Ishanashivagurudeva Paddhati Yogapada Sanskrit IAST
Ishanashivagurudeva Paddhati – Yogapada Sanskrit Text in IAST
Der Yogapada führt die Aufmerksamkeit nach innen. Seine drei Kapitel fragen nach dem Selbst, nach einer tragfähigen Lebensführung und nach Sammlung. Entsagung wird dabei nicht auf Kleidung oder äußere Kennzeichen verkürzt: Entscheidend ist der Umgang mit Wünschen, Handlungen und ihren Früchten.
Diese Fassung bewahrt den gelieferten Sanskrittext mit seinen Lesungen, Versmarken, Zitaten und Kolophonen. Die deutschen Kapitelüberschriften und Inhaltsbeschreibungen sind redaktionelle Orientierungshilfen. Für den Sinnzusammenhang ist die entsprechende deutsche Übersetzung unmittelbar verlinkt.
Ein Zugang für dein Studium: Verfolge den Weg von Vairagya (Nichtanhaften) über die Lebensführung zur Sammlung und Meditation. Lies dabei besonders aufmerksam, wo das Werk äußere Kennzeichen von innerer Freiheit unterscheidet. Frage nicht nur, welche Übung beschrieben wird, sondern auch, welche geistige Haltung sie tragen soll.
Die IAST-Umschrift unterstützt den genauen Vergleich von Lauten und Wortformen. Lies sie abschnittsweise neben der deutschen Übersetzung; langes und kurzes Vokalzeichen sowie die diakritischen Zeichen gehören zur Textgestalt.
Zur Textausgabe: Hauptartikel · Deutsch · IAST · Devanagari · 108-Auswahl · Mantrasammlung
Weiterführende Lektüre: Vijnana Bhairava Tantra ist ein anregender Vergleichstext zur Sammlung. Lies beide mit der Frage, wie Aufmerksamkeit gelenkt und vertieft wird. Kularnava Tantra kann das Studium um Fragen nach geistiger Vorbereitung und Lehrerbeziehung ergänzen. Die unterschiedlichen Lehrzusammenhänge bleiben dabei zu beachten.

(turīyo yogapādaḥ)
Yogapada, Kapitel 1: Vergänglichkeit, Entsagung und Befreiung
Der Yogapada wendet sich von der äußeren Ritualordnung ausdrücklich der Befreiung zu. Sein erstes Kapitel verwendet eine scharf asketische Betrachtung von Körper und Sinnesfreuden, um Vairagya, das Nachlassen des Anhaftens, zu begründen. Diese historische Perspektive wird quellengetreu wiedergegeben. Der anschließende Gedankengang unterscheidet innere Entsagung deutlich von bloßer Kleidung oder sozialer Rolle.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha prathamaḥ paṭalaḥ |
atha mokṣastu saṃsidhyet samyag jñānena dehinaḥ |
jñānaṃ jāyeta
vairāgyād vairāgyaṃ ca svabhāvataḥ || 1 ||
svabhāvo nāma saṃsārasvarūpasya nirūpaṇam |
saṃsārastvātmabuddhiḥ syād dehe svatvena vastuṣu || 2 ||
deho'pi dvividho jñeyaḥ sthūlasūkṣmaprabhedataḥ |
pṛthivyādīni
bhūtāni śrotrādyādhārakānyapi || 3 ||
vāgādikarmendriyāṇi vātapittakaphāstathā |
tvagasṛṅmāṃsamedosthimajjāśuklaiśca nāḍibhiḥ || 4 ||
mūlādhāre kuṇḍalinyāṃ nābhihṛtkaṇṭhamūrdhasu |
catuṣṣaḍaṣṭajagatīvikārākṣicchadāmbujaiḥ || 5 ||
yuktaṃ sthūlaśarīraṃ syāt sūkṣmaṃ puryaṣṭakātmakam |
tattacchabdādayaḥ pañca mano buddhirahaṅkṛtiḥ || 6 ||
dehadvayaṃ tu sādhyātmaṃ sādhibhūtādhidaivatam |
tadyathā -
śrotrādayaśca vāgādyāstathādhyātmāni vai pṛthak || 7 ||
śabdādivaktavyādīnāmadhibhūtatvamiṣyate |
khavāyutejāṃsi
jalaṃ pṛthivī ca tathānalaḥ || 8||
indro viṣṇuśca mitraśca pra(de? je) śaścādhidaivatam |
adhyātmāni mano buddhirahaṃkāraśca tattrayam || 9 ||
p. 617)
mantavyaṃ caiva boddhavyaṃ mānaścaivādhibhūtakam |
candro jīvo
viriñcaścāapyadhidaivā?nyanukramāt || 10 ||
guṇatrayamayī yā sā prakṛtiḥ puruṣastathā |
rāgo
vidyāditattvāni māyāntānyakhilāni tu || 11 ||
malaṃ karma ca māyā ca sarvamasya pravartakam |
jāgrat svapnaḥ
suṣuptiścetyavasthātritayaṃ tathā || 12 ||
kāmaḥ krodhaśca lobhaśca mohaśca madamatsarau |
ṣaḍūrmaya ime
vyāpye mohābdhau vyāpakāḥ smṛtāḥ || 13 ||
evambhūtaṃ śarīraṃ yadāmamṛtkumbhasannibham |
janmādibhiḥ
ṣaḍvikārairadhyastamatinaśvaram || 14 ||
asvatantraṃ karmavaśāt praviśan nirviśannapi |
pravasannapi
saṃsāre bhramatyātmā hyalakṣitaḥ || 15 ||
śarīrāṇi tathaitāni pañcadhā mānasāni ca |
jarāyujānyaṇḍajāni svedajānyudbhidānyapi || 16 ||
tatra devādidehāḥ syurmānasāścājarāyujāḥ |
jarāyujā
manuṣyāṇāṃ paśūnāṃ ca bhavanti hi || 17||
sarīsṛpāhivihagaśarīrāṇyaṇḍajāni tu |
jarāyujāścāṇḍajāśca dehāḥ syurjalacāriṇam || 18 ||
svedajāḥ krimayaḥ proktāḥ sthāvarāścodbhidā matāḥ |
sarve
svakarmavaśagā bhavanti na bhavanti ca || 19 ||
mṛtijanmajale ghore sukhaduḥkhajhaṣākule |
śokamohādikalile
tvagādhe bhavasāgare || 20||
unmajjanto nimajjantaḥ puṇyapāpaikabandhanaiḥ |
nibaddhā dehinaḥ
sarve svargabhūnarakādiṣu || 21 ||
māṃsāsṛkpūyaviṇmūtrasnāyumajjāsthipañjare |
tvacāvṛte
śarīre'smin saundaryaṃ smaryate kutaḥ || 22 ||
asthipañjarasāre'smin mūtraśleṣmamalāśaye |
māṃsakeśanakhasnāyurudhiratvaksamāvṛte || 23 ||
p. 618)
dehe cet prīyate kaścit prīyate narake'pi saḥ |
yadvāpyajñānibhirdehe sukhabuddhyātra bhaṇyate || 24 ||
śabdādīndriyasaukhyānyapyanvayavyatirekataḥ |
asārāṇi
yathāgītaṃ mattonmattapralāpavat || 25 ||
vādayantaśca dṛśyante yathonmattā vikurvate |
svarṇasaukhyaṃ
tathopādherupādhyantarasaṅgamāt || 26 ||
vraṇādestu yathāpūyamūtrādernirgamāt sukham |
pāmakaṇḍūtisaukhyaṃ vā tattulyaṃ surate sukham || 27 ||
cakṣurindriyasaukhyaṃ yannṛttakāntādidarśane |
unmattaceṣṭitānnṛttaṃ na kiñcidapi hīyate || 28 ||
svakṣī sunāsā sumukhī sudatītyādidarśane |
saukhyaṃ
tvagasthimāṃsādau katarat syānmanoharam || 29 ||
āsvādyeṣu padārtheṣu rasanendriyacāpalāt |
kṣuttṛṇṇivṛttyā
sauhityaṃ duḥkhāpāyo na tat sukham || 30 ||
nidrāduḥkhaṃ yadi lasait saukhyaṃ svāpe sukhaṃ yathā |
tadātmasukhamuddiṣṭaṃ karaṇānāṃ tu saṃhṛtau || 31 ||
ghreyeṣvapi sugandheṣu yatnāt prāpyeṣu dṛśyate |
ayatnena
vanādau ca prāptuṃ tacchakyate sukham || 32 ||
garbhavāse ca janane bālye vāsya kutaḥ sukham |
asvatantrasyeva
parairyantritasyeva pakṣiṇaḥ || 33 ||
yauvane'niṣṭasaṃyogādiṣṭalābhe viyogataḥ |
rāgādyākrāntacittasya kutaḥ saukhyaṃ śarīriṇaḥ || 34 ||
vārdhakye'ṇpra?samarthasya viṣayāṃstu bubhutsataḥ |
prakṣīṇendriyavṛttestu rogarāgādyupadravaiḥ || 35 ||
pīḍyamānasya tatsaukhyaṃ kuto vāsya mariṣyataḥ |
mriyamāṇasya
yad duḥkhe narake'pi na tad bhavet || 36 ||
tataḥ pāpakṛtāṃ duḥkhaṃ yamalokāya gacchatām |
taddarśanena
patatāṃ patitānāṃ patiṣyatām || 37 ||
p. 619)
narakeṣu prasiddhaṃ hi duḥkhaṃ tasmānna bhaṇyate |
yadi
puṇyakṛdeva syāt svarge devādidehavān || 38 ||
vimānādiṣu divyeṣu bhogeṣūpanateṣvapi |
dṛṣṭvā (pāpā?
tvalpāṃ) śriyaṃ dīptāmanyeṣāmātmano'dhikām || 39 ||
santapta eṣa viṣayān bhuṅkte duḥkhaṃ dhiyā vahan |
tato'pi
kṣīṇapuṇyānāṃ patanādyavalokya tu || 40 ||
yādṛśaṃ hṛdaye duḥkhaṃ na tad varṇayituṃ kṣamam |
atha
rājyādiṣu sukhaṃ syāccet sandhyādiduḥkhinaḥ || 41 ||
putrebhyo'pi bhayaṃ yasya tasya saukhyaṃ kuto bhavet |
atra parāśaraḥ -
yāvataḥ kurute jantuḥ saṃbandhān manasaḥ priyān |
tāvanto'sya
nikhanyante hṛdaye śokaśaṅkavaḥ ||
yad yad gṛhe tanmanasi yatratatrāvatiṣṭhataḥ |
[nāśadāhāpaharaṇaṃ tat tasyāsyaiva tiṣṭhati iti viṣṇupurāṇe
paṭhyate|
] nāśavyayādibhītyā kva parigrahavatāṃ sukham ||
iti |
tathā cāhuḥ -
yato yato nivartate tatastataḥ sukhī bhavet |
nivartanāddhi sarvato
na vetti duḥkhamaṇvapi ||
iti |
tathāpi tṛṣṇayā jantuḥ pīḍyamāno divāniśam |
arthādyārjanavaitṛṣṇyaṃ na kadācinnigacchati ||
tathācoktaṃ -
jīryanti jīryataḥ keśā dantā jīryanti jīryataḥ |
cakṣuśśrotre ca jīryete tṛṣṇaikā nirupadravā ||
yat pṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ |
nālamekasya tu yatastāṃ tṛṣṇāṃ duratastyajet ||
p. 620)
ato na karmaṇā kāryaṃ prajayā vā dhanena vā |
tyāgenaivāmṛtatvaṃ hi prāptuṃ śakyaṃ manīṣibhiḥ || 42 ||
tasmād dharmārthakāmebhyo mokṣa eva viśiṣyate |
asthiratvāt
trivargāṇāṃ dussaṃpādatayāpi ca || 43 ||
alamalamativistareṇa |
prastutamevānusandhīyate |
itthaṃ vijñāya saṃsāramasāraṃ tadvirāgataḥ |
mokṣamārgaḥ
paro yogaḥ sāṅgaḥ sādhyo vipaścitā || 44 ||
sa ca sannyasanāt samyag yogaḥ prāpyo na cānyathā |
sannyāso
muṇḍanānna syād daṇḍādergrahaṇādapi || 45 ||
kāṣāyāvaraṇādyaṃ ca muṇḍanaṃ daṇḍadhāraṇam |
yadanyadapyevamādyaṃ dehasyoktaṃ na dehinaḥ || 46 ||
jaḍasyeha śarīrasya ghaṭakuḍyādidharmaṇaḥ |
veṣalaṅghanamātreṇa dehī mokṣaṃ kathaṃ vrajet || 47 ||
ata eva śarīrasya kartṛtvaṃ nāpi bhoktṛtā |
śarīrakarmaṇāṃ
kartā saṃskāryastatphalārthibhiḥ || 48 ||
ata eva hi sannyāsastyāgaḥ syāt kāmyakarmaṇām |
kāmyānāṃ
karmaṇāṃ nyāsaṃ sannyāsaṃ kavayo viduḥ || 49 ||
lokārthaputraiṣaṇābhyo nivṛtto yaḥ sadaiva hi |
svavarṇāśramayuktānāṃ tathā svasamayasya tu || 50 ||
vihitānāṃ tu dharmāṇāṃ tatphalepvanapekṣayā |
īśvarārpaṇabuddhyā tu karaṇaṃ nyāsa iṣyate || 51 ||
tadvān yatiśca sannyāsī na syāt kevalamuṇḍitaḥ |
jñeyaḥ sa
nityasannyāsī yo na dveṣṭi na kāṅkṣati || 52 ||
brahmacārī gṛhastho vā vānaprastho'thavā yatiḥ |
cīravāsā
jaṭī vāpi dvidaṇḍo vātha [kh: sa] muṇḍitaḥ || 53 ||
vivāsāḥ śuklavastro vā kāṣāyavasano'thavā |
karmasannyāsanaṃ
kṛtvā sāṅgayogaṃ samāśritaḥ || 54 ||
p. 621)
śivānugrahamāsādya yogī mokṣamavāpnuyāt |
vijñāya
saṃsāramasāramevaṃ vairāgyato'nugrahataśca śambhoḥ |
saṃprāpya yogaṃ tu gurūpadeśād yogī vimuktiṃ na cirādupaiti ||
55 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge yogapāde yogalakṣaṇaṃ nāma prathamaḥ paṭalaḥ ||
Yogapada, Kapitel 2: Die Glieder des Yoga und die innere Körperlehre
Das zweite Kapitel erläutert Yamas, Niyamas, Sitzhaltungen und Pranayama. Ethische Haltung, maßvolles Leben und Verehrung bilden die Grundlage. Es folgt eine traditionelle Darstellung von Nadis und Lebenswinden. Diese innere Körperlehre wird als Lehre des Werkes dargestellt und nicht mit heutiger Anatomie gleichgesetzt.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
Moderne Begleitung: Kundalini – die kosmische Kraft
Dieser Beitrag erläutert einen allgemeinen Yoga- und Tantra-Zusammenhang; er ist keine Rezitation dieser Schrift.
atha dvitīyaḥ paṭalaḥ |
atha yogastu vijñeyo guṇaiśvaryavimuktidaḥ |
cittavṛttinirodhaṃ tu
yogamāha patañjaliḥ || 1 ||
yujerdhātoḥ samādhau tu kṣetrajñaparamātmanoḥ |
yuktiryogaḥ
samuddiṣṭastathācāha mahāmuniḥ || 2 ||
mano hi sarvabhūtānāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ |
vṛttihīnaṃ
manaḥ kṛtvā svātmānaṃ paramātmani || 3 ||
paramātmā [rātmanā sa] samāyojya yogaṃ ku * * * * |
* * * *
vimuktaḥ [k: kti] syānmukhyo'yaṃ yoga iṣyate |
iti |
samyak śivagataṃ cittaṃ yadā na calati sthiram |
śivatvavyaktabhāvasya kaivalyaṃ yoga iṣyate || 3 ||
tacca rāgādidoṣāṇāṃ varjanena prakāśate |
te ca naśyanti
rāgādyā yogāṅgānāṃ niṣevaṇāt || 4 ||
yogāṅgāni ca tānyaṣṭau pravadanti hi tadvidaḥ |
tadyathā -
yamāśca niyamāstadvadāsanaṃ prāṇasaṃyamāḥ || 5 ||
pratyāhārā dhāraṇāśca dhyānāni ca samādhayaḥ |
yamāḥ
pañcaprakārāḥ syurniyamāścaiva pañcadhā || 6 ||
āsanāni ca pañca syuḥ prāṇāyāmāstu naikadhā |
pratyāhārāḥ
pañcavidhā dhāraṇā bahudhā smṛtāḥ || 7 ||
p. 622)
dhyānāni naikadhā tvakaḥ samādhirathavā tridhā |
ahiṃsā
satyamasteyaṃ brahmacaryāparigrahau || 8 ||
yamāḥ pañcavidhāsteṣāṃ pṛthagbhedā bhavanti hi |
manovākkarmabhihiṃsāstrividhāḥ prāṇināmiha || 9 ||
tābhyo nivṛttiṃ sarvatra ahiṃsāṃ paricakṣate |
satyaṃ
yathārthakathanaṃ sarvabhūtahitaṃ ca yat [tat parapīḍākaraṃ
satyaṃ yadā] || 10 ||
parapīḍākaraṃ satyamevaṃ saytaṃ vidurbudhāḥ |
asatyamapi
bhūtānāṃ hitaṃ cet satyameva tat || 11 ||
parapīḍākaraṃ satyaṃ yadā maunaṃ tadā bhajet |
anyaiḥ
parigṛhītānāṃ tyaktānāṃ vāśramādiṣu || 12 ||
nikṣiptānāṃ tṛṇānāṃ vā karmaṇā manasā girā |
parārthānāmanādānamasteyaṃ paramaṃ smṛtam || 13 ||
brahmacaryamiti prāhurindriyāṇāṃ tu saṃyamam |
tatrāpyupasthaviṣayanivṛttiṃ tu viśeṣataḥ || 14 ||
kintu
darśanasparśanāpekṣāsaṅkalpābhāṣaṇādibhiḥ |
yoṣitsaṃbhogavaimukhyaṃ brahmacaryaṃ paraṃ viduḥ || 15 ||
tatrāpi ca gṛhasthānāṃ svadārānnavyatikramāt |
ṛtusnātābhigamanaṃ brahmacaryaṃ paraṃ smṛtam || 16 ||
a[k: ā]rjanakṣayasaṃrakṣāhiṃsādoṣādidarśanāt |
asvīkaraṇamarthānāṃ mukhyaḥ syādaparigrahaḥ || 17 ||
bhikṣūṇāmayamuddiṣṭa anyeṣāmanyathā smṛtaḥ |
brahmacārī
gṛhastho vā vānaprastho'thavā muniḥ || 18 ||
sakuṭumbastu yastasya gurvādīnāṃ tu puṣṭaye |
asatpratigrahebhyastu nivṛttiraparigrahaḥ || 19 ||
|| evaṃ yamāḥ ||
niyamāḥ śaucasantoṣau svādhyāyastapa eva ca |
tadvadīśvarapūjeti pañca bhinnāstu te punaḥ || 20 ||
p. 623)
śaucaṃ tu śuddhirvijñeyā manovākkāyakarmaṇām |
acintanamakṛtyānāṃ yat tacchauca tu mānasam || 21 ||
aklī(naṃ? baṃ) vācikaṃ syāt tu kāyikaṃ tu mṛdā jalaiḥ |
malānāṃ kṣālanañcāntaḥkaraṇasya viśodhanam || 22 ||
pāpānāmananuṣṭhānaṃ karmiṇāṃ śaucamiṣyate |
varṇāśramādidharmāṇāmavirodhāgatena tu || 23 ||
dhanadhānyādinā vṛttyā tṛptiḥ santoṣa ucyate |
(ga)teṣvananuśokaḥ syād bhaviṣyārtheṣvalolatā || 24 ||
vartamāneṣvasaktiśca santoṣaḥ paripaṭhyate |
harṣāgameṣvanutsekaḥ śokasthāneṣvaśokatā || 25 ||
samatā cāpi sarveṣu so'pi santoṣa ucyate |
praṇavasya
tathābhyāsastathopaniṣadāmapi || 26 ||
tatphalānabhisandhānāt svasvamantrajapo'pi ca |
svādhyāya iti
nirdiṣṭastrividho'pi ca yoginām || 27 ||
tathācāhuḥ -
svādhyāyād yogamāsīta yogāt svādhyāyamātmani |
svādhyāyayogasampattyā paramātmā prakāśate ||
śabdabrahma ca tad brahma veditavye ubhe api |
śabdabrahmaṇi
niṣṇātaḥ paraṃ brahmādhigacchati ||
iti |
ekabhuktopavāsādyaiḥ kṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ |
karśanaṃ tu
śarīrasya yattattapa udāhṛtam || 28 ||
tatrāpyanaśanaṃ neṣṭaṃ neṣṭamatyaśanaṃ tathā |
vratacoditakālāśī tapasvī yogabhāg bhavet || 29 ||
tathācāha bhagavān -
nātyaśnatastu yogo'sti nacaikāntamanaśnataḥ |
nacātisvapnaśīlasya jāgrato nāpi cārjuna! ||
p. 624)
yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu |
yuktasvapnāvabodhasya
yogo bhavati duḥkhahā ||
iti |
ābhyantaraistathā bāhyairdravyairgandhādibhiḥ kramāt |
coditārādhanaṃ śambhoryat tadīśvarapūjanam || 30 ||
tatrāpyanabhisandhāya phalaṃ bhaktyopapattitaḥ |
devasyeṣṭasya
yajanaṃ karmaṇā manasāpi ca || 31 ||
yogināṃ yogasidhyarthaṃ śastamīśvarapūjanam |
yājñavalkyo
vasiṣṭhaśca yogācāryau mahāmunī || 32 ||
pṛthagyamāṃśca niyamān daśabhedānihocatuḥ |
ahiṃsā
satyamasteyaṃ brahmacaryaṃ dayārjavam || 33 ||
kṣamā dhṛtirmitāhāraḥ śaucaṃ ceti yamādayaḥ |
tapaḥ santoṣa
āstikyaṃ dānamīśvarapūjanam || 34 ||
siddhāntaśravaṇaṃ caiva hvīrmatiśca? japo hutam |
ete tu niyamāḥ |
iti
|| niyamāḥ ||
āsanānyapi coktāni bahudhā pūrvapaddhatau || 35 ||
teṣāṃ pañcaiva śastāni yogasiddhikarāṇi vai |
svastikaṃ
padmasaṃjñaṃ ca bhadraṃ yogāsanaṃ tathā || 36 ||
gomukhaṃ ceti teṣāṃ tu lakṣaṇaṃ pṛthagucyate |
upaviśya tu viṣṭare'tha jānvorvivare'ṅguṣṭhanipīḍanaṃ
vidhāya |
ṛjumadhyagalakṣaṇāgrakāyo bhavati svastikamāsanaṃ
niviṣṭam || 37 ||
caraṇāgrayugaṃ tathopariṣṭādadhiropyoruyugasya mūladeśe |
upaviśya pureva padmasaṃjñaṃ kathitaṃ tadviparītatastu bhadram ||
38 ||
adhiropya tu dakṣiṇāṅghrimūrāvatha savyaṃ caraṇaṃ tu
dakṣiṇorau |
adhiropya pureva sūpaviṣṭo yadi yogāsanamiṣṭadaṃ
tadāhuḥ || 39 ||
vṛṣaṇe tu nigṛhya vāmajaṅghāpadagulphe tvadhirūḍhasasphigurūḥ
|
uparisthitadakṣiṇorujānuḥ khalu yogī sa tu gomukhāsanasthaḥ ||
40 ||
|| āsanāni ||
p. 625)
prāṇasya dhāraṇaṃ dehe prāṇāyāma itīritaḥ || 41 ||
sa ca naikavidhaḥ prokto yogaśāstravi'sāradaiḥ |
pūrakaḥ
kumbhakaścaiva recakaśceti te trayaḥ || 42 ||
prāṇasaṃyamanānāṃ tu khātyānyaṅgānyanukramāt |
(?)
tribhiraṅgairyutastryaṃga syākutpūrakaṃ vinā (?) || 43 ||
nāsāpuṭena vāmena pūrayedudare'nilam |
nirdiṣṭodghātamātrābhirvijñeyaḥ sa tu pūrakaḥ || 44 ||
pūritasyāthavā vāyoḥ kevalasya nirodhataḥ |
saṃpūrṇakumbhavat
tiṣṭhed yadāsau kumbhakaḥ smṛtaḥ || 45 ||
vāmetareṇa ghrāṇena (mā? ma)rutaḥ pūritasya tu |
śanaiḥ
krameṇa yo mokṣo recakaḥ paripaṭhyate || 46 ||
tatra ṣoḍaśamātrastu sāmānyaḥ pūrako mataḥ |
kumbhakaḥ
ṣaṣṭimātraḥ syāt pañcoddhātastu saṃsmṛtaḥ || 47 ||
yugmoddhāto recakaḥ syāccaturviṃśatimātrakaḥ |
prāṇāyāmo
hyayaṃ mando madhyo'smād dviguṇo bhavet || 48 ||
triguṇastūttamo jñeyaḥ krameṇābhyāsayogataḥ |
agarbhāśca
sagarbhāśca prāṇāyāmāstu te smṛtāḥ || 49 ||
antarmantrajapopetāḥ prāṇāyāmāḥ sagarbhakāḥ |
antarjapavihīnā ye te tvagarbhā iti smṛtāḥ || 50||
prāṇayāmādagarbhāt tu sagarbhaḥ śreṣṭha ucyate |
tadyathā -
kumbhīkṛtyodare vāyuṃ svasvamantraṃ dhiyā japet || 51 ||
prāṇāyāmaṃ sagarbhaṃ tu kuryāt tadgatamānasaḥ |
ekākṣaraḥ
svamantraścet tasya syād dviśataṃ japaḥ || 52 ||
pratyakṣaravivṛddhyātvā triṃśadvarṇānanukramāt |
bhāvayi[kh:
hāpayi]tvāyataprāṇaḥ prāṇāyāmaṃ samācaret || 53 ||
p. 626)
aṣṭārṇādiprakṛtyantaṃ tatrāpyekaikalopataḥ |
prāṇāyāmā
vidhātavyāstattaddhyānopabṛṃhitāḥ || 54 ||
tatra vijñāya dehaṃ ca nāḍīrvāyuṃ ca tatsthitam |
tacchuddhiṃ
ca vidhāyātha prāṇāyāmaṃ samācaret || 55 || tadyathā -
ṣaṇṇavatyaṅgulo deho deho labdhāṅgulaiḥ svakaiḥ |
ūrdhvaṃ
śarīrādadhikaṃ prāṇaḥ syād dvādaśāṅgulam || 56 ||
meḍhrādūrdhvaṃ dvyaṅgulaṃ tu dehamadhyamudīritam |
mūlādhāraḥ
sa ca tryaśro devādīnā nṛṇāmapi || 57 ||
paśvādīnāṃ tu vedāśrastvaṇḍajānāṃ tu vartulam |
catuṣpadānāṃ hṛnmadhye kroḍamadhye'ṇḍajanmanām || 58 ||
mūlādūrdhvaṃ manuṣyāṇāṃ nābhikando navāṅgulāt |
nābhicakraṃ tadūrdhvaṃ tu dvādaśāramasusthitiḥ || 59 ||
nābheradhastāt kandākhye kuṇḍalinyaṣṭavartulā |
prasuptabhujagākārā caturaṅgulavistṛtā || 60 ||
dvāsaptatisahasrāṇi nāḍyastanmadhyanirgatāḥ |
aṣṭāviṃśatisaṃkhyāḥ syustāsāṃ mukhyāstu nāḍayaḥ || 61 ||
tāsāṃ ca daśa vai śreṣṭhā iḍādyāstāsvapi trayam |
iḍā
piṅgā suṣumnā ca gāndhārī hastijihvikā || 62 ||
suyaśālambuṣā pūṣā kuhūścaiva ca śaṅkhinī |
etāsviḍā
piṅgalā ca suṣumnā cottamāḥ smṛtāḥ || 63 ||
tāsāmatha suṣumnākhyā brahmanāḍī parā smṛtā |
iti nāḍīdaśakam ||
vimalā ghoṣaṇī pṛthvī tatastvāpyāyanī matā || 64 ||
tejovatī vāyavī ca gaganā caiva rodhanī |
rasāvāhā ca
mṛdvaṅgī snaṃsanī? cāpi marśanī || 65 ||
śabdasparśavahe dūrṇā surūpā rasadhāraṇī |
sarvagā ceti
nirdiṣṭā nāḍayo'ṣṭādaśa kramāt || 66 || p. 627)
atha prāṇādayaḥ pañca nāgādyāścāpi pañca hi |
prāṇastu
hṛtpadmagata āsanāddhṛdayasthitiḥ || 67 ||
niḥśvasocchvāsakāsādīn kurvan vakṣaḥ samāśritaḥ |
prayāṇaṃ
kurute nityaṃ ya(syā? smāt) prāṇaḥ prakīrtitaḥ || 68 ||
avāṅmūtramalādīnāmapāno[k: nāṃ vyāno ha](?) hastādisandhigaḥ
|
hānopādānakarmā ca tasmād vyāna iti smṛtaḥ || 69 ||
ūrdhvaṃ nayatyudānastu nābherāśirasi sthitaḥ |
gātranetravikārādyaṃ karmodānasya tu smṛtam || 70 ||
samānaḥ sarvakāyaṃ tu vyāpya sandhiṣu ca sthitaḥ |
tvagasṛṅmāṃsamedosthisaṃsthā nāgādivāyavaḥ || 71 ||
lalāṭikoraśśaṅkhāṃsanābhisthāste tvanukramāt (?) |
atha varṇāḥ -
nīlendragopagokṣīravidyudarkendusaprabhāḥ || 72 ||
kundabhinnāñjanārkāśmakusumbhakusumopamāḥ |
āhārapacanādyantaṃ prāṇakṛtyamitīritam || 73 |
poṣaṇādyaṃ samānasya karmeti paripaṭhyate |
udgārādyaṃ tu
nāgasya kūrmasyonmīlanādikam || 74 ||
kṛkarasya kṣutaṃ karma jṛmbhādyaṃ devadattajam |
dhanañjayasya
śo(bhā? ṣādyaṃ) mṛtaṃ ca na vimuñcati || 75 ||
madhyena tu śarīrasya suṣumnā sūtravat sthitā |
bindormūrdhānamāsādya brahmarandhreṇa nirgatā || 76 ||
iḍā ca piṅgalā caiva vāmato'syāśca dakṣiṇe |
suṣumnāyāṃ
sthite vāmadakṣiṇaprāṇayoḥ sṛte [kh: smṛ] || 77 ||
iḍāpṛṣṭhāttu gāndhārī savyanetravinirgatā |
hastijihvā ca
vāmāṅghreraṅguṣṭhāgrād vinirgatā || 78 ||
suyaśā dakṣiṇasyāṅghrerjyṣṭhikāgrāntanirgamā |
alambuṣā
tvadho nābheḥ pāyumūlāntanirgamā || 79 ||
p. 628)
pūṣā tu piṅgalā[kh: kuṇḍalā]pṛṣṭhād dakṣiṇaśrotranirgatā
|
nāḍayo vimalādyāstu daśa hastāgranirgatāḥ || 80 ||
kuhūstu piṅgalāpṛṣṭhād dakṣiṇā[k: ṇo]kṣivinirgatā |
viśvodarodaraṃ yātā sarasvatyapi meḍhragā || 81 ||
antassuṣirasaṃyuktāḥ sarvā apica nāḍayaḥ |
pūrṇaraktāśca
tāḥ sarvāḥ padmatantuvi * * * || 82 ||
tāsāṃ śākhopaśākhānāṃ bhedastu bahudhā smṛtaḥ |
dehād
bahirnirgatāgrā romasaṃjñāḥ śarīragāḥ || 83 ||
śmaśrūṇi mukhajātāni keśāḥ śirasi nirgatāḥ |
tisraḥ
koṭyo'rdhakoṭiśca keśaromāṇi dehagāḥ || 84 ||
jarāyujānāṃ deheṣu paśūnāṃ triguṇāḥ smṛtāḥ |
pakṣiṇāṃ
tu tato'rdhārdhaṃ sirāromāṇi saṃkhyayā || 85 ||
sirāromādiniyamo nahi kīṭādijātiṣu |
sthāvarāṇāmapi tathā
sarve te prāṇinaḥ [nā] smṛtāḥ || 86 ||
evaṃ nāḍīrviditvā tu prāṇāyāmaṃ samācaret |
evaṃ yamāśca niyamā (ni? śca) tathāsanāni prāṇādayaśca
pavanā api nāḍicakram |
yogasya yā[kh: hā]ni bahiraṅgatayoditāni
sevyāni tāni viditāni yathopadeśam || 87 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge yogapāde yogalakṣaṇādipaṭalo dvitīyaḥ ||
Yogapada, Kapitel 3: Atem, Meditation und Samadhi
Das abschließende Kapitel führt von der Vorbereitung des Übenden über Pranayama, Pratyahara, Dharana und Dhyana zu Samadhi. Es unterscheidet religiöse Verheißungen und besondere Fähigkeiten vom eigentlichen Ziel der Befreiung. Historische Atemzahlen und Heilungsbehauptungen werden als Aussagen der Quelle übersetzt; sie bilden keine heutige medizinische oder selbstständig auszuführende Atemanleitung. Größere überlieferte Lücken im Dharana-Abschnitt bleiben sichtbar.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels

Moderne Begleitung: Shiva-Shakti-Philosophie und Tantra
Dieser Beitrag erläutert einen allgemeinen Yoga- und Tantra-Zusammenhang; er ist keine Rezitation dieser Schrift.
atha tṛtīyaḥ paṭalaḥ |
atha yogaṃ vividiṣuḥ prāpya yogavidaṃ gurum |
śuśrūṣārthapradānādyairārādhya paritoṣya ca || 1 ||
tasmād vijñāya yogaṃ tu dattvā tu gurudakṣiṇām |
anujñātastu
guruṇā gatvā deśaṃ manoramam || 2 ||
p. 629)
puṇyakṣetranadītīrthavanasānumadādikam |
tatrāśrame maṭhe
vātha prājya[k: ṇya]mūlaphalodake || 3 ||
grāme devālaye vāpi svagṛhe vā manorame |
pariśuddhā(tma)vān
yogī nissaṃgo vijitendriyaḥ || 4 ||
svavarṇāśramakarmāṇi coditāni samācaran |
yuktāhāravihārastu
yuktasvapnāvabodhanaḥ || 5 ||
śāntastriṣavaṇasnāyī sarvatra samadarśanaḥ |
picutūlādisaṃpūrṇa āsane sottaracchade || 6 ||
viśuddhe samyagāsīno vijitāsanamāsthitaḥ |
vināyakaṃ guruṃ
cātha namaskṛtya tataḥ śivau || 7 ||
ṛjukāyaśirogrīvaḥ kṛtvāntaryajanaṃ hṛdi |
yogaṃ yuñjīta
matimān na drutaṃ na vilambitam || 8 ||
atha ye granthayaḥ pañca bhūtaśuddhau pradarśitāḥ |
hṛtkaṇṭhatālubhrūmadhyabrahmarandhrasthitāḥ kramāt || 9 ||
tānūrdhvavāyunā bhittvā muktvā dakṣiṇanāsayā |
vāmanāsāpuṭenātha pūrayenmarutodaram || 10 ||
pūrakastu sa vijñeyo mātrāṣoḍaśa(kā? ko) vidhiḥ |
nirundhyānnirgamaṃ tasya kumbhakākhyaḥ sa tu smṛtaḥ || 11 ||
sa cāpi ṣaṣṭimātraḥ syād recakastasya recanāt |
pidhāya
vāmaghrāṇaṃ tu dakṣiṇenaiva recayet || 12 ||
sa tu recaka uddiṣṭo mānaṃ teṣāṃ nigadyate |
pūrake
dvyaṣṭamātrābhirnābhipadme caturmukham || 13 ||
akāramūrtimaguṇaṃ samādhisthaṃ caturbhujam |
kumbhake ca
catuṣṣaṣṭimātrāmātraṃ tu dhārayet || 14 ||
ukāramūrtiṃ śaṅkhābhaṃ vāsudevaṃ hṛdambuje |
śaṅkhacakradharaṃ saumyaṃ samādhisthaṃ caturbhujam || 15 ||
kirīṭinaṃ smarecchaktyā yāvat tāvat tu kumbhayet |
rudraṃ
makāramūrtiṃ tu bhrūmadhyakamale smaran || 16 ||
p. 630)
śuklavarṇaṃ samādhisthaṃ caturbāhuṃ trilocanam |
eṇaṭaṅkadharaṃ saumyamindumauliṃ kapardinam || 17 ||
mātrādvādaśamātraṃ tu dakṣiṇenaiva recayet |
atha praṇavato
vāyuṃ samāpūrya bhruvo'ntarāt || 18||
bindumatyakṣare tasmin niyamyātmānamātmani |
manasā tapadoṅkāraṃ
japenmātratrayādhikam || 19||
eṣa prāṇajayopāyo dṛṣṭādṛṣṭaphalapradaḥ |
bhūtaśuddhyuktamārgeṇa prāṇāyāmāstu pañca te || 20 ||
śoṣaṇādyāstrayaśca syuḥ sahaitān pṛthagācaret |
sandhyayorvāyumākṛṣya piban vāggmī ca jāyate || 21 ||
vyādhayo hyasya naśyanti māsān māsaistu vā kramāt |
badhiro
mūrdhnyathātmānamādhāyāpūrya mārutam || 22 ||
pidhāya sarvadvārāṇi vyomendoramṛtāplutam |
karṇābhyāṃ
visṛjed vāyuṃ bādhiryādeṣa mucyate || 23 ||
pārśvayorvātha nābhau vā dhārayed gulmaśūlanut |
yatra yatra
rujā dehe tatra tatra tu mārutam || 24 ||
āropya prāṇaniyamāt taṃ taṃ rogaṃ vyapohati |
athāpānaṃ
samutkṛṣya vahnisthāne niyojayet || 25||
nirundhyācca ṣaḍakṣāṇi tato nādaḥ pravartate |
nābherāmūrdhato vīṇādhvanirnādaḥ pravartate || 26 ||
suṣumnayordhvaṅgamayā tacchrutvāsau vimucyate |
brahmarandhreṇa
tasyātha prāṇo'pyuccaratīcchayā || 27 ||
hṛdayāmbhoruhāntaḥsthaḥ prāṇo haṃsa itīrayan |
ucchvāsaṃ
janayecchaśvadahorātre tu saṃkhyayā || 28 ||
ṣaṣṭyuchvāsaḥ smṛtaḥ prāṇaḥ ṣaṭ prāṇā ghaṭikā smṛtā |
ghaṭikānāṃ smṛtaḥ ṣaṣṭyā tvahorātrastu mānuṣaḥ || 29 ||
śvāsaniḥśvāsavicchedaḥ prāṇāyāmāt pravartate |
athodare
nābhipadme dhyātvā tu caturānanam || 30 ||
p. 631)
akāramūrtimiḍayā pūrayenmarutodaram |
kumbhīkṛtya yathāpūrvaṃ
dhiyaiva praṇavaṃ japan || 31 ||
sthirīkṛtya tu saṃhṛtya recayed dakṣiṇena tu |
athavā
hṛdayābjasthaṃ vāsudevaṃ caturbhujam || 32 ||
śaṅkhacakradharaṃ saumyaṃ śuklavarṇaṃ kirīṭinam |
caturbāhumudārasthamukāramayavigraham || 33 ||
smarañjapan dhiyā tāraṃ pūrvavat pūrakumbhakau |
recakaṃ ca
vidhāya syāt prāṇāyāmastu vaiṣṇavaḥ || 34 ||
bhruvorantarato'mbhoje makāramayavigraham |
bhasmāṅgarāgadhavalaṃ
rudraṃ dhyāyaṃstrilocanam || 35 ||
sūpaviṣṭaṃ caturbāhuṃ pūrvavat praṇavaṃ japet |
pūrakādyairyathāpūrvaṃ raudro'yaṃ prāṇasaṃyamaḥ || 36 ||
bindusthāne'mbujāsīnamaṣṭabāhuṃ caturmukham |
īśvaraṃ
proktarūpādiṃ dhyāyaṃstāraṃ japan dhiyā || 37 ||
pūrakādyairyathāpūrvaṃ prāṇāyāmo'yamaiśvaraḥ |
tathaiva
mūrdhni kamale dhyāyan devaṃ sadāśivam || 38 ||
tāraṃ japan dhiyā prāgvat prāṇānāyamya pūrvavat |
sarvadoṣaharo'yaṃ syāt sādeśaḥ prāṇasaṃyamaḥ || 39 ||
kāraṇādhīśasaṃyuktāḥ pañcaite prāṇasaṃyamāḥ |
sarvakalmaṣadoṣaghnāḥ sarve sarvārthasādhakāḥ || 40 ||
yogasiddhikarāḥ pañca prāṇāyāmā bhavanti hi |
atha
hṛtpadmamadhye vā vi(ndū? ndau) vā vyomapaṅkaje || 41 ||
sūryādimaṇḍalādhīśatattvatattveśamūrtibhiḥ |
puryaṣṭakāṣṭacchadane svasvāṅgāvaraṇānvite || 42 ||
yo yo yasyā devatāyā bhaktastāṃ tatra saṃsmaran |
tattanmantraṃ
japan buddhyā pūrakādikrameṇa tu || 43 ||
prāṇasaṃyamanaṃ kurvan yogasiddhimavāpnuyāt |
athavā
hṛdayābjādau paśyañ jyotirnirañjanam || 44 ||
p. 632) brahmādikāraṇopādhinirmuktaṃ ciddhanaṃ śivam |
dhyāyaṃstrimātraṃ cinmātrapraṇavaṃ vā dhiyā japan || 45 ||
prāṇāyāmaṃ prakurvīta na cirāt siddhimaśnute mūlābjāt kuṇḍalinyāstu dhyāyañcchaktiṃ vinirgatām || 46 ||
vidyullekhopamāmūrdhvaṅgamāmā vyomapa"nkajā(n? t) |
paramāmṛtaniḥṣyandaiḥ plāvyamānāṃ tato'pi hi || 47 ||
nivṛttāṃ punarāyāntīṃ mūlāmbhojaṃ punaḥ punaḥ |
suṣumnayordhvaṃ gacchantīmamṛtāsāravarṣiṇīm || 48 ||
dhyāyañcchaktiṃ parāṃ sūkṣmāṃ cinmātra(praṇavaṃ) tu vā |
japan dhiyā yathāpūrvaṃ prāṇānāyamya yogavit || 49 ||
yogasiddhimavāpnoti nacirānnātra saṃśayaḥ |
athavā
praṇavādyāṃ tu saptavyāhṛtipūrvikām || 50 ||
gāyatrīṃ śirasopetāṃ triḥ paṭhan manasā hṛdi |
vyomni vā
paramātmānaṃ sāvitrīṃ sūryameva vā || 51 ||
dhyāyan prāguktamārgeṇa pūrakādikrameṇa tu |
prāṇasaṃyamanaṃ
kurvan yogī siddhimavāpnuyāt || 52 ||
ṣaḍbhirdvādaśabhiścātha tathā ṣoḍaśabhiḥ kramāt |
manovākkarmajānīha pātakāni vināśayet || 53 ||
prāṇāyāmastataścāpi dviguṇaistriguṇairapi |
aṣṭottarasatasyāpi (?) bhrūṇahatyāṃ ca nāśayet || 54 ||
atra yājñavalkyavasiṣṭhau -
api bhrūṇahanaṃ māsāt punātyaharahaḥ kṛtaḥ |
ṛtutrayāt
punātyenaṃ janmāntarakṛtādaghāt || vatsarādiha sarvajño
brahmaviccāpi jāyate |
prasvedakampotthānānāṃ jananāḥ
kuṃbhakāḥ (punaḥ) ||
kaniṣṭhamadhyaśreṣṭhāḥ syuḥ phalaṃ teṣāṃ ca tādṛśam |
prāṇāyāmaiḥ kramābhyastairvijitāḥ syuśca vāyavaḥ ||
p. 533) niḥśvāsocchvasanādyaṃ ca vinā jñānaṃ ca śakyate |
vinaiva pūrakaṃ tadvad recakaṃ ca vinaiva tu || kumbhakenaiva
suciramapi tiṣṭhejjitānilaḥ |
manojava(i?ga)tiśca syād
dūrādarthāṃśca paśyati ||
khecaro dvādaśābdena jarāpalitavarjitaḥ |
cirajīvī ca bhavati
tato dviguṇavatsaraiḥ ||
ṛṣigandharvadevādīn paśyatyābhāṣate'pi ca |
tato'pi
dviguṇairvarṣairlabhate cāṇimādikān ||
prāṇāyāmādhikāraḥ |
indriyāṇāṃ yathāsvaṃ svaṃ viṣayaṃ paridhāvatām |
balādāharaṇaṃ teṣāṃ pratyāhāraṃ pracakṣate || 55 ||
karmaṇāṃ vi(ji? hi)tānāṃ tu nityādīnāṃ vidhiṃ vinā |
manasā
hṛdyanuṣṭhānaṃ pratyāhāraṃ vidurbudhāḥ || 56 ||
athavāṣṭādaśasthāneṣvākṛṣyādhāya mārutam |
svavaśe
sthāpanaṃ kecit pratyāhāraṃ vadanti hi || 57 ||
tāni tāni sthānāni -
pādāṅguṣṭhadvayaṃ gulphe jaṅghe jānūrupāyavaḥ |
meḍhraṃ
kaṭistataḥ kando nābhī hṛdayavakṣasī || 58 ||
kaṇṭhakūpaṃ tathā tālu ghrāṇaṃ netre bhrumadhyakam |
mūrdhā
cāṣṭādaśaiteṣu sthānāt sthānaṃ krameṇa tu || 59 ||
āhṛtya dhā?raṇaṃ vāyoḥ pratyāhāraḥ smṛto budhaiḥ |
anena
rogaśāntiḥ syādāyuṣo vardhanaṃ tathā || 60 ||
pratyāhārādhikāraḥ |
yamādyaiḥ pañcabhiḥ (ka?)stairviśuddhasya tu yoginaḥ |
ātmanyavasthitiṃ buddherdhāraṇaṃ sampracakṣate || 61 ||
pradeśāvasthitaṃ dehe buddhestu marutā saha |
* * * * * * * * * * *
- * * * * || 62 ||
p. 534)
- * * * * * * * * * * * * * * * |
* * * * * bhūteṣu brahmādīn
kāraṇeśvarān || 63 ||
jānvādibhūtaśuddhyuktamārgeṇa svasvabījataḥ |
smṛtvā buddhiṃ
tu tatraiva pratītyantaravarjitām || 64 ||
saṃsthāpya prāṇasahitāṃ dhāraṇābhiśca pañcabhiḥ |
tribhistribhirbhave * * * * * * * * * * || 65 ||
brahmādīn kāraṇeśāṃstu svaiḥsvaiḥ saṃyojya kāraṇaiḥ |
praṇavākṣarasambhedāt kṣityādyairmaṇḍalākṣaraiḥ || 66 ||
niṣkale dvādaśāntasthe śive saṃyojya ciddhane |
tanmayaṃ ca
svamātmānaṃ sarvagaṃ? sarvavedinā || 67 ||
- * * * * * * * * * * * * * * * |
* * * * * * * * * * * * * * * bhāk ||
68 ||
dhāraṇādhikāraḥ |
atha dhyānaṃ dvidhā proktaṃ sakalaṃ niṣkalaṃ tathā |
sākāraṃ
sakalaṃ dhyānaṃ nirākāraṃ tu niṣkalam || 69 ||
caturbhujādiśuklādidvitryakṣaikānanādibhiḥ |
bhedairiṣṭasurākārasmaraṇaṃ hṛdayādiṣu || 70 ||
sākāradhyānamuddiṣṭaṃ nirākāramathocyate |
hṛtpadme vā
bhruvormadhye bindau vā dvādaśāntage || 71 ||
laiṅgikaṃ paramaṃ jyotirdhyāyedaṅguṣṭhamātrakam |
kadambagolakākāraṃ bhābhāsitadigantaram || 72 ||
tasmānnīvāraśūkābhaṃ jyotirūrdhvaṃ suṣumnayā |
nirgataṃ
dvādaśāntasthaśivenāpyekatāṃ gatam || 73 ||
svedeharomakūpebhyo niryajjyotiśśikhojjvalam |
viśvamāvṛtya tu
vyāptaṃ dhyāyenniścalamānasaḥ || 74 ||
dhyānānāmuttamaṃ tvetad yogaścāyaṃ paro mataḥ |
evaṃ santa[kh:
ta]tayuktātmā yogī nirdhūtabandhanaḥ || 75 ||
p. 635) aṇimādiguṇaiśvaryāṇyadhigamyāpyavismitaḥ |
ṣaḍūrmibhirasaṃspṛṣṭo maitrādiguṇavarjitaḥ || 76 ||
kṣamādamaśamopetaḥ sarvabhūtānukampakaḥ |
chittvā guṇamayān
pāśān paraṃ nirvāṇamṛcchati || 77 ||
dhāraṇānāṃ dvādaśakairāyataṃ dhyānamiṣyate |
dhyānād
dvādaśakāyāmaḥ samādhirbhavati sphuṭam || 78 ||
dhyānādhikāraḥ |
samādhiḥ samabhāvaḥ syājjīvātmaparamātmanoḥ |
tadvacchivāhvayaṃ brahma paraṃjyotiḥ sunirmalam || 79 ||
ekaṃ jñānaghanaṃ śāntaṃ sarvakāraṇakāraṇam |
avasthātrayanirmuktaṃ ṣaḍbhāvavikṛteḥ param || 80 ||
sarvānugrāhakaṃ viśvavyāpi nityaṃ nirañjanam |
ākāśādimahābhūtaiḥ śabdādyairviṣayairapi || 81 ||
daśendriyamanobuddhisāha"nkāraguṇairapi |
prāṇādibhiḥ prakṛtyā
ca purogābhyāmavidyayā || 82 ||
niyatyā kalayā kālamāyābhyāṃ ca vivarjitam |
sādeśeśvaravidyābhiḥ śaktyā cākhilakāraṇam || 83 ||
nādāntabhāsakaṃ śaśvat pañcakṛtyaikahetumat |
anādyantaṃ para
sūkṣmaṃ tad yo'haṃ so'hamityapi || 84 ||
cittādhānaṃ śive samyak sa samādhiriti smṛtaḥ |
yadā samarasaṃ
cittaṃ sarvatra samadarśanāt || 85 ||
rāgādidoṣarahitaṃ heyopādeyaniḥspṛham |
āhitaṃ syācchive
śaśvat samādhiḥ paramaḥ smṛtaḥ || 86 ||
anātmabuddhidehe'sminnasvabudhiśca vastuṣu |
eṣaṇātrayamuktasya
karmaputrārthavarjanāt || 87 ||
sarvārambhaparityāgāt sarvasaṅgavivarjanāt |
sarvavyāpini
cinmātre śivenaikyena bhāvanā || 88 ||
p. 636)
avicchedena satataṃ samādhiḥ pā(śamocanaḥ) |
* * * * * * * * * * *
- ta eva vā || 89 ||
jighrato maunino vācaṃ bruvataḥ śayitasya vā |
āsīnasyāpi
miṣato mīlitākṣasya tiṣṭhataḥ || 90 ||
jāgrataḥ svapato vāpi svapnān vā paripaśyataḥ |
gacchato'pi
yadā cetaḥ samādhisthasya niścalam || 91 ||
karaṇānāṃ tu saṃhārādavyaktirviṣayeṣvapi |
sa yogaḥ paramo
jñeyastadvān yogīndra ucyate || 92 ||
aiśvaryāṇyaṇimādīni yogasyāvāntaraṃ phalam |
aṣṭaiśvaryaguṇā yogasyāntarāyā bhavanti hi || 93 ||
te(ṣa? ṣu)yoga * * * * * * * nābhirocayet |
phalaṃ hi mokṣo yogasya
tasmāt tadabhirocayet || 94 ||
evaṃ sāṅgo'tra yogastu samāsāt saṃpradarśitaḥ |
saṃsmṛtya
yogaśāstrebhyaḥ śivānugrahataḥ sphu(ṭam) || 95 ||
- * * tra hi mukhyamitthamuditaṃ bhogā yato vāñchitāḥ
paśvādipravicāracāruviśadajñānakriyāyogataḥ |
aṣṭaiśvaryaguṇāstathaiva sulabhaṃ niḥśreyasaṃ śreya(sā)
tāmīśānaśivo'bhyadhād suraguruḥ siddhāntatāpaddhatim || 96 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge
yogapāde prāṇāyāmādipaṭalastṛtīyaḥ |
yogapādaḥ samāptaḥ ||
samāptā ceyamīśānaśivagurudevasya kṛtiḥ siddhāntasārapaddhatiḥ ||
śubhaṃ bhūyāt ||
Schlussbetrachtung
Der Yogapada richtet den Blick auf Befreiung und mahnt, an besonderen Fähigkeiten und Nebenfrüchten der Übung nicht hängen zu bleiben. Diese Orientierung kann auch heutige Aspiranten tragen: Die Tiefe einer Sadhana zeigt sich nicht allein in ungewöhnlichen Erfahrungen, sondern ebenso in einem ruhigeren, wahrhaftigeren und mitfühlenderen Umgang mit dem Leben. Dies ist eine heutige Besinnung auf die Zielrichtung des Textes.
Lass am Ende der Lektüre eine Weile Stille entstehen. Was darf leichter werden? Was möchtest du mit mehr Aufmerksamkeit tun? Kehre mit dieser Frage zu deiner vertrauten Meditation zurück. Der Schlusssegen des Werkes – „Möge Gutes sein“ – kann dabei als weiter Wunsch nachklingen, der die eigene Übung mit dem Wohl anderer verbindet.
Beim erneuten Lesen kann bereits eine kurze Sanskritzeile zum Gegenstand konzentrierten Studiums werden. Vergleiche Wortlaut und Übersetzung in Ruhe; aus sorgfältigem Verstehen wächst ein tragfähiger Zugang zum Text.
Verwandte Schriften und Siehe auch
Für den Vergleich bieten sich drei Fragen an: Wie beschreiben andere Agamas Shiva und die Bindung der Seele? Wie ordnen Ritualhandbücher Verehrung und Diksha? Wie führen Meditationstexte zur inneren Sammlung? Die folgenden Verweise dienen diesem Vergleich; sie behaupten weder identische Lehren noch eine direkte Abhängigkeit aller genannten Werke.
- Soma Shambhu Paddhati
- Svacchanda Tantra
- Netra Tantra
- Mrigendra Tantra
- Kirana Tantra
- Raurava Agama
- Vijnana Bhairava Tantra
- Kularnava Tantra
- Tantraloka
- Yogini Hridaya
Quellen und Literatur
- Muktabodha Indological Research Institute: īśānaśivagurudevapaddhati, vier elektronische Bände, jeweils IAST und Devanagari: M00016 (Samanyapada 1–14), M00017 (Mantrapada 15–52), M00018 (Kriyapada 1–30), M00233 (Kriyapada 31–64 und Yogapada 1–3). Herausgeber laut Dateiköpfen: Ganapati Shastri; elektronische Erfassung unter Aufsicht von Mark Dyczkowski. Dateiköpfe: Creative Commons BY-NC 4.0. Die gelieferte IAST-Fassung ist Übersetzungsgrundlage; örtlich wurde die getrennt gelieferte Devanagari-Fassung verglichen.
- Bibliographische Angaben der Dateien: Band 1 nennt 1921, die weiteren Bände 1922. Druckausgabe, in den Köpfen genannter Verlag und elektronische Fassung sind zu unterscheiden; insbesondere bezeichnet der Beschreibungssatz von M00233 den Band abweichend als „Volume 3“. Die inhaltliche Fortsetzung und der Dateititel weisen ihn hier als Band 4 aus.
- J. P. Prajith: Isanasivagurudeva Paddhati – study, 2008, Kapitel 2. Autor und Datierung. Nur zur historischen Einordnung, nicht als zusätzliche Sanskritgrundlage verwendet.
- Moderne Begleitmedien: Yoga-Vidya-Wiki, Nyasa und Shiva-Shakti-Philosophie. Bilddateien auf dem Wiki und Videotitel beim Anbieter am 24. September 2026 geprüft. Bilder und Videos zeigen beziehungsweise erläutern heutige Praxis, keine historisch belegte Durchführung dieses konkreten Werkes.
- Seminarverweise: Indische Schriften und Chakra; die vier eingebundenen Feeds wurden am 24. September 2026 abgerufen.
Seminare
Kundalini Yoga
- 06.11.2026 - 08.11.2026 Kundalini Yoga Einführung
Gründliche Einführung in die Theorie und Praxis des Kundalini Yoga, Yoga der Energie. Die praktischen Übungen des Kundalini Yoga umfassen Pranayama (…- Arjuna Wingen
- 13.11.2026 - 15.11.2026 Kundalini Yoga Mittelstufe
Intensives Kundalini Yoga Seminar zur Erweckung der inneren Kundalini Energie, Erweiterung des Bewusstseins und Entfaltung des vollen Potentials. Yoga A…- Manuel Hirning
Indische Schriften
- 26.12.2026 - 02.01.2027 Indische Rituale Ausbildung
Du interessierst dich für indische Rituale? Du hast die einzigartige Gelegenheit, in dieser Rituale Ausbildung bei Yoga Vidya die kleine Puja, große P…- Sukadev Bretz, Shankari Winkelbauer
- 01.01.2027 - 10.01.2027 Yogalehrer Weiterbildung Intensiv A1 - Jnana Yoga und Vedanta
Kompakte, vielseitige Weiterbildung für Yogalehrer rund um Jnana Yoga und Vedanta.
Tauche tief ein ins Jnana Yoga und Vedanta, studiere die indischen S…- Vedamurti Dr Olaf Schönert
Chakras
- 20.11.2026 - 22.11.2026 Heilreise durch die Chakren
Tauche ein in eine transformative Reise durch die sieben Hauptchakren und erfahre, wie du deine Energiezentren aktivieren, ausbalancieren und für dein …- Nese Niekrens, Gajendra Sebastian Niekrens
- 26.12.2026 - 01.01.2027 Kundalini Yoga Intensiv Praxis - Live Online
Intensives Praktizieren der im Mittelstufen-Seminar gelernten Übungen für noch tiefere Erfahrung und Erweiterung des Bewusstseins ohne viel Theorie. L…- Sukadev Bretz, Shaktipriya Vogt, Radharani Birkner
Energiearbeit
- 04.11.2026 - 04.11.2026 Einführung in die Chakratherapie - Online Workshop
Uhrzeit: 18 - 21 Uhr
Ein Chakra ist ein feinstoffliches Kraftzentrum des Körpers, welches wichtige Körperfunktionen steuert und bestimmten Organen zug…- Beate Menkarski
- 06.11.2026 - 08.11.2026 Kundalini Yoga Einführung
Gründliche Einführung in die Theorie und Praxis des Kundalini Yoga, Yoga der Energie. Die praktischen Übungen des Kundalini Yoga umfassen Pranayama (…- Arjuna Wingen
Zur Textausgabe: Hauptartikel · Deutsch · IAST · Devanagari · 108-Auswahl · Mantrasammlung