धमन्त्रेण कर्तव्याः प्रयोगाः नान्यथा प्रिये |
नराणामिव मन्त्राणां देवतानां च पार्वति ॥ १ ॥
अन्योन्यं वैरमस्त्येव गुणभूतसमन्वयात् |
आग्नेयानां च भौमानामाप्या मन्त्रास्तु वैरिणः ॥ २ ॥
वायव्यानां जलानां च भौमानां स्यात् परस्परम् |
स्त्रीदेवत्या वैरिणः स्युः पुंदेवत्यस्य भूयसा ॥ ३ ॥
स्त्रीदेवत्येषु सौम्यानां क्रूराणां स्यात् परस्परम् |
तथैव पुंदेवतानां ललितानरसिंहयोः ॥ ४ ॥
शास्ता तु यक्षिणीनां स्यादघोरास्त्रस्य चक्रतः |
मन्त्राणां देवतानां च वैरीकरणमीश्वरि ॥ ५ ॥
कथयामि शृणु प्राज्ञे येन लोकोऽवसीदति |
वैषम्यभजनं पुंसामज्ञानादाशयात्तथा ॥ ६ ॥
तेन मन्त्रा देवताश्च क्रुद्धा हन्युरुपासकम् |
तस्मात् सर्वस्य लोकस्य मन्त्रवीर्यं हि जीवितम् ॥ ७ ॥
यन्निष्ठानाममी दोषा न स्पृशन्ति कदाचन |
गुरोः शुश्रूषया काले दीक्षया लब्धमादरात् ॥ ८ ॥
तदाज्ञया भवेदेकरूपं मन्त्रं स्वसिद्धये |
अन्यथा साधकं हन्याच्छस्त्रेण रिपुतो भयात् ॥ ९ ॥
दारिद्र्याद् दीर्घरोगाद्वा व्यसनेष्वतिसज्जनात् |
यो यो मन्त्रस्तस्य तस्य वर्णौषधिविनिर्मिता ॥ १० ॥
तत्तदर्णोत्थसंख्याभिर्गुलिका मन्त्रसिद्धिदा |
तयाभिषेकस्तद्धरणं तत्स्वादस्तद्विलेपनम् ॥ ११ ॥
तत्पूजा च तथा सिद्धिलाभाय स्यान्न चान्यथा |
[Im Druck Punktreihe anstelle einer weiteren Vershälfte.]
इति श्रीमहामहोपाध्यायाचार्यवर्य-भगवत्पूज्यपाद-श्रीगोविन्दाचार्यशिष्य-श्रीभगवच्छङ्कराचार्यशिष्य-श्रीविष्णुशर्माचार्यशिष्य-श्रीप्रगल्भाचार्यशिष्य-श्रीविद्यारण्ययतिविरचिते श्रीविद्यार्णवाख्ये तन्त्रे एकत्रिंशः श्वासः ॥ ३१ ॥
[Apparat: Variante zu 5 ist schwer lesbar; zu 6 आशयाच्च वा. Die Deutung von चक्रतः in 5 bleibt unsicher.]
Das Gelesene vergegenwärtigen
Das Kapitel verbindet die Namen und Gestalten Viṣṇus mit Hingabe, Schutzvorstellungen und der Betrachtung des eigenen Selbst. Die genaue Unterscheidung zwischen Wortlaut, unsicherer Lesung und eigener Deutung hilft beim weiteren Studium.
Siehe auch
- Vishnu
- Narasimha
- Rama
- Hanuman
- Krishna
- Sri Vidya
- Mantra
- Nyasa
- Puja
- Guru
- Diksha
- Bhakti
- Moksha
- Kularnava Tantra
- Shaktisangama Tantra
- Sharada Tilaka Tantra
- Prapanchasara Tantra
- Jnanarnava Tantra
- Mantramahodadhi
- Tripura Rahasya
Seminare
Kundalini Yoga
- 30.10.2026 - 01.11.2026 Kundalini Yoga Mittelstufe
Intensives Kundalini Yoga Seminar zur Erweckung der inneren Kundalini Energie, Erweiterung des Bewusstseins und Entfaltung des vollen Potentials. Yoga A…- Arjuna Wingen
- 06.11.2026 - 08.11.2026 Kundalini Yoga Einführung
Gründliche Einführung in die Theorie und Praxis des Kundalini Yoga, Yoga der Energie. Die praktischen Übungen des Kundalini Yoga umfassen Pranayama (…- Arjuna Wingen
Bhakti Yoga
- 27.10.2026 - 27.10.2026 Mantra-Konzert mit Shamana OM
Konzert mit Shamana OM- Shamana OM
- 31.10.2026 - 31.10.2026 Mantra-Konzert mit Gruppe Mudita
Konzert mit der Gruppe Mudita- Gruppe Mudita
Indische Schriften
- 26.12.2026 - 02.01.2027 Indische Rituale Ausbildung
Du interessierst dich für indische Rituale? Du hast die einzigartige Gelegenheit, in dieser Rituale Ausbildung bei Yoga Vidya die kleine Puja, große P…- Sukadev Bretz, Shankari Winkelbauer
- 01.01.2027 - 10.01.2027 Yogalehrer Weiterbildung Intensiv A1 - Jnana Yoga und Vedanta
Kompakte, vielseitige Weiterbildung für Yogalehrer rund um Jnana Yoga und Vedanta.
Tauche tief ein ins Jnana Yoga und Vedanta, studiere die indischen S…- Vedamurti Dr Olaf Schönert
Chakras
- 20.11.2026 - 22.11.2026 Heilreise durch die Chakren
Tauche ein in eine transformative Reise durch die sieben Hauptchakren und erfahre, wie du deine Energiezentren aktivieren, ausbalancieren und für dein …- Nese Niekrens, Gajendra Sebastian Niekrens
- 26.12.2026 - 01.01.2027 Kundalini Yoga Intensiv Praxis - Live Online
Intensives Praktizieren der im Mittelstufen-Seminar gelernten Übungen für noch tiefere Erfahrung und Erweiterung des Bewusstseins ohne viel Theorie. L…- Sukadev Bretz, Shaktipriya Vogt, Radharani Birkner
Energiearbeit
- 30.10.2026 - 01.11.2026 Kundalini Yoga Mittelstufe
Intensives Kundalini Yoga Seminar zur Erweckung der inneren Kundalini Energie, Erweiterung des Bewusstseins und Entfaltung des vollen Potentials. Yoga A…- Arjuna Wingen
- 04.11.2026 - 04.11.2026 Einführung in die Chakratherapie - Online Workshop
Uhrzeit: 18 - 21 Uhr
Ein Chakra ist ein feinstoffliches Kraftzentrum des Körpers, welches wichtige Körperfunktionen steuert und bestimmten Organen zug…- Beate Menkarski
Vom Laut zur Sammlung
Eine überlieferte Silbe aufmerksam zu lesen heißt auch, ihre Grenzen ernst zu nehmen. Die parallele Übersetzung hilft, Prosa und Verse einzuordnen und offene Lesungen zu erkennen. So können Studium, Hingabe und ruhige Betrachtung einander ergänzen.
Hauptartikel · Deutsche Übersetzung Kapitel 29–32 · IAST ab Kapitel 32 · Devanagari ab Kapitel 32 · Nächster Sanskritteil: ab Kapitel 32
