Ishanashivagurudeva Paddhati Yogapada Sanskrit IAST

Aus Yogawiki
Version vom 26. September 2026, 19:04 Uhr von Yoga Vidya (Diskussion | Beiträge) (Die Seite wurde neu angelegt: „'''Ishanashivagurudeva Paddhati – Yogapada Sanskrit Text in IAST''' Der Yogapada führt die Aufmerksamkeit nach innen. Seine drei Kapitel fragen nach dem Selbst, nach einer tragfähigen Lebensführung und nach Sammlung. Entsagung wird dabei nicht auf Kleidung oder äußere Kennzeichen verkürzt: Entscheidend ist der Umgang mit Wünschen, Handlungen und ihren Früchten. Diese Fassung bewahrt den gelieferten Sanskrittext mit seinen Lesungen, Versmarken,…“)
(Unterschied) ← Nächstältere Version | Aktuelle Version (Unterschied) | Nächstjüngere Version → (Unterschied)

Ishanashivagurudeva Paddhati – Yogapada Sanskrit Text in IAST

Der Yogapada führt die Aufmerksamkeit nach innen. Seine drei Kapitel fragen nach dem Selbst, nach einer tragfähigen Lebensführung und nach Sammlung. Entsagung wird dabei nicht auf Kleidung oder äußere Kennzeichen verkürzt: Entscheidend ist der Umgang mit Wünschen, Handlungen und ihren Früchten.

Diese Fassung bewahrt den gelieferten Sanskrittext mit seinen Lesungen, Versmarken, Zitaten und Kolophonen. Die deutschen Kapitelüberschriften und Inhaltsbeschreibungen sind redaktionelle Orientierungshilfen. Für den Sinnzusammenhang ist die entsprechende deutsche Übersetzung unmittelbar verlinkt.

Ein Zugang für dein Studium: Verfolge den Weg von Vairagya (Nichtanhaften) über die Lebensführung zur Sammlung und Meditation. Lies dabei besonders aufmerksam, wo das Werk äußere Kennzeichen von innerer Freiheit unterscheidet. Frage nicht nur, welche Übung beschrieben wird, sondern auch, welche geistige Haltung sie tragen soll.

Die IAST-Umschrift unterstützt den genauen Vergleich von Lauten und Wortformen. Lies sie abschnittsweise neben der deutschen Übersetzung; langes und kurzes Vokalzeichen sowie die diakritischen Zeichen gehören zur Textgestalt.

Zur Textausgabe: Hauptartikel · Deutsch · IAST · Devanagari · 108-Auswahl · Mantrasammlung

← Vorheriger Teil

Weiterführende Lektüre: Vijnana Bhairava Tantra ist ein anregender Vergleichstext zur Sammlung. Lies beide mit der Frage, wie Aufmerksamkeit gelenkt und vertieft wird. Kularnava Tantra kann das Studium um Fragen nach geistiger Vorbereitung und Lehrerbeziehung ergänzen. Die unterschiedlichen Lehrzusammenhänge bleiben dabei zu beachten.

Shiva in Meditation: eine moderne Begleitabbildung zum Thema innere Sammlung.

(turīyo yogapādaḥ)


Yogapada, Kapitel 1: Vergänglichkeit, Entsagung und Befreiung

Der Yogapada wendet sich von der äußeren Ritualordnung ausdrücklich der Befreiung zu. Sein erstes Kapitel verwendet eine scharf asketische Betrachtung von Körper und Sinnesfreuden, um Vairagya, das Nachlassen des Anhaftens, zu begründen. Diese historische Perspektive wird quellengetreu wiedergegeben. Der anschließende Gedankengang unterscheidet innere Entsagung deutlich von bloßer Kleidung oder sozialer Rolle.

Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels

atha prathamaḥ paṭalaḥ |

atha mokṣastu saṃsidhyet samyag jñānena dehinaḥ |
jñānaṃ jāyeta vairāgyād vairāgyaṃ ca svabhāvataḥ || 1 ||

svabhāvo nāma saṃsārasvarūpasya nirūpaṇam |
saṃsārastvātmabuddhiḥ syād dehe svatvena vastuṣu || 2 ||

deho'pi dvividho jñeyaḥ sthūlasūkṣmaprabhedataḥ |
pṛthivyādīni bhūtāni śrotrādyādhārakānyapi || 3 ||

vāgādikarmendriyāṇi vātapittakaphāstathā |
tvagasṛṅmāṃsamedosthimajjāśuklaiśca nāḍibhiḥ || 4 ||

mūlādhāre kuṇḍalinyāṃ nābhihṛtkaṇṭhamūrdhasu |
catuṣṣaḍaṣṭajagatīvikārākṣicchadāmbujaiḥ || 5 ||

yuktaṃ sthūlaśarīraṃ syāt sūkṣmaṃ puryaṣṭakātmakam |
tattacchabdādayaḥ pañca mano buddhirahaṅkṛtiḥ || 6 ||

dehadvayaṃ tu sādhyātmaṃ sādhibhūtādhidaivatam |

tadyathā -

śrotrādayaśca vāgādyāstathādhyātmāni vai pṛthak || 7 ||

śabdādivaktavyādīnāmadhibhūtatvamiṣyate |
khavāyutejāṃsi jalaṃ pṛthivī ca tathānalaḥ || 8||

indro viṣṇuśca mitraśca pra(de? je) śaścādhidaivatam |
adhyātmāni mano buddhirahaṃkāraśca tattrayam || 9 ||

p. 617)

mantavyaṃ caiva boddhavyaṃ mānaścaivādhibhūtakam |
candro jīvo viriñcaścāapyadhidaivā?nyanukramāt || 10 ||

guṇatrayamayī yā sā prakṛtiḥ puruṣastathā |
rāgo vidyāditattvāni māyāntānyakhilāni tu || 11 ||

malaṃ karma ca māyā ca sarvamasya pravartakam |
jāgrat svapnaḥ suṣuptiścetyavasthātritayaṃ tathā || 12 ||

kāmaḥ krodhaśca lobhaśca mohaśca madamatsarau |
ṣaḍūrmaya ime vyāpye mohābdhau vyāpakāḥ smṛtāḥ || 13 ||

evambhūtaṃ śarīraṃ yadāmamṛtkumbhasannibham |
janmādibhiḥ ṣaḍvikārairadhyastamatinaśvaram || 14 ||

asvatantraṃ karmavaśāt praviśan nirviśannapi |
pravasannapi saṃsāre bhramatyātmā hyalakṣitaḥ || 15 ||

śarīrāṇi tathaitāni pañcadhā mānasāni ca |
jarāyujānyaṇḍajāni svedajānyudbhidānyapi || 16 ||

tatra devādidehāḥ syurmānasāścājarāyujāḥ |
jarāyujā manuṣyāṇāṃ paśūnāṃ ca bhavanti hi || 17||

sarīsṛpāhivihagaśarīrāṇyaṇḍajāni tu |
jarāyujāścāṇḍajāśca dehāḥ syurjalacāriṇam || 18 ||

svedajāḥ krimayaḥ proktāḥ sthāvarāścodbhidā matāḥ |
sarve svakarmavaśagā bhavanti na bhavanti ca || 19 ||

mṛtijanmajale ghore sukhaduḥkhajhaṣākule |
śokamohādikalile tvagādhe bhavasāgare || 20||

unmajjanto nimajjantaḥ puṇyapāpaikabandhanaiḥ |
nibaddhā dehinaḥ sarve svargabhūnarakādiṣu || 21 ||

māṃsāsṛkpūyaviṇmūtrasnāyumajjāsthipañjare |
tvacāvṛte śarīre'smin saundaryaṃ smaryate kutaḥ || 22 ||

asthipañjarasāre'smin mūtraśleṣmamalāśaye |
māṃsakeśanakhasnāyurudhiratvaksamāvṛte || 23 ||

p. 618)

dehe cet prīyate kaścit prīyate narake'pi saḥ |
yadvāpyajñānibhirdehe sukhabuddhyātra bhaṇyate || 24 ||

śabdādīndriyasaukhyānyapyanvayavyatirekataḥ |
asārāṇi yathāgītaṃ mattonmattapralāpavat || 25 ||

vādayantaśca dṛśyante yathonmattā vikurvate |
svarṇasaukhyaṃ tathopādherupādhyantarasaṅgamāt || 26 ||

vraṇādestu yathāpūyamūtrādernirgamāt sukham |
pāmakaṇḍūtisaukhyaṃ vā tattulyaṃ surate sukham || 27 ||

cakṣurindriyasaukhyaṃ yannṛttakāntādidarśane |
unmattaceṣṭitānnṛttaṃ na kiñcidapi hīyate || 28 ||

svakṣī sunāsā sumukhī sudatītyādidarśane |
saukhyaṃ tvagasthimāṃsādau katarat syānmanoharam || 29 ||

āsvādyeṣu padārtheṣu rasanendriyacāpalāt |
kṣuttṛṇṇivṛttyā sauhityaṃ duḥkhāpāyo na tat sukham || 30 ||

nidrāduḥkhaṃ yadi lasait saukhyaṃ svāpe sukhaṃ yathā |
tadātmasukhamuddiṣṭaṃ karaṇānāṃ tu saṃhṛtau || 31 ||

ghreyeṣvapi sugandheṣu yatnāt prāpyeṣu dṛśyate |
ayatnena vanādau ca prāptuṃ tacchakyate sukham || 32 ||

garbhavāse ca janane bālye vāsya kutaḥ sukham |
asvatantrasyeva parairyantritasyeva pakṣiṇaḥ || 33 ||

yauvane'niṣṭasaṃyogādiṣṭalābhe viyogataḥ |
rāgādyākrāntacittasya kutaḥ saukhyaṃ śarīriṇaḥ || 34 ||

vārdhakye'ṇpra?samarthasya viṣayāṃstu bubhutsataḥ |
prakṣīṇendriyavṛttestu rogarāgādyupadravaiḥ || 35 ||

pīḍyamānasya tatsaukhyaṃ kuto vāsya mariṣyataḥ |
mriyamāṇasya yad duḥkhe narake'pi na tad bhavet || 36 ||

tataḥ pāpakṛtāṃ duḥkhaṃ yamalokāya gacchatām |
taddarśanena patatāṃ patitānāṃ patiṣyatām || 37 ||

p. 619)

narakeṣu prasiddhaṃ hi duḥkhaṃ tasmānna bhaṇyate |
yadi puṇyakṛdeva syāt svarge devādidehavān || 38 ||

vimānādiṣu divyeṣu bhogeṣūpanateṣvapi |
dṛṣṭvā (pāpā? tvalpāṃ) śriyaṃ dīptāmanyeṣāmātmano'dhikām || 39 ||

santapta eṣa viṣayān bhuṅkte duḥkhaṃ dhiyā vahan |
tato'pi kṣīṇapuṇyānāṃ patanādyavalokya tu || 40 ||

yādṛśaṃ hṛdaye duḥkhaṃ na tad varṇayituṃ kṣamam |
atha rājyādiṣu sukhaṃ syāccet sandhyādiduḥkhinaḥ || 41 ||

putrebhyo'pi bhayaṃ yasya tasya saukhyaṃ kuto bhavet |

atra parāśaraḥ -

yāvataḥ kurute jantuḥ saṃbandhān manasaḥ priyān |
tāvanto'sya nikhanyante hṛdaye śokaśaṅkavaḥ ||

yad yad gṛhe tanmanasi yatratatrāvatiṣṭhataḥ |
[nāśadāhāpaharaṇaṃ tat tasyāsyaiva tiṣṭhati iti viṣṇupurāṇe paṭhyate|
] nāśavyayādibhītyā kva parigrahavatāṃ sukham ||

iti |

tathā cāhuḥ -

yato yato nivartate tatastataḥ sukhī bhavet |
nivartanāddhi sarvato na vetti duḥkhamaṇvapi ||

iti |

tathāpi tṛṣṇayā jantuḥ pīḍyamāno divāniśam |
arthādyārjanavaitṛṣṇyaṃ na kadācinnigacchati ||

tathācoktaṃ -

jīryanti jīryataḥ keśā dantā jīryanti jīryataḥ |
cakṣuśśrotre ca jīryete tṛṣṇaikā nirupadravā ||

yat pṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ |
nālamekasya tu yatastāṃ tṛṣṇāṃ duratastyajet ||

p. 620)

ato na karmaṇā kāryaṃ prajayā vā dhanena vā |
tyāgenaivāmṛtatvaṃ hi prāptuṃ śakyaṃ manīṣibhiḥ || 42 ||

tasmād dharmārthakāmebhyo mokṣa eva viśiṣyate |
asthiratvāt trivargāṇāṃ dussaṃpādatayāpi ca || 43 ||

alamalamativistareṇa |
prastutamevānusandhīyate |

itthaṃ vijñāya saṃsāramasāraṃ tadvirāgataḥ |
mokṣamārgaḥ paro yogaḥ sāṅgaḥ sādhyo vipaścitā || 44 ||

sa ca sannyasanāt samyag yogaḥ prāpyo na cānyathā |
sannyāso muṇḍanānna syād daṇḍādergrahaṇādapi || 45 ||

kāṣāyāvaraṇādyaṃ ca muṇḍanaṃ daṇḍadhāraṇam |
yadanyadapyevamādyaṃ dehasyoktaṃ na dehinaḥ || 46 ||

jaḍasyeha śarīrasya ghaṭakuḍyādidharmaṇaḥ |
veṣalaṅghanamātreṇa dehī mokṣaṃ kathaṃ vrajet || 47 ||

ata eva śarīrasya kartṛtvaṃ nāpi bhoktṛtā |
śarīrakarmaṇāṃ kartā saṃskāryastatphalārthibhiḥ || 48 ||

ata eva hi sannyāsastyāgaḥ syāt kāmyakarmaṇām |
kāmyānāṃ karmaṇāṃ nyāsaṃ sannyāsaṃ kavayo viduḥ || 49 ||

lokārthaputraiṣaṇābhyo nivṛtto yaḥ sadaiva hi |
svavarṇāśramayuktānāṃ tathā svasamayasya tu || 50 ||

vihitānāṃ tu dharmāṇāṃ tatphalepvanapekṣayā |
īśvarārpaṇabuddhyā tu karaṇaṃ nyāsa iṣyate || 51 ||

tadvān yatiśca sannyāsī na syāt kevalamuṇḍitaḥ |
jñeyaḥ sa nityasannyāsī yo na dveṣṭi na kāṅkṣati || 52 ||

brahmacārī gṛhastho vā vānaprastho'thavā yatiḥ |
cīravāsā jaṭī vāpi dvidaṇḍo vātha [kh: sa] muṇḍitaḥ || 53 ||

vivāsāḥ śuklavastro vā kāṣāyavasano'thavā |
karmasannyāsanaṃ kṛtvā sāṅgayogaṃ samāśritaḥ || 54 ||

p. 621)

śivānugrahamāsādya yogī mokṣamavāpnuyāt |
vijñāya saṃsāramasāramevaṃ vairāgyato'nugrahataśca śambhoḥ |
saṃprāpya yogaṃ tu gurūpadeśād yogī vimuktiṃ na cirādupaiti || 55 ||

iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge yogapāde yogalakṣaṇaṃ nāma prathamaḥ paṭalaḥ ||


Yogapada, Kapitel 2: Die Glieder des Yoga und die innere Körperlehre

Das zweite Kapitel erläutert Yamas, Niyamas, Sitzhaltungen und Pranayama. Ethische Haltung, maßvolles Leben und Verehrung bilden die Grundlage. Es folgt eine traditionelle Darstellung von Nadis und Lebenswinden. Diese innere Körperlehre wird als Lehre des Werkes dargestellt und nicht mit heutiger Anatomie gleichgesetzt.

Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels

Heutige Puja. Das Bild veranschaulicht Verehrung, nicht die historische Ausführung eines bestimmten Kapitels.

Moderne Begleitung: Kundalini – die kosmische Kraft

Dieser Beitrag erläutert einen allgemeinen Yoga- und Tantra-Zusammenhang; er ist keine Rezitation dieser Schrift.


atha dvitīyaḥ paṭalaḥ |

atha yogastu vijñeyo guṇaiśvaryavimuktidaḥ |
cittavṛttinirodhaṃ tu yogamāha patañjaliḥ || 1 ||

yujerdhātoḥ samādhau tu kṣetrajñaparamātmanoḥ |
yuktiryogaḥ samuddiṣṭastathācāha mahāmuniḥ || 2 ||

mano hi sarvabhūtānāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ |
vṛttihīnaṃ manaḥ kṛtvā svātmānaṃ paramātmani || 3 ||

paramātmā [rātmanā sa] samāyojya yogaṃ ku * * * * |
* * * * vimuktaḥ [k: kti] syānmukhyo'yaṃ yoga iṣyate |

iti |

samyak śivagataṃ cittaṃ yadā na calati sthiram |
śivatvavyaktabhāvasya kaivalyaṃ yoga iṣyate || 3 ||

tacca rāgādidoṣāṇāṃ varjanena prakāśate |
te ca naśyanti rāgādyā yogāṅgānāṃ niṣevaṇāt || 4 ||

yogāṅgāni ca tānyaṣṭau pravadanti hi tadvidaḥ |

tadyathā -

yamāśca niyamāstadvadāsanaṃ prāṇasaṃyamāḥ || 5 ||

pratyāhārā dhāraṇāśca dhyānāni ca samādhayaḥ |
yamāḥ pañcaprakārāḥ syurniyamāścaiva pañcadhā || 6 ||

āsanāni ca pañca syuḥ prāṇāyāmāstu naikadhā |
pratyāhārāḥ pañcavidhā dhāraṇā bahudhā smṛtāḥ || 7 ||

p. 622)

dhyānāni naikadhā tvakaḥ samādhirathavā tridhā |
ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryāparigrahau || 8 ||

yamāḥ pañcavidhāsteṣāṃ pṛthagbhedā bhavanti hi |
manovākkarmabhihiṃsāstrividhāḥ prāṇināmiha || 9 ||

tābhyo nivṛttiṃ sarvatra ahiṃsāṃ paricakṣate |
satyaṃ yathārthakathanaṃ sarvabhūtahitaṃ ca yat [tat parapīḍākaraṃ satyaṃ yadā] || 10 ||

parapīḍākaraṃ satyamevaṃ saytaṃ vidurbudhāḥ |
asatyamapi bhūtānāṃ hitaṃ cet satyameva tat || 11 ||

parapīḍākaraṃ satyaṃ yadā maunaṃ tadā bhajet |
anyaiḥ parigṛhītānāṃ tyaktānāṃ vāśramādiṣu || 12 ||

nikṣiptānāṃ tṛṇānāṃ vā karmaṇā manasā girā |
parārthānāmanādānamasteyaṃ paramaṃ smṛtam || 13 ||

brahmacaryamiti prāhurindriyāṇāṃ tu saṃyamam |
tatrāpyupasthaviṣayanivṛttiṃ tu viśeṣataḥ || 14 ||

kintu

darśanasparśanāpekṣāsaṅkalpābhāṣaṇādibhiḥ |
yoṣitsaṃbhogavaimukhyaṃ brahmacaryaṃ paraṃ viduḥ || 15 ||

tatrāpi ca gṛhasthānāṃ svadārānnavyatikramāt |
ṛtusnātābhigamanaṃ brahmacaryaṃ paraṃ smṛtam || 16 ||

a[k: ā]rjanakṣayasaṃrakṣāhiṃsādoṣādidarśanāt |
asvīkaraṇamarthānāṃ mukhyaḥ syādaparigrahaḥ || 17 ||

bhikṣūṇāmayamuddiṣṭa anyeṣāmanyathā smṛtaḥ |
brahmacārī gṛhastho vā vānaprastho'thavā muniḥ || 18 ||

sakuṭumbastu yastasya gurvādīnāṃ tu puṣṭaye |
asatpratigrahebhyastu nivṛttiraparigrahaḥ || 19 ||

|| evaṃ yamāḥ ||

niyamāḥ śaucasantoṣau svādhyāyastapa eva ca |
tadvadīśvarapūjeti pañca bhinnāstu te punaḥ || 20 ||

p. 623)

śaucaṃ tu śuddhirvijñeyā manovākkāyakarmaṇām |
acintanamakṛtyānāṃ yat tacchauca tu mānasam || 21 ||

aklī(naṃ? baṃ) vācikaṃ syāt tu kāyikaṃ tu mṛdā jalaiḥ |
malānāṃ kṣālanañcāntaḥkaraṇasya viśodhanam || 22 ||

pāpānāmananuṣṭhānaṃ karmiṇāṃ śaucamiṣyate |
varṇāśramādidharmāṇāmavirodhāgatena tu || 23 ||

dhanadhānyādinā vṛttyā tṛptiḥ santoṣa ucyate |
(ga)teṣvananuśokaḥ syād bhaviṣyārtheṣvalolatā || 24 ||

vartamāneṣvasaktiśca santoṣaḥ paripaṭhyate |
harṣāgameṣvanutsekaḥ śokasthāneṣvaśokatā || 25 ||

samatā cāpi sarveṣu so'pi santoṣa ucyate |
praṇavasya tathābhyāsastathopaniṣadāmapi || 26 ||

tatphalānabhisandhānāt svasvamantrajapo'pi ca |
svādhyāya iti nirdiṣṭastrividho'pi ca yoginām || 27 ||

tathācāhuḥ -

svādhyāyād yogamāsīta yogāt svādhyāyamātmani |
svādhyāyayogasampattyā paramātmā prakāśate ||

śabdabrahma ca tad brahma veditavye ubhe api |
śabdabrahmaṇi niṣṇātaḥ paraṃ brahmādhigacchati ||

iti |

ekabhuktopavāsādyaiḥ kṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ |
karśanaṃ tu śarīrasya yattattapa udāhṛtam || 28 ||

tatrāpyanaśanaṃ neṣṭaṃ neṣṭamatyaśanaṃ tathā |
vratacoditakālāśī tapasvī yogabhāg bhavet || 29 ||

tathācāha bhagavān -

nātyaśnatastu yogo'sti nacaikāntamanaśnataḥ |
nacātisvapnaśīlasya jāgrato nāpi cārjuna! ||

p. 624)

yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu |
yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā ||

iti |

ābhyantaraistathā bāhyairdravyairgandhādibhiḥ kramāt |
coditārādhanaṃ śambhoryat tadīśvarapūjanam || 30 ||

tatrāpyanabhisandhāya phalaṃ bhaktyopapattitaḥ |
devasyeṣṭasya yajanaṃ karmaṇā manasāpi ca || 31 ||

yogināṃ yogasidhyarthaṃ śastamīśvarapūjanam |
yājñavalkyo vasiṣṭhaśca yogācāryau mahāmunī || 32 ||

pṛthagyamāṃśca niyamān daśabhedānihocatuḥ |
ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryaṃ dayārjavam || 33 ||

kṣamā dhṛtirmitāhāraḥ śaucaṃ ceti yamādayaḥ |
tapaḥ santoṣa āstikyaṃ dānamīśvarapūjanam || 34 ||

siddhāntaśravaṇaṃ caiva hvīrmatiśca? japo hutam |

ete tu niyamāḥ |
iti

|| niyamāḥ ||

āsanānyapi coktāni bahudhā pūrvapaddhatau || 35 ||

teṣāṃ pañcaiva śastāni yogasiddhikarāṇi vai |
svastikaṃ padmasaṃjñaṃ ca bhadraṃ yogāsanaṃ tathā || 36 ||

gomukhaṃ ceti teṣāṃ tu lakṣaṇaṃ pṛthagucyate |

upaviśya tu viṣṭare'tha jānvorvivare'ṅguṣṭhanipīḍanaṃ vidhāya |
ṛjumadhyagalakṣaṇāgrakāyo bhavati svastikamāsanaṃ niviṣṭam || 37 ||

caraṇāgrayugaṃ tathopariṣṭādadhiropyoruyugasya mūladeśe |
upaviśya pureva padmasaṃjñaṃ kathitaṃ tadviparītatastu bhadram || 38 ||

adhiropya tu dakṣiṇāṅghrimūrāvatha savyaṃ caraṇaṃ tu dakṣiṇorau |
adhiropya pureva sūpaviṣṭo yadi yogāsanamiṣṭadaṃ tadāhuḥ || 39 ||

vṛṣaṇe tu nigṛhya vāmajaṅghāpadagulphe tvadhirūḍhasasphigurūḥ |
uparisthitadakṣiṇorujānuḥ khalu yogī sa tu gomukhāsanasthaḥ || 40 ||

|| āsanāni ||

p. 625)

prāṇasya dhāraṇaṃ dehe prāṇāyāma itīritaḥ || 41 ||

sa ca naikavidhaḥ prokto yogaśāstravi'sāradaiḥ |
pūrakaḥ kumbhakaścaiva recakaśceti te trayaḥ || 42 ||

prāṇasaṃyamanānāṃ tu khātyānyaṅgānyanukramāt |
(?) tribhiraṅgairyutastryaṃga syākutpūrakaṃ vinā (?) || 43 ||

nāsāpuṭena vāmena pūrayedudare'nilam |
nirdiṣṭodghātamātrābhirvijñeyaḥ sa tu pūrakaḥ || 44 ||

pūritasyāthavā vāyoḥ kevalasya nirodhataḥ |
saṃpūrṇakumbhavat tiṣṭhed yadāsau kumbhakaḥ smṛtaḥ || 45 ||

vāmetareṇa ghrāṇena (mā? ma)rutaḥ pūritasya tu |
śanaiḥ krameṇa yo mokṣo recakaḥ paripaṭhyate || 46 ||

tatra ṣoḍaśamātrastu sāmānyaḥ pūrako mataḥ |
kumbhakaḥ ṣaṣṭimātraḥ syāt pañcoddhātastu saṃsmṛtaḥ || 47 ||

yugmoddhāto recakaḥ syāccaturviṃśatimātrakaḥ |
prāṇāyāmo hyayaṃ mando madhyo'smād dviguṇo bhavet || 48 ||

triguṇastūttamo jñeyaḥ krameṇābhyāsayogataḥ |
agarbhāśca sagarbhāśca prāṇāyāmāstu te smṛtāḥ || 49 ||

antarmantrajapopetāḥ prāṇāyāmāḥ sagarbhakāḥ |
antarjapavihīnā ye te tvagarbhā iti smṛtāḥ || 50||

prāṇayāmādagarbhāt tu sagarbhaḥ śreṣṭha ucyate |

tadyathā -

kumbhīkṛtyodare vāyuṃ svasvamantraṃ dhiyā japet || 51 ||

prāṇāyāmaṃ sagarbhaṃ tu kuryāt tadgatamānasaḥ |
ekākṣaraḥ svamantraścet tasya syād dviśataṃ japaḥ || 52 ||

pratyakṣaravivṛddhyātvā triṃśadvarṇānanukramāt |
bhāvayi[kh: hāpayi]tvāyataprāṇaḥ prāṇāyāmaṃ samācaret || 53 ||

p. 626)

aṣṭārṇādiprakṛtyantaṃ tatrāpyekaikalopataḥ |
prāṇāyāmā vidhātavyāstattaddhyānopabṛṃhitāḥ || 54 ||

tatra vijñāya dehaṃ ca nāḍīrvāyuṃ ca tatsthitam |
tacchuddhiṃ ca vidhāyātha prāṇāyāmaṃ samācaret || 55 || tadyathā -

ṣaṇṇavatyaṅgulo deho deho labdhāṅgulaiḥ svakaiḥ |
ūrdhvaṃ śarīrādadhikaṃ prāṇaḥ syād dvādaśāṅgulam || 56 ||

meḍhrādūrdhvaṃ dvyaṅgulaṃ tu dehamadhyamudīritam |
mūlādhāraḥ sa ca tryaśro devādīnā nṛṇāmapi || 57 ||

paśvādīnāṃ tu vedāśrastvaṇḍajānāṃ tu vartulam |
catuṣpadānāṃ hṛnmadhye kroḍamadhye'ṇḍajanmanām || 58 ||

mūlādūrdhvaṃ manuṣyāṇāṃ nābhikando navāṅgulāt |
nābhicakraṃ tadūrdhvaṃ tu dvādaśāramasusthitiḥ || 59 ||

nābheradhastāt kandākhye kuṇḍalinyaṣṭavartulā |
prasuptabhujagākārā caturaṅgulavistṛtā || 60 ||

dvāsaptatisahasrāṇi nāḍyastanmadhyanirgatāḥ |
aṣṭāviṃśatisaṃkhyāḥ syustāsāṃ mukhyāstu nāḍayaḥ || 61 ||

tāsāṃ ca daśa vai śreṣṭhā iḍādyāstāsvapi trayam |
iḍā piṅgā suṣumnā ca gāndhārī hastijihvikā || 62 ||

suyaśālambuṣā pūṣā kuhūścaiva ca śaṅkhinī |
etāsviḍā piṅgalā ca suṣumnā cottamāḥ smṛtāḥ || 63 ||

tāsāmatha suṣumnākhyā brahmanāḍī parā smṛtā |

iti nāḍīdaśakam ||

vimalā ghoṣaṇī pṛthvī tatastvāpyāyanī matā || 64 ||

tejovatī vāyavī ca gaganā caiva rodhanī |
rasāvāhā ca mṛdvaṅgī snaṃsanī? cāpi marśanī || 65 ||

śabdasparśavahe dūrṇā surūpā rasadhāraṇī |
sarvagā ceti nirdiṣṭā nāḍayo'ṣṭādaśa kramāt || 66 || p. 627)

atha prāṇādayaḥ pañca nāgādyāścāpi pañca hi |
prāṇastu hṛtpadmagata āsanāddhṛdayasthitiḥ || 67 ||

niḥśvasocchvāsakāsādīn kurvan vakṣaḥ samāśritaḥ |
prayāṇaṃ kurute nityaṃ ya(syā? smāt) prāṇaḥ prakīrtitaḥ || 68 ||

avāṅmūtramalādīnāmapāno[k: nāṃ vyāno ha](?) hastādisandhigaḥ |
hānopādānakarmā ca tasmād vyāna iti smṛtaḥ || 69 ||

ūrdhvaṃ nayatyudānastu nābherāśirasi sthitaḥ |
gātranetravikārādyaṃ karmodānasya tu smṛtam || 70 ||

samānaḥ sarvakāyaṃ tu vyāpya sandhiṣu ca sthitaḥ |
tvagasṛṅmāṃsamedosthisaṃsthā nāgādivāyavaḥ || 71 ||

lalāṭikoraśśaṅkhāṃsanābhisthāste tvanukramāt (?) |

atha varṇāḥ -

nīlendragopagokṣīravidyudarkendusaprabhāḥ || 72 ||

kundabhinnāñjanārkāśmakusumbhakusumopamāḥ |
āhārapacanādyantaṃ prāṇakṛtyamitīritam || 73 |

poṣaṇādyaṃ samānasya karmeti paripaṭhyate |
udgārādyaṃ tu nāgasya kūrmasyonmīlanādikam || 74 ||

kṛkarasya kṣutaṃ karma jṛmbhādyaṃ devadattajam |
dhanañjayasya śo(bhā? ṣādyaṃ) mṛtaṃ ca na vimuñcati || 75 ||

madhyena tu śarīrasya suṣumnā sūtravat sthitā |
bindormūrdhānamāsādya brahmarandhreṇa nirgatā || 76 ||

iḍā ca piṅgalā caiva vāmato'syāśca dakṣiṇe |
suṣumnāyāṃ sthite vāmadakṣiṇaprāṇayoḥ sṛte [kh: smṛ] || 77 ||

iḍāpṛṣṭhāttu gāndhārī savyanetravinirgatā |
hastijihvā ca vāmāṅghreraṅguṣṭhāgrād vinirgatā || 78 ||

suyaśā dakṣiṇasyāṅghrerjyṣṭhikāgrāntanirgamā |
alambuṣā tvadho nābheḥ pāyumūlāntanirgamā || 79 ||

p. 628)

pūṣā tu piṅgalā[kh: kuṇḍalā]pṛṣṭhād dakṣiṇaśrotranirgatā |
nāḍayo vimalādyāstu daśa hastāgranirgatāḥ || 80 ||

kuhūstu piṅgalāpṛṣṭhād dakṣiṇā[k: ṇo]kṣivinirgatā |
viśvodarodaraṃ yātā sarasvatyapi meḍhragā || 81 ||

antassuṣirasaṃyuktāḥ sarvā apica nāḍayaḥ |
pūrṇaraktāśca tāḥ sarvāḥ padmatantuvi * * * || 82 ||

tāsāṃ śākhopaśākhānāṃ bhedastu bahudhā smṛtaḥ |
dehād bahirnirgatāgrā romasaṃjñāḥ śarīragāḥ || 83 ||

śmaśrūṇi mukhajātāni keśāḥ śirasi nirgatāḥ |
tisraḥ koṭyo'rdhakoṭiśca keśaromāṇi dehagāḥ || 84 ||

jarāyujānāṃ deheṣu paśūnāṃ triguṇāḥ smṛtāḥ |
pakṣiṇāṃ tu tato'rdhārdhaṃ sirāromāṇi saṃkhyayā || 85 ||

sirāromādiniyamo nahi kīṭādijātiṣu |
sthāvarāṇāmapi tathā sarve te prāṇinaḥ [nā] smṛtāḥ || 86 ||

evaṃ nāḍīrviditvā tu prāṇāyāmaṃ samācaret |

evaṃ yamāśca niyamā (ni? śca) tathāsanāni prāṇādayaśca pavanā api nāḍicakram |
yogasya yā[kh: hā]ni bahiraṅgatayoditāni sevyāni tāni viditāni yathopadeśam || 87 ||

iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge yogapāde yogalakṣaṇādipaṭalo dvitīyaḥ ||


Yogapada, Kapitel 3: Atem, Meditation und Samadhi

Das abschließende Kapitel führt von der Vorbereitung des Übenden über Pranayama, Pratyahara, Dharana und Dhyana zu Samadhi. Es unterscheidet religiöse Verheißungen und besondere Fähigkeiten vom eigentlichen Ziel der Befreiung. Historische Atemzahlen und Heilungsbehauptungen werden als Aussagen der Quelle übersetzt; sie bilden keine heutige medizinische oder selbstständig auszuführende Atemanleitung. Größere überlieferte Lücken im Dharana-Abschnitt bleiben sichtbar.

Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels

Shiva und Parvati als Begleitbild zur Beziehung von Bewusstsein und göttlicher Kraft.

Moderne Begleitung: Shiva-Shakti-Philosophie und Tantra

Dieser Beitrag erläutert einen allgemeinen Yoga- und Tantra-Zusammenhang; er ist keine Rezitation dieser Schrift.


atha tṛtīyaḥ paṭalaḥ |

atha yogaṃ vividiṣuḥ prāpya yogavidaṃ gurum |
śuśrūṣārthapradānādyairārādhya paritoṣya ca || 1 ||

tasmād vijñāya yogaṃ tu dattvā tu gurudakṣiṇām |
anujñātastu guruṇā gatvā deśaṃ manoramam || 2 ||

p. 629)

puṇyakṣetranadītīrthavanasānumadādikam |
tatrāśrame maṭhe vātha prājya[k: ṇya]mūlaphalodake || 3 ||

grāme devālaye vāpi svagṛhe vā manorame |
pariśuddhā(tma)vān yogī nissaṃgo vijitendriyaḥ || 4 ||

svavarṇāśramakarmāṇi coditāni samācaran |
yuktāhāravihārastu yuktasvapnāvabodhanaḥ || 5 ||

śāntastriṣavaṇasnāyī sarvatra samadarśanaḥ |
picutūlādisaṃpūrṇa āsane sottaracchade || 6 ||

viśuddhe samyagāsīno vijitāsanamāsthitaḥ |
vināyakaṃ guruṃ cātha namaskṛtya tataḥ śivau || 7 ||

ṛjukāyaśirogrīvaḥ kṛtvāntaryajanaṃ hṛdi |
yogaṃ yuñjīta matimān na drutaṃ na vilambitam || 8 ||

atha ye granthayaḥ pañca bhūtaśuddhau pradarśitāḥ |
hṛtkaṇṭhatālubhrūmadhyabrahmarandhrasthitāḥ kramāt || 9 ||

tānūrdhvavāyunā bhittvā muktvā dakṣiṇanāsayā |
vāmanāsāpuṭenātha pūrayenmarutodaram || 10 ||

pūrakastu sa vijñeyo mātrāṣoḍaśa(kā? ko) vidhiḥ |
nirundhyānnirgamaṃ tasya kumbhakākhyaḥ sa tu smṛtaḥ || 11 ||

sa cāpi ṣaṣṭimātraḥ syād recakastasya recanāt |
pidhāya vāmaghrāṇaṃ tu dakṣiṇenaiva recayet || 12 ||

sa tu recaka uddiṣṭo mānaṃ teṣāṃ nigadyate |
pūrake dvyaṣṭamātrābhirnābhipadme caturmukham || 13 ||

akāramūrtimaguṇaṃ samādhisthaṃ caturbhujam |
kumbhake ca catuṣṣaṣṭimātrāmātraṃ tu dhārayet || 14 ||

ukāramūrtiṃ śaṅkhābhaṃ vāsudevaṃ hṛdambuje |
śaṅkhacakradharaṃ saumyaṃ samādhisthaṃ caturbhujam || 15 ||

kirīṭinaṃ smarecchaktyā yāvat tāvat tu kumbhayet |
rudraṃ makāramūrtiṃ tu bhrūmadhyakamale smaran || 16 ||

p. 630)

śuklavarṇaṃ samādhisthaṃ caturbāhuṃ trilocanam |
eṇaṭaṅkadharaṃ saumyamindumauliṃ kapardinam || 17 ||

mātrādvādaśamātraṃ tu dakṣiṇenaiva recayet |
atha praṇavato vāyuṃ samāpūrya bhruvo'ntarāt || 18||

bindumatyakṣare tasmin niyamyātmānamātmani |
manasā tapadoṅkāraṃ japenmātratrayādhikam || 19||

eṣa prāṇajayopāyo dṛṣṭādṛṣṭaphalapradaḥ |
bhūtaśuddhyuktamārgeṇa prāṇāyāmāstu pañca te || 20 ||

śoṣaṇādyāstrayaśca syuḥ sahaitān pṛthagācaret |
sandhyayorvāyumākṛṣya piban vāggmī ca jāyate || 21 ||

vyādhayo hyasya naśyanti māsān māsaistu vā kramāt |
badhiro mūrdhnyathātmānamādhāyāpūrya mārutam || 22 ||

pidhāya sarvadvārāṇi vyomendoramṛtāplutam |
karṇābhyāṃ visṛjed vāyuṃ bādhiryādeṣa mucyate || 23 ||

pārśvayorvātha nābhau vā dhārayed gulmaśūlanut |
yatra yatra rujā dehe tatra tatra tu mārutam || 24 ||

āropya prāṇaniyamāt taṃ taṃ rogaṃ vyapohati |
athāpānaṃ samutkṛṣya vahnisthāne niyojayet || 25||

nirundhyācca ṣaḍakṣāṇi tato nādaḥ pravartate |
nābherāmūrdhato vīṇādhvanirnādaḥ pravartate || 26 ||

suṣumnayordhvaṅgamayā tacchrutvāsau vimucyate |
brahmarandhreṇa tasyātha prāṇo'pyuccaratīcchayā || 27 ||

hṛdayāmbhoruhāntaḥsthaḥ prāṇo haṃsa itīrayan |
ucchvāsaṃ janayecchaśvadahorātre tu saṃkhyayā || 28 ||

ṣaṣṭyuchvāsaḥ smṛtaḥ prāṇaḥ ṣaṭ prāṇā ghaṭikā smṛtā |
ghaṭikānāṃ smṛtaḥ ṣaṣṭyā tvahorātrastu mānuṣaḥ || 29 ||

śvāsaniḥśvāsavicchedaḥ prāṇāyāmāt pravartate |
athodare nābhipadme dhyātvā tu caturānanam || 30 ||

p. 631)

akāramūrtimiḍayā pūrayenmarutodaram |
kumbhīkṛtya yathāpūrvaṃ dhiyaiva praṇavaṃ japan || 31 ||

sthirīkṛtya tu saṃhṛtya recayed dakṣiṇena tu |
athavā hṛdayābjasthaṃ vāsudevaṃ caturbhujam || 32 ||

śaṅkhacakradharaṃ saumyaṃ śuklavarṇaṃ kirīṭinam |
caturbāhumudārasthamukāramayavigraham || 33 ||

smarañjapan dhiyā tāraṃ pūrvavat pūrakumbhakau |
recakaṃ ca vidhāya syāt prāṇāyāmastu vaiṣṇavaḥ || 34 ||

bhruvorantarato'mbhoje makāramayavigraham |
bhasmāṅgarāgadhavalaṃ rudraṃ dhyāyaṃstrilocanam || 35 ||

sūpaviṣṭaṃ caturbāhuṃ pūrvavat praṇavaṃ japet |
pūrakādyairyathāpūrvaṃ raudro'yaṃ prāṇasaṃyamaḥ || 36 ||

bindusthāne'mbujāsīnamaṣṭabāhuṃ caturmukham |
īśvaraṃ proktarūpādiṃ dhyāyaṃstāraṃ japan dhiyā || 37 ||

pūrakādyairyathāpūrvaṃ prāṇāyāmo'yamaiśvaraḥ |
tathaiva mūrdhni kamale dhyāyan devaṃ sadāśivam || 38 ||

tāraṃ japan dhiyā prāgvat prāṇānāyamya pūrvavat |
sarvadoṣaharo'yaṃ syāt sādeśaḥ prāṇasaṃyamaḥ || 39 ||

kāraṇādhīśasaṃyuktāḥ pañcaite prāṇasaṃyamāḥ |
sarvakalmaṣadoṣaghnāḥ sarve sarvārthasādhakāḥ || 40 ||

yogasiddhikarāḥ pañca prāṇāyāmā bhavanti hi |
atha hṛtpadmamadhye vā vi(ndū? ndau) vā vyomapaṅkaje || 41 ||

sūryādimaṇḍalādhīśatattvatattveśamūrtibhiḥ |
puryaṣṭakāṣṭacchadane svasvāṅgāvaraṇānvite || 42 ||

yo yo yasyā devatāyā bhaktastāṃ tatra saṃsmaran |
tattanmantraṃ japan buddhyā pūrakādikrameṇa tu || 43 ||

prāṇasaṃyamanaṃ kurvan yogasiddhimavāpnuyāt |
athavā hṛdayābjādau paśyañ jyotirnirañjanam || 44 ||

p. 632) brahmādikāraṇopādhinirmuktaṃ ciddhanaṃ śivam |
dhyāyaṃstrimātraṃ cinmātrapraṇavaṃ vā dhiyā japan || 45 ||

prāṇāyāmaṃ prakurvīta na cirāt siddhimaśnute mūlābjāt kuṇḍalinyāstu dhyāyañcchaktiṃ vinirgatām || 46 ||

vidyullekhopamāmūrdhvaṅgamāmā vyomapa"nkajā(n? t) |
paramāmṛtaniḥṣyandaiḥ plāvyamānāṃ tato'pi hi || 47 ||

nivṛttāṃ punarāyāntīṃ mūlāmbhojaṃ punaḥ punaḥ |
suṣumnayordhvaṃ gacchantīmamṛtāsāravarṣiṇīm || 48 ||

dhyāyañcchaktiṃ parāṃ sūkṣmāṃ cinmātra(praṇavaṃ) tu vā |
japan dhiyā yathāpūrvaṃ prāṇānāyamya yogavit || 49 ||

yogasiddhimavāpnoti nacirānnātra saṃśayaḥ |
athavā praṇavādyāṃ tu saptavyāhṛtipūrvikām || 50 ||

gāyatrīṃ śirasopetāṃ triḥ paṭhan manasā hṛdi |
vyomni vā paramātmānaṃ sāvitrīṃ sūryameva vā || 51 ||

dhyāyan prāguktamārgeṇa pūrakādikrameṇa tu |
prāṇasaṃyamanaṃ kurvan yogī siddhimavāpnuyāt || 52 ||

ṣaḍbhirdvādaśabhiścātha tathā ṣoḍaśabhiḥ kramāt |
manovākkarmajānīha pātakāni vināśayet || 53 ||

prāṇāyāmastataścāpi dviguṇaistriguṇairapi |
aṣṭottarasatasyāpi (?) bhrūṇahatyāṃ ca nāśayet || 54 ||

atra yājñavalkyavasiṣṭhau -

api bhrūṇahanaṃ māsāt punātyaharahaḥ kṛtaḥ |
ṛtutrayāt punātyenaṃ janmāntarakṛtādaghāt || vatsarādiha sarvajño brahmaviccāpi jāyate |
prasvedakampotthānānāṃ jananāḥ kuṃbhakāḥ (punaḥ) ||

kaniṣṭhamadhyaśreṣṭhāḥ syuḥ phalaṃ teṣāṃ ca tādṛśam |
prāṇāyāmaiḥ kramābhyastairvijitāḥ syuśca vāyavaḥ ||

p. 533) niḥśvāsocchvasanādyaṃ ca vinā jñānaṃ ca śakyate |
vinaiva pūrakaṃ tadvad recakaṃ ca vinaiva tu || kumbhakenaiva suciramapi tiṣṭhejjitānilaḥ |
manojava(i?ga)tiśca syād dūrādarthāṃśca paśyati ||

khecaro dvādaśābdena jarāpalitavarjitaḥ |
cirajīvī ca bhavati tato dviguṇavatsaraiḥ ||

ṛṣigandharvadevādīn paśyatyābhāṣate'pi ca |
tato'pi dviguṇairvarṣairlabhate cāṇimādikān ||

prāṇāyāmādhikāraḥ |

indriyāṇāṃ yathāsvaṃ svaṃ viṣayaṃ paridhāvatām |
balādāharaṇaṃ teṣāṃ pratyāhāraṃ pracakṣate || 55 ||

karmaṇāṃ vi(ji? hi)tānāṃ tu nityādīnāṃ vidhiṃ vinā |
manasā hṛdyanuṣṭhānaṃ pratyāhāraṃ vidurbudhāḥ || 56 ||

athavāṣṭādaśasthāneṣvākṛṣyādhāya mārutam |
svavaśe sthāpanaṃ kecit pratyāhāraṃ vadanti hi || 57 ||

tāni tāni sthānāni -

pādāṅguṣṭhadvayaṃ gulphe jaṅghe jānūrupāyavaḥ |
meḍhraṃ kaṭistataḥ kando nābhī hṛdayavakṣasī || 58 ||

kaṇṭhakūpaṃ tathā tālu ghrāṇaṃ netre bhrumadhyakam |
mūrdhā cāṣṭādaśaiteṣu sthānāt sthānaṃ krameṇa tu || 59 ||

āhṛtya dhā?raṇaṃ vāyoḥ pratyāhāraḥ smṛto budhaiḥ |
anena rogaśāntiḥ syādāyuṣo vardhanaṃ tathā || 60 ||

pratyāhārādhikāraḥ |

yamādyaiḥ pañcabhiḥ (ka?)stairviśuddhasya tu yoginaḥ |
ātmanyavasthitiṃ buddherdhāraṇaṃ sampracakṣate || 61 ||

pradeśāvasthitaṃ dehe buddhestu marutā saha |
* * * * * * * * * * *

  • * * * * || 62 ||

p. 534)

  • * * * * * * * * * * * * * * * |
    * * * * * bhūteṣu brahmādīn

kāraṇeśvarān || 63 ||

jānvādibhūtaśuddhyuktamārgeṇa svasvabījataḥ |
smṛtvā buddhiṃ tu tatraiva pratītyantaravarjitām || 64 ||

saṃsthāpya prāṇasahitāṃ dhāraṇābhiśca pañcabhiḥ |
tribhistribhirbhave * * * * * * * * * * || 65 ||

brahmādīn kāraṇeśāṃstu svaiḥsvaiḥ saṃyojya kāraṇaiḥ |
praṇavākṣarasambhedāt kṣityādyairmaṇḍalākṣaraiḥ || 66 ||

niṣkale dvādaśāntasthe śive saṃyojya ciddhane |
tanmayaṃ ca svamātmānaṃ sarvagaṃ? sarvavedinā || 67 ||

  • * * * * * * * * * * * * * * * |
    * * * * * * * * * * * * * * * bhāk ||

68 ||

dhāraṇādhikāraḥ |

atha dhyānaṃ dvidhā proktaṃ sakalaṃ niṣkalaṃ tathā |
sākāraṃ sakalaṃ dhyānaṃ nirākāraṃ tu niṣkalam || 69 ||

caturbhujādiśuklādidvitryakṣaikānanādibhiḥ |
bhedairiṣṭasurākārasmaraṇaṃ hṛdayādiṣu || 70 ||

sākāradhyānamuddiṣṭaṃ nirākāramathocyate |
hṛtpadme vā bhruvormadhye bindau vā dvādaśāntage || 71 ||

laiṅgikaṃ paramaṃ jyotirdhyāyedaṅguṣṭhamātrakam |
kadambagolakākāraṃ bhābhāsitadigantaram || 72 ||

tasmānnīvāraśūkābhaṃ jyotirūrdhvaṃ suṣumnayā |
nirgataṃ dvādaśāntasthaśivenāpyekatāṃ gatam || 73 ||

svedeharomakūpebhyo niryajjyotiśśikhojjvalam |
viśvamāvṛtya tu vyāptaṃ dhyāyenniścalamānasaḥ || 74 ||

dhyānānāmuttamaṃ tvetad yogaścāyaṃ paro mataḥ |
evaṃ santa[kh: ta]tayuktātmā yogī nirdhūtabandhanaḥ || 75 ||

p. 635) aṇimādiguṇaiśvaryāṇyadhigamyāpyavismitaḥ |
ṣaḍūrmibhirasaṃspṛṣṭo maitrādiguṇavarjitaḥ || 76 ||

kṣamādamaśamopetaḥ sarvabhūtānukampakaḥ |
chittvā guṇamayān pāśān paraṃ nirvāṇamṛcchati || 77 ||

dhāraṇānāṃ dvādaśakairāyataṃ dhyānamiṣyate |
dhyānād dvādaśakāyāmaḥ samādhirbhavati sphuṭam || 78 ||

dhyānādhikāraḥ |

samādhiḥ samabhāvaḥ syājjīvātmaparamātmanoḥ |
tadvacchivāhvayaṃ brahma paraṃjyotiḥ sunirmalam || 79 ||

ekaṃ jñānaghanaṃ śāntaṃ sarvakāraṇakāraṇam |
avasthātrayanirmuktaṃ ṣaḍbhāvavikṛteḥ param || 80 ||

sarvānugrāhakaṃ viśvavyāpi nityaṃ nirañjanam |
ākāśādimahābhūtaiḥ śabdādyairviṣayairapi || 81 ||

daśendriyamanobuddhisāha"nkāraguṇairapi |
prāṇādibhiḥ prakṛtyā ca purogābhyāmavidyayā || 82 ||

niyatyā kalayā kālamāyābhyāṃ ca vivarjitam |
sādeśeśvaravidyābhiḥ śaktyā cākhilakāraṇam || 83 ||

nādāntabhāsakaṃ śaśvat pañcakṛtyaikahetumat |
anādyantaṃ para sūkṣmaṃ tad yo'haṃ so'hamityapi || 84 ||

cittādhānaṃ śive samyak sa samādhiriti smṛtaḥ |
yadā samarasaṃ cittaṃ sarvatra samadarśanāt || 85 ||

rāgādidoṣarahitaṃ heyopādeyaniḥspṛham |
āhitaṃ syācchive śaśvat samādhiḥ paramaḥ smṛtaḥ || 86 ||

anātmabuddhidehe'sminnasvabudhiśca vastuṣu |
eṣaṇātrayamuktasya karmaputrārthavarjanāt || 87 ||

sarvārambhaparityāgāt sarvasaṅgavivarjanāt |
sarvavyāpini cinmātre śivenaikyena bhāvanā || 88 ||

p. 636)

avicchedena satataṃ samādhiḥ pā(śamocanaḥ) |
* * * * * * * * * * *

  • ta eva vā || 89 ||

jighrato maunino vācaṃ bruvataḥ śayitasya vā |
āsīnasyāpi miṣato mīlitākṣasya tiṣṭhataḥ || 90 ||

jāgrataḥ svapato vāpi svapnān vā paripaśyataḥ |
gacchato'pi yadā cetaḥ samādhisthasya niścalam || 91 ||

karaṇānāṃ tu saṃhārādavyaktirviṣayeṣvapi |
sa yogaḥ paramo jñeyastadvān yogīndra ucyate || 92 ||

aiśvaryāṇyaṇimādīni yogasyāvāntaraṃ phalam |
aṣṭaiśvaryaguṇā yogasyāntarāyā bhavanti hi || 93 ||

te(ṣa? ṣu)yoga * * * * * * * nābhirocayet |
phalaṃ hi mokṣo yogasya tasmāt tadabhirocayet || 94 ||

evaṃ sāṅgo'tra yogastu samāsāt saṃpradarśitaḥ |
saṃsmṛtya yogaśāstrebhyaḥ śivānugrahataḥ sphu(ṭam) || 95 ||

  • * * tra hi mukhyamitthamuditaṃ bhogā yato vāñchitāḥ

paśvādipravicāracāruviśadajñānakriyāyogataḥ |
aṣṭaiśvaryaguṇāstathaiva sulabhaṃ niḥśreyasaṃ śreya(sā) tāmīśānaśivo'bhyadhād suraguruḥ siddhāntatāpaddhatim || 96 ||

iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge yogapāde prāṇāyāmādipaṭalastṛtīyaḥ |

yogapādaḥ samāptaḥ ||

samāptā ceyamīśānaśivagurudevasya kṛtiḥ siddhāntasārapaddhatiḥ ||

śubhaṃ bhūyāt ||



Schlussbetrachtung

Der Yogapada richtet den Blick auf Befreiung und mahnt, an besonderen Fähigkeiten und Nebenfrüchten der Übung nicht hängen zu bleiben. Diese Orientierung kann auch heutige Aspiranten tragen: Die Tiefe einer Sadhana zeigt sich nicht allein in ungewöhnlichen Erfahrungen, sondern ebenso in einem ruhigeren, wahrhaftigeren und mitfühlenderen Umgang mit dem Leben. Dies ist eine heutige Besinnung auf die Zielrichtung des Textes.

Lass am Ende der Lektüre eine Weile Stille entstehen. Was darf leichter werden? Was möchtest du mit mehr Aufmerksamkeit tun? Kehre mit dieser Frage zu deiner vertrauten Meditation zurück. Der Schlusssegen des Werkes – „Möge Gutes sein“ – kann dabei als weiter Wunsch nachklingen, der die eigene Übung mit dem Wohl anderer verbindet.

Beim erneuten Lesen kann bereits eine kurze Sanskritzeile zum Gegenstand konzentrierten Studiums werden. Vergleiche Wortlaut und Übersetzung in Ruhe; aus sorgfältigem Verstehen wächst ein tragfähiger Zugang zum Text.


Verwandte Schriften und Siehe auch

Für den Vergleich bieten sich drei Fragen an: Wie beschreiben andere Agamas Shiva und die Bindung der Seele? Wie ordnen Ritualhandbücher Verehrung und Diksha? Wie führen Meditationstexte zur inneren Sammlung? Die folgenden Verweise dienen diesem Vergleich; sie behaupten weder identische Lehren noch eine direkte Abhängigkeit aller genannten Werke.

Quellen und Literatur

  • Muktabodha Indological Research Institute: īśānaśivagurudevapaddhati, vier elektronische Bände, jeweils IAST und Devanagari: M00016 (Samanyapada 1–14), M00017 (Mantrapada 15–52), M00018 (Kriyapada 1–30), M00233 (Kriyapada 31–64 und Yogapada 1–3). Herausgeber laut Dateiköpfen: Ganapati Shastri; elektronische Erfassung unter Aufsicht von Mark Dyczkowski. Dateiköpfe: Creative Commons BY-NC 4.0. Die gelieferte IAST-Fassung ist Übersetzungsgrundlage; örtlich wurde die getrennt gelieferte Devanagari-Fassung verglichen.
  • Bibliographische Angaben der Dateien: Band 1 nennt 1921, die weiteren Bände 1922. Druckausgabe, in den Köpfen genannter Verlag und elektronische Fassung sind zu unterscheiden; insbesondere bezeichnet der Beschreibungssatz von M00233 den Band abweichend als „Volume 3“. Die inhaltliche Fortsetzung und der Dateititel weisen ihn hier als Band 4 aus.
  • J. P. Prajith: Isanasivagurudeva Paddhati – study, 2008, Kapitel 2. Autor und Datierung. Nur zur historischen Einordnung, nicht als zusätzliche Sanskritgrundlage verwendet.
  • Moderne Begleitmedien: Yoga-Vidya-Wiki, Nyasa und Shiva-Shakti-Philosophie. Bilddateien auf dem Wiki und Videotitel beim Anbieter am 24. September 2026 geprüft. Bilder und Videos zeigen beziehungsweise erläutern heutige Praxis, keine historisch belegte Durchführung dieses konkreten Werkes.
  • Seminarverweise: Indische Schriften und Chakra; die vier eingebundenen Feeds wurden am 24. September 2026 abgerufen.


Seminare

Kundalini Yoga

06.11.2026 - 08.11.2026 Kundalini Yoga Einführung

Gründliche Einführung in die Theorie und Praxis des Kundalini Yoga, Yoga der Energie. Die praktischen Übungen des Kundalini Yoga umfassen Pranayama (…
Arjuna Wingen
13.11.2026 - 15.11.2026 Kundalini Yoga Mittelstufe

Intensives Kundalini Yoga Seminar zur Erweckung der inneren Kundalini Energie, Erweiterung des Bewusstseins und Entfaltung des vollen Potentials. Yoga A…
Manuel Hirning

Indische Schriften

26.12.2026 - 02.01.2027 Indische Rituale Ausbildung

Du interessierst dich für indische Rituale? Du hast die einzigartige Gelegenheit, in dieser Rituale Ausbildung bei Yoga Vidya die kleine Puja, große P…
Sukadev Bretz, Shankari Winkelbauer
01.01.2027 - 10.01.2027 Yogalehrer Weiterbildung Intensiv A1 - Jnana Yoga und Vedanta

Kompakte, vielseitige Weiterbildung für Yogalehrer rund um Jnana Yoga und Vedanta.
Tauche tief ein ins Jnana Yoga und Vedanta, studiere die indischen S…
Vedamurti Dr Olaf Schönert

Chakras

20.11.2026 - 22.11.2026 Heilreise durch die Chakren

Tauche ein in eine transformative Reise durch die sieben Hauptchakren und erfahre, wie du deine Energiezentren aktivieren, ausbalancieren und für dein …
Nese Niekrens, Gajendra Sebastian Niekrens
26.12.2026 - 01.01.2027 Kundalini Yoga Intensiv Praxis - Live Online

Intensives Praktizieren der im Mittelstufen-Seminar gelernten Übungen für noch tiefere Erfahrung und Erweiterung des Bewusstseins ohne viel Theorie. L…
Sukadev Bretz, Shaktipriya Vogt, Radharani Birkner

Energiearbeit

04.11.2026 - 04.11.2026 Einführung in die Chakratherapie - Online Workshop

Uhrzeit: 18 - 21 Uhr
Ein Chakra ist ein feinstoffliches Kraftzentrum des Körpers, welches wichtige Körperfunktionen steuert und bestimmten Organen zug…
Beate Menkarski
06.11.2026 - 08.11.2026 Kundalini Yoga Einführung

Gründliche Einführung in die Theorie und Praxis des Kundalini Yoga, Yoga der Energie. Die praktischen Übungen des Kundalini Yoga umfassen Pranayama (…
Arjuna Wingen

Zur Textausgabe: Hauptartikel · Deutsch · IAST · Devanagari · 108-Auswahl · Mantrasammlung

← Vorheriger Teil