Ishanashivagurudeva Paddhati Kriyapada 2 Sanskrit IAST
Ishanashivagurudeva Paddhati – Kriyapada 2 Sanskrit Text in IAST
Der zweite Abschnitt des Kriyapada führt von Unterbauten und Bildwerken über Weihe und Fest bis zu Göttinnenverehrung, Bestattung und Erneuerung des Heiligtums. So erscheint religiöse Praxis als Sorge für einen ganzen Lebenszusammenhang: für Räume, Gemeinschaft, Übergänge und Erinnerung.
Diese Fassung bewahrt den gelieferten Sanskrittext mit seinen Lesungen, Versmarken, Zitaten und Kolophonen. Die deutschen Kapitelüberschriften und Inhaltsbeschreibungen sind redaktionelle Orientierungshilfen. Für den Sinnzusammenhang ist die entsprechende deutsche Übersetzung unmittelbar verlinkt.
Zur Textausgabe: Hauptartikel · Deutsch · IAST · Devanagari · 108-Auswahl · Mantrasammlung
← Vorheriger Teil · Nächster Teil →
Ein Zugang für dein Studium: Achte neben den Einzelvorschriften auf den großen Zusammenhang: Ein heiliger Ort wird gestaltet, eingeweiht, im Fest belebt und bei Beschädigung erneuert. Welche Formen der Fürsorge tragen diese Praxis? Diese Frage verbindet die Lektüre mit dem eigenen Umgang mit einem Meditationsraum, einem Ashram oder einer spirituellen Gemeinschaft, ohne deren heutige Ordnung mit den historischen Vorschriften gleichzusetzen.
Die IAST-Umschrift unterstützt den genauen Vergleich von Lauten und Wortformen. Lies sie abschnittsweise neben der deutschen Übersetzung; langes und kurzes Vokalzeichen sowie die diakritischen Zeichen gehören zur Textgestalt.
Weiterführende Lektüre: Vergleiche diesen Werkteil mit Soma Shambhu Paddhati: Wie werden Weihe, Lebensübergänge und Erneuerung in ein religiöses Leben eingeordnet? Der anschließende Yogapada und Vijnana Bhairava Tantra laden zu einer anderen Lesefrage ein: Wie wird innere Sammlung beschrieben?

|| śrīḥ ||
īśānaśivagurudevapaddhatiḥ
śrīmadīśānaśivagurudevamiśraviracitā |
(kriyāpādaḥ |
)
Kriyapada, Kapitel 31: Unterbauten, Pfeiler und Bauglieder
Der vierte Druckband setzt die Architekturlehre des Kriyapada fort. Dieses Kapitel behandelt Unterbauten, Pfeiler, Brüstungen und tragende Glieder. Die Vorlage zählt die Verse innerhalb des Kapitels mit einfachen Zahlen; die deutschen Fundstellen verbinden diese Originalzahlen mit Werkteil und Kapitel. Eingeklammerte Variantenzeichen der Quelldatei bleiben in den getrennten Sanskritfassungen bewahrt und werden nicht als zusätzlicher Werktext übersetzt.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha ekatriṃśaḥ paṭalaḥ |
adhiṣṭhānaṃ mayaḥ prāha caturdaśavidhaṃ pṛthak |
parāśaro'pi
dvividhaṃ trividhaṃ ca pare jaguḥ || 1 ||
parāśaroktaṃ dvividhaṃ pādabandhaṃ pratikramam |
ekaikaṃ
taccaturbhedaṃ yatoṣṭavidhamucyate || 2 ||
tadyathā -
adhiṣṭhānocchraye tredhā bhakteṃ'śo jagatī bhavet |
aṃśaḥ
kumudakaṃ śeṣamaṣṭadhāṃśaṃ vibhajya tu || 3 ||
paṭṭikāṃśena kampoṃ'śāt kaṇṭhoṃ'śādūrdhvakampakam |
aṃśenātha tribhirbhāgairvājanaṃ parikalpayet || 4 ||
pādabandhamidaṃ jñeyaṃ mukhyajātyādiṣūditam |
pāddabandham |
āttādhiṣṭhānatuṅge tu caturviṃśatibhāgike || 5 ||
syādaṣṭabhāgairjagatī saptāṃśaiḥ kumudaṃ bhavet |
padmaṃ ca
paṭṭikā kampaścaikaikāṃśād galaṃ dvayāt || 6 ||
bhāgenaivordhvakampaḥ syāt tribhirbhāgaiśca vājanam |
viprabandhamidaṃ proktaṃ cārubandhaṃ tathocyate || 7 ||
saptāṃśairjagatī ṣaḍbhiḥ kumudaṃ caikamambujam |
paṭṭaṃ ca
kampaścaikaikaṃ kaṇṭhoṃ'śāvabjamaṃśataḥ || 8 ||
p. 308)
dvau vājanaṃ cābjamekamaṃśābhyāmūrdhvapaṭṭikam |
cārubandhamadhiṣṭhānamidaṃ saṅkṛtibheditam [kam] || 9 ||
cārubandham |
prāgvaccharāṃśairjagatī tvekenābjaṃ dhṛgekataḥ |
ūrdhvapadmaṃ
ca vedāṃśaiḥ śeṣaṃ prāgiva puṣkalam || 10 ||
puṣkalam |
atra jagatīkumudaṃ samānaṃ sārdhenāliṅgaṃ samānamantaritaṃ
tryaṃśaṃ prasyuttamāṃśaṃ padmaṃ vājanametat pratikramākhyaṃ
devadvijanarendrāṇāṃ praśastam |
anyeṣāmapraśastam |
atha
mukhaṃ kakarībhūtamakarāsyaṃ vyālamṛgebhālimaṇḍitaṃ
sarveṣāmapraśastameveti parāśaraḥ |
kakarībhūtamakaraṃ mṛgavyālagajānanam |
kuryāt samatalaṃ
vyāpikriyaṃ [g: yaṃ na pra] tat pratibandhakam || 11 ||
pratibandham |
tadeva nāgabandhaṃ syānnāgavaktranibandhanam |
tadeva jagatī
sthāne vasvaṃśe bṛhadambujam || 12 ||
kaṇṭhoṃ'śenāmbujaṃ cāṃśāccharāṃśaiḥ kumudaṃ bhavet |
ūrdhvapadmamathaikāṃśādāliṅgāntaritaṃ tribhiḥ || 13 ||
pratyunnataṃ samānaṃ syāccheṣaṃ vājanameva hi |
śrībandhākhyamidaṃ proktaṃ devadvijanṛpocitam || 14 ||
śrībandham |
ekonatriṃśadaṃśe'sminnādhiṣṭhānodaye bhavet |
tadevapadmaṃ
kumudaṃ prāgvat kampaṃ ca vājanam || 15 ||
ūrdhvābjamaṃśādadhyardhāt kapotaṃ cāṃśatoṃ'śataḥ |
āliṅgāntaritaṃ dvyaṃśaṃ pratyunnatamathāṃśataḥ || 16 ||
sārdhena vājanaṃ ceti proktaṃ kāpotabandhanam |
dvicaturyavapādārdhatripādāṃśavivardhanāt || 17 ||
p. 309)
hānyā pratyaṅgamaṅgaṃ tu śobhāṃ kuryād yathāruci |
upānoparyupopānaṃ sapadmaṃ kampakaṃ tathā || 18 ||
caturaśraṃ yathāśobhamadhiṣṭhāneṣu yojayet |
atra mayaḥ -
taitilānāṃ caturhastaṃ trihastārdhaṃ dvijanmanām |
rājñāṃ
trihastaṃ sādhyardhaṃ dvihastaṃ yauvarājakam ||
dvihastameva vaṇijāṃ śūdrasyaikakaraṃ smṛtam ||
iti |
adhiṣṭhānādhikāraḥ |
stambhāḥ sthūṇāstathā pādāḥ kumbhāḥ kampāṅghrayo'pi ca || 19 ||
stambhaparyāyaśabdāḥ syuratha tallakṣma kathyate |
āmūlāgraṃ tu
vedāśraḥ kumbhamaṇḍisamanvitaḥ || 20 ||
brahmakāntābhidhānaḥ syāt stambhaḥ śailo'pi dārujaḥ |
aṣṭāśro viṣṇukāntākhyaḥ skandakāntaḥ ṣaḍaśrakaḥ || 21 ||
sa evendrāhvayo bhānukāntaḥ syād dvādaśāśrakaiḥ |
ṣāḍaśāśraścandrakānto vṛttaścedīśakāntakaḥ || 22 ||
svatuṅgarāmabhāgeṣu vedavasvaśravartulam |
kumbhamaṇḍyādisaṃyuktaṃ rudrakāntaṃ pracakṣate || 23 ||
mūle padmāsanaścātha cakravākairalaṅkṛtaḥ |
sabhadramadhyabhāgaśca bhadrakānto dvimaṇḍikaḥ || 24 ||
vyālebhasiṃhabhūtaistu mūle yaḥ parimaṇḍitaḥ |
iṣṭākārastathaivordhvaṃ tattatkāntāhvayo bhavet || 25 ||
vṛtta [kh: nṛ] eva svadīrgheṇa śuṇḍubhedena saṃyutaḥ |
śuṇḍupādo [g: daḥ pi] bhiṇḍipādaḥ sa cenmuktāvicitritaḥ || 26
||
mūle vedāśrakaścordhvaṃ ṣoḍaśāśrādyalaṅkṛtaḥ |
syānmūlacaturaśrākhyaḥ padmāpadmāsanaḥ smṛtaḥ || 27 ||
p. 310)
mūlāntyayostu vedāśro madhye aṣṭāśryalaṅkṛtaḥ |
vajrakāntaḥ
sa vijñeyo muktāstambhaḥ samauktikaḥ || 28 ||
yadratnacitritastambhastattadratnāhvayo bhavet |
mūle padmāsano
madhye ṣoḍaśāśrairalaṅkṛtaḥ || 29 ||
ūrdhvāṃśe caturaśro'ṅghriścitrakhaṇḍāhvayaḥ smṛtaḥ |
sa
evāṣṭāśrako madhye śrīkhaṇḍaḥ paṭṭabandhavān || 30 ||
madhye kalāśraḥ paṭṭena naddhaḥ śrīvajrasaṃjñitaḥ |
paṭṭakṣepaṇasaṃjñaḥ syāccaturaśrastripaṭṭadhṛk || 31 ||
mūlāgrayostu vipulo madhye rāmāṃśataḥ kṛśaḥ |
vṛttaśced
daṇḍapādākhyo vajrapādaḥ kalāśrakaḥ || 32 ||
syādulūkhalapādākhyo mūlastholūkhalāsanaḥ |
pādamardhaṃ
tribhāgaṃ ca bhittistambhavinirgamaḥ || 33 ||
caturaśrāṣṭavṛttānāṃ vijñeyastu kramād bhavet |
mūlabhūstambhavistāro hyaṣṭāviṃśatikāṅgulaḥ || 34 ||
dvyaṅguladvyaṅgulaṃ hāpyo vyāsaḥ pratitalaṃ kramāt |
āttādhiṣṭhānatuṅgāt tu stambhotsedho dvidhā mataḥ || 35 ||
rudradiṅnandavasvaṃśādaṃśono'ṅghristale tale |
evaṃ
mūlāgrayorvyāsatuṅgatā stambhakuḍyayoḥ || 36 ||
atra -
kuḍyastambhāgravipulaṃ yattaddaṇḍa ityucyate |
tanmānena
vimānānāṃ sarvāṇyaṅgāni meyāni ||
iti parāśaraḥ |
mūle cāgre ca pādānāṃ tricatuṣpañcabhāgataḥ |
śikhā mānena
kartavyā sthāpyāḥ [g: pāḥ] sarve tathāśmasu [kh: tma] || 37 ||
svadravyeṇaiva pādānāṃ mūle vediṃ prakalpayet |
pādoccanandabhāgād vā vasvaṃśād vedikocchrayaḥ || 38 ||
vistāraśca bhavet tāvān sā vedī syāccaturvidhā |
puṣpakhaṇḍā
citrakhaṇḍā śaivalā citraśaivalā || 39 ||
p. 311)
kampanidrā kampayutā puṣpavat samakhaṇḍitā |
mūlapādārcanā
vediḥ puṣpakhaṇḍeti kathyate || 40 ||
saiva nidrākampapaṭṭapadmapatravicitritā |
pāde padāntare citrā
citrakhaṇḍābhidhīyate || 41 ||
stambhakampābjapaṭṭāḍhyā paṭṭe śaivalacitritā |
ūrdhvādhaḥpadmapatrāḍhyā pāde pādāntare'pi ca || 42 ||
naranārīpatracitrā śaivalākhyā hi vedikā |
saivādharordhvāmbujayorvetrayugmamanoramā || 43 ||
prāgvad vicitraveṣā syāt sā vedī citraśaivalā |
jālārthaṃ
[rtha] vedikāṃ naivacchindyādanyatra toraṇāt || 44 ||
dvāraṃ vātra yathoddeśaṃ vedyāśchedo na duṣyati |
puṣpakhaṇḍā citrakhaṇḍā nṛṇāṃ dve vedike smṛte || 45 ||
vedīcatuṣkaṃ stambhādau devāgāreṣu sammatam |
stambhāyāme
tribhāge syād vedāśroṃ'śastu mūlataḥ || 46 ||
aṣṭāśraḥ ṣoḍaśāśro vā madhyāṃśo vṛtta eva vā |
agrabhāgo'pi vedāśro bhavet stambheṣu keṣucit || 47 ||
mūlavyāse tu pañcāṃśe dvyaṃśonaḥ stambhamadhyataḥ |
antyoṃ'śaḥ saptamāṃśono mūlavistārito bhavet || 48 ||
kumbhāḥ syuḥ pādaviṣkambhāścaturthāṃśādhikāstu vā |
sādhyardhāḥ pādahīnā vā dviguṇā vā bhavanti hi || 49 ||
śrīkaraścandrakāntaśca saumukhyaḥ priyadarśanaḥ |
iti
kumbhāścaturdhā syurvṛttānāṃ [g: vā] śrīkaro bhavet || 50 ||
aṣṭāśrāṇāṃ candrakāntaḥ śrīkaraḥ syāat kalāśrake |
stambhānāṃ caturaśrāṇāṃ saumukhyaḥ kumbha iṣyate || 51 ||
śeṣāṇāṃ cātibhārāṇāṃ kumbhaḥ syāt priyadarśanaḥ |
kumbhabhāge navāṃśe tu dhṛgekena vidhīyate || 52 ||
p. 312)
caturbhiḥ kumbha eva syāt kaṇṭhoṃ'śenāṃśato mukham |
śiṣṭabhāgadvayaṃ tryaṃśaṃ kṛtvaikenāmbujaṃ bhavet || 53 ||
bhāgena vṛttaṃ śiṣṭāṃśādūrdhvaṃ kaṇṭhe tu bhinnakau |
stambhāgrakarṇamārgeṇa skandhaḥ syāt samavistṛtaḥ || 54 ||
ūrdhvaṃ tadvīrakāṇḍasya potikāṃ tu niveśayet |
stambhavyāsāt
triguṇitaṃ caturguṇamathāpi vā || 55 ||
maṇḍyāyāmaḥ smṛto'ṅghryagrasamo veṣvabdhibhāgataḥ |
maṇḍyutsedho bhavet tāvān vīrakāṇḍasya cocchrayaḥ || 56 ||
vistāro daṇḍamātraḥ syādatha maṇḍyāḥ śarāṃśataḥ |
sārdhena phalakāsthaulyaṃ tatsamo vetranirgamaḥ || 57 ||
maṇḍyutpaladalākārā [g: eḍyuccotpādanākā]
pālyākārābjapatravat |
tāmbūlasamasaundaryaṃ [g: latalasau]
yajamānasukhāvaham || 58 ||
viparītaṃ virūpaṃ ca varjyaṃ tadaśubhaṃ yataḥ |
athavā syāt
prakāro'nyo dhṛkkaṇṭhāpādavistṛtiḥ [kh: ṇṭhaḥ] || 59 ||
potikākhaṇḍamaṇḍīni kumbhaṃ laśunamūlakam |
ambhojamālāsthānāni stambhāgre yojayet kramāt || 60 ||
agrahīnaṃ tu laśunaṃ mūloccaṃ vipulaṃ bhavet |
sāṣṭāṃśādhikamardhaṃ vā tripādodayamambujam || 61 ||
mālāsthānaviśāloccaṃ daṇḍamātraṃ niyojayet |
maṇḍyāyāmo
bhavet pādāt triguṇo vā caturguṇaḥ || 62 ||
stambhāgratulyaṃ maṇḍyuccaṃ pañcabhāgonameva vā |
tribhiraṃśaistripādairvā vīrakāṇḍaśca tatsamaḥ || 63 ||
maṇḍyutsedhaśarāṃśena sārdhāṃśaḥ phalakocchrayaḥ |
vetraṃ
ca tatsamaṃ jñeyaṃ maṇḍyutsedhopapādakam || 64 ||
pālyākāraṃ tu padmābhaṃ tridhā nāgadalopapam |
tadūrdhvaṃ
potikā sthāpyā tasyā lakṣaṇamucyate || 65 ||
p. 213)
sā ca syāt stambhavistārāt triguṇaṃ vā caturguṇam |
dīrghā
pañcaguṇaṃ vāpi nīcamadhyottamā smṛtā || 66 ||
nāgavṛttā patracitrā samudrormiśca potikā [kāḥ] |
trividhā
nāmabhirjñeyāstāsāṃ lakṣaṇamucyate || 67 ||
stambhavyāsasamotsedhavistārā śreṣṭhapotikā |
śarāṃśonā
madhyamā syādūnadvyaṃśā kaniṣṭhikā || 68 ||
bhūtebhamakaravyālaratnabandhavicitritā |
vallicitrāgrapaṭṭā ca
sā khyātā citrapotikā || 69 ||
kevalaṃ patravallībhirvicitrā patrapotikā |
taraṅgamātracitrā yā
potikā syāt taraṅgiṇī || 70 ||
taraṅgāścātra vedartuvakhāśādityasaṃkhyayā |
kāryāstūbhayatastulyāḥ paṭṭikācchannamadhyagāḥ || 71 ||
tribhāge potikotsedhe sā(dhyaṃ ? rdhāṃ)śenāgrapaṭṭakam |
tadardhārdhena tadadhaḥ kṣemacchāyānvitaṃ bhavet || 72 ||
taduccārdhāt tribhirvāṃśairaṃśābhyāṃ vātra kalpayet |
svavyāsārdhāt tripādād vā kuryāt tākhagramaṇḍanam || 73 ||
atra parāśaraḥ -
nānāvidhākṛtiyutā api sarvapādāḥ prāsādamaṇḍapavidhau
munibhiḥ praśastāḥ |
śālāsabhāgṛhavidhau caturaśravṛttāḥ
sampatparāstu viparītaphalāstvathānye [g: tho] ||
iti |
miśrāmiśrā api stambhā devāgāreṣupūjitāḥ |
amiśrā eva
geheṣu narāṇāṃ śubhadāḥ smṛtāḥ || 74 ||
stambhālaṅkāraḥ |
uttaraṃ vinysedūrdhvaṃ taccāpi trividhaṃ matam |
khaṇḍottaraṃ
patrabandhaṃ tato rūpottaraṃ bhavet || 75 ||
p. 314)
stambhavistāravistīrṇamunnataṃ cāṅghrijātikam |
khaṇḍottaraṃ
syādetasmāt pādonaṃ patrabandhakam || 76 ||
stambhavyāsasamotsedhamutsedhārdhena vistṛtam |
viparītaṃ tu vā
nīcaṃ rūpottaramidaṃ bhavet || 77 ||
uttarotsedharāmāṃśabhāgenaikena paṭṭikā |
tadūrdhvāṃśadvayenāpi vedheyā padmapaṭṭikā || 78 ||
uttaralakṣaṇam |
ata ūrdhvaṃ prastaraḥ syāt prastare saptabhāgike |
bhāgābhyāṃ
tu kapotaṃ syādupānasamanirgamam || 79 ||
paṭṭikā cāpi bhāgena karṇaścaikāṃśato bhavet |
dvābhyāṃ tu
kampakaṃ kuryācchiṣṭenāpyūrdhvapaṭṭikā || 80 ||
uttaropari kuryāt tu vājanaṃ tasya kathyate |
tricatuṣpañcadaṇḍānāmāyāmastasya sammataḥ || 81||
stambhavistārapādaṃ vā tripādaṃ vocchritaṃ bhavet |
vājanasyopariṣṭāt tu kuryād bhāratulāvalim [g: lī] || 82 ||
stambhavistārarāmāṃśamucchritārdhena vistṛtā |
tulāvalī syāt
tāsāmapyūrdhve kuryājjayantikāḥ || 83 ||
tulāvistāramānoccā yathālābhaṃ suvistṛtāḥ |
jayantyaścānumārgaḥ syād daṇḍārdhabahalaścitaḥ || 84 ||
adhyardhasamamuccaḥ syādatha pārśvānugottaram |
vājanaṃ ca
tulādvārānugatāḥ syustato'pi ca || 85 ||
vaṃśānugā jayantyaḥ syustulāvadanumārgakāḥ |
atra parāśaraḥ -
prastaraḥ pādaviṣkambho dvidaṇḍārdhaṃ [kh ga: rdha]
dvitridaṇḍena [k kh: ṇa va] dhavalīkatulāntaraṃ syāt |
dvidaṇḍāntaraṃ jayantīnāṃ daṇḍāntaramanumārgāṇāṃ tadupari
sāraphalakābhiryathābalavipulaghanābhirāchādayet |
iṣṭakādibhirvā phalakorthe vājanavad varṇapaṭṭikā
niveśayitavyā iti |
p. 315)
śilāmaye [g: yo] śilābhiḥ syādācchādyaṃ vājanopari || 86 ||
vasantakopariṣṭācca sañchādyaivaṃ yathābalam |
haṃsabhūtāvalī
vāpi nidrā vā daṇḍamucchritā || 87 ||
tripādaṃ vā vājanordhamuttaropari vājanam |
nidrā ca
varṇapaṭṭī ca tulāpādaśca tadgataḥ || 88 ||
vājanordhve kapotāliṃ kuryādadhyardhadaṇḍataḥ |
dvitraiḥ
kapotaniryūhamutsedhaṃ bhinnaveṇuvat || 89 ||
sāgrapaṭṭaṃ tadupari karṇamadhyamapālike |
ardhatripādadaṇḍena
kapotālambanaṃ punaḥ || 90 ||
uttarād vājanasyordhvaṃ nava cātra bhavanti hi |
uttarāt
potikādhastād gopānasyāstu lambanam || 91 ||
tadantaraṃ tulāmānāduccatā cārdhadaṇḍataḥ [g: vā] |
tribhirvāṃśaistu bāhalyāṃ kampā yojyāḥ samantarā || 92 ||
sauvarṇai rājataiḥ śaulbairloṣṭhairvācchādya mārttikaiḥ |
atha
gopānanīprārdhād daṇḍikāniyamo bhavet || 93 ||
daṇḍikāvyāsabāhalyāṃ stambhavyāsārdhato bhavet |
caturāyatasaṃsthānamanumārgeṇa bandhayet || 94 ||
daṇḍikādvārabahalamadhomaṇḍiḥ sanālikam |
daṇḍasamaṃ
muṣṭibandhaṃ tatpṛthag vājanopari || 95 ||
atha vyālakasiṃhebhabhūtanāṭakabhūṣitam |
kapotopari bhūtāliḥ
pādāt pādavinirgatā || 96 ||
pādavyāsasamā vārdhatripādasadṛśocchrayā |
pratirniveśyā
tattuṅgatricaturbhāganirgamāt || 97 ||
vājanaṃ syāt samatalamunnataṃ tanna śobhanam |
ūrdhvādhastalayorbūmeravadhiḥ pratireva hi || 98 ||
devadvijanarendrāṇāṃ makarāsyaṃ pratermukham |
svastikaṃ caiva
devānāmardhendurvaiśyaśūdrayoḥ || 99 ||
p. 316)
nāgavṛttaṃ tu śeṣāṇāmevamūhyaṃ pṛthak pṛthak |
pārśve
pratiḥ saśikharaṃ mukhapṛṣṭhaṃ pratidvayam || 100 ||
samānaṃ sārdhadaṇḍaṃ syāt pratyāsthe nirgamodgamau |
sarvatra
pratyuparyeva dvāraṃ kuryād vicakṣaṇaḥ || 101 ||
praticchedena tu dvāraṃ na kurvīta kadācana |
prastarādyadhikāraḥ |
stambhāyāme tu diṅnandavasusaptāṃśake kramāt || 102 ||
nandavasvṛṣiṣaḍbhāgairdvārotsedhaṃ prakalpayet |
tadardhavistṛtaṃ ca syād dvāraṃ devālayeṣu vai || 103 ||
tadvannālīgṛhavyāsarāmabhāgaikabhāgataḥ |
ardhaṃ navāṃśe
pañcāṃśaiḥ [k: śe] pañcāṃśe [g: dyairvāṃ]
vāṃśakaistribhiḥ || 104 ||
dvārotsedho bhavet tasmādardhaṃ vistṛtiriṣyate |
iti devavimānadvārāṇi |
labdhotsedhe tu diṅnandavasusaptāṃśake bhavet || 105 ||
saptaṣaṭpañcavedāṃśo dvāravyāsastu mānuṣaḥ |
mānuṣadvāram |
ardhamaṇḍanakastambhau dvārasyobhayapārśvayoḥ || 106 ||
bhūṣaṇārthaṃ svabāhye tu sthāpayet suvicitritau |
dvāravyāsoccamakhilamaṅgulicchedavarjitam || 107 ||
aṅgulīkṛtya vasubhirvṛddhamarkāptaśeṣitam |
āyaḥ syād
rāmavṛddhāni manvāptāni vyayaḥ smṛtaḥ || 108 ||
trivṛddhānyaṣṭabhirhṛtvā yonirbhāptamuḍurbhavet |
paryante
triṃśadāpte tu tithirvāraṃ ca saptabhiḥ || 109 ||
āyādhikānukūlarkṣaṃ dvāraṃ śreṣṭhaṃ tathā gṛham |
mārgarūpatarustambhakoṇaviddhamaśobhanam || 110 ||
p. 317)
mukhyadvāraṃ tu devānāṃ narāṇāṃ ca viśeṣataḥ |
dvāroccaśeṣe paccāṃśe bhavedaṃśadvayaṃ tvadhaḥ || 111 ||
ūrdhvaṃ trayoṃ'śāstatra syuḥ phalakā cātra citritā |
madhye'ṣṭamaṅgalāni syuḥ pārśvayornakravallayaḥ [bhaḥ] || 112
||
daṇḍāccatuṣṣaḍaṣṭāṃśaṃ kavāṭaphalakāghanam |
śreṣṭhamadhyādhamaṃ jñeyaṃ kramāt sarveṣu dhāmasu || 113 ||
phalakābahalādardhaṃ caturthāṃśobhenameva [g: rdhā] vā |
talpadaṇḍasya vistārastadardhaṃ taddhanaṃ bhavet || 114 ||
rāmeṣumuninandeśasaṃkhyā daṇḍā bhavanti hi |
daṇḍāgraṃ
bodhipatraṃ vāpyaśvaskandhanavākṛtiḥ || 115 ||
svastikābhaṃ tu vā kuryādatra prāha parāśaraḥ |
śrīmukhasandhipālapatrahrasvadaṇḍakuṇḍala[kh: lagu]
śṛṅgagulphāntargalakaviṣāṇa [ṇakava]
valāhakapiñjarīgucchakavana [g: kanavārdha]
kārdhacandrādyavayavāni mukhyalohairayasā vā dṛḍhataraṃ kuryāt
iti |
kavāṭaṃ caiva yogaścāpyekajātitarūdbhavau || 116 ||
sampatkarau tadanyau tu viparītaphalapradau |
strīṇāṃ duḥśīlatā
ca syāt tasmānmiśraṃ na kārayet || 117 ||
bahirbhāgastu bāhye syādantarbhāgo'ntareva hi |
kavāṭāni
caturdhā syuryugmaṃ cāyugmameva ca || 118 ||
saṃhāro dhāvanaṃ caiṣāṃ pṛthag lakṣaṇamucyate |
kavāṭayugalābhyāṃ tu sthitābhyāṃ vāmadakṣiṇam || 119 ||
saskandhapaṭṭikābhyāṃ syād yugmaṃ yatrābhidhīyate |
vāmabhāge
sthitaṃ tvekamayugmākhyaṃ kapāṭakam || 120 ||
gūḍhapraveśaniryūhaṃ stambhe vāpyuttare'pi vā |
saṃhārākhyaṃ
kapāṭaṃ tad bhittigūḍhaṃ ca dhāvanam || 121 ||
devadvijanṛpāṇāṃ tu yugmāyugme ca pūjite |
ayutnādīni
cānyeṣāṃ kavāṭāni bhavanti hi || 122 ||
p. 318)
phalakābhirayugmābhiryugmābhiśca surālaye |
kavāṭaṃ tu
manuṣyāṇāṃ syādayugmābhireva hi || 123 ||
kavāṭasandhirdaṇḍāntastricaturbhāgavarjitaḥ |
madhyavarjita eva
syāt kathyate skandhapaṭṭikā || 124 ||
talpavyāsadvayavyāsā [g: satri] tripādasamanīprakā |
nānārūpalatācitrā caturaśrā tu nirvraṇā || 125 ||
sāṣṭāśrapaṭṭāvayavā pārśvayoḥ padmabhūṣitā |
syāt
skandhapaṭṭikā yugmapraveśe dakṣiṇāśritā || 126 ||
yogocchritatribhāgaṃ vā caturthāṃśamadhastyajet [g: thatyaje] |
śeṣamūrdhvaṃ kavāṭādermañjarībhiśca paṅkajaiḥ || 127 ||
vallīpatranarairnārībhūtahaṃsagajairapi |
tadvat
siṃhādibhirvyālairalaṅkuryād yathāruci || 128 ||
yogāvagāḍha[kh: ḍhaṃ]yojyaṃ syādūrdhvaṃ copagrateḥ śikhā |
bhavecca talpavistārakarṇāyāmā tvayugmake || 129 ||
paridhā syāt tathā nāhāt pādaḥ pādārdhato'pi vā |
parighāpādayostuṅgaṃ taddairghyād dviguṇaṃ bhavet || 130 ||
daṇḍavyāsārdhatastryaṃśād bahalau cāpi vistṛtau |
ve(dha?
ddha)vyau parighāpādau ghātopetau yathābalam || n131 ||
daṇḍāyāmatripādena vistṛtā caturaśrakā |
tricaturbhāgataḥ
sthūlā tvekatalpasya [g: katve yasya] cārgalā || 132 ||
ayodaṇḍena cāyāmau yogamadhyād vihāya tu |
ardhāṅgulaṃ tu
badhnīyād yathaiva sudṛḍhaṃ bhavet || 133 ||
ghaṭikāyāmadaṇḍasya vyāso vedāṃśavarjitaḥ |
āyataścaturaśro
vā vṛtto vā syād yathābalam || 134 ||
tricaturdaṇḍadīrghaṃ tadardhārdhavyāsanāhakam |
bahiḥ
pañcānanopetaṃ kaṇṭhayugmaṃ yathārhataḥ || 135 ||
p. 319)
āyataṃ ghaṭikāyugmayuktamāyasakīlakam |
yugmārgalau tu yugmākhye
kavāṭe yojayet samau || 136 ||
pādakarṇasamavyāsā viṣkambhādardhanīprakā |
yuktā cottaravāsī
syād daṇḍairdaṇḍopadhānakaiḥ || 137 ||
āyasaiḥ pāśakīlādyairyuktaṃ kṛtvāṅgulatrayam |
utthāpya
talpaṃ saṃsthāpya bhittervyāsārkabhāgataḥ [g: bhaktervyā] || 138
||
bahirantaḥ śarāṃśāntaṃ rāmāṃśāṃntaṃ krameṇa tu |
kavāṭayogamadhyaṃ syāt tanmadhyaṃ bhittimadhyakam || 139 ||
saptāṃśe vātha pañcāṃśe kuḍye śrutyagnibhāgataḥ |
kramāccharāśvibhāge vā sthāpyo yogo'dhiko'ntare || 140 ||
devānāṃ ca narāṇāṃ ca madhye dvāro vidhīyate |
śeṣāṇāmupamadhye syād dvāroparyaṣṭamaṅgalam || 141||
sanakraśūlāṃ phalakāṃ dvārordhvaṃ sāṣṭamaṅgalām |
devadvijādivarṇānāṃ [kh g: vaviprādi] toraṇārthaṃ nidhāpayet
|| 142 ||
vṛttau toraṇadaṇḍau tu tripādavisṛtau samau |
sapādaṃ vāpi
sārdhaṃ vā vistāro'pyanayormataḥ || 143 ||
diṅnandavasubhāgonamagraṃ syācca śikhā tayoḥ |
tadūrdhvottaradaṇḍārdhasatripādasamodayam || 144 ||
samanirgamapārśvābhyāṃ sthūlaṃ tricaturaṃśataḥ |
sārdhaṃ
[kh: rdha] daṇḍaṃ sapādaṃ vā syādūrdhvaṃ phalakodayaḥ || 145
||
tasyāṃ syurmaṅgalānyaṣṭau tadūrdhvaṃ triśikhānyapi |
pañcavaktrāṇi tāni syurdvidaṇḍoccāni madhyataḥ || 146 ||
samaṃ tripādavistārāt pārśvapatrāvadhirbhavet |
dvitrivedāṅgulaṃ yuktyā patrāṇāṃ vitatiḥ smṛtā || 147 ||
utsedho'ṣṭhanavaikāṃśāt patrāṇāṃ bahulaṃ smṛtam |
śilā
dṛḍhapraveśāsyāt pārśvapatravicitritā || 148 ||
p. 320)
garbhanyāsoditānyaṣṭau maṅgalāni pṛthak pṛthak |
kuryādatrāpi
tānyeva devānāmapi varṇinām || 149 ||
dvāralakṣaṇam |
prāsādānāmityadhiṣṭhānabhedā naike stambhāścātha
kāyānukāyau |
nānābhedāḥ potikāścottarāṇi dvāraṃ
dvārālaṅkṛtiścābhyadhāyi || 150 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde adhiṣṭhānādidvārāntavidhipaṭalaḥ ekatriṃśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 32: Torbögen, Bildschmuck, Dächer und Hallen
Dieses Kapitel beschreibt, wie Tempelarchitektur durch Torbögen, Götterbilder, Fenster, Treppen und Hallen gegliedert wird. Die Formen verbinden praktische Bauaufgaben mit religiöser Bedeutung. Maßfolgen und überlieferte Fachnamen bleiben sichtbar, auch wenn einzelne Zuordnungen unsicher sind.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha dvātriṃśaḥ paṭalaḥ |
toraṇaṃ trividhaṃ jñeyaṃ makaraṃ citrapatrake |
devadvijanṛpāṇāṃ tu śastaṃ makaratoraṇam || 1 ||
viśāṃ tu citrasaṃjñaṃ syācchūdrāṇāṃ patratoraṇam |
pārśvayoḥ pṛṣṭhataścāpi prakuryāt kuḍyatoraṇam || 2 ||
prateruttarasīmāntaṃ toraṇodaya īritaḥ |
tadardhenāsya
vistārastadvyāse'tha śarāṃśake || 3 ||
tribhirmakarayugmaṃ syādaṃśābhyāṃ pādayoḥ sthitiḥ |
yathā
śobhāntaraṃ tatra guhāveśo bhavedapi || 4 ||
ardhendusadṛśaiḥ patraiścitritaṃ patratoraṇam |
nakrayorvadanāsaktamadhyapūrimamaṇḍitam || 5 ||
citratoraṇamuddiṣṭaṃ madhyapūrimapārśvayoḥ |
vigṛhya
makarasyottharatnamālādhiropitaiḥ || 6 ||
bhūtavidyādharavyālasiṃhaiścārūḍhabālakaiḥ |
vilambitaṃ
tūbhayato bhavenmakaratoraṇam || 7 ||
guhāsu toraṇānāṃ tu yathārhaṃ pratimāstathā |
nyasyennārīnarādīṃśca yathāśobhaṃ vicitritam || 8 ||
p. 321)
hārāsu balabhīmadhye pramāṇabhavane'pi vā |
kuḍyeṣu toraṇāni
syustatkuḍyaṃ pañcadhā smṛtam || 9 ||
śilāmayaṃ caiṣṭakaṃ ca jālakāmayamityapi |
phalakāmayamapyantyaṃ mṛnmayaṃ cāparaṃ kramāt || 10 ||
yathārhavyāsatuṅgaṃ tat kuḍyaṃ śailaṃ śilāmayam |
nānājālakaniṣpādyaṃ kuḍyaṃ yajjālakāmayam || 11 ||
yathārhastambhavinyāsaṃ śastadārumayakriyam |
phalakābhiścitaṃ
madhye kuḍyaṃ syāt phalakāmayam || 12 ||
mṛttikābhiḥ praśastābhiḥ kaṣāyasalilādibhiḥ |
marditābhyuṣitābhiśca ci(traṃ ? taṃ) kuḍyaṃ tu mṛnmayam || 13
||
kuḍyavyāsatridevāṃśabahalāṃ vāgrapaṅkajām |
paṭṭikāṃ
caturaśrāṃ vā kuḍyopari niyojayet || 14 ||
stambhāntaraṃ dvihastādi bhavet pañcakarāntaram |
vitastivṛddhyā
tanmadhye kāryā kuḍyalatā tridhā || 15 ||
kuḍyastambhasya vistārād dviguṇaṃ cārdhamuṃcchritam |
adhaḥ
padmāsanaṃ kuryāt tadūrdhvaṃ ca yathāruci || 16 ||
vinirgatonnatiṃ kumbhaṃ pārśvayostasya tanmukhāt |
patrairvinirgataiścitraṃ yathāśobhaṃ niyojayet || 17 ||
tadūrdhvaṃ kuḍyakastambhasamapādāmbujāsanam |
akhaṇḍakalaśaṃ
kuryāt padmakumbhalatāyutam || 18 ||
sā tu kumbhalatāsaṃjñā saiva khaṇḍopari kramāt |
nakratoraṇavannyastā stambhakumbhalatā matā || 19 ||
kumbhapadmāsanayutā saiva sarvalatānvitā |
padmakumbhalatā nāma
vijñeyā hi latā bhavet || 20 ||
tale tale vimānānāṃ (ni? di)kṣu berāṇi vinyaset |
nandīśvaramahākālau pūrvadvārādhipau nyaset || 21 ||
p. 322)
dakṣiṇe dakṣiṇāmūrtiṃ paścime liṅgasambhavam |
viṣṇu
vāpyatha kaubere durgāṃ brahmāṇameva vā || 22 ||
maṇḍape madhyapatre tu dakṣiṇe ca vināyakam |
uttare nṛttarūpaṃ
tu kṣetreśaṃ caiśagocare || 23 ||
rudrāvatārakrīḍādikathārūpāṇi caiva hi |
mūlabhittau ca parito
vinyaseduktalakṣaṇam || 24 ||
athoparitalāt prācyāmindraṃ ṣaṇmukhameva vā |
dakṣiṇe
dakṣiṇāmūrtiṃ vīrabhadramathāpi vā || 25 ||
paścime nārasiṃhaṃ cāpyuttare cārthadaṃ vidhim |
dvitīye tu tale
caivaṃ tṛtīye tu marudgaṇān || 26 ||
tale tale'marān siddhān yakṣavidyādharānapi |
gandharvānapyapsarasaḥ siddhān nāgāṃstathā munīn || 27 ||
pramathāṃścaiva daityādīn ṣoḍaśapratimāstathā |
kaṇṭhādadhaḥ praterūrdhvaṃ koṇe koṇe vṛṣān nyaset || 28 ||
sarveṣāmapi devānāṃ koṇe koṇe svavāhanam |
kaṇṭhādadhaścāntyatale prākārādau ca vinyaset || 29 ||
ityevamādibhiryuktaṃ vimānaṃ sampadāṃ padam |
garbhārddhasamavistārā mahānāsāścaturdiśam || 30 ||
tadardhād vā tripādād vā tāsāṃ nirgama īritaḥ |
kṣudranāsāstadardhād vā rāmāṃśād vāpi kārayet || 31 ||
nāsikānāṃ tu karaṇamaṣṭadhoktaṃ purātanaiḥ |
siṃhapañjaramādau syāt pañjaraṃ cārdhapañjaram || 32 ||
niryūhapañjaraṃ caiva kathitaṃ lambanāsikam |
siṃhaśrotraṃ
tathā khaṇḍaniryūhajhaṣapañjaram || 33 ||
dvidaṇḍādicaturdaṇḍavistṛtaṃ śālayānvitam |
sūcipādadvayopetaṃ śliṣṭaprākāranīprakam || 34 ||
p. 323)
ṣaḍvargasahitaṃ vyāsasamanirgamameva vā |
śaktidhvajayutaṃ cāpi
tathā sammukhapaṭṭikam || 35 ||
vedikājālakastambhayuktaṃ syāt siṃhapañjaram |
prāsādanīprasaṃśliṣṭakhanīprādardhanirgatam || 36 ||
adhiṣṭhānāṅghriyuktaṃ ca prastaragrīvasaṃyutam |
tadvat
saśikharaṃ śaktidhvajasammukhapaṭṭikam || 37 ||
vedikājālakarṇāḍhyaṃ sārdhapañjarasaṃjñitam |
prāgvaccheṣaṃ
ca vistārapādasammitanirgamam || 38 ||
vyāsatribhāganiryūhaṃ vṛttasphuṭitakarmavat |
pañjarākhyaṃ
smṛtaṃ cātha svatulyaśikharāgrakam || 39 ||
śliṣṭanīprāṅgakarṇaṃ ca kapotādyaṅgasaṃyutam |
niryūhapañjaraṃ tvetallambanāsikamucyate || 40 ||
saṃśliṣṭanīprakarṇāṅghri kṛtanāgadalādyapi |
niryūhasahitaṃ
yuktasarvāṅgaṃlambanāsikam || 41 ||
siṃhaśrotraśikhāyuktametadeva tu pādavat |
nīprasaṃśritakarṇāṃśaṃ siṃhaśrotrābhidhānakam || 42 ||
yat svavistārapañcāṃśadvyaṃśanirgamasaṃyutam |
nīḍādhastāt
kapotādyaiḥ khaṇḍaniryūhakaṃ yutam || 43 ||
daṇḍadaṇḍārdhaniṣkrāntanīprādhastāt tathopari |
kaṇṭhordhvatoraṇopetaṃ kapotādyaṅgasaṃyutam || 44 ||
jhaṣapañjarasaṃjñaṃ syādatha kūṭādi kathyate |
kūṭaṃ
prāsādaṣaḍabhāgādaṃśaḥ śālā dvi gataḥ || 45 ||
prāsādajayabhūmyādikapotordhvanibandhanāt |
unnataḥ
pañjarotsedhastadvibhāgo'tra kathyate || 46 ||
pañjarocce śarāṃśe tu sapādāṃśo'ṅghrituṅgatā |
tadardhaṃ
prastarotsedhastatsamaḥ karṇakochrayaḥ || 47 ||
śeṣeṇāpyardhakarṇaḥ syādūrdhvaṃ śīrṣodayaḥ smṛtaḥ |
tatstambhārdhādadhiṣṭhānaṃ śeṣeṇāpyupapīṭhakam || 48 ||
p. 324)
evamuktā hi sarveṣāṃ pañjarāṇāmihonnatiḥ |
atha
toraṇaśālāyā mūlādhiṣṭhānato'rdhataḥ || 49 ||
uccaṃ bhavedadhiṣṭhānaṃ stambhastaddviguṇaḥ smṛtaḥ |
adhiṣṭhānā[k: no]ṣṭabhāgonaḥ prastaraḥ kandharā tathā || 50
||
toraṇoccaṃ tu śeṣeṇa śālābhaṃ vāpi kārayet |
śālākūṭāntare śālāmadhye vā pañjaraṃ bhavet || 51 ||
ūrdhvaṃ kuryānmahānāsiṃ pañjaraṃ śukanāsikāḥ |
nāsikopari
nāsīṃ tu na kurvīta kadācana || 52 ||
sarvāḥ stambhāśrayā nāsyaḥ syāt pratyūrdhve ca vedikā |
sārdhaṃ vā dvitridaṇḍaṃ vā vedikoccaṃ prakalpayet || 53 ||
puṣpakhaṇḍaṃ citrakhaṇḍaṃ śaivalaṃ citraśaivalam |
caturdhā
prāgvadābhūṣya pādādau kuḍyabhūṣaṇam || 54 ||
pratyūrdhve galabhūṣā syād vedikopari jālakam |
tricatuṣpañcadaṇḍaṃ vāpyuttarāntonnataṃ bhavet || 55 ||
uccāt trivedabhāgonaṃ vipulaṃ jālakasya tu |
ṛjusaṃjñaṃ
gavākṣaṃ ca gajākṣaṃ gulikā tathā || 56 ||
gomūtraṃ patrakaṃ [g: ñja] caiva nandyāvartaṃ ca saptamam |
jālānāṃ saptabhedānāṃ pṛthag lakṣaṇamucyate || 57 ||
ṛjusūcikapādaṃ yadṛjujālakasaṃjñitam |
āyāmacaturaśrordhvakarṇakaṃ syād gavākṣakam || 58 ||
caturaśrakarṇalabdhacchidramuktaṃ gajākṣakam |
mūlāgramadhyagulikamṛjubhittyantarārpaṇāt || 59 ||
nāṭakāntaritacchidraṃ gulikākhyaṃ tu jālakam |
vidigvakragattacchidraṃ gomūtrākhyaṃ tadākṛti || 60 ||
patrairvicitrāntaritarandhraṃ syāt patrajālakam |
pañcasūtrāntarā randhraiḥ prādakṣiṇyakṛtaṃ tu yat || 61 ||
p. 325)
nandyāvartākṛticchidraṃ nandyāvartākhyajālakam |
vedikādviguṇo'dhyardhaṃ samo vā syād galodayaḥ || 62 ||
bhittivistārarāmāṃśād vedikāveśanaṃ bhavet |
grīvāveśastadūrdhvaṃ syāccharāṃśāno'pi tatsamaḥ || 63 ||
mṛṇālikāvakrapādabhūtahaṃsamṛgairapi |
vyālanāṭyakathābhirvā galabhūṣaṇamācaret || 64 ||
atha kaṇṭhārdhamānena śikharaṃ vartayet samam |
kaṇṭhād
dvidaṇḍamānena bhavecchikharanirgamaḥ || 65 ||
nirgamād vartanā bāhye vartayitvādvidaṇḍataḥ |
stūpīṃ
sakumbhāṃ kurvīta yathaiva śikharākṛtiḥ || 66 ||
śikharasya ca saṃsthānamaṣṭadhā tacca kathyate |
caturaśramāyatāśraṃ vṛttaṃ vṛttāyataṃ tathā || 67 ||
śālākāraṃ ṣaḍaśraṃ cāpyaṣṭāśraṃ ṣoḍaśāśrakam |
ityaṣṭau śikharākārāsteṣāmatha nigadyate || 68 ||
ardhamaulisabhāgramukhapaṭṭikāra [ralāṃstra śī]
prastaracchatraśīrṣagṛhapiṇḍihastituṇḍakādīnāṃ
pāñcālādayo'ṣṭau lupā bhavanti |
daṇḍikottaravistāre
pañcadvisaptatricaturekādaśa[g: śaṣaṭ]
pañcatrayodaśaṣaṭpañcadaśasaptadaśāṣṭavyāsādardhodayādīni
(?) krameṇa
pāñcālavaidehamāgadhakauravakausalaśaurasenagāndhārāvantikāni
bhavanti |
vistārārghoccamāvantyaṃ tadvyāmiśraṃ tu nāmataḥ |
taddvayaṃ
dvayadhā bhaktamekadvitryaṃśako'pi ca || 69 ||
catuḥpañcakaṣaṭsaptabhāgādhikyāt krameṇa tu |
bhavanti
śikharoccānāṃ nāmānyapi ca saptadhā || 70 ||
kāliṅgakāśyavārāṭakollakāni ca śauṇḍikam |
kāśmīraṃ caiva
gāṅgeyaṃ śikharāṇi pṛthag viduḥ || 71 ||
etāni daivadhiṣṇyānāmardhavedhetarannṛṇām |
sarvatra cāpi
stambhā vā hastavaṃśatulā api || 72 ||
p. 326)
stūpikāścāpi devānāmayugmāścaiva śobhanāḥ |
yugmā eva
manuṣyāṇāṃ praśastāḥ sarvadhāmasu || 73 ||
śikharodayavedāṃśāt pañcāṃśād vābjatuṅgatā |
tasmāt
pādādhikaṃ vā syāt sārdhapādādhikaṃ tu vā || 74 ||
stūpyucchrayaḥ syāt tannyāsaḥ parato'tra nigadyate |
śikharalakṣaṇam |
agrasopānakaraṇaṃ guhyāguhyamiti dvidhā || 75 ||
vedāśraṃ dīrghavedāśraṃ vṛttaṃ ceti triyonikam |
caturvidhaḥ
prakāraḥ syāt trikhaṇḍaṃ śaṅkhamaṇḍalam || 76 ||
ardhagomūtrakaṃ cātha [g: ṭa] vallīmaṇḍalamityapi |
trikhaṇḍākāranicitaṃ yat sopānaṃ trikhaṇḍakam || 77 ||
mūlādyāgraṃ tu saṃkṣiptaṃ kramād yacchaṅkhamaṇḍalam |
taddvikhaṇḍaṃ tu sopānamardhagomutrasaṃjñitam || 78 ||
vṛkṣāro[kh: lo]hilatākāraṃ vallīsopānasaṃjñitam |
śayitavyāsapādārdhatripādoccāni vai pṛthak || 79 ||
samakhaṇḍāni kurvīta sopānāni yathākramam |
dvidaṇḍaṃ
vādhyardhadaṇḍaṃ bhaveddhastabilaṃ tataḥ || 80 ||
tripādād vāpi cārdhād vā hastanīpraṃ vidhīyate |
sthitasya
śayitasyāpi praveśaḥ syād yathābalam || 81 ||
aśvyagnivedabāṇartusvaradaṇḍāntavistṛtiḥ |
sopānānāṃ bhaved
dvitricaturdaṇḍo'śvapādake || 82 ||
ardhacandrasamākāraṃ tatsaṃsthānaṃ prakalpayet |
tacca
hastaghanaṃ vā syāt tripādaṃ vāsya copari || 83 ||
sthitvā tale tale śastaprādakṣiṇyādhirohaṇam |
tadapyayugmameva
syāt prāsāde maṇḍape'pi vā || 84 ||
p. 327)
śālādiṣu ca raṅgeṣu sopānaṃ pramukhaṃ smṛtam |
pārśvayormukhasopānamanyatra parimaṇḍayet || 85 ||
sopānam |
sarveṣāṃ ca bhaved dhāmnāṃ sañcitaṃ cāpyasañcitam |
upasañcitakaṃ ceti liṅgaṃ puṃstrīnapuṃsakam || 86 ||
śilābhiriṣṭakābhirvā kṛtaṃ sañcitasaṃjñitam |
kapotādiśiroyuktaṃ puṁlliṅgaṃ nāma yad ghanam || 87 ||
aiṣṭakaṃ dārujaṃ vāpi bhogabhūmyaṅgasañcitam |
asañcitākhyaṃ
strīliṅgaṃ vimānaṃ tadudāhṛtam || 88 ||
iṣṭakādārubhirmiśramaghanaṃ ca ghanaṃ kvacit |
upasañcitakaṃ
ṣaṇḍaṃ bhogābhogāṅgasaṃyutam || 89 ||
dvārasyobhayapārśve vā dvārapālaguhā bhavet |
chidraṃ
kuryādadhaścordhve bāhye nālaṃ prayojayet || 90 ||
jagatyaṅgulamārabhya tritrayaṅgulavivardhanāt |
āsaṅkṛtyaṅgulaṃ
nālasyāyāmaḥ pañcadhā smṛtaḥ || 91 ||
mayo'ṣṭāṅgulamārabhya dvidvyaṅgulavivardhanāt |
nālaṃ [k, kh:
tāraṃ] ṣoḍaśamātrāntaṃ pañcadheti jagāda ha || 92 ||
samaṃ tripādamardhaṃ vā khanaṃ[kh: cha]cchidraṃ tu madhyame |
tricatuṣpañcatanmātraṃ tāraṃ tatsamanimakam || 93 ||
mūlāt pañcatribhāgaṃ syādagraṃ dhārābhiranvitam |
siṃhavaktreṇa ghaṭitaṃ drāṅnatāgraṃ tu mūlataḥ || 94 ||
prāsādasyottare madhye nālamevaṃ prakalpayet |
antaḥsthapīṭhanālasya samaṃ vā bāhyanālakam || 95 ||
vistārāyāmataḥ kuryād bhūṣayecca yathocitam |
nālalakṣaṇam |
maṇḍapasyāpyadhiṣṭhānaṃ prāsādoktaṃ yadeva tat || 96 ||
p. 328)
pūrvoktā eva pādāḥ syuḥ prastaro'pi ca pūrvavat |
ūrdhvadaṇḍāgravipulamārgaṃ ca kārayet || 97 ||
caturaśracatuḥstambho nandyāvartastu maṇḍapaḥ |
aṣṭābhiḥ
svastikākhyaḥ syād vīrāsanamināṅghribhiḥ || 98 ||
stambhaiḥ ṣoḍaśabhirvidyānmaṇḍapaṃ śrīpratiṣṭhitam |
dvātriṃśadbhirjayabhadraṃ ṣaṭtriṃśadbhirathāṅghribhiḥ || 99
||
maṇḍapo māṇibhadraḥ syācchatastambhairviśālakam |
ata ūrdhvaṃ
yutāḥ stambhairviśālāste'pi maṇḍapāḥ || 100 ||
pādāyataṃ vāpyadhyardhaṃ dviguṇaṃ vā tato'dhikam |
caturaśrāyataṃ kuryānmaṇḍapaṃ daivamānuṣam || 101 ||
dvitrihastāntarān stambhāṃścaturhastāntarāṃstu vā |
maṇḍape
yuktitaḥ kuryād bhāranāhottarocitam || 102 ||
kurvīta maṇḍapaṃ yuktyā prāsādābhimukheṣvapi |
ārāmapuṇyakṣetrādau grāmagehādimadhyataḥ || 103 ||
dīkṣābhiṣekayāgārthaṃ nṛttasthānārthameva ca |
ārabhya
sārdhahastaṃ tu rasāṅgulavivardhanāt || 104 ||
śarahastāvadhiryāvad vidyāt stambhāntaraṃ kramāt |
ekadvitricatuṣpañcabhāge bhaktyāntare [g: kṣyā] kṛte || 105 ||
ekabhāgena vṛddhiḥ syādāyāmaḥ svaviśālataḥ |
svabhaktivisṛtā
tritrimātravṛddhyā karāntataḥ || 106 ||
āyāmastvaṣṭadhā proktastena mānena yojayet |
sāyataṃ cāpi
tatsarvaṃ tannāmnaiva prapadyate || 107 ||
sārdhadvihastamārabhya ṣaṭṣaḍaṅgulavardhanāt |
aṣṭahastāntamaṅghryaccaṃ trayoviṃśatpramāṇakam || 108 ||
dvitryaṃ"gulivivṛddhyā tu stambhotsedho'thavā bhavet |
aṣṭāṅgulaṃ samārabhya cārdhārdhāṅgulavardhanāt || 109 ||
p. 329)
nandapaṅktyaṅgulaṃ yāvat saṃkhyayā pūrvavat tatiḥ |
stambhotsedhe tu rudrāṃśe paṅktinandāṣṭabhāgike [ga] || 110 ||
mūlatāraṃ tu bhāgena tattadbhāgonamagrataḥ |
stambhocce
śarabhāge tu dvibhāgoccaṃ tu vā talam [lakam] || 111||
tṛtīyāṃśaikabhāgena stambhaṃsyoccaṃ masūrakam |
sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ kevalaṃ vā masūrakam || 112 ||
adhiṣṭhānopari stambhaḥ prastaraśca tripaṭṭakaḥ |
kapotapratisaṃyuktaḥ sāmānyo maṇḍapaḥ smṛtaḥ || 113 ||
caturaśraścatuṣpādo vasunāsāvibhūṣitaḥ |
brahmāsanābhidhānaḥ [g: nasya maṇḍāno vā] syānmaṇḍapo vā
prapāthavā || 114 ||
tribhakti ṣoḍaśastambhaṃ saraṅgaṃ dvyaṣṭanāsikam |
sakūṭaṃ
vā caturdvāraṃ caturbhistoraṇānvitam || 115 ||
devadvijanarendrārhaṃ sarvakarmasu pūjitam |
nāmnā siddhaṃ
vadantīha maṇḍapaṃ vā prapāmapi || 116 ||
maṇḍapalakṣaṇam |
atha prapāṇāṃ lakṣmāpi sāmānyeneha kathyate |
pādāyāmaḥ
puroktaḥ syād vedartvaṣṭadaśāṅgulaiḥ || 117 ||
pādaviṣkambhamānaṃ syāt pādāḥ syuḥ sāradārujāḥ |
tvaksārairnirmitā vā syurūrdhvavaṃśottarāṇyapi || 118 ||
prāgvaṃśaṃcānuvaṃśaṃ ca nālikeracchadādibhiḥ |
anyairvāpyupapattyā tu patraiḥ pracchādayet prapām || 119 ||
paṅktinandāṣṭasaptartuśarāṃśe pādatuṅgake |
bhāgena
vedikoccaṃ syānmadhye raṅgaṃ ca kalpayet || 120 ||
caturthāṃśena pādoccād bhāgād vedimasūrakam |
syād
dvyaṃśastalimāyāmaḥ prastaroṃ'śena tasya tu || 121 ||
p. 330)
yugmāyugme dvibhaktyaikabhaktyā vā tadviśālatā |
catuḥstambhaṃ
vasustambhaṃ ṣoḍaśastambhakaṃ tu vā || 122 ||
sarvāvayavasaṃyuktaṃ miśradravyaṃ tu vā bhavet |
śālāsabhāprapāṇāṃ vā maṇḍapānāṃ tu madhyataḥ || 123 ||
pratiṣṭhitacatuḥsthānaṃ trimānaṃ raṅgasaṃjñitam |
itthaṃ
yathāvadiha toraṇakuḍyanālāḥ
sopānapañjaragavākṣaviśeṣakaṇṭhāḥ |
berāṇi ca pratitalaṃ
śikharāṇi samyak proktāni maṇḍapaviśeṣayutāḥ prapāśca ||
124-1/2 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge
kriyāpāde toraṇādilakṣaṇapaṭalo dvātriṃśaḥ |
Kriyapada, Kapitel 33: Holz, Ziegel, Mörtel und Bauteilverbindungen
Der Text wendet sich nun den Baustoffen zu: ihrer Auswahl, rituellen Gewinnung, Verarbeitung und Verbindung. Handwerkliche Anweisungen stehen neben historischen Vorzeichenlehren. Beides wird unterschieden, ohne die religiöse Bedeutung der Arbeit für die damalige Tradition auszublenden.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha trayastriṃśaḥ paṭalaḥ |
dravyāṇyatha vimānādeḥ śilā dārūṇi ceṣṭakāḥ |
loṣṭāni
mṛt sudhā ceti ṣaḍvidhāni pracakṣate || 1 ||
tatra lakṣma śilāyāstu parato'tra nigadyate |
dārvādīnāṃ tu
pañcānāṃ saṅgrahaḥ pūrvamucyate || 2 ||
varjyāstu taravaḥ pūrvaṃ vakṣyante ye sakoṭarāḥ |
savallikā
latāśliṣṭāḥ kīṭajuṣṭāḥ sakaṇṭakāḥ || 3 ||
sadā puṣpaphalāḍhyā vā nṛgodevāśritāśca ye |
bahupakṣimṛgairjuṣṭāścaityamārgaśmaśānajāḥ || 4 ||
vakrāḥ śuṣkāśca ye bhagnāḥ sarvabhūtādisaṃśrayāḥ |
palāśāḥ kuṭajā lodhrā bilvapīluśirīṣakāḥ || 5 ||
śleṣmātakāḥ kadambāśca kovidārāḥ sakiṃśukāḥ |
pathyākṣāmalakāḥ pārthāḥ snuhisnugvaraṇā api || 6 ||
ambaṣṭhāḥ saptaparṇāśca kāraskaravikaṅkatāḥ |
nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣaśalmalitindukāḥ || 7 ||
p. 331)
nandyāvartāśca badarāḥ karavīrāḥ kapittthakāḥ |
sarpamārārimedāśca putrajīvāḥ saḍuṇḍukāḥ || 8 ||
tintriṇīpāṭalāśokakarpūrāgarugṛñjanāḥ |
arkāśca
varjanīyāḥ syurdevamānuṣadhāmasu || 9 ||
ṛjavaḥ sāravantaśca dṛḍhāśca cirajīvinaḥ |
varṣavātātapasahā jalasthalasahāśca ye || 10 ||
tattaddeśocitāḥ śastā grāhyāḥ syuḥ śubhadhāmasu |
prāyaśaḥ
kṣīrataravo na manuṣyagṛhocitāḥ || 11 ||
devadhāmasu te yogyāḥ sarveṣāṃ likūcaḥ śubhaḥ |
vṛttākārastu mūlāgrād bahuśākho dṛḍhāyataḥ || 12 ||
puṃvṛkṣaḥ syāt taroḥ strītvaṃ sthūlamūlakṛśāgratā |
mūlāgrayoḥ kṛśatvaṃ ca madhye sthaulyaṃ ca ṣaṇḍatā || 13 ||
muhūrtagarbhastambhādau puṃvṛkṣeṇaiva kārayet |
śeṣakarmasu
sarveṣu triliṅgairapi śasyate || 14 ||
dāruniyamaḥ |
śuklapakṣe śubharkṣādau kartā sthapatinā saha |
snātaḥ
sitāmbarālepaḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ || 15 ||
vācayitvā dvijaiḥ svasti sarvātodyapuraskṛtaḥ |
yathoddiṣṭaṃ
vrajed deśamuddiṣṭaistarubhiryutam || 16 ||
prayāṇasamaye śastrairnimittairjñātamaṅgalaḥ |
uddiṣṭavṛkṣacchāyāyāmupalipya tu maṇḍalam || 17 ||
gaṇeśaṃ gandhapuṣpādyairbhakṣyairbhojyaiśca pūjayet |
kṣetreśamoṣadhīśaṃ ca tathaiva vanadevatāḥ || 18 ||
gandhādibhiśca caruṇā phalapāyasamodakaiḥ |
iṣṭvā bhūtabaliṃ
dadyād bhūtānnakṛsaraudanaiḥ || 19 ||
p. 332)
saṭaṅkaḥ sthapatiḥ snātvā mantrāvetāvudīrayet |
apakrāmantu
bhūtāni devatāśca saguhyakāḥ || 20 ||
yuṣmabhyaṃ subalirbhūyāt somo diśatu pādapān |
śivamastu
mahīputrā yuṣmabhyaṃ cāpi naḥ sadā || 21 ||
karmaitat sādhayiṣyāmi kriyatāṃ vāsaparyayaḥ |
evamuktvā
namaskṛtya pādapebhyaḥ prasannadhīḥ || 22 ||
tarośchedyasya tu prācyāṃ pītvā gavyaṃ payo niśi |
darbheṣu
sthapatiḥ suptvā susvapnaiḥ prātarutthitaḥ || 23 ||
snātvā svalaṅkṛtaḥ śaste muhūrte sthapatiḥ sudhīḥ |
ālipya
paraśorāsyaṃ pañcagavyena vāgyataḥ || 24 ||
vādyaiśca maṅgalairgīrbhiḥ prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ |
kiṣkumātraṃ tarormūlaṃ tyaktvā chindyāt tadūrdhvataḥ || 25 ||
chedāt kṣīrasrutirlakṣmyai jalasrāvastu saukhyakṛt |
rudhirasya
vināśāya kurtuśchindyānna taṃ tarum || 26 ||
siṃhebhavṛṣabhadhvānāḥ patane tu śubhāvahāḥ |
hasitākrośaruditakūjitānyaśubhānyataḥ || 27 ||
taṃ vṛkṣaṃ varjayitvānyaṃ gṛhṇīyācchubhalakṣaṇaiḥ |
indreśārthadadikpātastanmukhāgraṃ ca śasyate || 28 ||
anyathā patitastyājyo bhaṅgaḥ sarvatra garhitaḥ |
vṛkṣāntarādau
saṅgo'pi vighnakleśakaro'śubhaḥ || 29 ||
śubhacchedāgrapatanaṃ tarumūlāgrayoḥ samam |
iṣṭapramāṇataśchittvā caturaśraṃ tu takṣayet || 30 ||
muhūrtastambhamuddiśya śuklenācchādya vāsasā |
śakaṭādau
samāropya yathoddeśamupāharet || 31 ||
devadvijanarendrāṇāṃ viśāṃ ca śakaṭairgajaiḥ |
dārvāhāraṇamiṣṭaṃ syādanyeṣāṃ nṛbhirāharet || 32 ||
praveśya śastadvāreṇa karmaśālāsthale tataḥ |
vālukāsañcaye
dāru śāyayet pūrvamastakam || 33 ||
p. 333)
na parāvartanaṃ kuryādaṣṭapañcatrimāsataḥ |
itthaṃ
dārorvidhānena saṅgrahed dhāmakarmaṇi || 34 ||
svīkāraḥ sarvadāruṇāṃ vidhinaiva kṛto bhavet |
dārusvīkaraṇam |
atheṣṭakānāṃ karaṇaṃ sudhā caiva nigadyate || 35 ||
cikkaṇā pāṇḍarākhyā ca saloṇā ca vigarhitā |
caturthī
tāmraphullā tu karmayogyā mṛdiṣyate || 36 ||
tuṣāṅgārāsthipāṣāṇakāṣṭhaśarkaraloṣṭakaiḥ |
varjitā
sūkṣmasikatā tāmraphulleṣṭakocitā || 37 ||
tāṃ prakṣipyāvaṭe mṛtsnāṃ jānudaghnaṃ jalaṃ kṣipet |
āloḍya padbhiḥ saṃkṣobhya mardayet tāṃ punaḥ punaḥ || 38 ||
tataḥ kṣīrāgaśairīṣatvakkvāthaṃtriphalāmbubhiḥ |
mardayenmāsamātraṃ tu tatkarmakuśalairnaraiḥ || 39 ||
iṣṭakāḥ kalpayet samyag dvādaśāṅgulamāyatāḥ |
tadardhavistṛtāḥ kuryād vyāsarāmāṃśamucchritāḥ || 40 ||
tripādonāstvato vā syurghameṃ tāḥ pariśoṣayet |
akhaṇḍarkṣe
sulagnādau culliṃ kṛtvānumārutam || 41 ||
tatreṣṭakāstāḥ sandadhyāt sāntaraṃ kramaśaścitāḥ |
kāṣṭhaiḥ palālabhārādyairācitāḥ syurnirantaram || 42 ||
bahirācchādayet samya mṛtsnayā ca vilepayet |
tanmukheṣvagnimādhāya daśāhaṃ pakṣameva vā || 43 ||
saṃskṛtya jvalane śānte samuddhṛtyeṣṭakāstataḥ |
prakṣipya
salile varṣamaṣṭau māsān ṣaḍeva vā || 44 ||
uddharediṣṭakāstāḥ syurvimānādikriyocitaḥ |
iṣṭakāḥ |
iṣṭakoktamṛdā tadvanmṛlloṣṭakaraṇaṃ smṛtam || 45 ||
p. 334)
tattanmātrāṅgulairarkadigvasūnāṃ tu saṃkhyayā |
āyatānyuttamādīni mṛlloṣṭāni bhavanti hi || 46 ||
khāyāmārdhāt smṛto vyāsaḥ śarāṃśe dvyaṃśato'pi vā |
vyāse rāmābdhibāṇāṃśe loṣṭotsedhoṃ'śato bhavet || 47||
uttamādikramādevaṃ mṛlloṣṭeṣu smṛto vidhiḥ |
suvarṇarūpyatāmrāṇāṃ loṣṭaiḥ śreṣṭhādikaṃ phalam || 48 ||
labhate devadhiṣṇyādau mārttikairadhamādhamam |
mānapramāṇaṃ
lohānāṃ jñeyaṃ vittānuṃsārataḥ || 49 ||
sarvāṇyapi samānāni saptabhedāni tānyapi |
dvyaśraṃ caiva
dvikoṇāgraṃ pārśvaloṣṭaṃ ca vartulam || 50 ||
koṇaloṣṭaṃ ca vakraṃ ca padmaloṣṭaṃ ca saptamam |
kramapaṅktiniveśastu tervidheyaṃ tu yuktitaḥ || 51 ||
iṣṭakāloṣṭakaraṇam |
karālamudgagulmāsakalkacikkaṇakāhvayā |
cūrṇopayuktāḥ pañcaite
sudhāprakṛtayo matāḥ || 52 ||
abhayākṣabījamātrāḥ śarkarāḥ syuḥ karālakāḥ |
mudgā
mudgasamā jñeyā mudginaḥ kṣudraśarkarāḥ || 53 ||
sārdhatripādadviguṇakiñjalkasikatānvitam |
cūrṇaṃ tu
śarkarāśuktyoryad gulmāsaṃ taducyate || 54 ||
karālamudgyoḥ pūrvoktamānena sikatānvitam |
caṇakasya ca
cūrṇasya piṣṭaṃ yat kalkamiṣyate || 55 ||
cikkaṇaṃ kevalaṃ tvambu baddhodakamiti dvidhā |
kevalenāmbhasā
pūrvaṃ pūrvoktāṃstriḥ prakuṭṭayet || 56 ||
kṣīradrumāmalākṣāṇāṃ kadambābhayayorapi |
tvagjalaistriphalātoyaṃ māṣayūṣaṃ ca tatsamam || 57 ||
saṃyamya śarkarāśuktyoścūrṇaṃ tat khātavāriṇi |
khurasaṃkuṭṭanaṃ kṛtvā srāvayitvātha vāsasā || 58 ||
p. 335)
cikkaṇaṃ kalpayet tena baddhodakamathocyate |
dadhidugdhamāṣayūṣairgulājyakadalīphalaiḥ || 59 ||
nālikerāmraphalayorjalaiścaitat sukalpitam |
baddhodakaṃ bhavet
tacca samabhāgaṃ niyojayet || 60 ||
labdhacūrṇaṃ śatāṃśaṃ tu kṣaudramaṃśadvayaṃ bhavet |
ājyaṃ
tu kadalīpakvaṃ nālikerāmbumāṣayūḥ || 61 ||
kṣīrāgatvakkaṣāyaśca kṣīraṃ dadhi tato gulam |
picchilaṃ
triphalāmbhaśca tryaṃśādikamidaṃ kramāt || 62 ||
aṃśavṛddhyā samāyojya cūtapakvāmbu śaktitaḥ |
ekīkṛtya
karālaṃ ca prakṣiped dṛḍhapeṣitam || 63 ||
atītyaikadinaṃ paścād yathaiva ghanatā bhavet |
nārikelasya
śākhādidaṇḍaiḥ santāḍayenmuhuḥ || 64 ||
atītya daśarātraṃ tu mudgīrgulmāsakalkakaiḥ |
yuktaṃ
sukuṭṭitaṃ yuktyā sudhā bhavati śobhanā || 65 ||
apica -
pūrvaṃ dvyaṃśaṃ karālaṃ madhughṛtakadalīnālikerāmbumāṣa-
yūṣaṃ vārkṣaḥ kaṣāyaḥ stanajadadhigulatraiphalāmbhāṃsi
caivam |
vṛddhānyaṃśakrameṇa sphuṭaśaśidhavalaṃ cūrṇamuktaṃ
śatāṃśa piṣṭaṃ sarvaṃ yathāvad bhavati varasudhā vajrabaddhaṃ
yathaiva || 66 ||
catustridvayamāsāntamuṣitā yuktimarditā |
śreṣṭhamadhyādhamā
jñeyā sudhāa saudhādibandhanī || 67 ||
atha kuḍyādikaṃ śuṣkaṃ nīrandhraṃ susamaṃ mṛdu |
śuddhāmbhasādau prakṣālya dadhikṣīragulānvitam || 68 ||
baddhodakena cālipya vyapohyaikadinaṃ tataḥ |
suddhāṃ niyojayed
yuktyā yathā yatrocitaṃ bhavet || 69 ||
bhittyādau tatra lekhyaṃ syāccitraṃ citratarākṛti |
svāgamoditadevādipurāṇoktakathānvitam || 70 ||
p. 336)
raṅgavarṇānvitaṃ ramyaṃ na nyūnaṃ nādhikaṃ kvacit |
tatratatrocitākārarasabhāvakriyānvitam || 71 ||
citraṃ vicitraphaladaṃ bhartuḥ kartuśca sarvadā |
ato'nyadaśubhaṃ citraṃ viparītaphalapradam || 72 ||
na lekhayet tanna likhellokadvayasukhecchayā |
sudhādhikāraḥ |
dravyāṇāmapi dārūṇāṃ balāyāmādisiddhaye || 73 ||
sthitānāṃ śāyitānāṃ ca sandhikarma nigadyate |
bāhyaṃ
cābhyantaraṃ pārśve'pyadhastācca tathopari || 74 ||
anyatrāpi ca yatreṣṭaṃ sandadhyāducitaṃ yathā |
sarvadārūṇi
pūrvāgramuttarāgraṃ ca yojayet || 75 ||
śubhadaṃ viparītāgramaśubhāyeha kalpate |
mūle mūlaṃ na
sandadhyādagreṇāgraṃ na yojayet || 76 ||
mūlāgradravyayogena sandhānaṃ sampadāṃ padam |
vāstumadhye tato
dvāre devāṃśeṣvapi karṇayoḥ || 77 ||
sandhānaṃ sthānanāśāya kulakṣayakaraṃ tyajet |
meṣayuddhaṃ
trikhaṇḍaṃ ca saumadraṃ cārdhapāṇikam || 78 ||
(mahā? māna) vṛttaṃ ca sandhānaṃ stambhānāṃ pañcadhaiva hi |
ṣaṭśikhaṃ jhaṣadantaṃ ca sūkaraghrāṇamapyatha || 79 ||
saṅkīrṇakīlaṃ vajraṃ ca śayite pañca sandhayaḥ |
stambhadravyasya vistārād rāmāṃśānmadhyataḥ śikham || 80 ||
meṣayuddhaṃ svastikābhaṃ satricūḍaṃ trikhaṇḍakam |
saubhadramiti tat proktaṃ pārśvaprāptacatuśśikham || 81 ||
gṛhītaghanamānārghaṃ chittvā mūlāgrayormithaḥ |
niśchidramarpitaḥ proktaḥ sandhiḥ syādardhapāṇikaḥ || 82 ||
madhye svārdhena yad vṛttaśikhaṃ tanmānavṛttakam |
nivṛttākṛtiniṣpādye yojayeduktamārgataḥ || 83 ||
athārghapāṇikhaṇḍābhyāṃ halākārāstu tacchikhāḥ |
samadhyasthitakaliṃ ca yatra syāt ṣaṭchikhastu saḥ || 84 ||
p. 337)
jhaṣadanto nijāyāmātaryagbāhuśivamayutaḥ |
ādhārādheyayogena
yathābalaśikhāyutam || 85 ||
sūkaraghrāṇavadyojyaḥ sūkaraghrāṇasaṃjñite |
yathāyukti
yathāyogaṃ śūlairnānāvidhairyutam || 86 ||
saṅkīṃrṇakīlasaṃjñaḥ syād vajrābho vajracūḍakaḥ |
svavyāsakarṇādhyardhaṃ vā sandhyāyāmaḥ sthite bhavet || 87 ||
rasambhamadhye na sandadhyānmadhyasandhirvināśakṛt |
dakṣiṇe'pi
ca vāme ca stambhacūḍāntaraṃ tu tat || 88 ||
sandhimadhyaṃ niyojyaṃ syāt tadevaṃ sampadāṃ padam |
anyonyasandhividdhaṃ tu śikhākīlaṃ na vedhayet || 89 ||
taddravyavyāsamadhyasthā śikhā sampadvināśinī |
dakṣiṇottarayoryuktā śikhā sampatkarīi bhavet || 90 ||
gṛhitastambhavipule tvaṣṭasaptaṣaḍaṃśake |
śikhayāḥ
kīlakasyāpi vistāro bhāgato bhavet || 91 ||
ekapaṅktigatastambheṣvekākārāstu sandhayaḥ |
miśrasandhirvināśāya tasmānmiśraṃ tu varjayet || 92 ||
stambhasandhiḥ |
adīrghadīrghadravyābhyāṃ sandhayaḥ raghurbahibīhiḥ |
antarantaniyojyaṃ syād dakṣiṇādakṣiṇā tathā || 93 ||
madhyadravyaṃ yathādīrghaṃ hrasvadravyeṣu pārśvayoḥ |
sandadhyācchayitadravye samaṃ vāpi trayaṃ kvacit || 94 ||
mūlāgrayoralaṅkārāṃstyaktvā sarvatra sandhayet |
antarmūlaṃ
bahiścātra śayitadravyasandhiṣu || 95 ||
atra parāśaraḥ -
mūlaṃ mūlena nair-ṛtyāmagreṇāgraṃ tu śūlini |
mūlāgrayostu
saṃyogaḥ śayite'gnau ca mārute ||
navadravyaṃ navenaiva jīrṇaṃ jīrṇena sandhayet |
dāruṇā dāru
sandadhyāt tvaksāraṃ tvacisārakaiḥ ||
p. 338)
svajātibhiḥ svajātīstu sandadhyānna vijātibhiḥ |
śilāḥ
śilābhiḥ sandadhyādiṣṭakābhistatheṣṭakāḥ ||
viparītaṃ vināśāya yathoddiṣṭaṃ sukhāvaham ||
iti |
mayo'pyāha -
mallakīlaṃ tathā brahmarājaṃ vai veṇuparvakam |
kramukaṃ
devasandhiśca daṇḍakaḥ ṣaṣṭha ucyate ||
iti |
dravya[g: va]dvayasya tvekatra sandhiḥ syānmallakīlakaḥ |
tridravyairbrahmarājākhyo veṇuparvābdhibāṇakaiḥ || 96 ||
kramukaḥ ṣaṇmunidravyairdevasandhirnavāṣṭabhiḥ |
bahusandhirbahudravyairdaṇḍikāsandhirucyate || 97 ||
svastikaṃ vardhamānaṃ ca nandyāvartamataḥparam |
tataśca
sarvatobhadraṃ tattadākārasandhayaḥ || 98 ||
antarmūlaṃ bahiścāgraṃ pārśvadravyeṣu śobhanam |
viparītaṃ
vināśāya yatastanna samācaret || 99 ||
pitāmahādiśāstreṣu yathādṛṣṭaṃ purātanaiḥ |
tathā tattat
prakurvīta saukhyāyussaṃpravṛddhaye || 100 ||
dārviṣṭakāloṣṭasudhāviśeṣāḥ proktā yathālakṣaṇataśca
yogāḥ |
sandhiḥ sthitānāmapi śāyitānāṃ sandarśito'nekavidho
yathāvat || 101 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge
kriyāpāde dārvādilakṣaṇapaṭalastrayastriṃśaḥ |
Kriyapada, Kapitel 34: Dachbekrönung, Tempelweihe und Einsetzung des Herzens
Mit der Vollendung des Baus beginnt seine rituelle Belebung. Das Kapitel verbindet die Verantwortung der Handwerker mit der Arbeit des Acharya, beschreibt die Weihe der Dachspitze und deutet den Tempel als von Bewusstsein erfüllten Körper. Die Segensgebete sprechen auch Gesundheit, Frieden und das Wohlergehen der Bevölkerung an.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha catustriṃśaḥ paṭalaḥ |
vastvārambheṣu sarveṣu mānonmānapramāṇavit |
pūrvaṃ
sthapatireṣṭavyaḥ śilpaśāstraviśāradaḥ || 1 ||
p. 339)
tathaiva śivaśāstrajño yuktastvācāryalakṣaṇaiḥ |
sthāpako'pi
vṛtaḥ kartā vastukarma samācaret || 2 ||
tābhyāmubhābhyāṃ prārabdhaṃ vimānaṃ vānyadeva vā |
niṣpādyamāsamāpteḥ syāt tābhyāmeva hi netaraiḥ || 3 ||
tayorabhāve tatputraiḥ śiṣyairvā karma tatparam |
āsamāptervidheyaṃ hi citrasthaguruśāsanāt || 4 ||
atra pitāmahādivacanaṃ -
prathamaṃ [adhamaṃ] kṛtvān vidhiṃ [dhiḥ] yathā yaḥ sa tathā tat
prakarotu niṣṭhitāntam |
athavānyakṛto'nyaniṣṭhitaścedaśubhaṃ
svāminarendradeśabhājām ||
iti |
vastvārambhādāsamāpteḥ kartṛniyamaḥ |
vimānasya kṛtasyāgre stūpīkumbhau ca vinyaset |
catasra iṣṭakāḥ
prāgvadadhivāsya vidhānataḥ || 5 ||
śikharāgrasya madhye tu kṛtvā pañcāvaṭānatha |
sarvaratnauṣadhībījalohadhāturasānapi || 6 ||
tato [g: thoparasaga] varasugandhāṃśca mūleśānāstramantritān |
pradakṣiṇakrameṇaiva madhyaśvabhre nidhāya tu || 7 ||
pṛthivyādicatustattvaiḥ sadyādyairhṛdayādibhiḥ |
āgneyādiṣu
koṇeṣu catasro'pīṣṭakā nyaset || 8 ||
niṣpādya stūpikākīlaṃ lauhaṃ dāravameva vā |
liṅgābhaṃ
sūcikāgraṃ vā śikharākārameva vā || 9 ||
ūrdhvabhūstambhadīrghaṃ tad vistṛtaṃ pādamānataḥ |
ānupūrvyāt kṛśaṃ kuryādagre cāṅgulivistṛtam || 10 ||
āyāme tu tridhā bhakte caturaśraṃ tu mūlataḥ |
bhavecca [g: cca
madhye vṛttāṃśaścā] vṛtto madhyāṃśaścāntyāṃśaḥ
śikhipādavat || 11 ||
p. 340)
puṇyāhavādyaghoṣādyairlagne kīlaṃ tu vinyaset |
prāgukte
madhyame garte stūpyāyāme śarāṃśake || 12 ||
aṃśatrayamadṛśyaṃ syād dṛśyāvūrdhvāṃśakau yathā |
śilābhiriṣṭakābhirvā badhnīyāt parito dṛḍham || 13 ||
ekadvitridrayayute tena tābhyāṃ ca tairapi |
dravyairācchādanaṃ
mūrdhni stūpyāstu paritaḥ smṛtam || 14 ||
sudhayātha dṛḍhīkṛtya savallīkaṃ salakṣaṇam |
padmamaṣṭadalaṃ kṛtvā stūpikāṃ bhūṣayet tataḥ || 15 ||
kṣaumaiḥ kārpāsikairvāpi navairvastrairmahādhvajam |
stūpyantamūlabhūmyādivyāyataṃ samavistṛtam || 16 ||
stūpyagre tu dhvajaṃ baddhvāṃ visṛjeduttarāmukham |
someśānendradigbhūmiṃ yadi pūrvaṃ spṛśed dhvajaḥ || 17 ||
śubhadaḥ syāt tato'nyasmācchāntyarthaṃ juhuyāt tilaiḥ |
sahasraṃ saṃhitāmantrairghṛtena caruṇā tathā || 18 ||
kurvīta vāstuhomaṃ ca dadyāt vāstubaliṃ niśi |
sthapatiṃ ca
tathācāryaṃ hiraṇyavasanādibhiḥ || 19 ||
toṣayed brāhmaṇāṃścānyāṃstakṣṇaḥ karmakarānapi |
stūpīvinyāsaḥ |
atha kumbhaṃ tu sauvarṇaṃ rājataṃ śaulbameva vā || 20 ||
saudhaṃ vā mārttikaṃ vāpi gṛhītvā lakṣaṇānvitam |
sudinarkṣamuhūrtādau snātvātha sthapatiḥ sudhīḥ || 21 ||
bhūṣito vastrahemādyaiḥ prāṅmukhodaṅmukho'pi vā |
kumbhādhāre
tu vinyasya hemaratnauṣadhīrasān || 22 ||
stūpikācchādakaṃ kumbhaṃ stūpyākāraśikhaṃ nyaset |
ṛjumālāgravinyāsamekaṃ trīn vātha pañca vā || 23 ||
tadānuguṇyato mūrtīṃ mūrtīrvā mantrato nyaset |
ekasmiṃñchiva
eva syāt traye brahmaharīśvarāḥ [g: rān] || 24 ||
p. 341)
brahmādyāstu sadeśāntāḥ sthāpyāḥ syuḥ kumbhapañcake |
yathā
dṛḍhaṃ suniśchidraṃ kumbhamūlaṃ samantataḥ || 25 ||
sudhālohādibandhena badhnīyācchalakṣṇakuṭṭimam |
kumbhavinyāsaḥ |
niṣṭhitasya vimānasya pratiṣṭhāvidhirucyate || 26 ||
uttarāyaṇasaṃsthe'rke muhūrtādau guṇānvite |
aṅkurārpaṇapūrvaṃ tu kṛtvaiśānyāṃ tu maṇḍapam || 27 ||
nandarṣiśarahastaṃ vā vedāśraṃ tūttamādikam |
dvādaśāṣṭacatustambhaṃ vitānādyairalaṅkṛtam || 28 ||
dvihastamānaṃ tanmadhye sthaṇḍilaṃ śālitaṇḍulaiḥ |
caturaśraṃ vitastyuccaṃ catuṣṣaṣṭipadānvitam || 29 ||
tasmin brahmādikāniṣṭvā vāstudevān yathāvidhi |
pañcaviṃśatisaṅkhyāṃstu kalaśānambupūritān || 30 ||
yuktān hiraṇyavastrādyaiścopapīṭhasthadaivataiḥ |
saṃsthāpya
sthapatiḥ snātaḥ śuklavastrādibhūṣitaḥ || 31 ||
tasyottare kuśāstīrṇe payaḥ pītvā niśi svapet |
prātaḥ
prāsādataḥ prācyāṃ prāgvad vedāśramaṇḍape || 32 ||
alaṅkṛte vitānādyaiḥ sacaturdvāratoraṇe |
maṇḍapavyāsarāmāṃśāṃ vyāsoccāyāmataḥ samām || 33 ||
kṛtvā vediṃ tu vedāśrāṃ tasyāṃ tatra caturdiśam |
caturaśrāṇi kuṇḍāni vidikṣvaśvathapatravat || 34 ||
indreśamadhye cāṣṭāśraṃ kuṇḍaṃ kṛtvā śivānale |
ācāryo
mūrtipaiḥ sārdhaṃ mūrtimantraiścaturdiśam || 35 ||
juhotu cāṅgaiḥ koṇeṣu vasvaśre saṃhitāstrataḥ |
mūrttipairdikṣu hotavyamācāryeṇāṣṭakoṇake || 36 ||
vedikāsthaṇḍile kumbhe sāṅgamūlaṃ śivaṃ yajet |
vimānasya
caturdikṣu vṛttakuṇḍeṣumūrttibhiḥ || 37 ||
p. 342)
juhuyādapi sarvatra samidājyaudanaustilaiḥ |
vimānamatha
janmādistūpyantaṃ vasanairnavaiḥ || 38 ||
veṣṭayed darbhamālābhirmālyaiścāpyupapaṃttitaḥ |
caturvarṇaudanaiścāpi yā (vī? vaiḥ) kṛsarapāyasaiḥ || 39 ||
dadhidugdhagulakṣaudraratnahemaphalākṣataiḥ |
hemapātraṃ
samāpūrya vāstubhūtabaliṃ niśi || 40 ||
dattvā tataḥ prabhāte tu sthapatiḥ sthāpako'pica |
snānādikāḥ
kriyāḥ kṛtvā vimānamadhiruhya tu || 41 ||
sthāpako mūrtipaiḥ sārdhaṃ kalaśaistairyathākramam |
abhiṣiṃcya
vimānaṃ tad gandhādyairarcayet tataḥ || 42 ||
śikharasya purobhāge svarṇasūcyātha netrayoḥ |
sthaṇḍilāni
likhitvā tu netramokṣaṃ tathācaret || 43 ||
ācchādyāhatavastreṇa vyapanīyātha darśayet |
savatsāṃ gāṃ ca
viprāṃśca dhānyarāśiṃ ca kāñcanam || 44 ||
tataḥ sthapatiravyagraḥ śaṅkhatūryādinisvanaiḥ |
pralambayed
dhvajaṃ prāgvat stūpyagragranthitānanam || 45 ||
prāgvacchubhāśubhāñjñātvā śāntiṃ kuryācchubhetare |
tato
vedisthakalaśakuśāmbhobhiśca sarvataḥ || 46 ||
saṃprokṣya tu vimānaṃ tat prajaped bhuvaneśvarīm |
vimānādavaruhyātha sthapatistakṣakairvṛtaḥ || 47 ||
sagarbhamaṇḍapaṃ dhiṣṇyaṃ kuśagandhajalaiḥ kramāt |
saṃprokṣya cāṣṭa dhānyāni vikiret sarvato'pica || 48 ||
sthapatiḥ pramukhe sthitvā puṣpagandhākṣatāmbubhiḥ |
pūrṇāñjalirimāñślokān paṭhed devānanusmaran || 49 ||
varṣāmbubādhādaśaniprapātāccaṇḍācca vāyorapi cāgnidāhāt |
corādikebhyaḥ paracakraghātād rakṣantvidaṃ sadma surāsurādyāḥ
|| 50 ||
p. 343)
agadā manujāḥ saghanāḥ sukhinaḥ prathitā yaśasā ca bhavantu
ciram |
vijayī nikhilāṃ paśusasyavatīṃ sukṛtī nṛpatiḥ
pṛthivīmavatāt || 51 ||
brahmā viṣṇuḥ śaṅkaraścandrasūryau nandī lakṣmīrvāg vadhūḥ
(?) skanda indraḥ |
bhūmirdevāścarṣayaśca prajānāṃ
śrīsaubhāgyārogyabhogān kṛṣīran || 52 ||
iti |
sthapatistvevamuccārya svakarma pariniṣṭhitam |
samāpayet
sthāpako'pi svakarmātha samāpayet || 53 ||
puṇyāhaṃ vācayitvāgre kumbhatoyakuśodakaiḥ |
pañcagavyena
cāśeṣaṃ prāsādaṃ prokṣayet kramāt || 54 ||
tataḥ prāsādamūrttiṃ tu vinyasya sakalāṃ smaret |
prāsādabījaṃ haṃsāḍhyaṃ dvādaśāntād viniḥsṛtam || 55 ||
ānīya vinyaset tasyāṃ dhiṣṇyamūrttau cidātmakam |
tataścārghyādibhistadvad gandhādyaiśca yathākramam || 56 ||
nivedyāntaṃ yajet samyag vimānaṃ tat prasannadhīḥ |
yajamānastataḥ svarṇavasanābharaṇādibhiḥ || 57 ||
sthāpakaṃ sthapatiṃ cāpi pūjayitvā svaśaktitaḥ |
vimānakaraṇodīrṇaparikleśaphalātmakam || 58 ||
gṛhṇīyād dharmasarvasvaṃ takṣṇaḥ kanakadhārayā |
tatra svayaṃ
tu sthapatirdadyāt saliladhārayā || 59 ||
punastaṃ hemavastrādyairyajamānastu toṣayet |
yadi takṣakarādevaṃ
na gṛhṇīyāt pramugdhadhīḥ || 60 ||
tatkarma niṣphalaṃ tu syād yato'smād grāhyameva tat |
athānyānapi takṣādīn kartā karmakarānapi || 61||
toṣayeducitairdravyairmūrtipān brāhmaṇānapi |
godhānyadhvajavastrādyaṃ dadyāt sthapataye'khilam || 62 ||
bhojayed brāhmaṇādīṃśca dakṣiṇābhiśca toṣayet |
brahmaiva
sthapatiḥ sākṣād yajamānaḥ svayaṃ hariḥ || 63 ||
p. 344)
ācāryo bhagavān rudrastribhirniṣpāditaṃ tu yat |
tadvastu
sthirameva syād dṛṣṭādṛṣṭaphalapradam || 64 ||
vimānapratiṣṭhādhikāraḥ |
hṛtpratiṣṭhā vidheyātha daive dhāmni suniṣṭhite |
caturdvārādisaṃyuktaṃ prāgvadābhūṣya maṇḍapam || 65 ||
vikirakṣepakumbhāstravahnyādhānādipūrvakam |
mantrāṇāṃ
tarpaṇāntaṃ tu karma dīkṣāvadācaret || 66 ||
hiraṇyena yathāśakti kṛtvā prāsādapūruṣam |
bahiruttaravedyāṃ
tu saṃsnāpyācchādya vāsasā || 67 ||
vinyasya ceṣṭvā gandhādyaistato maṇḍapamānayet |
śayyāyāṃ
śāyayed vedyāṃ puruṣaṃ pralayākalam || 68 ||
śivājñāpadasambuddhaṃ tataḥ kuryāt sacetanam |
tārahṛtsampuṭaṃ haṃsamuddhṛtyātmapadaṃ tataḥ || 69 ||
śivājñayā śarīre'smin tvayā sthātavyamityapi |
uccāryāthāñjaliṃ puṣpairāpūrya dvādaśāntataḥ || 70 ||
caitanyaṃ tārakākāraṃ niyojya kusumāñjalau |
hiraṇyapuṃso
hṛtpadme nāḍīmārgeṇa yojayet || 71 ||
tataḥ kalādikaṃ dehaṃ tasmin saṅkalpya vinyaset |
tadyathā -
oṃ hāṃ kalāyai namaḥ |
oṃ hāṃ kalādhipataye namaḥ |
oṃ hāṃ
kalādhipasya kartṛtvābhivyaktiṃ kurukuru |
anenaiva prakāreṇa vidyārāgādikānyapi || 72 ||
ahaṅkāraṃ tu tattvāni pṛthaguccārya tu nyaset |
vidyādīnāṃ
viśeṣeṇa kāryaṃ bhinnaṃ praśasyate || 73||
tadyathā -
vidyādhipāsya jñānābhivyaktiṃ rāgādhipāsya viṣayeṣu rāgaṃ
prakṛtyadhipāsya svādhikārakartṛtvaṃ buddhyadhipāsya bodham
ahaṅkārādhipāsyābhimānaṃ kuru kurviti sarvatrānte yojayet |
p. 345)
manasaśca daśākṣāṇāmadhipāḥ syuḥ pṛthak pṛthak |
tadyathā -
candro diśaśca vāyuśca sūryo'tha varuṇo'śvinau || 74 ||
samanaśśrotrapūrvāṇāmindriyāṇāmihādhipāḥ |
agnirindrastathā
viṣṇurmitro brahmā ca te kramāt || 75 ||
vāgādikarmendriyāṇāṃ pañcādhipatayo matāḥ |
manasa(svoḥ?
śco)ditaṃ karma syāt saṅkalpavikalpakam || 76 ||
śrotrādīnāṃ tu śabdādergrāhakatvaṃ pṛthak smṛtam |
uktyupādānagamanavisargānandakarmaṇām || 77 ||
grāhakatvaṃ pṛthag vācyaṃ vāgādīnāṃ yathākramam |
athādau
tārahṛdbījapūrvaṃ śabdādipañcakam || 78 ||
uccārayeccaturthyā tu namontaṃ tu sakṛt sakṛt |
ākāśādīni
pañcātha namontaṃ pūrvavad vadet || 79 ||
sadāśivādyā brahmāntāste cākāśādipañcasu |
adhipāḥ
pūrvavad vācyā namontaṃ sacaturthikam || 80 ||
evaṃ tattvāni vinyasya nāḍīnāṃ daśakaṃ nyaset |
tārahṛtpūrvakaṃ tadvannamontaṃ sacaturthikam || 81 ||
iḍāṃ piṅgāṃ suṣumnāṃ ca gāndhārīṃ hastijihvikām |
suyaśālambuṣe pūṣāṃ kuhūmapyatha śaṅkhinīm || 82 ||
daśa nāḍīnāmāni |
tadvat prāṇamapānaṃ ca dhyānodānasamānakān |
nāgaṃ kūrmaṃ ca
kṛkaraṃ devadattaṃ dhanañjayam || 83 ||
daśa prāṇānimāṃścāpi nyaset prāgvannamontakam |
iti māyāṃ
svādhikārapūrvakatvena saṃsmaran || 84 ||
kālaṃ niyāmakaṃ caiva bandhakatvena cintayan |
aṅguṣṭhamātraprabhṛtimantraiḥ prerakatāṃ tathā || 85 ||
vyāpakatvena puruṣaṃ bhagavantaṃ tu vinyaset |
nirodhayenniṣṭhurayā trikhaṇḍādhvānamapyatha || 86 ||
p. 346)
māyāsadeśarudrāntaṃ dhyātvā rakṣāṃ tathāstrataḥ |
tataḥ
kuṇḍāntikaṃ gatvā śaktimādhārasaṃjñitām || 87 ||
prāgvat kālāditattvāni tārahṛdbījapūrvakam |
namontamagnau
vinyasya tathājyāhutibhiḥ punaḥ || 88 ||
hutvā japitvā tatsaṅkhyaṃ śivājñāṃśrāvayet tataḥ |
oṃ hāṃ kālādhipa svatattvena saha śivājñayā
prāsādasthitiparyantamatra sthātavyam |
vidyādyādhāraśaktyantaṃ pṛthagitthaṃ nirodhayet || 89 ||
tato garbhagṛhādūrdhvaṃ śukanāsasya copari |
khaṭvāyāṃ
kḷptaśayyāyāṃ hemādyekatamaṃ ghaṭam || 90 ||
vinyasyājyamadhubhyāṃ taṃ pūrṇaṃ ratnādibhiryutam |
sūkṣmavāsoyugacchannamiṣṭvā gandhādibhiḥ kramāt || 91 ||
taṃ hemapuruṣaṃ tasmin vinyasyārādhayet punaḥ |
prāyaścittamaghoreṇa hutāthācāryadakṣiṇām || 92 ||
dadyānmūrtipatibhyaśca brāhmaṇebhyaśca śaktitaḥ |
bhagavantaṃ
ca vahniṃ ca yathāpūrvaṃ visarjayet || 93 ||
hṛtpratiṣṭhādhikāraḥ |
evaṃ stūpīkumbhayośca pratiṣṭhā tantreṣūktā yā
vimānapratiṣṭhā |
proktā hyasmin hṛtpratiṣṭhā ca yābhiḥ
prāsādaḥ syāt supratiṣṭho maheśaḥ || 94 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge
kriyāpāde stūpyādilakṣaṇapaṭalaścatustriṃśaḥ |
Kriyapada, Kapitel 35: Erneuerung, Befriedungsriten und Tempelumfassungen
Das Kapitel beschreibt die Erhaltung und Wiederherstellung heiliger Bauten. Es folgen historische Deutungen ungewöhnlicher Erscheinungen sowie die Anordnung von Umfassungen, Nebenheiligtümern, Opferpodesten und Torbauten. Die vorausgesagten Wirkungen sind Aussagen der überlieferten Ritual- und Baulehre.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha pañcatriṃśaḥ paṭalaḥ |
athānukarma vijñeyaṃ dhāmnāṃ vā kālapākataḥ |
patitaṃ
skhalitaṃ jīrṇaṃ prāsādāṅaṃ yadā bhavet || 1 ||
p. 347)
tattaddravyaiḥ śilādyaistu samādheyaṃ hi pūrvavat |
saṃsthānaṃ
prāgvadeva syādalaṅkārādikaṃ ca yat || 2 ||
vyāsatuṅgatvahānirvā vṛddhiścāpi na śasyate |
jāticchandavikalpānāṃ syānmānaṃ prāgvadeva hi || 3 ||
svayambhūdaivikārṣāṇāmalpaṃ prāktanadhāma cet |
jīrṇaṃ vā
patitaṃ tasya na vṛddhirdoṣamāvahet || 4 ||
dvāraprākārapīṭhādyamanuktasthānagaṃ yadi |
parivāraṃ ca
tatproktasthāne kuryāt salakṣaṇam || 5 ||
daivikaṃ prāktanaṃ dhāma [k: ma hīnamānamala]
mānahīnamalakṣaṇam |
salakṣaṇaṃ prakurvīta
pūrvasaṃsthānasundaram || 6 ||
svāyambhuvārṣadaivaṃ vā niṣkalaṃ sakalaṃ tu vā |
sthānānna
cālayelliṅgaṃ pūrvasthāne'rhati sthitim || 7 ||
nadyabdhijalavātādyairhṛte vicalite'thavā |
tasmāt
sahasradaṇḍāntakṣeme saṃsthāpayet punaḥ || 8 ||
tadeva tadabhāve tu pūrvaliṅgasamaṃ navam |
pūrvatulyavimāne tu
prāyaścittādanantaram || 9 ||
pratiṣṭhitaṃ bhavedṛddhyai rājarāṣṭraprajāhitam |
tatra
mūlālayād rakṣoyamāgnimarutāṃ diśaḥ || 10 ||
tyaktvā yatheṣṭamanyatra vidhinā sthāpayed diśi |
yame
bharturnṛpasyāpanmarudrakṣogniṣu kṣayaḥ || 11 ||
tasmāt tat parihṛtyaiva calitasthāpanaṃ hitam |
chandānāṃ
proktanād dhiṣṇyāt prāgvodakparito'dhikam || 12 ||
mānonmānapramāṇoccatalādhikyaṃ ca śasyate |
pūrvasmāddhīnamānādyaṃ sthānaṃ kartṛnṛpāhitam || 13 ||
dvārabhittyaṅgaṇādīnāṃ hāpanaṃ ca vināśakṛt |
vinaṣṭavastuno garbhaṃ tyaktvā garbhaṃ nyaset punaḥ || 14 ||
p. 348)
adhiṣṭhānādikaṃ prāgvat kuryāt stambhādikānyapi |
yadi tat
prāktanadravyairniṣpādyaṃ ced gṛhādikam || 15 ||
prārabhyādau navadravyaiḥ purāṇairyojayat tataḥ |
yogairnavairnaveṣviṣṭaḥ purāṇānāṃ purātanaiḥ || 16 ||
miśrayoge vināśaḥ syādato miśraṃ na kārayet |
puragrāmālayādīni pūrvavastvanukūlataḥ || 17 ||
kuryāt tadbādhakaṃ vastu kulanāśakaraṃ tyajet |
antarhārād
bahirmūlādalpaliṅgālayādikam || 18 ||
kurvīta vāntaḥ sālasya yathā mūlaṃ na pīḍayet |
mūlālayasamaṃ kṣudramadhikaṃ ca na śaśyate || 19 ||
śastamardhaṃ ca pādonaṃ śarāṃśe tryaṃśameva vā |
kramādindrādivāyvantaṃ mūlāt tu śivamandiram || 20 ||
kṛtaṃ vināśayet sthānaṃ kartāraṃ rājasantatim |
rāṣṭraṃ
dhanaṃ ca sasyaṃ ca tasmāt tat parivarjayet || 21 ||
evaṃ grāmapurādīnāṃ svagṛhasya ca tatsamam |
tasmādudīcyāṃ
mukhyādiparjanyāntaṃ ca pūrvataḥ || 22 ||
mānuṣaṃ śāṅkaraṃ liṅgaṃ sthāpayecchubhadaṃ hi tat |
śivaḥ
prākpaścimāsyastu manuṣyāṇāṃ hitāvahaḥ || 23 ||
anyatrāghoranṛtteśadakṣiṇeśācca vāmataḥ |
sarvatrābhimukhāḥ
saumyā devatāḥ śubhadā nṛṇām || 24 ||
ugrāḥ parāṅmukhāḥ śastāḥ puragrāmagṛhādiṣu |
na
manuṣyālayaṃ kuryād devāgārādhikonnatam || 25 ||
tatsamīpe viśeṣeṇa talādhikyaṃ ca neṣyate |
daivād dhāmnaḥ
śubhaṃ nyūnaṃ samaṃ vā mānuṣa gṛham || 26 ||
anukarmavidhānam |
adhiṣṭhānādi saundaryastūpyagrācchubhāvaham |
prāsādāṅgeṣu
vairūpyaṃ hīnādhikyaṃ ca ninditam || 27 ||
p. 349)
chidraṃ vraṇaṃ darī nimnamanyaccāpyaśubhāvaham |
deśadeśādhipasthānakartṛbhartṛvināśanam || 28 ||
apica -
adhiṣṭhāne tu vairūpyaṃ tatsantānavināśanam |
pratyāṃ tu
strīvināśāya stambhe nṛpaparājayaḥ || 29 ||
prastare dvijanāśaḥ syāt kaṇṭhe tu vaṇijāṃ kṣayaḥ |
nāsikāsu svapakṣaghnaṃ śikhare rājavibhramaḥ || 30 ||
stūpikākumbhavairūpyaṃ tadrāṣṭrajananāśanam |
asthānadvārasopānaṃ sarveṣāmaśubhāvaham || 31 ||
asthānabhittikastambhamanuktāṅgavirūpatā |
acoditālaṅkaraṇamanyaccāniṣṭaduḥkhadam || 32 ||
pūjopacāravicchedo balicchedo'pyavṛṣṭikṛt |
sarvāṅgasundaraṃ
tasmād dhāma kuryāt salakṣaṇam || 33 ||
nāśaṃ duḥkhaṃ mṛtiṃ puṣṭiṃ kulavṛddhiṃ kulakṣayam |
dhanaṃ
sukhaṃ ca nairdhanyaṃ kuryāt pūrvādidigdarī || 34 ||
mṛtiṃ rogaṃ cāgnibhayaṃ bandhunāśaṃ dhanaṃ sutam |
mitrāgamaṃ
ca puṣṭiṃ ca vināśaṃ cāvahet kramāt || 35 ||
bahmasthānādyamīśāntaṃ valmīkaṃ bhavanādiṣu |
pāto'śaneśca
kṣaudrasya nyāsaḥ sarvatragarhitaḥ || 36 ||
dhanāgamaṃ dhanāpāyaṃ mitraprāptiṃ sukhaṃ śriyam |
varṣaṃ
kanyāgamaṃ putraṃ kalahaṃ raktakanyakā || 37 ||
brahmasthānāt tu śakrādyamīśānāntaṃ yathākramāt |
uktādavāntare'nyatra dvāre ca kalahādikam || 38 ||
anarthamāvahed yasmāt tacchāntyai juhuyād ghṛtam [k; kh: dhṛtam
raktastrīdarśanasya] |
ulūkā gṛdhrakāḥ śyenāstathā
vanakapotakāḥ || 39 ||
p. 350)
piṅgalāśsca cakorāśca gṛhe syuścedanarthadāḥ |
devamānuṣageheṣu maṭhagoṣṭhasabhādiṣu || 40 ||
valmīkādyadbhutānāṃ tu doṣaśāntistu kathyate |
khananādikriyābhistadapanīyopalipya tu || 41 ||
gobhiradhyuṣite tasmin hutvā cādbhutaśāntikam |
rakṣoghnaṃ
vāstuhomaṃ ca dattvā vāstubaliṃ tataḥ || 42 ||
brāhmaṇān bhojayitvā tu puṇyāhaṃ vācayet punaḥ |
yathāvadāvaset tasmin sarvasaṃpatkaraṃ bhavet || 43 ||
adbhutaśamanam |
prāsādabhavanādīnāṃ rakṣālaṅkārasiddhaye |
vaprāṇi
kramaśaḥ kuryāt pañcatridvyekasaṃkhyayā || 44 ||
tatrāntarmaṇḍalaṃ tvādyamantarhārātha tadbahiḥ |
madhyahārā ca
maryādā mahāmaryādakaṃ tataḥ || 45 ||
atra mayaḥ -
kṣudrāṇāmalpaharmyāṇāṃ khavyāsārdhapramāṇataḥ |
antarmaṇḍalakaṃ kuryāt satrihastaṃ tu tatsamam ||
dvitīyaṃ tu tṛtīyaṃ ca tasmāt pañcakarādhikam |
tasmāt
sasaptahastaṃ tu tatsamaṃ syāccaturthakam ||
navahastasamāyuktaṃ tatsamaṃ pañcamaṃ bhavet ||
iti |
madhyamānāṃ tu mūlārdhamantarmaṇḍalakaṃ bhavet |
tataḥ
śararṣibṛhatīrudrahastaṃ yathākramāt || 46 ||
vaprāntarālavistāraḥ proktaḥ prākārapañcake |
athottamānāṃ
mūlārdhaṃ prathamaṃ tvatha carṣibhiḥ || 47 ||
nandarudrātijagatīhastairhārā bhavanti hi |
antarmaṇḍalabhitteḥ
syād viṣkambhaḥ sārdhahastavān || 48 ||
p. 351)
tasmād dvitryaṅgulādhikyāt kramāt sālā bhavanti hi |
tattadviṣkambhamānāt tu triguṇaṃ vā caturguṇam || 49 ||
prākāratuṅgatā proktā svoccāṣṭāṃśācchiroghanam |
atra mayaḥ -
uttarāntocchritā [to] vā syāt kumbhamaṇḍyantakodayā [g: yāvat |
ma] |
masūrakādivargāḍhyā khaṇḍaharmyādimaṇḍitā ||
budbudārdhenduśīrṣā vā ṛjurvā bhittiriṣyate |
iti |
kṣudrālpabhittiviṣkambhaṃ hastādārabhya pūrvavat || 50 ||
kramād dvitryaṅgulādhikyād vardhayet sārdhahastataḥ |
sottarāvājanacchatraśīrṣavatyaśca bhittayaḥ || 51 ||
upariṣṭāt tu vaprāṇāṃ sarveṣāṃ tu śivālaye |
manoramatamāṃ
[k, kh: rāṃ] kuryāt parito vṛṣabhāvalim || 52 ||
mūlaṃ janmasthalaṃ hastamucchritaṃ mūlasālataḥ |
dvitīyaṃ
hīnaṣaṇmātraṃ pratisālaṃ ca tatkramāt || 53 ||
hastārdhaṃ pādajanmoccaṃ tasmād dvitryaṅgulakṣayāt |
mahāmaryādabhittyantamevaṃ hāpyamathāpi vā || 54 ||
kṣudre sāṣṭādaśāṅgulyaṃ madhyame mūlapādukam |
kṣapayet
taccaturmātrairyāvat pañcāntasālakam || 55 ||
prākāralakṣaṇam |
vṛṣasthānaṃ tu purataḥ syādāgneyyāṃ mahānasam |
mātṝṇāṃ
tu yamopānte gajavaktrasya nair-ṛte || 56 ||
vāruṇe vāsudevasya skandasya tadanantaram |
vāyavyāmathavaiśānyāmumādurgālayaḥ smṛtaḥ || 57 ||
uttare dhanadasya syāt koṣṭhāgāraṃ triśūlini |
īśendramadhye
dhātuḥ syānnṛttasyaiśe'thavā puraḥ || 58 ||
p. 352)
vahnigopurayormadhye dhānyānāmiti kecana |
madhyena vahnimātṝṇāṃ
snapanāmbugṛhaṃ smṛtam || 59 ||
maṭhaśca yāmye bāhye syāt puṣpasya yamavighnayoḥ |
rakṣombumadhye śastrāṇāṃ gośālā varuṇe bahiḥ || 60 ||
vāruṇyāṃ śayanasyāntarjyeṣṭhāyā vāyudakṣiṇe |
vidyāpīṭhaṃ bhavenmukhye parjanye kṣetrapasya tu || 61 ||
aiśe'ntaścaṇḍanāthasyāpyādityānāṃ vidherbahiḥ |
lokeśānāṃ svadikṣveva cendrāgnyormadhyato'śvinoḥ || 62 ||
bahirdvitīya[kh: yaṃ]hārāyāṃ viśveṣāṃ yamarakṣasoḥ |
śāstuśca rakṣodigbhāge bhadrakālyāstathā bahiḥ || 63 ||
rakṣovaruṇayormadhye śeṣanāgālayaḥ smṛtaḥ |
vastūnāmambumarutormunināṃ vāyusomayoḥ || 64 ||
someśamadhye rudrāṇāṃ krameṇaivaṃ prakalpayet |
parivāravimānānāṃ mānaṃ garbhārdhamānataḥ || 65 ||
tribhāgād vā caturthāṃśāt kṣudreṣu parikalpayet |
ekamalpe tu
vapraṃ syāt parivārāṣṭakaṃ tathā || 66 ||
vṛṣogaṇapatirbrahmā mātaro'tha guho hariḥ |
durgā
caṇḍeśvaraścāṣṭau parivārāḥ prakīrtitāḥ || 67 ||
athāpi daśa lokeśāścaṇḍo'ntarmātarastathā |
kṣudre vā
madhyame dhāmni dvādaśaite bhavanti hi || 68 ||
ete dvādaśa vighnaśca guho durgā haristathā |
svadikṣu
parivārāḥ syurmadhyame dhāmni ṣoḍaśa || 69 ||
uttameṣu vimāneṣu parivārānaśeṣataḥ |
sthāpayed
vāstudevāṃśca kramādīśānapūrvakān || 70 ||
dvātriṃśanmadhyamahārāyāṃ svapadeṣviti yāvat |
p. 353)
parivārapratimodayaḥ pūjāṃśodayād dviguṇaḥ
śreṣṭhadadhyardhaṃ madhyamastatsamaṃ kaniṣṭhaḥ iti parāśaraḥ
|
sthite deve sthitāste syuḥ parivārāstathāsane |
niṣaṇṇāḥ
śayane'pi syuriti prāha pitāmahaḥ || 71 ||
atra mayaḥ -
prākpratyaṅmukha ukṣā devābhimukho na vābhimukhaḥ |
śeṣā ye
parivārā devābhimukhāḥ sadaiva syuḥ ||
iti |
yadyanmukho bhaved devastadagre vāhanadhvajam |
indraṃ cārabhya
lokeśān yajedeva pradakṣiṇam || 72 ||
nirmālyadhārakaṃ caiśe mātṝrapica dakṣiṇe |
sarvatra kalpayed
devaṃ pranālamapi cottare || 73 ||
gopurād bāhyataḥ kuryād balipīṭhaṃ salakṣaṇam |
antarālaṃ
tripādaṃ vā prāsādārdhamathāpi vā || 74 ||
garbhārdhavistṛtaṃ pīṭhaṃ tripādonaṃ ca sammitam |
tridvyekahastamuccaṃ taduttamādiṣu kalpayet || 75 ||
taduccaṣoḍaśāṃśena janmātha jagatī tribhiḥ |
vedāṃśaiḥ
kumudaṃ bhāgaḥ paṭṭikāṃśaistribhirgalaḥ || 76 ||
kampastvaṃśena tu dvābhyāṃ vājanaṃ cordhvapaṭṭikā |
bhāgenetyatha tadvyāse daśāṃśe dvyaṃśahānitaḥ || 77 ||
ūrdhvābjaṃ vistṛtaṃ vāṣṭabhāgeṣvekonameva vā |
dvyaṃśo
vābjodayaḥ proktaḥ karṇikā tattribhāgataḥ || 78 ||
sabhadraṃ vā vibhadraṃ vā sopapīṭhamathāpi vā |
alaṅkārairvimānoktairyuktaṃ vā baliviṣṭaram || 79 ||
hārāyāṃ madhyame vāpi maryādāyāmathāpi vā |
balipīṭhād
bahiḥ prācyāṃ dhvajastambhaṃ tu vinyaset || 80 ||
dhvajād bahirvṛṣagṛhaṃ caturdvāraṃ prakalpayet |
dvāraliṅgasamaḥ śreṣṭho madhyo vedāṃśahīnataḥ || 81 ||
p. 354)
ardhahīnaḥ kaniṣṭhaḥ syād vṛṣabho lakṣaṇānvitaḥ |
dvārādadhyardhamucco vā sapādadviguṇocchritaḥ || 82 ||
manoramatarākārastvāsīno vṛṣabho bhavet |
gopurāṇāṃ tathā
lakṣma yathāvadatha kathyate || 83 ||
prativapraṃ tu kartavyaṃ dvāre dvāre tu gopuram |
atra mayaḥ -
kṣudrālpamadhyamukhyānāṃ dhiṣṇyānāṃ svapramāṇataḥ |
mūlaprāsādavistāre saptāṣṭanavabhāgike ||
daśaikādaśabhāge ca tattadekāṃśahānitaḥ |
dvāraśobhādivistārād gopuraṃ tad bhavet kramāt ||
kṣudrālpakānāṃ dhāmnāṃ syānmānamevaṃ yathoditam |
madhyānāṃ mūladhāmnastu vyāse vedeṣubhāgike |
ṣaṭsaptāṣṭāṃśake vā syād bhāgonaṃ gopuraṃ pṛthak |
tribhāgaikāṃśamardhaṃ ca dvibhāgaṃ syāt tribhāgike ||
caturbhāge tribhāgaṃ tu pañcāṃśe caturaṃśakam |
dvāraśobhādivistāraḥ śreṣṭhānāṃ gopure [raṃ] smṛtaḥ [g:
tam] ||
tuṅgaṃ tu gopurāṇāṃ syāt saptāṃśe rudrabhāgikam |
caturaṃśe
ṣaḍaṃśoccaṃ pañcāṃśe saptabhāgikam ||
saptāṃśaistu caturbhāge navabhāgaistu pañcake |
dviguṇaṃ vā
yathāsaṃkhyaṃ dvārāyatanatuṅgatā ||
gopurasya tu vistāraṃ tribhāgādekabhāgikam |
caturbhāgaikabhāgaṃ
vā pañcabhāge dvibhāgikam ||
nirgamo gopurāṇāṃ syād vaprakuḍyasya bāhyataḥ |
mūlāt
sārdhaṃ satripādaṃ sārdhahastadvayaṃ tu vā ||
nirdiṣṭo dvāravistāro gopurāṇāṃsamāsataḥ |
atra parāśaraḥ -
tasya ṣaṇṇavadvādaśamātravṛddhyā pañcasaptanavahastāntaṃ dvāraṃ pañcadaśabhedaṃ pṛthak pṛthak kṣudre madhye pare syāt iti ||
p. 355)
dvārāṇāṃ tatra vistārādutsedhaḥ pañcadhocyate || 84 ||
pañcāṃśebhyaśca saptāṃśaḥ saptāṃśebhyo daśāṃśikaḥ |
dviguṇo'rdhādhikaḥ pādamadhikaḥ pañcadhocchrayaḥ || 85 ||
krameṇa pañcasālānāmekatriśarasaptakam |
navāṅgulaṃ ca
saṃtyajya dakṣiṇādakṣiṇakramāt || 86 ||
dvāraṃ niyojayet tatra mūlavastu nirīkṣya tu |
pādādhiṣṭhānatuṅgaṃtvaṃ vedeṣvṛṣibhujaṅgamaiḥ || 87 ||
nandapaṅktiśasūryāṃśānmūlādekāṃśahānitaḥ |
sādhiṣṭhānāṅghrituṅgaḥ syāccheṣaṃ syādupapīṭhakam || 88 ||
pādabandhaṃ masūraṃ ca yathāvat parikalpayet |
paṭṭikāṅgamadhiṣṭhānastambhamānaṃ tu mūlavat || 89 ||
vasunandadigaṃśonaṃ gopurastambhatuṅgatā |
nikhātapādaṃ
homāntaṃ jitvādhiṣṭhanakaṃ nyaset(?) || 90 ||
uttarāntasamānaṃ tadardhaṃ vā vipulaṃ bhavet |
praveśadakṣiṇe
garbhaṃ nyasedārūḍhabhittike || 91 ||
pādādhiṣṭhānayostuṅgādadhiko miśrakodayaḥ |
dvāratuṅgaṃ
puragrāmarājadhānyādiṣūditam || 92 ||
nyased gopurakuḍyāgre śliṣṭaṃ yogaṃ kavāṭayoḥ |
tatsīmānaṃ
tu vaprāntaṃ kuryānmadhye surālaye || 93 ||
ekādipañcabhūmyantamalpānāṃ gopurāṇi hi |
dvibhaumāt
ṣaṭtalāntāni madhyānāṃ gopurāṇyapi || 94 ||
dvitatut? saptabhaumāntamuttamānāṃ tu gopuram |
atra -
sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ pādoccaṃ cottarāntakam |
śeṣaṃ
tatstūpiparyantaṃ bhāgamānaṃ vidhīyate ||
iti mayaḥ |
stūpyantamuttarādūrdhvaṃ ṣoḍhā bhaktaṃ la gopuram || 95 ||
p. 356)
sapādāṃśena mañcoccaṃ bhāgena prastarodayaḥ |
bhāgena
kandharotsedhaḥ satripādāṃśakaṃ śiraḥ || 96 ||
śiṣṭena tu śikhātuṅgamityekatalagopuram |
e (kaṃ? vaṃ) tu
dvitalādīnāṃ talādhikyavibhāgataḥ || 97 ||
ādvādaśatalādūhyaṃ vidadhīta yathākramam |
gopuravyāsapañcāṃśe garbhāgāra tribhāgataḥ || 98 ||
bhāgābhyāṃ bhittiviṣkambhaṃ vidadhyādekabhūmike |
saptāṃśe
gopuravyāse garbhaṃ tu caturaṃśakaiḥ || 99 ||
kuryād bhittiṃ tribhiḥ śeṣairudaye'tha navāṃśake |
aṃśena
kūṭavistāraṃ tribhiraṃśaistu koṣṭhakam || 100 ||
kūṭakoṣṭhakayormadhye pañcāṃśaiḥ pañjarādibhiḥ |
alaṅkṛtya
yathāśobhaṃ dvitalaṃ gopuraṃ bhavet || 101 ||
vyāse navāṃśe tritalaṃ daśabhāge catustalam |
rudrāṃśe
śarabhaumaṃ syāt sūryāṃśe ṣaṭtale tathā || 102 ||
trayodaśe saptatalaṃ kuryād yuktyā tu pūrvavat |
atra parāśaraḥ -
ekatalādi saptatalāntaṃ sarvatrāpi
gopureṣvalindaharmyakūṭaśālāmukhapañjaranāsīhastipṛṣṭhapakṣ
aśālā-masūrastambhavedikājālatoraṇairalaṅkaraṇīyam iti |
mūladvārasya vistārād vedaśonaṃ śarāṃśataḥ || 103 ||
hīnaṃ vordhvatalānāṃ tu dvārāṇi parikalpayet |
garbhāgāre tu
sopānamuparyupari vinyaset || 104 ||
catuṣkarṇe tu sopānamupapīṭhe praśasyate |
yathāyukti
yathāśobhaṃ tathā yojyaṃ vicakṣaṇaiḥ || 105 ||
gopurāṇāmalaṅkāraṃ mūlavastvanurūpataḥ |
kuryādākṛtiśobhādyaṃ vimānabhavanādiṣu || 106 ||
sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ stambhādiparimaṇḍitam |
dvitalādiyutaṃ
ramyaṃ [g: mya] mahādvāraṃ pradakṣiṇam || 107 ||
p. 357)
sādhirohaṇasopānaṃ sāntaraprastarānvitam |
ūhapratyūhaśobhāḍhyaṃ dvisaptamu(pa? kha)paṭṭikam || 108 ||
dīrghāgrākāravinyāsaṃ śrīmandiramiti smṛtam |
tadeva tu śiraḥ
pārśve tyaktvā pūrvatalaṃ punaḥ || 109 ||
mukhe paṭṭikaṣaṭkena yuktaṃ syācchrīniketanam |
ekadevasabhāśīirṣaṃ ṣaṇmahānāsikānvitam || 110 ||
sumaṅgalābhidhānaṃ syāt viśālamatha kathyate |
prāguktameva
parito bhāgavṛddhyā sagaṇḍimam || 111||
cūḍaharmyānvitaṃ śrīmad viśālākhyaṃ tu gopuram |
tadeva parito
bhaktyā yuktaṃ bhavyābhidhānakam || 112 ||
tadeva vṛttaśiharaṃ dīrghākāraṃ manoramam |
vṛttāgrakūṭaṃ
karṇeṣu pauṣṭikaṃ nāma gopuram || 113 ||
tadeva hi mukhe vedabhāgārdhānmaṇḍapānvitam |
khaṇḍaharmyapatākāḍhyaṃ sumaṇḍākhyaṃ tu gopuram || 114 ||
kapotaśālāsaṃyuktaṃ nāmnā syāt pārikūṭakam |
etāni
gopurāṇyaṣṭau śuddhamiśrakriyāvaśāt |
115 ||
atha tribhaumādiyutaṃ ṣaṣṭidvitayanāsikam |
sādhiṣṭhānaṃ ca
sastambhakūṭaśālaṃ satoraṇam || 116 ||
śālātaḥ pañjaropetaṃ guhyāguhyādhirohaṇam |
devaśreṣṭhanarendrārhaṃ subhadraṃ nāma gopuram || 117||
dvitalaṃ tu vibhāgena pārśvayorgarbhaveśmanaḥ |
caturaśraṃ
caturnāsīsāṅgāvayavasundaram || 118 ||
bhadrakalyāṇasaṃjñaṃ tat tadeva śikhare yadi |
aṣṭāśrakūṭaśālāḍhyaṃ bhadrasundarasaṃjñitam || 119 ||
mukhe mukhe tadeva syād vinirgatasabhāmukham |
parito bhāgavṛddhyā
tu talaiḥ saptabhiranvitam || 120 ||
p. 158)
śrīkaraṃ nāma tat proktaṃ gopuraṃ sumanoramam |
iti gopuravidhiḥ |
ityevamuktamanukarmavidhānamādau śāntiryathāvaduditātra tathādbhutānām prākāralakṣma kathitaṃ vṛṣalakṣaṇaṃ ca proktaśca gopuraṃvidhirnikhilaḥ samāsāt ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge
kriyāpāde'nukarmādilakṣaṇapaṭalaḥ pañcatriṃśaḥ |
Kriyapada, Kapitel 36: Formen des Lingas und Auswahl des Steins
Das Linga kann als ungegliederte Form, als Bildgestalt oder als Verbindung beider erscheinen. Dieses Kapitel behandelt seine Materialien, kurzlebige Formen für die Verehrung und die rituelle Gewinnung des Steins. Die überlieferten Materialwirkungen, Vorzeichen und gesellschaftlichen Wertungen werden als historische Aussagen wiedergegeben.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha ṣaṭtriṃśaḥ paṭalaḥ |
atha liṅgaṃ tridhā jñeyaṃ niṣkalaṃ sakalaṃ tathā |
miśraṃ
ceti ca talliṅgamacalaṃ ca calaṃ dvidhā || 1 ||
niṣkalaṃ kevalaṃ liṅgaṃ sakalaṃ pratimā smṛtā |
miśrākhyaṃ
mukhaliṅgaṃ syānmiśralakṣaṇalakṣitam || 2 ||
śailaṃ rātnaṃ tathā lauhaṃ dāravaṃ mārttikaṃ punaḥ |
kṣaṇikaṃ ceti ṣoḍhā syāt kramālliṅgaṃ tu niṣkalam || 3 ||
brāhmaṇakṣatraviṭchūdraśilāḥ syurdhavalāruṇāḥ |
pītāḥ
kṛṣṇāśca liṅgāni kuryāt tābhiryathākramam || 4 ||
sarveṣāmathavā sarvāḥ śilāḥ syuriti kecana |
muktiṃ jayaṃ
dhanaṃ dhānyaṃ dadyuḥ śuklādikāḥ śilāḥ || 5 ||
sphaṭikaḥ padmarāgaśca vajraṃ nīlaṃ hiraṇmayam |
vaiḍūryaṃ
vidrumaṃ puṣyaṃ ratnaliṅgaṃ tathāṣṭadhā || 6 ||
sphaṭikaḥ sūryakāntaśca candrakānta iti tridhā |
sphaṭikasyaiva
bhedāḥ syuḥ kāmamokṣārthadāḥ kramāt || 7 ||
śriyaṃ kāmāṃstathārogyamṛddhiṃ putrāñjayaṃ sukham |
labhate
padmarāgādiliṅgānāṃ kramaśo'rcanāt || 8 ||
ratnānāmiha sarveṣāṃ doṣāḥ sāmānyato nava |
rekhā binduḥ
kalaṅkaśca kākāṅghrikṣatadhūlayaḥ || 9 ||
p. 359)
tuṣāratrāsarandhrāṇi yatnād ratneṣu varjayet |
sauvarṇaṃ
rājataṃ tāmraṃ paittalaṃ kāṃsyamāyasam || 10||
saisakaṃ trāpuṣaṃ ceti lauhaṃ liṅgaṃ tadaṣṭadhā |
bhuktimuktipradaṃ haimaṃ liṅgaṃ raupyaṃ tu puṣṭidam || 11 ||
śaulbaṃ putrapradaṃ kāṃsyaṃ saukhyadaṃ tvatha paittalam |
āyurārogyadaṃ vidyādāyasaṃ maraṇaṃ smṛtam || 12 ||
saisakaṃ trāpuṣaṃ cāpi vidveṣoccāṭamāraṇe |
mukhyalohāni
catvāri hemādīni śubhāni hi || 13 ||
piśācalohānyanyāni kāṃsyādīni vivarjayet |
candanaṃ
devadāruśca śamīpippalaśiṃśapāḥ || 14 ||
khadirāsanamālūramadhūkabakulāstathā |
padmakaḥ karṇikāraśca
viprādīnāṃ tryastrayaḥ || 15 ||
kramād dāravaliṅgānāṃ vijñeyāstaravaḥ śubhāḥ |
tīrthakṣetrācalārāmapuṇyadeśodbhavāṃ mṛdam || 16 ||
śuklāṃ raktāṃ tathā pītāṃ kṛṣṇāṃ vādāya cūrṇayet |
yavagodhūmamāṣāṇāṃ cūrṇānāṃ guggulorapi || 17 ||
lākṣāśrīveṣṭakaśyāmāsa[k: māna sa]rjānāṃ tu
samāṃśakaiḥ |
kundaruṣkasya cāṃśena mṛccūrṇaṃ sarvataḥ
samam || 18 ||
kapilāpañcagavyena satailena tu mardayet |
tāṃ mṛdaṃ mṛditāṃ
pakṣaṃ māsamātroṣitaṃ punaḥ || 19 ||
ādāya liṅgaṃ kurvīta sapīṭhaṃ sveṣṭamānataḥ |
māsaṃ tu
śoṣayed dharme liṅgamāmaṃ tu mārttikam || 20 ||
athavā kevalāṃ mṛtsnāṃkarmayogyāṃ vicūrṇitām |
marditāṃ
pañcagavyādbhirmāsamātraṃ tathoṣitām || 21 ||
gṛhītvā kārayelliṅgaṃ sapīṭhaṃ lakṣaṇānvitam |
vipacet
kuśalairagnau pakvaṃ liṅgaṃ tu tad bhavet || 22 ||
p. 360)
saikataṃ gomayaṃ paiṣṭamāmlaṃ gaulaṃ tathā phalam |
nāvanītaṃ
ca liṅgāni saptaiva kṣaṇikāni tu || 23 ||
mokṣārogyadhanānnādyapuṣṭiśrīvaśyadāni tu |
bhavanti
kṣaṇaliṅgāni yajatāṃ prativāsaram || 24 ||
naiteṣāṃ piṇḍikā kāryā kuryālliṅgaṃ tadāsane |
naiṣāṃ
trikhaṇḍaṃ mānaṃ vā na śirovartanādikam || 25 ||
naiṣāṃ kālamuhūrtādyaṃ nādhivāsādikāḥ kriyāḥ |
nirmāya
sadyastalliṅge śivamāvāhya pūjayet || 26 ||
visṛjya nirapekṣaṃ talliṅgamapsu vinikṣipet |
kṣaṇikaliṅgavidhiḥ |
svayoniḥ piṇḍikaiva syācchailādīnāmadūṣaṇā || 27||
abhāve tvaiṣṭakī śaile ratnajānāṃ hiraṇmayī |
rājatī
tāmrajā vā syācchreṣṭhamadhyādhamakramāt || 28 ||
svalohaireva lohānāmiṣṭakābhiśca dārave |
liṅgapīṭhopādānādhikāraḥ |
uttarāyaṇasaṃsthe'rke śuklapakṣe guṇānvite || 29 ||
tithau vāre ca nakṣatre śilādergrahaṇaṃ smṛtam |
bhojayitvā
dvijānagre vācayitvāśiṣastataḥ || 30 ||
sāṅgaṃ sampūjya deveśamastrayāgaṃ vidhāya ca |
vrajet
prācīmudīcīṃ vā nimittānyupalakṣayan || 31 ||
jvaladagnipradīpebhavṛṣā veśyāśca kanyakāḥ |
puṣpānnapūrṇakumbhājyaśaṅkhakṣīradadhīni ca || 32 ||
vrīhayaḥ śālayo māṃsaṃ madhucchatraṃ ca cāmaram |
maṅgalyayoṣito rājā dhvajapūrṇadhanūṃṣi ca || 33 ||
kṣīriṇī gausturaṅgaśca dṛśyetābhimukhaṃ yadā |
yāturiṣṭārthasiddhyai syāt sutarāṃ tat pradakṣiṇam || 34 ||
p. 361)
gaulikāvāyasarutaṃ prayāṇe vāmataḥ śubham |
praveśe dakṣiṇe
śastaṃ kṣutaṃ hyādāvaśobhanam || 35 ||
anyatra pṛṣṭhe vāme ca śastaṃ nṝṇāṃ ca kūjitam |
srotāṃsi
bharaṭādīnāṃ vāme śastaṃ tu dakṣiṇe || 36 ||
gānaṃ ca diśi śāntāyāṃ piṅgalānāṃ dvayaṃ hitam |
sṛgālavāyasavyāghracakorabakapotakāḥ || 37 ||
vāmād dakṣiṇagāḥ śastāḥ phaṇī sarvatra ninditaḥ |
śaśakauśikagṛdhrāśca śyenāśca mṛgaḍuṇḍubhāḥ || 38 ||
dakṣiṇād vāmagāḥ śastāḥ śubhā vācaḥ śubhapradāḥ |
bāleyagodhvanirvāme gatirdakṣiṇataḥ śubhā || 39 ||
aśanirdurdinaṃ varṣaṃ pratikūlāstathā giraḥ |
pratiśukrabudhau
vātyā kalahaśceti ninditāḥ || 40 ||
tāḍanaṃ śiraso'ṅgānāṃ dakṣiṇāṅghrerviśeṣataḥ |
varṇavāhanaveṣāṇāṃ manaśśastradiśāmapi || 41 ||
aprasādo'tha digdāhapariveṣāḥ śivārutam |
pratisūryoparāgolkābhūkampendradhanūṃṣi ca || 42 ||
vṛkṣadhvajāyudhacchatrayānabhaṅgā vininditāḥ |
cakrikṣapaṇanagnāśca muṇḍitāmaṅgalāṅganā || 43 ||
virāstapasvino vrātyā yatayo vāmanādayaḥ |
vikalā jālikāḥ
sūnāḥ pāṣaṇḍā daṇḍapāṇayaḥ || 44 ||
kāpālikāḥ kāṣṭhadharā muktakeśāśca duḥkhinaḥ |
ārdravastrāśca nindyāḥ syurdṛṣṭāḥ pratimukhāgatāḥ || 45 ||
aśubheṣu nimitteṣu māsaṃ nītvā śubhe vrajet |
śilākaraṃ
yaduddiṣṭaṃ girikṣetravanādikam || 46 ||
himādrivindhyaśrīśailāḥ pāriyātraśca śuktimān |
mahendrasahyamalayāḥ kalaśo vedaparvataḥ || 47 ||
p. 362)
ṛkṣaḥ kumāraśailaśca mukhyāḥ proktāḥ śilākarāḥ |
nadyo
gaṅgādikāḥ kṣetrāṇyamareśādikānyapi || 48 ||
ākarā madhyamāstvanye śilādāruparigrahe |
kaniṣṭhāḥ
syuryathālābhaṃ śilāgrahaṇamārabhet || 49 ||
vāruṇyaindrī tathāgneyī vāyavī bhūścaturvidhā |
tadbhavāśca
śilā jñeyāstattannāmopalakṣitāḥ || 50 ||
yā komalataruvrātā svataḥpuṣpitakānanā |
jalāśayaiśca sarvatra
yuktā bhūrvāruṇī smṛtā || 51||
yā kṣīravṛkṣabahulā saumye yasyā jalaṃ mahat |
vrīhikṣetrāṇi
yāmyāṃ ca sā māhendrī kṣitiḥ smṛtā || 52 ||
gṛdhrakaṅkavarāharkṣaśyenagomāyuvāyasaiḥ |
saṃyuktā
dūrapānīyā bhūrāgneyī vininditā || 53 ||
akṣasnuhikuliṅgākṣapīluśleṣmātakaṇṭakaiḥ |
yuktā yā
nirjalā bhūmiraśubhā vāyavī smṛtā || 54 ||
analānilabhūmiṣṭhāḥ śilā liṅgeṣu varjitāḥ |
vāruṇyāmapi
māhendryāṃ sambhūtāḥ sarvasiddhidāḥ || 55 ||
caṇḍālapulkasavyādhapulindādyairvidūṣitā |
valmīkāhiśmaśānāḍhyā nindyā bhūrapi tacchilā || 56 ||
bhūparigrahaṇe pūrvamuktalakṣaṇa bhūmayaḥ |
praśastāḥ syuḥ
śilāyāśca grahaṇe ninditāstyajet || 57 ||
praśastāṃ bhuvamāsādya guruḥ śilpibhiranvitaḥ |
anveṣayecchilāṃ tatra mantraṃ cedamudīrayet || 58 ||
oṃ triṇetrāya rudrāya bhūtānāṃ pataye namaḥ |
śilāṃ darśaya
deveśa ! prasanno vṛṣabhadhvaja ! || 59 ||
tataḥ snātvā saśiṣyastu guruḥ sthapatirapyatha |
śuklagandhasragālepau bhūṣitau śilpibhirvṛtau || 60 ||
p. 363)
śilāpradeśamāsādya bhūtānyāmantrayed guruḥ |
apakrāmantu
bhūtāni devatāśca saguhyakāḥ || 61 ||
yuṣmabhyaṃ subalirbhūyād bhūmirdiśatu me śilām |
karmaitat
sādhayiṣyāmi kriyatāṃ vāsaparyayaḥ || 62 ||
hūtyāmantrayet |
dārugrahaṇe tu somo diśatu pādapāniti viśeṣaḥ |
tato
gandhādibhirabhyarcya
pañcavarṇaudanairdadhikṣīramadhusarpiḥphalabhakṣyairmāṃsarudhira
prati-nidhibhirbhūtakrūrabalibhirbhūtebhyo vanadevatābhyaśca baliṃ
nirhṛtya kṛtamaṇḍale kalaśaṃ saṃsthāpya prāṅmukha udaṅmukho
vā bhuvaṃ khātvā bhuvi nigūḍhāmarkaraśmibhiraspṛṣṭāṃ
kalaśajalairabhiṣicya pañcagavyena pavamānaiḥ saṃprokṣya
pañcabrahmabhirnivedyāntamiṣṭvāhatavastreṇa
darbhairapyācchādyottareṇāgnimādhāya hṛdayeśānāghoraiḥ
samidājyacarūnaṣṭottaraśataṃ hutvā vyāhṛtibhiḥ sviṣṭakṛtaṃ
ca pariṣecanāntaṃ kuryāt |
athāṣṭau kalaśān dikṣu lokapālādhidaivatān |
vinyasyeṣṭvā
tadambhobhirabhiṣicya śilāṃ punaḥ || 63 ||
madhvājyaśarkarātiktapāyasena diśāsvatha |
baliṃ prakṣipya
cācchādya paścime'gnau juhoti ca || 64 ||
śivaikādaśadikpālaśastramantraiścaruṃ ghṛtam |
hutvā
pāśupatāstreṇa śataṃ hutvā punarghṛtam || 65 ||
chedanocitaśastrāṇi saṃsnāpyāstreṇa śāyayet |
tenaiveṣṭvātra
darbheṣu svaped rātrāvimaṃ japan || 66 ||
namaḥ śambho ! trinetrāya rudrāya varadāya ca |
śivāya
viśvarūpāya svapnādhipataye namaḥ || 67 ||
ācakṣva devadeveśa ! prapanno'smi tavāntikam |
svapne sarvāṇi
kāryāṇi hṛdayasthāni yāni vai || 68 ||
śūlapāṇaye hili hili svāhā svapnamāṇavakākhyo'yaṃ mantraḥ |
jvalantīṃ vā śilāṃ paśyet svapne svāṃ devatāṃ tu vā |
anyad
vā śobhanaṃ grāhyā syācchilā liṅgakarmaṇi || 69 ||
p. 364)
svapnaścedaśubhastyājyā sānyā grāhyā śilā bhavet |
prātaḥ
snātvābhipūjyeśamācāryaḥ sthapatistathā || 70 ||
hemasūcyaṣṭilābhyāṃ tu cchindyāt prathamamastrataḥ |
adhobhāgo
mukhaṃ tasyāḥ pṛṣṭhamūrdhvaṃ tu pūrvataḥ || 71 ||
uttare vā śiro ghaṇṭādhvanicchede sphuliṅgavat |
koṇaśīrṣā
śilā tyājyā bharturduḥkhakarī yataḥ || 72 ||
iṣṭapramāṇāṃ chitvā tu caturaśrāṃ samāṃ śubhām |
mukhamūlaśiraḥpṛṣṭhānyaṅkayitvāmbarāvṛtām || 73 ||
darbhaiścācchādya tu rathe samāropyālayaṃ nayet |
śastrāsahā
pelavā ca śilā bālā vininditā || 74 ||
hīnasvarā cātirūkṣā vṛddhā tyājyātijarjharā |
nānāvarṇā
romarekhā caṇḍālī sā ca varjitā || 75 ||
ghaṇṭānādā dṛḍhā snigdhā yuvatiḥ syācchilocitā |
puṃśilā
liṅgayogyā syād vṛttā vṛttāyatā ca sā || 76 ||
caturaśrā ca dīrghāśrā strīśilā piṇḍikocitā |
tryaśrā
tryaśrāyatā cāpi ṣaṇḍā pādaśilocitā || 77 ||
strīśilākalpite liṅge rāṣṭraṃ rājā na naśyati |
puṃlliṅgapīṭhe ca tathā liṅgapīṭhe ca ṣaṇḍake || 78 ||
striyā puṃsā ca bhūpīṭhe kṛte syād rāṣṭranāśanam |
itthaṃ
pādaśilāpīṭhaliṅgānāṃ trividhāḥ śilāḥ || 79 ||
rathayānādinā nītvā kauberyāṃ diśi maṇḍape |
śāyayed
dāruyugale tato liṅgaṃ tu kārayet || 80 ||
liṅgāni lohamaṇiśailajadāravāṇi mārtsnakṣaṇāni śakunāni
nimittajātam |
strīpunnapuṃsakaśilāgrahaṇāni cāsmin
sandarśitāni śivaśāstranirūpitāni ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde liṅgaviśeṣapaṭalaḥ ṣaṭtriṃśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 37: Steinmerkmale und Proportionen des Lingas
Das Kapitel untersucht zunächst sichtbare Zeichen, aus denen die historische Steinlehre verborgene Einschlüsse erschließt. Danach erläutert es Größen und Proportionen des Lingas sowie das Verhältnis zu Sockel und Tempelraum. Die Vorschriften zur Materialprüfung und die Vorzeichen werden als historische Aussagen übersetzt; unklare Zahlenchiffren bleiben kenntlich.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha garbhāstu vakṣyante tyajelliṅgaṃ sagarbhakam |
garbhāṃstu
lakṣayelliṅgaṃ sagarbhaṃ cet parityajet || 1 ||
tulyāṃśaiḥ kṣīrapiṣṭaistu viṣakāsīsagairikaiḥ |
ālipya
liṅgaṃ niśśeṣamekarātroṣitaṃ tataḥ || 2 ||
prakṣālya garbhān doṣāṃśca maṇḍalaistatra lakṣayet |
athavā
brahmaviṣṇvīśavaiṣṇavīḥ paripeṣya [veṣṭya tu] tu || 3 ||
kṣīrājyatulyamadhunā vidhṛtena vilepayet |
trirātramuṣitā
klinnā śilā yatra tu lakṣyate || 4 ||
tatra garbhaṃ vadet sarpaṃ godhāṃ vā vṛścikaṃ tu vā |
kāsisacorau gokṣīrapiṣṭā vālipya yā śilā || 5 ||
trirātramuṣitā raktā syāccet kūrmo'tra darduraḥ [g: kacchapaḥ]
|
māṃsīkuṣṭhahayā rātriṃ triphalāṃ vāridāmbubhiḥ || 6 ||
piṣṭvā stanyārditaṃ limpet trirātrād vikṛtiryadā |
garbhaṃ tu
kālakūṭākhyaṃ viṣaṃ tatra vinirdiśet || 7 ||
tasya sparśena mṛtyuḥ syād yato'tastaṃ na saṃspṛśet |
pūrvoktaviṣakāsīsagairikakṣīralepataḥ || 8 ||
maṇḍalairnirdiśed garbhānekadvitridinoṣite |
tadyathā -
mañjiṣṭhābhe maṇḍale dardūraḥ syāt pīte godhā kāpile
mūṣikāśca |
kṛṣṇe sarpaḥ pāṇḍare ceti kecit kāpotābhe
gaulikā vṛściko vā || 9 ||
rakte tu kṛkalāsaḥ syāt khadyoto madhusannibhe || 10 ||
miśre pipīlikāgarbhaḥ śastre'mbho dhūsare dṛṣat |
gaure tu
vimalā dhūmre pataṅgaḥ sikatāstu vā || 11 ||
nīlapīte bhavet kūrmo garbhadoṣān vadāmyataḥ |
bhayaṃ toye ca
maṇḍūke kartuśca nṛpaterapi || 12 ||
p. 366)
rājya[g: ja]nāśastu godhā cet sarpe kartuḥ kulakṣayaḥ |
kulīrālipataṅgeṣu rogaduḥkhādisambhavaḥ || 13 ||
vimalāsu sadā cauryaṃ paracakrabhayāni vā |
pipīlikāḥ
pravāsāya vimalā sthānanāśanam || 14||
kūrmaḥ kuryāt tu dāridryaṃ ratnagarbheṣu sampadaḥ |
rekhāśca
lakṣayelliṅge śobhanāścāpyaśobhanāḥ || 15 ||
śilāstravarṇarekhāstu varṇānāṃ kramaśo matāḥ |
indrāyudhanibhāḥ śastā rekhāḥ śaṅkhāmbujopamāḥ || 16 ||
nānāvarṇāḥ kṛśāḥ sthūlā rūkṣā rekhāśca ninditāḥ |
atra mañjaryāṃ -
nandyāvartavasundharādharahayaśrīvatsakūrmopamāḥ
śaṅkhasvastikahastigovṛṣanibhāścakrendusūryopamāḥ |
chatrasragdhvajaliṅgatoraṇamṛgaprāsādapadmopamā vajrābhāḥ
śapharopamāśca śubhadā rekhāḥ kapardopamāḥ ||
agneśca bījaṃ pavanasya bījaṃ bhūyaḥ svarāṇyatra napuṃsakāni
|
hitvā praśastāḥ śubhadāḥ samastā rekhāstu
liṅge'kṣaratulyarūpāḥ ||
kākaśyenavṛkoṣṭravānaranibhā mārjāragṛdhropamāḥ
sarpolūkasṛgālakīṭasadṛśāḥ kolāśca bhekopamāḥ |
rekhāstiryagavasthitāśca sakalāścānyāśca doṣāvahāḥ santyajya
pratighṛhya śobhanaśilāṃ liṅgaṃ tayā kalpayet ||
ārabhya hastaṃ navahastakāntaṃ liṅgaṃ vidheyaṃ naradaityadevaiḥ
|
hastādikaṃ pañcakarāntamādau liṅgaṃ manuṣyasya tu
varṇabhedāt ||
daityasya ṣaṭsaptakaraṃ tu liṅgaṃ gīrvāṇaliṅgaṃ tu
navāṣṭahastam |
iti |
hastoccamānādārabhya pādavṛddhikrameṇa tu || 17 ||
p. 367)
trihastāntaṃ kaniṣṭhādiliṅgāni syurnavairbahiḥ |
caturhastāyatālliṅgāt prāgvat pādavivardhanāt || 18 ||
ṣaḍḍhastāntaṃ madhyamāni liṅgāni nava kalpayet |
saptahastoccamārabhya pādavṛddhyā tu pūrvavat || 19 ||
śreṣṭhāni navahastāntaṃ liṅgāni syurnava kramāt |
tricaturhastayormadhye prāgvalliṅgatrayaṃ bhavet || 20 ||
madhye ṣaṭsaptakarayostathā liṅgatrayaṃ smṛtam |
evaṃ
prasiddhaliṅgānāṃ trayastriṃśadudāhṛtam || 21 ||
prāsādamānācca tathā vedabāṇartubhāgataḥ |
liṅgāyāmo'thavā
kāryaḥ prakāro'nyaśca kathyate || 22 ||
garbhāgāre tu pañcāṃśe liṅgaṃ bhāgatrayocchritam |
garbhe vā
navabhāge syālliṅgaṃ pañcāṃśamāyatam || 23 ||
garbharāmāṃśatoṃ'śena garbhārdhoccaṃ tu vā smṛtam |
liṅgasya dairghyamiti yāvat |
tatraikahastaliṅgasya caturhastaṃ tu vistṛtam || 24 ||
vimānaṃ syāt tathā pañcaguṇaṃ ṣaḍguṇameva vā |
vistārād
dviguṇoccaṃ tu nāgaraṃ triguṇaṃ yadi || 25 ||
bhūmijākhyaṃ smṛtaṃ tasmād dviguṇaṃ śikharaṃ yadā |
nāgaraṃ
valabhirnāma vimānaṃ bhavati sphuṭam || 26||
liṅgāyāme vikārāṃśe bhūtavedāgnivistaram |
jayadaṃ
pauṣṭikaṃ sārvakāmikaṃ nāgare smṛtam || 27 ||
garbhe trisaptabhāge tu daśāṃśaṃ drāviḍe'dhamam |
trayodaśāṃśakaṃ mukhyaṃ garbhe'ṣṭāṃśe tu pūrvavat || 28 ||
trisaptāṃśe nijāyāme ṣaṭpañcacaturaṃśakam |
jayadaṃ
pauṣṭikaṃ sārvakāmikaṃ drāviḍe bhavet || 29 ||
abhikṛtyaṃśake garbhe ṣoḍaśāṃśaṃ taduttamam |
trayodaśāṃśamadhamaṃ tayormadhye'ṣṭabhāgataḥ || 30 ||
p. 368)
navaliṅgāni sidhyanti vesare tāni kalpayet |
pañcapañcāṃśake
dairghye vasusaptaṣaḍaṃśakaiḥ || 31 ||
vistāre vesare vidyāt pūrvavajjayadādikam |
atha sthirāṇāṃ
liṅgānāṃ brahmaviṣṇavīśadaivatam || 32 ||
mūlaṃ madhyaṃ tathaivāgraṃ caturaṣṭāśravartulam |
tribhāgamevaṃ vijñeyaṃ teṣāṃ bhedaśca likhyate || 33 ||
sarvatobhadrakaṃ liṅgaṃ vardhamānaṃ śivādhikam |
svastikaṃ ca
caturdhā syāt tallakṣma pṛthagucyate || 34 ||
viprāṇāṃ sarvatobhadraṃ bhūbhujāṃ vardhamānakam |
śivādhikaṃ
viśāmiṣṭaṃ śūdrāṇāṃ svastikaṃ hitam || 35 ||
svavarṇavihitaṃ liṅgaṃ sthāpyaṃ syādiṣṭasiddhaye |
anyavarṇoditaṃ liṅgamihāmutrārthanāśanam || 36 ||
atra mayaḥ -
ādyaṃ tat sarvatobhadraṃ dvitīyaṃ vardhamānakam |
śivādhikaṃ
tṛtīyaṃ syāccaturthaṃ svastikaṃ bhavet ||
atha dharaṇisurāṇāṃ sarvatobhadramiṣṭaṃ sukhadamavanipānāṃ
vṛddhidaṃ vardhamānam |
dhanadamiha viśāṃ vai
śambhubhāgādhikaṃ ya- cchubhadamiha pareṣāṃ svastikaṃ
śūdrakāṇām ||
pareṣāmapityuktatvādanulomapratilomādīnāmapi
svastikaliṅgameveṣṭamiti yāvat |
garbhāgāre tribhāgeṃ'śaḥ pīṭhaṃ pīṭhe tribhāgike |
bhāgena
liṅgavistāraḥ pariṇāhastu tasya yaḥ || 37 ||
syālliṅgoccaṃ tu tattulyaṃ liṅgāyāmaṃ samaṃ tridhā |
vibhajya
brahmaviṣṇvīśabhāgāḥ sarvasame matāḥ || 38 ||
kāṃśaḥ pādaśilāyāṃ syād viṣṇvaṃśaḥ piṇḍikāsamaḥ |
dṛśyaḥ śivāṃśaḥ pūjyaḥ syāt sarvaliṅgeṣvayaṃ vidhiḥ || 39
||
p. 369)
atra piṅgalāmate -
samamānā bhaved vedī liṅgasyāvārikā yathā |
iti |
tadyathā -
pūjāṃśa eva nirdiṣṭo liṅgaśabdena cātra hi |
vedāśrapiṇḍikāyāstu liṅge sarvasame tvidam || 40 ||
talliṅgapariṇāhasthabrahmasūtracatuṣṭaye |
vistāraḥ sama eva
syācchāyādoṣo'nyathā bhavet || 41||
ato liṅgasamaṃ pīṭhaṃ syācchāyādoṣavarjitam |
vedāśrapiṇḍikākṣetrāpekṣayā vartulādiṣu || 42 ||
pīṭheṣu liṅgatulyā syāt pariṇāhāntavistṛtiḥ |
tathā
kṛśeṣu liṅgeṣu piṇḍikādhikavistṛtam || 43 ||
avagamya śivāṃśe tu vardhayet tatsamaṃ yathā |
yāvad vṛddhaṃ
śivāṃśe tu brahmāṃśe hāpayet tu tat || 44 ||
tadvat sthūleṣu liṅgeṣu nyūnatāṃ pīṭhavistṛteḥ |
vijñāya
pūjābhāgaṃ tu kuryāddhrasvaṃ tadaṃśataḥ || 45 ||
brahmāṃśe vardhayed bhāgaṃ vṛddhihānī na vaiṣṇave |
yathā bṛhattantre -
kṛśeṣu vardhayed rudraṃ sthūlaliṅgeṣu hrāsayet |
hrāsayed
vardhayet kāṃśaṃ na vṛddhirna cyutirhareḥ ||
iti |
chāyādoṣavicāro'yaṃ liṅge sarvasame smṛtaḥ || 46 ||
vardhamānādiliṅgeṣu naitadityeva kecana |
tadvad vyakteṣu liṅgeṣu
vyaktāvyakte ca ratnaje || 47 ||
svayambhuvi tathā bāṇe'pyārṣe ca niyamo na hi |
vardhamānādiliṅgānāṃ trayāṇāmapyayaṃ vidhiḥ || 48 ||
mayasūtre tu kathitacchāyādoṣaṃ vinā yathā |
liṅgāyatipramāṇānītyādinā pīṭhavistṛtiḥ || 49 ||
p. 370)
śivabhāgasamā kāryā vyākhyātaṃ saṅgrahe tathā |
yāvalliṅgasya vai dairghyaṃ tāvat pīṭhasya vistṛtiḥ ||
iti |
saṃkṛtyaṃśe tu liṅgocce saptāṣṭanavabhiḥ kramāt || 50 ||
aṃśairbrahmaharīśānabhāgāḥ syurvardhamānake |
liṅgāyāme
prakṛtyaṃśe ṣaṭsaptāṣṭāṃśakalpitāḥ || 51 ||
kramād brahmādibhāgāḥ syurevaṃ vā vardhamānake |
pañcaṣaṭsaptabhāgairvā catuṣpañcaṣaḍaṃśakaiḥ || 52 ||
vardhamānaṃ bhavelliṅgaṃ śreṣṭhamadhyādhamaṃ kramāt |
liṅgāyāme tu paṅktyaṃśe rāmāgniśrutisammitaiḥ || 53 ||
aṃśairbrahmādibhāgāḥ syuḥ kramālliṅge śivādhike |
liṅgotsedhe tu nandāṃśe ṣaṭsaptavasubhāgikaiḥ || 54 ||
brahmaviṣṇvīśabhāgānāṃ kramānnāhāḥ prakīrtitāḥ |
liṅge
trairāśikaṃ nāma bhavet sarvasame tu tat || 55 ||
svāyāmārdhārdhavistāraṃ svastikaṃ vā śivādhikam |
vardhamānaṃ ca talliṅgaṃ nāmnā suragaṇārcitam || 56 ||
tatsārvadeśikaṃ jñeyaṃ sarvavarṇahitāvaham |
pauṣkare
kāraṇākhye ca yathoktaṃ tatra kathyate || 57 ||
tadyathā -
caturaṃśādi viprāṇāṃ pañcāṃśādi nṛpocitam |
ṣaḍbhāgādi
viśāṃ yogyaṃ saptāṃśādyaṃ tu vārṣalam || 58 ||
vardhamānaṃ caturbhedamevaṃ varṇakramāddhitam |
atha śivādhikaṃ ca |
ākṛtyaṃśe tu liṅgocce saptasaptāṣṭabhāgikam || 59 ||
brahmādyaṃśeṣu yalliṅgaṃ viprābhīṣṭaṃ śivādhikam |
trayodaśāṃśe liṅgocce vedavedaśarāṃśakaiḥ || 60 ||
p. 371)
ṣoḍaśāṃśe tu liṅgocce pañcabhiḥ pañcabhiḥ kramāt |
ṣaḍbhiśca bhāgairbrahmādyaiḥ kṣatrayogyaṃ śivādhikam || 61 ||
kādibhāgairviśāṃ yogyaṃ liṅgamuktaṃ śivādhikam |
liṅgatuṅge
daśāṃśe tu guṇāgniśrutibhāgikam || 62 ||
brahmādyaṃśeṣu śūdrāṇāmiṣṭaṃ liṅgaṃ śivādhikam |
pūrvoktasamaliṅge tu dhārāliṅgaṃ vikalpataḥ || 63 ||
caturaśraṃ dviraṣṭāśraṃ tanmūle parikalpayet |
vaiṣṇavāṃśe
ca śaivāṃśe dhārādvidviguṇīkṛte || 64 ||
sarveṣāmapi varṇānāṃ dhārāliṅgaṃ tridhā matam |
mūle'ṣṭāśraṃ vā kalāśraṃ yugāśraṃ tasmādūrdhvaṃ
dviguṇāḥ syuśca dhārāḥ iti mayaḥ |
sarvatobhadraliṅge tu dhārāḥ syuḥ pañcaviṃśatiḥ || 65 ||
saptaparṇadalākārāḥ samāḥ sarvāḥ samāntarāḥ |
ekaikasyāṃ
tu dhārāyāṃ catvariṃśatprasaṃkhyayā || 66 ||
kuryāt samāni liṅgāni syāt talliṅgasahasrakam |
liṅgavikalpādhikāraḥ |
brahmādibhāgasiddhau tu vedāśraṃ proktamārgataḥ || 67 ||
kṛtvā liṅgamaśeṣeṇa brahmabhāgādathopari |
caturaśrasya
koṇārdhasūtralāñchanamadhyataḥ || 68 ||
koṇatyāgāt tadaṣṭāśraṃ kuryād viṣṇavaṃśasiddhaye |
athavā
liṅgavistāraṃ saptadhā vibhajet samam || 69 ||
madhye tribhāgaṃ saṃsthāpya dvidvibhāgavivarjanāt |
vasvaśraṃ
siddhyati samamatha vṛttaṃ nigadyate || 70 ||
caturaśrasya liṅgasya śiromadhye nidhāya tu |
sūtraṃ
digantamānena bhrāmayed vṛttasiddhaye || 71 ||
liṅgānāmatha sarveṣāṃ śirovartanamiṣyate |
chatrābhaṃ
trapuṣākāraṃ kukkuṭāṇḍanibhaṃ tathā || 72 ||
p. 372)
ardhendusadṛśaṃ cātha budbudaṃ pañcamaṃ smṛtam |
atra sarvatobhadravardhamānādiliṅgānāṃ
yathāpramāṇāvasthitaśirasāmeva vartanena pūjāṃśāyāme
nyūnatayā tattatpramāṇabhaṅgād doṣaḥ siddhaḥ |
tasmāduktapramāṇaliṅganetrasūtrādūrdhvameva śirovartanena sakale
makuṭādivalliṅgamastakaṃ sampādanīyam |
atra mayaḥ -
sarveṣāmapi caitāḥ sāmānyāstatra liṅgānām |
śiraso
vartanabhāgatryaṃśaikaṃ cādhiropya nijatuṅge ||
liṅgāyāme ṣaṭṣaḍbhāgayuyte tena sārdhamataḥ |
avare
madhyamaliṅge śreṣṭhe liṅge tathā śiromānam ||
indvaśviniguṇabhāgāḥ proktāḥ sarveṣvapi kramaśaḥ |
iti |
tadyathā -
pūjāṃśāyāmatattvāṃśādekadvitryaṃśakāt kramāt || 73 ||
nīce madhye tathā śreṣṭhe liṅge tanmānato'dhikam |
saṃsthāpyopari netrordhvaṃ śirasaḥ siddhaye punaḥ || 74 ||
uktavartanabhāgānāṃ tryaṃśaikāṃśaṃ tathopari |
śilāmāropya
tanmadhye binduṃ sampādya śāstrataḥ || 75 ||
tasmin sūtraṃ nidhāyātha vakṣyamāṇakrameṇa tu |
śiraso
vartanaṃ kuryācchatrākārādisiddhaye || 76 ||
liṅge vyāsāt ṣoḍaśāṃśādekadvitriyavāṃśakān |
āropya
ke'dhaḥ saṃlambya liṅgasyobhayapārśvayoḥ || 77 ||
vartayet tatra catvāricchatrābhāṇi bhavanti hi |
prathamaṃ ca
dvitīyaṃ ca samaliṅge niyojayet || 78 ||
śivādhike tṛtīyaṃ tu caturthaṃ vardhamānake |
vartanāḥ
saṅkaraṃ naiva kuryāt tadaśubhaṃ yataḥ || 79 ||
saṅkaramanyonyasyāpyaśubhaṃ syād vartanānāṃ ca |
iti mayaḥ |
p. 373)
ṣaḍaṃśe liṅgavistāre sārdhadvyaṃśena vartanāt |
trapuṣābhaṃ
śiraḥ sidhyed rāmāṃśaiḥ kukkuṭāṇḍakam || 80 ||
liṅgavyāsatṛtīyāṃśavartanādardhacandrakam |
liṅgavyāse'ṣṭadhā bhakte sārdhāṃśatrayavartanāt || 81 ||
budbudābhaṃ tu liṅasya śiraḥ sidhyati śobhanam |
sāmānyāḥ
sarvaliṅgeṣu vartanāstrapuṣādikāḥ || 82||
chatrākāroktabhedāstu liṅgeṣu niyatāḥ pṛthak || 82 1/2 ||
atra mañjaryāṃ maye ca vartanāprakāra uktaḥ -
liṅgānāṃ śirasīpsitāṃśamubhayoḥ saṃlambya tatprārśvayoḥ
kṛtvā matsyayugaṃ tadāsyajaghanānniṣkrāntasūtradvaye |
tasmād
yatra ca saṃyutirmatimatā bindutrayāḍhyaṃ yathā tattad
vartayitavyamatra bahudhā sopāyamīśoditam ||
iti ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge
kriyāpāde mānuṣaśilāliṅgalakṣaṇapaṭalaḥ saptatriṃśaḥ |
Kriyapada, Kapitel 38: Überlieferte Naturformen und Kennlinien des Lingas
Das Kapitel unterscheidet von Rishis gestiftete, selbstentstandene und natürlich vorgefundene Lingas von handwerklich bearbeiteten Formen. Danach beschreibt es das Polieren und Einzeichnen der Kennlinien. Ein Gebet um Vergebung begleitet den Übergang von der Herstellung zur Verehrung.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
athāṣṭātriṃśaḥ paṭalaḥ |
atha liṅgaṃ sthūlamūlaṃ sthūlamadhyaṃ kṛśaṃ tathā |
ārṣaṃ
sthūlaśiraskaṃ ca caturdheti mayoditam || 1 ||
liṅgavyāse'ṣṭadhā bhakte mūle madhyāgrayorapi |
bhāgādhikaṃ
ca hīnaṃ ca sthūlamūlādikaṃ smṛtam || 2 ||
vedāśrau brahmaviṣṇvaṃśau liṅgeṣvārṣeṣu saṃmatau |
śivāṃśo vṛtta eva syācchiraso vā na vartanam || 3 ||
atha svayambhuliṅgāni jarjharāṇi kṛśāni ca |
hrasvāni
cātidīrghāṇi phalakāsadṛśāni ca || 4 ||
anekāgrāṇiṃ gokarṇamātuluṅganibhānyapi |
ṣaṭpañcatridaśāgrāṇi mānonmānādibhirvinā || 5 ||
p. 374)
śṛṅgāgrāṇyapi vakrāṇi nānāvarṇākṛtīni ca |
sapīṭhānyapyapīṭhāni sālayānyagṛhāṇi vā || 6 ||
vanaparvatanadyabdhitīrthakṣetragatānyapi |
darśanasparśanārcābhireṣāṃ siddhiranuttamā || 7 ||
vidyāt svayambhuliṅgāni yeṣu nityaṃ sthitaḥ śivaḥ |
mūlaṃ na
śodhayet teṣāṃ śodhanaṃ sarvanāśakṛt || 8 ||
amīmāṃsyāni tānyāhuḥ pūjyānyeva yathāsthiti |
naiṣāṃ
mūrtivibhāgo'sti na ca syānmantrasaṅkaraḥ || 9 ||
mānuṣeṣveva liṅgeṣu mantramūrtyādisaṅkaraḥ |
atra mayaḥ |
āsthāpanamapi liṅgaṃ pūjābhāgena pīṭhabhāgasamam |
vṛttaṃ
vātha sadhāraṃ pūjābhāga tu pūjayenmuktyai ||
iti |
bāṇaliṅgaṃ tu yat sarvaṃ yathājātaṃ nidhāpayet || 10 ||
svoccārdhaṃ vātha rāmāṃśaṃ pañcāṃśaṃ vā dvibhāgikam |
pīṭhe salakṣaṇe śaile saudhe vā sthāpayecchubhe || 11 ||
atra yogaśivīye -
koṭyastisrastu liṅgādrau tisraḥ śrīparvate sthitāḥ |
tisraśca
kālikāgarte tisraścāpyamareśvare ||
kanyātīrthe mahendrādau nepāle kanyakāśrame |
eṣvekaikā sthitā
koṭirevaṃ koṭyastu ṣoḍaśa ||
sapīṭhaṃ vāpyapīṭhaṃvā sarvaprāsādapīṭhagam |
sarvasaṅkarahīnaṃ tat sarveṣāṃ bhuktimuktidam ||
pūjayed bāṇaliṅgaṃ tat pratiṣṭhāpya vidhānataḥ |
anyānyapi ca
liṅgāni nadyabdhigirijānyapi ||
akṛtāni viśiṣṭāni pūjyānyeva hi bāṇavat |
liṅgamūrdhni
kṣataṃ syāccedrājñaḥ kartuśca nāśanam ||
p. 375)
chidraṃ bhāryāṃ sutaṃ śaṅkhe vaktre hanyācca śilpinam |
madhye
duḥkhaṃ ca durbhikṣaṃ koṭare vṛṣṭināśanam ||
atyāyataṃ cātihrasvaṃ kṛśaṃ sthūlaṃ nṛpāntakṛt |
atha lakṣaṇoddhāra ucyate -
paryāptakarma yalliṅga śāṇābhirvālukādibhiḥ |
gobālarajjubhiścaiva gharṣayennirvraṇaṃ samam || 12 ||
mukurodaravacchalakṣṇaṃ dṛśyacchāyaṃ suvartulam |
tataḥ
śuddhāmbugokṣīranālikerekṣuvāribhiḥ || 13 ||
prakṣālya tīrthatoyaiśca proktacihnāni lakṣayet |
rajaḥ
sarṣapamātraṃ ced yatra syuḥ svarṇabindavaḥ || 14 ||
liṅge vā piṇḍikāyāṃ vā sarvavarṇahitāvahāḥ |
alpadoṣamapi
tyājyaṃ liṅgaṃ pīṭhaṃ ca tad bhavet || 15 ||
nirdoṣamanyat sampādya lakṣaṇoddhāramācaret |
tithinakṣatrakaraṇamuhūrtādau guṇānvite || 16 ||
mūlāt prācyāmudīcyāṃ vā kṛtvā vedāśramaṇḍapam |
savitānaṃ caturdvāraṃ pradīpādyairalaṅkṛtam || 17 ||
tanmadhye sthaṇḍilaṃ kṛtvā śālibhiḥ śuklataṇḍulaiḥ |
sitavastrayugāstīrṇe tasmilliṅgaṃ tu śāyayet || 18 ||
ācāryaḥ sthapatiścobhau susnātau samalaṅkṛtau |
prākchiraskaṃ
tu talliṅgaṃ namaskṛtyābhipūjya ca || 19 ||
dhyātvā tasmiñcchivaṃ sūkṣmamanenābhiprasādayet |
ajñānād vā
mayā jñānāt tvayi yad duranuṣṭhitam || 20 ||
tat sarvamiha sarvātman ! kṣantumarhasi śaṅkara ! |
ityanujñāpya
deveśaṃ liṅge lakṣaṇamuddharet || 21 ||
ācāryaḥ prathamaṃ tatra netramantramanusmaran |
likhenmadhye
brahmasūtraṃ pārśvasūtre śivāstrataḥ || 22 ||
p. 376)
tataḥ suvarṇaśastreṇa sthapatirlaghuhastavān |
laghuśastreṇa ca
samaṃ sūtrāṇyālambayet sphuṭam || 23 ||
madhvājyadugdhaiḥ sahitairvilikhyāhatavāsasā |
āccādya tu
savatsāṃ gāṃ dvijaṃ svarṇaṃ ca kanyakām || 24 ||
darśayed dhānyarāśiṃ ca gandhādyaiścābhipūjayet |
atra mayaḥ -
prathame nāgaraliṅge ṣoḍaśabhāgīkṛte śivāyāme |
ṣaḍbhūtavedabhāgāṃstyaktordhve kanyasādyudayam ||
evaṃ trikamutsedhaṃ buddhvātha tryaṃśakāt tu sarveṣām |
viṣṇvaṃsābhimukhe dve sūtre saṃlambayet pārśve ||
pṛṣṭhe tayoryutiḥ syāddhīne vedāgnidasreṣu |
madhye
bhūtavanānalapāśeṣu yutistayoḥ pṛṣṭhe ||
jyeṣṭhe ṣaḍbhūtavanānalapāśeṣūditā tu yutiḥ |
teṣu
grīvaikāṃśaṃ tridvyaṃśaṃ sūtraviṣkambham ||
yāvadadho viṣṇvaṃśaḥ proktotsedhe nayet tu samam |
evaṃ
nāgaraliṅge sūtraṃ samyaṅmayenoktam ||
iti |
pādonabhāgamardhaṃ vā brahmasūtraviśālatā || 25 ||
bhaved viṣṇvaṃśaparyantaṃ brahmasūtrasya tu sthitiḥ |
tadardhaṃ
pārśvasūtrasya rekhā madhyayavā bhavet || 26 ||
tathā drāviḍaliṅgocce tripañcāṃśe krameṇa tu |
nandadigrudrabhāgoccaṃ hīnādyuccamihoditam || 27 ||
saptāṣṭanavabhāgebhyaḥ kramāt sūtre tu lambayet |
nīce
yugāgnidvitaye madhye bāṇayunāgniṣu || 28 ||
dvayoścāthottame liṅge raseṣu śrutivahniṣu |
yutiḥ syād
drāviḍe sūtravyāsaḥ svāṃśārdhataḥ samaḥ || 29 ||
p. 377)
tadardhaṃ pakṣasūtrasya vyāso'gādhaśca pūrvavat |
drāviḍasyānyaḥ prakāra ucyate -
ṣoḍaśāṃśe śivāyāme sūtrāyāmo daśāṃśataḥ || 30 ||
ūrdhvāṃśastu caturbhāgaḥ syādadhaśca dvibhāgikaḥ |
mukulākāramārabhya pārśvasūtradvayaṃ kramāt || 31 ||
dvyaṃśaṃ vihāya pṛṣṭhe tu yutiruktā tu sūtrayoḥ |
athavā
ṣoḍaśāṃśe'dho bhāgaṃ vedāṃśamūrdhvataḥ || 32 ||
tyaktvā sūtraṃ tu rudrāṃśairuccaṃ prāgvad yutiḥ smṛtā |
itthaṃ drāviḍaliṅgasya lakṣaṇoddhāraṇaṃ smṛtam || 33 ||
atha vesaraliṅgasya tripañcāṃśe śivocchraye |
nālāyāmo
daśāṃśaḥ syād vasvaṃśaprabhṛti kramāt || 34 ||
sūtrayorlambanaṃ kuryād bhūtavedaguṇāṃśakaiḥ |
tayoryutirbhavecchreṣṭhe viṣkambhaḥ ṣoḍaśāṃśataḥ || 35 ||
madhyeṃ'śe vasubhāgocce vedāṃśairnālamunnatam |
ūrdhvaṃ
trayoṃ'śāścādhoṃśā guṇabhāgāt prabhṛtyadhaḥ || 36 ||
sūtre tu lambayet tridvibhāgeṣu syāt tayoryutiḥ |
gṛhītāṃśe
tridhā bhakte vyāso bhāgadvayena tu || 37 ||
evaṃ madhyamamuktaṃ syālliṅge vesarasaṃjñite |
kaniṣṭhavesarasyātha dvādaśāṃśe śivocchraye || 38 ||
adhoṃśamaṃśānūrdhve tu sūtrāyāmo navāṃśataḥ |
saṅgamaḥ
pūrvavajjñeyo vyāse vai ṣoḍaśāṃśake || 39 ||
bhāgena sūtravyāsaḥ syāt tadardhaṃ pakṣasūtrayoḥ |
kaniṣṭhavesarasyaivaṃ lakṣaṇoddharaṇaṃ smṛtam || 40 ||
atra mayaḥ -
āttāṃśe navabhāge bhāgena vyāsagambhīrā |
rekhā[k; kh: khā
syāt ka]pyakarkaśoktā sarveṣāmeva liṅgānām ||
aṣṭau yavān gṛhītvā navadhā vibhajet samaṃ dṛḍhadhīḥ |
ekāṃśenaikakarottuṅge liṅge vidhātavyā ||
p. 378)
ekaikabhāgavṛddhyā navahastānte tu liṅge tu |
aṣṭayavāntaragāḍhā sā rekhā samyaguddiṣṭā ||
ardhayavenāpyuditā rekhārdhayavena pūrvavad vṛddhiḥ |
sārdhacaturyavatārāvanatiḥ śreṣṭhe tu liṅge syāt ||
madhyamasūtravyāsādardhatatiḥ pakṣayostu pṛthak |
sarvāsāṃ
rekhāṇāṃ vyāsāvanatī same syātām ||
iti |
sāmānyaṃ nāgarādīnāṃ sūtralakṣaṇamucyate |
śivāyāme tu
dhṛtyaṃśe vedāṃśānupari tyajet || 41 ||
ekādaśāṃśairnālaṃ syānmukulaṃ tvekabhāgataḥ |
adho
dvyaṃśaṃ tathā pṛṣṭhe bhāgābhyāṃ tu yutirbhavet || 42 ||
athavā ṣoḍaśāṃśocce prāgvadūrdhvamadhastathā |
sāgraṃ
nālaṃ daśāṃśaiḥ syādaṣṭāṃśaiḥ pārśvayoryutiḥ || 43 ||
pañcaṣaṭsaptabhāge tu prāgvat pṛṣṭhe yutirbhavet |
avicchinnamatisnigdhamajarjharamanākulam || 44 ||
lakṣaṇoddhāraṇaṃ kuryād viparītaṃ vivarjayet |
sūtreṇa
bhasmanā pūrvamāsphālya mukulaṃ tataḥ || 45 ||
vilikhya ghaṭikāgreṇa pārśvaṃ sūtre likhet tataḥ |
atha sūtrāgralakṣaṇamucyate -
chatrābhamastake liṅge sūtrāgraṃ syād gajākṣavat || 46 ||
khaṇḍendumastake liṅge sūtrāgraṃ budbudopamam |
liṅgāgre
trapuṣābhe tu sūtrāgraṃ kukkuṭāṇḍavat || 47 ||
kukkuṭāṇḍaśiroliṅge sūtrāgraṃ chatrasannibham |
sāmānyena tu
liṅgānāṃ sūtrāgramatha kathyate || 48 ||
kadalīmukulābhaṃ vā sarojamukulākṛti |
aśvatthapatrasadṛśaṃ
sāmānyaṃ hi yavopamam || 49 ||
p. 379)
atyaṣṭyaṃśe liṅganāhe bhāgaṃ tredhā vibhajya tu |
madhyasūtratatidvyaṃśastadardhaṃ pakṣasūtrayoḥ || 50 ||
lakṣaṇoddhārādhikāraḥ |
gṛhītotsedhamānaṃ tu mānaṅgulavibhājite |
vṛddhāvaṅgulivicchedaṃ parihṛtyāṅguliṃ punaḥ || 51 ||
vardhayitvā tu vasubhirharennakṣatrasaṃkhyayā |
aśvinyādīni
bhāni syuḥ śiṣṭānyatra yathākramam || 52 ||
tasmiṃścaturguṇe nandairhṛtvāṃśāstaskarādikāḥ |
taskaro
bhojanaṃ śaktirdhanaṃ rājā napuṃsakam || 53 ||
vipad viṣaṃ samṛddhiścāpyaṃśakāḥ syurnava kramāt |
taskaraśca
vipat ṣaṇḍho vipannindyāḥ pare śubhāḥ || 54 ||
liṅgocce vasunandāgnigaṇe'rkāśāṣṭabhirharet |
śiṣṭaṃ
dhanamṛṇaṃ caiva yoniśca syād yathākramam || 55 ||
dhanādhikaṃ ca kṣīṇārṇaṃ kartubhartṛhitāvaham |
dhvajasiṃhavṛṣebhāścecchubhāścānye hyaśobhanāḥ || 56 ||
śivatuṅge navaguṇe vārāḥ syurmunibhirhṛte |
sūryādyāsteṣu
śubhadāḥ śubhāḥ krūrāstvaśobhanāḥ || 57 ||
grāmādīnāṃ tathā karturnakṣatreṇāvirodhi yat |
liṅgaṃ
rājñaśca deśasya taduktaṃ sampadāṃ padam || 58 ||
ārṣāṇi liṅgāni ca lakṣaṇaiḥ svaiḥ
svāyambhuvānyapyanukīrtitāni |
pūrvoditānāmiha mānuṣāṇāṃ
tallakṣaṇoddhāravidhiśca gītaḥ || 59 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge
kriyāpāde ārṣādiliṅgalakṣaṇapaṭalo'ṣṭhātriṃśaḥ |
Kriyapada, Kapitel 39: Sockel, Abfluss und Grundstein
Der Sockel trägt das Linga und nimmt das bei der Verehrung verwendete Wasser auf. Das Kapitel beschreibt zahlreiche Formen und ihre Glieder, die Abflussrinne, die Steinverbindungen und den Grundstein. Die teilweise sehr gedrängten Maßfolgen werden einzeln wiedergegeben; wo ihre Zuordnung unsicher ist, wird dies vermerkt.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha ekonacatvāriṃśaḥ paṭalaḥ |
atha pīṭhāni vakṣyante lakṣaṇaiḥ svaiḥ pṛthagvidhaiḥ |
yaiḥ
saṃyogaṃ tu liṅgānāṃ pratiṣṭheti vidurbudhāḥ || 1 ||
ekayaiva tu jātyā syāt pīṭhaṃ liṅgaṃ ca nānyathā |
śaive ca
dārave liṅge svajātiścenna labhyate || 2 ||
p. 380)
iṣṭakābhiḥ sudhābandhaḥ pīṭhaṃ vā syāt salakṣaṇam |
ṣaṇḍhena syāt pādaśilā strīśilā piṇḍikā bhavet || 3 ||
liṅgaṃ puṃśilayā kuryāditi śāstrasya niścayaḥ |
pūjāṃśadviguṇaṃ hīnaṃ śreṣṭhaṃ liṅgonnateḥ samam || 4 ||
navaite pīṭhavistārāstayormadhye'ṣṭabhāgike |
vistārārdhonnataṃ nīcaṃ śreṣṭhaṃ dvitryaṃśakaṃ tataḥ || 5
||
viṣkambhaṃ triguṇaṃ vātha nāhatulyaviśālakam |
garbhavyāsāt
tribhāgaikaṃ caturthāṃśamathāpi vā || 6 ||
viṣkambhakarṇadviguṇaṃ triguṇaṃ vāpi vistṛtam |
pīṭhaṃ
kuryāt tu viṣṇvaṃśasamānoccaṃ hi sarvathā || 7 ||
maṇḍanāya svavistārādaṣṭāṃśamadhikaṃ tataḥ |
sarveṣāmapi
pīṭhānāṃ janmāntaṃ mūlavistṛtiḥ || 8 ||
pīṭhāgrasyāpi vistāraḥ syānmahāpaṭṭikāntakam |
sāmānyapīṭhavidhiḥ |
nāgarāditrayāṇāṃ tu pīṭhalakṣaṇamucyate || 9 ||
trikhaṇḍaliṅgāyāmena tulyavyāsamihottamam |
pīṭhaṃ syād
dvyaṃśato nīcaṃ tayormadhye'ṣṭabhāgike || 10 ||
pīṭhavyāsā navaiva syustadvyāse rāmabhāgike |
pīṭhaṃ
śreṣṭhaṃ dvibhāgoccaṃ nīcaṃ vyāsārdhamunnatam || 11 ||
tayormadhye'ṣṭabhāge tu pīṭhotsedhā navaiva hi |
drāviḍe'pi
trikhaṇḍena tulyavyāsamihottamam || 12 ||
liṅgāyāme navāṃśe tu saptāṃśairnīcavistṛtiḥ |
tayormadhye'ṣṭabhāge tu pīṭhavyāsā nava smṛtāḥ || 13 ||
aṣṭāṃśe brahmaviṣṇvaṃśe tridvyekāṃśamadhastyajet |
śeṣāṃśoccaṃ tu nīcādi pīṭhocco drāviḍe mataḥ || 14 ||
p. 381)
atha vesaraliṅgasya dvyaṣṭāṃśe pariṇāhake |
mukhyaṃ hi
tatsamaṃ vyāsaṃ jagatyaśaistathādhamam || 15 ||
viṣṇutulyocchritaṃ tat syāccaturthāṃśādhikaṃ tu vā |
sarveṣāmapi liṅgānāṃ pīṭhoccādavaśeṣitam || 16 ||
brāhmaṃ liṅgasya mūlaṃ yat tat syāt pādaśilāgatam |
pīṭhamūlasya vistārād vasunandadigaṃśakaiḥ || 17 ||
hīnapīṭhāgravistāro hīnamadhye tathottame |
nāgarāditrayapīṭham |
atha pīṭhasaṃsthānāni kathyante -
caturaśrāṇi vasvaśravṛttānīti tribhedataḥ || 18 ||
pīṭhāni syuḥ kramāt teṣāṃ prathamaṃ merusundaram |
vardhamānaṃ dvitīyaṃ syāllakṣmīsundaramapyatha || 19 ||
viṣṇusammilanākhyaṃ ca padmabhadrāhvayaṃ tataḥ |
pīṭhaṃ
samāṅgabhadrākhyaṃ rudrakāntaṃ tataḥ param || 20 ||
somakāntaṃ ca sarvāṅgabhadrākhyaṃ śrīkaraṃ tathā |
puṣṭivardhanasaṃjñaṃ ca sarvasaumyaṃ tataḥ param || 21 ||
evaṃ dvādaśabhedānāṃ pīṭhānāṃ lakṣma kathyate |
pīṭhaṃ
niṣkalaliṅgānāṃ vijñeyaṃ sarvataḥ samam || 22 ||
āyataṃ pratimānāṃ syāt sakale vārdhacandrakam |
caturdaśāṃśe
pīṭhocce bhāgāt syānmūlapaṭṭikā || 23 ||
padmaṃ tribhirdhṛgardhāṃśamardhenābjaṃ tato bhavet |
vṛttaṃ
dvyaṃśaṃ punaḥ padmamardhamardhena kampakam || 24 ||
sārdhadvyaṃśena kaṇṭhaḥ syādardhenordhvāmbujaṃ smṛtam |
ardhena kampo dvyaṃśāt syāt krameṇaivordhapaṭṭikā || 25 ||
kampājyadhāriṇyardhena syādevaṃ merusundaram |
aṣṭādaśāṃśe
pīṭhocce janmadvyaṃśamihoditam || 26 ||
p. 382)
caturbhirjagatīṃ kuryāt kumudaṃ tribhirekataḥ |
kampaṃ kaṇṭhaṃ
tribhistadvat kampamekena paṭṭikām || 27 ||
tribhiraṃśaistathāṃśena vājanaṃ vardhamānake |
saṅkṛtyaṃśe
tu pīṭhocce janmasārdhāṃśato bhavet || 28 ||
aṃśena padmamardhena kampaṃ vapraṃ ca pañcabhiḥ |
dalamekena
dhṛtyaṃśādekenābjaṃ tu kārayet || 29 ||
vṛttaṃ caturbhistvaṃśena padmamardhena kampakam |
tribhiḥ
kaṇṭhaṃ tathāṃśena vājanaṃ tvatha bhāgataḥ || 30 ||
nidrāṃ tu paṭṭikāṃ dvyaṃśādardhāt padmājyabhṛd bhavet |
lakṣmīsundarasaṃjñaṃ tu pīṭhamevaṃ prasidhyati || 31 ||
pīṭhocce ṣoḍaśāṃśe'śvibhūtadasraśrutidvayaiḥ |
ekena ca
jagatyabjavetrapaṅkajapaṭṭikā || 32 ||
tathājyadhāriṇīṃ kuryād viṣṇusaṃmīlane kramāt |
aṣṭādaśāṃśe pīṭhocce bhavet sārdhāṃśataḥ khuram || 33 ||
sārdhatrayeṇa jagatī sārdhenābjaṃ dhṛgardhataḥ |
paṭṭaṃ
cārdhenopapaṭṭaṃ kaṇṭhastryaṃśastadūrdhvataḥ || 34 ||
upapaṭṭaṃ bhavedardhaṃ paṭṭamardhena copari |
dvyaṃśaṃ
vājanamuddiṣṭamardhaṃ paṭṭājyabhṛd bhavet || 35 ||
padmabhadramidaṃ pīṭhaṃ vijñeyamatiśobhanam |
dhṛtyaṃśe
pīṭhatuṅge tu ghṛtavāryardhataḥ smṛtāḥ || 36 ||
ardhena kampaḥ sārdhābhyāṃ bhāgābhyāṃ vājanaṃ bhavet |
paṭṭopapaṭṭāvardhābhyāṃ kaṇṭhoṃ'śau paṭṭamardhataḥ || 37
||
upapaṭṭo'rdhamaṣṭāśraḥ kumbhaḥ syāccaturaṃśataḥ |
pañcāṃśā jagatī tadvat sārdhāṃśena khuraṃ bhavet || 38 ||
etat samāṅgabhadrākhyaṃ pīṭhaṃ bhavati śobhanam |
atyaṣṭyaṃśe tu pīṭhocce khuraṃ bhāgena vaprakam || 39 ||
p. 383)
caturbhiśca dalaṃ sārdhādardhaṃ kampo dhṛgaṃśakam |
kampo'rdhamardhenāmbhojaṃ vṛttaṃ dvāvardhato dalam || 40 ||
paṭṭamardhena kaṇṭhoṃ'śaḥ kampo'rdhenārdhamambujam |
dvyaṃśaṃ vājanamardhena padmaṃ kṣepaṇamardhataḥ || 41 ||
etaddhi rudrakāntākhyaṃ pīṭhamuktaṃ suśobhanam |
atidhṛtyaṃśapīṭhocce bhāgo bhūgatamaṃśakau || 42 ||(?)
vapraṃ mahābjaṃ vedāṃśairdhṛgardhaṃ vetramaṃśataḥ |
ardhaṃ
galaṃ cārdhamabjaṃ vṛttamatyardhato bhavet || 43 ||
ardhenordhvadalaṃ kuryād vetramaṃśo dhṛgardhataḥ |
aṃśena
vetraṃ sārdhāṃśaistribhirūrdhvāmbujaṃ bhavet || 44 ||
adhyardhaṃ dhṛtabhṛcceti somakāntamudīritam |
nāgarāditrayasyāpi tulyametat |
pīṭhocce ṣoḍaśāṃśe tu bhāgābhyāṃ mūlapaṭṭikā || 45 ||
mahāpadmaṃ tu vedāṃśairdhṛgardhenāṃśato galam |
ardhena padmaṃ
vṛttaṃ tu bhāgenārdhena paṅkajam || 46 ||
dhṛgardhamūrdhvapadmaṃ tu caturbhiratha paṭṭikā |
dvyaṃśena
dhṛtabhṛt proktametat sarvāṅgabhadrakam || 47 ||
sarvaliṅgeṣu samānamidam |
pīṭhocce ṣoḍaśāṃśe'śviśarārdhaikārdhasāgaraiḥ |
netrendubhirjagatyabjadhṛgvetraṃ dhṛk ca paṅkajam || 48 ||
paṭṭikā cājyabhṛcceti śrīkare syād yathākramam |
ekasminneva
sārdhāṃśājjagatyardhena kampakam || 49 ||
paṭṭikādhaḥ svavedāṃsāt sakampā puṣṭivardhane |
pīṭhādaye
ṣoḍaśāṃśe khuraṃ dvyaṃśamathārdhataḥ || 50 ||
kṣepaṇaṃ sārdhavedāṃśaiḥ padmamardhena kampakam |
dhṛgardhaṃ
vajramekaṃ syādūrdhvābjaṃ vedabhāgataḥ || 51 ||
p. 384)
ardhaṃ kṣepaṇamaṃśau dvau paṭṭikārdhena cājyabhṛt |
sāmānyaṃ nāgarādīnāṃ saumyaṃ pīṭhamudīritam || 52 ||
dvādaśapīṭhāni |
sarveṣāmeva pīṭhānāmaṅgapraveśanirgamabahulatulyaṃ
tripādamardhaṃ vā śobhābalavaśādeva yuñjīteti parāśaraḥ |
pīṭhavyāsāt trivedāṃśaṃ nālamūlasya vistṛtiḥ |
āyāmastatsamastasmāt tricaturbhāgahāapanāt || 53 ||
kuryānnālāgravistāramunnatāgramanāturam |
nālavyāsasya
rāmāṃśāt khātaṃ vyāsasamonnatiḥ || 54 ||
pīṭhamanye tu kauberyāṃ nālamitthaṃ prayojayet |
syādūrdhvapaṭṭabahulaṃ samaṃ pādādhikaṃ tu vā || 55 ||
ardhyardhaṃ vājyabhṛdvyāso mūlakhātaṃ ca tatsamam |
āliṅgya
mūlaparyantaṃ tatkrameṇonnataṃ bhavet || 56 ||
pīṭhopalaṃ tvaikabhāge'pyekamevordhvamaṇḍanam |
adhomaṇḍanamekaṃ vā syānnaikaṃ copapattitaḥ || 57 ||
tatra madhyaṃ vinā koṇaṃ sandhayet sundaraṃ yathā |
uparyaṅgāvasānaṃ tadūrdhvasantānamācaret || 58 ||
caturdaśa prakārāṇi pīṭhānītyabravīnmayaḥ |
vedartuvasusūryāśraiḥ ṣoḍaśāśraṃ ca vartulam || 59 ||
eteṣāṃ cāyataiḥ ṣaḍbhistryaśraṃ cārdhendusannibham |
etaccaturdaśa |
apica mayaḥ -
bhadrapīṭhaṃ ca padmaṃ ca vajrapīṭhaṃ mahāmbujam |
śrīkaraṃ
pīṭhapadmaṃ ca mahāvajraṃ ca saumyakam ||
śrīkāmyaṃ ceti navadhā pīṭhāni prabhavanti hi ||
tadyathā -
pīṭhotsedhe tripañcāṃśe janmadvyaṃśaṃ yugāṃśakaiḥ || 60 ||
vapraṃ padmaṃ tu sārdhena dhṛgardhaṃ dvyaṃśato ghaṭaḥ |
ardhaṃ
kṣepaṇamadhyardhaṃ kaṇṭho'rdhaṃ kṣepaṇaṃ punaḥ || 61 ||
p. 385)
dvyaṃśaṃ paṭṭaṃ tu ghṛtabhṛdardhaṃ syād bhadrapīṭhake |
sarvaliṅgasāmānyametat |
dvyaṣṭāṃśapīṭhonnatidasrabāṇadvivedadasrendubhireva paṭṭam |
abjaṃ ca vṛttaṃ sudalaṃ ca paṭṭamādhārabhṛt syāditi
padmapīṭham || 62 ||
pīṭhatuṅge tu manvaṃśe sārdhaṃ janmārdhato'vaṭam || 63 ||
sardhatribhāgaṃ padmaṃ syādardhābhyāṃ paṭṭanimnake |
bhāgo
vajraṃ nimnamardhaṃ kampo'rdhaṃ tribhirambujam || 64 ||
nimnamardhaṃ tato'dhyardhāt paṭṭikārdhena cājyabhṛt |
vajrapadmāhvayaṃ pīṭhaṃ sarvaliṅgasamaṃ bhavet || 65 ||
dhṛtyaṃśe pīṭhatuṅge tu dvyardhaṃ janmātha paṅkajam |
caturbhiḥ paṭṭamardhaṃ syādardhaṃ nimnaṃ tu sārdhataḥ || 66 ||
padmaṃ dvyardhena vṛttaṃ syādardhārdhe'bjaṃ ca nimnakam |
tribhirūrdhvāmbujaṃ paṭṭamardhamadhyardhamambujam || 67 ||
śrīpaṭṭasnehabhṛccārdhaṃ mahāpadmāhvayaṃ bhavet |
mānuṣārṣaliṅgānāṃ samānametat |
pīṭhotsedhe ṣoḍaśāṃśe candrāgniśrutisaṃkhyayā || 68 ||
janmavapraṃ ca padmaṃ ca dhṛgardhaṃ dvyaṃśavartulam |
ardhaṃ
dhṛk paṅkajaṃ tryaṃśaṃ paṭṭikā sārdhabhāgikā || 69 ||
ghṛtavāryardhataḥ khātaṃ tāvat tryaṃśaṃ tu nālakam |
tadvyāsanirgamau tryaṃśau tathāgraṃ śrīkaraṃ smṛtam || 70 ||
paṅktyaṃśocce sārdhamardhadvayārdhaṃ trīṇyardhāni dvyardhake
syāt khuraṃ ca |
nimnaṃ padmaṃ paṭṭanimne ca paṭṭamabjaṃ
nimnaṃ paṭṭanimne'bjapīṭhe || 71 ||
tripañcāṃśe tu pīṭhocce dadhyardhābhyardhakendubhiḥ |
ardhyardhendvardhasārdhāśvibhāgairadhyardhakārdhakaiḥ || 72 ||
janmanimnābjapaṭṭāni ghṛgvajraṃ dhṛgataḥ param |
kṣepaṇāmbhojapaṭṭāni nimnaṃ ceti yathākramam || 73 ||
mahāvajraṃ tu pīṭhaṃ tad vṛttavajreṇa saumyakam |
pīṭhotsedhe
tu sūryāṃśe candranetrārdhabhāgataḥ || 74 ||
p. 386)
sārdhārdhādhaiṃśca sārdhena tathārdhārdhārdhakārdhakaiḥ |
adhyardhena tathārdhena janmapadmakanimnakam || 75 ||
abjaṃ dhṛk ca dalaṃ vṛttaṃ padmaṃ dhṛk kamalaṃ tataḥ |
paṭṭikānimnakaṃ paṭṭaṃ śrīkāmye tu kramād bhavet || 76 ||
atra
dhāmni proktānyapyadhiṣṭhānakāni tānyapyasmin maṇḍanīyāni
yuktyā |
iti mayaḥ |
yathābalaṃ yathāśobhaṃ yathāyukti praveśanam |
nirgamaṃ cāpi
pīṭhānāmaṅgānāṃ parikalpayet || 77 ||
pīṭhavyāsa(sya) tryaṃśaikaṃ vedāṃśaikamathāpi vā |
syānnirgamaḥ praṇālasya mūlavyāsaṃ ca tatsamam || 78 ||
mūlādardhaṃ tribhāgaṃ vā praṇālāgraviśālatā |
gajauṣṭhākāramathavā gomukhābhaṃ ca tad bhavet || 79 ||
mūlāgravipulaṃ tryaṃśavyāsaṃ tatkhātanimnakam |
iṣṭadiṅmukhaliṅgānāṃ praṇālaṃ pīṭhamadhyataḥ || 80 ||
vāmabhāge tu tat kuryāt sādhāraṃ vā yathāruci |
agrapaṭṭasya
vistāraṃ soccatulyaṃ prakalpayet || 81 ||
sapādaṃ vāthavā sārdhaṃ satripādamathāpi vā |
yathābalaṃ tat
paṭṭasya samaṃ khātaṃ tu mūlataḥ || 82 ||
krameṇonnatimalliṅgasaṅgamāt tat prakalpayet |
jyāmukhaṃ
tvardhacandrākhye pīṭhe syād dvārasammukham || 83 ||
na dvārasammukhaṃ koṇaṃ kuryāt pīṭhe trikoṇake |
dvārasūtrasya
pīṭhāśraṃ vedhasaṃ na praśasyate || 84 ||
śivabhāgaṃ tvadhaḥ pīṭhāt kiñcidapyavalambitam |
unnato'pi ca
doṣāya syāt tat pariharet tataḥ || 85 ||
nissandhikaṃ bhavet pīṭhaṃ praśastaṃ śilayaikayā |
tadalābhe'pyekayaiba prakuryādūrdhvamaṇḍanam || 86 ||
p. 387)
uparyupari pīṭhānāṃ sandhiraṅgāvasānake |
nālamadhye tathā
madhye karṇe sandhirna śasyate || 86 ||
yuñjīyād dakṣiṇe vāme dīrghādīrghaṃ yathākramam |
trikhaṇḍaṃ naikakhaṇḍaṃ vā yuktyā kuryādadhogatam || 87 ||
liṅgāyāmasamavyāsā śreṣṭhā brahmaśilā smṛtā |
pūjāṃśadviguṇā nīcā tayormadhye'ṣṭabhāgike || 88 ||
prāgvannavaprakārāḥ syuḥ kramād brahmaśilāḥ śubhāḥ |
svavyāsārdhonnatā mukhyā nīcā vedāṃśato ghanāḥ || 89 ||
tayormadhye'ṣṭadhā bhakte ghanād brahmaśilā nava |
athavā
liṅgaviṣkambhācchreṣṭhā syād dviguṇā ghanāt || 90 ||
vistārādhyardhato nīcā bhaved brahmaśīlā kvacit |
khātaṃ
brahmaśīlāmadhye brahmabhāgopamaṃ bhavet || 91 ||
praviśed brahmabhāgastu nīrandhraṃ ca yathā bhavet |
ratnanyāsānvitaṃśliṣṭaṃ liṅgamūlena tad bhavet || 92 ||
nandyāvartasamākārāścatasrastu śilāḥ kramāt |
pīṭhabrahmātmanormadhye prādakṣiṇyena yojayet || 93 ||
sthānāsanavibhāgena pratimānāṃ parepare |
ekadvitricatuḥpañcaṣaṇmātraṃ vādhikaṃ tataḥ || 94 ||
āsanānāṃ svavistārādaṣṭabhāgādhikāyatiḥ |
dviguṇāntaṃ
nijāyāmā maṇḍanaṃ piṇḍikāsviva || 95 ||
rāmavedeṣubhāgocce bairadairghye krameṇa tu |
viṣṭarasyodayaḥ
proktaḥ śayane vāsane sthite || 96 ||
yathocitaṃ tathā dairghyaṃ vyāsaśca śayane smṛtaḥ |
brahmaviṣṇuśivānāṃ ca (śau? gau)ryādīnāṃ tathāsanam || 97 ||
sopapīṭhaṃ guhāṅghristhasiṃhasiṃhāsanaṃ smṛtam |
daivārṣakāṇāṃ bāṇānāṃ liṅgānāṃ ca svayambhuvām ||98 ||
p. 388)
prāsādarūpaṃ pīṭhaṃ vā yatheṣṭaṃ kārayed budhaḥ |
atha nāgarāditrayāṇāṃ pādaśilālakṣaṇamucyate -
dviguṇaṃ liṅgavistārād vistṛtaṃ vedabhāgataḥ || 99 ||
tuṅgaṃ vyāsatripādāṃśād bhavelliṅge tu nāgare |
garbhakarṇacaturthāṃśavyāsā śreṣṭhāyatasya tu || 100 ||
vyāsārdhārdhavihīnā syānnīcā madhye'ṣṭadhā tayoḥ |
bhakte
tu navadhā brahmaśilāḥ syurdrāviḍe śive || 101 ||
vyāsārdhaṃ tattripādonaṃ tayormadhye'ṣṭabhājite |
tuṅgaṃ
brahmaśilāyāḥ syānnavadhā drāviḍāhvaye || 102 ||
atha garbhagṛhārdhena tricaturbhāgavistṛtā |
vyāsārdhavedabhāgoccā prāgvanmadhye'ṣṭabhājite || 103 ||
nava brahmaśilāḥ proktā liṅgabrahmāṃśato'vaṭam |
dviyavādhikavistāraṃ vistārāṣṭāṃśataḥ smṛtam || 104 ||
mūle'vaṭābhaṃ ratnāḍhyaṃ vaisaravyāpi tad bhavet |
itthamasau
pīṭhavidhirnaikavidho lakṣaṇataḥ |
prokt
ihālaṅkaraṇaistvāṣṭravidāṃ prītikaraḥ || 105 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge
kriyāpāde pīṭhavidhilakṣaṇapaṭala ekonacatvāriṃśaḥ |
Kriyapada, Kapitel 40: Gesichtslingas, Kristall und weitere Materialien
Die Gesichter Shivas geben dem Linga eine bildhafte Dimension. Das Kapitel beschreibt ihre Farben und Ausdrücke, danach die Größen von Kristall-, Edelstein-, Metall- und Holz-Lingas. Am Ende wird die Wahl ausdrücklich mit persönlichem Vertrauen und verfügbaren Mitteln verbunden.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha catvāriṃśaḥ paṭalaḥ |
athoktāvyaktaliṅge tu śivāṃśe daśabhāgike |
aśvinetrāgnibhāgaiḥ syāt skandhaḥ kaṇṭhastathānanam || 1 ||
uṣṇīṣoṃ'śastu makuṭaṃ dvyaṃśamūrdhvaṃ tu bhāgataḥ |
bhāgena mukhaviṣkambho vistṛtaścordhvaliṅgavat || 2 ||
lalāṭakarṇabhrūnetraghrāṇagandhamukhādikam |
mānonmānapramāṇena sarvaṃ sakalavat smṛtam || 3 ||
p. 389)
ārṣavad brahmaviṣṇvaṃśau vedāśrāveva miśrake |
puruṣādimukhānāṃ tu lakṣaṇaṃ tvatha kathyate || 4 ||
kuṅkumābhaṃ viśālākṣaṃ treṇetraṃ nakrakuṇḍalam |
candrāṅkitajaṭājūṭaṃ prāci tatpuruṣānanam || 5 ||
bhinnāñjananibhaṃ siṃhatriṇetraṃ siṃhanāsikam |
daṃṣṭrākarālaṃ daṣṭoṣṭhaṃ saṃlihadrasanojjvalam || 6 ||
piṅgaśmaśrujaṭājūṭaṃ sarpaprotaśirassrajā |
sendukhaṇḍamarālabhrūḥ syādaghoraṃ tu dakṣiṇe || 7 ||
bandhujīvārūṇaṃ ramyaṃ strīvilāsavibhūṣitam |
lalitabhrūyugaṃcārutilakaṃ maṇikuṇḍalam || 8 ||
dhammillābaddhamakuṭaṃ nīlālakavibhūṣitam |
uttare
vāmadevākhyaṃ mukhaṃ kuryānmanoramam || 9 ||
pūrṇendukundadhavalaṃ prasannaṃ ratnakuṇḍalam |
candrāṅkitajaṭājūṭaṃ sadyojātaṃ tu paścime || 10 ||
ekāsyaṃ vā trivaktraṃ syādekadvāre śivālaye |
dvārābhimukhamevāsyaṃ trimukhaṃ cet tu pārśvayoḥ || 11 ||
na kuryād dvimukhaṃ liṅgaṃ tacchastamabhicārake |
caturdvāre tu
bhavane kuryālliṅgaṃ caturmukham || 12 ||
pañcavaktraṃ dvivaktraṃ vā liṅgaṃ rāṣṭrāntare girau |
sthāpayecchatrunāśāya vijayāya ca bhūpatiḥ || 13 ||
atra parāśaraḥ -
athaikatra caturvaktraṃ grāmādiṣveva vinyaset |
dvivaktraṃ
parvate'raṇye pararāṣṭrāntike'pi ca ||
sthāpayet tadaridhvaṃsaṃ vidadhāti svarakṣaṇam ||
iti |
p. 390)
tathā yogaśivapaddhatau ca -
bāṇakoṇaguṇāśvyekamukhaliṅgāni tu kramāt |
catustryekānanaṃ
bhūtyai pañcāsyaṃ cābhicārike ||
dvimukhaṃ cārināśāya sthāpyaṃ śailavanādiṣu |
sitottānaṃ
triṇetraṃ ca maulikuṇḍalamaṇḍitam ||
īśānaṃ liṅgamūrdhniṃ syādūrdhvābhimukhameva tat ||
iti |
avyaktasyaiva liṅgasya kuryāt pīṭhādikaṃ samam |
mṛdvṛkṣāśmamayaṃ liṅgaṃ sarvasiddhipradaṃ sadā || 14 ||
mṛnmaye hemaratnādi madhye saṃsthāpya kārayet |
sarveṣāṃ
mukhaliṅgānāṃ nirgamaḥ syāt pṛthak pṛthak || 15 ||
praviṣṭā kandharā kāryā viṣṇubhāgoparisthitā |
hastādipañcahastāntaṃ mukhaliṅgaṃ prakalpayet || 16 ||
ataḥ paraṃ na kurvīta miśraliṅgaṃ śubhecchayā |
mukhaliṅgavidhiḥ |
atha sphāṭikaliṅgamucyate -
ekāṅgulaṃ samārabhya kramāṅgulavivardhanāt || 17 ||
ṣaḍaṅgulāntaṃ sphaṭikaliṅgaṣaṭkamihādhamam |
saptāṅgulādikaṃ liṅgaṃ madhyamā dvādaśāṅgulāt || 18 ||
liṅgaṣaṭkamiti yāvat |
trayodaśāṅgulādīni liṅgānyāṣṭādaśāṅgulāt |
uttamāni
bhavantyeṣu mānaṃ mātrāṅgulena hi || 19 ||
atra mayaḥ -
taddhīnādardhamātreṇa vṛddhyaikādaśasaṃkhyayā |
śreṣṭhe
madhye'vare liṅge trayastriṃśat samunnatam ||
pūjāṃśārdhaṃ tribhāgaikaṃ gāḍhaṃ vā sphāṭikaṃ matam |
samaṃ tripādamardhaṃ vā pūjāṃśoccasya vistṛtiḥ ||
p. 391)
sadhāraṃ vātha vṛttaṃ vā liṅgaṃ syāt sphāṭikaṃ śubham |
śirovartanakaṃ prāgvad brahmasūtraṃ na vā bhavet ||
brahmasūtraṃ vināpyetat tejodravyaṃ varapradam |
iti |
svavyāsadviguṇaṃ sārdhadviguṇaṃ triguṇaṃ tataḥ |
nīcaṃ
madhyaṃ ca mukhyaṃ ca pīṭhanālaṃ [kh: ṭhaṃ] hi pūrvavat || 20
||
pūjāṃśoccasamaṃ vārddhaṃ tripādaṃ paiṇḍikocchrayaḥ |
maṇḍanaṃ niṣkaloktaṃ hi pīṭheṣu sphāṭikeṣvapi || 21 ||
sphāṭikaikaśilāpīṭhaliṅgaṃ śreṣṭhaṃ svayonikam |
sphaṭikānyaśilāpīṭhaṃ liṅgaṃ madhyaṃ svayonikam || 22 ||
svayonyabhāve haimaṃ syād rājataṃ tāmrajaṃ tu vā pīṭhaṃ kaniṣṭhaṃ tatrāpi haimādyaṃ tūttamādikam || 23 ||
ratnānāṃ sphaṭikādīnāṃ doṣān parihared budhaḥ |
sarvanāśakaraṃ yasmāt sadoṣaṃ taṃ na pūjayet || 24 ||
dvādaśaiva smṛtā doṣāḥ sphaṭikādiṣu tad yathā |
rekhā
binduḥ kalaṅkaśca trāsaḥ kāka padaṃ kṣatam || 25 ||
khadyoto makṣikācchāyabhedaḥ sandhistuṣākaraḥ |
nimnamastakatā
ceti ratnadoṣāstuvarjitāḥ || 26 ||
padmarāgādiratnānāṃ doṣān pariharedimān |
padmarāgādiliṅgānāṃ pīṭhaṃ śreṣṭhaṃ svayonikam || 27 ||
tadabhāve hiraṇyādipīṭhaṃ syāduttamādikam |
ekāṅgulādidviyavavardhanenā ṣaḍaṅgulāt || 28 ||
madhyāni nava liṅgāni ratnajānīha kalpayet |
saptāṅgulādidviyavavardhanenā navāṅgulāt || 29 ||
śreṣṭhāni nava liṅgāni ratnajāni bhavanti hi |
kaniṣṭhamadhyaliṅgāni ratnāni sphāṭikānyapi || 30 ||
p. 392)
calāna gehe pūjyāni sthirāṇyevottamāni hi |
tānyālaye
pratiṣṭhāpya sthiraliṅgāni pūjayet || 31 ||
ratnaliṅgādhikāraḥ |
rāmāṅgulādito lohaṃ liṅgamā ṣoḍaśāṅgulāt |
calaliṅgaṃ
smṛtaṃ tasmāt sthirāṇyūrdhvaṃ bhavanti hi || 32 ||
aṣṭāṅgulaṃ samārabhya cāṣṭāṅgulavivardhanāt |
lauhāni nava
liṅgāni trihastāntāni kalpayet || 33 ||
tathāṣṭāṅgulamārabhya dvidvyaṅgulavivardhanāt |
trihastāntāni
liṅgāni trayastriṃśad bhavanti hi || 34 ||
lauhaliṅgāni |
ṣoḍaśāṅgulamārabhya dāruliṅgānyanukramāt |
ṣoḍaśāṅgulavṛddhyā syuḥ ṣaḍḍhastāntāni vai nava || 35 ||
ṣoḍaśāṅgulamārabhya caturaṅgulavardhanāt |
dāravāṇi
trayastriṃśalliṅgānyā rasahastataḥ || 36 ||
yasya yasmin bhavedāsthā vibhūtiryasya yādṛśī |
liṅgaṃ
tadanusāreṇa satataṃ tat samāśrayet || 37 ||
iti miśraliṅgamaṇiliṅgavi(dhāna? dhau
kana)kādilohamayaliṅgavidhiḥ |
iha dāruliṅgavidhirapyuditaḥ
śivatantradarśanaviniścayataḥ ||38 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde miśraliṅgaratnaliṅgavidhipaṭalaścatvāriṃśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 41: Maße und Proportionen vollständiger Bildgestalten
Das Kapitel behandelt die Gestaltung ganzer Götterbilder: ihre Materialien, Maßsysteme, Körperproportionen und Einzelmerkmale. Die Finger- und Gerstenkornmaße sind hier Einheiten einer traditionellen Bildhauerkunst. Sie beschreiben ein überliefertes Idealbild und sind keine allgemeine Norm für menschliche Körper.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
athaikacatvāriṃśaḥ paṭalaḥ |
atho sakalaliṅgānāṃ lakṣma samyaṅnigadyate |
acalaṃ taccalaṃ
caiva calācalamiti tridhā || 1 ||
saudhaṃ ca pārthivaṃ śārkaraṃ ca sthiraṃ smṛtam |
ratnajaṃ
dāravaṃ lauhaṃ trayaṃ caitaccalaṃ smṛtam || 2 ||
p. 393)
dhātuvarṇādyamālekhyaṃ sakalaṃ taccalācalam |
sarvaṃ ca citraṃ
citrārdhaṃ citrābhāsamiti tridhā || 3 ||
sarvāṅgadṛśyaṃ yaccitraṃ citrārdhaṃ cārdhadarśanāt |
likhitaṃ paṭabhittyādau citrābhāsāhvayaṃ smṛtam || 4 ||
citrādīnāṃ tu berāṇāṃ śreṣṭhamadhyādhamaṃ phalam |
liṅgagarbhagṛhadvārastambhādhiṣṭhānakiṣkubhiḥ || 5 ||
tālamūlāṅgulaiścātha mānaṃ mānāṅgulairapi |
yajamānoccato
mānamityekādaśadhā smṛtam || 6 ||
tadyathā -
pūjāṃśoccaṃ ca nāhaṃ vitatimapi pṛthag dvyaṣṭabhāgaṃ tu
kṛtvā
tairevāṃśaistribhedairguṇaśaramunibhirnandarudrāṃśakairvā |
nyūnaṃ caivādhikaṃ vā samamapi kathitaṃ liṅgato beramānaṃ
bhedairgīrvāṇasaṃkhyairnavavidhamapi tad garbhagehe navāṃśe || 7
||
dvārādhiṣṭhānapādānāṃ samaṃ pādādhikaṃ tu vā |
pādahīnamathaiteṣāṃ dvyantare vedabhāgike || 8 ||
pṛthak kṛtvā'tha tairaṃśaiḥ syānmānaṃ navadhā pṛthak |
hastādinavahastāntaṃ tanmānaṃ navadhā smṛtam || 9 ||
tālādi navatālāntaṃ tālamānaṃ ca kīrtitam |
pūjāṃśocce
caturviṃśatyadhikaṃ śatabhāgike || 10 ||
mūlaberāṅgulaṃ bhāgastena berocchrayaṃ nayet |
mūlaberāṅgulakṛtapratimāyāstadaṅgulaiḥ || 11 ||
gaṇayed yonibhāgādyamanyathā ced vināśakṛt |
tiryagyavodaraiḥ
ṣaḍbhiḥ saptabhiścāṣṭabhiḥ kramāt || 12 ||
kaniṣṭhaṃ madhyamaṃ śreṣṭhaṃ smṛtaṃ mānāṅgulaṃ pṛthak |
śālyāyataistribhistaiśca sārdhaistairvedasammitaiḥ || 13 ||
mānāṅgulāni cāpyevaṃ kaniṣṭhādīni kalpayet |
tadbharturdakṣiṇakare madhyamānmadhyaparvaṇaḥ || 14 ||
p. 394)
dairghyānmātrāṅgula śreṣṭhaṃ nīcaṃ tadvyāsataḥ smṛtam |
yajamānasamaṃ tasya netrāsyahanudossamam || 15 ||
stanāntaṃ hṛdayāntaṃ ca tanmānaṃ saptadhā smṛtam |
mānuṣe
niṣkale liṅge pūjābhāge śiro vinā || 16 ||
yaduccaṃ tena berāṇāmutsedhāt parikalpayet |
svāyambhuve yadā
liṅge śiromānaṃ na labhyate || 17 ||
tacchirontaṃ tadutsedhaḥ syānnāhaḥ sthūladeśataḥ |
vyāsaśca
tadvadārṣādau śirovistāravarjite || 18 ||
utsedhanāhavyāsāḥ syustaistairberodayaṃ nayet |
aṅgulaiḥ
pratimāmāne kramāt saptāṅgulāditaḥ || 19 ||
dvidvyaṅgulavivṛddhyā syuḥ pratimoccāni vai pṛthak |
sacaturviṃśatiśataṃ yāvat proktāṅgulairiha || 20 ||
gṛhārcāsviha mānaṃ syānmātrākhyaireva nānyathā |
aṅgulairyajamānasya tatrāpi vidhirīritaḥ || 21 ||
trividhāṅgulamānānāṃ jātyaṃśaṃ nātiropayet |
berāṇāṃ
teṣu yonyādyaṃ nayet svaiḥ svairihāṅgulaiḥ || 22 ||
liṅgādiśiṣṭamāneṣu jātyaṃśāropaṇaṃ matam |
māne
caturaśītyaṃśe dviṣaṣṭyaṃśe samucchraye || 23 ||
saṅkṛtyaṃśe vikārāṃśe viprādīnāṃ yathākramam |
ekāṃśāropaṇāduktaṃ jātyaṃśāropaṇaṃ hi tat || 24 ||
uktaviprādimāneṣu (vasuvṛṣaddhyeṣubhairhṛte ?
vasvṛṣyṛtviṣubhirhṛte) |
śeṣaṃ viprādijātīnāmṛkṣaṃ
vidyād yathākramam || 25 ||
yajamānarkṣamārabhya gaṇyamāneṣu bheṣu vai |
navāṣṭaṣaṭcaturyugmatārāḥ śastāstu netare || 26 ||
mānaṃ tu rāmavasunandabhujaṅganandai- rvedaiśca
vṛddhamahitārakadhātusūryaiḥ |
diṅnandakaiśca hṛtaśiṣṭamiha
kramāt tad yonyṛkṣavāravibhavarṇanavāṃśakāḥ syuḥ || 27 ||
p. 395)
dhvajasiṃhavṛṣebhākhyā yonayaḥ śobhanāḥ smṛtāḥ |
tathaivāśobhanā varjyā dhūmaśvakharavāyasāḥ || 28 ||
nakṣatrāṇyāśvinādīni yajamānadināditaḥ |
janmasampadvipat
kṣemaḥ pratyaraṃ sādhako vadhaḥ || 29 ||
maitraṃ paramamaitraṃ ca janmetyādyaṃ punaḥ punaḥ |
sampatsādhakamaitrāṇi kṣemaṃ paramamaitrakam || 30 ||
janmākhyaṃ ca śubhāni syuraśubhānītarāṇi tu |
candrajñaguruśukrāṇāṃ vārāḥ śastāstu netare || 31 ||
dhanādhikaṃ ca hīnārṇaṃ śreṣṭhaṃ madhyaṃ samaṃ yadā |
ṛṇādhikaṃ ced varjyaṃ syād vipattaskaraṣaṇḍakāḥ || 32 ||
nindyāstādītare sarve śreṣṭhā grāhyāḥ syuraṃśakāḥ |
taskaro bhuktiśaktī ca dhamaṃ rājā napuṃsakam || 33 ||
abhayaṃ ca vipaccaiva samṛddhiśca nava kramāt |
grāmavāstunṛpādīnāṃ yajamānasya cāpyuta || 34 ||
uktamānavibhāgena yonyādighaṭanāṃ nayet |
prastutapratimotsedhaṃ
triṃśadaṃśāditaḥ kramāt || 35 ||
śatāṃśāntaṃ vibhajyaiṣu bhāgairanyatamairbudhaḥ |
yonitārādighaṭanāṃ yojayecchobhanaṃ yathā || 36 ||
devādīnāṃ tathānyeṣāṃ beramānaṃ pṛthak pṛthak |
mānaṃ
pramāṇamunmānaṃ parimāṇaṃ tathā punaḥ || 37 ||
upamānaṃ lambamānamiti mānaṃ tu ṣaḍvidham |
berāyāmastu mānaṃ
syāt pramāṇaṃ tiryagarpitam || 38 ||
unmānaṃ tu tadāvṛttirnāhastu parimāṇakam |
nimnonnataṃ
tūpamānaṃ lambamānaṃ pralambitam || 39 ||
śreṣṭhena daśatālena śivakeśavavedhasām |
madhyena daśatālena
gaurīlakṣmīgirāṃ matam || 40 ||
p. 396)
dūrgāyāścāpi mātṝṇāṃ madhyenaiva prakalpayet |
madhyena
daśatālena trimūrtīrvā prakalpayet || 41 ||
taddevīnāṃ tadā mānaṃ kaniṣṭhadaśatālataḥ |
sūryendraskandacandrāṇāṃ caṇḍakṣetreśanandinām || 42 ||
ṛṣīṇāṃ cāśvinoḥ śāstu kaniṣṭhadaśatālataḥ |
lokapālāṣṭamūrtīśavidyeśavasubhoginām || 43 ||
rudrāṇāṃ caiva mānaṃ syāduttamānnavatālataḥ |
marudgaṇānapsaraso'pyastramūrttīśca guhyakān || 44 ||
madhyena navatālena kuryād vidyādharān pitṝn |
siddhānasuragandharvān kaniṣṭhanavatālataḥ || 45||
gaṇeśaṃ vāmanaṃ cātha pañcatālākhyamānataḥ |
catustālena
bhūtāni tritālād yakṣakinnarān || 46 ||
dvitālenaiva kuśmāṇḍaṃyattalāt kūrmākṛtiṃ harim |
pratimākaraṇaṃ tattaddehalabdhāṅgulena tu || 47 ||
sidhyet tatrocyate pūrvamuttamaṃ daśatālakam |
tadutsedhe
caturviṃśatyadhikaṃ śatabhāgike || 48 ||
ekāṃśo deha[k: ba]labdhākhyamaṅgulaṃ tadathāṣṭadhā |
vibhajya
vidyādekāṃśaṃ yavamevaṃ paratra ca || 49 ||
madhyame daśatāle tu saviṃśatisatāṃśataḥ |
savikāraśatāṃśeṃ'śaḥ kaniṣṭhadaśatālake || 50 ||
aṣṭottaraśatāṃśeṃ'śo navatālottame'ṅgulam |
sa
vedāṃśaśatāṃśeṃ'śo navatāle tu madhyame || 51 ||
śatāṃśeṃ'śo'ṅgulaṃ jñeyaṃ kaniṣṭhanavatālake |
ṣaṇṇavatyaṃśakeṃ'śaḥ syācchreṣṭhe tu vasutālake || 52 ||
pratirvedāṅgulahāsādetanmadhyādhame smṛte |
svasvatālavibhāgena
saptatālādiṣu kramāt || 53 ||
p. 397)
ekatālāntakaṃ vidyād dehalabdhāṅgulaṃ pṛthak |
induḥ khamaṃśo
mātraṃ cāpyaṅgulaṃ ca samaṃ smṛtam || 54 ||
kolakaṃ ca kalābhāgaḥ syād dvitricaturaṅgulam |
akṣigolakapakṣastu dvyaṅgulasyābhidhāyakaḥ || 55 ||
mukhaṃ tālaṃ vitastiśca dvādaśāṅgulavācakam |
saṃjñāparyāyāḥ |
atha śreṣṭhāt paṅktitālāt pratimāmānamucyate || 56 ||
sāṃśatriyava uṣṇīṣaḥ keśāntoṃ'śaistatastribhiḥ |
tato'kṣisūtraṃ vedāṃśaiḥ sayavatritayaistataḥ || 57 ||
nāsāpuṭāntaṃ tanmānaṃ cibukāntaṃ ca tāvatā |
tasmād galaṃ
vedayavaṃ tataḥ kaṇṭhastu saptabhiḥ || 58 ||
yavairagnyaṅgulaiścāsmāddhṛdayaṃ triyavānvitaiḥ |
trayodaśāṅgulaistasmānnābhistāvadbhiraṅgulaiḥ || 59 ||
nābhermeḍhraṃ ca tāvadbhistato nakṣatrasaṃmitaiḥ |
aṅgulairūrumānaṃ syāt tasmād bhāgena jānunī || 60||
tasmādūrusame jaṅghe pādamānaṃ tu bhāgataḥ |
athāṅguṣṭhāt
tu pārṣṇyantaṃ talaṃ saptadaśāṅgulam || 61 ||
hikkāsūtrādadho bāhū saptaviṃśatimātrakaiḥ |
dvyaṅgulaṃ
korparaṃ tasmāt trisaptāṃśaiḥ prakoṣṭhakam || 62 ||
sārdhatrayodaśairmātrairmadhyāgrāntaṃ talaṃ smṛtam |
mukhasya
tiryagvistāraḥ karṇānto dvādaśāṅgulaḥ || 63 ||
grīvāmūlāgravistāraḥ sārdhanandanavāṅgulaiḥ |
ekāśīterardhamātraiḥ sabāhvantaravistṛtiḥ || 64 ||
sārdhanandairbāhumūlajānvorvyāsaṃ tu kalpayet |
kakṣayorantaravyāso dvāviṃśatyaṅgulairmataḥ || 65 ||
sa stanāntaravistāraḥ sārdhaviṃśatimātrataḥ |
hṛdayāvadhivistāraḥ sārdhāṣṭādaśamātrikaḥ || 66 ||
p. 398)
madhyavyāsaḥ ṣoḍaśāṃśaiḥ sārdhairaṣṭādaśāṅgulaiḥ |
śroṇervyāsaḥ kaṭivyāso viṃśatyaṅgulasaṃmitaḥ || 67 ||
sārdhatrayodaśāṃśā syādūrumūlasya vistṛtiḥ |
bhānvaṃśairūrumadhyasya jaṅghāmūle'ṣṭamātrakaiḥ || 68 ||
jaṅghāmadhyaṃ sārdhaṣaṭkaṃ nalakā sārdhabhāgataḥ |
vistṛtāthākṣigulphāntaṃ sa yaveṣvaṃśavistṛtam || 69 ||
sārdhavedāṅgulaiḥ pārṣṇī vistṛtā tadvaducchritā |
ṣaḍaṃśaḥ prapadavyāsastalāgrasya saṣaḍyavaḥ || 70 ||
sayavadvayavedāṃśaiḥ pādāṅguṣṭhāyataṃ smṛtam |
tadvistāraṃ
tadardhena tadardhānnakhavistṛtiḥ || 71 ||
tatpādono nakhāyāmo vṛttodagrāgramaṇḍitaḥ |
vedarāmāgnidṛṅmātraiḥ satriṣaṭkacaturyavaiḥ || 72 ||
tarjanyādikaniṣṭhāntamaṅgulyāyāma īritaḥ |
tadvyāso'pi
kramājjñeyo navabhiḥ sārdhasaptakaiḥ || 73 ||
saptabhiśca yavaiḥ ṣaḍbhiḥ svavyāsārdhāt tatā nakhāḥ |
sapādāṣṭāṃśasaptāṃśairdormadhye korpare tatiḥ || 74 ||
sārdheṣusārdharāmāṃśaiḥ prakoṣṭhamaṇibandhayoḥ |
talaṃ
saptāṅgulāyāmaṃ madhyā sārdhaṣaḍaṅgulā || 75 ||
- * * * * * tarjā jyeṣṭhā vedāṅgulāyatā |
sapādeṣvaṅgulānāmā kaniṣṭhābdhyaṃśapādayuk || 76 ||
sapādāṃśāṃśasayavamātramātraiśca ṣaḍyavaiḥ |
aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntamaṅgulīnāṃ tatirbhavet || 77 ||
svasvamūle vikārāṃśe hāpyoṃ'śastattadagrake |
aṅgulyagratate'gnyaṃśe dvyaṃśavyāsā nakhāḥ pṛthak || 78 ||
svasvavyāsacaturthāṃśādāyatāḥ syurnakhāḥ pṛthak |
dviguṇaṃ
svanakhāyāmādagraparva pṛthak pṛthak || 79 ||
sapādadvyaṃśato'ṅguṣṭhe tarjānāmnordṛgaṃśataḥ |
madhyāyāḥ satripādākṣi sapañcayavamātrataḥ || 80 ||
p. 399)
kaniṣṭhāyāśca kathita āyāmo mūlaparvaṇaḥ |
madhyaparva ca
yacchiṣṭaṃ madhyemūlāgraparvaṇoḥ || 81 ||
saparvadvayamaṅguṣṭhaṃ śeṣāḥ parvatrayānvitāḥ |
sārdharturasasārdheṣumātravyāsastalasya tu || 82 ||
mūle madhye tathāgre syādathāṅguṣṭhasya mūlataḥ |
ā
tarjāmūlato'gnyaṃśaistathāṅguṣṭhasya mūlataḥ || 83 ||
śukodarākhyo vedāṃśairmaṇibandhāntamāyataḥ |
taddhanaṃ
sārdhayugmāṃśaṃ [śā] karaparṣṇyā ghanaṃ kalā || 84 ||
tadagraṃ [k: gra] ṣoḍaśāṃśonamathāgraṃ yat talasya tu |
māṃsalaṃ sārdhakolaṃ syāt pārṣṇṇiratrāṃśavistṛtaḥ || 85
||
śukodaratatirdvyaṃśāccheṣānnimnaṃ tale smṛtam |
cakraśaṅkhābjamakarasvastikādyaṅgavat talam || 86 ||
karṇordhvaṃ syācchironāhaḥ sa cāṣṭātriṃśadaṅgulaiḥ |
karṇayormadhyanāhaḥ prāg dvāviṃśatyaṅgulaiḥ smṛtaḥ || 87 ||
tatpṛṣṭhanāhaḥ sūryāṃśaiḥ karṇau kolakataḥ pṛthak |
mūrdhno madhyāṃt tu keśāntamānamuktaṃ navāṅgulam || 88 ||
pārśvayostāvadeva syādatha keśākṣisūtrayoḥ |
madhye tu
bhrūyugaṃ kuryāt sajyacāpānataṃ śubham || 89 ||
karṇordhvasūtraṃ bhrūtulyaṃ tato mātrād bhrūvornatiḥ (?) |
bhrūvorantaramardhāṃśāccharāṃśairāyataṃ bhrūvoḥ || 90 ||
bhrūmadhyatāraṃ dviyavaṃ kṛśamagraṃ tayoḥ kramāt |
kanīnikā
kalāyāmavyāsā syādatha ṣaḍyavaḥ || 91 ||
sitāṃśaḥ kṛṣṇabimbaśca śuklāṃśo'nte ca tatsamaḥ |
ṣaḍyavo netravistāro netrānto'rdhayavo'ruṇaḥ || 92 ||
kṛṣṇadṛṣṭiryūkasamā jyotirmaṇḍalakaṃ yavam |
ūrdhvādhovarmavistāro yavaṃ cārdhayavaṃ bhavet || 93 ||
p. 400)
netrayorantaraṃ yugmamātraṃ sadviyavaṃ bhavet |
nāsāpuṭāntasīmāntavyāsapādāṃśapakṣataḥ || 94 ||
madhyavyāsastato'rdhena tadūrdhvaṃ tasya cārdhataḥ |
gojīmūlāt
tu nāsāgraṃ dvyaṅguloccaṃ puṭordhvataḥ || 95 ||
sayavāṃśatataṃnāsāpuṭau [ṭo] yavaghanau smṛtau |
nāsādvāroccavistārau pañcasaptayavairmatau || 96 ||
tilapuṣpasamau nāsāpuṭau niṣpāvasannibhau |
madhyakuḍyocccatāṃśena tadvyāso'rdhayavaḥ smṛtaḥ || 97 ||
adhyardhayavalambaṃ syānnāsāgraṃ puṭasūtrataḥ |
sārdhavedayavāyāmā gojī [k: jjī] tasyārdhatastatā || 98 ||
sapādabhāgadīrghaṃ syāduttaroṣṭhaṃ tu pālikā |
yavavyāsā ca
tadvyāsaḥ sārdhatriyava īritaḥ || 99 ||
āsṛkvāntāyataṃ tāramānupūrvyā kṛśaṃ bhavet |
pālī
trivakrāvanatā tāvadāsyāyataṃ bhavet || 100 ||
nandāṣṭādaśadhārdhartuyavatārāyatocchritam |
adharaṃ syāt tu
tatpālī tvadhaḥ sārdhayavaṃ tataḥ || 101 ||
adharādhastu cibukaṃ sārdhāṣṭayavamānataḥ |
cibukasya tathā
nimnaṃ hanustriyavamunnatā || 102 ||
hanurardhāyataṃ vṛttā sārdharāmāṅgulāt tatā |
karṇabandhāddhanormadhyaṃ daśāṅgulamudīritam || 103 ||
galaveśaḥ sapādāṃśāddhanostaddviguṇaṃ galāt |
karṇaveśastu
netrāntāt saptāṃśaiḥ śravaṇāntaram || 104 ||
karṇavyāso netradairghyād dṛksūtrordhvonnatistathā |
tadadhaḥ
karṇabandhaḥ syāt sayavāṃśadvayāyataḥ || 105 ||
pūrvāpare karṇanāle sārdhavedāṃśamāyate |
mātrārdhamātravistāre syātāṃ sārdhāṃśato ghane || 106 ||
p. 401)
ṣaḍyavaṃ nālarandhraṃ syāt pippalyaṃśāyatā smṛtā |
tadardhavistṛtā vātha piñcūṣī syāt kalāyatā || 107 ||
tadvyāsoṃ'śādakṣisūtrādadhaśchidraṃ caturyavam |
caturyavāyatā karṇapālī sārdhayavād ghanā || 108 ||
sārdhamātraṃ tataḥ pṛṣṭhakarṇapṛṣṭhavidhustathā |
paścāt
kaṇṭhordhvakeśānte'rdhāṃśanimnā kṛkāṭikā || 109 ||
kṛkāṭikāpradeśe tu kaṇṭha[ṣṭha]vyāso'ṣṭamātrataḥ |
sāṣṭārdhamātraṃ tadadhaḥ skandhasīmni daśāṅgulaiḥ || 110 ||
paścāt kaṇṭhasya cāyāmo vedāṃśaiśca tribhiryavaiḥ |
hikkāsūtrordhvataḥ skandhasandhirvedāṃśamunnataḥ || 111 ||
ā hikkāsūtrato nīcau (na?) skandhau saptāṃśato ghanau |
paścāt
kaṇṭhādadhoṃśena kakut tasmādadhoṅgulaiḥ || 112 ||
saptaviṃśatibhiḥ pṛṣṭhavaṃśastvatkaṭisandhitaḥ |
kakuddeśādadho hitvā vedāṃśāt kakṣayoḥ sthitiḥ || 113 ||
pṛṣṭhe tu kakṣayormadhyavyāsaḥ syāt tārakāṅgulaiḥ |
rasāṅgulayavaiḥ kakṣādūrdhvaṃ bāhvoḥ samucchrayaḥ || 114 ||
skandhasandheraṃsapīṭhaṃ sārdhabāṇāṃśakairbhavet |
paścādāstanasūtrāntamarkāṃśe phalakeṃ'sayoḥ [k: ṣa] || 115
||
kakudo'dhoṃ'saphalakāmadhyavyāso daśāṅgulaḥ |
tadadhastryaṅgulo vyāso vaṃśo dvyaṅgulanimnavān || 116 ||
vaṃśapārśvādāṃsapīṭhaṃ bṛhatī saptamātṛke |
bṛhatyorāstanaṃ madhye ghanaṃ ṣoḍaśamātrakaiḥ || 117 ||
adho bṛhatyāḥ kaṭyantamāyāmaḥ saptamātṛkaḥ |
vikārāṃśairghanaṃ tasmādadhaścātyaṣṭimātrakaiḥ || 118 ||
sārdhatrayodaśāṃśaiḥ syāt kaṭyāstatkhaṇḍakāntaram |
ardhonakṛtimātrā syāt kaṭibandhasya vistṛtiḥ || 119 ||
p. 402)
sārdhanandāṃśavistārau sphijoḥ piṇḍau suvartulau |
sārdhavedāṃśataścorumūlāt spikpiṇḍanirgatiḥ || 120 ||
sphikpiṇḍau meḍhrasūtrādhaḥ sārdhavedāṃśalambanau |
vṛttā
grīvātha tannāhe yugmarekhā samanvitā || 121 ||
stanamantarayorhikkākakṣasandhistato'pi ca |
sārdhatrayodaśāṃśaiḥ syuḥ kakṣāt kakṣadharā tatiḥ || 122 ||
sapādāṃśadvayaṃ sārdhamātraṃ hṛdayanimnataḥ |
stanapīṭhonnatirdvyaṃśāt sayavaṃ kucavartulam || 123 ||
dviyavoccatataṃ cāruvartulaṃ stanacūcukam |
hikkā dviyavanīcā
syājjānuyugmaṃ dvimātrakam || 124 ||
ṣaḍyavavyāsanimnā syād ramyā nābhiḥ pradakṣiṇā |
nābheḥ
sayavabāṇāṃśā śroṇī pārśve rasāṃśakā || 125 ||
sārdhatryaṃśā kaṭiḥ śroṇyā taccheṣo meḍhramaṇḍalam |
sayavadvayabāṇāṃśadīrghaṃ sayavavṛttataḥ || 126 ||
liṅgaṃ bījāvalambastu savedāṃśayavadvayaḥ |
tadvyāsastāvataiva
syānmeḍhrādūrdhvorubandhanam || 127 ||
tryaṅgulaṃ triyavottuṅgaṃ jānuvṛttaṃ tu bhāgataḥ |
taddhanaṃ
sārdhakalayā pārśvabandhastu bhāgataḥ || 128 ||
jānupaścimabhāgoccaṃ sārdhadvyaṃśaṃ tu bhāgataḥ |
vistṛtaṃ
tūccanimnādyamanyadūhyamataḥ param || 129 ||
sarvataḥ paripūrṇāṅgaṃ mānonmānāditaḥ samam |
śreṣṭhena
daśatālena beraṃ kurvīta sundaram || 130 ||
itthaṃ daśatālena tu mukhye yathālakṣaṇam |
uktaṃ khalu
berocitapummānamaśeṣādiha || 131 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre kriyāpāde
uttamadaśatālapuruṣamānavidhipaṭala ekacatvāriṃśaḥ |
p. 403)
Kriyapada, Kapitel 42: Weitere Proportionssysteme für weibliche und männliche Bildgestalten
Dieses Kapitel ergänzt die Maßlehre um das mittlere Zehn-Tala-System für weibliche und männliche Bilder sowie das kleinste Zehn-Tala-System für weibliche Bilder. Wie im vorigen Kapitel bezeichnen Finger und Gerstenkörner relative Werkmaße. Einzelne ungewöhnliche oder beschädigte Angaben werden erhalten und erläutert.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels

Moderne Begleitung: Kundalini – die kosmische Kraft
Dieser Beitrag erläutert einen allgemeinen Yoga- und Tantra-Zusammenhang; er ist keine Rezitation dieser Schrift.
atha dvicatvāriṃśaḥ paṭalaḥ |
madhyena daśatālena strīmānaṃ kathyate'dhunā |
bhāgaḥ kacānta
uṣṇīṣāt tasmād bhāgaḥ saṣaḍyavaḥ || 1 ||
netrāntaḥ syāt tato nāsāpuṭāntaḥ sacaturyavaḥ |
bhāgaḥ
syādatha hanvantaṃ rāmāṃśaistu saṣaḍyavaiḥ || 2 ||
hanorbhāgastu (?) kaṇṭhāntastato hṛnnābhiyonayaḥ |
pṛthak
trayodaśāṃśaiḥ syurūrū ṣaḍviṃśadaṅgulaiḥ || 3 ||
bhāgena jānustasmācca jaṅghe ṣaḍviṃśadaṅgulaiḥ |
bhāgena
pādau ca talau bhāgāyāmau prakalpayet || 4 ||
aṅguṣṭhatarjanī cobhe bhāgāyāme pṛthak smṛte |
kramādarghāṅgulānāḥ syuḥ śeṣāstvaṅgulayaḥ pṛthak || 5 ||
aṅguṣṭho dvyaṅgulavyāsastarjaikāṅgulavistṛtā |
sārdhasaptayavā madhyānāmā saptayavaistataḥ || 6 ||
kaniṣṭhā ṣaḍyavavyāsā svavyāsārdhatatā nakhāḥ |
udañcitāgrāḥ kiñcit te pārṣṇivyāsastu bhāgataḥ || 7 ||
tāvaducco bhavet pārṣṇistalavyāsaḥ śarāṅgulaiḥ |
rasāṅgulaistalāgraṃ syādakṣagulphau śarāṅgulaiḥ || 8 ||
nalakā bhāgavistārā jaṅghāvyāso rasāṅgulaiḥ |
jānuvyāsaḥ
saptamātrairūrvorvyāsastu tālataḥ || 9 ||
kaṭirdvitālavistārā saptāṃśairjaghanordhvataḥ |
caturmātrairaghovyāsastaccāśvatthadalākṛti || 10 ||
pībaraṃ tad bhaveccāru śroṇi kṛtyaṅgulaistatā |
ṣaḍyavavyāsanimnā syānnābhirmadhye'ntatastanuḥ || 11 ||
rudramātraistu vistīrṇaromarājyā ca śobhitā |
stanādho'tijagatyaṃśairnandāṃśaiḥ syāt pratistanam || 12 ||
rāmāṃśaiścūcukavyāsaḥ sārdhabhāgonnatau stanau |
stanākṣamardhamātraṃ syād dviyavaḥ syāt tadunnatiḥ || 13 ||
p. 404)
kakṣayorantaravyāso bhavet saptadaśāṅgulaiḥ |
sabāhusīmāvistāraḥ syādekatriṃśadaṅgulaiḥ || 14 ||
utkṛtyaṃśairbhujāyāmaḥ korparaḥ syāt kalāsamaḥ |
dhṛtyaṃśaistu prakoṣṭhaṃ syāt talaṃ saptāṅgulāyatam || 15 ||
vedeṣvṛtuśarāmnāyairāyatāṅgulayaḥ kramāt |
nandarṣivasvṛṣirasayavairaṅgulayastatāḥ || 16 ||
svāgravyāse ṣaḍaṃśe tu vedāṃśairnakhavistṛtiḥ |
yavādhiko
nakhāyāmastalavyāso rasāṅgulaiḥ || 17 ||
rāmeṣuṣaṭsaptamātrairmaṇibandhaśca korparaḥ |
bāhumadhyaṃ ca
mūlaṃ ca vistīrṇaṃ syāt krameṇa tu || 18 ||
grīvā saptāṅgulavyāsā rudrāṃśairmukhavistṛtiḥ |
vṛttāyataṃ
bhaved vaktraṃ sārdhāṃśakalayā bhrūvoḥ || 19 ||
keśāntāt saṃsthitirdairghyaṃ tayoḥ sadviyavā kalā |
sayavāṃśāt puṭādāsyaṃ gojidairghyaṃ tadardhataḥ || 20 ||
oṣṭhapālī yavatatā taccheṣeṇauṣṭhavistṛtiḥ |
bhāgena syāt
tadāyāmastrivargottarapālikā || 21 ||
tāvadāsyāyataṃ proktamadharaḥ sayavāṅgulaḥ |
tatpālī
yavavistīrṇā sayavadvayabhāgataḥ || 22 ||
taddairghyaṃ ṣaḍyavaistuṅgaṃ tasmāt sārdhāṃśato hanuḥ |
cibukaṃ dviyavaṃ tatra kaṇṭhaveśastato hanoḥ || 23 ||
sārdhatrimātraiḥ kathitaḥ karṇavyāsaḥ kalāsya tu |
dairghyaṃ
sadviyavābdhyaṃśairnālalambaḥ śarāṃśakaiḥ || 24 ||
tacca sābharaṇaṃ kuryād bhujau govālasundarau |
ūrū
karikarākārau syād vapuḥ sarvasundaram || 25 ||
anuktaṃ pūrvavacchīrṣaṃ sarvamūhyaṃ vipaścitā |
madhya[k: dhyada]madaśatālastrīmānam |
madhyena daśatālena mānaṃ puṃso'tha kathyate || 26 ||
p. 405)
sayavadvayabhāgena śiraḥ kaṇṭhāghrijānuṣu |
syāduccamatha
keśāntānnetrāntaṃ ca puṭāntakam || 27 ||
hanvantaṃ proktamānena syāt kaṇṭhe'rdhāṅgulaṃ galam |
hikkāyā
(?) hṛdayāntaṃ syājjagatyaṃśaiḥ saṣaḍyavaiḥ || 28 ||
tasmānnābhistato meḍhraṃ sāṅgulairdvādaśāṅgulaiḥ |
saṣaḍyavābhikṛtyaṃśairūrvordairghyamudāhṛtam || 29 ||
jaṅghādairghyaṃ ca tattulyamatyaṣṭyaṃśaistalāyatiḥ |
utkṛtyaṃśairbāhudairghyaṃ kalāyāmastu korparaḥ || 30 ||
viṃśatyaṃśaiḥ prakoṣṭhaḥ syādāmadhyāgraṃ talāyatiḥ |
trayodaśāṅgulaiścātha sabāhvantaravistṛtiḥ || 31 ||
sanandatriṃśadaṃśaiḥ syāt sārdharudrāṅgulairmukham |
mūlāni
kaṇṭhabāhūnāṃ jānumadhyadvayaṃ tvadhaḥ || 32 ||
hikkāsūtrācca kakṣāṃntaṃ pratyekaṃ navamātrakam |
kakṣādharastu kalayā prakṛtyaṃśairurastatiḥ || 33 ||
stanāntaraṃ stanāddhikkā hikkākakṣāntare'ṅgulaiḥ |
trayodaśaiḥ kukṣimadhyaṃ sārdhapañcadaśāṅgulaiḥ || 34 ||
tasmāt kalādhikavyāsā śroṇitaḥ syāt kalādhikā |
kaṭivyāsastathaivorvormūleṃ'śaistu trayodaśaiḥ || 35 ||
tayormadhye ca rudrāṃśaiḥ saptāṃśairjaṅghayostatiḥ |
śrutyaṃśairnalakāvyāsaḥ sapādaistu śarāṅgulaiḥ || 36 ||
akṣagulphadvayavyāsaḥ pārṣṇivyāsoccatā tataḥ |
sayavadvayavedāṃśaiḥ sapādeṣvaṅgulaistataḥ || 37 ||
padamadhyaṃ padāgraṃ ca tataṃ sārdharasāṅgulaiḥ |
sapādavedāṃśo'ṅguṣṭhastarjanyasmād yavādhikā || 38 ||
sārdhatryaṃśāyatā bhadhyā tryaṃśadīrghā tvanāmikā |
sārdhadvyaṃśā kaniṣṭhā ca vistāre'pi yathākramam || 39 ||
kalayā sayavāṃśena mātrāt saptayavairapi |
ṣaḍyavaiśca
nakhavyāsā vasviṣuśrutisaṃmitaiḥ || 40 ||
p. 406)
yavaiḥ sārdhāgnirāmaiḥ syāt svavyāsārdhāt tadāyatiḥ |
atha
vasvṛṣisārdheṣusārdharāmāṅgulaiḥ kramāt || 41 ||
bāhukorparayorvyāsaḥ prakoṣṭhamaṇibandhayoḥ |
maṇibandhāt
talāyāmaḥ saptāṃśaiḥ syāt ṣaḍaṅgulaiḥ || 42 ||
madhyāyāstu sapādeṣumātre dāśanyanāmike |
kaniṣṭhāṅgu[k:
la]ṣṭhayādairghyaṃ sapādaiścaturaṅgulaiḥ || 43 ||
sārdhadvyaṃśaistalavyāsaḥ sārdhadvyaṃśaghanaṃ talam |
aṅguṣṭhādyaṅgulīnāṃ tu syāt sūryavasunandakaiḥ || 44 ||
yavairvasurasaistāsāṃ vistāraḥ kramaśo mataḥ |
svāgravyāse tu
rāmāṃśe dvyaṃśā syānnakhavistṛtiḥ || 45 ||
svasvavyāsānnakhāyāmaḥ praśasto dviyavādhikaḥ |
śiśnāyāmaḥ
śarāṃśaḥ syāt tadvyāso dvyaṅgulaḥ smṛtaḥ || 46 ||
muṣkavyāsocchrayau bhāgau bhālaṃ nandāṃśamāyatam |
paścāt
karṇāntarāyāmo bhavenmātraistrayodaśaiḥ || 47 ||
netrāyāmāntarāyāmau sapādāṃśadvayena hi |
ṣaḍyavā
netravistārastāvat syāt kṛṣṇamaṇḍalaḥ || 48 ||
tatpārśvamaṇḍale śvete syātāṃ pañcayavāyate |
yavapramāṇaṃ
jyotiḥ syāt kṛṣṇamaṇḍalamadhyagam || 49 ||
yūkāmātrā tu dṛṣṭiḥ syād yavamānā kanīnikā |
apāṅge'rdhayave rakte dviyavenordhvavarma yat || 50 ||
adhovarmārdhayavato bhrūmadhyaṃ netrasūtrataḥ |
sapādakalayā
kāryaṃ tāvān karṇocchrayo bhavet || 51 ||
śarāṅgulaṃ bhrūvordairghyaṃ tanmadhyaṃ dviyavāt tatam |
tadantaraṃ syādardhāṃśāt tayorānatiraṅgulāt || 52 ||
bhruvau cāpākṛtā dīrghe karṇau dviyavabhāgataḥ |
nālālambo'pi
tāvān syāt sādhikāṃśaḥ sabhūṣaṇaḥ || 53 ||
p. 407)
pūrvanālatatirmātrāt paścānnālaṃ tadardhataḥ |
tayorghanaṃ
tvardhamātrāt karṇamūlamapāṅgataḥ || 54 ||
saptāṅgulaṃ bhaved gojīmūlānnāsāgratuṅgatā |
yavonakalayā
kāryā ṣaḍyavaḥ puṣkarocchrayaḥ || 55 ||
tadvistāro yavonaḥ syādūrdhvanāsāṅgavistṛtā |
puṭāvardhāṅgulasamau syātāṃ yavaghanau ca tau || 56 ||
gojyāyāmo'rdhamātraṃ syāt tadvyāso dviyavaḥ smṛtaḥ |
uttaroṣṭhatatistvardhamātrāt pālitatiryavāt || 57 ||
taddairghyaṃ sayavād bhāgāt sayavāṃśādhare tatiḥ |
taddairghyaṃ dviguṇaṃ tasmāt tatpālī yavasaṃmitā || 58 ||
taduccaṃ ṣaḍyavaṃ śeṣo hanuśca syāddhanorgalaḥ |
sādhyardhayavamātraḥ syāt tataḥ sārdhadvimātrataḥ || 59 ||
kaṇṭhaveśo bhaveccheṣaṃ prāgvadūhyaṃ vicakṣaṇaiḥ |
madhyamadaśatālapuruṣamānam |
kaniṣṭhadaśatālena strīmānamatha kathyate || 60 ||
sārdhenāṃśairmukhāyāmaḥ keśāntākṣyantavistṛtiḥ |
bhāgāt
tataḥ puṭāntaṃ ca sayavairvedamātrakaiḥ || 61 ||
tato hanvantaraṃ tāvat kaṇṭhāntaṃ ca hanostathā |
kaṇṭhāddhṛcca hṛdo nābhiḥ sārdhasūryāṅgulāntaram || 62 ||
bere samavibhakte tu saṣoḍaśaśatāṅgulaiḥ |
uṣṇīṣakakṣajānvaṅghritaloccaṃ vedamātrakaiḥ || 63 ||
sārdhenāṃśairmukhāyāmaḥ keśāntādakṣisūtrataḥ |
sapādavedamātraiḥ syāt tataḥ sayavabhāgataḥ || 64 ||
puṭānto'smācca hanvantamathākaṇṭhāddhṛdantakam |
hṛdo
nābhistato yoniḥ sārdhasūryāṅgulaiḥ pṛthak || 65 ||
abhikṛtyaṃśakairūrū jaṅghe corvoḥ same mate |
ṣoḍaśāṃśaiḥ
padāyāmo bāhū corvoḥ samau matau || 66 ||
p. 408)
korparau tu kalāyāmau prakoṣṭho'ṣṭādaśāṅgulaiḥ |
sārdhartvaṃśaistalāyāmaḥ ṣaḍaṃśairmadhyamāyatā || 67 ||
tarjānāme śarāṃśaiḥ stāṃ bhāgād [k: ga]
jyeṣṭhākaniṣṭhike |
jyeṣṭhādikāṅgulivyāso
nandarṣyaṣṭarṣiṣaḍyavaiḥ || 68 ||
svāgravyāse tribhakte dvāvaṃśau [kh: śonakha] nakhavistṛtiḥ |
ato yavādhikaṃ dairghyaṃ talavyāso rasāṃśataḥ || 69 ||
ghanaṃ talasya kalayā maṇibandhaprakoṣṭhayoḥ |
madhyakorparabāhvośca trivadeṣurasastatam || 70 ||
rudramātrairmukhavyāso grīvā saptāṅgulaistatā |
bāhumūlasya
jānvośca vyāsaḥ saptāṃśatastatiḥ || 71 ||
kakṣāntarasyātyaṣṭyaṃśairnandāṃśaiḥ stanavistṛtiḥ |
tayostadardhamutsedhaścūcuke tu trimātraka || 72 ||
ardhāṃśataḥ stanākṣaḥ syāt taduccaṃ dviyavaṃ smṛtam |
stanādho'tijagatyaṃśairmadhye rudrāṅgulaistatiḥ || 73 ||
śroṇaḥ kṛtyaṃśavistārā saṅkṛtyaṃśaiḥ kaṭistatā |
ūrvorvyāsastu sūryāṃśairjaṅghāmadhye ṣaḍaṃśakaiḥ || 74 ||
nalakā bhāgavistārā tvakṣagulphau śarāṅgulaiḥ |
pārṣṇivyāsonnatirbhāgāt talamadhyāgrayorapi || 75 ||
vyāsaḥ syāccharaṣaṇmātrairjeṣṭhoccaṃ bhāgato bhavet |
tatsamā
tarjanī madhyā sārdharāmāṅgulāyatā || 76 ||
trimātrānāmikā sārdhadvyaṅgulā syāt kaniṣṭhikā |
rasarṣisārdharṣivasuvikārayavavistṛtāḥ || 77 ||
pādāṅgulyaḥ kaniṣṭhādyāḥ svavyāsārdhatatā nakhāḥ |
tatpādonāyatā vṛttā unnatāgrā manāk ca te || 78 ||
syāt keśāntāt bhruvoḥ sūtraṃ sapādakalayā tatam |
puṭādadho'ṅgulādāsyaṃ gojyāyāmastadardhataḥ || 79 ||
p. 409)
āsyavyāsastu vedāṃśaistrivargottarapālikā |
kalāyataḥ
syādadharastadardhena tu vistṛtaḥ || 80 ||
tatpālī yavamānā syāccheṣaṃ bimbaphalākṛti |
sayavadvyaṃśato
netradairghyaṃ vyāsastu ṣaḍyavaiḥ || 81 ||
hanostathā kaṇṭhaveśaḥ sārdharāmāṅgulaiḥ smṛtaḥ |
gojīmūlāt tu nāsoccaṃ syāt saṣaḍyavamātrataḥ || 82 ||
karṇāyāmastu bhāgena sapādakalayā tatiḥ |
bhāgena nālālambaḥ
syāccheṣamūhyaṃ hi pūrvavat || 83 ||
madhyamadaśatālena strīmānaṃ cāpi tena puṃmānam |
daśatālāt
tu kaniṣṭhāt strīmānasyeha lakṣaṇaṃ kathitam || 84 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau sidhāntasāre kriyāpāde strīpuṃmānādilakṣaṇapaṭalo dvicatvāriṃśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 43: Sechzehn Bildformen und ihre Merkmale
Das Kapitel führt von den Körpermaßen zur erkennbaren Gestalt: Shiva mit Uma und Skanda, Shiva als Tänzer, Lehrer, Bräutigam und in weiteren Erscheinungsformen. Auch Stier, Dreizack, Khatvanga-Stab und Ganesha werden beschrieben. Die Haltungen und Attribute gehören zur historischen Bildlehre; die geometrischen Angaben bleiben als solche sichtbar.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha tricatvāriṃśaḥ paṭalaḥ |
atha ṣoḍaśamūrtīnāmākārādyaṃ nigadyate |
tatromāskandayuktasya śambhorlakṣaṇamucyate || 1 ||
ṛjvāgataṃ rajobhāvamardhaparyaṅkamāsanam (?) |
vāmāṅghriṃ
śāyayet pīṭhe dakṣiṇaṃ tu pralambayet || 2 ||
āsanāntācca keśāntājjānvantaṃ tu samaṃ bhavet |
jānunorbāhyapārśve ca jānvantād bāhupārśvakam || 3 ||
parahastadvayasyāpi madhyaśca maṇibandhayoḥ |
ūrdhvakāyasamaṃ
kuryāt sarvametad yathākramam || 4 ||
madhyasūtraṃ kirīṭāgrād gulphamadhye tu lambayet |
praviṣṭaṃ
dakṣiṇaṃ jānu sūtrād dvitryaṅgulaṃ bhavet || 5 ||
madhyasūtrādināṃśaistu tadaṅghrinalakāntaram |
manvaṃśairantaraṃ sūtrād dakṣiṇāt pāṇimadhyataḥ || 6 ||
p. 410)
sūtrāt pañcadaśāṃśaiḥ syāt tathā vāmatalāntaram |
asavyapāṇimadhyāgraṃ stanasūtrasamonnatam || 7 ||
vāmororvāmahastasya cāntaraṃ dvitrimātrataḥ |
kartarīkarayoragre
hikkāsūtrasame smṛte || 8 ||
śroṇīkorparayormadhye pañcāṃśaṃ vā ṣaḍaṃśakam |
meḍhrādakṣāntaraṃ tadvat kukṣispṛg ghrāṇasūtrakam || 9 ||
dvisaptātijagatyarkamātrairmadhyamasūtrataḥ |
maulyagraṃ
kartarīhastāvantarvā bahirānanau || 10 ||
paraśuṃ ca kuraṅgaṃ ca kuryād dakṣiṇavāmayoḥ |
abhayaṃ
dakṣiṇe haste vāme tu kaṭakaṃ kare || 11 ||
śaṅkhapatrakanakākhyamaṇḍale vāmadakṣiṇe |
maulituṅgaṃ tu
keśāntāt satripādadvitālakam || 12 ||
sārdhadvayaṃ dvitālaṃ vā tacca kuryād salakṣaṇam |
vāmapārśve
sahāsīnāṃ kuryād devasya pārvatīm || 13 ||
lambitaṃ śayitaṃ pādaṃ kuryād vāmaṃ ca dakṣiṇam |
kiñcid
devāśritā namravadanā samalaṅkṛtā || 14 ||
varadotpalasaṃyuktā vāmadakṣiṇahastayoḥ |
vāmorubāhye
pīṭhasthavāmahastāthavā bhavet || 15 ||
vedāṃśairutkṛtisitaiḥ skando madhye'nayorbhavet |
svatuṅgaṃ
pañcatālena vibhajyāṅgāni kārayet || 16 ||
aṅgulena śiromānaṃ keśāntādakṣisūtrakam |
sārdhatrimātraistaireva puṭāntaṃ ca tato hanuḥ || 17 ||
trimātraiḥ syāt tathā kaṇṭho nandanāgābdhimātrakaiḥ |
hikkāyā hṛt tato nābhirnābhermeḍhraṃ ca saṃmitam || 18 ||
ūrvāyāmastu sūryāṃśaiḥ kalā jānvatha jaṅghikā |
rudrāṃśaiḥ kalayā pādastalāyāmo daśāṅgulaḥ || 19 ||
manvaṅgulāyatau bāhū prakoṣṭho'pi daśāṅgulaḥ |
vedāṃśaiḥ
syāt talāyāmo madhyā ca caturaṅgulā || 20 ||
sārdharāmāṅgulāyāmā tarjanī cāpyanāmikā |
kaniṣṭhāṅguṣṭhike tryaṃśe sotpalaṃ syāt karadvayam || 21 ||
p. 411)
ākuñcitābhyāṃ pādābhyāṃ sthitaṃ kuryāt salakṣaṇam |
candraśekharalakṣmātha samapādasthito bhavet || 22 ||
uṣṇīṣe ca lalāṭe ca nāsāgre hanumadhyame |
hikkāhṛdayaguhyoraḥ pādamadhyeṣu lambayet || 23 ||
kartaryagraṃ tu hikkāntaṃ stanāntamabhayāgrakam |
varadaṃ
nābhisīmāntaṃ kaṭyantaṃ vāpi kārayet || 24 ||
sūtrādabhayamadhyāntaṃ tripañcāṅgulavistṛtam |
arkāṃśaiḥ
parahastāntaṃ daśāṅgulamathāpi vā || 25 ||
atyaṣṭidhṛtimātrairvā sūtrāt korparamadhyakam |
ekāṅgulenorumūle jānumadhyaṃ tu bhāgataḥ || 26 ||
pañcāṃśairjaṅghayormadhyabhāgāt pārṣṇyantaraṃ bhavet |
aurdhvakartarihastau tu kuṭhāramṛgadhāriṇau || 27 ||
jaṭāmakuṭavāmasthabālacandro'hibhūṣaṇaḥ |
ṛjvāgataḥ
pravālābhaḥ kāryaḥ syāccandraśekharaḥ || 28 ||
samabhaṅgo'ti[k; kh: tri]bhaṅgo vā bhaved vṛṣabhavāhanaḥ |
ṛjuḥ sthito dakṣiṇāṅghrirvāmapādo'sya kuñcitaḥ || 29 ||
tiraścīnāṅghrijaṅgho vā lambasūtrasya cocyate |
uṣṇīṣād
vāmabhāle tu vāmanetre puṭāntake || 30 ||
vāmastane ca nābhūrupārṣṇimadhyasya lambanam |
syāt
tiraścīnajaṅgho'yamatibhaṅge tu nānyathā || 31 ||
nābhervāme ca vāmorumadhye dakṣiṇagulphake |
sūtraṃ tu
pātayennābherūrdhvaṃ prāgvadihāpi ca || 32 ||
natimānaṃ śarāṃśaiḥ syād devasya vṛṣamastake |
nyastavyaḥ
korparo vāmo hikkāto'ṣṭādaśāṅgulaḥ || 33 ||
korparādhastathā pīṭhādūrdhvaṃ yāvad vṛṣonnatiḥ |
kaṭīdeśāvalambī vā vāmetarakaro bhavet || 34 ||
p. 412)
parahastādikaṃ sarvaṃ candraśekharavad bhavet |
samabhaṅgāsthitā
devī lambavāmakarā bhavet || 35 ||
sotpalā dakṣiṇe haste bāhuḥ stanamito vibhoḥ |
somāskandaśivalakṣaṇam |
naṭeśvaraścaturbāhustriṇetraścandraśekharaḥ || 36 ||
gṛhītoṃ'so'rdhamānāttu natimānaṃ daśāṅgulam |
sūryāṅgulaṃ vā sūtrasya lambanaṃ tvatha kathyate || 37 ||
uṣṇīṣāt savyabhāle ca tatpuṭe hanumadhyataḥ |
hikkānā(bho?
bhyo)stathā madhye savyagulphe ca pātayet || 38 ||
prasāritabhujāgraṃ tu vikārāṃśāyataṃ tataḥ |
bhāgāt
parakarāgraṃ tadaṣṭapañcāśadaṅgulaiḥ || 39 ||
sūtrāt sāgnikarāgraṃ syāt tato ḍamarukāgrakam |
catvāriṃśadbhiraṣṭāṃśaiḥ karṇasīmāsamo(bha? da)yam || 40 ||
sūryāṃśairdakṣiṇe pārśve sūtrāt kakṣāntaraṃ bhavet |
prasāritajaṭābhāraḥ kiñcit prahasitānanaḥ || 41 ||
vyāghracarmāmbaraḥ kāryo hyapasmāropari sthitaḥ |
gaṇairdevarṣiyakṣādyairvighneśaskandamātṛbhiḥ || 42 ||
bhṛṅgīśena mahākālyā pārvatyā vṛṣabheṇa ca |
mṛdaṅgaṃ
nādayan nandī sūpavisṭaścaturbhujaḥ || 43 ||
halapallavapāṇiḥ syādvandanyā ca samanvitaḥ |
bhujaṅgatrāsanṛttalakṣaṇam |
sthitadakṣiṇapādaḥ syāt kuñcitānyapadāmbujaḥ || 44 ||
uṣṇīṣād dakṣiṇe bhāle dakṣiṇe'tha puṭe tataḥ |
hikkāmadhye
nābhideśād dakṣiṇe dvyaṅgule tataḥ || 45 ||
meḍhramūle tathā pārṣṇyormadhye sūtraṃ pralambayet |
sācīkṛtaśarīraḥ syād vāmāṃśāvanatātataḥ(?) || 46 ||
p. 413)
dakṣiṇe varado'dhastādūrdhvakartaripāṇinā |
gaṅgāṃ dadhāno
vāmordhvakareṇa hariṇaṃ dadhat || 47 ||
adhovāmakareṇomāmāliṅgya samabhaṅginīm |
bhagīrathena
cārayaiśca munibhirvandito bhavet || 48 ||
itthaṃ gaṅgādharaṃ kuryāccheṣamūhyaṃ tu pūrvavat |
gaṅgādharalakṣaṇam |
tripurāntakadavaḥ syād vaiśākhasthānakānvitaḥ || 49 ||
ābhaṅgasamabhaṅgābhyāmatibhaṅgena vā bhavet |
rāmavedeṣumātraiḥ syānnatimānaṃ triṣu kramāt || 50 ||
vikāradhṛtikṛtyaṃśaiḥ pādāṅguṣṭhāntaraṃ kramāt |
sapinākaḥ karo vāmaḥ kakṣāntoccaḥ karo'paraḥ || 51 ||
sabāṇaḥ parahastau dvau saṭaṅkamṛgapotakau |
yathāpūrvaṃ tathā
devī vāmapārśve sthitā bhavet || 52 ||
tripurāntakalakṣaṇam |
kalyāṇasundarasya syāduṣṇīṣād vāmabhālake |
vāmanetre
puṭānte ca hikkāmadhye ca dakṣiṇe || 53 ||
nābhestu tricaturmātre sūtraṃ tadgulphamadhyataḥ |
prādakṣiṇyena
devasya gantukāmasya pāvakam || 54 ||
savyetarakaro devyā hastālambī tathā bhavet |
varado vāmahastaḥ
syāt parahastau yathāpuram || 55 ||
devī sotpalahastā syāt tribhaṅgāṅgī vibhūṣitā |
śrībhūmibhyāmanugatā gaurī devānugāminī || 56 ||
hotā brahmā bhaved dātā viṣṇuḥ sakalaśo'mbudaḥ |
sarvadevarṣigandharvayakṣādyairvandito bhavet || 57 ||
kalyāṇasundaralakṣaṇam |
ardhanārīśvarasyāpi sūtraṃ syāt samabhaṅgavat |
caturbhujo vā
dvibhujo dakṣiṇāṅghriḥ sthito'sya tu || 58 ||
p. 414)
kuñcito vāmapādaḥ syād vāmārdhaṃ tasya pārvatī |
ataḥ paraṃ
tu yat sarvaṃ prāgvadūhena kalpayet || 59 ||
ardhanārīśvaralakṣaṇam |
atha pāśupatasyāpi candraśekharavat sthitiḥ |
tryakṣaścaturbhujo
raudra ūrdhvakeśo bṛhattanuḥ || 60 ||
sākṣamālātriśūlordhvakaraḥ savaradābhayaḥ |
pāśupatalakṣaṇam |
kaṅkālā gamanodyuktaścākrāntamaṇipādukaḥ || 61 ||
ardharjuvadano ḍhakkāvādyodyatakaradvayaḥ |
dakṣiṇāparahastena
mṛgapotānanaṃ spṛśan || 62||
protapretāsthikaṅkālaṃ śūlaṃ vāmena dhārayan |
bhikṣāpātraṃ
tu śirasā vahadbhūtapurogataḥ || 63 ||
tathā madanasaṃmūḍhāḥ kāryāḥ syurmuniyoṣitaḥ |
tacchatracāmarakaragaṇāścaivānuyāyinaḥ || 64 ||
kaṅkālalakṣaṇam |
ṛjvāgataḥ syāddharyardhaḥ samapādadvayasthitiḥ |
ūrvāśrito
vāmakaraḥ sābhayo dakṣiṇo bhavet || 65 ||
tathaiva parahastau dvau ṭaṅkaśaṅkhavibhūṣitau |
vāmata syāt
kirīṭārdhaṃ kapardārdhaṃ ca dakṣiṇe || 66 ||
haryaṅgavat syād vāmārdhaḥ dakṣiṇārdhaṃ harāṅgavat |
yathā
ramyā tathā kāryāhyekā mūrtirharīśayoḥ || 67 ||
hariharalakṣaṇam |
samabhaṅgavadeva syāt sūtraṃ bhikṣāṭanasya tu |
viprakīrṇajaṭābhāro digvāsā gamanodyataḥ || 68 ||
lambito dakṣiṇakaraḥ kuraṅgamukhasaṅgavat(?) |
sakapālaḥ karo
vāmastathāsyordhvakaradvaye || 69 ||
p. 415)
dakṣiṇe syāḍḍamarukaṃ piñchamālā tathāpare |
bhujaṅgahāropavītakaṭisūtravibhūṣitaḥ || 70 ||
śeṣaṃ kaṅkālavat sarvamatrāpi ca samūhayet |
bhikṣāṭanalakṣaṇam |
umāsahitavat kuryāccaṇḍānugrahakaṃ param || 71 ||
varado dakṣiṇakaraścaṇḍeśaśirasītaraḥ |
kṛtāñjalipuṭaścaṇḍa āsīno'dhaḥ śivāsanaḥ || 72 ||
caṇḍeśānugrahalakṣaṇam |
tathaiva dakṣiṇāmūrtirupaviṣṭaḥ śivāsane |
ardharjubadanaścārujaṭājūṭavibhūṣitaḥ || 73 ||
ardhendugaṅgādhurdhūrakapāloragaśekharaḥ |
sākṣamālānalakarastvadho dakṣiṇavāmayoḥ || 74 ||
vilasadbodhamudraḥ syājjānvārūḍhakarastathā |
dakṣiṇorusthavāmāṅghrirlambitānyapadāmbujaḥ || 75 ||
krāntāpasmārakastena munibṛndairniṣevitaḥ |
nyagrodhādho
vidhātavyo vyākhyānavyāpṛto vibhuḥ || 76 ||
dakṣiṇāmūrttilakṣaṇam |
kālakālo yuktivaśānnṛttābhinayavān bhavet |
saśūlo
dakṣiṇabhujo bhavedākarṇamudbhṛtaḥ || 77 ||
tatrāparaḥ savaradaḥ sūcīmudrastu vāmataḥ |
nā(pya?
bhya)ntaścāparastatra hala pallavasaṃyutaḥ || 78 ||
bhavedūṣṇīṣasīmāntaścaraṇo dakṣiṇaḥ sthiraḥ |
nābhyantoddhṛtajānuḥ syād vāmo'ṅghriḥ kālahṛdgataḥ || 79 ||
sakapardenduśakalastriṇetrī raudraveṣadhṛk |
vyāghracarmāmbaraḥ
kāryo nāgābharaṇabhūṣaṇaḥ || 80 ||
kālo'pi nīlavarṇaḥ syāduttānaḥ pātito bhuvi |
pāśahasto
vivṛttākṣo vyāditāsyo bhayaṅkaraḥ || 81 ||
p. 416)
daṃṣṭrī piṅgordhvakeśaḥ syāddharāṅghryaṅguṣṭhapīḍitaḥ |
kālakālalakṣaṇam |
liṅgodbhavo liṅgamadhye candraśekharavat sthitaḥ || 82 ||
nalakādhaḥ padadvandvaṃ liṅgamūle tirohitam |
dakṣiṇenordhvagaḥ
kāryo haṃsarūpī pitāmahaḥ || 83 ||
varāhastu harirvāme sāñjaliḥ syādadhomukhaḥ |
liṅgodbhavalakṣaṇam |
dvāraliṅgocchritaḥ śreṣṭho madhyo vedāṃśahānitaḥ || 84 ||
ardhahīnaḥ kaniṣṭhaḥ syād vṛṣabho lakṣaṇānvitaḥ |
dvārādadhyardhamucco vā sapādadviguṇo'thavā || 85 ||
hastādinavahastāntaṃ nīcamadhyottamatrayam |
vṛṣotsedhe tu
pañcāśadaṃśe bhāgo'ṅgulaṃ smṛtam || 86 ||
utsedhāt pañcamāṃśena āyāmo vṛṣabhasya tu |
mūrdho galāntaḥ
paṅktyaṃśairdīrghaḥ kaṇṭho'ṣṭamātrakaiḥ || 87 ||
kaṇṭhāduro vikārāṃśairūrvordairghyaṃ ṣaḍaṅgulaiḥ |
dvimātraṃ jānu ṣaṇmātrā jaṅghā dvyaṃśonnataṃ khuram || 88 ||
śṛṅgāntaraṃ syād vasvaṃśaiḥ śṛṅgoccaṃ caturaṅgulam |
bhālaṃ nandāṃśavistīrṇaṃ mukhavyāsaḥ śarāṅgulaiḥ || 89 ||
mukhotsedhastu bāṇāṃśairnetrāyāmastu kolakāt (?) |
tadvyāsaḥ
sārdhamātro'smād bhāgoccaṃ caturaṅgulam || 90 ||
netrakarṇāntaraṃ tāvat karṇāyāmaḥ śarāṃśakaiḥ |
sārdhamātrāyataṃ ghrāṇaṃ tadvyāsāvaṭamaṅgulāt || 91 ||
dvitryaṃśāvadharoṣṭhau tu jihvā tridvyekamātrataḥ |
dīrghātatoccātha kakut ṣaḍvedāṃśatanornatā (?) || 92 ||
aparorvoḥ kramād vyāso daśāṣṭacaturaṅgulaiḥ |
tadāyāmaḥ
śarāṃśaiḥ syād dvyaṃśaṃ jānvatha jaṅghayoḥ || 93 ||
rāmeṣvaṃśaistatirdairghyaṃ khurottuṅgaṃ trimātrakam |
pucchāyāmastu jaṅghāntastryaṃśaistanmūlavistṛtītaḥ || 94 ||
p. 417)
lāṅgūlāgraṃ tu sārdhāṃśaṃ muṣkavyāsaṃ trimātrakaiḥ |
tadāyāmo dvimātraḥ syācchephāyāmastrimātrakaḥ || 95 ||
śeṣamūhavaśād yuktyā kuryād vā śayitaṃ sthitam |
vṛṣalakṣaṇādhikāraḥ |
atha triśūlaṃ dvāroccaṃ stambhoccaṃ vā vidhīyate || 96 ||
taduccanandabhāgāṃśadvyaṃśone madhyamādhame |
hastairvā
vedarāmāśvisaṃkhyaiḥ śreṣṭhādikaṃ trayam || 97 ||
triśūlotsedhabāṇāṃśāṃdaśastatpatratuṅgatā |
ardhāṃśoccaṃ
madhyapatraṃ triparvakuliśākṛti || 98 ||
patrotsedhe tu vasvaṃśe syādaṃśāt patravistṛtiḥ |
madhyapatremadhyaparva dviyavenādhikaṃ bhavet || 99 ||
patroccaśarabhāgeṃ'śādadhonālasya dīrghatā |
uttānāmbujavannālaṃ nālordhvaṃ pārśvapatrake || 100 ||
sārdhadvyaṃśānmadhyapatre sthitvā pārśvadvaya[k: yaṃ]bhramāt |
padmāgrāvadhi śūlāgrāt pārśvapatre tu vartayet || 101 ||
tato madhyamapatrasya sthitvā dakṣiṇapārśvayoḥ (?) |
pārśvayoḥ
pārśvapatrāntaḥ sīmāntaṃ vartayet samam || 102 ||
madhyapatrasya mūlaṃ tu patravyāsārdhavistṛtam |
patrāt
pādonamagraṃ syāt tripādād vārdhato ghanam || 103 ||
śātaprāntāni patrāṇi tīkṣṇadhārāṇi kārayet |
madhyapatrasya
madhye tu padmamanyatra patrakam || 104 ||
madhyapatrāgratāraṃ syāt pādāṃśānmukulopamam |
veṇupatrākṛtī pārśvapatrāgre madhyapatrakaḥ (?) || 105 ||
tayorantaramardhāṃśād vṛttamerva prasādhayet |
svāyāmāt
pañcapañcāṃśāt syādaṅgād daṇḍavistṛtiḥ || 106 ||
suvṛttaṃ nirvraṇaṃ cāru nālādhaḥ phalakānvitam |
tadadho
maṇḍikumbhādipādālaṅkāravad bhavet || 107 ||
p. 418)
daṇḍamūlaṃ sapadmaṃ syāt svavyāsatriguṇaṃ tu tat |
ūhapratyūhato yuktyā śobhāṃ sarvatra yojayet || 108 ||
sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ lauhaṃ vā syāt svaśaktitaḥ |
vṛttatriśūlalakṣaṇam |
atra svāyambhuve -
vṛttaṃ tribhaṅgi vetālamiti śūlaṃ tridhā smṛtam |
śāntikaṃ
pauṣṭikaṃ cābhicārakaṃ ca krameṇa tat ||
iti |
tatra vṛttaṃ samākhyātaṃ tritaye'pi ca tat samam || 109 ||
viśiṣṭaṃ tu tribhaṅgasya pārśvapatradvayasya tu |
madhyaṃ
syādantare bhugnamardhataḥ parimaṇḍalāt || 110 ||
tribhaṅgaśūlam |
vetālasyāpi patrāṇi ṛjvagrāṇyaṣṭamāṃśataḥ |
vetālo
nālamūle tu tatprotaḥ syāccharāṃśataḥ || 111 ||
ghaṇṭācatuṣṭayopetaḥ phalakāśricatuṣṭaye |
vetālaśūlalakṣaṇam |
vetālaśūlavat sarvaṃ khaṭvāṅgasyāpi kārayet || 112 ||
samuṇḍeṃ madhyapatrādau prāgvad vetālasaṃyutam |
mayūrapiñchavṛttāḍhyaṃ phalakā mūlato bhavet || 113 ||
aṣṭābhirvā caturbhirvā ghaṇṭābhiḥ prāgvadanvitam |
khaṭveṣāvat tu vedāśro daṇḍo'sya phalakākṛtiḥ || 114 ||
latāpatrādicitraḥ syādūhapratyūhayuktitaḥ |
khaṭvāṅgasyādhikāraḥ |
gaṇeśaḥ pañcatālastu svāsīno vā sthitau bhavet || 115 ||
uṣṇīṣādho mukhaṃ tālaṃ sārdhatālāyatāḥ karāḥ |
kaṇṭho
bhugnastu gūḍhaḥ syād gajavaktrastrilocanaḥ || 116 ||
p. 419)
sārdhadvitālaṃ kaṇṭhādhomānamākaṭisūtrataḥ |
sārdhatālāyatau pādau pīvaraḥ sarvato bhavet || 117 ||
iti mānamaśeṣataḥ sphuṭaṃ sakalānāṃ kathitaṃ yathākramam |
iha ṣoḍaśamūrtilakṣaṇaṃ pṛthaguktaṃ nikhilaṃ samāsataḥ ||
118 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre kriyāpāde ṣoḍaśamūrttilakṣaṇaṃ nāma tricatvāriṃśaḥ paṭalaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 44: Abwehrendes Feueropfer und Vastu-Opfer
Vor der Linga-Weihe stehen Riten zur Reinigung und Befriedung des Tempelraums. Das Kapitel beschreibt zwei Feueropfer und nennt zahlreiche vedische Mantras nur mit ihren Anfangsworten. Diese Verweise werden als Verweise übersetzt; die nicht mitgelieferten vollständigen Hymnen werden nicht ergänzt.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha catuścatāriṃśaḥ paṭalaḥ |
prāsāde pariniṣṭhite tvatha tathā liṅge pratiṣṭhocite
prāsādaṃ parigṛhya takṣakakarāt sūtratrayāveṣṭitam |
kauśyā
cāpi ca mālayā ca paritaḥ saṃveṣṭya dhānyākṣataiḥ sarvatra
pravikīrya pūrṇakalaśaṃ dīpaṃ ca madhye nyaset || 1||
tataḥ kṛṇuṣvādikamatra sūktaṃ tvardharcaśo'nte tu
dahāśasādyam |
ṛco'rdhamāyojya japedaśeṣaṃ rakṣoghnamevaṃ tu
japādiṣu syāt || 2 ||
kṛtvā punaḥ sthaṇḍilamagnibhāge tatrāgnimādhāya tathā
vidhānam |
hutvā puraivāgnimukhaṃ juhotu rakṣohaṇaṃ
vājinamityubhābhyām || 3 ||
punaḥ kṛṇuṣvādibhiratramantrairājyena hutvā tu yathākrameṇa |
tadvad vibhinnairatha pañcabhiryedevādimantrairjuhuyāccaturbhiḥ || 4
||
iṣetvetyādinā tadvadagnimīleti cādinā |
agna-āyāhipūrveṇa
śannodevīrabhīti ca || 5 ||
tatastu pañcadurgābhirvedoktābhirjuhotu ca |
jātavedasa ityādyā
ṛg durgā prathamā bhavet || 6 ||
tāmagnivarṇāmityādyā dvitīyā samūdīritā |
agne tvaṃ
pārayānavyo asmānādyaṃ tṛtīyakam || 7 ||
viśvāni no durgahādyaścaturtho mantra īritaḥ |
pṛtanājitamityādiḥ pañcamo mantra ucyate || 8 ||
etābhiḥ pañcadurgābhirājyena juhuyāt pṛthak |
tato
vyāhṛtibhistadvadaghorāstreṇa vai punaḥ || 9 ||
p. 420)
paścādapāmārgasamidghṛtābhyāmanena cājyena śataṃ juhotu |
aṣṭottaraṃ sviṣṭakṛtaṃ ca paścācchiṣṭājyamādāya
tathāmbuśeṣam || 10 ||
ādāya tadbhasma ca miśrayitvā pātre tvapāmārgarasena yuktam |
tenākhilaṃ tadbhavanālayādyaṃ saṃprokṣayet tatparitastu darbhaiḥ
|| 11 ||
tamagnimādāya tathaiśakoṇe saṃsthāpya paścāt tu catuṣpathe vā
|
visarjayed raktajalānnapiṇḍairdattvā baliṃ dikṣu samāpya caivam
|| 12 ||
tatraiva vāstūpaśamaṃ vidadhyāt pūrvottarasyāṃ diśi
maṇḍapasya |
ādhāya tu sthaṇḍilamadhyato'gniṃ saṃstrīrya
darbhaistu yathāvadiṣṭvā || 13 ||
prācyāṃ tu vahneḥ kṛtamaṇḍalāyāṃ bhūmau samaṃ
śālibhirāstṛtāyām |
vastrāvṛtaṃ taṇḍulamatra kṛtvā taccāpi
vastreṇa samāstṛtaṃ syāt || 14 ||
śamyaṅkurādyaṃ vinikīrya tasmin saṃsthāpya
tatrākṣatapūrṇakumbhān |
jalena cāpūrya ghaṭaṃ tathānyaṃ
sahemavastrākṣatagandhapuṣpam || 15 ||
śannodevīti mantreṇa śāntiṃ saṃsmṛtya taṃ japet |
tasmin svagṛhyoktavidhānato'gnimādhāya tatrāgnimukhaṃ vidhāya |
gokṣīrasiddhaṃ carumājyasiktaṃ mantrairamībhiḥ kramaśo juhotu ||
16 ||
vāstoṣpate pratijānīhyasmānityādimuktvā tu puronuvākyām |
vāstoṣpate śamayā saṃsadā tetyādyaṃ tu yājyāṃ juhuyādudīrya
|| 17 ||
vāstoṣpate dhruvā sthūṇāt tato gṛhyaṃbhayādinā || 18 ||
akṣispandādinā caiva duḥsvapnetyādināpi ca |
vāstoṣpate
prataraṇo na edhītyādināpi ca || 19 ||
amīvahā vāstoṣpatetyādinā ca juhoti vai |
pañcabrahmabhirājyena
śaṃnavargairjuhoti ca || 20 ||
śamyāśca samidhaḥ sarpiścaruṃ caiva juhotyatha |
srapitāḥ
pañcagavyena dūrvāścāṣṭottaraṃ śatam || 21 ||
śaṃnodevīti mantreṇa jayādīñ juhuyāt tataḥ |
kṛtvā
sviṣṭakṛtaṃ paścādupalipya ca bhūtalam || 22 ||
tatrāgneḥ purato darbhānāstīrya hutaśeṣitam |
namo rudrāya
vāstoṣpata ityādinā kṣipet || 23 ||
p. 421)
anenaiva tu mantreṇa sthālīṃ saṃkṣālya tajjalam |
pātre
prakṣālya kasmiṃściccheṣājyaṃ śeṣamambu ca || 24 ||
ekīkṛtya tu mantreṇa śākhayodumbarasya vā |
pālāśaśākhayā
vātha darbhamuṣṭyāthavā punaḥ || 25 ||
prāsādamaṇḍapādau tu sarvatra triḥ pradakṣiṇam |
paryukṣannatha
paryeti tataḥ sampūjya vai dvijān || 26 ||
tvaṃ viprastvaṃ kaviriti mantreṇānena bhojayet |
āśiṣo
vācayitvāgre śivaṃ vāstviti vācayet || 27 ||
prāsādaśāntyarthamapīha śudhyai rakṣoghnahomo'pi ca vāstuhomaḥ
|
liṅgapratiṣṭhāvidhipūrvakāle kartavya ityatra yathāvaduktaḥ ||
28 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre kriyāpāde rakṣoghnahomavāstuhomapaṭalaścatuścatvāriṃśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 45: Vorbereitung der Linga-Weihe und rituelle Wasserlagerung
Die Weihe wird als geordnete Folge von Vorbereitungen beschrieben: Wahl der Zeit, Errichtung der Hallen, Bereitstellung der Gaben, Schutz des Ortes, Reinigung und feierliche Überführung des Lingas. Das Kapitel bewahrt sowohl konkrete Handlungen als auch Mantraverweise und kurze Anrufungen.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha pañcacatvāriṃśaḥ paṭalaḥ |
liṅgānāṃ niṣkalādīnāṃ pratiṣṭhā pañcadhā smṛtā |
pratiṣṭhā sthāpanaṃ tadvat sthitasthāpanamityapi || 1 ||
utthāpanāsthāpane ca pṛthak tallakṣma likhyate |
yatra
brahmaśilāyāṃ talliṅgamādau nidhāya tu || 2 ||
kriyate piṇḍikāyogastāṃ pratiṣṭhāṃ pracakṣate |
sthāpanaṃ
bāṇaliṅgānāmārṣāṇāṃ ca svayambhuvām || 3 ||
ratnahemādiliṅgānāmekā cet piṇḍikā tadā |
sthitasthāpanamuddiṣṭaṃ jīrṇe cotthāpanaṃ bhavet || 4 ||
āsthāpanaṃ syād vyaktānāṃ viṣṇvādīnāṃ ca tat tathā |
athottarāyaṇe pūrvapakṣe lagne guṇānvite || 5 ||
praśastatithinakṣatravārayogadinādike doṣairguṇaiśca pūrvoktairhīne yukte susammate || 6 ||
yajamānānukūle ca pratiṣṭhākarma śasyate |
prāsādasyāgrataḥ
kuryāccaturaśraṃ tu maṇḍapam || 7 ||
p. 422)
praśastataruvaṃśādyairnūtanaiḥ sumanoramam |
hastādinavahastāntaliṅgānāṃ prathamatrike || 8 ||
vasunandadiśāhastairathārkamanuṣoḍaśaiḥ |
tṛtīye syād
ghṛtikṛtikaraiścotkṛtisammitaiḥ || 9 ||
paryantabhittisaṃyuktaṃ caturdigdvāraśobhitam |
ekāśītipadāṃśasya syānmadhya[kh: tta]navakena tu || 10 ||
rasārkaṣoḍaśāṃśoccāṃ vediṃ kuryānmanoramām |
kuṇḍāṣṭakaṃ tu pūrvādidikṣu kuryād yathākramam || 11 ||
vedāśrayonikhaṇḍendutryaśraṃ vṛttaṃ ṣaḍaśrakam |
padmākāraṃ ca vasvaśraṃ navamaṃ caturaśrakam || 12 ||
taccendreśānayormadhye prāṅmukheṃ'śe vidhīyate |
rakṣovaruṇayormadhye liṅge syāt paścimāmukhe || 13 ||
sarvāṇi caturaśrāṇi vṛttānītyapi kecana |
kaniṣṭhāditriliṅgānāṃ ratnyaratnikarāṇi tu || 14 ||
kaniṣṭhādīni kuṇḍāni syurvātrāhutisaṃkhyayā |
syuḥ
pañcamūrtipakṣe tu pañca kuṇḍāni tānyapi || 15 ||
caturaśrāṇi dikṣvīśaśakramadhye tu pañcakam |
ekaṃ vaindryāṃ
bhavet kuṇḍamaśaktau vā kaniṣṭhake || 16 ||
prāgudīcyāṃ tu vodīcyāmadhivāsanamaṇḍapāt |
kuryādardhapramāṇena tadvat srapanamaṇḍapam || 17 ||
tasyaikakoṣṭhapaṅktiṃ tu tyaktvātha parito bahiḥ |
snānavediṃ
ṣaḍaṃśoccāṃ paritastu rasāṃśakaiḥ || 18 ||
uccavyāsasamāṃ kuryācchobhanāṃ tu vitardikām |
jalanirgamanālaṃ
ca bhaveduttarataḥ śubham || 19 ||
kuṇḍasaṃkhyāsamaṃ kuryāt sruksruvādyaṃ pṛthak pṛthak |
nidrākumbhaṃ śāntikumbhāñchivakumbhāstravardhanīḥ || 20 ||
vidyeśalokapālānāṃ kumbhān vā toraṇāśritān |
abhyaṅgapātraṃ vastrāṇi tadvaccaivāṣṭamaṅgalam || 21 ||
p. 423)
taṇḍulāṃśca carusthālīḥ kalaśān pañcagavyakam |
navaratnāni
ca svarṇaṃ prabhūte madhusarpiṣī || 22 ||
parvatāgranadītīrakulīrahradatīrthajāḥ |
vṛṣebhaśṛṅgavalmīkasarastīrabhuvo mṛdaḥ || 23 ||
aṣṭau samudrasaritāṃ tīrthānāṃ salilāni ca |
tataḥ
kṣīrāgajambvāmratvacaḥ kisalayāni ca || 24 ||
raupyapātradvayaṃ hemaśalāke bhadrapīṭhakam |
sarvauṣadhīrdhātubījalohāni musalādikam || 25 ||
gṛhopaskarajātaṃ yadanuktamapi cāharet |
amatrayantrikādhārān
[kh: kādhikārān] gulakhaṇḍaṃ ca guggulum || 26 ||
candanāgarukarpūrakuṅkumaṃ yogapaṭṭikām |
tāmbūlaṃ kramukaṃ
tailaṃ khaṭvāṃ vā phalakāṃ navām || 27 ||
navakambaladevāṅgapaṭṭādyaṃ sayanocitam |
sarvamuttaravedyāṃ tu
lakṣaṇoddhāramaṇḍape || 28 ||
vinyasennavakoṣṭheṣu śivakoṣṭhādiṣu kramāt |
madhye tu
śivakoṣṭhaṃ syāt prāgādyaṣṭadiśāsvapi || 29 ||
sādeśeśvaravidyākhyamāyākālaniyāmikāḥ |
puruṣaḥ prakṛtiśca
syustattvāntaṃ koṣṭhakāni tu || 30 ||
dugdhādipañcagavyāni madhye dikkoṣṭhakeṣu ca |
jalaṃ
homopakaraṇaṃ vāso dhūpopayogi yat || 31 ||
āgneye ttvatha nair-ṛtye dīpanīrājanādikam |
tvakkaṣāyādyamanile caiśe syāccandanādikam || 32 ||
anyacca kārakavrātaṃ yathoddeśaṃ nidhāpayet |
syuḥ
plakṣodumbarāśvatthanyagrodhaistoraṇāni tu || 33 ||
śāntibhūtibalārogyanāmānyaindrāditaḥ kramāt |
kaniṣṭhāditriliṅgānāṃ śarartumunikiṣkubhiḥ || 34 ||
tuṅgāni tu tadardhāntarvistārāṇi śubhāni ca |
nandarudrātijagatītuṅgaśūlānyanukramāt || 35 ||
p. 424)
vasupaṅktiṃjagatyaṃśaistacchūlāntaravistṛtiḥ |
śūlānāmaryamā mitrastvaṣṭā bhagapurandarau || 36 ||
parjanyaviṣṇū savitā dhāteśo [teśāvaru] varuṇastathā |
pūṣā
ca devatāḥ proktāḥ prāgādyeṣu tryastrayaḥ || 37 ||
samūlān kadalīstambhān phalapallavamaṇditān |
sāla[lā]vālujalān dvaudvau [kh: vau] sthāpayet toraṇāśrayān ||
38 ||
tato dukūladevāṅgapaṭṭavastrādibhirnavaiḥ |
yathāśobhaṃ
vibhūṣyordhvamadhivāsanamaṇḍapam || 39 ||
stambhānapyahatairvastrairācchādya kṣālitaiḥ sitaiḥ |
muktādāmasragālambapūgapuṣpādyalaṅkṛtam || 40 ||
darbhasrajā ca paritaḥ saṃveṣṭyāstramanusmaran |
darbhasandarbhamārjanyā sapalāśapalāśayā || 41||
aindrādyaiśānaparyantaṃ mārjayitvā pradakṣiṇam |
gāyatryā
copalipyāntargālitodakagomayaiḥ || 42 ||
āpaḥ punantvityādyena prokṣayed gandhavāriṇā |
iṣetvetyādinā
darbhairakṣataiḥ kusumaiḥ sitaiḥ || 43 ||
vikīryāstreṇa vā bhūmau siddhārthaiḥ parito'strataḥ |
tato'dhivāsanaṃ kuryādācāryo mūrtipairyutaḥ || 44 ||
vedavidyāvratasnātān kulīnāñ śubhalakṣaṇān |
nātyantabālavṛddhāṃśca śrutavṛttādibhūṣitān || 45 ||
pūrvoktamantraistānaṣṭau varayitvābhipūjya ca |
pañca vā
pañcapakṣe tān mantraistaireva pañcabhiḥ || 46 ||
vastrāṅgulīyakaṭakairbhūṣayedapi śaktitaḥ |
saptame pañcame
vāhni pūrvaṃ kṛtvāṅkurārpaṇam || 47 ||
ācāryo yajamānena pūrvavat prārthito'rcitaḥ |
kṛtanityakriyaḥ
srātvā vāgyato maṇḍapāntike || 48 ||
p. 425)
prakṣālya pāṇicaraṇān samācamya prasannadhīḥ |
sthaṇḍile
maṇḍapād bāhye gaṇeśaṃ samyagarcayet || 49 ||
sraggandhadhūpadīpādyaiḥ phalamodakalaḍḍukaiḥ |
nirvighnaṃ
prārthayet karma labdhānujñastato guruḥ || 50 ||
yoge yogeti vā (yogaḥ?) mūlād yojayet toraṇān kramāt |
devasya
tveti vā svāṅgaiḥ śūlairāyojayedapi || 51 ||
ācchādyāhatavāsobhiścūtāśvatthadalairapi |
uttiṣṭhabrahmaṇomantrāt [k: n] prāgādyantāṃstu vinyaset || 52 ||
āpūrya gartānākoṭya mūlānyālipya gomayāt |
dhvajān dikṣu
tathā madhye lokapālāyudhāṅkitān || 53 ||
śvetendracāpasaṃraktakṛṣṇaśyāmaladhūmrakān |
pītapadmāruṇān pāṇḍutāpiñchadhavalaprabhān || 54 ||
madhye pāśupatāstreṇāpyaghorāstreṇa pātayet |
adhyardhatoraṇāduccā dhvajāḥ sarve patākinaḥ || 55 ||
dhvajādhipatayo bhṛṅgī mahāsenavṛṣau tataḥ |
nandīśaśca
mahākālaḥ kumbhodaramahodarau || 56 ||
vīrabhadrastathā brahmā vāstvīśaśceti kīrtitāḥ |
atha
mūrttidharairviprairvedikāyāstu madhyataḥ || 57 ||
svavedavihitaṃ pūrvaṃ puṇyāhaṃ kārayed guruḥ |
kulaśīlaśrutācārasaṃpannāḥ śubhalakṣaṇāḥ || 58 ||
dvātriṃśat ṣoḍaśāṣṭau vā brāhmaṇā vedapāragāḥ |
kṛcchrādivratasaṃśuddhā vṛtāḥ prāgeva pūjitāḥ || 59 ||
prāgdakṣiṇottarapratyagupaviṣṭā dṛḍhavratāḥ |
kuryuradhyayanasyādau svaśākhānumataṃ diśi || 60 ||
pratiṣṭhāṅgatayoddiśya puṇyāhaṃ bahvṛcādikam |
guruḥ
puṇyāhasalilairmaṇḍapāntaḥ pradakṣiṇam || 61 ||
prokṣayed darbhakūrcena toraṇādyaṃ ca bāhyataḥ |
tadaivādhyayanaṃ viprāḥ prārabheran yathādiśam || 62 ||
p. 426)
sāmānyārghyamathāpādya gandhapuṣpākṣatādibhiḥ |
dhvajānanu
yajet pūrvaṃ tārasvākhyānamontakam || 63||
śāntyāditoraṇāṃśceṣṭvā svākhyābhiḥ śūlagān ravīn |
tatastoraṇaśākhānāṃ mūlakumbheṣu pūjayet || 64||
mahodaramahākāyau mahākaṇṭhaṃ mahodaram |
agninetraṃ
cāgnijihvaṃ virūpākṣamathottare || 65 ||
viśālākṣaṃ ca pūrvādikramādaṣṭau gaṇeśvarān |
sahasravīcīṃ vimalāṃ śatadhārāṃ pramodinīm || 66 ||
dvārāṇāṃ saumyakumbheṣu pūjayed dvāradevatāḥ |
kumbhakarṇaṃ
bhadrakarṇaṃ śvetakarṇaṃ ca nāmabhiḥ || 67 ||
gokarṇamapi pūrvādidvāradakṣiṇakumbhagān |
tatastālatrayacchoṭipārṣṇighātanirīkṣitaiḥ || 68 ||
divyāntarikṣabhūmiṣṭhān vighnān drāragatān haret |
paścimadvāramāsādya nārācāstraṃ prayojayet || 69 ||
aspṛśan dehalīmantarvāmaśākhāśrito viśet |
vinyasyāstraṃ tu
dehalyāṃ parikramya pradakṣiṇam || 70 ||
prāṅmukho nair-ṛte sthitvā vāstvīśaṃ bhuvi pūjayet |
vāstudaivādhipaṃ madhye brahmāṇaṃ svāsanaṃ tathā || 71 ||
uttarāśāmukhaṃ tasmādupaviśya prasannadhīḥ |
bhūtaśuddhiṃ ca
kṛtvādau sakalīkaraṇaṃ tataḥ || 72 ||
tarjanyā maṇḍapād bāhye vapramastrād vidhāya tu |
mūlābimantritoṣṇīṣamuttarīyaṃ ca dhārayan || 73 ||
viśeṣārghyaṃ samāpādya tena prokṣitamastakaḥ |
dakṣiṇe
candanālipte śivahastaṃ vidhāya tu || 74 ||
tejorūpaṃ tu śāntyantaṃ śivamuccārya saṃsmaran |
tamātmamūrdhni vinyasya śivo'hamiti bhāvayan || 75 ||
tattvadṛṣṭyā tu nikhilaṃ maṇḍapādyaṃ vilokya tu |
jñānakhaḍgakaraḥ prāgvat pañcakoṣṭhe yathāvidhi || 76 ||
p. 427)
pañcagavya samāsādya nair-ṛtyāṃ maṇḍape sthitaḥ |
nikṣipya
vikirānaiśe śivakumbhāstravardhanī || 77 ||
calāsane samāpūrya śivābhyāṃ samadhiṣṭhite |
pūjayed
gandhapuṣpādyairvṛṣakesarivāhane || 78 ||
tataḥ praśāntaśiśiraparjanyāśokasaṃjñitān |
sañjīvanāmṛtārtheśakusmān dvāreṣu yugmaśaḥ || 79 ||
vinyasyobhayatasteṣu nandyādīn dvārapān yajet |
nandīśaṃ ca
mahākālaṃ bhṛṅgīśaṃ ca gajānanam || 80 ||
vṛṣabhaṃ ṣaṇmukhaṃ devīcaṇḍau pūrvāditaḥ kramāt |
svadigvinyastakumbheṣu śakrādīn daśa dikpatīn || 81 ||
āvāhyābharcya vardhanyā kumbhaṃ prāgvat pradakṣiṇam |
paribhrāmya tu vinyasya kumbhaṃ darbhopasaṃhṛtaiḥ || 82 ||
vikirairāsanaṃ kṛtvā vardhanīṃ tatra vinyaset |
tataḥ
śakrādilokeśāñ śivājñāṃ śrāvayet kramāt || 83 ||
oṃ |
bho bho śakra ! tvayā svasyāṃ diśi vighnapraśāntaye |
sthātavyaṃ sāvadhānena tvāyāgāntaṃ śivājñayā || 84 ||
ityādinā brahmānantāntaṃ svasvanāmabhiḥ śrāvayet |
tato gandhādibhiḥ samyagiṣṭvā kumbhaṃ ca vardhanīm |
nivedyāntaṃ tatastasmai jñānakhaḍgaṃ samarpayet || 85 ||
prārthayedapi cānena
oṃ |
āyāgāntaṃ tvayā śambho ! sthātavyaṃ sagaṇena tu |
sasutena
sahāmbena yāgādhyakṣeṇa śaṅkaraḥ ! || 86 ||
tathetyuktaḥ śivena tu |
arghyaṃ nidhāya kumbhāgre vikirairyāgamaṇḍapāt || 87 ||
jvaladastrātmakairvighnān nirastān dūrataḥ smaret |
tato
madhyamakuṇḍāgra upaviśya yathāvidhi || 88 ||
p. 428)
yathāvat saṃskṛte kuṇḍe samādhāya śivānalam |
nāmāntaṃ
pañcasaṃskāraiḥ saṃskṛtyārādhya taṃ guruḥ || 89 ||
madhyādinavadiksaṃsthaṃ pañcadhā vā vibhājitam |
tattaddiganalāṃśāṃstu tattatkuṇḍe nidhāpayet || 90 ||
tato madhyamakuṇḍāgnau śivamāvāhya deśikaḥ |
mantrāṇāṃ
tarpaṇaṃ kuryāt tacca mūlaṃ śivāntikam || 91 ||
caturthyāgnipriyāntaṃ syāt tena tvaṣṭottaraṃ śatam |
hutvā
brahmāṅgamantrāṇāṃ taddaśāṃśaṃ juhoti ca || 92 ||
saṃsthāpya pratikuṇḍaṃ tu śāntikumbhāñchivāstrataḥ |
saṃpātābhihutān kṛtvā gururmūrtidharaiḥ saha || 93 ||
hutvā pūrṇāṃhutiṃ yāyāllakṣaṇoddhāramaṇḍapam |
taccottare'thavaiśānyāmadhivāsanamaṇḍapāt || 94 ||
kuryād veditrayopetaṃ lakṣaṇoddhāramaṇḍapam |
tasmin
dakṣiṇavedyāṃ tu liṅgaṃ pīṭhe nidhāya tu || 95 ||
pīṭhaṃ ca taddakṣiṇataḥ kuryādākāraśodhanam |
aṣṭamṛdbhiḥ
puroktābhiḥ kaṣāyaiśca kramoditaiḥ || 96 ||
gomūtragomayābhyāṃ ca puṣpadhūpajalāntaraiḥ |
snāpayitvā
dvitīyāyāṃ vedyāṃ vā sthaṇḍile kṛte || 97 ||
śālibhistaṇḍulaiścāpi tasmilliṁṅgaṃ nidhāya tu |
pūrvoktena
vidhānena lakṣaṇoddhāramācaret || 98 ||
athāṣṭau vā catasro vā nāryo maṅgalyalakṣaṇāḥ |
darbhaiḥ
spṛśeyustalliṅgaṃ kuryurnīrājanaṃ tathā || 99 ||
santāḍyāstreṇārghyatoyaiḥ kavacenāvakuṇṭhya tu |
svamantreṇāthavākuryāt pūjāṃ sādhāraṇena vā || 100 ||
gomūtragomayakṣīradadhyājyamadhubhiḥ pṛthak |
pañcagavyakuśāmbubhyāṃ gandhādbhiścābhiṣecayet || 101 ||
tato vasanagandhasragdhūpadīpopahārakaiḥ |
iṣṭvā
rathādāvāropya bherīpaṭahaḍiṇḍimaiḥ || 102 ||
p. 429)
jhallarītimilāśaṅkhatālamardalakāhalaiḥ |
veṇumaḍḍukavīṇādivāditradhvanimaṅgalaiḥ || 103 ||
gītanṛttajayāśīrbhiḥ pradīpacchatracāmaraiḥ |
prekṣaṇīyairdhvajaiścānyairgrāmādestu pradakṣiṇam || 104 ||
kṛtvā jalādhivāsārthaṃ nadītīrthahradādikam |
āsādya tīre
svālipte devaṃ saṃsthāpya pūjayet || 105 ||
prāgeva jalamadhye tu nābhidaghnacatuṣpadīm |
prapāṃ kṛtvā tu
tanmadhye pīṭhādau śāyayecchivam || 106 ||
veṣṭitaṃ vasanairdarbhaiḥ prākchīrṣaṃ cordhvasūtrakam |
tatpārśve vinyaset pīṭhaṃ darbhavastrādibhūṣitam || 107 ||
rakṣāyai kalaśānaṣṭau lokapālādhidaivatān |
vinyasya dikṣu
saṃpūjya parito rakṣiṇastathā || 108 ||
pañcatridvyekarātraṃ vā dinārdhaṃ yāmameva vā |
atītyottārayelliṅgaṃ tīre vinyasya pūjayet || 109 ||
saṃsnāpya pañcagavyādyairnavabhiḥ kalaśairapi |
ālipya
gandhapaṅktena raktakauśeyavāsasā || 110 ||
ācchādya hemamālābhiralaṅkṛtyābhipūjya ca |
rathādiyānamāropya nṛttagītādimaṅgalaiḥ || 111 ||
stutibhirbrahmaghoṣaiśca grāmādestu pradakṣiṇam |
liṅgaṃ tu
kārayet tatra hiraṇyavasanādikam || 112 ||
kapardapūgatāmbūlarūpyalājākṣatādikam |
kiranto yajamānādyāḥ
puṣpavṛṣṭīśca puṣkalāḥ || 113 ||
gururdevāgrato gacched yajamānaśca pṛṣṭhataḥ |
sāmānyārghyajalairmārgaṃ siñceyurmūrtidhārakāḥ || 114 ||
snānamaṇḍapamāsādya paribhrāmya pradakṣiṇam |
pratīcyāṃ
maṇḍapadvāri devaṃ samavatārayet || 115 ||
arghyaṃ tu pādayordattvā maṇḍapāntaḥ praveśayet |
tanmadhye
bhadrapīṭhasya vivare sthāpayecchivam || 116 ||
p. 430)
pīṭhaṃ ca dakṣiṇe bhāge gandhādyaiḥ pūjayedapi |
iti pratiṣṭhāvidhimaṇḍapādikaṃ sakārakaṃ cākaraśodhanaṃ
tathā |
yathāvaduktaṃ ca jalādhivāsanaṃ vicārya naikāḥ
śivatantrapaddhatīḥ || 117 1/2 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre kriyāpāde pratiṣṭhāvidhilakṣaṇapaṭalaḥ pañcacatvāriṃśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 46: Waschung, Lagerung und Einsetzung der Prinzipien
Die vorbereitende Weihe verbindet das Baden des Lingas mit der Betrachtung seiner drei Bereiche als Träger von Prinzipien und Gottheiten. Das Kapitel enthält verschiedene Zuordnungen je nach Ziel und Gottheit der Einsetzung. Die Mantrabenennungen, abgekürzten Formeln und ausgeschriebenen Anrufungen werden unterschieden.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha ṣaṭcatvāriṃśaḥ paṭalaḥ |
atha mūrtidharaiḥ sārdhaṃ snātvācāryaḥ prasannadhīḥ |
kṣālitāṅghriḥ samācamya praviśya snānamaṇḍapam || 1 ||
puṇyāhaṃ vācayitvāgre gaṇeśaṃ dakṣiṇe yajet |
vidhāya
vikirakṣepaṃ śivakumbhaṃ ca vardhanīm || 2 ||
nidhāyābhyarcya tadbhrāntyā kṛtarakṣe tu maṇḍape |
prācyāmekonapañcāśat kalaśān vinyaset kramāt || 3 ||
prācinottaragaiḥ sūtrairdaśabhirdaśabhiḥ pṛthak |
madhye
syurnavakoṣṭhāni dikṣu paṅktidvayatrayam [kh: koṣṭhatrayam
trayam] || 4 ||
saṃsthāpya mārjayet paṅktiryathā vithīcatuṣṭayam (?) |
padaṣaṭkaṃ pṛthag dikṣu koṇe koṇe catuṣpadam || 5 ||
navakasya tu pūrvādikalaśe pūrayet kramāt |
kaṣāyaṃ caiva
gomūtraṃ pañcagavyaṃ tathā payaḥ || 6 ||
bhūtiṃ dadhi tadā mṛtsnāḥ kuśāmbhaśca smarecca tān |
samudrān
sapta garbhābdhimaṣṭamaṃ kalaśaṃ smaret || 7 ||
madhye tu brahmakalaśaṃ pūrayed gandhacāribhiḥ |
dvitīyāvaraṇe
tvājyaṃ gomayaṃ madhu caikṣavam || 8 ||
ratnodakaṃ nālikeraṃ mātuluṅgaṃ ca dāḍimam |
rambhāphalaṃ ca
jambīraṃ panasaṃ bilvameva ca || 9 ||
candanāagarukarpūrakuṅkumāmbhāṃsi ṣodaśa |
tṛtīyāvaraṇasthāṃstu ghaṭān saṅkṛtisaṃkhyakān || 10 ||
p. 431)
gaṅgādikāni tīrthāni saṃsmṛtya paripūrayet |
gaṅgāṃ
śatadruṃ yamunāṃ narmadāṃ ca sarasvatīm || 11 ||
gomatīṃ sarayūṃ sindhuṃ śoṇāṃ tāpīṃ paruṣṇikām |
godāvarīṃ kṛṣṇaveṇīṃ nandāṃ bhīmarathīmapi || 12 ||
tuṅgabhadrāṃ vegavatīṃ kāverīṃ tāmraparṇikām |
prabhāsaṃ
naimiśaṃ cātha gokarṇaṃ ca tripuṣkaram || 13 ||
kedāraṃ caiva pūrvādikumbheṣu kramaśaḥ smaret |
svāśāsu
brahmabhiścāṅgairvinyasya navakaṃ yajet || 14 ||
dvitīyāvaraṇe kumbhān vidyeśaiścāṣṭamūrtibhiḥ |
tṛtīyāvaraṇe tattvaiḥ śaktyādyaistu dharontakaiḥ || 15 ||
daśendriyamanovarjaistārasvākhyānamontakaiḥ |
vinyastaistairyajet
kumbhān sakūrcān sūtraveṣṭitān || 16 ||
sahemaratnavasanāṃścandanasragalaṅkṛtān |
sacūtapippaladalān
sapidhānaphalākṣatān || 17 ||
kumbhān yathāvadāpūrya gandhādyairabhīpūjayet |
atha
paścimabhāge tu kṛtvā nava padāni tu || 18 ||
kalaśānāṃ tu navakaṃ mūrtīśāṣṭakasaṃyutam |
madhye śivenaṃ
saṃyuktamāpūryābhyarcya deśikaḥ || 19 ||
pañcakoṣṭheṣvathaiśānyāṃ kumbhān pañcāmṛtaiḥ kramāt |
pañcabrahmabhirāpūrya hemakūrcānvitān yajet || 20 ||
prācyāṃ tu sthaṇḍile vahniṃ pratiṣṭhāpya yathāvidhi |
śivaṃ
sāṅgaṃ samāvāhya samidājyatilāṃścarūn || 21 ||
mantrasaṃhitayā hutvā mūlenāṣṭaśatāhutīḥ |
brahmāṅgaiśca
daśāṃśena hutvā saṃpātitaṃ ghṛtam || 22 ||
brahmakumbhe kuśāgreṇa kṣiptvā snānamathācaret |
arghyaṃ dattvā
hṛdā mūrdhni puṣpādyamapanīya tu || 23 ||
āpohiṣṭhādibhiḥ pūrvamamṛtairbrahmabhistataḥ |
jaladhūpāntaraṃ puṣpairaśūnyaṃ mastakaṃ yathā || 24 ||
p. 432)
tathābhiṣicya pūrṇāṃ tu hutvā saṃpūjya śaṅkaram |
tatastvekonapañcāśatkalaśaiḥ sthāpanakramāt || 25 ||
kaṣāyagavyabhasitamṛtsnābhirvyomavidyayā |
gomūtreṇāpi
gāyatryā cāpyāyasveti dugdhataḥ || 26 ||
dadhikrāvṇeti dadhnā tu devasyatvā kuśāmbhasā |
dvitīyāvaraṇe
tadvat tejo'sīti ghṛtena tu || 27 ||
madhuvāteti madhunā gandhadvāreti gomayāt |
aikṣaveṇa tu mūlena
ākṛṣṇeneti ratnakāt || 28 ||
brahmabhistu phalāmbhobhiḥ śrīsūktāccandanādikaiḥ |
jaladhūpāntaraṃ ceṣṭvā tṛtīyāvaraṇe ghaṭaiḥ || 29 ||
ekādaśānuvākaistu rudrasya snāpayecchivam |
gandhādyairupahārāntamiṣṭvā tūryādinisvanaiḥ || 30 ||
ārātrikaṃ samuttārya tato brahmaghaṭāmbhasā |
pañcākṣarāntaṃ
mūlena deveśamabhiṣecayet || 31||
punarabhyarcya gandhādyaiḥ pāścātyanavakena tu |
snāpayet
pāvamānībhirmadhyena brahmabhiḥ punaḥ || 32 ||
gandhādyairupahārāntaṃ punarabhyarcya śaṅkaram |
anujñātastu
kumbhasthaśivena śivayāpi ca || 33 ||
gauryāstārasvabījādisaṃpūṭaṃ tu svamantrataḥ |
vardhanyāṃ
piṇḍikāṃ siktvā tataḥ śivaghaṭena tu || 34 ||
snāpayed vyomavidyānto (?) mantrasaṃhitayā śivam |
aghoreṇa tu
gandhena liṅgaṃ pāṭhaṃ ca lepayet || 35 ||
vāmenābhūṣya vstrādyaisaśena kusumairyajet |
dhūpadīpanivedyāni
puruṣeṇa tu dāpayet || 36 ||
sagandhaśivahastena gāyatryāsya caturdiśam |
liṅgasya tu
trikhaṇḍeṣu tattat saṃsmṛtya saṃspṛśet || 37 ||
p. 433)
śuklaiḥ sugandhaiḥ kusumaiḥ sragdhūpārātrikairapi |
nīrājya
piṣṭadīpādyaiḥ puṇyāhaṃ vācayet tataḥ || 38 ||
vstrābhyāṃ liṅgamācchādyāthotiṣṭhabrahmaṇaspate |
ityādinā
dvijairliṅgamutthāpyātodyamaṅgalaiḥ || 39 ||
gītairnṛttaiśca nītveśamadhivāsanamaṇḍapam |
paścimadvāryu
[kh: dvāraditya] datyādyādavatāryā (rgha? rca) yecchiam || 40 ||
pūrvaṃ śayanavedyāṃ tu svastike śālitaṇḍulaiḥ |
sthaṇḍile
dantakhaṭvāṃ vā phalakāṃ vā dṛḍhāṃ navām || 41 ||
nidhāya kambalaiścorṇaiḥ kauśeyādyaiḥ samāstṛtām |
śayyāṃ
viracayed ramyāṃ sopadhānottaracchadām || 42 ||
śaṅkhaṃ cakraṃ dhvajaṃcātha darpaṇaṃ vṛṣabhāṅkuśau |
cāmare matsyayugmaṃ ca nyased dikṣvaṣṭamaṅgalam || 43 ||
tato liṅgaṃ praveśyāntarācāryaḥ saha mūrtipaiḥ |
śāyayecchirasā talpe śikhayāsyopadhānakam || 44 ||
dattvā tu varmaṇācchādya naivedyāntaṃ tu pūjayet |
atra mañjaryām -
prāsādābhimukhaṃ niveśya śayane vāmena mantreṇa ta- ccaitanyaṃ
paramaṃ niyojya vidhivat tasmin ṣaḍadhvānvitam |
pañcabrahmavirājitaṃ ca sakalaṃ saṃkalpya sṛṣṭikramād
vyomavyāpimanusvarūpiṇamamuṃ tattvaistribhirbhājitam ||
iti |
gṛhopakaraṇaṃ sarvamānīya vinidhāya tu || 45 ||
madhvājyapūritaṃ pātraṃ raupyaṃ dadyāt tu pādayoḥ |
mṛtyuñjayena sahṛdā cāpohiṣṭheti cārcayet || 46 ||
śirassamīpe nidrākhyaṃ kumbhamastreṇa pūrayet |
śivakumbhāstravardhanyau tatraivāpūrya pūjayet || 47 ||
p. 434)
vidyeśakumbhān parito liṅgasya svasvagocare |
ātmāditattvavijñaptyai sragbhiḥ sīmāḥ prakalpayet || 48 ||
dvāreṣu ghaṭike dvedve koṇeṣvaṅkurapālikāḥ |
toraṇeṣu
śarāve dve sthāpayenmaṅgalāṅkuraiḥ || 49 ||
nidrāvidyeśakumbhānāṃ bāhye bhūtyā kuśaistilaiḥ |
prākāratritayaṃ kṛtvā teṣu lokādhipān nyaset || 50 ||
tadastrāṇyapīti yāvat |
adhyetāraḥ paṭheyuśca vedān prāgādidiggatāḥ |
koṇeṣu rudraṃ
kadrudraṃ bhāruṇḍaṃ camakāṃstathā || 51 ||
athācāryo mūrttidharaiḥ prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ |
upaviśyāsane paścālliṅge bhāgatrayaṃ smaret || 52 ||
brahmaviṣṇvīśabhāgeṣu tattvāntyātmādikāni tu |
tattveśvarairmūrtibhiśca nyasyenmūrttiśvarān saha || 53 ||
māyāntamātmatattvaṃ ca brahmabhāge tu vinyaset |
tatra tāraṃ ca
hṛdbījamātmatattvaṃ namontakam || 54 ||
tathātmatattveśvarāya brahmaṇe nama ityapi |
brahmāṇameva vinyasya
tatastāraṃ śironvitam || 55 ||
vidyātattvaṃ sadeśāntaṃ caturthyā tu namontakam |
vinyasya tāraṃ
śirasā vidyātattveśvarāya ca || 56 ||
viṣṇave nama ityuktvā viṣṇubhāge tu vinyaset |
śivāntaṃ
śivatattvaṃ tu praṇavena śikhādikam || 57 ||
caturthyantaṃ tathaivohaṃ [k: haṃ hūṃ śi] (?) śivatattvādhipāya
ca |
rudrāya nama ityantaṃ rudrabhāge tu vinyaset || 58 ||
bhūmyagniyajamānarkajalavāyvindukhābhidhāḥ |
mūrtīstu
vinyasedaṣṭau triṣvaṅgeṣu pṛthak pṛthak || 59 ||
śarvaṃ paśupatiṃ cograṃ rudraṃ caiva bhavaṃ tathā |
īśānaṃ
ca mahādevaṃ bhīmaṃ cetyaṣṭamūrtipān || 60 ||
p. 435)
tārahṛdbījapūrvaṃ tu prāgādīśāntakaṃ kramāt |
vinyasedaṣṭapakṣe tu svākhyāmantrairnamontakam || 61 ||
nirodhayenniṣṭhurayā gandhādyaiścābhipūjayet |
śivasyaiva
pratiṣṭhāyāṃ pañcapakṣe tu mūrtayaḥ || 62 ||
bhūmyambuvahnipavanavyomākhyāḥ syustadīśvarāḥ |
brahmā
viṣṇustathā rudra īśvaraśca sadāśivaḥ || 63 ||
mumukṣoḥ pañcapakṣeṇa pratiṣṭhā kriyate yadā |
nivṛttyādyāḥ
kalāḥ pañca mūrtayo mūrtipā api || 64 ||
sadyojātādayaḥ pañca paścimādisvadiggatāḥ |
tato
liṅgottarasthāyāṃ snapitāyāṃ tu liṅgavat || 65 ||
randhramadhye bhagāṅkāyāṃ pūjitāyāṃ yathāvidhi |
tadvad
brahmaśilāyāṃ ca sthitāyāṃ liṅgamūlataḥ || 66 ||
tattattattveśvarān mūrtimūrttīśānapi vinyaset |
tatrāpyātmāditattveśīṃ kriyājñānecchayā saha || 67 ||
vinyasya kṣmādimūrttīśca mūrttīśīrdhārikādikāḥ |
dhārikā
dīptimatyugrā jyotsnākhyā cetanā tathā || 68 ||
balotkaṭā ca dhātrī [kh: pā] ca vibhuścetyaṣṭa mūrtipāḥ |
sādhakasya pratiṣṭhāyāṃ bhogecchoḥ śuddha(ma? va)rtmani || 69 ||
śuddhavidyādiśaktyante vidyeśā mūrtipāḥ smṛtāḥ |
mūrtīśvaryastu tasyaiva pīṭhe'nantādayaḥ kramāt || 70 ||
strīliṅgāntoditāstadvat pañcapakṣe'pi mūrtipāḥ |
vāmā
jyeṣṭhā kriyājñāne ceccheti ṣaṭhitāstvimāḥ || 71 ||
puruṣādyāstu māyānte śuddhāśuddhe'dhvani sthitāḥ |
yāḥ
kāścid devatāstāsāṃ pratiṣṭhāyāṃ tu mūrtipāḥ || 72 ||
aṅguṣṭhamāno bhuvaneśa īśaḥ syādekapiṅgekṣaṇakṛd bhavaśca
|
bhavo mahādevamahādyutī ca kāmyapratiṣṭhāsu ca mūrtipāḥ
syuḥ || 73 ||
p. 436)
aśuddhe'dhvani pṛthvyādau prakṛtyante sthitāstu yāḥ |
devatāstatpratiṣṭhāyāṃ kapālīśādimūrtipāḥ || 74 ||
kapālīśo'gnirudraśca yamo nir-ṛtireva ca |
balaḥ śīghro
nidhīśaśca vidyādhipatiraṣṭamaḥ || 75 ||
vasvādityādirudrāṇāṃ yakṣabhogīndrarakṣasām |
narādīnāṃ
pratiṣṭhāyāmindrādyā mūrtipāḥ smṛtāḥ || 76 ||
indrādayoṣṭau lokapālā iti yāvat |
kṣudrābhicārādyuddeśāt pratiṣṭhā kriyate yadā |
tatra
syurmūrtipāstvaṣṭāvasitāṅgādibhairavāḥ || 77 ||
asitāṅgo ruruścaṇḍaḥ krodhanonmattabhairavau |
kapālī
bhīṣaṇaścaiva saṃhārākhyo'ṣṭamaḥ smṛtaḥ || 78 ||
pratimānāmathogrāṇāṃ pratiṣṭhāsu [k: stu] tamādikāḥ [kh:
tāḥ] |
mūrtīśvaryastamā mohā kṣayā niṣṭhā ca mṛtyunā || 79
||
mayā mayā jvarā ca syuḥ pṛthvyādyā eva mūrtayaḥ |
ugrāṇāṃ
pañcapakṣe tu tamā mohā ca ghorayā || 80 ||
aratiśca jvarā ceti mūrtīśvaryaḥ kramoditāḥ |
pratimānāṃ
pratiṣṭhāsu samāno'yaṃ vidhirmataḥ || 81 ||
tribhāgabhāvanā tatra jānukaṇṭhaśirovadhiḥ |
strīberāṇāṃ
pratiṣṭhāsu kiryāśaktiṃ tu pīṭhagām || 82 ||
dehe jñānī ca vinyasya kuryāccheṣaṃ tu pīṭhavat |
tattvatattveśvaramūrtimūrttīśvaranyāsādhikāraḥ |
evaṃ vinyasya tattvāni tadīśān mūrttimūrttipān || 83 ||
tārādibhirnamontaistu tattannāmabhirarcayet |
tattvādīnāmavasthānaṃ liṅgādau tatra bhāvayet || 84 ||
atha kuṇḍāntikaṃ gatvā tattvatattveśvarādikam |
kramādāvāhya
kuṇḍeṣu ghṛtena juhuyuḥ pṛthak || 85 ||
p. 437)
tadyathā -
tārahṛtpūrvamādhāraśaktiṃ vinyasya cānale |
iṣṭvā
trirāhutīrhutvā ātmatattvaṃ tu vinyaset || 86 ||
ātmatattvādhipāyānte brahmaṇe ca namontakam |
āvāhyābhyarcya
pṛthvyādimūrttimūrttyadhipānapi || 87 ||
kramādāvāhya saṃpūjya ghṛtenāṣṭottaraṃ śatam |
tadardhaṃ vā
tato'rdhaṃ vā tattvādīnāṃ juhoti ca || 88 ||
pṛthaṅ mūrtidharāṃstvevaṃ juhuyuḥ svasvamūrttibhiḥ |
athācāryādayaḥ sarve gatvā liṅgāntikaṃ saha || 89 ||
svasvamūrttipradeśeṣu saṃspṛśya kuśamūlataḥ |
japeyurmūrttimūrttīśamantrānāhutisaṃkhyayā || 90 ||
tattvādhipaṃ tu brahmāṇaṃ śivājñāṃ śrāvayet pṛthak |
om
ātmatattvādhipa ! brahman ! yāvalliṅgamidaṃ bhuvi || 91 ||
nirdoṣaṃ susthitaṃ tāvat tvayā stheyaṃ śivājñayā |
oṃ brahmaṇe namaḥ iti |
spṛśanto mūlamantreṇa kuśamūlena mūrtiṣu || 92 ||
liṅgamūle prokṣayeyuḥ śāntikumbhajalaiḥ pṛthak |
punaḥ kuṇḍāntikaṃ gatvā
om ātmatattvavidyātattvābhyāṃ namaḥ |
iti tattve vibhāvya tu || 93 ||
śuddhāśuddhe tu sandhāya vidyātattvaṃ tu vinyaset |
tārahṛtpūrvakaṃ prāgvad vidyātattvaṃ namontakam || 94 ||
vidyātattvādhipāyeti viṣṇave nama ityapi |
iṣṭvā hutvā
tathājyena mūrttimūrttīśvarāṃstathā || 95 ||
āvāhya juhuyāt prāgvat prāgvalliṅgasamīpagāḥ |
kuśamadhyena
liṅgasya japeyurmadhyamaspṛśaḥ || 96 ||
mūrtimūrtipamantrāṃstu śivājñāṃ śrāvayet pṛthak |
vidyātattveśa ! bho viṣṇo ! yāvalliṅgamidaṃ bhuvi || 97 ||
p. 438)
nirdoṣaṃ susthitaṃ tāvat tvayā stheyaṃ śivājñayā |
oṃ viṣṇave nama iti |
śāntikumbhāmbhasā prāgvat prokṣayeyuśca mūlataḥ || 98 ||
prāgvat kuṇḍāntikaṃ gatvā śuddhāśuddhe vibhāvya tu |
vidyāśivākhye tattve tu sandhāya ca namontakam || 99 ||
śivatattvamupasthāpya prāgvadiṣṭvā juhotu ca |
vinyasya
mūrttimūrttīśān pūrvavajjuhuyuḥ pṛthak || 100 ||
liṅgāntikaṃ tathā gatvā mūlamantrān kuśāgrataḥ |
rudrabhāgaṃ
spṛśanto'tha japeyurhutasaṃkhyayā || 101 ||
śāntikumbhāmbhasā prokṣya śivājñāṃ śrāvayantu ca |
om
śivatattveśa ! bho rudra ! yāvalliṅgamidaṃ bhuvi || 102 ||
nirdoṣaṃ susthitaṃ tāvat tvayā stheyaṃ śivājñayā |
oṃ rudrāya nama iti |
evaṃ pīṭhe śivāyāṃ ca tattvādyaṃ svasvamūrttibhiḥ || 103 ||
vinyasya śodhayet spṛṣṭvā śivājñāṃ śrāvayedapi ||
atha sadyādibrahmabhiraṅgaiśca svasvadikṣu sahasraṃ tadardhaṃ
śataṃ vājyena juhuyāt vyāhṛtibhiśca |
atra mañjaryāṃ -
vyastairvyāhṛtibhiḥ palāśasamidhaścaudumbarāḥ paippalāḥ
pratyekaṃ juhuyāt sahasramathavā kṣīrājyamadhvāplutāḥ |
evaṃ tilaistu juhuyādatha cāṣṭamūrtimantraiśca
mūrtigaṇanāthadiśādhipaiśca |
vajrādiśastramanubhiśca
yathākrameṇa cājyena tatra juhuyād gururādareṇa ||
caruṃ lājāṃśca saktūṃśca siddhārthāṃśca tilān yavān || 104 ||
brīhīṃśca juhuyāt svasvadikṣu mantrairyathāpuram |
sarvadravyaiśca militaiḥ pūrṇāṃ hutvā svamūlataḥ || 105 ||
utthāya tvatha devasya dakṣiṇe śravaṇe guruḥ |
tārahṛtpūrvakaṃ
jñānaśaktiṃ śabdamayātmane || 106 ||
p. 439)
śivāya nama ityuktvā kṛtaṃ karma samarpayet |
oṃ
bhāgatraye'pi bhagavan ! karma nirvartitaṃ mayā || 107 ||
tvatprasādena tat sarvaṃ sampūrṇaṃ bhavatu prabho ! |
ityarpayet |
iti niṣṭhurayā ruddhvā gandhādyairabhipūjya tu || 108 ||
nivedyāntaṃ baliṃ kiñcid dattvā dikṣu yathāvidhi |
nṛttagītavinodādyairvinidro gamayenniśām || 109||
itthaṃ pratiṣṭhāmadhikṛtya śambhoruktaṃ tadādisnapanādipūrvam
|
tattvādivinyāsavidhiśca sarvo yenādhivāsasya vidhiḥ prasidhyet
||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre kriyāpāde adhivāsanapaṭalaḥ ṣaṭcatvāriṃśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 47: Die Einsetzung des Linga
Dieses Kapitel beschreibt die eigentliche Pratishtha, die rituelle Einsetzung des Shiva-Linga. Räumliche Ausrichtung, materieller Halt und innere Meditation bilden darin eine zusammenhängende Handlung. Die abschließenden Tage gelten der Verehrung, dem Ausgleich möglicher Fehler und der Versorgung aller Beteiligten.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha saptacatvāriṃśaḥ paṭalaḥ |
tataḥ prabhāta ācāryaḥ snāto mūrtidharaiḥ samam |
yajamānaśca
putrādyaiḥ pūrvaṃ sthāpanalagnataḥ || 1 ||
uccārayañchivāstraṃ tu prāsādaṃ prāpya deśikaḥ |
vighnānuccā[kh: tpā]ṭayet paśyan praviśed devamandiram || 2 ||
śivamadhyaṃ tu niścitya tatra brahmaśilāṃ nyaset |
tadyathā -
dvārāṃśaṃ garbhabhavane niścitya tu caturdiśam || 3 ||
taddvāviṃśatisūtraistu prācīnaiścāpyudaṅmukhaiḥ |
vibhajet
tatra yanmadhyakoṣṭhaṃ brahmāhvayaṃ smṛtam || 4 ||
tacca prācyairudīcīnaiḥ sūtraiḥ ṣoḍhā vibhajya tu |
ṣaṭtriṃśatkoṣṭhakāni syustatkoṣṭhānāṃ tu madhyataḥ || 5 ||
p. 440)
yaḥ prācyodīcyayoḥ sanvibrahmasthānaṃ tu sūtrayoḥ |
tad varjyaṃ
hi pratiṣṭhāsu śivādīnāṃ tu madhyataḥ || 6 ||
yadi mohāt pramādād vā sthāpayed brahmamadhyagam |
liṅgādikaṃ
tadā rājyakartṛrājavināśakṛt || 7||
brahmasthānād yadaiśānyāṃ koṣṭhaṃ tasyaiśakoṇagaḥ |
sūtrasandhiḥ pratiṣṭhāyāṃ liṅgamadhye yathā bhavet || 8 ||
śivamadhyaṃ tathā jñātvā tatraiva sthāpayecchivam |
saptasaptakakoṣṭhaṃ tu garbhāgāraṃ vibhājayet || 9 ||
brāhmaṃ tanmadhyakoṣṭhaṃ syāt tadbāhyaṃ vasukoṣṭhakam |
daivikaṃ syāccatadbāhyavṛtau ṣoḍaśakoṣṭhakaiḥ || 10 ||
mānuṣākhyaṃ tato bāhyavṛtau saṃkṛtikoṣṭhakaiḥ |
paiśācaṃ
nāma tatra kṣetraṃ pratiṣṭhā caiṣu kathyate || 11 ||
brāhme śivapratiṣṭhā syād daive viṣṇorvidhīyate |
mānuṣe
sarvadevānāṃ paiśāce mātṛrakṣasām || 12 ||
daivagandharvayakṣāṇāṃ nāgādīnāṃ ca śasyate |
atra mayaḥ |
garbhāgāre saptasaptāṃśakeṃ'śaṃ madhye brāhmaṃ daivikaṃ
cāṣṭabhāgam |
mānuṣyaṃ tat ṣoḍaśāṃśaṃ tu bāhye
paiśācaṃ syāt taccaturviṃśadaṃśam ||
śaivaṃ brāhme vaiṣṇavaṃ daivikāṃśe sarvaṃ devā mānuṣe
sthāpanīyāḥ |
paiśācāṃśe mātaraścāsurādyā
rakṣoyakṣāścāpi gandharvanāgāḥ ||
iti |
śivamadhyād dakṣiṇato brahmasūtrāt tathottare || 13||
prācīnaṃ sūtramāsphālya koṣṭhānāṃ madhyataḥ samam |
tasmin
svasvapade madhye viṣṇvādīn sthāpayet kramāt || 14 ||
pratyaṅmukhāṃstu prācyeṣu padeṣu sthāpayet surān |
prāṅmukhāṃśca pratīcyeṣu yāmyeṣūdaṅmukhānapi || 15 ||
saumyeṣu dakṣiṇāsyāṃśca viṣṇvādīn yuktitaḥ kramāt |
śivamadhyādhikāraḥ |
atha brahmaśilāyāṃ tu ratnādinyāsasiddhaye || 16 ||
p. 441)
tattaddikṣu tathā madhye yuktyā gartāni kalpayet |
pūrvokte
śivamadhye tu śilāmadhyaṃ yathā tathā || 17 ||
sthāpayet tūryaghoṣādyairvedaghoṣaiśca puṣkalaiḥ |
udaṅmukhaḥ
prāṅmukho vā gururmūrtidharaiḥ saha || 18 ||
oṃ namo vyāpinītyuktvā sthire cetyacale dhruve |
bindvantaṃ cāpi
bhūbajiṃ hṛllekhāṃ cāgnijāyayā || 19 ||
tāraṃ hṛdbījamādhāraśaktaye ca namontakam |
tathaivānantaśaktiṃ cāpyabhidhāya namorivatam || 20 ||
saṃsthāpya tu brahmaśilāṃ spṛṣṭvānenābhimantrayet |
oṃ
tvameva paramā śaktistvamevāsanadhārikā || 21 ||
śivājñayā tvayā devi ! sthātavyamiha sarvadā |
śuddhavidyāntamadhvānaṃ sarvaṃ tasyāṃ vibhāvya tu || 22 ||
ratnādipañcavargāṃstu vinyaset tu yathākramam |
vajraṃ
cārkamaṇiṃ nīlaṃ mahānīlaṃ ca mauktikam || 23 ||
puṣyarāgaṃ mastakaṃ vaiḍūryaṃ padmarāgakam |
indrādīśānaparyantaṃ māṇikyaṃ madhyataḥ smṛtam || 24 ||
tāmrāyovaṅgarūpyāṇi pittalaṃ kāṃsyasīsake |
devalohaṃ
suvarṇaṃ ca pūrvādyaṃ madhyamāntakam || 25 ||
tālaṃ śilā torikā ca mākṣikaṃ hemamākṣikam |
gairikaṃ
gandhakaṃ cābhraṃ pārataṃ navamaṃ smṛtam || 26 ||
uśīraṃ ca harikrāntā raktacandanakāgarū |
śāribotpalamāleyarukchaṅkhakusumāhvayāḥ || 27 ||
oṣadhīrvinyaseccātha brīhīn godhūmakāṃstilān |
māṣamudgayavaśyāmāśālīścendrādi vinyaset || 28 ||
saṃkṣiptāsu pratiṣṭhāsu ratnādīnāmasambhave |
ratnādipañcavargebhyo vajraṃ hema ca pāratam || 29 ||
p. 442)
harikrāntāṃ yavāṃścaiva madhyagartte tu vinyaset |
ratnādivargān
sadyādikalābhirvinyaset pṛthak || 30 ||
sadyādibrahmabhirmadhye lokeśākhyābhireva vā |
madhyagarte
hemamayaṃ kūrmaṃ vṛṣabhameva vā || 31 ||
saṃsthāpyānantamantreṇa prāgyāmyāpyendudikṣvapi |
vṛṣabhaṃ
paraśuṃ cākṣasrajaṃ śūlaṃ hiraṇmayam || 32 ||
nivṛttyādikalābhistu vinyasyālipya vai śilām |
pāyasenāhatasvacchavāsasācchādya varmaṇā || 33||
gandhādyaistu nivedyāntamiṣṭvā dadyād diśābalim |
kṛsarāpūpalājāmbudhānāhāridrasaktubhiḥ || 34 ||
kramāt sekṣurasānnena dattvā dikpatināmabhiḥ |
oṃ
devaṃ rudraṃ puraskṛtyaṃ pratigṛhṇantvimaṃ balim || 35 ||
paiśācāntāni bhūtāni sarvāṇīha yajāmahe |
sarvadigvāsibhyaḥ sarvabhūtebhyo namaḥ |
itthaṃ pratidiśaṃ dattvā snātvācamya prasannadhīḥ || 36 ||
śilāsūtrādidoṣaghnamastreṇa juhuyācchatam |
tato liṅgaṃ
hṛdotthāpya sirasārghyaṃ pradāya ca || 37 ||
abhiṣṭutya ca taṃ vāgbhirjayaśabdādimaṅgalaiḥ |
gītavādyādinirghoṣairhemaratnāmbarādibhiḥ || 38 ||
kṣipadbhiryajamānādyairdevaṃ nītvā pradakṣiṇam |
ācāryo
mūrttipaiḥ sārdhaṃ dāradeśe'vatārya tu || 39 ||
bhadrapīṭhe tu saṃsthāpya sthiro bhūyā itīrayet |
akṛtaprastare
dvāredvāraśākhādikasya tu || 40 ||
asaṃsparśena talliṅgaṃ pīṭhaṃ cāntaḥ praveśayet |
dehalīṃ
dvāraśākhe vā bhittiṃ vordhvamudumbaram || 41 ||
liṅgaṃ spṛśati pīṭhaṃ vā tadā doṣo mahānapi |
tacchāntyai
brahmamūlāṅgairhutvā dattvā ca dakṣiṇām || 42 ||
p. 443)
asaṃsparśena śākhāderantarliṅgaṃ praveśayet |
anārabdhā yadā
bhittirdvāraṃ cāpyakṛtaṃ yadā || 43 ||
dvāroddeśapradeśena tadā devaṃ praveśayet |
tato
brahmaśilāmiṣṭvā hetināchāda[kh: di]nāmbaram || 44 ||
apanīya śilāśvabhre liṅgaṃ tu praviśed yadā |
anāyāsena
tadyogyayantreṇa praguṇīkṛtam || 45 ||
tathā mūrtidharaiḥ sārdhamācāryo lagna āgate |
suniścitakṣaṇe
tasmiñ chivo'hāmiti bhāvayan || 46 ||
śivaśaktyostadaikatvaṃ dhyāyañchaktiṃ śilāṃ smaran |
hṛtkaṇṭhatālubhrūmadhyabrahmarandhrāṇyatītya tu || 47 ||
brahmādikāraṇatyāgāt svamantraṃ niṣkalāntagam |
dhyāyannuccārayalliṁṅgaṃ pratiṣṭhāpya prasannadhīḥ || 48 ||
sṛṣṭimārgeṇa ceśānapuruṣādikrameṇa tu |
tattvādhvānaṃ tu
śaktyādiṃ liṅgamūrttau vibhāvya tu || 49 ||
śuddhābhiḥ sikaṃtābhistu śilārandhraṃ prapūrayet |
punaḥ
saṃkṣudya saṃkṣudya randhraṃ hemaśalākayā || 50 ||
liṅgaśīrṣopagaṃ nītvā pīṭhaṃ lambanarajjubhiḥ |
suniścite
tadā lagne śanairliṅge'vatārayet || 51 ||
tāraṃ ca śaktibījaṃ ca kriyāśaktyaipadaṃ tataḥ |
umāyai nama
ityantaṃ mantraṃ sṛṣṭikramāt smaran || 52 ||
uccārayan piṇḍikāṃ tu liṅgena saha yojayet |
sthāpyamānaṃ yadā
liṅgaṃ pīṭhaṃ vā cālitaṃ bhavet || 53 ||
yāṃ yāṃ diśaṃ saṃśritaṃ tat tattaddikpālamantrataḥ |
śāntiṃ kuryānnijasthāne sthirīkṛtya tu sūtrakaiḥ || 54 ||
dviśataṃ triśataṃ vājyaṃ tilān hutvā tu dakṣiṇām |
dadyādaindryādikānāṃ tu gajaṃ vā svarṇanirmitam || 55 ||
p. 444)
kāñcanaṃ mahiṣaṃ chāgaṃ muktāhāraṃ ca pittalam |
dhenuṃ
payasvinī rūpyaṃ krameṇa sthāpakāya tu || 56 ||
tato liṅgaṃ ca pīṭhaṃ ca namaskṛtyaikatāṃ gatam |
ācāryo
juhuyād brahmamūlādyaistu śataṃ ghṛtam || 57 ||
punarāgatya deveśaṃ natvā vijñāpayed guruḥ |
nirdoṣatāṃ
prasīdāsminnaparādhaṃ kṣamasva bhoḥ || 58 ||
ityuktvā sikatābhistu kiñcid randhraṃ prapūrayet |
aśeṣamaṣṭabandhena nīrandhraṃ vidadhīta ca || 59 ||
lākṣā sarjarasaḥ śaṅkhaḥ sikatāstriphalārasaḥ |
kunduruṣkaṃ
ca saṃpiṣṭaṃ vajralepo'yamīritaḥ || 60 ||
āma eveti yāvat |
athavā
lākṣā sarjarasaḥ sikthaṃ śarkarācūrṇaguggulūḥ |
gairikaṃ ca
gulaṃ tailamaṣṭabandhaṃ itīritaḥ || 61 ||
antyād bhāgābhivṛddhiḥ syāt pākaścikkaṇavad bhavet |
api ca |
lākṣāgulamadhūcchiṣṭaguggulūnāṃ samāṃśakaiḥ || 62 ||
sarjacūrṇaṃ tu tulyaṃ syād gairikasya tadardhataḥ |
sarveṣāmardhamānena tailaṃ kāle niyojayet || 63 ||
ayaḥpātre paced yuktvā taddarvyā mṛduvahninā |
atrāpi
cikkaṇīpāko vijñeyo nipuṇena hi || 64 ||
eteṣāmaṣṭabandhānāṃ kṣiptvaikaṃ dṛḍhatāṃ nayet |
liṅgapīṭhaṃ tu nīrandhraṃ nīraṃ tu na viśe(d ya)thā || 65 ||
athavā sīsapatraistu nīrandhrakaraṇaṃ smṛtam |
ūhapratyūhato
yuktyā liṅgaṃ prakṣālya vai tataḥ || 66 ||
nidrākumbhenābhiṣicya kiṅcicchātyudakairapi |
arghyapañcāmṛtaiścaiva jaladhūpāntaraiḥ kramāt || 67 ||
yavagodhūmacūrṇādyairavaghṛṣyābhiṣecayet |
tataḥ
śayanavedisthaṃ śivakumbhaṃ ca vardhanīm || 68 ||
p. 445)
samānīyābhiṣicyeśaṃ vidyeśakalaśaistataḥ|
pīṭhasyādhaḥ
svadikṣvevamabhiṣicya yathākramam || 69 ||
śāntikumbhān punaḥ sveṣu sthāneṣveva tu vinyaset |
arghyaṃ
dattvābhipūjyātha bali * * * * * yā || 70 ||
muṣṭyā pīṭhaṃ tu saṃspṛśya cāṅguṣṭhāgreṇa vai śivam |
liṅgaṃ śivamanusmṛtya pārvatīṃ piṇḍikāṃ smaret || 71 ||
tāraṃ mūle śivāyānte namomantraḥ śivasya tu |
tāraṃ śaktiḥ
kriyāśaktyai umāyai nama ityapi || 72 ||
mantradvayaṃ tu sandadhyād bhuktikāmasya muktaye |
viparītaṃ tu
sandheyamatha kāditribhāgake || 73 ||
ātmāditattvatattveśān vinyaset pūrvavat kramāt |
ādhārānantadharmādīn vāmādīn pīṭhagān nyaset || 74 ||
mūrtividyātanumanūn liṅge tārahṛdādikam |
mūrtiṃ vidyātanuṃ
pañcakalābhiśca ṣaḍadhvabhiḥ || 75 ||
vyāpyavyāpakabhāvena sarvaṃ sañcintya yojayet |
mūrttiḥ
śaktyantatattvaiḥ syād daśadigbāhumaṇḍalā || 76 ||
pañcasrotomukhī divyā pañcamantraśarīriṇī |
nivṛttipādajaṅghoruḥ pratiṣṭhājaghanādikā || 77 ||
vidyāhṛdayavakṣoṃsā śāntivakrasaroruhā |
śāntyatītakalāśīrṣā bhuvanādhvatanūruhā || 78 ||
varṇamantrādhvarudhirā padamāṃsasirādikā |
tattvādhvamajjaśuklāsthiraśeṣādhvamayī smṛtā || 79 ||
mūlamantraṃ svahṛtpadmād dvādaśāntaśivānvitam |
saṃsmṛtya
caitanyaghanaṃ paraṃ jyotiranāmayam || 80 ||
tasmāt puṣpāñjaligataṃ kramānnītveśamastakam |
nāḍīmārgeṇa
liṅgāntaṃ mūrtyā hṛtpaṅkajodare || 81 ||
saṃsthāpya sarvato mūrtau mūrtāvaṅgāni ca nyaset |
ṣāntaṃ
ṣaṣṭhasvaropetaṃ binduṃ cicchaktaye namaḥ || 82 ||
p. 446)
tārādikamudīryainaṃ liṅgaṃ vyāptaṃ tu vinyaset |
nirodhya tu
yathāpūrvamatha piṣṭādinirmitaiḥ || 83 ||
lokapālāyudhaiḥ svaiḥ svairmantrairudvartayecchivam |
nandyāvarttotpalāmbhojaśrīvatsasvastikāmbujaiḥ || 84 ||
ādarśacāmarābhyāṃ cāpyaghorāstrābhimantritaiḥ |
udvartya
paiṣṭairgandhādbhiryathāvat snapayechivam || 85 ||
vastrabhūṣaṇagandhādyairupacārairyathoditaiḥ |
nivedyāntaṃ yajed
devaṃ japeccāṣṭottaraṃ śatam || 86 ||
yajamānabhidhānādyaṃ nāmaiśvaryapadāntakam |
kṛtvā
saṃprārthayedasmin sadā saṃnihito bhava || 87 ||
tatheti devānujñāto gatvā kuṇḍāntikaṃ guruḥ |
mūlena
comāmantreṇa juhoti ghṛtapāyasam || 88 ||
prācyāṃ vṛṣaṃ pratiṣṭhāpya dakṣiṇe lakulīśvaram |
gaṇeśaṃ nair-ṛte lokapatīn svasvadiśāsvapi || 89 ||
mātṝryamāt paścimataḥ śāstāraṃ tu mṛge guham |
bhallāṭe
sthāpayitvāṣṭadikṣu pūrvādiṣu kramāt || 90 ||
sthaṇḍileṣvagnimādhāya juhuyurmūrttipāḥ pṛthak |
indrakratuṃ
na ityaindyāmagniṃ dūtaṃ tathānale || 91 ||
nāke suparṇe yāmye tu nair-ṛtyāṃ moṣuṇaḥ parā |
yaṃ
rakṣantīṃti varuṇyāṃ vāyavāyāhi mārute || 92 ||
saumye tu somaṃ rājānamaiśānyāṃ tu triyambakam |
palāśakhadirāśvatthaplakṣanyagrodhabilvajāḥ || 93 ||
audumbaryaśca kāṣmaryaḥ samidho'ṣṭau yathākramam |
sarvadravyairjuhotyaṅgabrahmamūlaistu madhyataḥ || 94 ||
dravyaistaireva lokeśamantrairdikṣu juhoti ca |
rātrau gaṇebhyaśca
baliṃ dadyāt pūrvāditaḥ kramāt || 95 ||
prathamamahaḥ |
p. 447)
atha dvitīyadivase gururmūrtidharaiḥ saha |
snātvā nityavidhānena
śivamiṣṭvā yathāvidhi || 96 ||
acchidrikaraṇāya prāgyāmyāpyārtheśavahniṣu |
kuṇḍeṣu
juhuyādājyaṃ śivāghorāstrimantrataḥ || 97 ||
tathā pāśupatāstreṇa mūlena ca yathākramam |
āgneyādiṣvaghorāstrāt sāvitryā ca śivājñayā || 98 ||
gāyatryā ca tathā gaurīgāyatryā ca sahasrakam |
trikālaṃ
devamabhyarcya dattvā bhūtabaliṃ niśi || 99 ||
tṛtīye'pi dine prāgvadiṣṭvā devaṃ vidhānataḥ |
ājyenaindyādikuṇḍeṣu diśāṃ śāntyai juhoti ca || 100 ||
brahmāṅgaiḥ svasvamantraistu pratikuṇḍaṃ sahasrakam |
caruṃ caiva
daśāṃśena baliṃ dadyācca pūrvavat || 101 ||
tataścaturthe divase saviśeṣaṃ śivaṃ yajet |
yathāvat
kalaśairdevamaṣṭottaraśatāntakaiḥ || 102 ||
ekāśītyūnapañcāśatpañcaviṃśatibhistu vā |
navakenāthavā
śaktyā tattalliṅgānusārataḥ || 103 ||
snāpayet snānapaṭale yathāgre vakṣyate tathā |
mahānaivedyakaṃ
ca syāt snapanānuguṇaṃ yathā || 104 ||
pratikuṇḍaṃ ghṛtaṃ hutvā vāgīśvaryā sahasrakam |
brahmāṅgairjuhuyāt prāgvacchivāgnau śrapayeccarum || 105 ||
nivedyārghaṃ tu devāya śeṣaṃ tu navadhā kṛtam |
pratikuṇḍaṃ
yathāśakti juhuyurgurumūrtipāḥ || 106 ||
śivāsnādyaṣṭamantraiśca dvitīyadivasoditaiḥ |
yathāśakti
ghṛtaṃ hutvā pṛthak pūrṇāṃ juhoti ca || 106 ||
nirmālyamapanīyātha saṃsnāpyakusumāṣṭakam |
āropya digbaliṃ
dattvā sāpekṣaṃ svamanuṃ tataḥ || 108 ||
mūrtau tu śithilīkṛtya caṇḍaṃ liṅge'bhipūjayet |
nīlavarṇaṃ
caturvaktraṃ prativaktraṃ trilocanam || 109 ||
p. 448)
caturbhujaṃ pradīptāsyaṃ jaṭājūṭenduśekharam |
akṣasrakchūlaṭaṅkāṃśca bibhrāṇaṃ ca kamaṇḍalum || 110 ||
nāgopavītakaṭakaraktavastrābhibhūṣitam |
evaṃ dhyātvā tu
talliṅgādāhṛtyātmahṛdambuje || 111 ||
niveśyaiśe nijasthāne caṇḍaberaṃ śivālayam |
ādhāraśaktikamalapīṭhe saṃsthāpya taddhṛdi || 112 ||
svahṛtsthaṃ caṇḍamānīya nāḍīmārgeṇa vinyaset |
pūjayeccāsanārghyādikramānmukhyopacārakaiḥ || 113 ||
tadyathā -
caṇḍāsanaṃ namontaṃ syāccaṇḍamūrtiśca tādṛśī |
mūlamantraśca dhunyādiścaṇḍeśvarapadaṃ tataḥ || 114 ||
caturthyantaṃ śikhābījaṃ phaṭkāraśca namonvitaḥ |
aṅgāni
caṇḍaśabdādyaṃ hṛdayādīnyanukramāt || 115 ||
caturthyantāni huṃphaṭ ca namontaṃ tāni pañcabhiḥ |
āsanādikramādiṣṭvā snānādyairupacārakaiḥ || 116 ||
nivedyaśivanirmālyaiḥ puṣpādyaistaṃ prapūjayet |
atha liṅgaṃ tu
saṃsnāpya mantrānuddipya pūrvavat || 117 ||
saṃpūjya gandhapuṣpādyairnaivedyaṃ ca pradāya tu |
ācāryo
madhyame kuṇḍe dadyādāhutisaptakam || 118 ||
tadyathā -
sthiro'tha vyāpakastadvadaprameyastataḥ param |
anādibuddho
nityaśca tataḥ syādavinaśvaraḥ || 119 ||
nityatṛptaśca saptānte bhava svāheti yojitāḥ |
mantrāḥ
syurebhirhutvājyamaibhireva śivaṃ spṛśet || 120 ||
sahasraṃ vā tadardhaṃ vā śataṃ vā juhuyād ghṛtam |
aghorāstravyāhṛtibhiḥ pūrṇāṃ ca juhuyāt punaḥ || 121 ||
kuṇḍebhyaḥ svasvamantrāgninudvāsya svahṛdambuje |
tathaiva
śivakumbhāstre lokeśān dvāradevatāḥ || 122 ||
p. 449)
toraṇadhvajakumbhasthā drevatāśca visarjayet |
niśi bhūtabaliṃ
dattvā snātvā mūrttidharaiḥ saha || 123||
śivaṃ pradakṣiṇīkṛtya namaskṛtya prasādayet |
tato
hiraṇyavasanakṣetrabhūṣaṇavāhanaiḥ || 124||
ācāryaṃ toṣayitvādau vittaśāṭhyavivarjitaḥ |
taddaśāṃśena
mūrttīśānadhyetṝṃśca tadardhataḥ || 125 ||
jāpakāṃśca tadardhena śuśrūṣūṃśca tadardhataḥ |
brāhmaṇān
liṅgino bhaktān dīnāndhādīṃstathārthinaḥ || 126 ||
anyānapi yathāśakti toṣayet kanakādibhiḥ |
sarvasvenāthavārdhena
tṛtīyāṃśena vātmanaḥ || 127 ||
pratiṣṭhāṃ yajamānastu kuryālliṅgasya bhaktitaḥ |
vittaśāṭhyena yaḥ kuryāt pratiṣṭhāṃ śaktimānapi || 128 ||
na sa tatphalamāpnoti pralobhākrāntamānasaḥ |
tatastu yajamānāya
svasvakarmaphalārpaṇam || 129 ||
ācāryādyāstadā kuryuḥ sapuṣpasalilaiḥ karaiḥ |
tata kartā
svaputrādyaiḥ svajanaiścābhisaṃvṛtaḥ || 130 ||
nityapūjādisiddhyarthaṃ vibhavaṃ tatra kalpayet |
ya evaṃ kurute
bhaktyā prāsādādyāṃ svaśaktitaḥ || 131 ||
liṅgapratiṣṭhāṃ so'muṣmilloṁke kāmānabhīpsitān |
avāpya
putramitrādyairante lokānabhipsitān || 132 ||
prāpnoti tadvimānādau yāvantaḥ paramāṇavaḥ |
tāvad
varṣasahasrāṇi bhogān prāpya śivaṃ vrajet || 133 ||
itthaṃ pratiṣṭhā kathitendumaulejyeṣṭhādiliṅgābhyucitā
yathāvat |
śreṣṭhāni tantrāṇi śivoditāni kāṣṭhāntamālocya
bahuprakāram || 134 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasasare kriyāpāde pratiṣṭhāpaṭalaḥ saptacatvāriṃśaḥ ||
p. 450)
Kriyapada, Kapitel 48: Tägliches Fest, Fahrzeuge und Sitze
Das tägliche Tempelfest führt die Verehrung in eine gemeinsame Bewegung aus Musik, Umzug und Gaben über. Anschließend beschreibt das Kapitel Sänften, Wagen, Liegen und Sitze für größere Feste. Zahlreiche Stellen dieses Kapitels sind bereits in der gelieferten Quelle durch Sternchen als lückenhaft bezeichnet. Die erhaltenen Aussagen werden übersetzt, fehlende Wörter nicht ergänzt.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
athāṣṭacatvāriṃśaḥ paṭalaḥ |
atha nityotsavaṃ śambhoḥ kuryāt sāṃnidhyakārakam |
yenāriṣṭāni śāmyanti guṇāstuṣṭiṃ vrajanti ca || 1 ||
trisandhyaṃ pūjayitveśaṃ naivedyahavanāntakam |
rudrapāriṣadebhyastu baliṃ dadyād yathāvidhi || 2 ||
atra mañjaryāṃ -
kuryānnityabaliṃ trisandhyamuditaṃ pākyastadarthaṃ caru-
rhṛnmantreṇa tu taṇḍulāṃstu salilaiḥ prakṣālya cāgnau pacet |
tenājyaṃ tvabhighārya pakvasamaye mūlena mantreṇa tat
tenaivāpyavatārya tena haviṣo liṅgaṃ prakuryācchubham ||
iti |
tadyathā -
sauvarṇe rājate tadvadamatre tāmraje'pi vā |
ṣoḍaśāṅgulavistīrṇe dhaute cājyābhighārite || 3 ||
siddhaṃ havistat prakṣipya hṛdayenābhighārya tu |
mūlenoccaṃ
bhavelliṅgaṃ ravidigvasumātrakaiḥ || 4 ||
śreṣṭhādikaṃ tadājyena daghnā cālipya sarvataḥ |
sasvarṇapuṣpaṃ śirasi tasminnāvāhya mūlataḥ || 5 ||
śivaṃ calāsanagataṃ gandhādyaiḥ pūjayet kramāt |
bherīpaṇavagovaktraḍhakkājhallarikānakaiḥ || 6 ||
timilāmaḍḍukāmbhojatālakāhalamardalaiḥ |
saveṇuvīṇākāṃsyaiśca baliyātrābhiśaṃsibhiḥ || 7 ||
madhyamaṃ ṣaṣṭimātraṃ tu vādayeyuśca vādakāḥ |
tataḥ
snātaṃ dvijaṃ śiṣyaṃ śuśrūṣuṃ vāgyataṃ śucim || 8 ||
śukloṣṇīṣottarāsaṅgaṃ kaṭakādyairvibhūṣitam |
saṃprokṣya
taṃ vṛṣaṃ dhyātvā talliṅgaṃ pātrasaṃsthitam || 9 ||
āropya tasya śirasi puṣpāṇyāropayed guruḥ |
tathaivānyastu
sakalaṃ liṅgaṃ haimādikaṃ dvijaḥ || 10 ||
p. 451)
āvāhitaśivaṃ tvagre gacchet tu śirasā vahan |
rathena vā
śibikayā dvijārūḍhagajena vā || 11 ||
tathaiva viprāḥ śucayaḥ snātāḥ sarve'pi vāgyatāḥ |
chatrāṇi
ca vitānaṃ ca ghaṇṭāṃ kusumacāmaram || 12 ||
sraggandhapuṣpadhūpāṃśca dhārayeyuḥ samāhitāḥ |
tathāṃnye
dīpakalasadarpaṇān hemapāduke || 13 ||
- * * * * yo vāpi suveṣāḥ samalaṅkṛtāḥ |
tatra devāgrato
gacchan sāmānyārghyakaro guruḥ || 14 ||
gandhapuṣpādikairiṣṭvā gaṇebhyaḥ prakṣiped balim |
tatra
devāgrato nāryaḥ surūpāḥ samalaṅkṛtāḥ || 15 ||
gītanṛttaṃ tathā kuryuranye * * * * * * |
* * yena vrajantyagre
praṇamantaḥ stuvanti ye || 16 ||
nṛtyanti ye vā gāyanti mucyante sarvakilbiṣaiḥ |
vimānasya
caturdikṣu pūrvādidvārapālakān || 17 ||
nandinaṃ ca mahākālaṃ bhṛṅgīśaṃ gaṇanāyakam |
vṛṣabhaṃ
ṣaṇmukhaṃ devī * * * * * * * * || 18 ||
tatra dakṣiṇato dvāre dakṣiṇāmūrti * * * |
- * tiṃ ceti kecit (?)
svadikṣvindrādilokeśāṃstārādisvasvanāmabhiḥ || 19 ||
namontamiti pūjyaitān baliṃ tebhyo vinikṣipet |
indrāt prācyāṃ *
- * * * * * * * || 20 ||
satyakāyāsya putrāya prabhāyai cāsya vāmataḥ |
skandāya vāyoḥ
prācyāṃ tu durgāyai skandapūrvataḥ || 21 ||
somāt pūrve kuberāya caṇḍeśāya svagocare |
kṣetre * * * * * *
mukhyābhirvikired balim || 22 ||
athāntargopuradvāri tīkṣṇanetrāya dakṣiṇe |
baliṃ dvāḥsthāya
vikirenmṛgāsyāya tathottare || 23 ||
p. 452)
gopurādatha niṣkramya prādakṣiṇyena tu vrajet |
balipīṭhe * * * *
- * sthitvā tadunmukhaḥ || 24 ||
ye samastaṃ jagad vyāpya tiṣṭhanti balikāṅkṣiṇaḥ |
te
rudrapārṣadāḥ sarve gṛhṇantu balimuttamam || 25 ||
ityanena gaṇāñ śambhoḥ śrāvayitvā tato guruḥ |
madhyahārāntarā gacchannā * * * kṣiped balim || 26 ||
aṣṭau gaṇeśā nandyādyāḥ koṭikoṭigaṇeśvarāḥ |
nandīśaśca
mahākālo bhūtanātho mahīdharaḥ || 27 ||
parvateśo guheśaśca kālapāśakapālinau |
prāgādikaṃ
kramādebhyaḥ svākhyābhirvikired balim || 28 ||
tatastu balipīṭhasya paritastūpapīṭhagān |
bhūtidādyāṃstu
pūrvādyaṃ saṃpūjya vikired balim || 29 ||
bhūtidaṃ durnirīkṣaṃ ca bhīmarūpaṃ sulocanam |
sumukhaṃ
triśikhaṃ ceti tribhujaṃ triśirasaṃ tathā || 30 ||
piṅgalaṃ harasenaṃ ca daśaitān bhūtanāyakān |
piṅgalaṃ
tatkumudake harasenaṃ tathopari || 31 ||
pīṭhapaṅkajamadhye tu nijākhyābhirnamontakam |
harasenaṃ tu
tannāmnā tadgāyatryā ca pūjayet || 32 ||
oṃ harasenāya vidmahe mahābalāya dhīmahe tanno daśamūrtiḥ
pracodayāt iti |
sarvānnena baliṃ dadyāt puṣpādyaṃ tadaśeṣataḥ |
kṣiptvā
namaskṛtya guruḥ praviśed devamandiram || 33 ||
tataḥ pravṛttasaṅgītalāsyatāṇḍavamaṇḍanaiḥ |
vilambitaṃ
samāśritya dvitīyaṃ tu pradakṣiṇam || 34 ||
nītvā drutaṃ tṛtīyaṃ tu gītavāditranisvanaiḥ |
nītvā
pradakṣiṇaṃ devamālayāntaḥ praveśayet || 35 ||
antarmaṇḍalake prāgvat parikramya pradakṣiṇam |
prakṣālya pādau
praviśenmaṇḍape vārdhamaṇḍape || 36 ||
p. 453)
pīṭhe niveśya saṃpūjya praṇamyābhiprasādya ca |
annaliṅgasthitaṃ devaṃ mūlaliṅgaṃ niyojayet || 37 ||
annaliṅge tu caṇḍeśamāvāhyeṣṭvā visṛjya tu |
tadannaliṅgaṃ
kṣaṇikamagādhe'mbhasi nikṣipet || 38 ||
dadyād gobhyo'thavā nityamato nityotsavaḥ smṛtaḥ |
nityotsavādhikāraḥ |
mahotsavavidhiḥ śambhoḥ kathyate yena tarpitāḥ || 39 ||
gaṇāḥ sagaṇanāthāḥ syuḥ sarvaśāntipradā nṛṇām |
pratisaṃvatsaraṃ vāpi pratiṣaṇmāsameva vā || 40 ||
śivayātrotsavaṃ samyak kuryāt sarvārthasiddhaye |
tatra yātrā
rathena syādathavā śibikādinā || 41 ||
cakravartyupacāreṇa tallakṣmāto nigadyate |
śibikādyaṃ
rathādyaṃ ca yānaṃ khaṭvādikaṃ tu yat || 42 ||
śayanāsanasaṃjñaṃ syāt tallakṣma pṛthagucyate |
paiṭhī ca
śaikharī mauṇḍī trividhā śibikā bhavet || 43 ||
paiṭhī tu bhittikāntā syācchaikharī śikharānvitā |
mauṇḍī
stambhottarāntā tu śālācchādanasaṃyutā || 44 ||
vyāsāyāmādikaṃ tvāsāṃ samānaṃ tacca kathyate |
trivitastikavistārā dīrghā pañcavitastikam || 45 ||
kaniṣṭhā madhyamaśreṣṭhe triṣaṇmātrāṅgulādhike |
adhyardhaṃ
vāyatā vyāsāt svakarṇāyāmato'pi vā || 46 ||
vyāsārdhaṃ bhittituṅgaṃ syācchreṣṭhātho madhyamādharau |
mūrtyaṅgulavihīnocce mukhyamadhyādhamakramāt || 47 ||
sārdheṣuśaravedāṃśairiṣikāvistṛtiḥ smṛtā |
sā
svavyāsārdhamuccā syād dantadārvādinirmitā || 48 ||
kampapaṅkajanimnāni kumudaṃ nimnameva ca |
syāt kṣudrapaṭṭikā
cetthamīṣikālaṅkṛtirbhavet || 49 ||
p. 454)
bhitterūrdhvaṃ tu hastasya vyāsaḥ sārdhāṅgulo'dhamaḥ |
sārdhadvimātratryaṃśaśca vistārau madhyamottamau || 50 ||
vyāsatripādamardhaṃ vā hastordhvaṃ golakārdhavat |
vetrārdhavad
vā chatrābho hasto dantādinirmitaḥ || 51 ||
iṣikāhastayormadhye tridhā bhakte'dharordhvayoḥ |
bhāgayormadhyato'nte cāpyādau syurvedakampakāḥ || 52 ||
sārdhadvayadvayāddhyardhamātraiḥ śreṣṭhādikampakāḥ |
* * * * *
- bhāgau galikāphalakānvitau || 53 ||
madhyabhāge tathā śiṣṭāvūrdhvādhaḥkampakāvapi |
naranārīnāṭakādyairalaṅkuryāt tu yuktitaḥ || 54 ||
iṣikāhastayormadhye vyālāḥ syuḥ koṇagā bahiḥ |
iṣikāgrantha *
- * * * * * * * tāḥ || 55 ||
svavyāsakarṇamātreṇa muṣṭibandhavinirgamaḥ |
nirgamo makarāsyo
vā vyāsāyāmasthabhaktayā(?) || 56 ||
nandarudrasamāḥ kāryāstulyā vā syuḥ śararṣibhiḥ |
stambhānāṃ tu ghanavyāsau kampānāṃ ca samau smṛtau || 57 ||
śā * * * * * * * * * * * * * * bhiḥ |
tricaturmātravistīrṇāḥ
ṣaṭsaptāṣṭāṅgulocchritāḥ || 58 ||
sahīravṛttakumbhāḥ syuradhaḥ pādāḥ salagnakāḥ |
tāmrāyasaiḥ
kīlapaṭṭairyuktyā syuḥ sarvato dṛḍhāḥ || 59 ||
iṣīṇāṃ tu * mā * * * * * * * * * * |
* * * * * * * * * * * * * * *
- || 60 ||
paiṭhītthaṃ śibikā proktā śaikharīmauṇḍike tathā |
kuryādanena mārgeṇa viśeṣastu nigadyate || 61 ||
svavyāsatulyoccordhvāṅghri * * * * * * * * |
* * * * * * petā
jālabhittisamāvṛtā || 62 ||
sakūṭācchādanavatī sadvārā yuktito bhavet |
stambhānāṃ
madhyato mānaṃ śibikānāṃ vidhīyate || 63 ||
p. 455)
madhukaśākatimiśapanasā * * * * tāḥ |
śibikādhikāraḥ |
ratha * * * * hyāttu ṣaṭsaptāṣṭavitastibhiḥ || 64 ||
vyāsaścākṣāyatiḥ saiva nābhyantākṣottarāyatiḥ |
svavyāsādhyardhamāyāmo rathopasthasya kīrttitaḥ || 65 ||
ratha * * * * * * * * * * * vā navā |
sapta vā pañca vā yuktyā
baddhāścākṣottarordhvataḥ || 66 ||
tiryakkampaistu tāvadbhirayaḥkīlairdṛḍhīkṛtaḥ |
agrākṣānmadhyabhāro yaḥ sa ceṣādaṇḍa iṣyate || 67 ||
tasyopariṣṭād yad vakraṃ dāru * * * * * * |
kūbaraḥ syāt
tadāyāmo hastatrayamito bhavet || 68 ||
āvakrakūbarastvagre padmakuḍmalasannibhaḥ |
ūrdhvaṃ tu
bhāradārūṇāṃ phalakābhistu yuktitaḥ || 69 ||
prastaraḥ paṭṭakīlādyaiḥ sudṛḍhaḥ susamo bhavet |
svāyāmavedabhāgena rathopasthāgranirgamaḥ || 70 ||
sārathiprabhṛtīnāṃ syādāsanārthaṃ prakalpitaḥ |
akṣottarāyāmasamā cakrāṇāṃ vistṛtiḥ smṛtā || 71 ||
tanmadhyanābhayastāstu daśamātrāṅgalonnatāḥ |
tāvadeva ca
tāsāṃ tu vistāraḥ paritaḥ smṛtaḥ || 72 ||
cakreṣvarānya * rveṣu dvātriṃśad vā tadardhataḥ |
te syuḥ
pipīlikāmadhyā yavamadhyāstathāpi vā || 73 ||
indīvaradalākārā mātuluṅgopamāstu vā |
nābhyādi teṣāmāyāmo
nemeḥ sīmādito bhavet || 74 ||
nemivyāsastu vedeṣuṣaṇmātro'ntādhamāditaḥ |
puṣpasvastikakhaṇḍendumatsyādyaistadalaṅkṛtiḥ || 75 ||
cakrārdhamānadīrghāḥ syuḥ stambhāścatvāra eva hi |
mūlāgrayoste vyāsena catustryaṅgulasasmitāḥ || 76 ||
p. 456)
te cāpi sudṛḍhāḥ kāyāḥ stambhalakṣaṇasaṃyutāḥ |
stambhoccarāmabhāgaikabhāgād bhittyunnatirbhavet || 77 ||
īṣādihastadaṇḍāntakampapadmādyalaṅkṛtā |
bhūtavyālagajādyaiśca nāṭakaiśca vibhūṣayet || 78 ||
sarvatra kīlaiḥ sudṛḍhaistāmrāyaḥpaṭṭabandhanaiḥ |
sudṛḍhaṃ
yuktitaḥ kṛtvā stambhānāmupari kramāt || 79 ||
potikottarasaṃyuktaṃ kapotādyairalaṅkṛtam |
prāsādamaṇḍapākāraṃ ramyaṃ saśikharaṃ bhavet || 80 ||
evameva rathaṃ kuryād raṅgākhyaṃ śikharaṃ vinā |
sāṅgrāmiko
dvicakraḥ syācchikharastambhavarjitaḥ || 81 ||
vitastibhittisaṃyuktaḥ seṣādaṇḍaḥ sakūbaraḥ |
śakaṭo'pi
dvicakraḥ syād bhittistambhādivarjitaḥ || 82 ||
paryaṅkasya tu vistāro dairghyaṃ ca śibikāsamam |
iṣikāḥ
syustadākārāḥ kampapadmādyalaṅkṛtāḥ || 83 ||
aṣṭādaśāṅgulotsedhāḥ pādāḥ śreṣṭhāḥ saheṣayā |
tripañcakāṅgulā madhyāḥ kaniṣṭhā dvādaśāṅgulāḥ || 84 ||
svoccāmaśruda(?)tīṣvaṃśācchreṣṭhādyā pādavistṛtiḥ |
pādā
vyālahariprakhyāḥ śreṣṭhā madhyāstvathādhamāḥ || 85 ||
ṛjavaḥ kevalāḥ pādā ekadravyāḥ samāḥ śubhāḥ |
iṣikāśca
mithastulyāḥ śubhā dārvādinirmitāḥ || 86 ||
haimā dāntā dāravāśca pādeṣāstūttamādikāḥ |
kṣaumakārpāsapaṭṭābhyāṃ prastarau śreṣṭhamadhyamau || 87 ||
adhamaḥ phalakābhiḥ syāt sa ceṣādārubhiḥ smṛtaḥ |
siṃhavyālāṅghriparyaṅkau viprakṣattriyayoḥ smṛtau || 88 ||
anyeṣāmṛjupādāḥ syuḥ sarveṣāmṛjavo'thavā |
navasapteṣūttaraistu kramād viṃśatimātrakaiḥ || 89 ||
śreṣṭhādyamāsanaṃ vyāsatulyoccaṃ caturaśrakam |
paryaṅkasyeva
tatpādā vyālādyāstrividhāḥ kramāt || 90 ||
p. 457)
vyāsāṣṭamāṃśādyāyāmavṛddhyā tu dviguṇāntakam |
saptadhaivāsanaṃ hastibhūtasiṃhavṛṣāṅghrikam || 91 ||
sūryāṅgulaiḥ syāt pādoccaṃ devavipranṛpocitam |
sottarābjakapotaṃ tadāliṅgāntarikādibhiḥ || 92 ||
upapīṭhocittairyuktaṃ siṃhapādairvicitritam |
tasyopariṣṭāt
paścārdhe hemaratnairvicitritam || 93 ||
nakratoraṇasaṃyuktaṃ kuryāt kalpakapādapam |
siṃhāsanaṃ syād
devānāṃ rājñāṃ ceṣvaṃśatuṅgapāt || 94 ||
pūjāpīṭhaṃ tu devānāmādyaṃ ṣaṇmātravistṛtam |
dvidvyaṅgulavivṛddhyātaḥ karāntād daśadhā tatam || 95 ||
caturaśraṃ tu vṛttaṃ vāpyāyatāśraṃ tu yuktitaḥ |
tripañcaṣaḍvasvaṃśairvā pīṭhapādonnatirbhavet || 96 ||
ūhapratyūhacitrāḍhyaṃ gṛhārcādau vidhīyate |
yat pīṭhaṃ
piṇḍikākāraṃ hemarūpyādinirmitam || 97 ||
dāravaṃ vā gṛhārcādau bhadrapīṭhaṃ tu tat smṛtam |
tadeva
nālasaṃyuktaṃ pīṭhaṃ syāt snapanocitam || 98 ||
tadeva madhyagartāḍhyaṃ pratiṣṭhādau tu yojayet |
kiṣkuḥ
pādonamardhaṃ vā vyāsaḥ kūrmāsanasya tu || 99 ||
śaravedāgnimātroccaṃ kramācchreṣṭhādikaṃ smṛtam |
svavyāsād
rasanandenamātronā tūttamādikā || 100 ||
nāladaṇḍāyativyāsaṣaḍaṃśād daṇḍavistṛtiḥ |
* * * * * * * *
- tacca kramāt kṛśam || 101 ||
vṛtta eva hi daṇḍaḥ syādadhaścāmadhyanirgataḥ |
tatrāmbujādicihnaṃ syādagraṃ tu samakhaṇḍitam || 102 ||
vṛttaṃ vā caturaśraṃ vā śastaṃ kūrmāsanaṃ tu tat |
svoccavedaikabhāgena ghanaṃ syāt phalakāsanam || 103 ||
kampapaṅkaja * * * * * * * * * * * |
itthaṃ svarasabhāgena
praviṣṭādho'sya bhittikā || 104 ||
p. 458)
mūle tvaṃśaghanā tvagre mātramātraghanā bhavet |
āsanoccatribhāgoccā vṛttākārā manoramā || 105 ||
vratināṃ dīkṣitānāṃ ca pūjājapahutādiṣu |
* * * *
narendrāṇāṃ vṛttaṃ kūrmāsanaṃ bhavet || 106 ||
āsanaṃ caturaśraṃ syāt pūjādāveva nānyadā |
nityotsavo nigadito'tra mahotsavārthaṃ yānādikaṃ ca kathitaṃ
parameśvarasya |
yatro * * * * * * * * * * * * * * |
* * * * * * * * * * * * * * * * ||
107 1/2 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre kriyāpāde nityotsavayānaśayanādi paṭalo'ṣṭacatvāriṃśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 49: Das große Fest und seine Anrufungen
Das große Fest verbindet die Aufrichtung des Banners, die Einladung der göttlichen Scharen und den festlichen Umzug. Breiten Raum nehmen Segenswünsche und die Anrufungen der Hüter ein. Die Formeln gehören in diesen historischen Tempelritus; verschlüsselte Keimsilben werden nicht zu eigenständigen Übungsanweisungen ergänzt.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha ekonapañcāśaḥ paṭalaḥ |
mahotsavaṃ tribhirmāsaiścaturbhiḥ ṣaḍbhireva vā |
* * * * * * * *
- * * * ratiḥ || 1 ||
caitrādikeṣu māseṣu māsā * sitaparvasu |
utsavāvabhṛthasnānaṃ
saṅkalpyāsmāt puraiva tu || 2 ||
yātrāṃ pravartayecchambhorgaṇebhyo vikired balim |
kuryād
viśeṣapūjāṃ cāpyaṣṭā * * * * * * || 3 ||
- * * dvādaśāhaṃ vā śreṣṭhamadhyādhamotsave |
dinairvā
rudranandarṣisaṃkhyaiḥ śreṣṭhādikotsavāḥ || 4 ||
uktāḥ pañcatryekadinairbhavantyalpotsavāstrayaḥ |
dhvajāropaṇapūrvaṃ tu kuryā * * * * * * || 5 ||
na dhvajāropaṇaṃ śastaṃ pañcāhādiṣviha triṣu |
uttamādyutsavānāṃ tu tridvyekaguṇavāsarāt(?) || 6 ||
pūrvameva śubhe lagne dhvajāropaṇamācaret |
tasminneva dine rātrau
bherīsaṃnādanaṃ smṛtam || 7 ||
mahotsavānāṃ pratyekamaṅkurārpaṇakatrayam |
dhvajāṅkuraḥ syāt
prathamo dvitīyaścotsavāṅkuraḥ || 8 ||
p. 459)
tṛtīyo'vabhṛthārthaḥ syāt sarve syuḥ pūrvamarpitāḥ |
dhvajaṃdaṇḍataruḥ pūgastvaksāraḥ śāka eva vā || 9 ||
sālo vā campakaḥ śasto raktasaro'sanastathā |
akoṭaro nirvraṇaḥ
syād ṛjurgranthyādivarjitaḥ || 10 ||
savalkalau veṇupūgāvanye sarve'pyavalkalāḥ |
mūlāgrayoḥ
samacchedāḥ sādhuvṛttā manoramāḥ || 11 ||
dhvajadaṇḍasya tuṅgaṃ tu vijñeyaṃ dvāratuṅgataḥ |
pañcapañcaguṇaṃ śreṣṭhaṃ madhyamatyaṣṭisaṃmitaiḥ || 12 ||
kaniṣṭha syād daśaguṇamatha stūpisamocchrayaḥ |
mukhyaṃ
kaṇṭhamitaṃ madhyaṃ nīcaṃ vṛṣatalocchritam || 13 ||
tridvyekaguṇakaṃ vā syād vimānāditi kecana |
catvāriṃśacca
ṣaṭtriṃśat triṃśaccaivāṅgulāni tu || 14 ||
śreṣṭhādidhvajadaṇḍānāṃ nāhāḥ syustrividhāḥ kramāt |
dhvajadaṇḍasajātīyastūpadaṇḍatarurbhavet || 15 ||
dhvajadaṇḍacaturthāṃśāt pañcāṃśād vā ṣaḍaṃśataḥ |
upadaṇḍasya tuṅgaṃ syāt tannāhodvādaśāṅgulaḥ || 16 ||
vikāramanusūryāṃśairāyatāḥ sārdhavistṛtāḥ |
sacchidrāgrāstrayaskandhāśchidraprotopadaṇḍakāḥ || 17 ||
praviṣṭā dhvajadaṇḍāgre yuktyā kāryāḥ samāntarāḥ |
upadaṇḍaḥ ketudaṇḍādagre tālādhikāyataḥ || 18 ||
tasyāgrādhastalāmātre (?) valayastvāyaso bhavet |
patākābandhanīrajjustadantaḥ saṃviśed yathā || 19 ||
kārpāsikī yantrarajjuḥ sthūlā madhyamayā samā |
dviguṇā
dhvajadaṇḍoccā kṣālitā suviśodhitā || 20 ||
dhvajasthānaṃ vṛṣāgre vā balipīṭhāgrato'pi vā |
kuryāt tu
madhyahārāyāṃ maryādāmadhyame'thavā || 21 ||
dvāratuṅgād raviguṇaṃ purodvārād vihāya tu |
krameṇa
nābhikaṭyūrudaghne gartte vilepite || 22 ||
p. 460)
hemakūrmaṃ nidhāyeṣṭvā sulagnādau divaiva tu |
dhvajadaṇḍaṃ
samucchritya darbhamālāṃdyalaṅkṛtam || 23 ||
śaṅkhatūryādinirghoṣaiḥ sthāpayeyurmudānvitāḥ |
tanmūlavedikāṃ kuryād dvyekahastatatocchrayām || 24 ||
dvāroccatryaṃśato dvyaṃśavyāsāmekāṃśamunnatām |
kramācchileṣṭakāmṛdbhiḥ śreṣṭhādyā vedikāḥ smṛtāḥ || 25
||
patākāyāstathāyāmo nandāṣṭamunikiṣkubhiḥ |
tatpañcāṃśena
tadvyāso vyāsārdhācchikharaṃ bhavet || 26 ||
pucchatrayaṃ dvayaṃ vā syād vyāsād dīrghaṃ kramāt kṛśam |
svāyāmapañcabhāgaikabhāgānmadhye vṛṣaṃ likhet || 27 ||
śuklo vṛṣo raktakhuro raktaśravaṇaśṛṅgavān |
sitāsitaviśālākṣaḥ sugrīvaḥ sumukhākṛtiḥ || 28 ||
suvāladhiḥ supādoruḥ pīnottuṅgakakud bhavet |
śayito vā sthito
vā syād yathoktavṛṣalakṣaṇaḥ || 29 ||
dhvajocchrayāt pūrvadine pūrvarātre'dhivāsanam |
kuryād
viśeṣapūjāṃ ca śivāya vṛṣabhāya ca || 30 ||
vṛṣabhāya tu mudgānnaṃ nivedyābhipraṇamya ca |
vṛṣāgre
sthaṇḍilaṃ kṛtvā śālibhistaṇḍulairapi || 31 ||
tasmin navapadaṃ kṛtvā kalaśān nava vinyaset |
āpūrya
śuddhasalilaiḥ kūrcahemāmbrarānvitam || 32 ||
alaṅkṛtya vṛṣaṃ madhye parito'ṣṭau ca dikpatīn |
āvāhya
samyag gandhādyairabhipūjya yathāvidhi || 33 ||
tārādivṛṣamantreṇa svagāyatryā vṛṣaṃ yajet |
oṃ vṛṣabhāya namaḥ |
oṃ mahābalāya namaḥ |
oṃ haravāhanāya
namaḥ |
oṃ saurabheyāya namaḥ |
oṃ tīkṣṇaśṛṅgāya vidmahe
vedapādāya [kh: mahādevāya dhī] dhīmahi |
tanno vṛṣabhaḥ
pracodayāt |
svairmantrairaṣṭalokeśāṃstadagre sthaṇḍile punaḥ || 34 ||
p. 461)
patākāṃ vinyaset tasmin vṛṣamantreṇa tāṃ yajet |
tasmāddhastadvaye kṛtvā maṇḍalaṃ caturaśrakam || 35 ||
tatrāgniṃ samyagādhāya kṛtvā karma śivānale |
palāśasamidho
hutvā vṛṣamantreṇa deśikaḥ || 36 ||
tilānājyaṃ caruṃ cāpi pṛthagaṣṭottaraṃ śatam |
pūrṇāṃ
sviṣṭakṛtaṃ cāpi hutvā vahniṃ visarjayet || 37 ||
suvyuṣṭāyāṃ rajanyāṃ tu kṛtanityakriyo guruḥ |
pūrvāhne
vātha madhyāhne pūrvarātre sulagnake || 38 ||
śuśrūṣubhirdvijaiḥ śuddhaiḥ soṣṇīṣaiḥ sottarīyakaiḥ |
dhvajamuddhṛtya yantreṇa vāhayecchirasāthavā || 39 ||
śaṅkhabheryādinirghoṣaiḥ kṛtvā grāmapradakṣiṇam |
antaḥ
praviśya nirdiṣṭe dhvajasthāne tu vinyaset || 40 ||
puṇyāhaṃ vācayitvātha tajjalaiḥ kṣālayed dhvajam |
daṇḍasya
mūle madhye'gre vṛṣaṣaṇmukhamārutān || 41 ||
tattanmantreṇa saṃpūjya gītavādyādimaṅgalaiḥ |
vṛṣakumbhaṃ
samānīya dhvajopānte tu vinyaset || 42 ||
kumbhasthān vṛṣamantrāṃstu dhvaje vṛṣahṛdi nyaset |
maṅgalāṅkuradīpādyairalaṅkṛtya yathāvidhi || 43 ||
rajjvā patākāsaṅginyā gāyatryā vṛṣabhasya tu |
dhvajamāropayet
samyag rajjvā daṇḍaṃ ca veṣṭayet || 44 ||
lokapālāsthitaiḥ kumbhaiḥ dhvajamūle'bhiṣecayet |
tanmūle
dhvajamārādhya nivedyāntaṃ yathāvidhi || 45 ||
oṃ
namaste'stu triṇetrāya dhvajādhipataye namaḥ |
namo'stu nandine
tubhyamutsavasya prasiddhaye || 46 ||
atha dhvajasya purataḥ sthaṇḍile śālitaṇḍulaiḥ |
vihite vinyased
bherī vāsasā samalaṅkṛtām || 47 ||
p. 462)
rudraṃ dakṣiṇato bheryā vāmastu janārdanam |
madhye
brahmāṇamārādhya koṇadaṇḍe guhaṃ yajet || 48 ||
tadagre sthaṇḍile padmaṃ vilikhya śubhakarṇikam |
tatra śūlaṃ
pratiṣṭhāpya yathāvadabhipūjayet || 49 ||
tatastriyambakādyena mantreṇa prathamaṃ guruḥ |
koṇena tāḍayed
bherīmidaṃviṣṇvādinā tataḥ || 50 ||
tṛtīyaṃ brahmajajñānamantreṇaiva tu tāḍayet |
vādyakāraṃ
tataḥ snātaṃ śuklavastrādyalaṅkṛtam || 51 ||
āhūya vādayet tena trimārgaparivartanāt |
tato'nnaliṅgamutthāpya
śaṅkhabheryādiniḥsvanaiḥ || 52 ||
gītanṛttaravaiścaivacchatracāmaramaṅgalaiḥ |
grāmapradakṣiṇaṃ
kurvan brahmendrādīn digīśvarān || 53 ||
dikṣu sandhiṣu saṃpūjya mantraiḥ ślokairnijaiḥ stavaiḥ |
āvāhya cā * bhiṣṭūya śuddhānnena baliṃ kṣipet || 54 ||
bho bho brahmaṃstvayetyādyaiḥ śivājñāṃ śrāvayedapi |
tato
devālayaṃ gatvā dhvajasya purataḥ sthitaḥ || 55 ||
rudrādityān vasūn somamaśvinau ca marudgaṇān |
pitṝnṛṣīśca
gandharvayakṣavidyādharāsurān || 56 ||
nāgakinnararakṣāṃsi piśācān bhūtanāyakān |
abdhīnapsarasaḥ
siddhān nadīḥ śailān vanaspatīn || 57 ||
āvāhyotsavasevārthaṃ svaiḥ svaistārādināmabhiḥ |
āgacchantviti
ca brūyācchivājñāṃ śrāvayecca tān || 58 ||
oṃ
bho bho rudragaṇāḥ svaiḥ svaiḥ paribarhairgaṇaiḥ saha |
sevyo'yamutsavaḥ śambhoḥ susantuṣṭaiḥ śivojñayā || 59 ||
oṃ
ityādibhistu devādīñcchrāvayet svasvanāmabhiḥ |
rātrau baliṃ ca
vikirecchaṅkhabheryādinisvanaiḥ || 60 ||
p. 463)
samālipya pratidinaṃ nivedyāntaṃ yajed dhvajam |
dhvajocchrayādhikāraḥ |
athotsavadine prāpte vīthīstu pariśodhayet || 61 ||
śivālayagrāmapurapattanādiṣu sarvataḥ |
atra mañjaryāṃ -
saṃmārjya grāmavīthīḥ pratidiśamabhitaḥ secayed gandhatoyai-
rutphullairdivyagandhaiḥ pratinavakusumaiḥ saṃstaret tāsu bhūyaḥ |
kuryāt pīṭhān yathāśāsvapi balividhaye grāmaparyantadeśe
grāmāntaścatvareṣu pratisuranilayaṃ dvāri caityeṣu mūle ||
dvāragopuravaprāntarvīthīṣvapi ca sarvataḥ || 62 ||
nālikerekṣukadalīpūgān puṣpadrumānapi |
prāgevāropayennocet
taddineṣūpapattitaḥ || 63 ||
samūlakadalīpūgairamlāyadbhirvibhūṣayet |
toraṇaiśca
dhvajaiścitraiḥ puṣpamālāvalambitaiḥ || 64 ||
dīpaprāsādavṛkṣādyairyathāsthānaṃ niveśitaiḥ |
ḍolāvitānayantrādyairalaṅkṛtya yathāvidhi || 65 ||
utsavāhassu kurvīta śambhornaimittikārcanam |
yathāvibhavasāraṃ
tu vittaśāṭhyavivarjitaḥ || 66 ||
pañcāmṛtaiśca vidhivat pañcagavyena cāmbhasā |
gandhodakena
śītena cābhiṣiñcenmaheśvaram || 67 ||
saśaṅkhabheritimilāpaṇavānakaveṇuṣu |
nadatsu
piṣṭadīpādyairnīrājyaṃ tu yathāvidhi || 68 ||
brahmabhiḥ pāvamānībhiḥ kadrudrāyādinā tathā |
rudraśrīpauruṣaiḥ sūktaiḥ snāpayitvā yathākramam || 69 ||
susūkṣmairvasanaiḥ śuklairnānāvarṇairdukūlakaiḥ |
candanāgarukarpūraślakṣṇapiṣṭaiḥ sakuṅkumaiḥ || 70 ||
p. 464)
liṅgapīṭhaṃ samālipya suvarṇakusumādibhiḥ |
muktapuṣpaiśca
mālābhirhemapaṭṭaiśca bhūṣaṇaiḥ || 71 ||
alaṅkṛtyālayaṃ cāpi citraiḥ kusumamaṇḍapam |
candanāgarukarpūrapuṣpadhūpaiśca pūrayet || 72 ||
sakarpūradaśaidīpaiḥ sugandhasnehapūritaiḥ |
ālayāntarbahiścāpi nivedyāntaṃ yajecchivam || 73 ||
catustridviguṇaṃ nityanivedyāt prativāsaram |
śreṣṭhādikaṃ
yathāśakti naivedyaṃ vinivedayet || 74 ||
upacāroktamārgeṇa sasūpaṃ sopadaṃśakam |
sāpūpalaḍḍukaphalaṃ
tadannaṃ ṣaḍvidhaṃ śuci || 75 ||
pāyasaṃ kṛsaraṃ prātarmadhyāhne sagulaudanam |
śuddhānnaṃ
tvatha dadhyannaṃ saharidraṃ niśāmukhe || 76 ||
mudgaudanaṃ tvardharātre sarvaṃ madhughṛtottaram |
athavā
sarvasandhyāsu pāyasādīnyanukramāt || 77 ||
īśānādiṣu vaktreṣu dadyācchuddhaudanaṃ punaḥ |
niśāsu
yantraliṅgādyaiḥ patracchedādibhistathā || 78 ||
indhā[k: ṇḍā]dibhirvicitrābhiḥ prekṣārhābhiryajecchivam |
pūrvamadhyāparāhṇeṣu yātrā rātrau ca śasyate || 79 ||
śreṣṭhotsave catuṣkālaṃ tridvikālaṃ tathānyayoḥ |
rathena
raṅgeṇa tathā śibikābhiśca vai kramāt || 80 ||
śreṣṭhādikāsu yātrā syāt sarvairyānaistu saṃbhave |
alaṅkṛte
samācchanne hemapaṭṭāmbarādibhiḥ || 81 ||
suvarṇaratnamālābhiḥ patākābhiśca śobhite |
āstīrṇe
citravasanaiḥ kusumotkaramaṇḍite || 82 ||
yāne haimādikaṃ devaṃ śreṣṭhādikramayogataḥ |
āropya tasmin
sudṛḍhaṃ vidadhyāt pīṭharakṣaṇam || 83 ||
p. 465)
atra saṃhitāṭīkāyāṃ
nityotsavādiyātrāsu haimādyā pratimocitā |
candraśekharamūrttiḥ
syāt sā ca nityaṃ supūjitā ||
iti |
athavā dvyaṣṭamūrttīnāṃ mūttiṃ bhikṣāṭanī vinā |
vinaivomārdhaharyardhe kaṅkālaṃ ca vinaiva tu || 84 ||
yā mūrttayo dvādaśoktāstābhirvā syānmahotsavaḥ |
mūrtti
samyagalaṅkṛtya sragambaravibhūṣaṇaiḥ || 85 ||
āvāhitaśivāmiṣṭvā gandhādyairbhaktinamradhīḥ |
yātrāṃ
pravartayed vādyagītanṛttādimaṅgalaiḥ || 86 ||
atra mañjaryāṃ -
bherīvṛṣebhavyajanāni siṃhakumbhau patākāśca tathaiva dīpāḥ |
etāni saṃgṛhya sulohakḷptānyaṣṭau prayādādatha maṅgalāni ||
atha vedavido viprāḥ svastisūktādipāṭhakāḥ |
āśiṣo
vācayitvāgre paṭheyuḥ svastaye stutim || 87 ||
svastaye'stu sadā viṣṇuḥ svastaye'stu caturmukhaḥ |
svastaye'stu
sadā rudraḥ svastaye'stu śatakratuḥ || 88 ||
svastaye'stu sadā vahniḥ svastaye'stu yamastviha |
svastaye
nir-ṛtiścāstu svastaye varuṇastviha || 89 ||
svastaye'stu sadā vāyuḥ svastaye'stu dhaneśvaraḥ |
svastaye'stu
sadeśānaḥ svastaye'stu marudgaṇaḥ || 90 ||
svastaye santu vasavo rudrāḥ syuḥ svastaye tathā |
ādityāḥ
svastaye santu svastaye santu kinnarāḥ || 91||
svastaye santu nāgāśca svastaye santu pannagāḥ |
svastaye santu
vidyeśāḥ svastaye'psarasastviha || 92 ||
svastaye santu nadyaśca gandharvāḥ saritastathā |
sāgarāḥ
svastaye santu śailāśca svastaye tathā || 93 ||
svastaye mātaraḥ santu pitaraḥ svastaye sadā |
devapāriṣadāḥ
sarve svastaye santu naḥ sadā || 94 ||
p. 466)
svasti rājñe prajābhyaśca svasti rāṣṭrāya sarvadā |
svasti
gobrāhmaṇebhyo'stu vaiśyebhyaḥ svastivardhatām || 95 ||
strīśūdrebhyo'pi ca svasti bhūtebhyaḥ svasti vardhatām |
svastyastu jaṅgamebhyaśca sthāvarebhyastathaiva ca || 96 ||
svasti cāstu ca mantrebhyaḥ karmaṇe svasti vardhatām |
svastyastu
sarvadevebhyaḥ pitṛbhyaḥ svasti sarvadā || 97 ||
ṛṣibhyaḥ svasti bhavatu bhaumebhyaḥ svasti vardhatām |
svasti
pātālavāsibhyo divyebhyaḥ svasti sarvadā || 98 ||
svastyastu cāntarikṣebhyaḥ sarvebhyaḥ svasti vardhatām |
utsave'smin maheśasya balibhiḥ svasti vardhatām || 99 ||
iti |
atha dvārapalokeśavṛṣabhāṇāṃ yathākramam |
vighnasya
vīrabhadrasya mātṝṇāṃ śāstureva ca || 100 ||
ṣaṇmukhasya ca durgāyāḥ kuberahariṇāṅkayo |
caṇḍakṣetreśayoścāpi tīkṣṇanetramṛgāsyayoḥ || 101 ||
bahirmadhyamahārāyāṃ nandīśaprabhṛti kramāt |
gaṇeśvarāṇāṃ
pīṭhasthabhūteśānāṃ tathaiva ca || 102 ||
dikṣu viṃśatisaṃkhyānāṃ gaṇeśānāṃ pṛthak pṛthak |
balimantrāstu likhyante teṣāmeveha tuṣṭaye || 103 ||
oṃ sphura sphoṭaya hūṃ triṇetrāya svāhā |
oṃ hīṃ proṃ
kapālin haṃ namaḥ |
oṃ
namaste dvāri yuktāya śūlahastāya dhīmate |
dṛṣṭyā
nihatadaityāya nandīśāya namo namaḥ || 104 ||
oṃ
namaste dvāriyuktāya paraśuvyagrapāṇaye |
dṛṣṭyā
nihatadaityāya mahākālāya te namaḥ || 105 ||
ābhyāṃ nandimahākālāvupatiṣṭheta |
oṃ bhīṃ bhṛṅgīśāya
namaḥ |
oṃ gaṃ gaṇapataye namaḥ |
p. 467)
oṃ
namaste dvāriyuktāya bhṛṅgīśāya kṛśātmane |
dṛṣṭyā
nihatadaityāya śāṅkarāya namo namaḥ || 106 ||
oṃ
namaste dvāriyuktāya gajavaktrāya khātmane |
dṛṣṭyā
nihatadaityāya śāṅkarāya namo namaḥ || 107 ||
ābhyāṃ bhṛṅgīśavināyakāvupatiṣṭheta |
evaṃ
sarvatrāpyupasthānamantrairupatiṣṭhet |
oṃ vṛṃ vṛṣabhāya
namaḥ |
oṃ suṃ subrahmaṇyāya namaḥ |
oṃ
namaste dvāriyuktāya dharmāya vṛṣabhātmane |
dṛṣṭyā
nihatadaityāya saurabheyāya te namaḥ || 108 ||
oṃ
namaste dvāriyuktāya ṣaṇmukhāya śivātmane |
dṛṣṭyā
nihatadaityāya śāṅkarāya namo namaḥ || 109 ||
oṃ duṃ durgāyai namaḥ |
oṃ dhuṃ caṇḍeśvarāya namaḥ |
oṃ
namaste dvāriyuktāyai durgāyai śaṅkarālaye |
dṛṣṭyā
nihatadaityāyai tubhyaṃ devyai namo namaḥ || 110 ||
oṃ
namaste dvāriyuktāya caṇḍeśāya mahātmane |
dṛṣṭyā
nihatadaityāya śāṅkarāya namo namaḥ || 111 ||
indrāya surādhipataye sāyudhavāhanaparivārāya rudrapārṣade
namaḥ |
tatpārṣadebhyo namaḥ |
oṃ
daityadarpavināśāya sahasrākṣāya dhīmate |
kuliśavyagrahastāya
namaste'stu śatakrato ! || 112 ||
oṃ namo bhūtebhyo'riṣṭakṛdbhyaḥ sadbhyo'sadbhyaḥ sarvagaṇebhyo
namonamaḥ svāhā |
oṃ pūrvasyāṃ diśi śivasya bhagavato ye gaṇā
vajrapāṇayaḥ śvetāḥ śvetākṣāḥ śvetalohitāḥ
divyāntarikṣabhaumāśca pātālanivāsinaśca tebhyastābhyo
namonamaḥ svāhā |
p. 468)
oṃ ye bhūtāḥ puraḥsado niśācarā raudrāḥ sadasanto virūpā
viśvarūpā mahārūpā ghorarūpā mṛgāsyā vihagānanāḥ
puṣṭikṛto'puṣṭikṛtaḥ kāmadā balimicchanti teṣāṃ baliṃ
harāmi |
mahadbhyo rudrakebhyaḥ sarvebhyastebhyo namonamaḥ svāhā |
oṃ agnaye tejodhipataye sāyudhavāhanaparivārāya rudraparṣade
namaḥ |
oṃ
mukhaṃ yaḥ sarvadevānāṃ yena havyaṃ ca nīyate |
yena pravartate
sarvaṃ namastasmai havirbhuje || 113 ||
oṃ āgneyyāṃ diśi śivasya bhagavato ye gaṇāḥ śaktipāṇayo
raktā raktākṣā raktalohitā divyāntarikṣabhaumāḥ
pātālatalavāsinastebhyastābhyo namonamaḥ svāhā |
oṃ yamāya pretādhipataye sāyudhavāhanāya rudrapārṣade namaḥ |
tatpārṣadebhyo namaḥ |
oṃ
yena saṃhriyate sarvaṃ yena sarvaṃ ca rakṣyate |
yasmād vibheti
loko'yaṃ pretanātha ! namo'stu te || 114 ||
oṃ namo bhūtebhyo'riṣṭakṛdbhya ityādinā ca |
oṃ yāmyāṃ diśi śivasya bhagavato ye gaṇā daṇḍapāṇayaḥ
kṛṣṇā kṛṣṇākṣāśca kṛṣṇalohitā divyāntarikṣabhaumāḥ
pātālanivāsinastebhyastābhyo namo namaḥ svāhā |
ye bhūtā
dakṣiṇasada ityādinā ca |
oṃ nir-ṛtaye rakṣodhipataye sāyudhavāhanaparivārāya
rudrapārṣade namaḥ |
tatpārṣadebhyo namaḥ |
oṃ
rakṣasāṃ yātudhānānāṃ piśācānāṃ ca yaḥ patiḥ |
tasmai
nir-ṛtaye nityaṃ rakṣasāṃ pataye namaḥ || 115 ||
oṃ namo bhūtebhyo'riṣṭakṛdbhya ityādinā ca |
oṃ nair-ṛtyāṃ diśi śivasya bhagavato ye gaṇāḥ khaḍgahastāḥ
śyāmāḥ śyāmākṣāḥ śyāmalohitā divyāntarikṣabhaumāḥ
pātālanivāsinastebhyastābhyo namo namaḥ svāhā |
p. 469)
oṃ varuṇāya jalādhipataye sāyudhavāhanaparivārāya rudrapārṣade
namaḥ |
tatpārṣadebhyo namaḥ |
oṃ
yena prasūyate sarvaṃ yasmin sarvaṃ pralīyate |
varuṇāya
jaleśāya pāśahastāya te namaḥ || 116 ||
oṃ namo bhūtebhyo'riṣṭakṛdbhya ityādinā ca |
oṃ vāruṇyāṃ diśi śivasya bhagavato ye gaṇāḥ pāśapāṇayaḥ
śabalāḥ śabalākṣāḥ śabalalohitāḥ divyāntarikṣabhaumāḥ
pātālanivāsinaḥ tebhyastābhyo namo namaḥ svāhā |
oṃ ye
bhūtāḥ paśimasadaḥ ityādinā ca |
oṃ vāyave prāṇādhipataye sāyudhavāhanaparivārāya rudrapārṣade
namaḥ |
tatpārṣadebhyo namaḥ |
oṃ
āpūryante pravartante yena prāṇādivāyavaḥ |
bhūtānāmiha
sarveṣāṃ namastasmai nabhasvate || 117||
oṃ namo bhūtebhyo'riṣṭakṛdbhya ityādinā ca |
oṃ vāyavyāṃ diśi śivasya bhagavato ye gaṇā aṅkuśapāṇayaḥ
pītāḥ pītākṣāḥ pītalohitāḥ divyāntarikṣabhaumāḥ
pātālanivāsinastebhyastābhyo namo namaḥ svāhā |
oṃ kuberāya yakṣādhipataye sāyudhavāhanaparivārāya
rudrapārṣade namaḥ |
tatpārṣadebhyo namaḥ |
oṃ
yatprasādājjagat sarvaṃ dhanena paripūryate |
tasmai
guhyakanāthāya dhaneśāya namo'stu te || 118 ||
oṃ somāya nakṣatrādhipataye sāyudhavāhanaparivārāya
rudrapārṣade namaḥ |
tatpārṣadebhyo namaḥ |
oṃ
jyotsnāpate! namastubhyaṃ namaste jyotiṣāṃ pate |
namaste
rohiṇīkānta! sudhākumbha! namo'stu te || 119 ||
p. 470)
oṃ namo bhūtebhyo'riṣṭakṛdbhya ityādinā ca |
oṃ kauberyāṃ diśi śivasya bhagavato ye gaṇā daṇḍapāṇayaḥ
sitāḥ sitākṣāḥ sitalohitāḥ divyāntarikṣabhaumāḥ
pātālanivāsinaśca tebhyastābhyo namo namaḥ svāhā |
oṃ ye bhūtā uttarasadaḥ ityādinā ca |
oṃ īśānāya vidyādhipataye sāyudhavāhanaparivārāya
rudrapārṣade namaḥ |
tatpārṣadebhyo namaḥ |
oṃ
namastriśūlahastāya lokasaṃrakṣaṇāya te |
vidyānāṃ pataye
tubhyamīśānāya namo namaḥ || 120 ||
oṃ namo bhūtebhyo'riṣṭakṛdbhya ityādinā ca |
oṃ aiśānyāṃ diśi śivasya bhagavato ye gaṇāḥ śūlapāṇayaḥ
kapilāḥ kapilākṣāḥ kapilalohitā divyāntarikṣabhaumāḥ
pātālanivāsinaśca tebhyastābhyo namo namaḥ svāhā |
oṃ brahmaṇe sarvalokādhipataye sāyudhavāhanaparivārāya
rudrapārṣade namaḥ |
tatpārṣadebhyo namaḥ |
oṃ
brahmaṇe sarvalokānāṃ pataye sṛṣṭihetave |
yajñādhyakṣāya
vidhaye caturvaktrāya te namaḥ || 121 ||
oṃ tatpuruṣāya vidmahe pitāmahāya dhīmahi tanno brahmā
pracodayāt |
oṃ namo bhūtebhyo'riṣṭakṛdbhya ityādinā ca |
oṃ ūrdhvāyāṃ diśi śivasya bhagavato ye gaṇāḥ padmapāṇayaḥ
sūkṣmāḥ sūkṣmākṣāḥ sūkṣmalohitā divyāntarikṣabhaumāḥ
pātālavāsinastebhyastābhyo namo namaḥ svāhā |
oṃ ye bhūtā ariṣṭadā ityādinā ca |
oṃ anantāya
pātālādhipataye sāyudhavāhanaparivārāya rudrapārṣade namaḥ |
tatpārṣadebhyo namaḥ |
oṃ
namaḥ sahasraśirase bibhrate śirasā mahīm |
adholokādhipataye
anantāya namo'stu te || 122 ||
p. 471)
oṃ namo bhūtebhyo'riṣṭakṛdbhya ityādinā ca |
oṃ adhastād diśi śivasya bhagavato ye gaṇāścakrapāṇayo dhūmrā
dhūmrākṣā dhūmralohitā divyāntarikṣabhaumāḥ
pātālanivāsinastebhyastābhyo namo namaḥ svāhā |
oṃ ye bhūtā adhassada ityādinā ca |
oṃ vṛṣabhāya namaḥ |
oṃ
haravāhanāya namaḥ |
oṃ mahābalāya namaḥ |
oṃ saurabheyāya
namaḥ |
oṃ
vāhanāya namaḥ śambhoḥ kṣubdhārṇavaghanasvana ! |
vṛṣabhāya
namastubhyamutsavasyeha vṛddhaye || 123 ||
oṃ vīṃ vīrabhadrāya namaḥ |
oṃ vīrabhadrāya vidmahe
gaṇeśvarāya dhīmahi |
tannaḥ śāntaḥ pracodayāt |
oṃ gaṃ
gaṇapataye namaḥ |
oṃ ekadaṃṣṭrāya vidmahe bhavaputrāya dhīmahi |
tanno dantī
pracodayāt |
oṃ vyoṃ brahmāṇyai namaḥ |
oṃ brahmātmikāyai vidmahe kuśahastāyai dhīmahi |
tanno brahmāṇī
pracodayāt |
oṃ māṃ māheśvaryai namaḥ |
oṃ rudrātmikāyai vidmahe
śūlahastāyai dhīmahi tanno māheśvarī pracodayāt |
oṃ māṃ kaumāryai namaḥ |
oṃ skandātmikāyai vidmahe
śaktihastāyai dhīmahi |
tannaḥ kaumārī pracodayāt |
oṃ haiṃ vaiṣṇavyai namaḥ |
oṃ viṣṇvātmikāyai vidmahe
cakrahastāyai dhīmahi |
tanno vaiṣṇavī pracodayāt |
oṃ haiṃ vārāhyai namaḥ |
oṃ prājāpatyāyai vidmahe
gadāhastāyai dhīmahi |
tanno vārāhī pracodayāt |
oṃ hoṃ indrāṇyai namaḥ |
oṃ indrātmikāyai vidmahe vajrahastāyai
dhīmahi |
tanna indrāṇī pracodayāt |
oṃ hauṃ mahākālyai namaḥ |
oṃ rudrātmikāyai vidmahe
śūlahastāyai dhīmahi |
tannaścāmuṇḍī pracodayāt |
p. 472)
athavā
dīrghasvaraiḥ kramād bhinnaḥ sāntasvākhyādibhiḥ sthitaḥ |
bījānīhāṣṭamātṝṇāṃ saptapakṣe tu sapta vai ||
iti svacchande |
oṃ mātṛbhyo namaḥ |
oṃ sarvalokamātṛbhyo namaḥ |
oṃ
sarvakokamātṛgaṇebhyo namaḥ |
oṃ nānārūpā mātaraḥ pratidiśaṃ vyavasthitā
divyāntarikṣabhaumāḥ pātālavāsinyastā ihāyāntu śivājñayā
asmānanugṛhṇantu (pratigṛhṇantu) pūjāṃ
saumyarūpadhāriṇyastābhyo mātṛbhyo namo namaḥ svāhā |
oṃ
śāṃ śāstre namaḥ |
oṃ praśāstre namaḥ |
oṃ mahāśāstre
namaḥ |
oṃ śāṃ huṃ kumārāya namaḥ |
oṃ hastyaśvavāhanāya
namaḥ |
oṃ rudraputrāya namaḥ |
oṃ bhūtanāthāya vidmahe (bhavaputrāya) dhīmahi |
tannaḥ śāstā
pracodayāt |
oṃ prabhāyai namaḥ |
iti śāsturvāmatastaddevyai |
oṃ satyakāya namaḥ iti śāsturdakṣiṇatastatputrāya |
oṃ
śāmbādīnāṃ gaṇā ye tu koṭikoṭigaṇādhipāḥ |
bhavantu sarve
samprītāstebhyastābhyo namo namaḥ || 124 ||
śāstuḥ paścimato'nena śāmbādibhyo baliṃ haret |
vacatpadaṃ tu
tārādi namontaṃ ca bhuvepadam || 125 ||
skandamantrau balau japye homaḥ svāhānta eva hi |
oṃ kārttikeyāya namaḥ |
oṃ devasenāyai namaḥ |
iti tadvāmato
devyai |
oṃ ṣaṇmukhāya vidmahe mahāsenāya dhīmahi |
tannaḥ
skandaḥ pracodayāt |
dhanau śarāgnisvaragau caṇḍaśabdastataḥ param || 126 ||
tārādihuṃphaḍanto'yaṃ caṇḍeśvaramanuḥsmṛtaḥ |
oṃ caṇḍāya namaḥ |
oṃ caṇḍeśvarāya namaḥ |
oṃ
caṇḍeśvarāya vidmahe mahāsenāya dhīmahi |
tannaścaṇḍaḥ
pracodayāt |
oṃ kṣāṃ kṣīṃ kṣūṃ kṣetrapālāya namaḥ |
oṃ
vaṭukanāthāya namaḥ |
oṃ
viśvakṣetrādhipataye viśvasiddhipradāyine || 127 ||
viśvarakṣaṇaśīlāya kṣetrapālāya te namaḥ |
tato'ntargopuradvāri tīkṣṇanetramṛgāsyayoḥ || 128 ||
p. 473)
oṃ tīkṣṇanetrāya namaḥ |
oṃ mṛgāsyāya namaḥ |
niṣkramya gopurād bāhye balipīṭhasya pūrvataḥ |
sthitvā tu
pārṣadān sarvānanenaivānumantrayet || 129 ||
oṃ
ye samastaṃ jagad vyāpya tiṣṭhanti balikāṅkṣiṇaḥ |
te
rudrapārṣadāḥ sarve gṛhṇantu balimuttamam || 130 ||
ityuktvāmantrya tu gaṇān nandyādibhyo baliṃ haret |
nandīśaṃ ca
mahākālaṃ bhūtanāthaṃ mahīdharam || 131 ||
parvateśaṃ guheśaṃ ca kālapāśaṃ kapālinam |
iṣṭvā tebhyo
namontaiḥ svairnāmabhirvikired balim || 132 ||
atha viṃśatisaṃ(khyai? khyā)stu gaṇakoṭīśvarāḥ pṛthak |
te
syuḥ pratidiśaṃ tebhyo nāmabhiḥ svairbaliṃ haret || 133 ||
tadyathā
mahākālo vidhātā ca vajrapāṇiḥ kratuḥ prabhuḥ |
dakṣaḥ
śatakratutanuraprameyo'tha vīryavān || 134 ||
nityo vidyutprabhaścaiva śūlahastastrilocanaḥ |
svāṅgadīpastamoghnaśca sṛṣṭikṛccoruvikramaḥ || 135 ||
māndhātā ca mahāvīryo nityayogaḥ prasādanaḥ |
iti prācyāṃ gaṇeśvarāḥ |
agniragnisamānaśca jvālāmālī ca viśvabhuk || 136 ||
hutāśo mūrtimān vyāpī kapilo raktalocanaṃḥ |
ugro
raktavapurdhūmraḥ saptārcirviśvabheṣajam || 137 ||
sutapā vegavāṃścātha bhasmacchanno marutsakhaḥ |
yogapriyo
dārukaścetyāgneyyāṃ koṭināyakāḥ || 138 ||
yamo vaivasvato dhātā daityaghātī prajāntakaḥ |
mṛtyuḥ
pretādhipo dharmaḥ kṛṣṇaḥ kṛṣṇākṣa eva ca || 139 ||
nityayogī ca kālaścāpyāśukārī paretapaḥ |
māyārūpī
kṛtāntaśca satyāsatyapriyaḥ suhṛt || 140 ||
p. 474)
pitṛnāthaśca kīnāśa iti yāmyāṃ tu viṃśatiḥ |
rākṣasaścāsuraḥ kravyād vīrahā nir-ṛtistathā || 141 ||
tīkṣṇanetro yātughāno yajñahantā niśācaraḥ |
mahāmūrttiḥ
kaikaseyaḥ krūraḥ krūravapustathā || 142 ||
rakṣaḥ kauṇapako dhūmro dhūmrākṣo bhīṣaṇastathā |
vīrūpākṣo'tha bhasmāṅgo nair-ṛtyāmatha viṃśatiḥ || 143 ||
varuṇaḥ śabalo'mbhodhiḥ pracetā nimnagāpatiḥ |
yādonāthaḥ
pāśapāṇirānando'mbupatiḥ śivaḥ || 144 ||
kapardī prāṇadaḥ śvetaḥ śyāmanetraḥ sanātanaḥ |
pratyaṅnivāso jalado jīvano nakravāhanaḥ || 145 ||
payodhinilayaśceti koṭīśānāṃ tu viṃśatiḥ |
vāyurgandhavahaḥ
sūkṣmaḥ sparśanaśca prabhañjanaḥ || 146 ||
prāṇo'pānastathā vyāna udānaśca samānakaḥ |
nāgaḥ
kūrmo'tha kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ || 147 ||
dhvajapāṇiśca pavanaḥ śvasano māruto marut |
iti
viṃśatikoṭīśā vāyavyāṃ tu gaṇeśvarāḥ || 148 ||
rakṣeśo rayimān somo māṇibhadro'tha guhyakaḥ |
celamālī
kuberaśca jambhalaḥ śibikuṇḍalī || 149 ||
kiṃnareśaścailibilirdhanadaśca dhanādhipaḥ |
rājarājastathā
śrīdo jyeṣṭho mālādharo dhanī || 150 ||
uttarāśānivāsaśca tataḥ syādekakuṇḍalaḥ |
ete
viṃśatikoṭīśāḥ kauberīṃ diśamāśritāḥ || 151 ||
īśāna īśvaraḥ śambhuḥ śūlahastastrilocanaḥ |
anādinidhano
yogī kapilaḥ piṅgalocanaḥ || 152 ||
rudro raudragaṇādhīśo viśvabhartā digambaraḥ |
nīlagrīvaḥ
kapardīśo vṛṣavāho vṛṣadhvajaḥ || 153 ||
haraḥ śarvo viśvabhuja ityaiśānyāṃ tu viṃśatiḥ |
mahābalo
mahānādo brahmamūrtiścaturmukhaḥ || 154 ||
p. 475)
sṛṣṭikṛd vijayo dhātā aghorāghora eva ca |
aghoro lāṅgalī
manyuraṅgāraḥ śikhibhūṣaṇaḥ || 154 ||
jīmūto mūrtibhṛt kuṇḍī mantrīśastripurāntakaḥ |
ūrdhvāyāṃ
diśi koṭīśā viṃśatiḥ pramatheśvarāḥ || 155 ||
buddhiḥ pramardanaḥ śuddhaḥ kālarūpogradaṃṣṭriṇau |
dīrghabāhuḥ prakāmaśca bhartā hartā vicakṣaṇaḥ || 156 ||
kālāgnī rauravo'ghoro narakaḥ śarva eva ca |
nāgasaṃjñaśca
ghoraśca kimpururdanujaḥ kṣamī || 157 ||
koṭīśvarāṇāmityuktā viṃśatiḥ syādadho diśi |
atra mañjaryām -
eṣāṃ bhṛtyagaṇāḥ śataṃ śatamatho teṣāṃ punaścaikaśo
bhṛtyāḥ santi sahasraśo'pyayutaśasteṣāṃ ca teṣāmapi |
pratyekaṃ parivāralakṣamuditaṃ teṣāṃ tathā koṭayaḥ khyātāḥ
pāriṣadāḥ pṛthakpṛthagato vaktuṃ na śakyāstu te ||
iti |
tārādibhirnamontaistu pṛthageṣāṃ tu nāmabhiḥ || 158 ||
kramāt sagandhapuṣpāmbutattadrātrocitānnataḥ |
baliṃ tu vikired
dikṣu bhūtakrūreṇa vā niśi || 159 ||
sāmānyārghyāmbukūrcena dadyādādyantayorbaleḥ |
balipīṭhaṃ
tato'bhyetya bhūtidādīn yathākramam || 160 ||
abhyarcya vikiret tebhyo baliṃ nityotsave yathā |
viśeṣaścātra tu
snātvā balidānādanantaram || 161 ||
ācāryaḥ sahitaḥ śiṣyairantaḥ prāgavat praviśya tu |
yānāderavaropyātha devaṃ pīṭhe nidhāya tu || 162 ||
yathāpūrvaṃ samabhyarcya svasthānasthaṃ yajet punaḥ |
atrotsavadinānāṃ tu vijñeyā rātrayaḥ kramāt || 163 ||
yathā balibhujastāsu pūjyante sādhipā gaṇāḥ |
brahmabhūtendragandharvayakṣarākṣasarātrayaḥ || 164 ||
p. 476)
piśācarātraṃ ca tataḥ saptapakṣe yathākramam |
navapakṣe
viṣṇurātramaṣṭamaṃ paricakṣate || 165 ||
prājeśarātraṃ navamaṃ teṣu tattadbaliṃ kṣipet |
sapuṣpakuśaśuddhānnaṃ brahmarātre baliḥ smṛtaḥ || 166 ||
annaṃ dadhiniśācūrṇalājasaktujalānvitam |
bhūtakrūramiti
khyātaṃ bhūtarātre tu dāpayet || 167 ||
indravallīrasonmiśramannaṃ saktupayodadhi |
indrarātre tṛtīye tu
baliṃ dadyāt tu deśikaḥ || 168 ||
vaiṇavānnaṃ payoyuktaṃ gāndharve syāccaturthake |
pañcame
yakṣarātrākhye puṣpānnājyāmbubhirbaliḥ || 169 ||
raktānnaṃ satuṣaṃ mṛtsnāyuktaṃ ṣaṣṭhe tu rākṣase |
saptame
tvatha paiśāce māṣānnaṃ kṛsaraṃ madhu || 170 ||
hāridracūrṇatailāḍhyaṃ samāṣaṃ vikired balim |
aṣṭame
pāyasaṃ sājyaṃ vikirennavame punaḥ || 171 ||
sājyakṣīraṃ tu kṛsaraṃ prājāpatye baliṃ smṛtaḥ |
anyathā
kecidācāryāḥ prāhūrvai gaṇasaptakam || 172 ||
te bhūtapitṛyakṣāśca nāgabrahmeśavaiṣṇavāḥ |
gaṇāsste
navapakṣe tu skandamātṛsamanvitāḥ || 173 ||
prathame bhūtarātre tu bhūtakrūreṇa dāpayet |
tilaistaṇḍulamiśraistu pitṛrātre dvitīyake || 174 ||
tṛtīye nālikerāmbhaśśālyannairyakṣarātrake |
sakṣīrapiṣṭasaktvadbhirnāgarātre caturthake || 175 ||
sapadmākṣānnamājyaṃ ca brahmarātre tu pañcame |
sāpūpānnena
sājyena ṣaṣṭhe śaive tu dāpayet || 176 ||
gulaudanena sājyena saptame vaiṣṇave balim |
skandarātre gulānnaṃ
tu dadhyannaṃ mātṛrātrake || 177 ||
sājyaṃ sanālikerāmbu drāṅniśācūrṇato'ruṇam |
ato'dhikadinaiḥ śreṣṭhādyutsaveṣu yathākramam || 178 ||
p. 477)
tridvyekaguṇayuktyā syurete balibhujo gaṇāḥ |
śivairapyāḍhakaiḥ
prasthairekaviṃśatisaṃkhyayā || 179 ||
śreṣṭho madhyakaniṣṭhaśca kramād bhūtabalistataḥ |
śālyādyanyatamaiḥ śuklaistaṇḍulaiḥ sādhitaṃ haviḥ || 180 ||
viśuddhaṃ baliyogyaṃ syādanyathā doṣamāvahet |
vidhautadantāḥ
syuḥ snātā dvijāḥ śuklāmbarādikāḥ || 181 ||
sādhayeyurbalerannaṃ vaheyuśca suyantritāḥ |
athavā sarvarātreṣu
sājyaṃ sakadalīphalam || 182 ||
sasaktudadhi sakṣīramannaṃ bhūtabaleḥ smṛtam |
uktotsavadinānyevamativāhya yathāvidhi || 183 ||
pūrvedyurniśyavabhṛthāt kuryāt kautukabandhanam |
puṇyāhaṃ
vācayitveṣṭvā sulagne gaṇanāyakam || 184 ||
utsavapratimāṃ cāpi triśūlaṃ cābhipūjayet |
paṭṭasūtraṃ
navaguṇaṃ sauvarṇaṃ ca samauktikam || 185 ||
tad dvādaśāṅgulāyāmamakṣateṣu nidhāya tu |
ārādhya
gandhapuṣpādyairbhasitaṃ cāstramantrataḥ || 186 ||
abhimantryātha badhnīyāddhaste devasya dakṣiṇe |
traiyyambakena ca
hṛdā śūlāstrasya ca kautukam || 187 ||
sāṅguṣṭhānāmikābhyāṃ tu karābhyāṃ tatra bandhayet |
bhāle
rakṣāṃ ca nikṣipya nīrājyārātrikeṇa tu || 188 ||
niśāṃ saṅgītavādyādyairjāgareṇātivāhayet |
prātaḥ snātvā
yathāpūrvaṃ nityapūjāṃ samāpya tu || 189 ||
utsavapratimāṃ bāhyamaṇḍape sanniveśayet |
triśūlaṃ
viniveśyāgre tasya prācyāṃ tu vottare || 190 ||
gomayādbhiścatuṣkoṇamupalipya tu maṇḍalam |
vitānacchatrakalaśadīpadarpaṇacāmaraiḥ || 191 ||
pālikābhistathā śaṅkhairalaṅkṛtya samantataḥ |
musalolūkhale
dhaute vāsasā paridhāpya tu || 192 ||
p. 478)
darbhairācchādya sampūjya cūrṇaṃ tatra tu sādhayet |
snātvā
svalaṅkṛtāḥ kanyā gāyantyo madhurasvarāḥ || 193 ||
tatra maṅgalacūrṇaṃ tat sādhayeyurharidrayā |
dadhyakṣatājyadūrvāgragandhabījāṅkurāṇi ṣaṭ || 194 ||
āropayeyustāḥ kanyā musale cāpyulūkhale |
tatastatsādhitaṃ
cūrṇaṃ haimapātrādisaṃsthitam || 195 ||
hṛdayenābhimantryātha maṅgalālambhanāni ṣaṭ |
dadhyādīnyatha
devasya śirasyāropya mūlataḥ || 196 ||
gandhatailena cābhyajya yavamāṣādicūrṇakaiḥ |
udvartya
devamastraṃ caṃ parimṛjyātha vāsasā || 197 ||
tena maṅgalacūrṇena hemacūrṇayutena tu |
nirmṛjya devamastraṃ ca
taccheṣaṃ bhaktamūrdhasu || 198 ||
nikṣipenmaṅgalārthaṃ tu viśvakalmaṣaśodhanam |
saṃsnāpya cātha
vasanena ca bhūṣaṇādyai- rgandhādibhiśca kusumaiḥ paribhūṣya
devam |
vidyāṅgamūrtimanubhiśca śivāṅgamūlau mūrtau śivasya
sakalīkaraṇaṃ vidadhyāt || 199 ||
athātra tīrthayātrārthaṃ sthaṇḍile'gniṃ nidhāya tu || 200 ||
āvāhya tu śivaṃ hutvā mantrasaṃhitayā ghṛtam |
vaktreṇa pakvaṃ
pālāśīḥ samidho'tha ghṛtaṃ carum || 201 ||
pratyekāṣṭaśataṃ hutvā kṛṣṇenāṣṭottaraṃ śatam |
prāyaścittaṃ tilājyābhyāṃ mūlāt pūrṇājjuhotu ca || 202 ||
kanikradatprabhṛtibhiḥ ṣaḍbhirājyaṃ juhotu ca |
svastisūktena
caivājyaṃ hutvā tvatha jayādibhiḥ || 203 ||
tatassviṣṭakṛtaṃ hutvā visṛjyāgniṃ hṛdambuje |
rathādau
devamāropya tīrthasnānāya tu vrajet || 204 ||
śaṅkhabheryādinirghoṣairgītanṛttādimaṅgalaiḥ |
triśūlāstraṃ
puraskṛtya snānopakaraṇaiḥ saha || 205 ||
p. 479)
uccāvacadhvajacchatracāmaravyajanādibhiḥ |
pradīpadhūpakalaśairvidhṛtaiścāṣṭamaṅgalaiḥ || 206 ||
prādakṣiṇyenālayādergacchedāyojanāntaram |
viśiṣṭasindhunadyabdhitīrthādyaṃ pracurāmbumat || 207 ||
vrajenmadhyamayā gatyā na drutaṃ na vilambitam |
tatra svastistutiṃ
coktāṃ svastisūktaṃ ca maṅgalam || 208 ||
tathā śakunasūktaṃ ca camakaṃ ca dvijottamāḥ |
paṭheyurgītavādyādau jayaśabde ca mūrcchati || 209 ||
saṃprāpya tīrthatīraṃ tat prapātoraṇamaṇḍitam |
alaṅkṛtaṃ
vitānādyaiḥ pīṭhe devaṃ niveśayet || 210 ||
gandhādyairabhipūjyātha tīrthaṃ tadabhimantrayet |
imaṃ me gaṅge
yamune sarasvatītyādīnāpi ca || 211 ||
mantrasaṃhitayā vāpi saṃpūjya kusumādibhiḥ |
tato'stramatha
devaṃ trirmajjayitvā śanaiḥ śanaiḥ || 212 ||
saha snāto guruḥ śiṣyaistaṭasthaṃ devamarcayet |
nivedyāntamathādhāya sthaṇḍile śivapāvakam || 213 ||
mūlenāṣṭaśataṃ hutvā brahmāṅgaistaddaśāṃśataḥ |
pakvaṃ
hutvātha pūrṇāṃ ca tīrthānyāvāhya pūjayet || 214 ||
imaṃ me gaṅge yamunetyādyayājyaṃ juhotu ca |
jayādikaṃ
sviṣṭakṛtaṃ hutvā tīrthe jaleśvaram || 215 ||
āvāhyeṣṭvā tu tīrthāni gaṅgādīnyapi pūjayet |
puṇyāhaṃ
vācayitvātha tīrthe devaṃ praveśayet || 216 ||
tīrthe nimajjayed devaṃ tatra pīṭhe niveśya tu |
gandhāmalakahāridracandanāgarukuṅkumaiḥ || 217 ||
kramādudvartayet toyapuṣpadhūpāntaraiḥ pṛthak |
śaṅkhabheryādinirghoṣairvedaghoṣaiścaturdiśam || 218 ||
tatpīṭhasthaṃ tu nītveśaṃ kārayeccāghamarṣaṇam |
hiraṇyaśṛṅgamityādisūktamāntājjapedapi || 219 ||
p. 480)
snāntiṃ ye ye tadā tasmiṃstīrthe nāryo'thavā narāḥ |
tiryañco
vāpi te sarve mucyante sarvakilviṣaiḥ || 220 ||
vimucya kautukaṃ tyaktvā devamuttārayejjalāt |
prapāyāṃ
pīṭhagaṃ devamābhūṣya vasanādibhiḥ || 221 ||
gandhādyaistu nivedyāntamiṣṭvā saṅgītamaṅgalaiḥ |
abhinandya
yathāpūrvaṃ yānamāropayecchanaiḥ || 222 ||
gatvā prāsādamāsādya pariṇīya pradakṣiṇam |
maṇḍapāntarniveśyeśamiṣṭvāthāstraṃ ca pūjayet || 223 ||
utsavapratimāṃ cāstraṃ yathāsthānaṃ niveśya tu |
mūlaliṅgagataṃ śambhuṃ saviśeṣaṃ tato yajet || 224 ||
dattvā caturvidhānnādyaṃ rātrau nityaṃ samāpya tu |
dhvajaṃ
saṃpūjya gandhādyairdhvajaṃ tamavatārayet || 225 ||
prāguktavat samāhūtān gaṇān devādikān kramāt |
visarjayet
svadhāmāni yathājoṣaṃ bhajantviti || 226 ||
tataḥ patākāvṛṣabhaṃ svairmantrairabhipūjya tu |
yojayenmūlavṛṣabhe saviśeṣaṃ ca taṃ yajet || 227 ||
mahāṃbhūtabaliṃ dattvā gururmaunī janairvṛtaḥ |
niḥśabdaṃ
nikhilātodyairvinā dīpairvrajed bahiḥ || 228 ||
sandhisaṃsthāṃstu lokeśān brahmādīnabhipūjya tu |
visarjayecca
lokeśān brahmādīn sandhigocarān || 229 ||
tataḥ snātvā praviśyāntaḥ kṣetreśamabhipūjayet |
utsavāvabhṛthādhikāraḥ |
atha prātaryathāpūrvaṃ nityapūjāṃ prakalpayet || 230 ||
tato vikiravikṣepakumbhāstrabhramapūrvakam |
navakādisahasrāntaiḥ
kalaśairupapattitaḥ || 231 ||
snāpayitvā viśeṣeṇa mahāpūjāṃ pravartayet |
ācāryāya
saśiṣyāya hiraṇyavasanāni ca || 232 ||
p. 481)
bhūṣaṇādīni dattvāsmai dattvā deyāni śaktitaḥ |
liṅginaḥ
paricārāṃśca brāhmaṇān vratinastathā || 233 ||
devabhṛtyāṃstathā dāsīstathaiva naṭanarttakān |
bhṛtyān
karmakarāṃścānyān dīnānāthāṃstathārthinaḥ || 234 ||
annādyena hiraṇyena vasanādyaiśca toṣayet |
dhvajocchrayāt
samārabhya snapanāntadineṣvapi || 235 ||
arthibhyo brāhmaṇādibhyo liṅgibhyo'pyupapattitaḥ |
pradadyādannapānādi suvyañjanarasottaram || 236 ||
evaṃ yaḥ kārayecchambhorutsavaṃ kurvate ca ye |
ye vā paśyanti te
sarve bhavanti gaṇanāyakāḥ || 237 ||
itthaṃ śivotsavavidhiḥ kathito dhvajādiḥ śreṣṭhādibhedavihitaḥ
snapanāvasānaḥ |
yenendumaulirupayāti paraṃ prasādaṃ
śailādhirājasutayā sahito gaṇendraiḥ || 238 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre kriyāpāde
mahotsavavidhipaṭala ekonapañcāśaḥ |
Kriyapada, Kapitel 50: Die feierlichen Waschungen
Dieses Kapitel entfaltet die rituelle Waschung vom kleinen Aufbau mit neun Krügen bis zu großen, vielfach gegliederten Anordnungen. Raster, Stoffe, Gottheiten und Mantras bilden dabei einen gemeinsamen Ritus. Zahlreiche Bauangaben fehlen bereits in der überlieferten Textfassung. Die erhaltenen Aussagen werden übersetzt; fehlende Pläne werden nicht erschlossen.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha pañcāśaḥ paṭalaḥ |
athālpasnapanaṃ pūrvaṃ kaniṣṭhatritayaṃ tataḥ |
madhyasnānāni
ca trīṇi śreṣṭhaṃ ca snapanatrayam || 1 ||
navabhiḥ pañcaviṃśatyā tadūrdhvaṃ saptasaptabhiḥ |
ekāśītyāṣṭayuktena śatena dviśatena ca || 2 ||
dvipañcāśadupetena kalaśānāṃ tataḥ param |
tribhiḥ
śataistathaiveṣuśataiḥ saptaśatairapi || 3 ||
kṛtisaṃkhyādhikaiścātha sahasrakalaśairapi |
aṣṭottarasahasrairvā sahasrakalaśaistataḥ || 4 ||
vidhivat pūritairuktaṃ snapanaṃ tūttamottamam |
aṣṭottaraśatādīnāṃ * * * * * * paraḥ || 5 ||
p. 482)
madhye tu brahmakalaśaḥ śivenādhiṣṭhito bhavet |
kalaśairnavabhiḥ pūrvamalpākhyaṃ snapanaṃ smṛtam || 6 ||
abhikṛtyādikalaśaiḥ kaniṣṭhasnapanatrayam |
aṣṭhottaraśatādyaistu * * * * * * * * || 7 ||
- * * * * * * * * * snapanatrayam |
snapanānāṃ kramādeṣāṃ
maṇḍapāt pṛthageva hi || 8 ||
rāmeṣumuninandaiśca rudrātijagatīkarāḥ |
atiśakarikātyaṣṭikarairatidhṛtermitaiḥ || 9 ||
ekaviṃśatihastaiśca daśadhā snānamaṇḍapāḥ |
sahasrakalaśasyātha * * * * * mādhamāḥ || 10 ||
pañcaviṃśatihastaḥ syādekonatriṃśatā tataḥ |
madhyamaḥ syāt
tu hastānāṃ trayastriṃśadbiruttamaḥ || 11 ||
svasvamaṇḍapahastānāṃ saṃkhyayaikādhikāḥ kramāt |
stambhāḥ
syuḥ susamāḥ sarve'pyekajātitarūdbhavāḥ || 12 ||
navatālocchritāstvalpe snapane'thādhamādiṣu |
rudrātijagatīsaṃkhyaiścātiśakvarikāmitaiḥ || 13 ||
tālaiḥ stambhā bhavantyuccāt kramāt tatkuṭṭimopari |
tannāho'rkāṅgulairalpe tato dvitricaturguṇaiḥ || 14 ||
aṅgulaiḥ stambhanāhāḥ syuḥ kaniṣṭhādiṣu ca triṣu |
lupāvaṃśānuvaṃśādyamūrdhvapracchādanaṃ tathā || 15 ||
praśastatarupūgādyairnālikeradalādibhiḥ |
maṇḍapānāṃ
vidheyaṃ syād yathāyuktyupapattitaḥ || 16 ||
caturaśrāścaturdvārā madhyastambhavivarjitāḥ |
praśastayonayaḥ
sarve kartavyā maṇḍapāḥ kramāt || 17 ||
sūryavasvṛtumātroccaṃ śreṣṭhādyaṃ maṇḍapasthalam |
iṣṭakādārumṛtsnābhiḥ parito baddhakuṭṭimam || 18 ||
p. 483)
tatra vāstubaliṃ dattvā takṣakarma visṛjya tu |
puṇyāhaṃ
vācayitvā tu vāstuhomaṃ ca kārayet || 19 ||
tattatkalaśasaṃkhyākān brāhmaṇāṃstatra bhojayet |
asāmarthye
tadardhaṃ vā tato'rdhaṃ vā yathāvidhi || 20 ||
darbhamālāparivṛtaṃ savitānaṃ satoraṇam |
stambhaiḥ
sadvasanacchannairmuktādāmāvalambitam || 21 ||
svālepitatalaṃ ramyaṃ dhūpitaṃ candanokṣitam |
sadvārakalaśaṃ
nānāphalālambitanīprakam || 22 ||
alaṅkṛtya yathāśobhaṃ śaktitaḥ snānamaṇḍapam |
saptame
pañcame vāhni sarvaṃ snapanavāsarāt || 23 ||
kṛtvāṅkurārpaṇaṃ samyak puṇyāhaṃ vācayet tataḥ |
upalipyaiṣu
gavyena prokṣya cā(ve? vo)kṣaṇādibhiḥ || 24 ||
saṃskṛtya dhṛtisaṃskārairvikirakṣepapūrvakam |
kumbhāstravardhanīpūjābhramaṇārcanataḥ param || 25 ||
astrarakṣāṃ ca kṛtvā tu sūtraiḥ piṣṭāvarūṣitaiḥ |
kurvīta
padavinyāsaṃ prāgudagvyāyataiḥ samam || 26 ||
padāni cādhamādīni ravimanvaṅgulāni ca |
vikāramānāṅgulaiśca
caturaśrāṇi kalpayet || 27 ||
tadyathā -
dvikare caturaśre tu sūtrairnavapadīkṛtaiḥ |
tatra madhyapade
kṛtvā tenālpasnapanaṃ smṛtam || 28 ||
alpasnapanapadādhikāraḥ |
saptasaptapuṭe kṣetre madhye nava padāni tu |
nidhāya paritaḥ
paṅkimekaikāṃ dikṣu mārjayet || 29 ||
vīthyarthaṃ tatra vīthyostu madhye koṣṭhatrayaṃ trayam |
koṇeṣvekai * * * * * * * * * * * * || 30 ||
- * * * * * * * * * padmaṃ tu saṃlikhet |
pañcatriṃśatikalaśādhikāraḥ |
p. 484)
ekādaśapuṭe kṣetre madhye navapadaṃ bhavet || 31 ||
tanmadhyakoṣṭhe padmaṃ syānnavakasya tu bāhyataḥ |
parito
mārjayet * * * * * * * * * * || 32 ||
- * * * * * * * * * navakāni tu |
antastrīṇi padānyeṣāṃ madhye
koṣṭhaṃ ca mārjayet || 33 ||
caturdikṣvatha koṇeṣu lumpedantaścatuṣpadam |
koṇāni
vyaktakoṭīni saptasaptapadaṃ yathā || 34 ||
- * * * * * * * * * * * * * * |
* * * * * * * * madhyanandapadād bahiḥ
|| 35 ||
catasro vīthayaḥ paṅktilopāt syuḥ paritaḥ sphuṭāḥ |
aṣṭadikṣvaṣṭanavakaṃ syānmadhyanavake'mbujam || 36 ||
likhenmadhyapade tvevamekā * * * * * * |
syānmadhyapuṭake kṣetre
madhyanandapade'mbujam || 37 ||
tadbāhyapaṅktayo lopyāścatasraḥ prāgudaggatāḥ |
vīthīnāṃ
bāhyataḥ paṅktiṃ nidhāya tu caturdiśam || 38 ||
vā * * * * * * * * * * * * * * * |
* * sthanavakeṣvantaḥ
koṇaikapadalopataḥ || 39 ||
bhavantyaṣṭottaraśataṃ padānyabjaṃ ca madhyataḥ |
paṅktiṃ
nidhāya tu caturdiśaṃ bāhyaikapaṅktikam || 40 ||
parito * * * * * koṇaikapadalopataḥ |
bhavantyaṣṭottaraśataṃ
padānyabjaṃ ca madhyataḥ || 41 ||
aṣṭottaraśatasya |
apica
tripañcapuṭake kṣetre prāgvad vīthīcatuṣṭayam |
* * * * * * * *
- * * * * * * * || 42 ||
paṅktiṃ saṃsthāpya paritaḥ paṅktimekāṃ vilopayet |
vīthyormadhye caturdikṣu navakāni pramārjayet || 43 ||
dvārārthamatha koṇeṣu syāt padānāṃ trisaptakam |
p. 485)
śatasyaiva punaśca
prāgvat tripañcapuṭake saptasaptapadāni tu || 44 ||
madhye nidhāya parito limped vīthīcatuṣṭayam |
saṃsthāpya madhye
navakaṃ paritaḥ paṅktilopataḥ || 45 ||
a * * * * * * * * * * * * * * * |
* * * * * koṣṭhāni prāgvadevaṃ
bhavanti hi || 46 ||
dikṣu prakṛtikoṣṭhānāmantaḥkoṇadvaye samam |
catuṣpapdaṃ tad
vimṛjenmadhyakoṣṭhaṃ ca lopayet || 47 ||
evaṃ dvādaśa koṣṭhāni pṛ * * * * * * * |
trividhāṣṭottarakalaśādhikāraḥ |
trisaptapuṭake kṣetre madhye nandapade'mbujam || 48 ||
tasyātha parito vīthyaścatasraḥ syuraśeṣagāḥ |
tadbāhye
navakānyaṣṭau tadbāhye * * * * * || 49 ||
- thā tathā vīthyagrāṇi mārjayitvā samantataḥ |
dvipañcāśatsamadhikaṃ padānāṃ dve śate sphuṭam || 50 ||
dvipañcāśadadhikaśatadvayakalaśādhikāraḥ |
kalaśatriśatake
- * * * * * * * * grakalaśāṣṭakam |
parito mārjayet paṅktiṃ
tadbāhye paṅktyatikramāt || 51 ||
dikṣu paṅktirvilopyā syāt tasmāt koṣṭhatrayād bahiḥ |
parito *
- * * * * * * * * * * || 52 ||
- * * * ṅktimākoṇaṃ bāhyavīthyāṃ niyojayet |
evaṃ pratidiśaṃ
vīthīṣaṭkaṃ svavyāyataṃ bhavet || 53 ||
koṇaṣoḍaśakoṣṭhānāmantaḥkoṇacatuṣṭayam |
* * * * * * * * * *
- * * * || 54 ||
evaṃ padāni triśataṃ kalaśatriśate smṛtam |
madhyabrahmapadāmbhoje śivākhyaḥ kalaśo'pi ca || 55 ||
triśatakalaśādhikāraḥ |
p. 486)
ekatriṃśatpuṭe * * * * * * * * * * |
* * * * * parito vīthyai
lumpedaśeṣataḥ || 56 ||
tadbāhyapaṅkterbāhye ca paṅktiṃ tadvad vilopayet |
tatastrikoṣṭhāt paritastripadācca paraṃ tataḥ || 57 ||
vīthī * * * * * * * * * * * * * * |
* * * * * * diśaṃ
vīthayo'ṣṭau bhavanti hi || 58 ||
aṣṭau ca catvāriṃśacca navakānyatra sarvataḥ |
aṣṭāviṃśatisaṃkhyāni trikānyapi bhavanti hi || 59 ||
ekakoṣṭhacatuṣkaṃ ca madhye padmaṃ ca śobhanam |
* * * * * * * * *
- * * * * * * || 60 ||
- ttatkoṭiprasiddhyarthaṃ tānyapi dvādaśaiva hi |
tatsaṃkhyāḥ
kalaśāsteṣu madhye śivaghaṭo'dhikaḥ || 61 ||
evaṃ vedādhikāni syuḥ padapañcaśatāni hi |
caturadhikapañcaśatakalaśādhikāraḥ |
- * * * * * * * * * * ya vilaṅghanāt || 62 ||
ekaśo mārjayet paṅktīḥ prācīnāścodagāyatāḥ |
evaṃ
pratidiśaṃ tatra vīthayoṣṭau bhavanti hi || 63 ||
madhye cāṣṭadiśāsvevamekāśītipadāni hi |
pṛthaṅ navaiva
vyūhāḥ syurmadhyavyūhe tu madhyataḥ || 64 ||
mārjayennavakaṃ tasmin padmamaṣṭadalaṃ likhet |
evaṃ hi
viṃśatyadhikaṃ padasaptaśataṃ smṛtam || 65 ||
madhye'bje cādhikastvekaḥ kalaśaḥ śivasaṃjñitaḥ |
viṃśatyadhikasaptaśatakalaśādhikāraḥ |
kṣetre vibhājite pañcacatvāriṃśatpuṭe same || 66 ||
pañcapañcapadairmadhye padme śivaghaṭo bhavet |
tadbāhyapaṅktiṃ
parito vīthyai lumpecca tadbahiḥ || 67 ||
p. 487)
ekāṃ tisraśca paṅktī dve nidhāyāsāṃ tu madhyataḥ |
krameṇa
paritaḥ paṅktīrvimṛjed vīthiṣu triṣu || 68 ||
tadbāhye vedapaṅktīstu tyaktvā paṅktiṃ tu mārjayet vīthyarthaṃ paritaḥ prāgvat punaḥ paṅktidvayād bahiḥ || 69 ||
paṅktyā syāt parito vīthīratha padmāccaturdiśam |
pratipaṅktidvayaṃ lumped dvārārthaṃ svadigāyatam || 70 ||
mahāvīthīcatuṣkasya sandhiḥ ṣoḍaśakeṣvapi |
vikārakumbhanyāsārthaṃ rakṣenmadhyapadāni tu || 71 ||
dvāraśobhopaśobhāḥ syuḥ koṇāni ca yathākramam |
antastrīṇi
bahiḥ pañca padāni dvāri mārjayet || 72 ||
śo(bhāḥ? bhā) svantastrayaṃ bāhye caikaṃ koṣṭhaṃ vilopayet |
tatastu viparītenāpyupaśobhā vimārjayet || 73 ||
evaṃ dvārāṇi catvāri śobhā dvātriṃśadeva hi |
upaśobhāśca
tāvatyaḥ pañcāvaraṇasaṃjñite || 74 ||
sahasrakalaśe jñeyā yathāvadabhisaṃkhyayā |
pañcāvaraṇe sahasrakalaśādhikāraḥ |
kṣetre tvekonapañcāśatpuṭe madhyagataiḥ padaiḥ || 75 ||
navabhiḥ padmamālikhya bāhye paṅktidvayena tu |
vīthī syāt parito
bāhyapaṅktau dikṣvekakoṣṭhakam || 76 ||
antarvimṛjya vīthyaikyaṃ nītvā tadvedakoṇake |
antaḥstha
tripadaṃ lumpet tato madhyāmbujād bahiḥ || 77 ||
prāgudgvyāyate pa(ṅktau? ṅktī) vāthyai lumpedaśeṣataḥ |
tadbāhye cāpi paritastatastritripadāntaram || 78 ||
prāgudagvyāyatā lopyāḥ pṛthag dvādaśavīthayaḥ |
atra
syurmadhyame vyūhe pañcakānyatha ca kramāt || 79 ||
tadbāhye navakāni syurdvādaśaivaṃ caturṣvapi |
caturṣvapi ca
koṇeṣu vikāranavakaṃ pṛthak || 80 ||
p. 488)
evaṃ tu navakānāṃ syācchataṃ hi dvādaśādhikam |
athaikaṃ
bāhyanavakaṃ caturdikṣu vilopayet || 81 ||
dvārārthaṃ * * * * * * ntyakoṇaikakoṣṭhakam |
vilumpet
koṭimadhyasthamevaṃ padasahasrakam || 82 ||
aṣṭottaraṃ hi bhavati madhye caikaṃ saroruham |
bāhye vīthyāstato
bāhye śiṣṭapaṅktidvayena tu || 83 ||
dvāraśobhopaśobhārthaṃ * * * * * * * * |
bhavantyākṛtisa * na
kalaśāstatpuṭeṣu vai || 84 ||
aṣṭottarasahasraṃ hi padme śivaghaṭastathā |
aṣṭottarasahasrakalaśādhikāraḥ |
tripañcāśatpuṭe kṣetre madhyasthanavakeṃ'mbujam || 85 ||
tadbāhyapaṅktyā parito * * * * * * bahiḥ |
paṅktau
dikkoṣṭhamekaikaṃ lumped dvāraprasiddhaye || 86 ||
caturṣvapi ca koṇeṣu pṛthak syāt koṣṭhapañcakam |
tadbahiḥ
paritaḥ paṅktiṃ vīthyarthaṃ parimārjayet || 87 ||
dvāraśobhādisiddhyarthaṃ * * * * dvayaṃ nyaset |
tadantarekā
parito lopyā paṅktistu vīthaye || 88 ||
antarvīthīṃ samārabhya dikṣu paṅktitrayaṃ trayam |
vimṛjed
dvāravīthyarthaṃ bāhye vīthyāṃ ca yojayet || 89 ||
bāhyavīthyāstvathāntaḥsthapaṅktiṣaṭkādanantaram |
antastripaṅktīḥ parito mahāvīthīstu mārjayet || 90 ||
tatrāṣṭadikṣu madhyasthapaṅktau madhyapadāni tu |
rakṣedaṣṭadiśāsvaṣṭau teṣu sandhighaṭān nyaset || 91 ||
bahirvīthīmahāvīthyormadhyaṣaṭpaṅktimadhyataḥ |
tattvakoṣṭhāni saṃsthāpya lopyaṃ paṅktidvayaṃ kramāt || 92 ||
evaṃ kṛte tu paritaḥ ṣaṭtriṃśatkoṣṭhakāni tu |
kṛtisaṃkhyāni tannandapadānyantarvilopayet || 93 ||
p. 489)
koṇeṣviti yāvat |
athāntaḥ sthacatuṣkoṇavyūhāntarvyūhasiddhaye |
tyaktvā
paṅktitrayaṃ bāhye paṅktimekāṃ vilopayet || 94 ||
tadantarvedakoṇeṣu padāṣṭaśatakaṃ bhavet |
tṛtīyavītheḥ
prārabhya paṅktirekā yathākramam || 95 ||
madhye lopyā mahāvīthiryāvat tāvad vinirgatā |
tatastu
tattvakoṣṭhānāṃ dvādaśātra bhavanti hi || 96 ||
antaḥ koṇeṣu teṣāṃ ca nandakoṣṭhāni mārjayet |
(hantavyūhe?
antarvyūhe) kṛtighaṭā(n?) dvitīye sāṣṭakaṃ śatam || 97 ||
tṛtīye triśataṃ cātha sasaṃkṛtyuttaraṃ ghaṭāḥ |
sandhiṣvaṣṭau caturthe tu catvāriṃśadghṭādikam || 98 ||
śatāni pañca kumbhānāmevaṃ kumbhasahasrakam |
caturāvaraṇe
jñeyaṃ madhye śivaghaṭo'dhikaḥ || 99 ||
bāhyapaṅktidvaye prāgvad dikṣu dvāracatuṣṭayam |
śobhā
dvicatvāriṃśat syurubhaśobhāśca tatsamāḥ || 100 ||
koṇāni manukoṣṭhaiḥ syuḥ prāgvat tānyapi mārjayet |
lāṅgalākārakoṇāni sarvavyūhe tu kalpayet || 101 ||
caturāvaraṇe sahasrakalaśādhikāraḥ |
kṣetre tu sūtrite pañcapañcāśatpuṭake same |
ekāśītipadaṃ
madhye saṃsthāpya nava saṃpuṭān || 102 ||
prācīnāścāpyūdīrcīnā lopyāḥ ṣaḍ vīthayaḥ pṛthak |
ekāśītipadavyūhāstvevaṃ syuḥ pañcaviṃśatiḥ || 103 ||
paryantavīthī bāhyasthapaṅktiyugmena pūrvavat |
dvārāṇi dikṣu
catvāri śobhāścaivopaśobhikāḥ || 104 ||
catvāriṃśat pṛthak kāryāḥ koṇāni manukoṣṭhakaiḥ |
madhyavyūhasya madhyasthanavakenāmbujaṃ likhet || 105 ||
p. 490)
tasyāpi paritaḥ paṅktidvayaṃ vīthyai vilopayet |
tadbāhye ca
caturdikṣu dvārārthaṃ tripadāni tu || 106 ||
vimṛjed dvārakoṇeṣu pṛthak syāt padapañcakam |
madhyavyūhād
bahirdikṣu vyūhamekaṃ pṛthak pṛthak || 107 ||
aśeṣaṃ vimṛjet teṣu homaṃ kuryād yathāvidhi |
tadbāhye tu
kṛtivyūhāsteṣāṃ madhyaikakoṣṭhakam || 108 ||
nidhāya paritaḥ paṅktidvayaṃ vīthyai vilopayet |
tadbhāhye'tha
caturdikṣu paṅktyorekaikakoṣṭhakam || 109 ||
dvārārthaṃ vimṛjet tattadbāhyavīthigataṃ tathā |
evamekonapañcāśat kṛtivyūhe padāni vai || 110 ||
bhavanti madhyavyūhe tu viṃśatiścāmbuje ghaṭaḥ |
ityekaviṃśativyūhe sahasrakalaśāḥ smṛtāḥ || 111 ||
brahmasthāne śivākhyastu kalaśaḥ paṅkaje'dhikaḥ |
ekaviṃśativyūhasahasrakalaśādhikāraḥ |
itthaṃ padāni vinyasya paritaścopalipya tu || 112 ||
padāni sitacūrṇena samācchādya nirantaram |
śālīnāmāḍhakaṃ
vārdhaṃ prasthaṃ pādena nikṣipet || 113 ||
tadardhaṃ taṇḍulāṃstebhyastilān lājān krameṇa tu |
nikṣipya
sthaṇḍilaṃ kuryāt kevala śālibhistu vā || 114 ||
teṣu pratyekaśo darbhān viṣṭarārthaṃ nidhāya tu |
teṣūktān
kalaśān sūtraveṣṭitān savidhānakān || 115 ||
kṣālitān dhūpitān kūrcapṛṣṭhān saṃsādayet pṛthak |
athācāryaḥ saśiṣyastu snātaḥ śuklāmbarādibhiḥ || 116 ||
bhūṣitaścāṅgulīyādyaiḥ kṣālitāṅghrikaradvayaḥ |
svācāntaḥ sūpaviṣṭastu bhūtaśuddhiṃ vidhāya tu || 117 ||
maṇḍapād dakṣiṇe samyag vighneśamabhipūjya tu |
samācārya (?)
yathāpūrvaṃ sakalīkṛtavigraham || 118 ||
p. 491)
- * * staṃn vidhāyātha sāmānyārghyakaraḥ kramāt |
prāgvacchāntikalādīni dvārāṇi kusumādibhiḥ || 119 ||
iṣṭvā kṣiptvā ca nārācaṃ prāgvadantaḥ praviśya tu |
astraṃ
vinyasya dehalyāṃ vāstupā * * * * * || 120 ||
abhipūjyāsanaṃ ca svaṃ prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ |
kalaśāṃstu
yathoddiṣṭānavokṣyārghyajalaiḥ kramāt || 121 ||
udaṅmukhokṛtyotkūrcān (?) sadāśivatanuḥ svayam |
ādhāraśaktiṃ
kalaśaṃ * * * * * * * * || 122 ||
dvādaśāntāmbujendūtthamamṛtaṃ tajjalādikam |
bhāvayan
praṇavaṃ sṛṣṭikrameṇoccārayan kramāt || 123 ||
kalaśān pūrayitvā tu proktadravyasamanvitān |
sahemagandhakusumān
sitavastrāvṛtān pṛthak || 124 ||
sragdāmālaṅkṛtānuktabilvāśvattha * * yavān |
saśālitaṇḍulāpūrṇaphalopetavidhānakān || 125 ||
samprokṣya teṣu vinyasya tattanmantraṃ ca daivatam |
iṣṭvā
pañcopacāraistān homaṃ kuryād yathoditam || 126 ||
alpādikānāṃ snānānāmaṣṭottaraśatāvadhi |
ekāgnāveva
hotavyaṃ prākkuṇḍe sthaṇḍile'pi vā || 127 ||
tataḥ saptaśatāntānāṃ caturdikṣu hutaṃ smṛtam |
athāṣṭottarasāhasre sahasrakalaśe'pi ca || 128 ||
aṣṭadikṣu pratiṣṭhoktakuṇḍeṣvādhāya pūrvavat |
sivānalaṃ tu
madhyāgnervibhajya tu? yathāvidhi || 129 ||
svadikṣu brahmabhiścāṅgairjuhuyurgurumūrtipāḥ |
vyūhaikaviṃśatiryatra sahasrakalaśe smṛtā || 130 ||
tatra dikṣvaṣṭakuṇḍeṣu tathaivāntaścaturdiśam |
vyūheṣu
mārjiteṣvagniṃ juhuyād brahmabhiḥ kramāt || 131 ||
samidājyacarūn lājān siddhārthāṃśca tilān yavān |
tattatkalaśasaṃkhyātamardhaṃ pādamathāpi vā || 132 ||
p. 492)
mūlena hutvā mūrtyaṅgairjuhuyustaddaśāṃśataḥ |
tatsampātaghṛtaṃ sarvamekīkṛtya kuśāgrataḥ || 133 ||
kalaśeṣu kṣipet kiñcinnivedyāntaṃ yajet punaḥ |
sarvaṃ karmeti
sāmānyaṃ snapanānāmudīritam || 134 ||
sādhāraṇakarmādhikāraḥ |
dravyadaivatamantrāstu snapanānāṃ yathākramam |
likhyante
navakādīnāṃ śaivatantrapracoditāḥ || 135 ||
māṇikyaṃ mauktikaṃ vajraṃ pravālaṃ ca harinmaṇiḥ |
puṣyarāgaśca vaiḍūryaṃ nīlaṃ gomedakaṃ kramāt || 136 ||
madhyendrayāmyāpyasaumyavahnirakṣonileśagān |
kalaśān
maṇibhiścoktairgandhapuṣpakuśāmbubhiḥ || 137 ||
īśādibrahmabhiścāṅgairabhipūryābhiṣecayet |
madhyādipūraṇe
tvaindrānmadhyāntasnapane kramaḥ || 138 ||
astraṃ caivāstravardhanyāṃ śivakumbhāntike yajet |
puṣpāmbudhūpāntaritaṃ catuṣkānantaraṃ yathā || 139 ||
āporājānamādyād vā madhyena vyomavidyayā |
navakasya |
pañcaviṃśatikasyāpi pañcaratnāmbu madhyataḥ || 140 ||
pūrayed brahmakalaśe śivena samadhiṣṭhite |
pādyamācamanaṃ
cārghyaṃ pañcagavyaṃ diśāsvatha || 141 ||
āgneyādipadeṣvājyaṃ madhu kṣīraṃ tathā dadhi |
pūrvatrike
cekṣurasakaṣāyāmbu phalāmbu ca || 142 ||
catuḥkṣīrāgabilvānāṃ tvagbhiḥ siddhaṃ kaṣāyakam |
lājāmbu
caiva gandhāmbu puṣpāmbhaścaiva dakṣiṇe || 143 ||
hemāmbhaḥ padmarāgāmbho muktāmbhaḥ paścime trike |
yavodakaṃ
pravālāmbu tilāmbhaścottaratrike || 144 ||
dūrvotpalakuśāmbhāṃsi śālyambhaścānalādiṣu |
mūlaṃ
brahmāṇi cāṅgāni madhye mantrāśca daivatam || 145 ||
p. 493)
pūrvāditrikamadhyasthakoṇasthakalaśeṣu ca |
kṣmādyaṣṭamūrtayo
daivaṃ mantrāścānte namonvitāḥ || 146 ||
prāgādipārśvakumbhānāṃ daivamaṅguṣṭhamātrakam |
bhuvaneśāna
īśāna ekapiṅgekṣaṇastathā || 147 ||
udbhavaśca bhavaścātha mahādevo mahādyutiḥ |
trikaṃ
madhyaghaṭādāpyakumbhādyaṃ pūraṇādiṣu || 148 ||
pādyasyedaṃviṣṇuriti cāpohiṣṭhetyanantaram |
āpaḥ
punantvityarghyeṇa cāgnimīleti gavyataḥ || 149 ||
iṣetveti ghṛtenātha madhunā madhuvātataḥ |
āpyāyasveti dugdhena
dadhikrāvṇeti vai dadhi || 150 ||
atha pūrvatrike
upatvāgna itīkṣvadbhirmānastokāt phalāmbhasā |
aśvāvatyā kaṣāyeṇa
atha dakṣiṇatrike
- * * * * * * * sumitrānastu lājakān || 151 ||
gandhāmbhasāgna-āyāhi puṣpavatyā tu puṣpakān |
hiraṇyavarṇāḥ
śucayo brahmajajñānamityapi || 152 ||
a(thā?tho) samudrajyeṣṭhādyāt paścimatritayena tu |
rakṣohaṇaṃ
vāstoṣpate śannodevyādināpi ca || 153 ||
yavāmbhovidrumāmbhobhistilāmbhobhistathottare |
dūrvāmbhasāyaneteti śriyo jāteti cotpalān || 154 ||
triṣṭubhātha kuśāmbhobhiratha śālyudakaṃ punaḥ |
āśuḥśiśāna-ādyena snapayet pārvatīpatim || 155 ||
madhyasthanavakumbhena mahatyā vyomavidyayā |
athavā
brahmabhiścāṅgairgāyatryā śivasaṃjñayā || 156 ||
sāvitryā mūrtimantraiśca snapayed vyomavidyayā |
pañcaviṃśateḥ |
atha tvekonapañcāśatkalaśānāṃ tu madhyataḥ || 157 ||
p. 494)
hiraṇyaratnagandhaistu madhyakumbhaṃ prapūrayet |
pādyācāmārghyagavyājyamadhukṣīradadhīni ca || 158 ||
madhyāṣṭakasya tūktāni pūraṇe'thaindrapañcake |
candanāgarukarpūrakuṅkumośīravāribhiḥ || 159 ||
āgneye pañcake śastaṃ pañcadhānyaiśca nair-ṛte |
kusumotpalakalhārapadmaśvetotpalairapi || 160 ||
vāyavyapañcake'thaiśe mallikājāticampakaiḥ |
pāṭalaiḥ
karavīraiśca pañcakaṃ pūrayet kramāt || 161 ||
śivabrahmāṅgamantreśamadhyamaṃ navakaṃ smṛtam |
aindrādikāṣṭadiṅmadhya * * * * * mūrtayaḥ || 162 ||
madhyād dakṣiṇato'ṣṭānāṃ vāmādyāḥ śaktayo yathā |
madhyāduttarakoṣṭhānāṃ śarvādyaṃ mūrtipāṣṭakam || 163 ||
tadanantarakoṣṭhānāṃ vāmabhīmādikāṣṭakam |
śiṣṭānāmaṣṭakoṣṭhānāṃ vidyeśāḥ syuḥ kramādhipāḥ ||
164 ||
tanmantrāstārahṛ * * * * * * * * takam |
brahmāṅgaireva
madhyasthenāṣṭakenābhiṣecayet || 165 ||
prāgādidikpañcakaistu camakaiḥ snapayecchivam |
pāvamānīhiraṇyādicatuṣkoṇasthapañcakaiḥ || 166 ||
madhye śivaghaṭenāpi snapayed vyomavidyayā |
ekonapañcāśataḥ |
athaikāśītike madhyakalaśe ratnapañcakam || 167 ||
hema coktaṃ satīrthāmbhastadbāhyakalaśāṣṭake |
pādyācāmārghyagavyājyamadhudugdhadadhīnyapi || 168 ||
prācyāṃ tu navake madhye candanaṃ rocanāmaru |
karpūrakuṅkumaṃ
kuṣṭhaṃ māṃsīgranthimuraṃ tathā || 169 ||
dakṣiṇe vṛṣaśṛṅgebhadantakṣetranadīmṛdaḥ |
taṭākagirivalmīkakūlīrahradamṛttikāḥ || 170 ||
catuḥkṣīrāgavilvāmramadhūkāśokajambujāḥ |
śubhāstvacadha
vāruṇyāṃ navake kramaśaḥ smṛtāḥ || 171 ||
p. 495)
kadalīpanasāmrāṇi mātuluṅgaṃ ca ḍāḍimam |
jambīraṃ likucaṃ
cātha nālikeraṃ ca jāmbavam || 172 ||
phalānyudīcyanavake tvathāgneyyāṃ samudrajam |
nādeyamatha
tāṭākaṃ hṛdāmbhaḥ śubhakūpajam || 173 ||
haridrālājabhasitakusumbhāmbhāṃsi vai nava |
nīvāramudgamāṣāśca siddhārthayavaśālayaḥ || 174 ||
tilapriyaṅguśyāmākā nair-ṛtyāṃ navake smṛtāḥ |
lakṣmīrdevī
harikrāntā musalī bhṛṅgarājakaḥ || 175 ||
sadābhadrā śakravallī bhītā caikadalāmbujam |
vāyavyanavake
dravyāṇyetāni syuryathākramam || 176 ||
padmadvayaṃ ca kumudadvayaṃ caivotpalatrayam |
indīvaraṃ ca
kahlāramaiśānyāṃ navake kṣipet || 177 ||
pādyādikaistu brahmāṅgairidaṃviṣṇvādibhistathā |
tadyathā -
idaṃ viṣṇurvicakrama āpo hi ṣṭhā mayobhuvaḥ || 178 ||
agnimīle purohitamiṣetvetyādinā tathā |
ghṛtaṃ mimikṣetyādyena
madhuvātā-ṛtāyate || 179 ||
āpyāyasva same tu te dadhikrāvṇo akāriṣam |
prācyena
navakenāporājānamiti sūktataḥ || 180 ||
yāmyāṃ puruṣasūktena kadrudrādyena paścime |
imāṁ rudrāya
tapasa ityudaṅnavakena tu || 181 ||
āgneyanavakenemāṁ rudrāya sthiradhanvane |
hiraṇyavarṇāḥ
śucayaḥ pāvakādyanuvākataḥ || 182 ||
nair-ṛtyāṃ navakenātha vāyavyāṃ navakena tu |
hiraṇyaśṛṅgamityādyenānuvākāntataḥ kramāt || 183 ||
aiśānyāṃ śanna-indrādyānnavakenābhiṣicya tu |
madhyasthaśivakumbhena mahatyā vyomavidyayā || 184 ||
ekāśīteḥ |
p. 496)
aṣṭottaraśate madhye ratnahemakuśāmbubhiḥ |
śivakumbhaṃ
samāpūrya tadbāhyāṃśatrikeṣvapi || 185 ||
nyagrodhodumbarāśvatthaiḥ plakṣajambupalāśajaiḥ |
śirīṣabilvamadhukaiḥ saptaparṇāsanārjunaiḥ || 186 ||
agnyādiṣvaikṣavaṃ kṣaudraṃ tilaṃ gavyaṃ tu pañcakam |
madhyādipūrvanavake kuśamūlāṣṭamṛttikāḥ || 187 ||
śākapriyaṅgumāṣāśca yavagodhūmasarṣapāḥ |
mudgāstilāśca
niṣpāvā yāmye madhyādito nava || 188 ||
campakonmattakadroṇairaśokakumudotpalaiḥ |
karavīrābjajātībhiḥ
pūrayet paścime nava || 189 ||
bilvāmrabadarīpūganālikerāṇi ḍāḍimam |
rambhāpanasajambūni
kauberyāṃ pūrayennava || 190 ||
nadīhradataṭākābdhiśubhakūpāmbukuṅkumam |
rajanīśālipiṣṭaṃ
ca bhasma cāpyanalāṣṭake || 191 ||
lakṣmī devī harikrāntā sahā caikadalāmbujam |
śakravallī
sadābhadrā musalī nair-ṛtāṣṭake || 192 ||
dve tulasyāyapāmārgo bhṛṅgarāḍaparājitā |
bhītā damanakaṃ
dūrvetyuktaṃ syānmārutāṣṭake || 193 ||
aiśāṣṭakaṃ tvaṣṭagandhaiścandanādyaistu pūrayet |
atha
trikeṣu śrīparṇī śamī ca khadiraṃ tataḥ || 194 ||
sptacchadaṃ ca kakubhamasanaṃ ca kadambakam |
raktacandanaloghre ca
saralaṃ sarjameva ca || 195 ||
bakulaṃ karṇikāraṃ ca pāṭalāraravathe tathā |
tamālabilvau
dhātrī ca catuḥkṣīranagā api || 196 ||
rudrākṣaṃ putrajīvaṃ ca trikepvāpūrayet kramāt |
madhye
catustrikāṇāṃ tu pūrvādikramayogataḥ || 197 ||
mūlaṃ brahmāṇi cāṅgāni mantrāḥ syurdaivatāni ca |
koṇakoṣṭhacatuṣkasya kṣmādimūrticatuṣṭayam || 198 ||
p. 497)
daivataṃ cāpi nāmāni mantrāsteṣāṃ namontakāḥ |
āporājānamādyāt prāg yāmye puruṣasūktataḥ || 199 ||
kadrudrādyena vāruṇyāmimāṁ rudrāya cottare |
navakānāṃ tu
mantrāḥ syurāpo viṣṇuśca pūrvayoḥ || 200 ||
sūktayordaivataṃ cātha rudraḥ syācchiṣṭayorapi |
āgneyasyāṣṭakasyemāṁ rudrāya sthiradhanvane || 201 ||
hiraṇyavarṇāḥśucayaḥ ityādyaṃ nair-ṛtāṣṭake |
hiraṇyaśṛṅgamityādyād vāyavyāṣṭaghaṭairapi || 202 ||
śanna indrādikaṃ sūktamaiśānyāmaṣṭakasya tu |
rudraścāpo
varuṇaścendrāgnī daivataṃ kramāt || 203 ||
etairdevamabhiṣecayediti yāvat |
trikāṇāmatha cāṣṭānāmindrāgnyorantaratrikān |
prārabhyāṅguṣṭhamātraśca bhuvaneśvarasaṃjñakaḥ || 204 ||
īśānaścaikapiṅgākṣa udbhavaśca bhavastathā |
mahādevo
mahātejā mantrāstaddevatāśca te || 205 ||
tārādinamontāni tattannāmadheyāni mantrā iti yāvat |
idaṃ
viṣṇvādika cātha dadhikrāvṇādikatrayam || 206 ||
agnimīletipūrvā ṛgiṣetvetyādikaṃ tathā |
ghṛtaṃ
mimikṣetyādyaṃ ca madhuvātā ṛtāyate || 207 ||
mantrāḥ syurdevatāścāsāmādyāyā viṣṇurucyate |
dadhyāditritayasyāpa ṛgvedādestu pāvakaḥ || 208 ||
iṣetvādyasya savitā ghṛtāderapi cānalaḥ |
madhvādeḥ pitaro
daivamāpyāyasvādike śaśī || 209 ||
ākāśo'rkaśca somaśca yajamānaśca daivatam |
mantrāḥ purovat
paṅktyarṇavyomavyāpiṣaḍarṇakau || 210 ||
aghorāstraṃ tathāstraṃ ca mantrāstaddevatā śivaḥ |
ebhiryathākramamabhiṣecayediti yāvat |
madhyena śivakumbhena mahatyā vyomavidyayā || 211 ||
p. 498)
abhiṣiñcenmahādevaṃ devatāsya śivaḥ svayam |
aṣṭottaraśatasya |
dvipañcāśatsamadhikadviśatasnapanasya tu || 212 ||
madhyakumbhaṃ yathāpūrvaṃ hemaratnakuśāmbubhiḥ |
pūrayedatha
dikṣvaṣṭanavakānyapi tadbahiḥ || 213 ||
catuṣkoṇasthanavakānyapītyaṣṭottaraṃ śatam |
aṣṭottaraśatoktaistu dravyairevābhipūrayet || 214 ||
taireva devatāmantrairatha dvādaśakānyapi |
caturdikṣu
kramādebhirdravyairadbhiśca pūrayet || 215 ||
nandyāvartaṃ ca dhurdhūraṃ kapitthaṃ ca kadambakam |
mālyaṅgaścaiva bhadrā ca tadvad drāvaṇabilvakam || 216 ||
marukaṃ padmatulasī muṇḍī kuravakārjake |
madhyadvādaśake
prācyāṃ somakarpūravallike || 217 ||
kubjakaṃ śatapatraṃ ca karṇikāraṃ bakaṃ tathā |
śvetārkamaruṇāgastikusumaṃ kāñcanārakam || 218 ||
mallikāyugalaṃ raktakaravīraṃ ca dakṣiṇe |
tamālaṃ mādhavī
śvetamandāraṃ pāṭaladvayam || 219 ||
gokṣuraṃ bhūkadambaṃ cādhyaṅkolasya ca pallavaḥ |
bījapūrasya
kusumaṃ lavaṅkasya ca pallavaḥ || 220 ||
rājārkaḥ svarṇayūthī ca pratyag dvādaśakasya tu |
śvetapallavapuṣpe dve śvetadūrvā mahāmarī || 221 ||
kaccorośīramustāśca palāśakusumaṃ tataḥ |
sitāsitonmattapuṣpe
śephālī bṛhatī tathā || 222 ||
madhyadādaśake saumye dravyāṇi syuryathākramam |
pārśvadvādaśakānyaṣṭāvāpūrya svacchavāribhiḥ || 223 ||
sacandanaṃ hiraṇyaṃ ca puṣpāṇyapyeṣu nikṣipet |
aṣṭottaraśataproktaimastraistairnavakaiḥ kramāt || 224 ||
p. 499)
ekādasānuvākaistu raudradvādaśakaiḥ śivam |
aindrādikaistu
saṃsnāpya śiṣṭadvādaśakena tu || 225 ||
brahmabhirmadhyamaṃ kumbhaṃ mahatyā vyomavidyayā |
dvipañcāśadadhikadviśatasya |
kalaśatriśatasyāpi hemaratnakuśāmbubhiḥ || 226 ||
madhyakumbhaṃ samāpūrya tadbāhyakalaśāṣṭakam |
ratnāṣṭakena
tīrthādbhiḥ samāpūryāsya bāhyataḥ || 227 ||
aṣṭottaraśatadravyaistathaivāpūrya mantrataḥ |
tatkoṇe
navakāntaḥ sthapadānāṃ tu catuṣṭayam || 228 ||
śuddhādbhiḥ pūrayet tasmād bāhyalāṅgalakoṇagāt |
dvipañcāśaddviśatavad dravyairmantraiśca daivataiḥ || 229 ||
pūrayitvā tu tanmadhyanavakāni trikāṇi ca |
dvādaśāṣṭaprasaṃkhyāni hemāmbhobhiḥ prapūrayet || 230 ||
triśatasya |
aṣṭādhikapañcaśate madhyakumbhaṃ tu pūrvavat |
sapañcaratnahemādbhiḥ samāpūrya yathāvidhi || 231 ||
bāhye vikārakumbhāṃśca tadbāhyanavakāṣṭake |
madhyatrikāṣṭake caiva sadvādaśaśa(tān?taṃ) ghaṭān || 232 ||
aṣṭottaraśatadravyaiścaturbhiścaiva pūrayet |
tadbāhyatastu
parito navakāvaraṇadvaye || 233 ||
catvāriṃśatprasaṃkhyāni navakāni bhavanti hi |
teṣāṃ tu
madhyakumbheṣu tāvaddravyāṇi nikṣipet || 234 ||
śiṣṭadravyacatuṣkeṇa koṇakumbhāṃstu pūrayet |
śiṣṭāṃstu
kalaśān sarvāñ śuddhāmbhomiḥ prapūrayet || 235 ||
sahemagandhakusumān mūlena tu yathāvidhi |
madhyāvaraṇakumbhaistu
rudreṇaivābhiṣecayet || 236 ||
tadbāhye navakaiḥ sarvaiḥ kramānnārāyaṇoditaiḥ |
adhya(?)gatha
vallībhirabhiṣicya krameṇa tu || 237 ||
p. 500)
madhyasthanavakumbhena snapayed vyomavidyayā |
athavā sarvakumbhaiśca
saṃhitāmanubhiḥ kramāt || 238 ||
brahmabhiḥ śivagāyatryā sāvitryā vyomavidyayā |
abhiṣiñced
gururdevaṃ tattatsūktānyanukramāt || 239 ||
aṣṭau mūrttidharā viprā japeyuḥ paritaḥ sthitāḥ |
kuśakūrcaistu kalaśān saṃspṛśantastathā śivam || 240 ||
aṣṭādhikapañcaśatasya |
atha saptaśate viṃśatyadhike madhyamaṃ ghaṭam |
hemaratnaiśca
śuddhādbhiḥ pūrayet saṃhitājapāt || 241 ||
dvāsaptatiṃ tu kalaśāṃstadbāhye navakāṣṭake |
tāvaddravyaiḥ
kramānmantrairaṣṭottaraśatoditaiḥ || 242 ||
bāhye dvāsaptativyūhān kramādāvaraṇatraye |
teṣāṃ
navakamadhyastha kumbhāstāvanta eva hi || 243 ||
teṣu dravyāṇi tāvanti kramāt tānyekaśaḥ kṣipet |
dravyadvādaśakaṃ śiṣṭaṃ koṇeṣvāvaraṇatraye || 244 ||
kramād dvādaśakumbheṣu śārvāśāntaṃ vinikṣipet |
madhyādikeṣu vyūheṣvapyekāśītiprasaṅgyayā || 245 ||
vyomavyāpipadānyeṣu kramāt tāvanti vinyaset |
tattaduddiṣṭamadhvānaṃ ṣaḍvidhaṃ caiṣu yojayet || 246 ||
saṃpūjya ca vidhānena mahatyā vyomavidyayā |
abhiṣiñced
gururdevaṃ rudreṇa brahmabhistathā || 247 ||
prāgvanmūrtidharā viprāḥ kadrudraṃ pauruṣaṃ tataḥ |
śrīsuktaṃ pavamānaṃ ca japeyuḥ kūrcapāṇayaḥ || 248 ||
viṃśatyadhikasaptaśatasya |
pañcāvaraṇayuktasya sahasrakalaśasya tu |
gandhakāñcanaratnaiśca
kuśatīrthajalairghaṭam || 249 ||
śivākhyaṃ pūrayenmadhye tadbhāhyaghaṭaviṃśateḥ |
agnyādikoṇakumbhāṃstu pādyācāmārghyagavyakaiḥ || 250 ||
p. 501)
śiṣṭān dugdhaghṛtakṣaudradadhīkṣuphalavāribhiḥ |
kaṣāyatoyagomūtrapuṣpagomayakāñcanaiḥ || 251 ||
pṛthag bilvasya pañcāṅgaiḥ sahāmbhobhiḥ prapūrayet |
prathamāvaraṇasya |
atha dvitīyāvaraṇe dūrvāyavatilāmbubhiḥ || 252 ||
śālyutpalatrayāmbhobhiścatuḥkṣīranagāṅkuraiḥ |
jambūśirīṣapālāśasaptaparṇāsanārjunaiḥ || 253 ||
priyaṅgumāṣagodhumamudgasarṣapavaiṇavaiḥ |
niṣpāvakamahāvrīhiśyāmākāṇugavīthukaiḥ || 254 ||
masūrakakulasthaiścāpyāḍhakībhiśca jartilaiḥ |
siddhārthairapi
nīvāraiḥ pūrayet tu yathāvidhi || 255 ||
tato viśuddhadeśasthanadīvalmīkatīrthajāḥ |
vṛ(ṣabhe?
ṣebha)giriśṛṅgebhyaḥ kulī(re? ra)kṣetrayormṛdaḥ || 256 ||
palāśakuśabilvānāṃ kṣīrāgānāṃ ca mūlataḥ |
vedyā
varāhakṛ(ṣṭai?ṣṭā)śca mṛdo devagṛhasya ca || 257 ||
kumudotpalapadmānāṃ mūlebhyo mṛttikāḥ pṛthak |
campakadvayamunmattatrayaṃ vai pāṭalaṃ yavam || 258 ||
aśokadroṇakusumakaravīracatuṣṭayam |
padmadvayaṃ ca kumudadvayaṃ
vai tuladīdvayam || 259 ||
śatapatraṃ kubjakaṃ ca mādhavī mallikādvayam |
saptakālaṃ ca
nāraṃ ca puṣpe punnāganāgayoḥ || 260 ||
rājārkaṃ dhavalārkaṃ ca kalhārendīvare tathā |
sitāruṇe ca
mandāre karṇikāraṃ mahāmarī || 261 ||
ārtiṃ kusumbhakusumaṃ sitakṛṣṇāparājite |
palāśapuṣpaṃ
bakulaṃ nandyāvartaṃ kadambakam || 262 ||
damanaṃ padmatulasī muṇḍī kuravakaṃ tathā |
hīriberaṃ
maruvakaṃ mustā gra(nthī? nthi)ruśīrakam || 263 ||
p. 502)
bṛhatyāragvadhau jambūpallavaṃ cūtapallavam |
aruṇāgastikusumamāmrapuṣpaṃ ca corakam || 264 ||
śephālīkusumaṃ lakṣmī sahadevī kṛtāñjaliḥ |
bhītendravallī
musalībhadre dūrvādvayaṃ tathā || 265 ||
harikrāntā bhṛṅgarājadvayaṃ caikadalāmbujam |
bhūkadamba
itīmāni dvātriṃśadadhikaṃ śatam || 266 ||
dvitīyāvaraṇasya |
tṛtīye'pi ca mālyaṅgaṃ śamīpuṣpaṃ ca taddalam |
apāmārgaḥ
śaṅkhapuṣpaṃ tāpiñchaṃ ca tamālakam || 267 ||
brāhmī rudrajaṭā sūryavartinī ca suvarcalā |
vanamālā tathā
śyāmā paṭṭī rāvaṇabilvakam || 268 ||
karpūravallikā somavallī dhātryaṅkuraṃ tathā |
dūrvāsanaprasūne dve bakapuṣpaṃ tathārjakam || 269 ||
kuṭajaṃ saralaṃ kuṣṭhaṃ candanaṃ raktacandanam |
kuṅkumaṃ ca
muraṃ bhāṃsī karpūraṃ cāgarudvayam || 270 ||
jātīphalaṃ ca mañjiṣṭhā devadāruśca rocanā |
khaṣaṃ
caṣālapadmākṣau gandhāmalakagandhakāḥ || 271 ||
elālavaṅgatakkolaharitālamanaśśilāḥ |
gairikaṃ mākṣikaṃ
kākṣī sindūraṃ daradaṃ śikhā || 272 ||
ayastīkṣṇamayaskāntastāmraṃ trapu ca pittalam |
sīsakaṃ rajataṃ
svarṇaṃ vaikrāntaṃ cābhrakatrayam || 273 ||
(sau? sū)ryendukāntau sphaṭikaṃ lohaṃ tutthaṃ ca kāṃsyakam |
nālikerāmrapanasarambhālikucaḍāḍimāḥ || 274 ||
mātuluṅgaṃ ca jambīraṃ bailvamātuṇḍikāphalam |
pūgaṃ ca
badaraṃ drākṣā nāraṅgāmalakīphale || 275 ||
madhūkabrahmavṛkṣau ca śrīparṇīkhadirāvapi |
padmakaṃ
sarjalodhrau ca rauhītakavikaṅkatau || 276 ||
p. 503)
bilvāragvadhaśākāśca dhātrī caiva harītakī |
jambūśca
sārāṇyeteṣāṃ ratnāni ca pṛthaṅ nava || 277 ||
vajrādikāni kramaśo haimānyastrāṇyatho daśa |
haridrāyavagodhūmaśālīcūrṇāni bhasma ca || 278 ||
mudgamāṣakulasthānāṃ cūrṇānyapi ca saktavaḥ |
dhānāḥ
karambāścoḍumbā balā cātibalā tathā || 279 ||
samudrasindhutīrthāmbho vāpīkūpataṭākajam |
hradanirjharatoyaṃ
ca rudrākṣaṃ ca yathākramam || 280 ||
itthaṃ tṛtīyāvaraṇe kalaśānāṃ catuṣṭayam |
śataṃ ca
catvāriṃśacca dravyairuktaiḥ prapūrayet || 281 ||
tṛtīyāvaraṇasya |
caturthāvaraṇe cātha * * * kalaśottaram |
catuśśataṃ hi kalaśān
hemakarpūrakuṅkumaiḥ || 282 ||
nādeyaiḥ pūrayet toyairgāyatryā śivasaṃjñayā |
caturthāvaraṇasya |
pañcamāvaraṇe tadvad dvāsaptatiśatadvayam || 283 ||
kumbhāḥ syustān sakarpūracandanāgaruvāribhiḥ |
pūrayecchivasāvitryā prādakṣiṇyād yathāvidhi || 284 ||
tataḥ sandhisthakumbhāṃstu tīrthatoyena pūrayet |
triyambakena
gandhaṃ ca hiraṇyaṃ caiva nikṣipet || 285 ||
sarvatrāvṛtikumbhānāṃ pūraṇe pūjane tathā |
prāgādikaṃ
syādīśāntaṃ kramo'yaṃ snapane'pi ca || 283 ||
vyūhānāṃ navakādīnāṃ prāgyāmyāpyaindavāntakam |
agnirakṣonīleśāntaṃ pūrayet snapayedapi || 287 ||
īśānādyāstu sadyāntaṃ madhyādyāvaraṇeśvarāḥ |
sadāśivādayaścāpi śāntyatītādikāḥ kalāḥ || 288 ||
p. 504)
adhvāno'pi punaścaiṣu madhyādyeṣu sthitāḥ kramāt |
madhyame
śivakumbhe tu sarveṣu kalaśeṣvapi || 289 ||
smartavyāḥ syuḥ ṣaḍadhvānaḥ samaṣṭivyaṣṭimārgataḥ |
sarvatrāpi ca kumbheṣu svarṇaṃ māṣamitaṃ kṣipet || 290 ||
tadardhaṃ vāpyato'rdhaṃ vā śreṣṭhamadhyādhamakramāt |
tridvyekaniṣkaṃ śreṣṭhādyaṃ madhye śivaghaṭe kṣipet || 291 ||
sāmānyaṃ sarvakumbhānāṃ gavyamadhvaikṣavaṃ vinā |
pūraṇaṃ
śuddhatoyena vastraṃ kūrcaṃ ca kāñcanam || 292 ||
pallavāni pidhānaṃ ca gavyādīnāṃ ca tat samam |
pañcāvaraṇasahasrakalaśādhikāraḥ |
aṣṭottarasahasrasya prāgvacchivaghaṭaṃ jalaiḥ || 293 ||
saratnahemagandhaistu samāpūrya yathāvidhi |
pūrvādidikpañcakeṣu
dravyairviṃśatibhiḥ kramāt || 294 ||
pūrvavat pūrayenmantraiḥ pañcakānyānalādiṣu |
śuddhāmbhobhiḥ
sakarpūraiḥ pūrayet kusumānvitaiḥ || 295 ||
madhyamavyūhasya |
bāhye dvitīyavyūhe tu vikāranavakāni tu |
tṛtīyāvaraṇaproktairmālyaṅgādyaiḥ prapūrayet || 296 ||
dvitīyavyūhasya |
atha tṛtīyavyūhe tu caturdiṅnavakāni tu |
dūrvādinīvārāntaistu
dvitīyāvaraṇoditaiḥ || 297 ||
padmākṣarudrākṣābhyāṃ ca tattvadravyaistu pūrayet |
śiṣṭāśītiprasaṃkhyānāṃ navakānāṃ yathākramam || 298 ||
madhyakumbhāṃstu tāvadbhirdvitīyāvaraṇoditaiḥ |
nadīmṛdādikairdravyaiḥ pūrayed vyomavidyayā || 299 ||
p. 505)
aṣṭadravyaistataḥ śiṣṭairdvārakumbhān yathāpuram |
āpūrayet
tu mūrttiśamantrairaṣṭābhireva tu |
300 ||
aṣṭottarasahasrakalaśānām |
caturvyūhe'pi madhyasthakumbhaṃ prāgvat prapūrayet |
tatastrayāṇāṃ vyūhānāṃ dikkoṇāntāṃstu diksthitān || 301 ||
vyūheṣu lāṅgalābheṣu kalaśān pūrvavat kramāt |
pūrvoktadravyamantraiśca sandhisthānapi pūrayet || 302 ||
pañcāvaraṇavat sarvaṃ devatādhvādikaṃ smṛtam |
caturāvaraṇasahasrakalaśādhikāraḥ |
ekaviṃśatike vyūhe madhyakumbhaṃ ca tadbahiḥ || 303 ||
viṃśatiṃ madhyamavyūhe prāgvad dravyaistu pūrayet |
tadbāhyaviṃśativyūhamadhyasthakalaśāṃstataḥ || 304 ||
dūrvādiviṃśatidravyairgodhūmāntaiḥ prapūrayet |
tato'ṣṭadikṣu vyūhānāṃ bāhyāvaraṇagān ghaṭān || 305 ||
aṣṭāviṃśatisaṃkhyāṃstu prativyūhaṃ krameṇa tu |
mudgādibhistu tāvadbhiruktairdravyaiḥ prapūrayet || 306 ||
antarvyūhacatuṣkasthakumbhān kuṅkumavāribhiḥ |
saharaṇyaiḥ
samāpūrya pārśvavyūhāṣṭakaṃ bahiḥ || 307 ||
gomūtragomayakṣīradadhyājyaikṣavamākṣikaiḥ |
nālikerapayobhiśca krameṇaivābhipūrayet || 308 ||
athāṣṭadikṣu vyūhānāmantarā prativiṃśateḥ |
catuṣkoṇasthakalaśāñ śiṣṭairdravyaistu pūrayet || 309 ||
ekaviṃśativyūhasya |
sahasrakalaśānāṃ tu pṛthagāvaraṇakramāt |
daivatāni ca
mantrāśca kathyante kramaśo'dhunā || 310 ||
navavyūhādikānāṃ ca vyūhairāvaraṇāni tu |
pañcadhā
pṛthagūhyāni pañcāvaraṇavat kramāt || 311 ||
p. 506)
madhyasthaśivakumbhasya daivataṃ hi sadāśivaḥ |
brahmāṅgāni ca
mūlaṃ ca mantrāḥ syurvyomavidyayā || 312 ||
garbhāvaraṇakasyātha devatāstvaṣṭamūrtayaḥ |
dvitīyāvaraṇasyāpi vāmādyāḥ śaktayaḥ smṛtāḥ || 313 ||
tṛtīyasya tu mūrtīśāḥ śarvādyā devatāḥ smṛtāḥ |
caturthāvaraṇasyātha daivamaṅguṣṭhamātrakam || 314 ||
bhuvaneśāna īśāna ekapiṅgekṣaṇastathā |
udbhavaśca
bhavaścātha mahādevo mahādyutiḥ || 315 ||
pañcamāvaraṇasyātha śatarudradaśādigāḥ |
kapālīśo'gnirudraśca yāmyo nir-ṛtisaṇjñakaḥ || 316 ||
balaḥ śīghro nidhīśaśca vidyādhipatiraṣṭamaḥ |
eteṣṭadiksthavyūhānāmadhidevāḥ kramāt smṛtāḥ || 317 ||
dvāraśobhopaśobhādau vidyeśā rakṣakāḥ sthitāḥ |
pādyenedaṃviṣṇurādyādāpohiṣṭhetyanantaram || 318 ||
āpaḥ punantvityarghyeṇa cāgnimīleti gavyataḥ |
iṣetveti
ghṛtenāpi madhunā madhuvātataḥ || 319 ||
āpyāyasveti dugdhena dadhikrāvṇādinā dadhi |
upatvāgnetīkṣurasānmānastokāt karambhakaiḥ || 320 ||
aśvāvatyā kaṣāyādbhiḥ sumitrāneti lājakān |
agna āyāhi
dhānābhiḥ puṣpāvatyā tu puṣpakaiḥ || 321 ||
samudrajyeṣṭhataścāpi brahmajajñānato'pi ca |
haridrādbhiśca
saktvadbhirabhiṣiñcenmaheśvaram || 322 ||
rakṣohaṇena siddhārthaiḥ śannodevyā tilāmbhasā |
vāstoṣpatetiśālyadbhirdūrvādbhiścāyaneti vai || 323 ||
padmāmbhobhiḥ śriyaijātāt triṣṭubhā cotpalāmbubhiḥ |
āśuśśiśāna-ādyena snapayenmṛttikāmbubhiḥ || 324 ||
śrīsūktād gandhatoyaistu kadrudreṇa phalāmbubhiḥ |
camakena tu
dhānyādbhiḥ sārādbhiḥ pauruṣeṇa tu || 325 ||
p. 507)
āporājānamādyena snapayed ratnavāribhiḥ |
traiyambakena
bhasmādbhirimāṃ rudrāya kūpa (pai?jaiḥ) || 326 ||
kanikradādyāllohādbhirīśānānnirjharāmbubhiḥ |
puruṣeṇa
taṭākādbhiraghoreṇa samudragāt || 327 ||
vāmadevena nadyadbhirajātena hradāmbubhiḥ |
tīrthairimaṃ me
gaṅgeti gandhadvāreti gomayāt || 328 ||
oṣadhyadbhistu rudreṇa svastyādyenāṅkurāmbubhiḥ |
pavamānaiḥ
kuṅkumādbhiḥ sāvitryā ghanasārakaiḥ || 329 ||
hiraṇyavarṇāḥ śucaya ityādyena kuśāmbhasā |
yāsā rājeti
mantreṇa bilvapañcāṅgavāribhiḥ || 330 ||
yāsāṃ deveti mantreṇagomūtreṇābhiṣecayet |
śivena mā
cakṣuṣeti snapayet pallavāmbubhiḥ || 331 ||
snapayed dhātusalilaiḥ pavamānaḥsuvarjanāt |
jātavedaḥpavitrādyairanuvākāntataḥ kramāt || 332 ||
yavamāṣādibhiścūrṇaiḥ snapayed gharṣayet tathā |
ambhasyapāra
ityādyāddhaimāstrasalilairapi || 333 ||
taratsamandītyādyena rudrākṣasalilaistataḥ |
abhiṣiñcenmahādevaṃ puṣpadhūpajalāntaram || 334 ||
prārabhya garbhāvaraṇādābāhyāvaraṇāntakam |
krameṇa
digvidigyogāt kalaśaiḥ snapayecchivam || 335 ||
ekaikāvaraṇavyūhanavakasnapanādanu |
snapayecchivagāyatryā
sapuṣpaiḥśītavāribhiḥ || 336 ||
puṣpadhūpārcitaṃ kṛtvā snapayecca punaḥ punaḥ |
āsamāptestu
kumbhānāṃ snapayitvoditakramāt || 337 ||
mārjayenmārjanadravyairīśānena tu coditaiḥ |
brāhmīṃ ca
vaiṣṇavīṃ raudrīṃ vimalāṃ ca kṛtāñjalim || 338 ||
rajanīṃ sahadevīṃ ca śirīṣaṃ sūryavartinīm |
sadābhadrāṃ
kuśāgrāṇi militvā mārjayecchivam || 339 ||
p. 508)
pañcāśaddarbhakūrcena śanna-indrādinā tataḥ |
saṃprokṣya
snapayeccādbhiḥ kuryānnīrājanaṃ tataḥ || 340 ||
śālipiṣṭādivihitairhemāmatrādiṣu kramāt |
devāṣṭamaṅgalaiścānyairlokapālāyudhairapi || 341 ||
uccaiḥ piṣṭapradīpaiśca dūrvāsidhārthapaṅkajaiḥ |
dadhyakṣataiśca sunyastaiḥ puṃsā nīrājayed vibhum || 342 ||
saṃgītanṛttavāditraiḥ śaṅkhakāhalagomukhaiḥ |
timilānakabheryādyairninadadbhiranāratam || 343 ||
vedaghoṣaiśca mūrcchadbhirjayaśabdādimaṅgalaiḥ |
nīrājya tadvat
snapayet tato madhyaghaṭena tu || 344 ||
abhiṣicyātha śuddhena vāsasā parimārjayet |
tataḥ
susūkṣmairahatairau(kṣṇaiḥ? rṇaiḥ) kārpāsikairapi || 345 ||
paridhāpya ca mūlena pādyaṃ dadyādatheśataḥ |
hṛdayena
mukheṣvarghyaṃ netreṇācamanaṃ tathā || 346 ||
dattvā vibhūṣaṇairhemairnānāratnavicitritaiḥ |
makuṭādyairyathāśobhaṃ piṇḍikābhūṣaṇāntakaiḥ || 347 ||
ābhūṣayet tu vaktreṇa rūpiṇācāmayedapi (?) |
candanena
supiṣṭena sakarpūrahimāmbhasā || 348 ||
kuṅkumāgarumiśreṇa limped gandhena vāmataḥ |
puṣpairapi ca
mālābhiralaṅkuryādajātataḥ || 349 ||
asitāgarukarpūrapūraistu sitayānvitaiḥ |
dhūpayecchikhayā
śambhuṃ dīpaṃ dadyācca varmataḥ || 350 ||
sakarpūradaśairdīpaiḥ sugandhādyaiḥ pradīpitaiḥ |
ārātrikamathāstreṇa bhramayitvāvatārayet || 351 ||
naivedyamatha susvādu siddhaṃ kalaśasammitaiḥ |
śālijaistaṇḍulaprasthaistato'rdhairvāpyato'rdhataḥ || 352 ||
śreṣṭhādikaṃ nivedyaṃ syāt tadyuktājyādhikaplutam |
pāyasaṃ
cātha dadhyanna saharidraṃ susādhitam || 353 ||
p. 509)
kṛsarānnaṃ gulānnaṃ ca mudgānnaṃ ca yathākramam |
īśānādimukhāgreṣu prājyājyāktaṃ nivedayet || 354 ||
sarvatra dadhimadhvājyasitopalarasottaram |
sasūpaṃ
sūpadaṃśāḍhyaṃ samūlaphalamodakam || 355 ||
nivedayīta śarvāya toyaṃ śītaṃ sugandhi ca |
lavaṅgajātitakkolakarpūrailānvitaṃ jalam || 356 ||
hastāvasecanaṃ dattvā pradāyācamanaṃ tathā |
sajātiphalatakkolakarpūrakramukānvitam || 357 ||
tāmbūlaṃ vinivedyātha stutvā natvā ca bhaktitaḥ |
śivaṃ
pradakṣiṇīkṛtya cāgniṃ saṃrudhya vai kramāt || 358 ||
vahnisthaṃ ca śivaṃ kumbhe kumbhasthaṃ hṛdi yojayet |
visṛjya
dvārakokeśān bhojayed gurumūrtipān || 359 ||
adhyetṝn paricārāṃśca brāhmaṇān liṅginastathā |
dīnāndhakṛpaṇādīṃścāpyanyānannārthino janān || 360 ||
mṛṣṭānnājyaistu santoṣya pratiṣṭhoktakrameṇa tu |
toṣayed
dakṣiṇābhiśca vasanābharaṇādibhiḥ || 361 ||
gobhirgrāmairgajāśvādyaiḥ santarpyātha prasannadhīḥ |
yajamānaḥ sahācāryaḥ kṣālitāṅghrikarānanaḥ || 362 ||
svācānto'ntaḥ praviśyeśaṃ namaskṛtya prasādya ca |
sagandhadūrvākusumaṃ jalaṃ saṃgṛhya pāṇinā || 363 ||
snapanārcanadānādeḥ phalaṃ niravaśeṣataḥ |
nivedayīta śarvāya
ślokenānena pādayoḥ || 364 ||
oṃ
vittaśāṭhyavihīnena bhaktyā śaktyanurūpataḥ |
snapitaḥ
pūjitaśca tvaṃ dattaṃ deyaṃ ca yanmayā || 365 ||
tat sarvaṃ mama deveśa! prasannastvaṃ sahāmbayā |
pratigṛhṇīṣva
taccedaṃ mamāstu phalasādhakam || 366 ||
p. 510)
ityarpayed bubhukṣuścenmumukṣurapi tat tathā |
tvatprasādena
karmedaṃ māstu me nātha! bandhakam || 367 ||
iti devasya pādābjadvaye karma samarpayet |
iti ha nigadito'yaṃ śaivasiddhāntasiddho
daśaśatakalaśādirnandakumbhāvasānaḥ |
snapanavidhirudāraḥ
śrīmataścandramaule- rabhimatapuruṣārthaprārthanākalpavṛkṣaḥ
|| 368 1/2 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre kriyāpāde
snapanapaṭalaḥ pañcāśattamaḥ |
Kriyapada, Kapitel 51: Die Weihe des Sonnengottes
Die Verehrung von Surya, dem Sonnengott, wird hier in die bereits erklärte Tempelordnung eingeordnet. Besondere Namen, Gestalten und Mantras treten an die Stelle der Shiva zugeordneten Formen. Licht und Bewusstsein werden dabei rituell verbunden, ohne dass der Text die Unterschiede zwischen den einzelnen Gottheiten aufhebt.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
athaikapañcāśaḥ paṭalaḥ |
atha sūryādidevānāṃ pratiṣṭhā pūrvameva hi |
śivaliṅgapratiṣṭhāyāṃ samāsāt sampradarśitā || 1 ||
karṣaṇādyutsavāntaṃ yat proktaṃ karmātra tat samam |
tattvamūrtyādivinyāsakramaḥ sarvatra vai samaḥ || 2 ||
sūryavighneśvaraskandā haranārāyaṇastathā |
durgāgaurīsarasvatyaḥ śāstā kālī ca mātaraḥ || 3 ||
dhāmasu kṣetrapālaśca śivāṅgatvena vā pṛthak |
ete sarve
pratiṣṭhāpyāḥ pūjyāścaiva pṛthak pṛthak || 4 ||
eteṣāṃ mūrtimūrtīśamantrāvaraṇabhedataḥ |
pratiṣṭhādyaṃ
samāsena yathāvadatha kathyate || 5 ||
sūryasya mantrāḥ pūjā ca prāgeva samudāhṛtāḥ |
tatpratiṣṭhāvidhau beraṃ syānmukhyaṃ daśatālataḥ || 6 ||
pratimālakṣaṇoktaistu mānonmānādibhiryutam |
citrādikaṃ
taddhemādiloharatnaśilāmayam || 7 ||
tasyādhivāsane prāgvanmaṇḍape toraṇāni tu |
vibhūtirvimalastāra
ārādhyaśceti pūrvataḥ || 8 ||
p. 511)
pratyūṣaśca prabhāsaśca pradyoto dyotanastathā |
daṇḍī ca
piṅgalaścaṇḍastīvraśca dvārapālakāḥ || 9 ||
prāgyāmyāpyaindavadvārṣu dvau dau kalaśagau yajet |
lokeśāstrāṅkitāḥ pūjyā dhvajāstadadhidevatāḥ || 10 ||
tato vikiravikṣepāt sūryakumbhāstrayorbhramāt |
maṇḍapaṃ
parigṛhyātha lokeśān kumbhagān yajet || 11 ||
prāgvadākāraśuddhiṃ ca kṛtvā nayanamokṣaṇam |
svamūlāṅgaistataḥ kuryājjale cāpyadhivāsanam || 12 ||
grāmapradakṣiṇādūrdhvaṃ prāgvad bhāvanamaṇḍape |
kalaśaiḥ
snapayet prāgvat pūritaiḥ saptasaptakaiḥ || 13 ||
aghamarṣaṇasūktena cāsatyenādinā tataḥ |
udyannadyādinā cāpi
pavamānaistathā kramāt || 14 ||
tataḥ khaṣoktimūlāṅgaiḥ sāvitryāṣṭākṣareṇa ca |
daśapraṇavagāyatryā madhyena tvabhiṣecayet || 15 ||
iṣṭvā praveśayed devamadhivāsanamaṇḍape |
śayane śāyayet
prāgvannidrākumbhaṃ ca vinyaset || 16 ||
aiśānyāṃ sūryakumbhāstre devakumbhāṃścaturdiśam |
nyaseccātmāditattvāni jānukaṇṭhaśirovadhi || 17 ||
brahmādibhāgeṣvṛgvedayajussāmaguṇānvitam |
maṇḍalaṃ puruṣaṃ
cāpi raśmīn bhāgatraye kramāt || 18 ||
mūrtidvādaśakaṃ cāpi triṣu bhāgeṣu vinyaset |
tadyathā -
bhūmyaptejomarudvyomamanohaṅkārabuddhayaḥ || 19 ||
prakṛtiḥ puruṣaḥ kālaḥ paramātmā ca mūrtayaḥ |
dhātāryamā
ca mitraśca varuṇo'śo bhagastathā || 20 ||
pūṣā vivasvān parjanyaḥ savitā cendra eva ca |
viṣṇuśca
mūrtipāstvete dvādaśaivātha śaktayaḥ || 21 ||
dīptā sūkṣmā jayā bhadrā vibhūtirvimalā tathā |
amoghā
vidyutā caiva kathitā sarvatomukhī || 22 ||
p. 512)
prabhā sandhyā ca saṃjñā ca śaktayastāśca vinyaset |
svāṅgamūlakhaṣotkaiśca sāvitryā mūrtimūrtipaiḥ || 23 ||
śaktibhiścāpi juhuyuḥ prāgvat kuṇḍeṣu mūrtipāḥ |
pālāśārkasamitsarpiścarulājatilākṣataiḥ || 24 ||
siddhārthaiḥ sarvadhānyaiśca hutvājyena punaḥ śatam |
hutvā
sampātitājyena śāntikumbhajalairapi || 25 ||
saṃsicya triṣu bhāgeṣu spṛśeyurgurumūrtipāḥ |
pīṭhe cāpi
kriyāśaktiṃ saṃsmṛtya viniyojayet || 26 ||
anuktaṃ ca yathāpūrvaṃ karma kṛtvādhivāsya tu |
prātaḥ
snānādikaṃ kṛtvā garbhāgāraṃ praviśya tu || 27 ||
lagne kūrmaśilāṃ nyasyet tasyāḥ pūrvakrameṇa tu |
ratnādipañcavargāṃstu vinyasyeṣṭvābhimantrayet || 28 ||
oṃ namo vyāpinītyādimantramantarjapan guruḥ |
ādhāraśaktimāvāhya saṃpūjya vidhinā tataḥ || 29 ||
kriyāśaktyātmakaṃ pīṭhaṃ tasyāstūpari vinyaset |
tato muhūrte
saṃprāpte sthāpako mūrtipaiḥ saha || 30 ||
praṇavena kriyāśaktau pīṭhe beraṃ tato raveḥ |
jñānaśaktyātmakaṃ dhyāyan sthāpayet praṇavāṇunā || 31 ||
sāṅgamūlaṃ khaṣotkaṃ tu haṃsaṃ taddhṛdi vinyaset |
daśapraṇavagāyatryā sāvitryā cābhimantrayet || 32 ||
sthirīkṛtyāṣṭabandhena beraṃ prakṣālya vāribhiḥ |
nidrākumbhenābhiṣiñcet kiñcicchāntyudakairapi || 33 ||
arghyapañcāmṛtaiścāpi jaladhūpāntaraiḥ kramāt |
prakṣālya
yavacūrṇādyaiḥ kumbhāstrasalilaistataḥ || 34 ||
vedakumbhaiścābhiṣiñcecchāntikumbhaṃ nyasedapi |
śeṣaṃ karma
yathāpūrvaṃ svamantreṇa samāpayet || 35 ||
ātmatattvādi vinyasya mūrtau prāgvad vidhāya tu |
syāt
prabhutāsanaṃ pīṭhaṃ vibhūtivimalādikāḥ || 36 ||
p. 513)
pīṭhasya pādāścatvāro madhye dhyeyā prabodhinī |
dīptādiśaktīścārādhya maṇḍale puruṣaṃ ravim || 37 ||
dhyātvā mūlāṅgavinyāsaṃ kṛtvā nyasyet tathādhvanaḥ |
mūlo'ṅgāni khaṣotkaśca tathā sadaśatārakā || 38 ||
gāyatrī caiva sāvitrī mantrādhvā kathito raveḥ |
daśapraṇavagāyatryāstattvasaṃkhyāpadāni tu || 39 ||
padādhvā tasya nirdiṣṭaḥ śeṣādhvāno yathāpuram |
vibhāvyaivaṃ tu tanmūrtau hṛdi haṃsaṃ satārakam || 40 ||
vinyasyārghyādibhirdevamupacāraistu pūjayet |
athācāryaḥ
[cārasya ku] svakuṇḍe'gnāvamībhirjuhuyād ghṛtam || 41 ||
sthiro'tha vyāpakastadvadaprameyastataḥ param |
anādibuddho
nityaśca tataḥ syādapi niścaraḥ || 42 ||
nityatṛptaśca saptānte bhavasvāheti yojitāḥ |
mantrāḥ
syurebhirhutvājyamebhirdevaṃ tataḥ spṛśet || 43 ||
sahasraṃ vā tadardhaṃ vā śataṃ vā juhuyād ghṛtam |
aṅgamūlakhaṣotkādyairmantrairvyāhṛtibhistathā || 44 ||
hutvā pūrṇāṃ ca saṃpūjya lokapālāyudhādibhiḥ |
nīrājya
snapayet prāgvannivedyāntaṃ yajedapi || 45 ||
vibhāvya devaṃ tanmūrtau sānnidhyaṃ prārthya mantrataḥ |
niśi
bhūtabaliṃ dattvā yathāpūrvaṃ dinatrayam || 46 ||
nītvā caturthadivase hutvāgnīnasya mantrataḥ |
sāvitryā caiva
gāyatryā pṛthagaṣṭottaraṃ śatam || 47 ||
hutvā jayādīnājyena prāyaścittāhutīrapi |
pūrṇāṃ ca havyavāhādyāt
havyavāhamityanūcya sviṣṭamagna iti yājyayā juhotīti yāvat |
- * * * * * * * tato'gnīn svahṛdambuje || 48 ||
niyojya [kh: naṇvijya] tejaścaṇḍaṃ tu nirmālyairīśagocare |
yajet trinetraṃ piṅgākṣaṃ raktaṃ raktāmbarādikam || 49 ||
p. 514)
caturbhujaṃ ghṛtāmbhojaṃ yajet savaradābhayam |
tatastu
kalaśairdevamabhiṣicyoktamārgataḥ || 50 ||
dakṣiṇāśca pradeyāni datvā pūrvoditakramāt |
tato
nityavidhānena vibhavānuguṇena tu || 51 ||
pūjāṃ pravartayet samyak trisandhyaṃ sopacārakam || 52 ||
sūryapratiṣṭhādhikāraḥ |
nityotsave tu sūryasya dvārasthau caṇḍapiṅgalau || 52 ||
lokeśasthānagāstvaṣṭau grahāḥ somādayaḥ kramāt |
mātaraścaiva durgā ca tejaścaṇḍaśca diggatāḥ || 53 ||
aruṇo maṇḍapasyāgre saptacchandasturaṅgamāḥ |
svākhyābhiste ca
pūjyāḥ syurgāyatryuṣṇiganuṣṭubhaḥ || 54 ||
bṛhatī paṅktistriṣṭubjagatī ca yathākramam (?) |
antaḥsthau
gopuradvāḥsthau pakṣau śuklāsitau yajet || 55 ||
tathaiva tadbahiṣṭhāvapyayane dakṣiṇottare |
nikṣipyaiṣāṃ
baliṃ dattvā balipīṭhād bahiḥ sthitaḥ [kh: tiḥ (?)] || 56 ||
āvāhayed balibhujaḥ sarvān sūryagaṇān guruḥ |
ye samastaṃ jagad
vyāpya tiṣṭhanti balikāṅkṣiṇaḥ || 57 ||
sūryapāriṣadāḥ sarve gṛhṇantu balimuttamam |
iti |
tato dvādaśarāśibhyo yathāsthānaṃ pradakṣiṇam || 58 ||
meṣādibhyo baliṃ dadyānmāsebhyaścāpi taiḥ saha |
madhumādhavaśukrebhyaḥ śucaye nabhase tathā || 59 ||
nabhasyāya tatheṣorjasahobhyaśca tataḥ param |
sahasyāyātha tapase
tapasyāya baliṃ kṣipet || 60 ||
tata tu balipīṭhasya parito'ṣṭadiśāsvapi |
kṣiped
gaṇānāmaṣṭānāṃ svākhyāgaṇanamontakam || 61 ||
gandharvāścāsuragaṇāḥ pitṛrakṣogaṇāstataḥ |
nāgā
marudgaṇāstadvad yakṣabhūtagaṇāstathā || 62 ||
p. 515)
padmapatre ṛṣigaṇāḥ sthitāḥ * * * * * * |
svākhyābhiretān
saṃpūjya baliṃ caiṣāṃ vinikṣipet || 63 ||
nityotsavavidhiḥ ||
mahotsave tu śaivoktamārgeṇāropayed dhvajam |
patākāṃ
cāruṇāśvāṅkāṃ gaṇāṃścāvāhya pūrvavat || 64 ||
sandhisthāṃśca tathā devānaṅkurārpaṇapūrvakam |
utsavaṃ
kārayet prāgvaduttamādikrameṇa tu || 65 ||
baliprakṣepamantraistu sūryapāriṣadāntakaiḥ |
yebhūtādyairyathāpūrvamiṣṭvā tebhyo baliṃ kṣipet || 66 ||
nityotsavoktavidhinā pakṣipya parito balim |
vaiśeṣike [k: kā] (ca?
ṇa) vidhinā rāśibāhye kṣiped balim || 67 ||
indrādilokapālebhyastadastrebhyaśca bāhyataḥ |
aindryāṃ diśi
gaṇā ye tu vajrahastā mahābalāḥ || 68 ||
ityādibhistu diṅmantraiḥ parito vikired balim |
tatastu
balipīṭhasthagaṇebhyaḥ pūrvavad balim || 69 ||
kṣiptvā snātvā yathāpūrvamantardevaṃ praveśayet |
kṛtvā
kautukabandhādyaṃ tīrthayātrāṃ ca pūrvavat || 70 ||
svamantrairvidhivat kṛtvā snapanāntaṃ samāpayet |
itthaṃ samāsādiha sūryatantraproktaṃ pratiṣṭhādikamutsavāntam |
bimbāditantreṣu yathoditaṃ tacchaivoktamārgeṇa samastamūhyam ||
71-1/2 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre kriyāpāde sūryatantrapaṭala ekapañcāśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 52: Ganeshas Weihe und Fest
Ganesha wird als Herr der Scharen und Überwinder von Hindernissen verehrt. Dieses Kapitel beschreibt die Einsetzung seines Bildes, die Zuordnung seiner Kräfte und das tägliche wie das große Fest. Es knüpft ausdrücklich an die zuvor erklärte Ritualordnung an und nennt die Besonderheiten der Ganesha-Verehrung.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha dvipañcāśaḥ paṭalaḥ |
atha vighneśvarasyāpi beraḥ syāt pañcatālataḥ |
pūrvoktā eva
mantrāḥ syuḥ pratiṣṭhākarma śaivavat || 1 ||
sūryapratiṣṭhāvihitaṃ kriyācakraṃ yadeva hi |
vighneśādipratiṣṭhāsu prāyaśaḥ samameva tat || 2 ||
p. 516)
viśeṣaḥ kathyate so'yaṃ vijñeyaḥ syāt pṛthak pṛthak |
toraṇā
dvārapālāśca mūrtimūrtīśaśaktayaḥ || 3 ||
mantrāśca parivārāścāpyadhvānaḥ padamantrayoḥ |
supūrṇaḥ
pūrṇabhadraśca praśānto vijayastathā || 4 ||
pūrvādi toraṇāni syurlokeśāstrairdhvajāḥ smṛtāḥ |
prāci
kuṇḍodaro dvāḥsthastadvat kumbhodaro'pi ca || 5 ||
vikaṭo vāmano yāmye jayaśca vijayo'mbupe |
pūjyau dvāre'tha
kaubere meghanādamahodarau || 6 ||
kumbheṣu pūjayed dvāḥsthālloṁkapālāṃśca kumbhagān |
gaṇeśakumbhaṃ caiśānyāmastraṃ ceṣṭvā tayorbhramāt || 7 ||
aṅkuśāstraṃ (gaṇeśasyurastraṃ?) strīvigrahaṃ yajet |
adhivāsasnapanayoḥ kramāt svīkṛtya maṇḍapau || 8 ||
kṛtvātha karaśuddhiṃ ca netramokṣaṃ tato jale |
adhivāsya
purādestu parikramya pradakṣiṇam || 9 ||
snapayecca praveśyātha śāyayeccādhivāsayet |
pṛthvyādyā
mūrtayaḥ pañca manohaṅkārabuddhayaḥ || 10 ||
mūrtayo'ṣṭau gaṇeśasya vighneśādyāstadīśvarāḥ |
vighno
vināyako vīraḥ śūro hastimukhastathā || 11 || ekadantastataḥ
kṣipraprasādo'tha gaṇeśvaraḥ |
tīvrā ca jvālinī nandā
bhogadā kāmarūpiṇī || 12 ||
ugrā tejovatī sandhyā navamī vighnanāśanī |
śaktayaḥ
kṣmādimūrttīnāṃ tribhāge vinyasedimāḥ || 13 ||
kriyāśaktiṃ ca tatpārśve tatpīṭhe vinyased yajet |
vedyāmaiśe
tu kumbhāstre dikṣu mūrtīśakumbhagān || 14 ||
nidrākumbhaṃ copadhāne vinyasyaiṣāṃ juhoti ca |
garbhāgāraṃ
praviśyātha śaktiṃ kūrmaśilāṃ nyaset || 15 ||
ratnādi pīṭhaṃ beraṃ ca pratiṣṭhāpya tu mūrtimat |
caitanyaṃ
sarvagaṃ sūkṣmaṃ tadbījaṃ haṃsasampūṭam || 16 ||
p. 517)
svahṛdvyomāmbujānītaṃ vinyaset taddhṛdamñje |
tanmūrtimantraṃ
cāṅgāni gaṇānāṃtvādikaṃ tadā || 17 ||
gāyatrīṃ ca gaṇeśasya mantrādhvānaṃ ca vinyaset |
vināyakāya vidmahe gajavaktrāya dhīmahi |
tanno dantī pracodayāt |
padāni vighnagāyatryāḥ padādhvānye tu pūrvavat || 18 ||
ṣaḍadhvabhāvanāṃ kṛtvā prāgvat saṃsnāpya pūjayet |
mantrapādoditā ye tu mantrā vighneśvarasya tu || 19 ||
mūrtayo'pi ca kalpoktāstattadbhaktairyathāvidhi |
tathātathā
pratiṣṭhāpyāstanmantrāvaraṇādibhiḥ || 20 ||
śaktikūrmāvanantākhyapīṭhaṃ dharmādikānapi |
triguṇārkādibimbeśabrahmaviṣṇvīśapaṅkaje || 21 ||
prathamāvaraṇaṃ svāṅgaistatastīvrādiśaktibhiḥ |
dvitīyaṃ
mūrtipaiścāpi tṛtīyaṃ tu caturthakam || 22 ||
svasthaistu pañcamaṃ cātha lokeśaiścāyudhādibhiḥ |
tattannāmnā
bhavedante vighnapāriṣadāya tu || 23 ||
teṣāṃ pāriṣadebhyaśca namontaṃ viniyojayet |
saṃpūjyaivaṃ
gaṇādhīśaṃ sthirādyairatha saptabhiḥ || 24 ||
hutvā spṛ(śye?śe)d yathāpūrvaṃ prāyaścittaṃ tu mūlataḥ |
aṅgairgaṇeśagāyatryā gaṇānāṃtvādinā tataḥ || 25 ||
mūrtilokeśamantraiśca samidādyairyathāpuram |
madhyādyagniṣu
sarvatra hutvā nītvā dinatrayam || 26 ||
caturthadivase prāgvad gāyatryā ca jayādibhiḥ |
prāyaścittaṃ ca
kṛtvā tu karma cāpariṣecanāt || 27 ||
gaṇacaṇḍaṃ samārādhya vahnīn saṃhṛtya cātmani |
udvāsya
kumbhalokeśadvārapāṃstoraṇadhvajān || 28 ||
gaṇeśaṃ snapaneneṣṭvā dakṣiṇādyaṃ pradāya tu |
baliṃ
vikīrya rātrau tu yathāvibhavamarcanam || 29 ||
p. 518)
nityapūjāṃ ca saṃkalpya kartābhīṣṭaṃ samaśnute |
gaṇeśapratiṣṭhādhikāraḥ |
nityotsave gaṇeśasya dvāḥsthāḥ kuṇḍodarādayaḥ || 30 ||
lokeśā vāhanaṃ cākhurmātaraśca svadiggatāḥ |
bhṛṅgīśaḥ
paścime vāyau tāro nāge tu caṇḍikā || 31 ||
bhallāṭe tu guhaḥ some śrīdevyaiśe'ṅkuśī smṛtaḥ |
gaṇacaṇḍaśca tatraitān saṃpūjya vikired balim || 32 ||
gopuradvāryadhaścaṇḍapracaṇḍau dakṣiṇottare |
gaṅgā ca yamunā
cordhve dvāraśrīrmadhyagopari || 33 ||
tā etā devatāḥ pūjyā baliṃ cāsāṃ vinikṣipet |
tatastu
madhyahārāyāmaṣṭadikṣu gaṇeśvarāḥ || 34 ||
vajradanto gajāsyaśca bhīmaṃśca mahiṣānanaḥ |
meghanādo
virūpākṣo vikaṭo bahubhakṣyabhuk || 35 ||
ete koṭigaṇādhīśāḥ saṃpūjyaiṣāṃ baliṃ kṣipet |
atha balipīṭhe
prāgādi gajavaktraśca vighneśagaṇanāyakau || 36 ||
caṇḍavikramakṛd vighnakaro bhujagamekhalaḥ |
śūrpakarṇo
nāgadanto rudravaktro(d)bhavastataḥ || 37 ||
gaṇasenaśca daśamasteṣāṃ pīṭhe baliṃ kṣipet |
oṃ namaḥ sarvavighnapārṣadebhyastatpārṣadebhyo namaḥ iti
madhye'nnamaśeṣaṃ jalapuṣpānvitaṃ pīṭhopari prakṣipet |
nityotsavavidhistulyastulyaścaiṣa mahotsave || 38 ||
viśeṣastu dhvaje pūjyo mūṣikaḥ syāt svamantrataḥ |
oṃ mūṃ mūṣikāya namaḥ iti |
yathāpūrvaṃ gaṇān sarvānāvāhya vikired balim || 39 ||
gaṇeśapariṣannāmnā tadā pāriṣadāntakam |
vajradantādikānāṃ
ca bāhye daśadiśāsvapi || 40 ||
p. 519)
airāvataṃ puṇḍarīkaṃ kumudāñjanavāmanān |
puṣpadantaṃ
sārvabhaumaṃ supratīkaṃ ca dikkramāt || 41 ||
tārādibhirnamontaiśca nāmabhiḥ prāgvadarcayet |
aindryāṃ diśi
gaṇā ye tu vajrahastā mahābalāḥ || 42 ||
ityādibhiḥ kramānmantrairvighnapāriṣadāntakaiḥ |
namontairvikired
rātrau bhūtakrūreṇa vai balim || 43 ||
tīrthasnānaṃ yathāpūrvaṃ kārayet snapanaṃ tathā |
mantrāstu
snapane śaivakathitāḥ svāṅgamūlataḥ || 44 ||
gāyatryā ca gaṇānāṃtvetyādinā madhyakumbhataḥ |
abhiṣiñced
gaṇādhīśamupacārairyathoditaiḥ || 45 ||
labhante pūrvakathitaṃ yajamānādayaḥ phalam |
evaṃ samāsena gaṇeśatantraṃ tantrāntaroktaṃ pravicārya samyak |
proktaṃ pratiṣṭhādikamutsavāntaṃ śaivānusāreṇa tu tadvidheyam
|| 46-1/2 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre kriyāpāde gaṇeśatantrapaṭalo dvipañcāśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 53: Skandas Weihe und Fest
Skanda, auch Subrahmanya oder Guha genannt, erscheint als jugendlicher Heerführer, dessen Verehrung Schutz, Sammlung und festliche Gemeinschaft verbindet. Das Kapitel beschreibt seine Bildgestalten, die Einsetzung des Bewusstseins in das Bild und die zugehörigen Feste. Es unterscheidet zahlreiche Gestalten und Kräfte, deren Namen ihren Platz im historischen Ritus behalten.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
Moderne Begleitung: Nyasa – Verehrung und Darbringung des Körpers
Dieser Beitrag erläutert einen allgemeinen Yoga- und Tantra-Zusammenhang; er ist keine Rezitation dieser Schrift.
atha tripañcāśaḥ paṭalaḥ |
atha skandapratiṣṭhādau karma śaivasamaṃ smṛtam |
viśeṣāścāpi
ye tatra likhyante tantra[kh: tra]coditāḥ || 1 ||
kaniṣṭhadaśatālena skandasya pratimā smṛtā |
prāgvaccitrādibhedena śailī lohamayī tathā || 2 ||
mṛnmayī ratnajā tasya sthitāsīnā tathā bhavet |
mayūravāhanā
vā syāt ṣaṇmukhī ṣaṇmukhasya tu || 3 ||
sanatkumāraskandādīnekavaktrāṃstu kārayet |
caturbhujān vā
dvibhujān dvinetrāneva kārayet || 4 ||
ṣaṇmukho dvādaśabhujo dvādaśākṣaḥ svalaṅkṛtaḥ |
ṣaḍbhujo
vā caturhasto mayūrasthaḥ sthito'thavā || 5 ||
p. 520)
abhayaṃ śaktiśūleṣukuliśaṃ cāṅkuśaṃ karaiḥ |
dakṣiṇe
dhārayaṃstadvat kaṭisparśivarapradam || 6 ||
daṇḍaṃ ca tomaraṃ cāpaṃ ghaṇṭāṃ pāśaṃ ca vāmataḥ |
adhohastāt prabhṛtyūrdhvaṃ syād dvādaśabhujo vibhuḥ || 7 ||
abhayaṃ paṅkajaṃ śaktiṃ dakṣiṇe varatomare |
kuliśaṃ ṣaḍbhujo
bibhrat kartavyaḥ ṣaṇmukho vibhuḥ || 8 ||
dakṣiṇe paṅkajaṃ śaktiṃ mātuluṅgaṃ ca vāmataḥ |
pāśaṃ ca
bibhrat ṣaḍvaktrastvekāsyo vā caturbhujaḥ || 9 ||
dvibhujaśced guhaḥ śaktikaṭispṛgvaradānvitaḥ |
śaktivajradharo
vā syād daṇḍaśaktidharo'thavā || 10 ||
prasannavadanā raktā raktākalpavibhūṣitāḥ |
maulikuṇḍalahārādyairyuktāḥ syuḥ skandamūrtayaḥ || 11 ||
ekā mūrtistvekabere pratiṣṭhāpyā bhaved yadā |
bahubere
pratiṣṭhāpyāḥ ṣaḍ vā dvādaśa mūrtayaḥ || 12 ||
varadaśca yaśodaśca puṣṭidaḥ śrīpradaḥ kramāt |
prāgādi
toraṇāni syurlokesāstrāṅkitā dhvajāḥ || 13 ||
vīrasenamahāsenau bhadrasenasuṣeṇakau |
cārusenaśca senānīḥ
pūrṇasenastataḥ param || 14 ||
citrasenaśca kumbhasthā dvau dvau dvāḥsthāstu pūrvataḥ |
pratidvāraṃ lājakumbhau bījāṅkuraghaṭāvapi || 15 ||
nidhāya vikirakṣepāt kumbhāstre pūjayedapi |
dūrvākuśāgramāṣāśca vrīhayastaṇḍulāstilāḥ || 16 ||
siddhārthāstulasī ceti skandasya vikirāḥ smṛtāḥ |
kumbhe
skandaṃ mayūrasthaṃ kukkuṭe'straṃ ca vardhanīm || 17 ||
iṣṭvā prāgvat paribhramya prāgvat svīkṛtya maṇḍapam |
viśodhya
tvākaraṃ netramokṣaṃ toyādhivāsanam || 18 ||
grāmabhramaṃ ca snapanaṃ śayanaṃ ca vidhāya tu |
vedyāṃ
kumārakumbhāstre mūrtikumbhāṃśca ṣaṇ nyaset || 19 ||
p. 521)
nidrākumbhaṃ copadhāne saṃpūjyāthādhivāsayet |
ātmāditattvabhāgeṣu brahmādīṃstriguṇānvitān || 20 ||
kṣmādyāḥ pañcāpyahaṅkāro mūrtayaḥ ṣaḍ guhasya tu |
sanatkumāraḥ skandaśca viśākhaḥ ṣaṇmukhastathā || 21 ||
naigameṣo hemacūḍaḥ ṣaḍete mūrtipāḥ smṛtāḥ |
devasenā
devayānī ṣaṣṭhī vidyā ca kukkuṭā || 22 ||
vijayā ceti mūrtīnāṃ śaktayaḥ ṣaḍ yathākramāt |
mūrtimūrtīśaśaktīstu tribhāgeṣvapi vinyaset || 23 ||
madhye ca ṣaṭsu kuṇḍeṣu gururmūrtidharāstathā |
mūlāṅgamūrtimantraiśca juhuyuḥ śaktibhistataḥ || 24 ||
pakvaṃ tu skandagāyatryā mūlāṅgaiśca śataṃ pṛthak |
mantroddhāre pūrvameva mūlamantraḥ pradarśitaḥ || 25 ||
aṅgāni cāpi tenaiva gāyatrī kathyate'dhunā |
mahāsenaścaturthyanto vidmahetipadaṃ tataḥ || 26 ||
śaktihastaścaturthyanto dhīmahīti ca tatpadam |
naḥ skandaśca
prakārānte codayāt tārapūrvikā || 27 ||
śaktibhirmūrtibhiścāpi tato dvādaśamūrtibhiḥ |
bāṇaḥ śākho
bhadrasenaḥ senānīśca bhavātmajaḥ || 28 ||
subrahmaṇyaḥ kārttikeyo guho vai kukkuṭadhvajaḥ |
mayūravāhanaścaiva gāṅgeyaśca tataḥ param || 29 ||
devasenāpatiśceti proktā dvādaśa mūrtayaḥ |
tārādibhistu
svākhyābhistanmantrāḥ syurnamontakāḥ || 30 ||
svāhāntaireva juhuyāccaturthyantaṃ tu sarvadā |
māyūrakhādirāśvatthaplākṣaudumbararauhiṇāḥ || 31 ||
samidhaḥ syuḥ ṣaḍagnīnāṃ palāśā madhyame smṛtāḥ |
ājyaṃ
caruṃ yavān vrīhīllāṁjasiddhārthasarṣapān || 32 ||
māyūrasamidhaścāpi sarvatra juhuyuḥ kramāt |
homasampātitājyena
śāntikumbhāmbhasā tathā || 33 ||
p. 522)
siñceyuḥ skandagāyatryā bhāgeṣu gurumūrtipāḥ |
bāhye'tha
maṇḍapād dikṣu mantrairlokeśadaivataiḥ || 34 ||
samidājyatilāllāṁjāṃścaruṃ ca juhuyuḥ pṛthak |
nair-ṛtyāṃ
cāpi vāyavyāṃ bilvakārṣmarisambhavāḥ || 35 ||
samidho juhuyāccāstrāccaruṃ cāṣṭottaraṃ śatam |
berasya
vāmataḥ pīṭhe kriyāśaktiṃ nidhāya tu || 36 ||
adhivāsya tataḥ prātaḥ kṛtanityakriyo guruḥ |
garbhāgāraṃ
praviśyātha lagne kūrmaśilāṃ nyaset || 37 ||
tatreṣṭvādhāraśaktiṃ tu ratnādyaṃ vargapañcakam |
tasyāṃ
vinyasya garteṣu madhye prāgādidikṣvapi || 38 ||
haimaṃ gajaṃ mayūraṃ ca śaktiṃ vajraṃ ca kukkuṭam |
padmaṃ
rasaṃ ca māṇikyaṃ madhyād bāhye kramānnyaset || 39 ||
ūrdhvaṃ tasyāstathā pīṭhe kriyāśaktiṃ ca vinyaset |
yuvaṃ
vastrādinācchādya bahirnirgatya deśikaḥ || 40 ||
beraṃ praveśya lagne tu gururmūrtidharairyutaḥ |
dhruvādyaurādinā
pīṭhe pratiṣṭhāpya sthiraṃ yathā || 41 ||
jñānaśaktyātmakaṃ dhyātvā mūrtiṃ vinyasya ṣaṇmukhīm |
tasyāmāvāhayed devaṃ mantrairebhiranukramāt || 42 ||
oṃ
āyāhi skanda! bhadraṃ te kumāra! śivasambhava! |
mayūravāhana!
vibho iha vāraṇavāhana ! || 43 ||
subrahmaṇya! namaste'stu kārttikeya! sureśvara! |
devasenāpate
deva! asurendravimardana! || 44 ||
śaktivajrāyudhadhara ! dhṛtadaṇḍavarāṅkuśa! |
sacakratomara!
vibho! asurendravimardana! || 45 ||
āvāhayāmi tvāṃ devetyante mūlāṅgasaṃyutam |
uccārya
svahṛdambhojāt paraṃ tejo guhātmakam || 46 ||
p. 523)
nītvā vyomābjamadhyasthatejasyaikyaṃ tato'pi ca |
gṛhītvā
niṣkalāntaṃ tu mūlaṃ haṃsaṃ ca kīrtayet || 47 ||
ānīya nāḍīmārgeṇa mūrtau hṛtpaṅkaje nyaset |
vyomāmbujaṃ
sudhāmbhobhirāplāvyātha sacetanām || 48 ||
mūrtiṃ dhyātvā hṛdabje'sya mantrādhvānaṃ tu vinyaset |
mūlāṅgāni ca gāyatrī mūrtimantrāśca sa smṛtaḥ || 49 ||
padāni skandagāyatryāḥ padādhvānye tu pūrvavat |
hṛdi vaktre
tathā mūrdhni nābhau guhye ca pādayoḥ || 50 ||
ṣaḍadhvano nyaset samyag vibhāvya tu yathākramam |
mūrtīśanidrākumbhāstraiḥ snapayitva tu pūjayet || 51 ||
tadyathā -
snātastu sakalīkṛtya vighnaṃ dvāraṃ ca pūjayet |
astraṃ
kṣiptvā praviśyāntardehalyāṃ tannidhāya ca || 52 ||
vāstubrahmāsanānīṣṭvā tūpaviśyāṅgamūrtibhiḥ |
sakalīkṛtya
kṛtvārghyaṃ śuddhīḥ pañca vidhāya tu || 53 ||
satripuṇḍraḥ satilakaḥ sapuṣpakṛtaśekharaḥ |
ādhāraśaktyanantākhyamayūrāsanagātragān || 54 ||
dharmādīn sūryabimbādimaṇḍaleśāṃśca kādikān |
kesareṣu ca
vidyāyāḥ śaktīrmadhye ca pūjayet || 55 ||
vidyā śāntiḥ smṛtirmedhā prajñā kāntirdyutirdhṛtiḥ |
vyāpinī ceti pūrvādikramāllalitavigrahāḥ || 56 ||
devasenā devayānī devyau dakṣiṇavāmayoḥ |
dāḍimīkusumaprakhye
yajed divyāmbarādikaiḥ || 57 ||
āsanaṃ skandamūrtiṃ ca mantradehaṃ tato guham |
kramādāvāhya
mūrtyaṅgaiḥ śaktibhiḥ sakalīkṛtam || 58 ||
arghyādyaistu nivedyāntairupacāraistu pūjayet |
patreṣvāvaraṇaṃ
svāṅgaiḥ patrāgre [kh: grairmū] mūrtimūrtipaiḥ || 59 ||
p. 524)
pīṭhaprānte dvādaśabhirmūrtibhiḥ syāt tṛtīyakam |
dvāḥsthaiścaturthaṃ lokeśaiḥ pañcamaṃ tu tadāyudhaiḥ || 60 ||
ṣaṣṭhamāvaraṇaṃ caiva yajet pañcopacārakam |
tataḥ
sthirādibhiḥ saptamantrairhutvā spṛśed guham || 61 ||
dinatrayaṃ yathāpūrvaṃ saṃpūjyāgniṃ juhoti ca |
caturthadivase'bhyarcya dhūrtasenaṃ tu beragam || 62 ||
pratiṣṭhāpyaiśakoṇe tu śaktiṭaṅkakaraṃ vibhum |
raktākalpaṃ
raktavarṇaṃ nirmālyairabhipūjayet || 63 ||
prāyaścittaṃ tu mūlāṅgamūrtimantraiśca śaktibhiḥ |
hutvā tu
skandagāyatryā tilājye juhuyāt pṛthak || 64 ||
sahasramardhaṃ tu śataṃ hutvā caiva jayādibhiḥ |
prāyaścittaṃ
sviṣṭakṛtaṃ hutvāgnīn hṛdi saṃharet || 65 ||
viśeṣasnapanenātha śreṣṭhādyanyatamena tu |
yathopapatti
snapayenmantraiḥ śaivoditaiḥ kramāt || 66 ||
vidhāya ca mahāpūjāṃ dadyād bhūtabaliṃ niśi |
dakṣiṇāśca
pradeyāni dattvā śaktyā tu pūrvavat || 67 ||
nityapūjāmavicchinnāṃ grāmakṣetradhanādibhiḥ |
saṃkalpya kartā
pūrvoktaṃ puṣkalaṃ labhate phalam || 68 ||
skandapratiṣṭhādhikāraḥ |
skandanityotsave dvāḥsthau vajraśaktidharau puraḥ |
vighnaviśveśvarau cātha vīrasenasuṣeṇakau || 69 ||
vajrasenaśca senānīrdvāḥsthau pūrvāditaḥ kramāt |
skandapāriṣadāntāḥ syurlokeśāḥ svasvadiggatāḥ || 70 ||
mayūraṃ maṇḍape mātṝṃḥ svasthāne tvargale vidhum |
dhūrtasenaṃ tathaiśānyāṃ saṃpūjyaiṣāṃ baliṃ haret || 71 ||
gopuradvāryagniketuṃ sūryaketuṃ ca pūjayet |
tato niṣkramya bāhye
tu balipīṭhāgrataḥ sthitaḥ || 72 ||
p. 527)
oṃ
ye samastaṃ jagad vyāpya tiṣṭhanti balikāṅkṣiṇaḥ |
* * * * * *
sarve gṛhṇantu balimuttamam || 73 ||
anena tu skandagaṇān sarvānāvāhayedapi |
tatastu
bāhyahārāyāmunmāthādīn gaṇeśvarān || 74 ||
koṭikoṭigaṇādhyakṣāniṣṭvā teṣāṃ baliṃ kṣipet |
unmāthaśca pramāthaśca subhāso bhāsvaro maṇiḥ || 75 ||
sumaṇiśca tathā jyotirjvālājihvastathāṣṭamaḥ |
tatastu
daśamūrtibhyo balipīṭhe baliṃ kṣipet || 76 ||
parigho vikaṭo bhīma utkrośo vajravalkalau |
daṇḍahastau
vardhanaśca kumudo nandanastathā || 77 ||
skandaseno'tha daśamaḥ pīṭhe padmasya madhyataḥ |
nityotsave
vidhiścaiṣa tulyaśca syānmahotsave || 78 ||
viśeṣaḥ kathyate tatra mayūraṃ tu dhvaje yajet |
oṃ mayūrāya namaḥ |
skandavāhanāya namaḥ |
tataḥ skandagaṇān sarvān prāgvadāvāhayet guruḥ || 79 ||
oṃ
ya bhūtāḥ skandasenādyāḥ skandapāriṣadeśvarāḥ |
te tṛpyantu
mudaṃ yāntu tebhyastābhyo namo namaḥ |
80 ||
ityāvāhya skandagaṇān prāgādyaṣṭadiśāsvapi |
koṭikoṭigaṇeśāḥ syurdvātriṃśat syurgaṇeśvarāḥ || 81 ||
kumudaḥ kundaraścātha ḍambarāḍambarau puraḥ |
vakro'nuvakraḥ
sumukhaḥ suvrato vahnidiggatāḥ || 82 ||
satyasandhaḥ suprabhaśca śubhakarmā ca lāṅgalī |
yāmye'tha
nair-ṛte kālo balaścātibalo'lasaḥ || 83 ||
suvarcāścātivarcāśca kāñcanātighanāvapi |
paścime tvatha
vāyavye meghamālī sthirastathā || 84 ||
atisthiraścocchritaśca caturthastvatithipriyaḥ? |
udīcyāṃ
meghanādaśca saṃgrahonmāthavigrahāḥ || 85 ||
p. 526)
aiśānyāṃ puṣpadantaśca śaṅkukarṇajayāvapi |
mahājayaśca
catvāraḥ koṭikoṭigaṇeśvarāḥ || 86 ||
etebhyaścāpyathaiteṣāṃ pariṣadbhyastvanantaram |
skandapāriṣadānte tu svāhāntaṃ tu baliṃ kṣipet || 87 ||
uddiṣṭadivasānte tu kautukārambhapūrvakam |
tīrthayātrāṃ ca
kurvīta yathāpūrvaṃ nimantrya tu || 88 ||
oṃ
tīrthayātrā tvayā deva! śvaḥ kartavyā sureśvara! |
tatra
pratisarārambhaṃ tvamanujñātumarhasī || 89 ||
ityāmantrya guhaṃ devaṃ śaivotsavavidhānataḥ |
tīrthayātrāṃ
svakairmantraiḥ kṛtvā pratinivṛtya tu || 90 ||
antaḥ praveśya ṣaḍvaktraṃ viśeṣayajanādanu |
niśi bhūtabaliṃ
dattvā mukhyādisnapanena tu || 91 ||
yathopapattyā snapayecchaivasnapanacoditaiḥ |
mantrairyathāvad
vidhivanmahāpūjāṃ pravartayet || 92 ||
pūrvoktaphalamāpnotītyāha devaḥ svayaṃ śivaḥ |
iti pratiṣṭhādikamutsavāntaṃ ṣaḍāsyatantraṃ tu yathāvaduktam |
yathā bṛhattantramukheṣu dṛṣṭaṃ taduktaśaivānuguṇena vidyāt
|| 93 1/2 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde skandatantrapaṭalastripañcāśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 54: Die Weihe von Shankara-Narayana
Shankara Narayana verbindet Shiva und Vishnu in einer Gestalt. Das Kapitel ordnet beiden Seiten besondere Mantras, Kräfte und Bildmerkmale zu und führt sie in einer gemeinsamen Verehrung zusammen. Die Einheit wird so durch die bewahrten Unterschiede sichtbar.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha catuṣpañcāśaḥ paṭalaḥ |
haranārāyaṇasyātha pratiṣṭhādyaṃ nigadyate |
mantraśca vānto
bindvanto brahmāthāgniśca pañcamāt || 1 || anto dīrghaḥ
sadīrgho'gnirvāyustādiśca dīrghayuk |
namontastu daśārṇaḥ
syāt tāraśaktiravādikaḥ || 2 ||
trayodaśākṣaro hyasyacchando'tijagatī mato |
ṛṣirbrahmāsya
daivaṃ tu devo harehariḥ svayam || 3 ||
dīrghasvaraiḥ śaktibījaṃ nāmajātiyutaṃ ca tat |
hṛdādyaṅgāni
ṣaṭ tena śastrāntāni tu kalpayet || 4 ||
p. 527)
tānyaṅgulīṣu śaivoktakramād vinyasya mūlataḥ |
vyāpakaṃ ca
hṛdādīni sve sve sthāne kramānnyaset || 5 ||
tāraṃ ca śaṅkarāyātha vidmahe tadanantaram |
nārāyaṇāya
tasyānte dhīmahe tacca naḥpadam || 6 ||
puruṣaśca tataḥ preti codayātpadamantataḥ |
haranārāyaṇasyaivaṃ
gāyatrī yajanocitā || 7 ||
śaktiśrīkāmabījāni mūlasyādau niyojya tu |
sarvabhūtātmane
cānte namaḥ syād yajane manuḥ || 8 ||
īśādikāni brahmāṇi mūrdhādyaṅghryantakaṃ nyaset |
sve sve
sthāne harārdhe ca vāsudevaṃ tathānyataḥ || 9 ||
saṅkarṣaṇaṃ ca pradyumnamaniruddhaṃ ca keśavam |
mūrdhāsyahṛtsuguhyāṅghryorharerardhaṃ nyaset kramāt || 10 ||
śaivoktaṃ tu kriyācakramatrāpi prāyaśaḥ samam |
viśeṣaḥ
kathyate tatrāpyadhivāsanamaṇḍapam || 11 ||
prāgāditoraṇāḥ pūjyāḥ śaivavaiṣṇavanāmabhiḥ |
śāntibhūtibalārogyāstoraṇe dakṣiṇārdhagāḥ || 12 ||
suśobhanaḥ subhradraśca supūrṇaḥ pūrṇa eva ca |
toraṇānāṃ tu
vāmārdhe pūjanīyāḥ svanāmabhiḥ || 13 ||
pratidvāraṃ tu kumbhasthāścatvāro dvārapālakāḥ |
prācyāṃ
nandīśapūrṇau ca mahākālaśca puṣkaraḥ || 14 ||
bhṛṅgīśanandanau yāmye vighneśo nandanastathā |
paścād vṛṣo
vīrasenaḥ ṣaṇmukhaśca suṣeṇakaḥ || 15 ||
dūrgā ca sambhavaścodak caṇḍaśca prabhavastathā |
vikirakṣepapūrvaṃ tu kumbhe harahariṃ yajet || 16 ||
śūlaṃ cakraṃ ca vardhanyāmiṣṭvā svīkṛtya maṇḍapam |
madhyakuṇḍānalaṃ prāgvannavadhā saṃvibhajya tu || 17 ||
pūrvadravyaiḥ svamūlāṅgairjuhuyurgurumūrtipāḥ |
mantrasantarpaṇaṃ kṛtvā kuryāccākāraśodhanam || 18 ||
p. 528)
netramokṣaṃ jalevāsaṃ tathā grāmapradakṣiṇam |
snapanaṃ ca
yathā pūrvaṃ maṇḍape śayanaṃ tathā || 19 ||
vedyāṃ kumbhāstravidyeśasāṣṭamūrtighaṭān yajet |
tadyathā -
sānantāṃ pṛthivīṃ sūkṣmayuktāmbhaśca śivottamam || 20 ||
sāgniṃ caikākṣavāyū ca tataḥ khaṃ ca śikhaṇḍinam |
śrīkaṇṭhaṃ ca manoyuktaṃ trīmūrtiṃ buddhisaṃyutam || 21 |
ekarudramahaṅkārayuktaṃ śaivoditakramāt |
itthamabhyarcya
kumbhāṃstu nyaset tattvādikaṃ tataḥ || 22 ||
ātmādīni tritattvāni jānukaṇṭhaśirovadhi |
brahmādīnapi
tattveśān mūrtīḥ pṛthvyādikā ravim || 23 ||
somaṃ ca yajamānaṃ ca manaścāhaṅkṛtiṃ dhiyam |
prakṛtiṃ ceti
bhāgeṣu mūrtidvādaśakaṃ nyaset || 24 ||
śarvādīṃścāṣṭamūrtīśān vāsudevādikānapi |
vidyeśvarīṃ
śivāṃ sūkṣmāṃ śāṅkarīṃ harivallabhām || 25 ||
vaiṣṇavīṃ ca mahālakṣmīṃ kṣamāṃ nārāyaṇīṃ tathā |
sāmānyaśaktayo hyetā haranarāyaṇasya yāḥ || 26 ||
vāmādyā navaśaktīśca vimalādyāstathā nyaset |
vimalotkarṣaṇī
jñānā kriyā yogā tathaiva ca || 27 ||
satyā pṛthvī tatheśānānugrahā navamī smṛtā |
vinyasyaivaṃ tu
saṃpūjya dhyātvā tu sakalaṃ vibhum || 28 ||
kriyāśaktiṃ tathā pīṭhe vinidhāyābhipūjayet |
tatraiva
dhārikādyāśca śaktīraṣṭau yajedapi || 29 ||
navakuṇḍeṣu hutvaivaṃ tattvatattveśvarādibhiḥ |
mūlāṅgairapi
gāyatryā śaivoktena krameṇa tu || 30 ||
mantrasantarpaṇaṃ kṛtvā śāntikumbheṣu pātayet |
ācāryo
mūrtipāścaiva saṃspṛśeyuḥ kramāt tridhā || 31 ||
sarvaṃ śaivapratiṣṭhāvad dravyamantrakriyādikam |
atrāpi
tulyamūhyaṃ syādaśeṣeṇa tu deśikaiḥ || 32 ||
p. 529)
atha lagne praviśyāntaḥ prāgvat kūrmaśilāṃ nyaset |
tasyāṃ ca
dhāriṇīṃ śaktiṃ tattvatattveśvarādibhiḥ || 33 ||
ratnādipañcavargāṃśca tadūrdhvaṃ tu yathāpuram |
vinyasya
pīṭhaṃ tatsthāṃ ca kriyāśaktiṃ ca śaktibhiḥ || 34 ||
lagne devaṃ pratiṣṭhāpya jñānaśaktyātmakaṃ vibhum |
mūlenāvāhya tanmūrtiṃ mantradehaṃ ca bhāvayet || 35 ||
tathaiva vimalaṃ jyotistasyaiva hṛdayāmbuje |
proktatribījapuṭitaṃ
haṃsaṃ svahṛdayāmbujāt || 36 ||
nītvā vyomābjacaitanyaṃ mūrtihṛtpaṅkaje nyaset |
tataḥ
prakṣālya saṃsnāpya vedikumbhāstravāribhiḥ || 37 ||
anantādyaṣṭakumbhaiśca tato nyasyet ṣaḍadhvanaḥ |
svamūlāṅgaiḥ svagāyatryā brahmabhiḥ praṇavādibhiḥ || 38 ||
namobhagavateyuktairvāsudevādināmabhiḥ |
caturthyantaistu nirdiṣṭo
mantrādhvātha padairapi || 39 ||
gāyatryāstu padādhvā syāccheṣādhvāno yathāpuram |
tataḥ
sthirādibhirmantrairhutvā spṛṣṭvātha pūjayet || 40 ||
āsanādikrameṇoktairupacārairyathākramam |
tadyathā -
vidyeśvaraṃ guruṃ ceṣṭvā sakalīkṛtya vigraham || 41 ||
sāmānyārghyakaro dvārasyordhvodumbarapārśvayoḥ |
vighnaṃ
sarasvatīṃ gaṅgāṃ yamunāṃ madhyataḥ śriyam || 42 ||
nandīśaṃ caiva caṇḍaṃ ca dvāḥsthau dvārottarasthitau |
mahākālaṃ pracaṇḍaṃ ca yajed dvārasya dakṣiṇe || 43 ||
nārācāstraṃ kṣipeccāntaḥ praviśyāstraṃ nidhāya ca |
vāstvīśaṃ vedhasaṃ madhye tathānantāsanaṃ yajet || 44 ||
pañcaśudhīrvidhāyātha tilakīpuṣpaśekharaḥ |
mūlāṅgairarghyamāpādya jalakṣīrakuśākṣataiḥ || 45 ||
p. 530)
yavacandanasiddhārthaiḥ puṣpairapi ca pūjayet |
tatprokṣitātmadravyādirastraprākārarakṣitaḥ || 46 ||
ādhāraśaktiṃ kūrmaṃ cāpyanantāsanameva ca |
dharmādīnapyadharmādīn māyāṃ vidyāaṃ guṇatrayam || 47 ||
pa[k: pā]trādivyāptasūryādibimbādyaṣṭadalāmbujam |
dve dve
kesarayoḥ śaktīrvāmādyā vimalādikāḥ || 48 ||
oṃ vāmāvimalābhyāṃ nama iti pūrvadalakesarādiṣu |
pūrvādikramato madhye manonmanyātvanugrahāt (?) |
tatkarṇikāyāṃ
tanmūrtiṃ vidyāmantratanuṃ tathā || 49 ||
iṣṭvā hṛdambujāt prāgvad brahmajyotiḥ śivātmakam |
āvāhanasthāpane ca sānnidhyaṃ sannipātanam || 50 ||
prarocanāmṛtīkārau kuryādapyavaguṇṭhanam |
tanmūlāṅgaiśca
gāyatryāsakalīkṛtya tu kramāt || 51 ||
dhyāyeccaturbhujaṃ devaṃ haranārāyaṇaṃ vibhum |
dakṣiṇe
śūlaṭaṅkau ca śaṅkhacakre ca vāmataḥ || 52 ||
bibhrāṇaṃ vā kapālaṃ ca śūlamabjaṃ sudarśanam |
dakṣiṇetarayoścarma vaiyāghraṃ pītamambaram || 53 ||
vasānaṃ naikanāgārdhahārihāravirājitam |
tathāhimakarākārakuṇḍalaṃ sundarānanam || 54 ||
sakapardakirīṭaṃ sacandracūḍāmaṇiṃ vibhum |
sabilvadalanīlābjasarojatulasīsrajam || 55 ||
nānābhujaṅgaratnāḍhyamudrikākaṅkaṇāṅgadam |
ardhanīlagalollāsinaikāhimaṇibhūṣaṇam || 56 ||
sāhihemodarābaddhakaṭisūtrāṅghribhūṣaṇam |
bhasmāṅgarāgollasitaṃ haricandanacarcitam || 57 ||
raudraramyākṛtiṃ sarvaśobhātejonidhiṃ vibhum |
dakṣiṇetarapārśvasthapārvatīśrīvirājitam || 58 ||
p. 531)
evaṃrūpaṃ haraharimupacārairyajet kramāt |
aṅgaiśca
śaktibhiścāṣṭamūrtīśairdvārapālakaiḥ || 59 ||
prāguktairatha lokeśairiṣṭvāvaraṇapañcakam |
saṃpūjyaivaṃ
harahariṃ hutvā ca samidādibhiḥ || 60 ||
juhuyuśca dvitīye'hni tṛtīye tryambakena ca |
viṣṇornukādinā
cāpi mūlāṅgādyairyathākramam || 61 ||
prāyaścittaṃ caturthe'hni hutvāghorāstramantrataḥ |
sudarśanena
pālāśasamidājyairyathākramam || 62 ||
caṇḍasenaṃ yathāpūrvaṃ samārādhya jayādibhiḥ |
prāyaścittaistathā hutvā pūrṇāṃ sviṣṭakṛtaṃ tathā || 63 ||
agnīnātmahṛdambhoje samāropya visṛjya tu |
toraṇadhvajalokeśadvārakumbhasthadevatāḥ || 64 ||
tatastvaṣṭottaraśataiḥ kalaśaiḥ snapayedapi |
saṃpūjya
saviśeṣaṃ tu dakṣiṇādyaṃ pradāya tu || 65 ||
rātrau bhūtabaliṃ datvā nityapūjādisiddhaye |
saṅkalpya vibhavaṃ
bhaktyā yatheṣṭaṃ labhate phalam || 66 ||
śaṅkaranārāyaṇapratiṣṭhādhikāraḥ |
nityotsave tu prāgdvāre nandīśaścaṇḍa eva ca |
mahākālaḥ
pracaṇḍaśca bhṛṅgī vighnaśca dakṣiṇe || 67 ||
paścime vṛṣabhānantau caṇḍasenāvathottare (?) |
svāśāsu
lokapālebhyaḥ svaiḥ svairmantrairbaliṃ kṣipet || 68 ||
tatrāyaṃ viśeṣaḥ -
indrāya surādhipataye sāyudhasavāhanaparivārāya
śaṅkaranārāyaṇapārṣade namaḥ |
tatpārṣadebhyo namaḥ |
iti
dikṣu sarvatra śaṅkaranārāyaṇapārṣacchabdayuktaireva
mantrairbaliṃ vikirennityotsave |
mahotsave tu
daityadarpavināśāyetyādibhiśca ye bhūtāḥ purassada
ityādibhiśca śaivamahotsavoditaiḥ śaṅkaranārāyaṇasya bhagavata
ityādibhistatra baliṃ kṣipet |
iṣṭvā vṛṣārdhagaruḍaṃ maṇḍapasthaṃ baliṃ kṣipet |
gaṇeśaṃ vīrabhadraṃ ca mātṝḥ śāstārameva ca || 69 ||
p. 532)
durgāṃ ca somaṃ svāśāsu caṇḍasenaṃ ca pūjayet |
saśūlacakravaradābhītimiṣṭvā baliṃ kṣipet || 70 ||
mṛgāsyaṃ pāñcajanyaṃ ca tīkṣṇanetraṃ sudarśanam |
caturo
gopuradvāri saṃpūjyaiṣāṃ baliṃ kṣipet || 71 ||
balipīṭhāt sthitaḥ prācyāmanenāvāhayed gaṇān |
oṃ
āyāntu pārṣadāḥ sarve śāṅkarā vaiṣṇavāśca ye || 72 ||
sthitāḥ sarvaṃ jagad vyāpya gṛhṇantu balimuttamam |
tatastu
nandīśādibhyaḥ kumudādibhya eva ca || 73 ||
dvayordvayoḥ pratidiśaṃ maṇḍaleṣu baliṃ kṣipet |
tadyathā -
nandīśaśca mahākālo bhūtanātho mahīdharaḥ || 74 ||
parvateśo guheśaśca kālapāśakapālinau |
kumudaḥ kumudākṣaśca
puṇḍarīko'tha vāmanaḥ || 75 ||
śaṅkukarṇaḥ śaṅkunetraḥ sumukhaḥ supratiṣṭhitaḥ |
oṃ nandīśakumudābhyāṃ śaṅkaranārāyaṇapārṣadābhyāṃ nama
iti pūrvasyām |
ityāgneyādidikṣvapi baliṃ vikiret |
tatastu balipīṭhe tu bhūtidādibhya eva ca || 76 ||
śaṅkhine cakriṇe cāpi gadine śārṅgiṇe tathā |
padmine'tho
musaline pāśine'ṅkuśine tathā || 77 ||
kumudordhve nandakine namohariharādikam |
senāyeti ca
pīṭhābjakarṇikāyāṃ baliṃ kṣipet || 78 ||
atrāpi pūrvavad dikṣu dvābhyāṃ dvābhyāṃ baliṃ kṣipet |
oṃ bhūtidacakribhyāṃ śaṅkaranārāyaṇapārṣadābhyāṃ nama
ityādidvandvaśabdaḥ |
nityotsavavidhistveṣa tulyaścāpi mahotsave || 79 ||
viśeṣaḥ kathyate lekhyo vṛṣārdhagaruḍaḥ paṭe |
pūjyaśca syāt
svanāmnaiva baliṃ ca vikiret tataḥ || 80 ||
mantraistṛtīyahārāyāṃ vividhānāṃ svanāmabhiḥ |
bhūteśānāṃ śāṅkarāṇāṃ vaiṣṇavānāṃ ca dikkramāt || 81
||
p. 533)
śaivā viṃśatisaṅkhyāḥ syuḥ pañcāśad dikṣu vaiṣṇavāḥ |
tadyathā -
mahākālo vidhātā ca vajrapāṇiḥ kratu(ḥ?) prabhuḥ || 82 ||
dakṣaḥ śatakratustadvadaprameyo'tha vīryavān |
nityo
vidyutprabhaścaiva śūlahastastrilocanaḥ || 83 ||
svāṅgadīpastamoghnaśca sṛṣṭikṛccoruvikramaḥ |
māndhātā ca
mahāvīryo nityayogaḥ prasādanaḥ || 84 ||
utkūṭaḥ prakaṭaścaiva unmukho dvimukho hariḥ |
aśvagrīvo'śvavadano hyaśvajihvo'śvalocanaḥ || 85 ||
keśavo vāmanaścaiva naro nāraka eva ca |
mandaro mandadṛṣṭiśca
kandaḥ kandukalocanaḥ || 86 ||
paṭahākṣo viśālākṣaḥ kṣāmakaḥ kṣamakastathā |
pāṇḍaraḥ
pāṇḍupṛṣṭhaśca durdinaḥ sudinastathā || 87 ||
vāmadevo mahādevo mohano madhusūdanaḥ |
kalanaḥ kālanaścaiva
bhāvano bhagavān bhavaḥ || 88 ||
hanūmān bhāgadheyaśca bhāskaro bhāsurastathā |
viśveśo
viśvasenaśca viṣvakseno visāraṇaḥ || 89 ||
vistāro vistaraścaiva vidaṇḍī daṇḍa eva ca |
kāmuko'kāmukaścaiva kāmahṛt kāmanāśanaḥ || 90 ||
saptatistu gaṇāḥ prācyāṃ haranārāyaṇasya tu |
agniragnisamānaśca jvālāmālī ca viśvabhuk || 91 ||
hutāśo mūrtimān vyāpī kapilo raktalocanaḥ |
ugro
raktavapūrdhūmraḥ saptārcirviśvabheṣajaḥ || 92 ||
sutapā vegavāṃścātha bhasmacchanno marutsakhaḥ [kh: rudraṇaḥ] |
yogapriyo dārujaścāpyāgneyo nidhanastathā || 93 ||
agnijihvo hutāśaścāpyagnirūpo'gniketanaḥ |
agnivarṇo'gniragnyāsyo mahāseno mahodaraḥ || 94 || p. 534)
mahānāsaḥ karālaśca kālajihvo vivartakaḥ |
maṇḍūrmaṇḍūkakākāsyau devo devalakastathā || 95 ||
śamakaścamakaścaiva śaṅkuḥ śaṅkuśravāstathā |
mārīco
droṇamārīco mahiṣo bhīṣaṇastathā || 96 ||
kumbhanāso vināsaśca kumbhakarṇo'tha kumbhakaḥ |
visarī vikramī
caiva matsarī maskarastathā || 97 ||
sūkaraḥ sūkarāsyaśca śaśaḥ śaśamukhastathā |
siṃhaḥ
siṃhamukhaścaiva nārasiṃho narastathā || 98 ||
kālahṛt kālasūtraśca sūtrakaḥ sūta eva ca |
vinālī
nālakarṇaścetyāgneyyāṃ diśi saptatiḥ || 99 ||
yamo vivasvato ghātā daityaghātī prajāntakaḥ |
mṛtyuḥ
pretādhipo dharmaḥ kṛṣṇaḥ kṛṣṇākṣa eva ca || 100 ||
nityayogī ca kālaśca āśukārī paretapaḥ |
māyārūpī
kṛtāntaśca satyaḥ satyapriyaḥ suhṛt || 101 ||
pitṛnāthaśca kīnāśo dharmo dharmaratastathā |
dharmyaśca
dharmajaścāpi dhanvī ca praśrayo nayaḥ || 102 ||
kuṇakaḥ kuṇivāhaśca niḥśreyo nīriṇo'lasaḥ |
niṣkopo
niranukrośaḥ kubjaḥ pāṃsuvimardanaḥ || 103 ||
āho utāho āhuśca nirmalo nivaho vahaḥ |
ekalavyaśca palala ūhuḥ
saṃrakṣaṇastathā || 104 ||
śaṅkhī cakrī ca dhanvī ca kaṅkaṭaḥ kaṭuko viṭaḥ |
vasudevaḥ
subhadraśca śārṅgī śārṅgadharastathā || 105 ||
citrāṅgadaścitrarathaḥ ketumān ketudaḥ kṣamī |
vallako
vallakīhasto dvirado vigraho'mbaraḥ || 106 ||
ārjambo dundubhiḥ śvetaścaite yāmyāṃ diśi sthitāḥ |
rākṣasaścāsuraḥ kravyād vīrahā nir-ṛtistathā || 107 ||
tīkṣṇanetro yātudhāno yajñahantā niśācaraḥ |
mahāmūrtiḥ
kaikaseyaḥ krūraḥ krūravapustathā || 108 ||
p. 535)
dakṣaḥ koṇapako dhūmro dhūmrākṣo bhīṣaṇastathā |
vīrūpākṣo'tha bhasmāṅgaḥ sukṛtirvikṛtistathā || 109 ||
dāruṇo damanaścaiva nair-ṛtiḥ prakṛtistataḥ |
māṃsapo
māṃsakaściva rākṣaso rakṣakastathā || 110 ||
pralambo lambakaścaiva niṣṭhuraḥ kharabhāṣaṇaḥ |
vīraseno'kṣarāśaśca prāṇadaḥ praṇavastathā || 111 ||
kāmadaśca vibhāṣī ca raktākṣo lohitākṣakaḥ |
vidyutkeśo
viśālākṣo raktajihvo vijihmakaḥ || 112 ||
akṣaraḥ prakṣaraścaiva vīkṣako nirahaṅkṛtaḥ |
sarvagaḥ
sarvavid gauraḥ kāmarūpī virūpavān || 113 ||
vaikartano vikartā ca saṃplavaḥ sambhavastathā |
vimado
madanaścaiva vāruṇo vasureva ca || 114 ||
nandakī nandakaścaiva kapardivṛṣabhāvapi |
śoṇaḥ pinākī
varuṇa ityete nair-ṛte sthitāḥ || 115 ||
varuṇaḥ śabalo'mbhodhiḥ pracetā nimnagāpatiḥ |
yādonāthaḥ
pāśapāṇirānando'mbupatiḥ śivaḥ || 116 ||
kapardī prāṇadaḥ śvetaḥ śyāmanetraḥ sanātanaḥ |
pratyaṅnivāso jalado jīvano nakravāhanaḥ || 117 ||
payodhinilayaścaiva vāruṇo vāraṇastathā |
kṣepaṇaḥ
kṣobhaṇaścaiva pāśī pāśadharo guruḥ || 118 ||
sannāho nāhano haṃso nāradaḥ parvato raviḥ |
bhānumān vasumān
bhadro vaikuṇṭhaḥ paramaḥ paraḥ || 119 ||
mahākarṇo vikarṇaśca vidravaḥ pradravastathā |
vānarastārakaścaiva śaśakaḥ śākalaḥ śalaḥ || 120 ||
cakrabhṛcchaṅkhabhṛd vajrī karṇī karṇastathāṃśumān |
kuraraḥ
[kh: vaḥ] kuravaścaiva vajranābho vināyakaḥ || 121 ||
p. 536)
durgandhaḥ pūtigandhaśca dakṣiṇo'dakṣiṇaḥ suhṛt |
virodho
rodhano rodhastārkṣyo garuḍa eva ca || 122 ||
aṅgadī kaṅkaṇī ceti vāruṇyāṃ gaṇasaptatiḥ |
vāyurgandhavahaḥ sūkṣmaḥ sparśanaśca prabhañjanaḥ || 123 ||
prāṇo'pānastathā vyāna udānaśca samānakaḥ |
nāgaḥ
kūrmo'tha kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ || 124 ||
dhvajapāṇiśca pavanaḥ śvasano māruto'nilaḥ |
vidvān
marunmārutaśca vāto vahnisakho hariḥ || 125 ||
alarko vartakaḥ kaṅko mārgaṇaḥ praṅkaṇo balaḥ |
abalo
baladhirvīro dvidhīro rodhako'pi ca || 126 ||
savidhiḥ suvidhiścaiva saṅgaro vikaṭastathā |
mālī mānī
sudhīścaiva samarthaḥ sāhaso dharaḥ || 127 ||
kukuṭaḥ kuṭakaścaiva gandho gandhavahastathā |
saktago'saktago
rāgī secano'secanaḥ [g: secanasvanaḥ] svanaḥ || 128 ||
auṣadhaṃ bheṣajaṃ jīvo rogī rogo bhagaḥ sukhī |
kāraṇaṃ
karaṇaṃ kartā parādhīno balo'balaḥ || 129 ||
ityete saptatigaṇā vāyavyāṃ diśisaṃsthitāḥ |
yakṣeśo rayimān
somo māṇibhadro'tha guhyakaḥ || 130 ||
celī [kh: la] mālī kuberaśca jambhalaḥ śibikuṇḍalī |
kinnareśaścailabilirdhanadaśca dhanādhipaḥ || 131 ||
rājarājastathā śrīdo jyeṣṭho mālādharo dhanī |
uttarāśānivāsaśca tataḥ syādekakuṇḍalaḥ || 132 ||
somaḥ somakalaḥ saumyaḥ somavit somavardhanaḥ |
sudhāsudhātā
bhaṅgīraḥ surāṣṭraḥ kāṣṭhaliḥ kaliḥ || 133 ||
kālavān kālacakraśca kālakūṭaṃ viṣajvaraḥ |
amṛtaṃ
cāmṛteśo'mbhaḥ keyurī kevalī valī || 134 ||
p. 537)
viṣṇuḥ kṛṣṇaḥ piśaṅgī ca rekhā lekheśvaraḥ paraḥ |
nalakaḥ śunakaḥ krāthaḥ śyenaḥ śyenamukho'ruṇaḥ || 135 ||
mārjāro valgumākṣī ca gulmaḥ kaṇavakaḥ kaṇaḥ |
śebo viśeṣo
viśleṣaḥ kardamaḥ pūtivigrahaḥ || 136 ||
sāmbaḥ saṃvatsaraḥ sambhurvegī vegadharo'maraḥ |
uttarāśāsthitā hyete gaṇā haraharau smṛtāḥ || 137 ||
īśāna īśvaraḥ śambhuḥ śūlahastastrilocanaḥ |
anādinidhano
dhātā kapilaḥ piṅgalocanaḥ || 138 ||
rudro rudragaṇādhīśo viśvo [k: śva] bhartā digambaraḥ |
nīlagrīvaḥ kapardī ca vṛṣavāho vṛṣadhvajaḥ || 139 ||
haraḥ śarvo viśvabhuja īśo vyāpī triśūladhṛk |
vīro bhargo
vaśī śambhurvivāsā vyasano budhaḥ || 140 ||
vṛkṣaḥ kṣamā kṣāntiparaḥ śakuniḥ śakuno vaṭaḥ |
brahmaṇyo
brahmavid brahmo mārīco haripiṅgalaḥ || 141 ||
vedī vedavidudbandho brahmī ca brahmasādhanaḥ |
dhīmān
sudṛṣṭiraṣṭātmā śaṅkaraḥ śāṅkarastathā || 142 ||
vinetā vikaco vādī śiṣṭātmā śiṣṭakarmakṛt |
ekadṛk
sarvabhuk sarvo vinodī dīpakampakaḥ || 143 ||
govindo gopatirgoptā sarvabhāgī sanātanaḥ |
daṇḍī muṇḍī
śikhaṇḍī cetyaiśānyāṃ saptatirgaṇāḥ || 144 ||
evameṣāṃ baliṃ kṣiptvā balipīṭhe baliṃ kṣipet |
tato devaṃ
praveśyāntaḥ snātvā prāgvad yajedapi || 145 ||
utsavānte yathāpūrvaṃ mukhyasnānaṃ vidhāya tu |
avaropya dhvajaṃ
prāgvad gaṇān sarvān visṛjya ca || 146 ||
yathopapattyā snapayet saviśeṣaṃ ca pūjayet |
dattvā ca
deśikādibhyo dakṣiṇāstadanantaram || 147 ||
pradeyāni yathāyogyamarthibhyaḥ pratipādayet |
p. 538)
bṛhati mahati tantre yacca devodbhavākhye nigaditamavalokya
sthāpanādyutsavāntam |
iti haraharitantraṃ samyaguktaṃ samāsāt
tadiha sakalamūhyaṃ karma śaivānusārāt || 148-1/2 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde śaṅkaranārāyaṇatantrapaṭalaḥ catuṣpañcāśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 55: Durgas Weihe und Fest
Durga erscheint als schützende Göttin, deren Kraft im Bild und im Herzen vergegenwärtigt wird. Das Kapitel beschreibt ihre Waffen und Begleiterinnen, die Einsetzung des Bildes und den festlichen Umzug. Die Mantrakonstruktionen bleiben von vollständig ausgeschriebenen Gebeten unterschieden.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha pañcapañcāśaḥ paṭalaḥ |
atha durgāpratiṣṭhādyaṃ kathyante tantracoditam |
śaivoditakriyācakraṃ prāyastulyamihāpi hi || 1 ||
durgāmūlāṅga[mūlaṃ hi ma]mantrāderuddhāro'pi ca kathyate |
tāraṃ ca śaktibījaṃ ca [kh: ca durgāmantro navākṣaraḥ]
pañcamasya tṛtīyakam || 2 ||
pañcamasvarayug daṇḍī tatastadbinduvarjitam |
khāntaṃ
lipisadīrghaṃ [k: repi] ca dvādaśasvaravān marut || 3 ||
namaśca śaktibījaṃ ca dūrgāmantro navākṣaraḥ |
dīrghaiḥ
svarairyuto nādaḥ sāgniryukto hṛdādibhiḥ || 4 ||
caturthyā jātiyuktāni ṣaḍaṅgānyastramantrataḥ |
tadgāyatrī tu
pūjāyāṃ śaktitāradvayādikā || 5 ||
tāraṃ kātyāyanīśabdaścaturthyantaśca vidmahe |
kanyākumāryaiśabdānte dhīmahīti padaṃ bhavet || 6 ||
tannaḥ padadvayānte syād durgā preti ca codayāt |
eṣā hi
durgāgāyatrī pūjayedanayā śivām || 7 ||
jātavedasa ityādyā ṛgādyātha tataḥ param |
tāmagnivarṇāmagnetvaṃviśvānītyādikā tataḥ || 8 ||
pṛtanājitamityādyā ṛg durgā pañcamī bhavet |
evamuktastu
mantrādhvā durgāyāstantracoditaḥ || 9 ||
p. 539)
caturbhujā vāṣṭabhujā syāt ṣodaśabhujāthavā |
siṃhāsane vā
svāsīnā sthitā vā mahiṣopari || 10 ||
pratiṣṭhāpyā bhaved durgā bhītyādau siṃhagāthavā |
varadābhayaśaṅkhārihastā durgā caturbhujā || 11 ||
vāmatastarjanīcāpacarmaśankhāṃstu bibhratī |
śūleṣukhaḍgacakrāṇi dakṣiṇe'ṣṭabhujā yadā || 12 ||
kapālaṃ cāṅkuśagade śataghnīprāsakau dhanuḥ |
carma śaṅkhaṃ
tathā vāme bibhratīmatha dakṣiṇe || 13 ||
śūlapāśāgnivajrāṇi tomaraṃ śaramapyasim |
cakraṃ
cādhaḥkarādyaṃ tu kuryād dvyaṣṭabhujā yadā || 14 ||
madhyena daśatālena beraṃ strīmānato bhavet |
maṇḍape toraṇāḥ
kāryāḥ prāgvat kṣīratarūdbhavāḥ || 15 ||
prāgādyāsu caturdikṣu yajñeśaśca prabhākaraḥ |
maṅgalaśca
subhadraśca sthāpyā vedādibhiḥ kramāt || 16 ||
toraṇābhyantare dvau dvau vā dhvaijā? taddavatā api |
? kundā ca
kumudā caiva vidyunmālā ca bhīṣaṇā || 17 ||
kaluṣī ghoṣaṇī caiva karālī vikṛtistathā |
pūjyāḥ
syustatpatākāsu śaṅkhādya(trai? strai)stu cihnayet || 18 ||
sitāruṇāsitaśyāma[mā]dhūmrapītāśca karburāḥ |
miśrā[k:
śra]ścātha pratidvāraṃ dve dve dūtyau krameṇa tu || 19 ||
kālī karālī virajā mandarā vindhyavāsinī |
suprabhā
siṃhavaktrā cāpyaṣṭamī daityamardanī || 20 ||
khaḍgakheṭadharāḥ sarvā bhūṣitāḥ kumbhagā yajet |
tato
vikiravikṣepāt kumbhe siṃhagatāṃ śivām || 21 ||
astraṃ cābhyarcya vardhanyāṃ kṛtvā cākāraśodhanam |
netramokṣaṃ jale vāsaṃ prāgvad grāmapradakṣiṇam || 22 ||
p. 540)
snapanaṃ cādhivāsārthaṃ maṇḍape śayanakriyām |
vedyāṃ
kumbhāstranidrākhyamūrtikumbhāṣṭakārcanam || 23 ||
ātmāditattvabrahmādivibhāgeṣu nyasedatha |
mūrtīśca
kṣmādikāstvaṣṭau mūrtīśā dhārikādikāḥ || 24 ||
dhārikā dīptimatyugrā jyotsnā cicca balotkaṭā |
dhātrī
vibhuśca jñānīṃ tu mūrtau pīṭhe kriyāṃ nyaset || 25 ||
prāgvannavasu kuṇḍeṣu māntrike'gnau vibhājite |
āvāhya
durgāmūlāṅgairātmatattvādibhiḥ kramāt || 26 ||
prāgvaddhutvā saṃspṛśeyuḥ sācāryā mūrtisādhakāḥ |
atha
pratiṣṭhāṃ lagne tu kuryād yuktapade guruḥ || 27 ||
saptasaptapade garbhe brahmādiṣu padeṣu vai |
śailīṃ ratnamayīṃ
lauhīṃ durgāṃ tu śivavannyaset || 28 ||
mṛnmayīṃ daivike tadvad dāravīmatha mānuṣe |
bhittāvālekhyagāṃ durgāṃ pratiṣṭhāpya sthiraṃ yajet || 29 ||
lagne kūrmaśilāyāṃ tu śaktimādhārasaṃjñitām |
ratnādipañcavargāṃśca nyaset pīṭhaṃ tathopari || 30 ||
pīṭhamadhye kriyāśaktiṃ pīṭhe beraṃ ca vinyaset |
bere
jñānātmikāṃ mūrtiṃ haṃsaṃ bījaṃ ca taddhṛdi || 31 ||
svahṛdambhojakuharāt kuṇḍalinyā [gām] samudgatām |
utthāpya
cinmayīṃ śaktiṃ haṃsasaṃpuṭamadhyagam [k: ta] || 32 ||
śaktibījaṃ brahmanāḍīpadenordhvaṃ khapaṅkaje |
yojayenniṣkalāntaṃ tanmantramuccārayan sudhīḥ || 33 ||
tasmācchāktaṃ paraṃ jyotirniṣkalāntamudīrayan |
ānīya
puṣpāñjalinā mūrtihṛtpaṅkaje nyaset || 34 ||
itthamāvāhya saṃsthāpya sa[k: ta]nnirodhya ca mūlataḥ |
sannidhāpyāmṛtīkṛtya cāvakuṇṭhya pracocya ca || 35 ||
p. 541)
svamūlāṅgāni gāyatrī pañca durgāṇavastathā |
mantrādhvā
syāt padādhvā ca pañcadurgāpadairmataḥ || 36 ||
śeṣādhvāno yathāpūrvaṃ sarvāṃstāṃstatra bhāvayet |
tataḥ
prakṣālya salilairmūrtikumbhāstravāribhiḥ || 37 ||
abhiṣicya yathāpūrvamarghyādyairabhipūjayet |
tadyathā -
snātvā kṣālitapāṇyaṅghrirvighneśamabhipūjya tu || 38 ||
ātmaśuddhiṃ vidhāyātha sakalīkṛtavigrahaḥ |
sāmānyārghyakaro
dvāri jayāṃ ca vijayāmapi || 39 ||
gaṅgāṃ ca yamunāṃ dvāraśriyaṃ copari pūjayet |
pārṣṇighātādibhirvighnān bhaumādīnapasārya tu || 40 ||
nārācāstraṃ kṣipedantaḥ praviśyāstraṃ nidhāya ca |
bāhye tu
śastraprākāraṃ varmaṇā cāvakuṇṭhanam || 41 ||
vidhāya madhye vāstvīśaṃ brahmāṇaṃ svāsanaṃ yajet |
upaviṣṭo
viśeṣārghyāt pañca śuddhirvidhāya ca || 42 ||
kṛtvā lalāṭe tilakaṃ puṣpālaṅkṛtamastakaḥ |
atho madhye
prakṛtyai (ca) tato vajrāsanāya ca || 43 ||
iti siṃhāsanaṃ haimaṃ namontamabhipūjya tu |
āryāṃ ca pralayāṃ
cāpi mahāpralayakāmapi || 44 ||
sṛṣṭiṃ cāgnyādipādāṃstu dikṣvathaiṣāṃ prapūjayet |
avyaktaṃ niyatiṃ kālaṃ kalāṃ caindrādiṣu kramāt || 45 ||
triguṇaiḥ kandanālābjasūryasomāgnibimbakān |
brahmaviṣṇuharavyāptapatrakesarakarṇikāḥ || 46 ||
prabhāṃ māyāṃ jayāṃ sūkṣmāṃ viśuddhāṃ nandinīmapi |
suprabhāṃ vijayāṃ dikṣu madhyataḥ sarvasiddhidām || 47 ||
dīrghasvarādisvākhyābhirnamontaistu kramād yajet |
kesarāgreṣu madhye ceti yāvat |
tatastu mūrttiṃ durgāyāḥ śaktidehaṃ ca mūlataḥ || 48 ||
p. 542)
hṛdayādikamāvāhya tato devīṃ hṛdambujāt |
vyomāmbujasudhāsā[k: dhrā]racaitanyaparibṛṃhitām || 49 ||
niṣkalāntoktabījena mūrtāvāvāhya deśikaḥ |
sthāpanādyairyathāpūrvamamṛtikaraṇāntakam || 50 ||
kṛtvā yathoditāṃ dhyātvā tadgāyatryā hṛdādyayā |
arghyādyairupacāraistu yathāpūrvaṃ yajecchivām || 51 ||
bhogārthamaṅgānyaṅgebhyaḥ koṇeṣvastraṃ caturdiśam |
pīṭhaprānte'bjabāhye tu śaṅkhādyastrāṇyapi kramāt || 52 ||
yādyaṣṭārṇaistu bindvantairādāvāyojya pūjayet |
naivedyāntaṃ
tato dikṣu mantrairlokeśadaivataiḥ || 53 ||
hutvā dvitīyadivase samidājyacarūṃstilān |
lājān vrīhīṃśca
siddhārthān pāyasaṃ ca pṛthak pṛthak || 54 ||
aṣṭottaraśataṃ hutvā mūlenāṅgairdaśāṃśataḥ |
tṛtīyadivase
pañcadurgābhirjuhuyād ghṛtam || 55 ||
caturthe siṃhagāmaiśe yajennirmālyadhāriṇīm |
lokapālāṃstathā
siṃhaṃ mātṝḥ svāśāsu vinyaset || 56 ||
balipīṭhaṃ ca tatrasthān daivatānabhipūjya tu |
aṣṭottaraśatenāpi snapayitvā tu pūrvavat || 57 ||
mantraistu vaidikaistaistaiḥ śaivasnapanacoditaiḥ |
gāyatryā
pañcadurgābhirmadhyamenābhiṣecayet || 58 ||
niśi bhūtabaliṃ dattvā dakṣiṇāśca pradāya tu |
vibhavaṃ cāpi
saṃkalpya nityapūjādisiddhaye || 59 ||
phalaṃ tu kartā pūrvoktamiha cāmutra vindati |
triṣṭupprabhṛtikān daurgān vanadurgādikāṃstu vā || 60 ||
durgāmantrān sādhayanti yathoktān pūrvapaddhatau |
tattadvidhānatastvevaṃ pratiṣṭhāpya yajanti cet || 61 ||
p. 543)
tattatkalpoditāṃ siddhi te te vindantyayatnataḥ |
durgāpratiṣṭhādhikāraḥ |
nityotsave tu durgāyāḥ pūrvādidvārapālikāḥ || 62 ||
jayā ca vijayā raudrī bhīṣaṇī śūlinī prabhā |
aparājitā
jayantī ca kanyā vetrāsidhārikāḥ || 63 ||
tābhyaḥ kṣiptvā baliṃ lokapālebhyaḥ svasvagocare |
durgāpāriṣade ceti sarvatrāyojya nikṣipet || 64 ||
siṃhāya maṇḍape vajranakhadaṃṣṭrāyudhāya te |
mahāsiṃhāya
hūṃ svāhā namaśceti baliṃ kṣipet || 65 ||
vighneśavīramātṛbhyaḥ śāstre skandāya cendave |
svāśāsu
nikṣipeccaivaṃ siṃhikāyai baliṃ kṣipet || 66 ||
nirmālyadhāriṇī siṃhiketi yāvat |
hrādinyai cāpi mādinyai dvāryantargopurasya tu || 67 ||
kātyāyanyai ca caṇḍāyai gopuradvāri bāhyataḥ |
atha
pīṭhāgrataḥ sthitvā mantramenamudīrayet || 68 ||
oṃ
ye samastaṃ jagad vyāpya caranti balikāṅkṣayā |
durgāpāriṣadāḥ sarve gṛhṇantūpahṛtaṃ balim || 69 ||
tato dvitīyahārāyāṃ dikṣvaṣṭau kālikādikāḥ |
kālī karālī
virajā mandarā vindhyavāsinī || 70 ||
suprabhā siṃhavaktrā cāpyaṣṭamī daityamardanī |
tābhyo baliṃ
vikīryātha balipīṭhe'tha nikṣipet || 71 ||
brahmaghoṣā sughoṣā ca kumārī varavarṇinī |
āryā ca
hemavarṇā ca kṛttikā cābhayapradā || 72 ||
prāgādyāśāsthitā hyaṣṭau brāhmī kumudake sthitā |
durgāsenā
pīṭhamadhye cāsāṃ tasyai baliṃ kṣipet || 73 ||
nityotsave vidhistveṣa syāt tulyaśca mahotsave |
viśeṣastu dhvaje
lekhyaḥ siṃhaḥ pūjyaśca mantrataḥ || 74 ||
p. 544)
tathā tṛtīyahārāyāmaṣṭāvaṣṭau tu kanyakāḥ |
sthitāḥ
pratidiśaṃ tāśca sahasragaṇanāyikāḥ || 75 ||
saumyā bhadrā jayā nandā kundā ca kumudā dyutiḥ |
vidyunmālā ca
pūrvasyāmathāgneyyāṃ mahābalā || 76 ||
balā ca subalā vālā cābalā bhīṣaṇā ratiḥ |
kaluṣā cetyatho
yāmye ghoṣaṇī nandanī smṛtiḥ || 77 ||
yuddhapriyā devasiddhapūjitā vikṛtiḥ kṛtiḥ |
saptaitāstvaṣṭamī cāsyāṃ mahāsuravimardanī || 78 ||
vikarālī pālinī ca śūlakātyāyanī tataḥ |
mahāyogeśvarī
gaurī caṇḍā caṇḍī ca khaḍginī || 79 ||
nair-ṛtyāmatha vāruṇyāṃ hrādinī kṣemakārikā |
āryā bhadrā
bhadrakālī vāruṇī cāmṛtāmbikā || 80 ||
atha kṣemyā vedagarbhā cānantā sarvaniṣkalā |
śāntiśca
bhairavī prāṇā cetanā vāyugocare || 81 ||
ṛddhirlakṣmīstathā tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kīrtirghaneśvarī |
adbhutā ca madā cāṣṭau kauberyāṃ diśi nāyikāḥ || 82 ||
śrutiḥ smṛtistathā nītirbhīmā ca brahmacāriṇī |
nīlāmbarā
śūlinī cāpyaṣṭamī syāt sarasvatī || 83 ||
aiśabhāge sthitāstvetāḥ sarvāsāṃ vikired balim |
etāsāṃ
bāhyato dikṣu gaṇebhyaḥ pūrvavad balim || 84 ||
aindryāṃ diśi gaṇā ye tu vajrahastā mahābalāḥ |
ityādibhiḥ
kramānmantraiḥ pūrvoktairvikired balim || 85 ||
śaivotsavoktaṃ yat karma tadatrāpi samūhayet |
mantrāṇāṃ
daivatānāṃ ca bhedaḥ kaścid bhavediha || 86 ||
tīrthasnānaṃ yathāpūrvaṃ saṅkalpya tu samācaret |
caitre māse
tu citrā(tu? yāṃ) vaiśākhe ca viśākhabhe || 87 ||
āṣāḍhe pūrvaphalgunyāṃ śrāvaṇe kṛttikāsu ca |
mahānavamyāṃ śaradi paurṇamāsyāṃ ca kārttike || 88 ||
p. 545)
puṣyamāsasya puṣye cāpyuttarāyāṃ ca phālgune |
utsavaśca tadā
kāryo durgāyāstuṣṭaye nṛbhiḥ || 89 ||
itthaṃ durgāṃ pratiṣṭhāpya bhaktyā pūjayatāṃ satām |
dṛṣṭādṛṣṭaphalaṃ sarvamabhīṣṭaṃ sulabhaṃ bhavet || 90 ||
itīdaṃ hi daurgaṃ samāsena tantraṃ smṛtaṃ pāvane yacca
devodbhavoktam |
pratiṣṭhādikṛtyaṃ kramādutsavāntaṃ samastaṃ
taduktaṃ hi śaivānusārāt || 91 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpade durgātantrapaṭalaḥ pañcapañcāśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 56: Gauris Einsetzung und Verehrung
Dieses Kapitel beschreibt Gauri als leuchtende Gestalt der Shakti. Bildgestaltung, innere Vergegenwärtigung, Mudras und Festordnung greifen ineinander. Die Vorschriften gehören zur historischen Tempelverehrung; die Beschreibungen der Sammlung erschließen deren inneren Bezug.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha ṣaṭpañcāśaḥ paṭalaḥ |
atha gauryāḥ pratiṣṭhādyaṃ samāsāt samyagucyata |
tanmūlabījaṃ prāgeva śaktisaṃjñaṃ pradarśitam || 1 ||
tāraṃ ca śaktibījaṃ ca khāntaścaukārasaṃyutaḥ |
sasūkṣmo'gnistato rudrapadaṃ ca dayitepadam || 2 ||
dvādaśāntayuto vāyuḥ khāntaḥ [k: ntasyaikādaśasvaraḥ]
saikādaśākṣaraḥ |
aṣṭamādyo vakārastho vahniḥ sūkṣmeṇa
saṃyutaḥ || 3 ||
huṃphaḍagnipriyānto'yaṃ mantraḥ saptadaśākṣaraḥ |
netrāśviśaravedāśvinetrasvārṇaiḥ svajātibhiḥ || 4 ||
sadīrghasvaranādādyaṃ ṣaḍaṅgānyastramantrataḥ |
aṣṭamasya
tṛtīyaṃ tu pañcamasvarasaṃyutam || 5 ||
ṣaṣṭhavargāccaturthaṃ ca gāyai ityakṣaradvayam |
vidmahe
kāmaśabdau ca mālinyai ceti dhīmahi || 6 ||
tanna-ante bhaved gaurī prakāro'nte ca codayāt |
eṣā hi
gaurīgāyatrī viniyogo'rcanādiṣu || 7 ||
madhyena daśatālena gauryāstu pratimā bhavet |
caturbhujā savaradā
sapāśā sābhayā?ṅkuśā || 8 ||
pīnottuṅgastanī nīladhammillamakuṭojjvalā |
trilocanā smitamukhī
maṇikuṇḍalamaṇḍitā || 9 ||
p. 546)
graiveyakollasaddhārihārā sūdarabandhanā |
hemāṅgadollasadratnavalayāṅguliveṣṭanā || 10 ||
hemakāñcīparilasatkauśeyavasanojjvalā |
nakharatnāṃśuvilasatpadābjāsaktanūpurā || 11 ||
sarvalāvaṇyasaundaryasaukumāryaguṇāspadā |
evaṃ[kh:
vaṃsvarū]rūpā manonmanyā gauryāstu pratimā bhavet || 12 ||
śilālohādivihitā proktastrīmānataḥ kramāt |
prokte vimāne
śaivoktamārgeṇa sthāpayecchivām || 13 ||
yo yo viśeṣaḥ pūrvoktāt taṃ tamatra vadāmyataḥ |
ṣoḍaśastambhayuktaḥ syādadhivāsanamaṇḍapaḥ || 14 ||
dharmādayo'ntaścatvāraḥstambhāḥ sūryāśca bāhyataḥ |
bhadraśca vijayaścaiva vijṛmbho lohitastathā || 15 ||
prāgāditoraṇā jñeyā jayādyā dvārakumbhagāḥ |
jayā ca vijayā
prācyāmajitā cāparājitā || 16 ||
nityā vilāsinī śauṇḍīṃ cāghorā dakṣiṇādiṣu |
kundāṃ ca
kumudāṃ caiva vidyunmālāṃ vibhūṣaṇām || 17 ||
kalūṣāṃ ghoṣaṇīṃ caiva karālīṃ vikṛtāṃ tathā |
dve dve
dvārdhvajayordūtyau yajet kumbhagate kramāt || 18 ||
puṇyāhavikirakṣepāt kumbhāstre prāgvadarcayet |
vṛṣārūḍhāṃ
ghaṭe gaurīṃ siṃhe'straṃ vardhanīgatam || 19 ||
yoṣidrūpaṃ caturhastaṃ śūlaṭaṅkavarābhayaiḥ |
pīnottuṅgastanaṃ śyāmaṃ bhūṣitaṃ satrilocanam || 20 ||
baddhacaṇḍātakaṃ raudraṃ sarvāsurabhayaṅkaram |
piṅgordhvakeśaṃ nānāhibhūṣaṇaṃ saumyabhīṣaṇam || 21 ||
umāsramevaṃ strīrūpaṃ tatpūjābhramaṇādanu |
madhyakuṇḍasthaśaivāgniṃ navadhā saṃvibhajya tu || 22 ||
prāgvannavasu kuṇḍeṣu kṣiptvā tasya hṛdambuje |
gaurīmāvāhya
mūlāṅgairjuhuyurgurumūrtipāḥ || 23 ||
p. 547)
vidhāyākāraśuddhiṃ ca prāgvannayanamokṣaṇam |
jalādhivāsanaṃ
grāmabhramaṇaṃ snapanaṃ tathā || 24 ||
maṇḍape'tha tato vedyāṃ śayane pañcadhāstṛte |
pañcabhūtātmake devīṃ śāyayitvābhīpūjayet || 25 ||
raktapītāmbarācchannāṃ tataḥ kumbhāstrakaṃ nyaset |
gaurīkumbhaṃ śiraḥsthāne nidrākumbhaṃ ca vinyaset || 26 ||
parito mūrtikumbheṣu vāmādyābhistu saṃyutān |
brahmādīn pañca
gāyatrīṃ sāvitrīṃ ca sarasvatīm || 27 ||
pīṭhe caiva kriyāśaktiṃ bere jñānīṃ ca vinyaset |
tribhāgeṣvapi ca nyasyet tattvaṃ tattveśvarān kramāt || 28 ||
pṛthvyādyā mūrtayaḥ prāgvanmūrtīśā dhārikādikāḥ |
pṛthak
krameṇa hutvaibhyaḥ spṛśeyurgurumūrtipāḥ || 29 ||
tataḥ prātaḥ kūrmaśilāṃ lagne nyasyed yathāpuram |
ratnādipañcavargāṃśca pīṭhaṃ cātha svamūlataḥ || 30 ||
pratimāṃ sthāpayed pīṭhe hṛtpadme'syāstu cinmayam |
kumbhāt
tacchaktibījaṃ tu vinyasya snapayet tataḥ || 31 ||
rudreṇa pavamānaiśca gaurī(ri? mi)tyādināpi ca |
tato
mūlāṅgagāyatryā mantrādhvā syācca tatpadaiḥ || 32 ||
padādhvā syād yathāpūrvaṃ śeṣādhvāno yathāpuram |
tataḥ
pradhānanidrākhyamūrtikumbhābhiṣecitām || 33 ||
arghyādyaistu yathāpūrvaṃ pūjayet parameśvarīm |
tadyathā -
snātvā prakṣālya caraṇāvācamya sakalīkṛta || 34 ||
vighnaṃ guruṃ ca saṃpūjya sāmānyārghyakaro guruḥ |
jayā ca
vijayā dvāri sthite vetrakare bhuvi || 35 ||
gaṅgā ca yamunā cordhve dvāraśrīrmadhyagopari |
tā iṣṭvā
kṣiptanārācaḥ praviśyāstraṃ nidhāya ca || 36 ||
p. 548)
vāstubrahmāsanādīṣṭvā pañcaśuddhīrvidhāya tu |
mūlāṅgapūritārghyaḥ san tilakī puṣpaśekharaḥ || 37 ||
kūrmādho dhāriṇīṃ śaktiṃ pīṭhe śaktyāsanaṃ tu tat |
haimaṃ
[he] siṃhāsanaṃ dhyātvā pādān dharmādikānapi || 38 ||
sattvādikandanālābjaṃ sūryabimbādi[k: mbo]kādikān [kh: t] |
patrādiṣu tataḥ śaktīrvāmādyāḥ kesarāgragāḥ || 39 ||
manonmanī svayaṃ sākṣānmadhye gaurī śivā bhavet |
tanmūrtiṃ
mantradehaṃ ca cicchaktiṃ svāddhṛdambujāt || 40 ||
dvādaśāntagatāṃ prāgvanmūrtihṛtpaṅkaje nyaset |
sthāpanaṃ
caiva sānnidhyaṃ sannirodhaṃ prarocanam || 41 ||
amṛtīkaraṇaṃ cāvakuṇṭhanaṃ hṛdayādibhiḥ |
brahmāṇi
ceśānādīni kāsyahṛddaśanāṅghriṣu || 42 ||
vinyaset pañca śaktīśca hṛllekhāṃ gaganāṃ tathā |
raktāṃ
karālikāṃ cāpi mahocchuṣmāṃ ca kādiṣu || 43 ||
brahmādīn pañca pādādi hṛdaye ca sarasvatīm |
gāyatrīmapi
sāvitrīṃ stanayorvinyaset tataḥ || 44 ||
kramādarghyādibhiḥ samyagupacārairyajecchivām |
patreṣvaṅgāvṛtiṃ ceṣṭvā bāhye dūtyaṣṭakaṃ yajet || 45 ||
anaṅgarūpā cānaṅgamadanā madanāturā |
tathā pavanavegā ca tato
bhuvanapālikā || 46 ||
syāt sarvaśiśirānaṅgavedanānaṅgamekhalā |
iṣṭvaitā
gandhapuṣpādyairdvāḥsthāścāpi jayādikāḥ || 47 ||
indrādīlloṁkapālāṃśca vṛṣabhaṃ mukhamaṇḍape |
vīraṃ
vighnaṃ tato mātṝḥ śāstṛskandau niśākaram || 48 ||
nirmālyadhāriṇīmaiśe sthāpayet subhagāhvayām |
balipīṭhe ca
saṃsthāpya dikpālebhyo juhoti ca || 49 ||
p. 449)
dvitīye'hnyatha mūlāṅgairgāyatryā samidādibhiḥ |
aṣṭadravyaiḥ śataṃ mūlenāṅganāṃ tu daśāṃśataḥ || 50 ||
gāyatryā ca śataṃ gaurīmimāyetyādināpi ca |
tṛtīye'hni
tilājyābhyāmaghorāstrācchivāstrataḥ || 51 ||
hutvā pāśupatāstreṇa prāyaścittairjayādibhiḥ |
caturthadivase
prāgvadiṣṭvā nirmālyadhāriṇīm || 52 ||
agnīnātmani saṃhṛtya snāpayet kalaśaiḥ śataiḥ |
dakṣiṇāśca
pradeyāni dattvā bhūtabaliṃ niśi || 53 ||
vikirennityapūjārthaṃ vibhavaṃ cāpi kalpayet |
phalaṃ
śivapratiṣṭhoktaṃ kartā sarvaṃ samaśnute || 54 ||
āvāhanī sthāpanī ca niṣṭhurā kṣobhaṇī tathā |
mohanī
drāvaṇī caiva karṣaṇī sannidhāpanī || 55 ||
vandanī ca mahāmudrā gaurīmudrā daśa smṛtāḥ |
añjaliḥ
pūrṇapuṣpo ya uttāno dvādaśāntataḥ || 56 ||
āmūrtihṛdayānīto mudrā hyāvāhanī smṛtā |
saiva puṣpaṃ vinā
mudrā smṛtā sthāpanyādhomukhī || 57 ||
niṣṭhurā cocchritāṅguṣṭhaśliṣṭamuṣṭikaradvayāt |
anyonyasaṃmukhau hastau saṃśliṣṭau muktatarjakau || 58 ||
madhyamāṅguṣṭhasaṃyogāt kṣobhaṇī syāt prarocanī |
śliṣṭāṅguṣṭhatalau hastau prasṛtāṅguṣṭhatarjakau || 59 ||
kaniṣṭhānāmikāmadhyāsaṃśleṣānmohanī smṛtā |
amṛtīkaraṇaṃ devyāmohanyā tu prakalpayet || 60 ||
tathaiva śliṣṭakarayostarjanyau saṃprasārya tu |
madhyamāṅguṣṭhasaṃyogād drāvaṇyānandadāyinī || 61 ||
saiva suśliṣṭakarayorvakratarjāgrayogataḥ |
karṣaṇī syāt tayā
devīṃ prasannāṃ paribhāvayet || 62 ||
saiva madhyāgratarjābhyāṃ jyeṣṭhikādvayapīḍanāt |
sannidhānakarī mudrā sānnidhyaṃ kalpayet tayā || 63 ||
p. 550)
baddhāñjalipuṭau pāṇī sarojamukulopamau |
vandanī nāma mudrā
syāt sā yojyā vandanādiṣu || 64 ||
anāmike dve tarjābhyāmadhaḥ pāṇyornibaddhya tu |
uttānapāṇitalayormadhyame sakaniṣṭhike [na] || 65 ||
pārśvābhyāṃ saṃhatāgre stāmṛjvāyatamavasthite |
tadaṅguṣṭhāgrayugmena kaniṣṭhāmūlayoḥ spṛśet || 66 ||
eṣā gauryā mahāmudrā daśamī sarvasiddhidā |
gaurīpratiṣṭhādhikāraḥ |
gaurīnityotsave devī syāt suvarṇādinirmitā || 67 ||
gauryastramapyamatrasthamāvāhyeṣṭvāgrato vahet |
jayādikābhyo
dvāḥsthābhyo lokeśebhyo vṛṣāya ca || 68 ||
gaurīpāriṣade(tantaṃ? syaśca) sarvebhyo'pi baliṃ kṣipet |
vīravighneśamātṛbhyaḥ śāstre skandāya cendave || 69 ||
subhagāyai baliṃ kṣiptvā gopuradvārapārśvayoḥ |
triśūlinyai ca
khaḍginyai kṣiptvā niṣkramya gopurāt || 70 ||
pīṭhopānte sthito'nena mantreṇāmantrayed gaṇān |
ye samastaṃ jagad vyāpya caranti balikāṅkṣayā || 71 ||
gaurīpāriṣadāḥ sarve gṛhṇantūpahṛtaṃ balim [k: m |
ta] |
tato
dviyīyahārāyāmaṣṭau syurgaṇanāyikāḥ || 72 ||
karālī vikarālī cāpyugrā vāṇī śacī tathā |
mohanī caiva
māyā ca mahālakṣmīstathāṣṭamī || 73 ||
āsāṃ baliṃ kṣipeccātha balipīṭhāṣṭadiksthitāḥ |
ṛddhiḥ
smṛtirdhṛtiḥ śraddhā medhā kāntirmatiḥ śrutiḥ || 74 ||
āryā kumudake pīṭhe gaurīsenā ca madhyataḥ |
svākhyābhirvikiredāsāṃ namontaṃ balimādarāt || 75 ||
p. 551)
nityotsavavidhistveṣa tulyaśca syānmahotsave |
gaurīvāhanasaṃjñastu vṛṣaḥ pūjyo dhvajo bhavet || 76 ||
āvāhanaṃ gaṇādīnāṃ prāgvad gauryutsave smṛtam |
viśeṣastu ye bhūtāḥpurassado gauryādibhagavatyādibhiḥ
pratidiśaṃ baliṃ maṇḍale vikīrya tadbāhye pratidiśaṃ
dvādaśasahasraparṣannāyikābhyo baliṃ vikiret |
tāśca
ṣaṇṇavatisaṃkhyāḥ |
yathā -
vidyā prajñā sinībālī kuhūrhrīḥ puṣṭireva ca || 77 ||
rudravīryā prabhā nandā poṣaṇī śubhadā kṣamā |
iti
prācyāmathāgneyyāṃ kālarātrī kapardinī || 78 ||
bhadrakālī ca vikṛtirdaṇḍinī ca kapālinī |
musṛṇṭhinī
sendukhaṇḍā nisumbhamathinī tataḥ || 79 ||
śikhaṇḍinī tathendrāṇi rudrāṇī ceti saṃsthitāḥ |
nārī
nārāyaṇī bhadrā śaṅkarārdhaśarīriṇī || 80 ||
- * triśūlinī cā(pya? pi a)mbikā hrādinī ratiḥ |
piṅgākṣī ca
viśālākṣī samṛddhiśceti dakṣiṇe || 81 ||
buddhirvṛddhiḥ svadhā svāhā māyābhikhyā vasundharā |
trilokadhātrī jagatī bṛhatī tridaśeśvarī || 82 ||
aruṇā ceti nair-ṛtyāṃ nāyikā dvādaśa sthitāḥ |
surucā
bahurūpā ca skandasenā ca vāruṇī || 83 ||
amalā vimalā khyātiḥ prakṛtirvikṛtiḥ sthitiḥ |
sṛṣṭiḥ
sandhyā ca vāruṇyāṃ nāyikā dvādaśa sthitāḥ || 84 ||
saṃhṛtiśca jaganmātā satī caiva ca haṃsinī |
devamātā
vajriṇī ca mardanī bhagavatyapi || 85 ||
padmāsanā devakī ca trimukhī ca caturmukhī |
gaurīpāriṣadā
mukhyā vāyavyāṃ dvādaśa sthitāḥ || 86 ||
saptānanā cāṣṭamukhī devāsuravimardinī |
lamboṣṭhī
lambakeśī cāpyūrdhvakeśī mahodarī || 87 ||
p. 552)
rekhā ca śaśarekhā ca viśvarūpā kṛśodarī |
dhanadā
cetirkauberyāṃ nāyikā dvādaśa sthitāḥ || 88 || surarakṣaṇikā
cāryā vāgīśī * * * * * |
* * vratā vajravegā vāyuvegā
maheśvarī || 89 ||
aiśānī jvalinīsaṃjñā śāṅkarī ceti nāyikāḥ |
dvādaśaitāḥ syuraiśānyāṃ gaurīpāriṣadāḥ sthitāḥ || 90 ||
etāḥ pṛthak pariṣadāṃ sahasraiḥ parivāritāḥ |
jagatsaṃhṛtisambhūtisthityanugrahahetavaḥ || 91 ||
sarvāsāmapi caitāsāṃ śuklānnagulapāyasaiḥ |
ghṛtakṣaudraplutairdadyād baliṃ bhaktyā tu deśikaḥ || 92 ||
tataḥ śaivoktamārgeṇa tīrthasnānaṃ samācaret |
mūlāṅgairvaidikairmantrairyajecca saviśeṣakam || 93 ||
snapayecca sahasrādikalaśairupapattitaḥ |
śivagaurī caikagaurī
sthiragaurī dvidhā smṛtā || 94 ||
patnītvena śivasyaiva sthiraliṅgagatasya yā |
pratiṣṭhitā samīpe
tu śivagaurī smṛtā hi sā || 95 ||
gaurī sabhūtairdevairvā munibhirvātha mānavaiḥ |
sthiraliṅgaṃ
vinā sā cedekagaurī pratiṣṭhitā || 96 ||
na pṛthakchivagauryāstu praśastaḥ syānmahotsavaḥ |
śivotsave
maheśena yātrā tasyāḥ praśasyate || 97 ||
nityotsavāntā(pūjāntāt?) pūjā syācchivagauryā yathāvidhi |
ekagauryāḥ svatantrastu pṛthak kāryo mahotsavaḥ || 98 ||
itthaṃ gaurīṃ pratiṣṭhāpya yathāvibhavamādarāt |
kalpayantyutsavāntāṃ ye nityapūjāṃ yathāvidhi || 99 ||
na teṣāṃ śakyate vaktuṃ puṇyaṃ yugaśatairapi |
yadyadiṣṭatamaṃ loke dṛṣṭādṛṣṭaphalaṃ mahat || 100 ||
tat tat sarvamayatnena labhante kartṛpūrvakāḥ |
p. 553)
nigaditamiha gauryāstantrametat samāsā- llalitamapi ca bimbaṃ
bhānutantraṃ ca dṛṣṭvā |
vividhamiha vidhiśairyat
pratiṣṭhādikṛtyaṃ sakalamapi tadūhyaṃ proktaśaivānusārāt ||
101-1/2 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde gaurītantrapaṭalaḥ ṣaṭpañcāśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 57: Sarasvati und die heilige Sprache
Sarasvati erscheint hier als Göttin des Wissens und der Sprache. Die Einsetzung ihres Bildes verbindet Tempelritual mit einer Meditation über die Entfaltung der Rede. Die umfangreichen Listen ordnen Wissen, Gottheiten und Weltbereiche um die Göttin an.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha saptapañcāśaḥ paṭalaḥ |
pratiṣṭhātha sarasvatyāḥ kathyate tantracoditā |
tāraśca nādo
bindvantastatpūrvo'ntyasvarānvitaḥ || 1 ||
vīpsito (pa? va)daśabdaśca vāgvādinipadaṃ tataḥ |
marutsakhapriyānto'yaṃ jagatyarṇo hi vāṅmanuḥ || 2 ||
tārādiḥ syād dvijātīnāmanyeṣāṃ kevalaḥ smṛtaḥ |
sāgnirnādastu tārādirdīrghairyuktaḥ kramāt svaraiḥ || 3 ||
ṛgādivedaśabdaiśca dharmaśāstrapadena ca |
purāṇapadasaṃyuktaiḥ ṣaḍbhirmantrapadaiḥ kramāt || 4 ||
svajātiyuktānyaṅgāni ṣaḍastrāntāni kalpayet |
vāgīśvarī
caturthyantā vidmahepadasaṃyutā || 5 ||
vāgvādinīpadasyānte dhīmahīti padaṃ bhavet |
tannaḥ sarasvatī
preti codayāditi yojitā || 6 ||
tārādikā sarasvatyā gāyatrī sarvasiddhidā |
madhyena daśatālena
proktastrīmānataḥ kṛtā || 7 ||
pratimā syāt sarasvatyāḥ śuklavarṇā caturbhujā |
sabarāṃ
lekhanīṃ vāme kalaśaṃ cāpi bibhratī || 8 ||
abhayaṃ pustakaṃ tadvadadhaścordhvaṃ ca dakṣiṇe |
śaṅkhakundendudhavalā sakapardenduśekharā || 9 ||
p. 554)
trinetrā śuklavasanā mālyagandhavibhūṣitā |
hārihārollasattuṅgapīvarastanamaṇḍalā || 10 ||
suprasannamukhāmbhojā sarvābharaṇabhūṣitā |
padmāsane(ṣū?
sū)paviṣṭā navayauvanamaṇḍitā || 11 ||
vāgīśvarīpratiṣṭhāyāṃ karma śaivoktamārgataḥ |
viśeṣo
dakṣiṇadvāre sthāpyā syād dakṣiṇāmukhī || 12 ||
uttarābhimukhī pūjyā cādhivāsanamaṇḍape |
puṣkaraḥ
pūrṇabhadraścāpyānando nandanastathā || 13 ||
pūrvāditoraṇāstadvad dhvajau dvau dvau yathākramam |
prācyāmaindraśca vajrāṅko yāmyo daṇḍāṅka eva ca || 14 ||
vāruṇaścātha pāśāṅkaḥ kauberaśca gadāṅkitaḥ |
medhā
prajñā prabhā vidyā dhīrdhṛtismṛtibuddhayaḥ || 15 ||
dvārakumbhasthitā dūtyaḥ pūjanīyāḥ svanāmabhiḥ |
madhyastambheṣu catvāro'pyāgneyādiṣvṛgādayaḥ || 16 ||
vedabāhye ravistambhāḥ śīkṣā kalpo niruktakam |
chando jyotiḥ
sūtrapāṭho mīmāṃsā nyāyavistaraḥ || 17 ||
dharmaśāstraṃ purāṇaṃ ca daṇḍanītiśca vai kramāt |
vidyātmakaṃ vitānaṃ syāt sthalaṃ tu pṛthivī svayam || 18 ||
sarvatrāpi tārādinamontaiḥ svākhyābhiryajet |
tataḥ puṇyāhavikirakṣepāt kumbhāstrapūjane |
syāt kumbhe
haṃsagā vāṇī tadastraṃ sārasopari || 19 ||
raktākalpaṃ raktavarṇaṃ ṣaḍbhujaṃ satrilocanam |
strīrūpaṃ
bhūṣitaṃ vāme varapustakapāśadhṛk || 20 ||
dakṣiṇe sābhayaṃ [k: ya] * (kaṃ? [kh: kā]) lekhinī cāṅkuśaṃ
dadhat |
prāgvannavasu kuṇḍeṣu vahniṃ madhyādibhājitam || 21 ||
nikṣipyāvāhya vāgīśīṃ mūlāṅgairmadhyame guruḥ |
yogādimūrtibhirdikṣu juhuyurmūrtidhārakāḥ || 22 ||
p. 555)
gāyatryā cāpi lokeśamantrairapi yathākramam |
samidājyacarūṁllājān vrīhisiddhārthasarṣapān || 23 ||
tilāṃścāṣṭottaraśataṃ juhuyuste pṛthak pṛthak |
prāgvadākāraśuddhiṃ ca kuryāccākṣivimokṣaṇam || 24 ||
jalādhivāsanaṃ grāmabhramaṇaṃ snapanaṃ tathā |
mūrtīratha
sarasvatyā vidyākumbhāṣṭake yajet || 25 ||
yogāṃ satyāṃ ca vimalāṃ jñānāṃ buddhiṃ kriyāṃ tathā |
medhāṃ śraddhāṃ ca tāḥ sarvāḥ sakamaṇḍalupustakāḥ || 26 ||
sākṣamālālekhanikāḥ śuklāḥ śuklāmbarādikāḥ |
tato
beratribhāgeṣu jānukaṇṭhaśirovadhi || 27 ||
ātmāditattvatattveśān brahmādīn vinyaset kramāt |
teṣu
pṛthvyādyaṣṭamūrtīstacchaktīrdhārikādikāḥ || 28 ||
nyasejjñānītanau devyāḥ pīṭhe śaktiṃ kriyāhvayām |
hutvā
hutvā ca tanmantraiḥ saṃspṛśeyuryathāpuram || 29 ||
atha prātaḥ kṛtasnāno gururmūrtidharaiḥ saha |
kṛtasandhyāvidhirlagne liṅga? kūrmāhvayāṃ nyaset || 30 ||
ratnādipañcavargāṃśca tasyāṃ pīṭhaṃ ca pūrvavat |
pīṭhe ca
pratimāṃ nyasyet kuryād bandhena susthiram || 31 ||
prakṣālya kiñcidiṣṭvā ca mūrtiṃ vidyātanuṃ nyaset |
kumbhasthāṃ mūlato vāṇīmūrtihṛtpaṅkaje nyaset || 32 || tato
mūlāṅgagāyatrī mātṛkoktākṣarāṇi ca |
uktākṣarāṇi nāmaśaktivāgbhavānīti yāvat |
mantrādhvānāt
padaireva padādhvānye ca pūrvavat || 33 ||
athāpūryāñjaliṃ puṣpaiḥ kuṇḍalinyāditaḥ svataḥ |
dhyāyan
sūkṣmāṃ ca paśyantīṃ madhyamāṃ vaikharīmapi || 34 ||
ūrdhvāmutkṣipya tāṃ vācaṃ vidyullekhānukāriṇīm |
dvādaśānte samāyojya taccaitanyopabṛṃhitām || 35 ||
p. 556)
puṣpāñjalau susaṃkrāntāṃ haṃsamuccārayan plutam |
ānīya
brahmanāḍyā tāṃ mūrtihṛtpaṅkaje nyaset || 36 ||
sthāpanaṃ sannirodhaṃ ca rocanaṃ cāvakuṇṭhanam |
amṛtīkaraṇaṃ
cāṅgairvidhāyārghyaṃ pradāya tu || 37 ||
ṣaḍadhvabhāvanāṃ kṛtvā vidyākumbhe'ṣṭakena ca |
nidrāstrābhyāṃ cābhiṣicya yajedarghyādibhiḥ kramāt || 38 ||
tadyathā -
snātvā gaṇeśamabhyarcya sakalīkṛtavigrahaḥ |
sāmānyārghyeṇa
taddvāḥsthau vighnakṣetrapatī yajet || 39 ||
gaṅgāṃ ca yamunāṃ prāgvad dvāralakṣmīṃ tathopari |
astraṃ
kṣiptvā praviśyāntardehalyāṃ vinidhāya tat || 40 ||
vāstubrahmāsanādīṣṭvā sūpaviṣṭo'rghyamarcayet |
śuddhīḥ
pañca vidhāyātha tilakī puṣpaśekharaḥ || 41 ||
ādhāraśaktiṃ pṛthivīṃ vidyāṃ siṃhāsanākṛtim |
kṛtatretādikān pādān siṃhākārān vidiggatān || 42 ||
rajastamaśca sattvaṃ ca kandaṃ nālaṃ ca paṅkajam |
sūryādimaṇḍalādhīśān brahmādīñ chadanādiṣu || 43 ||
meruṃ tatkarṇikāyāṃ ca patradvādaśake girīn |
dikṣvekaikaṃ ca
koṇeṣu pūjayet kesarāhvayān || 44 ||
prāgdale mandaragirirdakṣiṇe gandhamādanaḥ |
vipulaḥ paścimadale
supārśvaścottaracchade || 45 ||
himavān hemakūṭaśca niṣadho mālyavāṃstathā |
kailāsaścaiva
nīlaśca śvetaśṛṅgī ca tān yajet || 46 ||
proktamārgeṇa vāṅmūrtiṃ vidyādehaṃ yathāpuram |
devīṃ
cāvāhya mūlāṅgaiḥ sthāpanādyaṃ vidhāya tu || 47 ||
arghyādyaistu nivedyāntairupacārairyajet kramāt |
aṅgāni
kesareṣviṣṭvā śaktidvādaśakaṃ tataḥ || 48 ||
p. 557)
ṛddhiṃ ratiṃ tathā prītiṃ śāntiṃ digdalagāṃ yajet |
yogāṃ
satyādike dve dve koṇacchadayugeṣvapi || 49 ||
candrārkau bhāsayantau dvāvūrdhvagau dakṣiṇottare |
brahmā ca
dakṣiṇe devyā viṣṇurvāme śivo'grataḥ || 50 ||
paścime munayaścaitān bhittiṣvālekhyagān yajet |
medhāprajñādike dve dve dvāḥsthe dvāracatuṣṭaye || 51 ||
svāśāsu lokapālāṃśca haṃsaṃ ca mukhamaṇḍape |
vīraṃ
vighnaṃ tathā mātṝḥ śāstāraṃ caṇḍikāmapi || 52 ||
somaṃ ca kṣetrapālaṃ ca sthāpayet svadiśāsvimān |
balipīṭhaṃ
ca saṃsthāpya pūjayet prathame'hani || 53||
dvitīye'hni svamūlāṅgairmūrtilokeśadaivataiḥ |
tṛtīye
vyāhṛtībhiśca gāyatryā ca jayādibhiḥ || 54 ||
prāyaścittaiśca hutvātha caturthadivase tataḥ |
prāgvat
saṃsnāpya tu yajenmatiṃ nirmālyadhāriṇīm || 55 ||
pūrṇāṃ sviṣṭakṛtaṃ cāpi hutvāgnīn svahṛdambuje |
yojayed
dvādaśānte vā snapayecca śatādhikaiḥ || 56 ||
saviśeṣamathārādhya dattvācāryādidakṣiṇāḥ |
niśi
bhūtabaliṃ dattvā nityapūjāṃ ca kalpayet || 57 ||
prāgvad vittānusāreṇa proktaṃ kartāśnute phalam |
sarasvatīpratiṣṭhādhikāraḥ ||
nityotsave sarasvatyā medhādyā dvārapālikāḥ || 58 ||
tābhyo vikīrya tu baliṃ lokeśebhyo yathāpuram |
tatrāyaṃ viśeṣaḥ -
sarasvatīpārṣade namaḥ tatpārṣadebhyo namaḥ iti
tattallokapālanāmnā baliṃ kṣipet |
sarasvatīvāhanāya haṃsāyetyagramaṇḍape || 59 ||
vighnāya vīrabhadrāya mātṛbhyaḥ śāstra eva ca |
caṇḍikendukṣetrapebhyo matyai ca prakṣiped balim || 60 ||
p. 558)
kṛtyai ca pratibhāyai ca gopuradvāri nikṣipet |
samprāpya
balipīṭhāgraṃ gaṇānāmantrayet tataḥ || 61 ||
ye samastaṃ jagad vyāpya caranti balikāṅkṣayā |
sarasvatīpāriṣadā gṛhṇantūpahṛtaṃ balim || 62 ||
iti |
tato dvitīyahārāyāmaṣṭadikṣu sthitāḥ kramāt |
diggajāstu
baliṃ tebhyaḥ svākhyābhiḥ prakṣipedapi || 63 ||
airāvataḥ puṇḍarīkaḥ kumudāñjanavāmanāḥ |
puṣpadantaḥ
sārvabhaumaḥ supratīkastathāṣṭamaḥ || 64 ||
balīpīṭhe'tha viśvebhyo daśabhyaḥ prakṣiped balim |
kraturdaśaḥ suvastavyaḥ kā * * mo dhvanistathā || 65 ||
kurumānaṣṭamaste tu pīṭhasyāṣṭadiśi sthitāḥ |
madhyamānvai
kumudakaiḥ sthitasteṣāṃ baliṃ kṣipet || 66 ||
sarasvatīsenāyā rocamānāya namaḥ iti pīṭhordhvato madhye
rocamānāya nikṣipet |
nityotsave bali * * * * * * * * * * || 67 ||
- * * * * * * * * * * * svanāmataḥ |
lokapālabaleḥ paścād oṃ ye
bhūtāḥ puraḥsadaḥ || 68 ||
bhagavatyāḥ sarasvatyā ityādyaiḥ prakṣiped balim |
tadvat
tṛtīyahārāyāṃ gaṇāstvaṣṭadiśaṃ sthitāḥ || 69 ||
tadyathā -
vasavaścāśvinau rudrāḥ pitrādityagaṇā api |
tārkṣyaḥ
saptarṣipūrvāśca prajānāṃ patayastataḥ || 70 ||
te ca -
dharo dhruvaśca somaścāpyāpaścaivānilo'nalaḥ |
pratyūṣaśca
prabhāsaśca vasavo'ṣṭau tu pūrvagāḥ || 71 ||
nāsatyadasrāvāgneyyamaśvinau tu vyavasthitau |
ajaikapādahibudhnirvirūpākṣo'tha raivataḥ || 72 ||
p. 559)
pinākī ceśvaraḥ sthāṇuḥ kapālī ca triyambakaḥ |
bahurūpo
bhavaśceti rudrāstvekādaśa kramāt || 73 ||
ete dakṣiṇe sthitāḥ |
somaśca pitṛmāṃstadvad yamaḥ pitṛgaṇeśvaraḥ |
aṅgirasvāṃstathā cāgniḥ saptamaḥ kavyavāhanaḥ || 74 ||
pitaraḥ pitāmahākhyāstathaiva prapitāmahāḥ |
daśaite pitaraḥ
khyātāḥ sthitā nir-ṛtigocare || 75 ||
dhātāryamā ca mitraśca varuṇaśca bhagastathā |
indro vivasvān
pūṣā ca parjanyo daśamaḥ smṛtaḥ || 76 ||
tvaṣṭā ca viṣṇurityete ādityā dvādasāmbupe |
tārkṣyaścāriṣṭanemiśca garuḍaścāruṇastathā || 77 ||
aruṇiḥ krathanaḥ krāthaḥ suparṇaḥ sapta mārute |
gautamaśca
bharadvājo viśvāmitro'tha kaśyapaḥ || 78 ||
jamadagnistathaivātrirvasiṣṭhaścāpyarundhatī |
dhruvaśca
śiṃśumāraścetyete tūttarataḥ sthitāḥ || 79 ||
bhṛgurdakṣo marīciścāpyaṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ |
pulastyo'trirvasiṣṭhaśca prajānāṃ patayaḥ sthitāḥ || 80 ||
aiśa iti yāvat |
tataścaturthahārāyāṃ gandharvāścāpsarogaṇāḥ |
siddhāḥ
sādhyāstathā nāgā vidyādharagaṇāstathā || 81 ||
yakṣāḥ sarākṣasā daityāḥ kramād dikṣvaṣṭasu sthitāḥ |
eṣāṃ tārādisaṃjñābhirnamontaṃ nikṣiped balim || 82 ||
tatastvaindryāṃ diśi gaṇā vajrahastā mahābalāḥ |
ityādimantrairvikired baliṃ daśadiśāsvapi || 83 ||
uddiṣṭadivasānte tu gaṇānutsṛjya pūrvavat |
tīrthayātrāṃ
vidhāgrātha saviśeṣaṃ yajed giram || 84 ||
avatārya dhvajaṃ cātha sahasrakalaśādibhiḥ |
kalaśairupapattyā
tu snapayitvābhipūjya ca || 85 ||
p. 560)
dakṣiṇāśca pradeyāni dattvā prāgvad yathāvidhi |
pūrvoktaṃ
phalamāpnoti vāgīśvaryāḥ prasādataḥ || 86 ||
itthaṃ proktaṃ yad bṛhattantragītaṃ dṛṣṭaṃ bimbe yacca
devodbhavākhye |
vāgīśvaryāstantrametat samāsādatraivohyaṃ tacca
śaivānusārāt || 87 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde vāgīśvarītantrapaṭalaḥ saptapañcāśaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 58: Shastri als Hüter der Wesen
Shastri, hier auch Bhutanatha, „Herr der Wesen“, genannt, wird mit Familie, Gefolge und einem festgelegten Tempelritual dargestellt. Das Kapitel verbindet seine Bildgestalt mit der Vergegenwärtigung des Bewusstseinslichts und beschreibt anschließend tägliche und große Feste.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
athāṣṭapañcāśaḥ paṭalaḥ |
atha śāstuḥ pratiṣṭhādyaṃ kathyate tantracoditam |
mantraścāpyantanādau tu navamasvarabhūṣitau || 1 ||
bindunādasamopetau namaśśabdastato bhavet |
ṣaṣṭhādyaṃ ca
sadīrgho'gnirvāyurgoptrepadaṃ tataḥ || 2 ||
namonto mūlamantro'yaṃ rudrārṇastārapūrvakaḥ |
tāraṃ
ṣaṣṭhāccaturthaṃ tu dīrgho'nusvāranādavān || 3 ||
bhūtādhipatayeśabdo namonto'syārcane manuḥ |
revantāya tataḥ
śāstre goptre ca prabhave tathā || 4 ||
dīptre caiva praśāstre ca ṣaḍime praṇavādikāḥ |
namontā
jātiyuktāḥ syuḥ ṣaḍaṅgāni yathākramam || 5 ||
khaḍgāya kṣurikāyai ca dhanuṣe ca śarāya ca |
huṃ phaḍādyā
namontāḥ syuḥ śastramantrā yathākramam || 6 ||
vāmato'sya prabhā devī dakṣiṇe satyakaḥ sutaḥ |
skando
gajānanaścātha śāmbo'tha madhukastathā || 7 ||
pīṭhabāhye samāsīnāstanmantrāḥ svasvanāmabhiḥ |
goptā ca
piṅgalākṣaśca vīrasenaśca śāmbhavaḥ || 8 ||
trinetraḥ śūlabhṛd dakṣo bhīmarūpastathāṣṭamaḥ |
ete'ṣṭamūrtayaḥ śāstuḥ pṛthivyādibhiranvitāḥ || 9 ||
tārādikā namontāḥ syusteṣāṃ mantrāḥ svanāmabhiḥ |
āryaḥ
śāstā guhāsannaḥ senānīrbhūtavallabhaḥ || 10 ||
p. 561)
rudrajo rudravān kāmī varado lokapūjitaḥ |
nīlāśvaḥ
śvetamātaṅgaḥ śyāmaḥ pītānulepanaḥ || 11 ||
raktamālādha(raśa? raḥ śū)ro māyī mātṛgaṇapriyaḥ |
kālavāsā gaṇādhyakṣaḥ khaḍgahasto dhanurdharaḥ || 12 ||
sahajāyo janāveśaḥ sādhuḥ saṃsārarakṣakaḥ |
madhumān
śambaraścite hyaṣṭāviṃśatināmabhiḥ || 13 ||
mantrāḥ syurbhūtanāthasya tārapūrvanamontakaiḥ |
jape'rcāyāṃ
ca natyantā home svāhāntayojitāḥ || 14 ||
mahotsavabalāvebhiraṣṭāviṃśatināmabhiḥ |
bhūtasenādhipatayo
bāhye yojyā bhavanti hi || 15 ||
bhūtanāthaścaturthyanto vidmahepadayojitaḥ |
bhavaputrastathāsyānte dhīmahi tanna ityapi || 16 ||
śāstā pracodayādeṣā gāyatrī tārapūrvikā |
mantroddhārādhikāraḥ |
kaniṣṭhadaśatālena śāsturberaṃ tu kārayet || 17 ||
proktamānādisaṃyuktaṃ saumyavaktraṃ caturbhujam |
prabhūtasiṃhāsanābje svāsīnaṃ vāmapādataḥ || 18 ||
dakṣiṇena tu pādena lambenākrāntapaṅkajam |
śaraṃ ca kṣurikāṃ
cāpaṃ khaḍgaṃ bibhraccaturbhujam || 19 ||
navayauvanaramyāṅgaṃ nīlakuñcitamūrdhajam |
padmāyataviśālākṣaṃ pūrṇendusadṛśājanam || 20 ||
ratnajālollasanmaulīṃ sumṛṣṭamaṇikuṇḍalam |
hārihārābhirāmāṅgamābaddhodarabandhanam || 21 ||
ratnāṅgulīyakaṭakacārukeyūrarājitam |
kaṭisūtrollasadraktavasanaṃ cārunūpuram || 22 ||
nibiḍābaddhanistriṃśaṃ śyāmalaṃ komalākṛtim |
raktākalpaṃ
sulīnāṃsaṃ divyarūpaṃ manoramam || 23 ||
p. 562)
prabhāṃ ca navatālena divyarūpāmalaṅkṛtām |
upaviṣṭā
dakṣiṇena lambamānāṅghripaṅkajām || 24 ||
nīlotpalakarāṃ śāsturvāmabhāgāvalambinīm |
aṣṭavarṣārbhakaprakhyaṃ satyakaṃ cāṣṭatālataḥ || 25 ||
śāsturdakṣiṇapārśvasthaṃ divyākāramalaṅkṛtam |
evaṃ berāṇi
saṃpādyaṃ pratiṣṭhāmatha kārayet || 26 ||
prāgvat ṣoḍaśapādāḍhye tvadhivāsanamaṇḍape |
kṣurikeśaśca
khaḍgeśo dhanve[k: ne]śaśca śareśvaraḥ || 27 ||
prāgāditoraṇāḥ pūjyāḥ catvāroṣṭau dhvajāstathā |
aindraścaiva tathāgneyo yāmyo nair-ṛtavāruṇau || 28 ||
vāyavyaścātha kauberaścaiśānaścāstracihnitāḥ |
arghyādibhistu
natyantaṃ sarvān svākhyābhirarcayet || 29 ||
vīrabāhuṃ mahāvīryaṃ vidyujjihvaṃ vilāsinam |
tīkṣṇaṃ ca
tīkṣṇanetraṃ ca kākākṣaṃ ca bhavodbhavam || 30 ||
dvāreṣu kramaśo dvau dvau kumbhasthān pūjayedimān |
atha
puṇyāhavikirakṣepāt kumbhāyudhe yajet || 31 ||
aśvārūḍhaṃ bhūtanāthaṃ kumbhe'straṃ gajavāhanam |
strīrūpaṃ kṣurikāstraṃ tad raktākalpaṃ trilocanam || 32 ||
baddhacaṇḍātakaṃ piṅgajvalitordhvaśiroruham |
abhyarcya
tadbhramādūrdhvaṃ navakuṇḍāhitāgniṣu || 33 ||
śāsturmūlāṅgamūrtīnāmāvāhanahutādanu |
prāgvadākāraśuddhiṃ ca nayanonmīlanaṃ tathā || 34 ||
jalādhivāsanaṃ grāmabhramaṇaṃ snapanaṃ tathā |
pūrvavacchayanaṃ vedyāṃ kuryācchaivoktamārgataḥ || 35 ||
tataḥ kumbhāstranidrāṣṭamūrtikumbhādipūjanam |
pūrvoktā
mūrtayo hyaṣṭau goptrādyāḥ śāstṛrūpiṇaḥ || 36 ||
prāgvat tritattvatattveśamanūn nyasya pṛthak kramāt |
pṛthvyādiyuktā goptrādyāstatastu gurumūrtipāḥ || 37 ||
p. 563)
ebhireva yathāpūrvaṃ hutvā sṛṣṭvābhipūjya ca |
bere
jñānāhvayāṃ śaktiṃ pīṭhe śaktiṃ kriyātmikām || 38 ||
dhārikādyāśca vinyasya saṃpūjya ca yathāvidhi |
tataḥ prātaḥ
kṛtasnāno gururmūrtidharaiḥ saha || 39 ||
kṛtanityakriyo lagne garbhāgāraṃ praviśya tu |
mānuṣe tu pade
kūrmaśilāṃ vinyasya pūrvavat || 40 ||
ratnādipañcavargāṃstu nyaset pīṭhaṃ tathopari |
pratimāṃ ca
pratiṣṭhāpya kumbhān mūlaṃ ca taddhṛdi ||41 ||
niyojya mūrtiṃ tanmantradehaṃ ca kṣālayet tataḥ |
ādhārādudgataṃ jyotirhṛtpadmasthaṃ suṣumnayā || 42 ||
nītvordhvaṃ binduto vyoma tadabjendusamanvitam |
puṣpāñjalau tu
saṃkrāntaṃ nādabindūpabṛṃhitam || 43 ||
plutāntamuccaran mantraṃ nyasyenmūrtihṛdambuje |
sthāpanādīni
kṛtvāṅgairnidrāmūrtighaṭāmbubhiḥ || 44 ||
abhiṣicya svamūlāṅgairadhvanaḥ ṣaḍ vibhāvayet |
mūlāṅgaiśca
svagāyatryā mantrādhvāsya prakīrtitaḥ || 45 ||
eteṣāṃ tu padaireva padādhvānaṃ ca kalpayet |
śeṣādhvano
yathāpūrvaṃ paribhāvyārcayet tataḥ || 46 || tadyathā -
snātvā tu sakalīkṛtya vighnaṃ dvāraṃ ca pūjayet |
kṣurikākhaḍgapāṇī dvau dvāḥsthāvubhayato yajet || 47 ||
yakṣaṃ vidyādharaṃ dvāraśriyaṃ copari pūjayet |
astraṃ
kṣiptvā praviśyāntardehalyāṃ vinidhāya tat || 48 ||
vāstubrahmāsanānīṣṭvā mūlāṅgairarghyamarcayet |
gandhapuṣpakuśakṣīratilaṃsiddhārthakākṣataiḥ || 49 ||
arghyaṃ syād bhūtanāthasya tilapuṣpākṣatāmbubhiḥ |
candanaṃ ca
niśā pādyamatha padmaṃ ca candanam || 50 ||
p. 564)
lavaṅkaṃ vāri cācāmaṃ hṛdā sarvaṃ samarpayet |
pañcaśuddhīrvidhāyāstraprākāraṃ cālayed bahiḥ || 51 ||
tilakī saśikhāpuṣpaḥ śaktipīṭhaṃ dharātmakam |
prabhūtasiṃhāsanāya sarvaśaktimayāya ca || 52 ||
nama ityabhipūjyāṅghrīn dharmādīn siṃhavigrahān |
tamaḥsattvarajaḥpadmaṃ śaktiṃ cāṣṭau dalāgragāḥ || 53 ||
goptrīṃ ca piṅgalākṣīṃ ca vīrasenāṃ ca śāmbhavīm |
trinetrāṃ śūlinīṃ dakṣāṃ bhīmarūpāṃ ca pūjayet || 54 ||
navamīṃ tu prabhāṃ vāme dakṣiṇe satyakaṃ tathā |
tato mūrtiṃ
mantradehaṃ saṃkalpyāvāhayed vibhum || 55 ||
ādhārā(dyu? du)dgataṃ prāgvajjyotirmātraṃ cidātmakam |
āvāhya
sthāpanādyaiśca nivedyāntaṃ tu pūjayet || 56 ||
kesareṣu punaḥ svāṅgairdalāgreṣvaṣṭaśaktibhiḥ |
vighnādyaiḥ
pīṭhabāhye'tha sthāpayet parivārakān || 57 ||
kṣurikākhaḍgapāṇī dvau sthitau vinyasya bāhyataḥ |
svāśāsu
lokapālānapyaśvaṃ tu mukhamaṇḍape || 58 ||
vīraṃ vighnaṃ saptamātṝḥ somaṃ svāśāsu vinyaset |
balipīṭhaṃ ca vinyasya juhuyurlokapāhvayaiḥ || 59 ||
dvitīye'hvyapi pūrvoktasamidājyādibhiḥ kramāt |
mūlāṅgairapi
gāyatryā mūtiśaktyaṣṭakāhvayaiḥ || 60 ||
aṣṭāviṃśatikṛtvastu juhuyuḥ samidādibhiḥ |
tṛtīyadivase
hetimantrairaṣṭottaraṃ śatam || 61 ||
hutvā jayādibhiścātha prāyaścittairjuhoti ca |
caturthadivase
vahnīnāyojyātmani deśikaḥ || 62 ||
nirmālyadhāriṇaṃ caiśe ghoṣavantaṃ nyased yajet |
ekāśītighaṭairuktamārgeṇa snapayed vibhum || 63 ||
p. 565)
dakṣiṇāḥ pūrvavad dattvā kṣiptvā bhūtabaliṃ niśi |
nityapūjādisiddhyarthaṃ saṃkalpya vibhavādikam || 64 ||
kartā kāmānavāpnoti dṛṣṭādṛṣṭaphalodayāt |
bhūtanāthapratiṣṭhādhikāraḥ |
nityotsave dvārapālau kṣurikākhaḍgadhāriṇau || 65 ||
lokeśā vāhanaṃ cāśvastebhyastu vikired balim |
śāstṛpāriṣadentaṃ tu pariṣadbhyo'tha tasya ca || 66 ||
lokeśākhyādinatyantaṃ nikṣipya balimādarāt |
oṃ śāstṛvāhanāya namaḥ om aśvāya namaḥ ityaśvāya baliṃ
kṣipet |
vīravighneśamātṛbhyaḥ somaghoṣavatostataḥ || 67 ||
tīkṣṇāya tīkṣṇanetrāya gopuradvāri nikṣipet |
balipīṭhāt
puraḥ sthitvā tvanenāmantrayed gaṇān || 68 ||
oṃ
śāmbādīnāṃ gaṇā ye tu koṭikoṭiguṇottarāḥ |
sarve
suprītamanasaḥ pratigṛhṇantvimaṃ balim || 69 ||
tato'ṣṭadikṣu prāgādisthitā goptrādimūrtayaḥ |
goptā ca
piṅgalākṣaśca vīrasenaśca śāmbhavaḥ || 70 ||
trinetraḥ śūlabhṛd dakṣo bhīmarūpastathāṣṭamaḥ |
tebhyaḥ
kṣepyo baliścātha balipīṭhāṣṭadiksthitāḥ || 71 ||
vīrabāhurmahāvīryo vidyujjihvo vilāsavān |
sutīkṣṇastīkṣṇadaṃṣṭraśca tārākṣaśca bhavodbhavaḥ || 72
||
bhūteśākhyaḥ kumudake sthitastveṣāṃ baliṃ kṣipet |
syād
bhūtanāthasenastu pīṭhe paṅkajamadhyataḥ || 73 ||
tasmai kṣepyo balirnāmnā tārapūrvaṃ namontakam |
eṣa
nityotsavavidhistulyaścaiva mahotsave || 74 ||
viśeṣaḥ kathyate lekhyo dhvaje'śvaḥ pūjya eva ca |
śāstṛnāmānvitairmantrairgaṇānāvāhayedapi || 75 ||
p. 566)
lokeśabalidānānte
oṃ śāsturbhagavato ye bhūtāḥ purassada ityādibhiḥ
sarvebhyo'pi baliṃ kṣipet |
tadvat tṛtīyahārāyāmaṣṭāviṃśatimūrtayaḥ || 76 ||
śāstureva gaṇādhyakṣāḥ sthitāstebhyo baliṃ kṣipet |
āryaḥ
śāstā guhāsannaḥ senānīścaindradiksthitāḥ || 77 ||
bhūtavallabhanāmā ca rudratejāśca rūpavān |
ete
trayo'gnidiksaṃsthāstvatha kāmī varapradaḥ || 78 ||
lokārcitaśca nīlaśca catvāro dakṣiṇe sthitāḥ |
śvetamātaṅgavān śyāmī pītālepaśca nair-ṛte || 79 ||
raktamālādharaḥ śūro māyī mātṛgaṇapriyaḥ |
paścime tvatha
vāyavye kālavāsā gaṇāgraṇīḥ || 80 ||
khaḍgahastastrayastvete tathodīcyāṃ dhanurdharaḥ |
sahajāyo
janāveśaḥ sādhuścaite vyavasthitāḥ || 81 ||
saṃsārarakṣakastadvanmadhumān śamba[k: ja]rastathā |
aiśabhāge
trayastvete bhūtasenādhipāḥ sthitāḥ || 82 ||
vikīrya balimetebhyastadbāhye'ṣṭadiśāsvapi |
om
aindryāṃ diśi gaṇā ye tu vajrahastā mahābalāḥ || 83 ||
ityādibhiḥ kramāt prāgvat pūrvoktaṃ labhate phalam |
iti ha kathitametad bhūtanāthasya tantraṃ nigaditamapi bimbe yacca
devodbhavākhye |
tadakhilamavalokya sthāpanādyutsavāntaṃ
vimalamatibhirūhyaṃ śaivakṛtyānusārāt || 84-1/2 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde śāstṛtantrapaṭalo'ṣṭapañcāśaḥ ||
p. 567)
Kriyapada, Kapitel 59: Die sieben Muttergöttinnen
Die sieben Matrikas werden als weibliche Gestalten göttlicher Kräfte verehrt. Dieses Kapitel beschreibt ihre Bilder, Mantras, Einsetzung und gemeinschaftlichen Feste. Neben innerer Vergegenwärtigung und Speisung der Teilnehmenden enthält es historische Opferhandlungen. Diese werden als Quelleninhalt wiedergegeben; sie sind keine heutigen Praxisempfehlungen.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha ekonaṣaṣṭitamaḥ paṭalaḥ |
atha mātṛpratiṣṭhādyaṃ likhyate śuddhapakṣataḥ |
svacchandādiṣu yat proktaṃ mātṛtantreṣu caiva hi || 1 ||
brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā |
vārāhī ca
tathendrāṇī cāmuṇḍī saptamī smṛtā || 2 ||
tāsāṃ pūrvāparāsīnau vīrabhadraśca vighnarāṭ |
yādyakṣarāṇi hāntāni śakarīsvarayogataḥ || 3 ||
bindumantyaṣṭa bījāni khāntaṃ lambodarasya hi |
tāraṃ bījaṃ
namaśśabdastato bhagavatītyapi || 4 ||
saṃbuddhyantaṃ svanā(mnā? mā)pi mātṛmantrādito bhavet |
tadūrdhvataḥ kramānmantrā likhyente'tra pṛthak pṛthak || 5 ||
ṛgyajussāmātharvakamaṇḍalukūrcadhāriṇi ! namonama iti
brahmāṇīmantraḥ |
devi ! paraśudhāriṇi ! śvetarūpiṇi !
maheśvari ! namonamaḥ iti māheśvaryāḥ |
śaktidhāriṇi !
mayūravāhini ! kukkuṭadhvajini ! kuṅkumavarṇini ! kaumāri !
namonamaḥ kaumāryāḥ |
śaṅkhacakradhāriṇi ! garuḍavāhini !
vaiṣṇavi ! namonamaḥ vaiṣṇavyāḥ |
halamusaladhāriṇi !
daṃṣṭriṇi ! sūkarāna(ni? ne!) siṃhavāhini ! vārāhi !
namonamaḥ vārāhyāḥ |
vajradhāriṇi ! gajavāhini ! śyāmavarṇini
|
namonamaḥ indrāṇyāḥ |
kapāladhāriṇi ! nīlāmbuvarṇini !
pretavāhini ! huṅkāriṇi ! namonamaḥ cāmuṇḍyāḥ |
vīrabhadrasya tāraṃ ca svabījaṃ lakulīśvaraḥ |
puruṣaśca
caturthyantaḥ pakṣasūtrāgnidhāriṇe || 6 ||
dhruvāya pataye yogarūpāyeti padatrayam |
vyāpine sarvapūrvaṃ tu
vīrabhadrapadaṃ tataḥ || 7 ||
caturthyantaṃ namoyuktaṃ vīrabhadramanuḥ smṛtaḥ |
tāraṃ
svabījaṃ cādau syād vighneśvarapadaṃ tathā || 8 ||
gaṇādhipatiśabdaśca hastivaktrapadaṃ tataḥ |
ete gaṇapatiḥ sarve
caturthyanto [kh: ntā] namo manuḥ || 9 ||
gaṇapatermūlamantraḥ |
p. 568)
bahuberapratiṣṭhāyāmete mantrāḥ kramoditāḥ |
ekabere tu tāraṃ
ca nādaḥ ṣaṣṭhasvarānvitaḥ || 10 ||
bindunādānvito bījaṃ namo bhagavatītyapi |
trinetre ! kāli ! kālavarṇini ! aṣṭabhuje ! śūlakapāladhāriṇi
! pretavāhini ! surudhirasnehasaṃpūrṇavaktre ! cāmuṇḍi ! namonama
iti |
svasvabījāni dīrghaistu svarairyuktānyanukramāt || 11 ||
astrāntāni ṣaḍaṅgāni sarvamantreṣu kalpayet |
haṃso vṛṣo
mayūraśca garuḍaḥ siṃhavāraṇau || 12 ||
pretaśca saptamātṝṇāṃ vṛṣākhū vīravighnayoḥ |
vāhanāni
dhvajāśca syurbrāhmyādīnāṃ nava kramāt || 13 ||
kūrcaṃ śūlaṃ śakticakre halaṃ vajraṃ kapālakam |
akṣasūtraṃ
cāṅkuśaṃ ca navaitānyāyudhānyapi || 14 ||
vāhanādyadhvajāyai ca vidmahe'thāyudhābhidhā |
hastāyai
dhīmahītyuktvā tannaḥ svākhyā pracodayāt || 15 ||
iti krameṇa gāyatryo brāhmyādīnāṃ bhavanti hi |
tāraṃ bījaṃ
ca lakulī īśvarāyātha vidmahe || 16 ||
akṣamālādharāyeti dhīmahe tanna ityapi |
vīrabhadraḥ prakāraśca
codayāditi yojitā || 17 ||
vīrabhadragāyatrī |
tāraṃ bījaṃ caikadantaścaturthyanto'tha vidmahe |
hastivaktraḥ
caturthyanto dhīmahe tanna ityapi || 18 ||
tato gaṇapatiḥ prānte codayāditi coditāḥ |
vighneśvaragāyatrī |
mantroddhāraḥ |
svadevasadṛśākārabhujāsyanayanāyudhāḥ || 19 ||
strīrūpāstatsamākalpāḥ ṣaṇmātrapratimāḥ smṛtāḥ |
bahubere
tu cāmuṇḍā kṛṣṇavarṇā caturbhujā || 20 ||
p. 569)
tuṅgastananibaddhāhirvṛttapiṅgatrilocanā |
vāme kapālaṃ pāśaṃ
ca dakṣiṇe śūlamapyasim || 21 ||
bibhrāṇā vā ḍamarukaṃ jvalatkapilamūrdhajā |
sarpakuṇḍalakeyūrakaṭakodarabandhanā || 22 ||
nānāhihāragraiveyakaṭisūtrāṅghribhūṣaṇā |
daṃṣṭrojjvalamukhī raktamālyagandhāmbarādikā || 23 ||
raudrasāmyākṛtiḥ syādapyekabere tu kathyate |
karālakālameghābhā vṛttapiṅgatrilocanā || 24 ||
jvaladagniśikhākārakapiśordhvaṃśiroruhā |
daṃṣṭrotkaṭamukhī
tuṅgapīnavṛttapayodharā || 25 ||
raktakañcukinī kṛṣṇabhujagastanabandhanā |
natamadhyā
supuṣṭāṅgī divyā nānāhibhūṣaṇā || 26 ||
vāme'hikuṇḍalānyatra paretaśiśukarṇikā |
nānābhaṭaśiromālā kiṅkiṇījālabhīṣaṇā || 27 ||
kapālakheṭaghaṇṭāhipāśān vāmaistu dakṣiṇaiḥ |
śūlakhaḍgau
ca vetālaṃ dhvanaḍḍamarukaṃ tathā || 28 ||
bibhrāṇāṣṭabhujā bhīmā pretasiṃhāsanaṃ padā |
dakṣiṇena
samākramya niviṣṭā kuñcitena tu || 29 ||
ālambitena vāmena pādenākrāntadārukā |
bhūtapretapiśācādyaiḥ
śākinīḍākinīgaṇaiḥ || 30 ||
parītā yoginībhiśca vīraraudraudbhaṭākṛtiḥ |
cāmuṇḍyāḥ
pratimā tvevaṃ bhavecchailādinirmitā || 31 ||
dakṣiṇāmūrtisadṛśī vīrabhadratanurbhavet |
gaṇeśasyāpi
pūrvoktalakṣaṇā pratimā bhavet || 32 ||
prāgdvāraṃ vottaradvāraṃ vimānaṃ tiryagāyatam |
mātṝṇāṃ tu
bhavet tadvadekabere'pi sammatam || 33 ||
kṛtvā vimānaṃ beraṃ ca pratiṣṭhāmatha kārayet |
kṛtvādhivāsanāyoktaṃ maṇḍapaṃ ṣoḍaśāṅghrikam || 34 ||
p. 570)
alaṅkṛtya vitānādyairvinyased dvāratoraṇān |
pramodanyabhayāśāntiśubhadākhyāśca toraṇāḥ || 35 ||
taddevatāḥ kramāt kumbhī nikumbhī vajrabhīṣaṇā |
maṅgiṇī
cetyathaiteṣāṃ mūlayordvārakumbhagāḥ || 36 ||
dūtikā pālinā cātha daṇḍinī bhavahastakā |
pāśinī vāruṇī
caiva śaṅkhinī padminī ca tāḥ || 37 ||
dhvajāśca haṃsavṛṣabhabarhitārkṣyamṛgādhipaiḥ |
gṛdhrapaiśācavṛṣabhairmūṣikena ca cihnitāḥ || 38 ||
bahubere tvekabere piśācāṅko bhaved dhvajaḥ |
puṇyāhavikirakṣepāt kumbhāstrāvabhipūjayet || 39 ||
kumbhe yajet tu cāmuṇḍāṃ piśācārūḍhavigrahām |
vardhanyāṃ
siṃhagaṃ tvasraṃ kṛṣṇaṃ strīrūpabhīṣaṇam || 40 ||
triśūlāṅkaśiraskaṃ tat kapālāsikaraṃ yajet |
tatparibhramaṇādūrdhvaṃ navakuṇḍeṣu pūrvavat || 41 ||
agniṃ vibhajya saṃsthāpya cāmuṇḍāṃ madhyakuṇḍake |
brahmāṇyādyāstu pūrvādikuṇḍeṣviṣṭvā juhoti ca || 42 ||
tattanmantraistu samidho ghṛtaṃ caivaṃ carūṃstilān |
sarṣapāñchāisiddhārthān saktūṃśca juhuyāt kramāt || 43 ||
brāhmyādīnāṃ tu samidhaḥ palāśaplakṣasambhavāḥ |
audumbaryastathā bailvāḥ karañjendratarūdbhavāḥ || 44 ||
raktaśvetavaṭau cātha paippalāśca kramānnava |
abhāve samidhāṃ
yāsāṃ grāhyāstatra palāśajāḥ || 45 ||
tattanmantraiḥ samidbhiśca ghṛtaṃ hutvā śataṃ śatam |
kuryādākāraśuddhiṃ ca netronmīlanakarma ca || 46 ||
jalādhivāsanaṃ grāmabhramaṇaṃ kārayet tataḥ |
kṛtvā tu
pūrvavad vediṃ śālibhistaṇḍulairapi || 47 ||
madhyādīśānaparyantaṃ śayyāḥ kṛtvā pṛthak pṛthak |
ekakabara
śayyā syāt pañcāṅgī vedimadhyataḥ || 48 ||
p. 571)
cāmuṇḍīṃ śāyayenmadhye brāhmyādyāḥ pūrvataḥ kramāt |
pratyekaṃ kumbhamekaikaṃ berā[redvinya]dīn nyasya tūttare || 49 ||
tattadvāhanaśastrāṇi teṣu haimāni nikṣipet |
cāmuṇḍādyāstu
madhyādikramāt kumbheṣu vinyaset || 50 ||
vīrabhadramudakkumbhe tvaiśakumbhe vināyakam |
pighānakūrcavastrādyaiḥ prāgvadābhūṣya pūjayet || 51 ||
gāyatrībhiḥ samālabhya gandhādyairaṃbhīpūjayet |
atha vedyā
bahirdikṣu parivāraghaṭāṣṭakam || 52 ||
vinyasyāvāhya ca yajecchaktīraindryādikāḥ kramāt |
aindryāgneyī
ca yāmyā ca nair-ṛtī vāruṇī tathā || 53 ||
vāyavyā caiva kauberī tathaiśānyaṣṭamī smṛtā |
caturbhujāstriṇetrāstāḥ śūlapāśordhvapāṇayaḥ || 54 ||
kṛtāñjalidvayakarā varṇairdikpatibhiḥ samāḥ |
balipīṭhe [kh:
ṭha] pratiṣṭhārthaṃ pūtamanyaṃ ghaṭaṃ nyaset || 55 ||
ugrasenāṃ ghaṭe tasmiñ śyāmāṃ daṃṣṭrotkaṭānanām |
khaḍgaṃ dakṣiṇahastena vāmena svakaṭispṛśam || 56 ||
bhūṣitāṃ dvibhujāṃ bhīmāmāvāhyābhyarcayet tataḥ |
ātmāditattvatattveśān mūrtimūrtīśvarānapi || 57 ||
dhārikādyāstribhāgeṣu prāgvajjānvādiṣu nyaset |
tattvatattveśapṛthvyādyāḥ śarvādyāśca yathāpuram || 58 ||
vīravighneśayorbere pratyaṅgaṃ kramaśo nyaset |
prāgvaddhutvā tu
tanmantrairgururmūrtidharāstathā || 59 ||
spṛśeyustriṣu bhāgeṣu siñceyuḥ kumbhavāribhiḥ |
bere jñānīṃ
kriyāśaktiṃ pīṭhe prāgvad vibhāvayet || 60 ||
pūjayecca nivedyāntaṃ juhuyād vāsavādiṣu |
* * * * * ṣānyena
[k: ṣānyanena] brahmajajñānamantrataḥ || 61 ||
p. 572)
traiyambakāyaṃ[k: kakumāryā tathā]kumārāt tathā yatteyamādinā
|
idaṃviṣṇvādinā svastina-indrādyāt tatheśataḥ || 62 ||
gaṇānāṃtvādinā cājyaṃ carvādyaiḥ svasvamūlataḥ |
bahubere
bhavedevamekabere tu pūrvavat || 63 ||
cāmuṇḍyāḥ paritaḥ kumbhānaṣṭau vinyasya teṣvapi |
bhavānīṃ
caiva śarvāṇīmugrāṃ pāśupatāmapi || 64 ||
śāṅkarīṃ śaśinīṃ bhīmāṃ rudrāṇīṃ ca nyased yajet |
madhye kuṇḍe tu cāmuṇḍāmāvāhya juhuyustathā || 65 ||
tathaiva puruṣāghoravāmasadyairdiśāsvapi |
aṅgairapi ca gāyatryā
koṇeṣu juhuyāt kramāt || 66 ||
ajāmāṃsapratinidhiṃ māṣāpūpaṃ juhoti ca |
kṣutaniṣṭhīvanādau ca maunabhaṅgādike tathā || 67 ||
ācamya juhuyādājyaṃ vyāhṛtībhiranukramāt |
pūrṇāṃ hutvā
sviṣṭakṛtaṃ bhūtebhyo vikired balim || 68 ||
tilānnena gulājyābhyāṃ dadhnā raktaudanena ca |
māṃsasya
pratirūpeṇa miśritena kṣiped balim || 69 ||
prācyāṃ tu kṣetrapālaśca piśācapitṛrākṣasāḥ |
nāgāścaivāsurā yakṣā gandharvāśca vyavasthitāḥ || 70 ||
ūrdhvāyāṃ diśi bhūtāni cādho bhūmyambuvāsinaḥ |
tebhyaḥ
svanāmadheyaistu namontairvikired balim || 71 ||
tataḥ kanyāsaptakaṃ ca brāhmaṇaṃ ca tathāparam |
bhojayed
pāyasājyādyairviprānanyāṃśca liṅginaḥ || 72 ||
striyaśca mātṛbhaktā yāstāśca bhaktāṃśca bhojayet |
tathaiva
nṛttagītādyaiḥ kṛtvā jāgaraṇaṃ niśi || 73 ||
prātaḥ snātvā mūrtidharaiḥ saha sandhyāṃ samāpya ca |
guruḥ
saṃpūjya berāṇi beraṃ vā kiñcidarcayet || 74 ||
garbhagehe tu paiśāce pade puṇyāhavācite |
pīṭhāni vaikaṃ
pīṭhaṃ vā nyaset kūrmaśilopari || 75 ||
p. 573)
ratnādipañcavargāṃśca vāhanānyāyudhāni ca |
haimāni
tattadgarteṣu bījaistaistairvinikṣipet || 76 ||
tatastu lagne saṃprāpte saraṇyāstrāmbuśuddhayā |
maṅgalāṅkuradīpādivādyagītasamanvitam || 77 ||
vedaghoṣaiśca berāṇi rathādāvadhiropya tu |
ghṛtadūrvākṣatadadhipuṣpamāropya mastake || 78 ||
pradakṣiṇaṃ parikramya garbhāgāraṃ praveśayet |
lagne
svabījamantraistu sthāpayet pratimāḥ kramāt || 79 ||
pūrvādipaścimāntaṃ tu brāhmyādīrekasūtragāḥ |
pratiṣṭhāpyottarāsyāstā anyonyaṃ dvyaṅgulāntaram || 80 ||
brahmāṇyāścaiva cāmuṇḍyāḥ pārśvasūtradvayottare |
prākpratīcyorvīrabhadraḥ sthāpyo vighnādhipastathā || 81 ||
pratyaṅmukho vīrabhadraḥ prāṅmukhaḥ syād vināyakaḥ |
ekabere tu
madhye syāt prāṅmukhī vāpyudaṅmukhī || 82 ||
tataḥ prakṣālya berāṇi tattaddhṛdayapaṅkaje |
tattadbījāni
vinyasya snapayet svasvakumbhataḥ || 83 ||
svasvamantraiḥ svagāyatryā mantrādhvānaṃ tu vinyaset |
tattatpadaiḥ padādhvānaṃ śeṣān pūrvavadadhvanaḥ || 84 ||
tato guruḥ svamūlābjakuṇḍalinyāḥ samudgatām |
parāṃ śaktiṃ
sūkṣmarūpāṃ vidyullekhānukāriṇīm || 85 ||
nāḍīmārgeṇa nītvordhvaṃ hṛdbindudvādaśāntagām |
tadvyomapadmamadhyendukalāmṛtarasāplutām || 86 ||
cinmātrayā tu tacchaktyā nītvaikyaṃ bījamuccaran |
haṃsasaṃpuṭamadhyasthāṃ nādāntasvarabhūṣitām || 87 ||
puṣpāñjalau susaṃkrāntāṃ * * * * * * * * |
guṇātītāmanaupamyāṃ vedavedyāṃ nirañjanām || 88 ||
ānīya nāḍīmārgeṇa devyā hṛtpaṅkaje nyaset |
sthāpanaṃ cātha
sānnidhyaṃ sannirodhāvakuṇṭhanam || 89 ||
p. 574)
prarocanāmṛtīkārau tadgāyatryā samācaret |
ālayasyātha
paritaṃḥ parivārāṣṭaṃkaṃ nyaset || 90 ||
kumbhairaindryādisaṃyuktairabhiṣicya niyojayet |
ugrasenīṃ
ghaṭasthāṃ tāṃ balipīṭhe'bhiṣekataḥ || 91 ||
madhye niyojya saṃsthāpya tato vidhivadarcayet |
tadyathā -
snātvā sandhyāmupāsyātha sakalīkṛtavigrahaḥ || 92 ||
vighnarājaṃ ca saṃpūjya sāmānyārghyakarastataḥ |
dvārāṇi
pāvamānībhiḥ prokṣyāstreṇārghyavāribhiḥ || 93 ||
kavāṭodghāṭanaṃ kṛtvā dvārapālāṃstu pūjayet |
rakṣohaṇaṃ
valagahanaṃ pūrvadvāre tu pūjayet || 94 ||
sumukhaḥ kāladaṇḍaścāpyatithirmuditastathā |
sakalaḥ
śuktikarṇaśca yāmyādidvārapāḥ smṛtāḥ || 95 ||
prāgādidvāranāmāni pramodanyabhayā tathā |
śāntiḥ śubhakarī
caitāḥ pūjayet svasvanāmabhiḥ || 96 ||
karālīṃ kāmukāṃ caiva subhagāṃ dāhanīmapi |
gaganāṃ
hlādanīṃ cātha kaube(rīṃ? ryāṃ) viṣphuliṅginīm || 97 ||
virūpākṣīṃ ca pūrvādidvāreṣu dvandvaśo yajet |
nārācamantaḥ
kṣiptvāntaḥ praviśyāstraṃ nidhāya tu || 98 ||
vāstubrahmāsanānīṣṭvā sūpaviṣṭo'rghyamarcayet |
pañcaśuddhīrvidhāyātha tilakī puṣpaśekharaḥ || 99 ||
ādhāraśaktiṃ ca tataḥ paretāsanapaṅkaje |
saguṇatrayasūryādibimbabimbādhipān yajet || 100 ||
sundaryādyāstu yoginyaḥ prāgādyabjadalāgragāḥ |
sundarī
śākhinī cātha viṣakaṇṭhī vasundharā || 101 ||
yoginyamṛtapūrvā ca ghātakī ca tataḥ param |
vetālī mātṛsenā
cetyetāḥ pūjyāḥ svanāmabhiḥ || 102 ||
p. 575)
atha mūrtiṃ mantradehaṃ vinyasyāvāhayet tataḥ |
prāgvada devīṃ
parāṃ śaktiṃ mūlāṅgaiḥ sthāpanādibhiḥ || 103 ||
sakalīkṛtya cājyādyaiḥ [ryā] pūjayet tu pṛthak pṛthak |
bahubere tvekabere cāmuṇḍāmevamarcayet || 104 ||
etanmantraiśca navabhiḥ pūrvoktairapi pūjayet |
hāridraṃ śabalaṃ
raktaṃ pītaṃ nīlaṃ śukacchavi || 105 ||
atiraktaṃ sitaṃ raktaṃ vāso brāhmyādisammatam |
śrīkaṇṭhaṃ
kuṅkumaṃ yakṣakardamaṃ granthireva ca || 106 ||
kṛṣṇāgarustamālaṃ ca mṛganābhiśca candanam |
raktaṃ ca
candanaṃ brāhmīprabhṛtīnāṃ kramānmatam || 107 ||
gandhā iti yāvat |
palāśakārkakumudatulasyaśca kadambakam |
mallikā ca japā
nīlamutpalaṃ karavīrakam || 108 ||
brāhmyādīnāmabhīṣṭāni puṣpāṇīmāni vai nava |
sitāsitāgarukṣaudramājyaṃ sarjarasaḥ puraḥ || 109 ||
śrīkaṇṭhaminduścośīraṃ dhūpadravyāṇyapi kramāt |
pāyasaṃ
cātha dadhyannaṃ mudgānnaṃ ca gulaudanam || 110 ||
māṣānnaṃ kṛsaraṃ cānnaṃ raktaṃ śuddhānnameva ca |
phalānnaṃ
[kh: pa] ca nivedyāni brāhmyādīnāṃ nava kramāt || 111 ||
evamiṣṭvā nivedyāntamupacārairyathoditaiḥ |
nirmālyenaiśakoṇe
tu caṇḍasenāṃ prapūjayet || 112 ||
agniṣvapi tathāgnau vā hutvoktānyairyathākramam |
svamūlāṅgaiśca gāyatryā śrautairmantraiśca coditaiḥ || 113 ||
jayādibhiḥ kramāddhutvā pāyaścittairghṛtena tu |
pūrṇāṃ
sviṣṭakṛtaṃ cāpi hutvāgniṃ svahṛdambuje || 114 ||
niyojya toraṇādisthā devatāśca visarjayet |
ekāśītighaṭairuktaiḥ pratyekaṃ navakena tu || 115 ||
p. 576)
snapayed bahubere'tha sarvaistairekaberake |
baliṃ ca vikired rātrau
dattvācāryādidakṣiṇāḥ || 116 ||
dattvā deyāni viprebhyo liṅgibhyo'nyebhya eva ca |
viśeṣānmātṛbhaktā ye tebhyastābhyaḥ pradāya tu || 117 ||
avāritaṃ tadannā(dyaiḥ? dyaṃ) sarvebhyo'pi pradāpayet |
nityapūjādisiddhyarthaṃ vibhavaṃn tūpapattitaḥ || 118 ||
saṅkalpya kartā labhate dṛṣṭādṛṣṭepsitaṃ phalam |
mātṛpratiṣṭhādhikāraḥ |
nityotsave tu mātṝṇāṃ māturvāmatrake śubhe || 119 ||
haimādyekatale [k: laṃ] liṅgaṃ prātaḥ puṣpamayaṃ bhavet |
annaliṅgaṃ tu madhyāhne sāyaṃ liṅgaṃ tathākṣataiḥ || 120 ||
bahubere tu tatpātre padme kḷpte'tra patrake |
cāmuṇḍā
karṇikāyāṃ syād brāhmyādyāḥ prāgdalādiṣu || 121||
āvāhyābhyarcya tadbījairāropya paricārakaiḥ |
baliberasamāyuktaṃ chatrādivibhavānvitam || 122 ||
śaṅkhabheryādinirghoṣaiḥ strīsaṃgītādyalaṅkṛtam |
antarbaliṃ
kṣiped yogī yoginībhyo'ṣṭadikṣvapi || 123 ||
sundarīpramukhābhyastu karālyādyābhya eva ca |
tato
rakṣohaṇādibhyo dvāḥsthebhyo'pi kṣiped balim || 124 ||
lokādhipānāṃ sthāneṣu cendrādibhyo'ṣṭadikṣvapi |
purato
vāhanebhyaśca vāhanāyāthavā kṣipet || 125 ||
kṣiptvātha caṇḍasenāyai tataḥ saṃprāpya gopuram |
kumbhinyai ca
nikumbhinyai baliṃ kṛtvā bahirgataḥ || 126 ||
balipīṭhasya purato mantreṇāmantrayed gaṇān |
yāḥ samastaṃ
jagad vyāpya mātṛpāriṣadāḥ sthitāḥ || 127||
yoginyo'pi ca śākinyaḥ pretāśca kaṭapūtanāḥ |
ḍākinyaśca
piśācāśca vetālāḥ pramathāstathā || 128 ||
p. 577)
pātāle bhuvi cākāśe yāśca ye vā vasanti tāḥ |
te ca
suprītamanasaḥ pratigṛhṇantvimaṃ balim || 129 ||
iti |
tato'ṣṭadikṣu proktebhyo gaṇebhyo vikired balim |
yoginībhyastu
pūrvasyāṃ śākinībhyastathānale || 130||
pretebhyo dakṣiṇe tadvat pūtanābhyaśca nair-ṛte |
ḍākinībhyastu
vāruṇyāṃ piśācebhyastu mārute || 131||
vetālebhyaśca kauberyāṃ bhūtebhyaśceśagocare |
vikīrya tu baliṃ
paścād balipīṭhamupetya tu || 132 ||
ugrasenāṃ tu sagaṇāṃ dhyātvābhyarcya nijākhyayā |
annaśeṣeṇa
sarveṇa tasyai pīṭhe kṣiped balim || 133||
paribhramya yathāpūrvaṃ praviśyāntaḥ samāhitaḥ |
abhyarcya
devīṃ liṅgasthāṃ mantrān vā mantrameva vā ||| 134||
mātṝrvā mātaraṃ mūlabere sve sve niyojayet |
nityotsavādhikāraḥ |
athocyate mahāśāntirdeśarājahitāvahā || 135 ||
rogopasargamārīṇāmutpātānāṃ ca śāntaye |
māghaphālgunacaitreṣu vaiśākhajyeṣṭhayorapi || 136 ||
āṣāḍhe śrāvaṇe proṣṭhapade cāśvayuje'pi ca |
kārttikyāṃ
mārgaśīrṣe ca puṣye cāpi vidhīyate || 137 ||
kṛṣṇe pakṣe'tha śukle ca rāṣṭrāderanukūlabhe |
aṣṭamyantaṃ
dvitīyādi yat saptadivasaṃ bhavet || 138 ||
tacca bhaumārkavārāntaṃ mahāśāntirvidhīyate |
teṣāṃ
dinānāṃ nāmāni brāhmyādīnāṃ tu nāmabhiḥ || 139 ||
tridvyekasaptatidinaiḥ śreṣṭhādyā śāntirucyate |
pure rāṣṭre
tathā grāme vane vā parvate'pi vā || 140 ||
p. 578)
yatra syānmātṛsānnidhyaṃ tatra śāntiṃ prakārayet |
śreṣṭhādiśāntiṃ niścitya prāgvat kṛtvāṅkurārpaṇam || 141
||
dhvajamāropayet tasmin piśācīṃ vilikhet paṭe |
ūrdhvakeśīṃ
pravṛttākṣīṃ nirmāṃsāsthiśarīriṇīm || 142 ||
dīrghaghrāṇāṃ pralamboṣṭhīṃ dvibhujāṃ dīrghakandharām |
kapālavetāladharāṃ tathaiva vikṛtānanām || 143 ||
adīrghakukṣihastāṅghriṃ gośṛṅgasadṛśastanīm |
nibaddhakiṅkiṇīmālā nānāsarpavibhūṣaṇām || 144 ||
ekabere bhavedevaṃ bahuberaṃ yadā tadā |
piśācīṃ parito'nyāni
vāhanānyaṣṭa cālikhet || 145 ||
prāsādāgre sabhāgre vā grāmamadhye ca catvare |
daśahastapramāṇaṃ tu syānmudrāmaṇḍapaṃ śubham || 146 ||
tanmadhye caturaśraṃ tu pīṭhaṃ syād balipīṭhavat |
tato
grāmapurādestu dikṣu sandhiṣvapi kramāt || 147 ||
maṇḍalāni suliptāni balyarthaṃ parikalpayet |
tatastūryādinirghoṣairgeyanṛttādimaṅgalaiḥ || 148 ||
śūlāstrayātrāsahitaṃ baliṃ dikṣu ca nikṣipet |
śālyodanaṃ
sadadhyājyaṃ māṃsapratinidhiplutam || 149 ||
saraktagandhakusumaṃ tattanmantrairbaliṃ kṣipet |
madhye tu brahmaṇe
dikṣu lokeśebhyo yathāpuram || 150 ||
sarvadevālayāgreṣu grāmadvārasabhāsu ca |
catvareṣu ca caityeṣu
rājamukhyālayeṣu ca || 151 ||
gogajāśvādiśāleṣu mukhyavṛkṣanadīṣu ca |
kūpārāmataṭākeṣu vane pitṛvaneṣu ca || 152 ||
nidhisthāneṣu cānyeṣu samprokṣya vikired balim |
trisandhyaṃ
vikireccaiva balidānādanantaram || 153 ||
praviśya maṇḍapaṃ pīṭhe nyasedastraṃ ca pūrvavat |
sampūjayecca
tat tatra yātrāṃ devyāḥ pravartayet || 154 ||
p. 579)
narayānena vādyena gītanṛttādimaṅgalaiḥ |
śaṅkhabheryādinirghoṣairvitānacchatracāmaraiḥ || 155 ||
bhūṣitābhiḥ surūpābhirgaṇikābhiralaṅkṛtam |
susnātaiḥ
subhaṭairvīrairbhūṣitaiḥ khaḍgapāṇibhiḥ || 156 ||
anyairapi janairjuṣṭaṃ janakolāhalena tu |
pratirātraṃ
piṣṭapaśūn viśasya vinivedayet || 157 ||
prātaḥ sāyaṃ pāraśavo mudrānṛttaviśāradaḥ |
nṛtyet
saṅgītaramyaṃ tanmaṇḍape'strasya sannidhau || 158 ||
dhvajāvaropaṇe proktaṃ yathā śaivamahotsave |
ardharātre
pratiniśaṃ tathā maunabaliṃ kṣipet || 159 ||
atha ṣaṣṭhadine rātrau kautukaṃ tu mahāpaśoḥ |
vadhnīyāt sa ca
viprasya hariṇo nṛpatergajaḥ || 160 ||
vaiśyasya mahiṣo'nyasya cchāgo'pi syānmahāpaśuḥ |
alābhe
tvatha sarveṣāṃ mahiṣo vā paśurbhavet || 161 ||
saptame'hnyaparāhṇe tu viśasyopapaśuṃ tvajam |
yūpabaddhamalaṅkṛtya tataśchindyānmahāpaśum || 162 ||
tadraktamatha mātṛbhyo mātre vā vinivedayet |
tadraktapalalonmiśrairannairdikṣu baliṃ kṣipet || 163 ||
aṣṭame'hni tataḥ prāgvaccūrṇotsavapurassaram |
śaivotsavavidhānena tīrthayātrāṃ samāpayet || 164 ||
prāgvad gaṇān visṛjyātha dhvajaṃ cāpyavaropayet |
ekāśītighaṭaiḥ prāgvat snapayet pūjayedapi || 165 ||
dakṣiṇāśca pradeyāni dattvā kartāśnute phalam |
tathaivāṅgāravāreṣu sāyaṃ pūrvoktamārgataḥ || 166 ||
baliyātrāṃ vidhāyeṣṭān sarvān kāmānavāpnuyāt |
aṣṭamyośca
caturdaśyorārārkadivaseṣu ca || 167 ||
prāptaye sarvakāmānāṃ baliṃ pūjāṃ ca kārayet |
p. 580)
evaṃ viśuddhaṃ khalu mātṛtantraṃ proktaṃ pratiṣṭhādikamanna
samyak |
pūjāmahāśāntyavasānametannirdiṣṭaśaivānuguṇaṃ
vidheyam || 168 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde mātṛtantrapaṭalo nāmaikonaṣaṣṭitamaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 60: Kshetrapala, der Hüter des Ortes
Kshetrapala verkörpert in diesem Kapitel den Schutz eines abgegrenzten heiligen Bereichs. Seine eindrucksvollen Bildformen, sein Gefolge und die Festordnung werden mit einer inneren Vergegenwärtigung des Bewusstseins verbunden. Die Mantrabeschreibungen enthalten neben ausgeschriebenen Worten auch Chiffren, die hier als solche erkennbar bleiben.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha ṣaṣṭitamaḥ paṭalaḥ |
athātaḥ kṣetrapālasya pratiṣṭhādyaṃ nigadyate |
proktaśaivānusāreṇa karmātrāpi samūhayet || 1 ||
antyo manuḥsvaropeto bindunādavibhūṣitaḥ |
tārādirasya bījaṃ
syāt kṣetrapālapadaṃ tataḥ || 2 ||
caturthyantaṃ namonto'yaṃ mūlamantro navākṣaraḥ |
home
syādagnijāyānto bījaṃ dīrghaiḥ svarairyutam || 3 ||
jātiyuktāni cāṅgāni ṣaḍastrāntānyanukramāt |
mālāmantro'pi
tasyaiva tāraḥ śaktiśca yāṣṭamaḥ || 4 ||
sāgniṣaṭkasvaro daṇḍī remukāvatareti ca |
ekādaśasvareṇāntyaṃ pañcamādihutāśayuk || 5 ||
tataḥ pālamahāśabdau baleti kapiladvayam |
jaṭābhārabhāsuro'nte
jvālāmukhapadaṃ bhavet || 6 ||
(gandha)puṣpadhūpadīpabalipūjāṃ gṛhāṇa ca |
bhairaveti padānte
syād rūpeṇeti padaṃ tataḥ || 7 ||
taruśabdo murupadaṃ khaḥ phaṭkārapadāni ca |
aṭṭahāsapadasyānte ḍāmarādhipa ityapi || 8 ||
pañcamādiśca yekāraḥ svāhānto mantra īritaḥ |
pūjāmanena
kurvīta japādiḥ siddhido bhavet || 9 ||
tārādiratha tasyaiva balimantro'pi kathyate |
ehiśabdo dhukāraśca
turuvajrahanāstrayaḥ || 10 ||
vināśabdaśca vīpsāntaṃ mahāravapadaṃ tathā |
kṣetrapālapadaṃ
gṛhṇa gṛhṇetyuktvāgnijāyayā || 11 ||
p. 581)
balimantraḥ |
tāraṃ śaktiśca vaṭukaścaturthyantastataḥ param |
āpaduddhāraṇaṃ prāgvat kuruyugmaṃ tato'pi ca || 12 ||
vaṭukaḥ syāccaturthyantaḥ śaktibījaṃ ca tanmanuḥ |
dvāviṃśatyakṣaro mantro japādyairiṣṭasiddhidaḥ || 13 ||
kaniṣṭhadaśatālena kṣetrapāla tu kārayet |
añjanābhaṃ
vivṛttākṣaṃ jvalitordhvasiroruham || 14 ||
yuvānaṃ sumahākāyaṃ raktākalpaṃ digambaram |
spaṣṭadaṃṣṭrotkaṭamukhaṃ sphurannānāvibhuṣaṇam || 15 ||
sauvarṇakiṅkiṇīghaṇṭāmālābaddhakaṭītaṭam |
śiñjatkanakamañjīrabhūṣitāṅghrisaroruham || 16 ||
ṛjvāayatasthirākāraṃ hemapīṭhāmbuje sthitam |
caturbhujaṃ
vāṣṭahastaṃ dvibhujaṃ vāpi kārayet || 17 ||
kapālaṃ ca triśūlaṃ ca pāśaṃ ḍamarukaṃ karaiḥ |
adhaścordhvaṃ ca bibhrāṇaṃ kuryādevaṃ caturbhujam || 18 ||
śūlaṃ khaḍgaṃ ca khaṭvāṅgaṃ bibhraḍḍamarukaṃ tathā |
dakṣiṇe'tha kapālaṃ ca ghaṇṭāṃ ca saśaraṃ dhanuḥ || 19 ||
pāśaṃ cāṣṭabhujaḥ kāryaḥ proktalakṣaṇalakṣitaḥ |
kapālaṃ
ca gadāṃ bibhrad dvibhujo vāmadakṣiṇe || 20 ||
aṣṭavarṣārbhakaprakhyo nīlakuñcitamūrdhajaḥ |
alakālaṅkṛtaḥspaṣṭadaṃṣṭrāṅkuramukhāmbujaḥ || 21 ||
raktavarṇo'tha vaṭukanāthaḥ kṣetrādhipo hyayam |
athavā uktañcānyaiḥ -
vyālambābhrajaṭādharaṃ triṇayanaṃ nīlāñjanādriprabhaṃ
dordvandvāttagadākapālamaruṇasraggandhabhūṣojjvalam |
ghaṇṭāmekhalaghargharādhvanimilajjhāṅkārabhīmaṃ vibhuṃ vande
citrabhujaṅgakuṇḍaladharaṃ taṃ kṣetrapālaṃ sadā || 22 ||
prāgvat ṣoḍaśapādaḥ syādadhivāsanamaṇḍapaḥ || 23 ||
p. 582)
śamo vibhūmiḥ subalaścārogastoraṇāḥ kramāt |
herukastripurāntaścāpyagnirvetāla eva ca || 24 ||
agnijihvaḥ karālaścāpyekadaṃṣṭrastu saptamaḥ |
bhīmarūpo'ṣṭamastvetān dvārakumbheṣu pūjayet || 25 ||
sārameyadhvajāścāṣṭāvaindrāgneyādināmabhiḥ |
pūjyāḥ
syuratha puṇyāhavikirakṣepapūrvakam || 26 ||
kumbhe kṣetrapatiṃ proktamūrtiṃ kṛṣṇāśvavāhanam |
vardhanyāṃ
tacca śulāstraṃ strīrūpaṃ saramāgatam || 27 ||
iṣṭvā tadbhramaṇādūrdhvaṃ madhyakuṇḍāhitānale |
āvāhya
kṣetrapaṃ prāgvaddhutvā ca samidādibhiḥ || 28 ||
kuryādākāraśuddhiṃ ca tathā nayanamokṣaṇam |
tathābdhivasanaṃ
grāmabhramaṇaṃ ca praveśanam || 29 ||
maṇḍape śayanaṃ vedyāṃ mūlakumbhāstrapūjanam |
nidrākumbhaṃ
tvatha nyasyed dikṣu mūrtighaṭānapi || 30 ||
analaścāgnikeśaśca kālo ghaṇṭāravastathā |
mahākrodhaḥ
piṅgalākṣaḥ saptamaḥ piśitāśanaḥ || 31 ||
ūrdhvakeśo'ṣṭamastvetān svākhyābhiḥ kumbhagān yajet |
ātmāditattvatattveśān mūrtīḥ pṛthvyādikāstathā || 32 ||
mūrtīśānasitāṅgādīṃstriṣu bhāgeṣu vinyaset |
asitāṅgo
ruruścaṇḍaḥ krodhaśconmatta eva ca || 33 ||
kapālī bhīṣaṇaścaiva saṃhāraścāṣṭa mūrtipāḥ |
ete
bhairavaśabdāntāścaturthyā namasānvitāḥ || 34 ||
jānukaṇṭhaśironteṣu nyasyāḥ syuḥ pratikhaṇḍakam |
tattanmantrairghṛtaṃ hutvā spṛśet siñcecca kumbhakaiḥ || 35 ||
jñānaśaktiṃ nyased bere kiryāṃ pīṭhe'rcayedapi |
nṛttagītādibhiḥ śyāmāmativāhyodite ravau || 36 ||
snātvā nirvartya sandhyādyaṃ lagne kūrmaśilāṃ nyaset |
mānuṣe
tu pade tasyāṃ vargān ratnādikān nyaset || 37 ||
p. 583)
pīṭhaṃ ca pīṭhe beraṃ ca mūlamantreṇa vinyaset |
dṛḍhīkṛtya
tu saṃkṣālya kumbhād bījaṃ tu taddhṛdi || 38 ||
vinyasya cābhiṣicyāthāpyāsanaṃ mūrtimeva ca |
mantradehaṃ ca
vinyasya svahṛdambhoruhodarāt || 39 ||
nāḍīmārgeṇa caitanyaṃ nītvā binduṃ tato'pi ca |
dvādaśāntābjasomasthacicchaktijyotiṣā saha || 40 ||
puṣpāñjalau samāyojya prāgvadānīya taddhṛdi |
padmamadhyasthatanmantreṇaikatvamupapādayet || 41 ||
mantrādhvā syāt svamūlāṅgaiḥ padādhvā tatpadaiḥ smṛtaḥ |
śeṣādhvāno yathāpūrvaṃ tadvibhāvya nyaset kramāt || 42 ||
nidrāmūrtighaṭaiḥ paścādabhiṣicya yathāvidhi |
prāguktamārgeṇārghyārdyaiḥ svāṅgamūlaistu pūjayet || 43 ||
tadyathā -
snātvā sapūjya vighneśaṃ sakalīkṛtavigrahaḥ |
sāmānyārghyeṇa
taddvāri śūlinaṃ ca kapālinam || 44 ||
iṣṭvā dvāraśriyaṃ cordhve kṣiptāstro'ntaḥ praviśya tu |
astraṃ vinyasya dehalyāṃ vāstubrahmāsanārcanāt || 45 ||
kṛtarakṣo'strataḥ prāgvadupaviśyārghyamarcayet |
śuddhīḥ
pañca vidhāyātha tilakī puṣpaśekharaḥ || 46 ||
śaktiṃ ca pṛthivī pīṭhaṃ sattvādiguṇapaṅkaje |
aṣṭau tu
paritaḥ śaktīstryakṣaṃ tanmūrtināmabhiḥ || 47 ||
arghyāditaḥ samabhyarcya devamāvāhya pūrvavat |
hṛdādīnyanalādyeṣu netraṃ ca purato yajet || 48 ||
astraṃ dikṣvatra madhyeṣu vinyasyābhyarcya pūrvavat |
arghyādibhirnivedyāntaṃ mūlāṅgairjuhuyādapi || 49 ||
kṣetrasyapaṭa-ityādyādaṣṭottaraśatāhutīḥ |
hutvātha
parivārāṃstu nyased dvāri kapālinam || 50 ||
śūlinaṃ cāṣṭa mūrtīstu lokeśasthānagāḥ kramāt |
lokeśatulyarūpāṃstānanalāgnicarādikān || 51 ||
p. 584)
agne tu vāhanaṃ śvānam
oṃ sārameyāya namaḥ |
vīravighneśvarāvapi |
mātṝśca balipīṭhaṃ ca vinyasyātra hutāśane || 52 ||
kṣetrasyapata-ityādyājjuhuyāt samidādikam |
atha dvitīyadivase
kṣetracaṇḍaṃ tu pūrvavat || 53 ||
vinyasyaiśe tu nirmālyairvaṭukāyaṃ tamarcayet |
(tathaiva)
gopuradvāḥsthau saumyamugraṃ ca vinyaset || 54 ||
balipīṭhaṃ ca vinyasya mūlāgrairjuhuyād ghṛtam |
jayādibhistataḥ prāgvat prāyaścittaiśca pūrṇayā || 55 ||
hutvā sviṣṭakṛtā cāgniṃ vibhajyātmani yojayet |
dhvajāṃśca
visṛjet prāgvad dakṣiṇādyaṃ ca dāpayet || 56 ||
vibhavaṃ kalpayet kartā nityapūjādisiddhaye |
tisro
rātrīratītyātha kalaśairupapattitaḥ || 57 ||
aṣṭottaraśatāntaistamabhiṣiñcedṃ yathāpuram |
kṣetreśamevaṃ
saṃsthāpya dṛṣṭādṛṣṭaphalodayāt || 58 ||
bhogāṃcchriyaṃ yathāyogyaṃ jayaṃ putrāṃśca vindati |
kṣetrapālapratiṣṭhādhikāraḥ |
nityotsave kṣetrapateḥ prātarannamayaṃ smṛtam || 59 ||
piṣṭaliṅgaṃ tu madhyāhne puṣpaliṅgaṃ niśāmukhe |
haimādyanyatamā prāgvadutsavapratimā bhavet || 60 ||
vāditragītanṛttādyairbaliyātrāṃ prakalpayet |
chatrādyairvibhavaiścātha dvāḥsthau śūlikapālinau || 61 ||
catvāro'tra caturdikṣu niṣādākārabhīṣaṇāḥ |
kṛṣṇākalpāḥ kṛṣṇavarṇāḥ pūjyāścāpeṣupāṇayaḥ || 62 ||
arghyādyadricaro rājā kapālī ca mahātmanā |
analādyā vāhanaṃ
ca vīrabhadragaṇādhipau || 63 ||
p. 585)
mātaraḥ kṣetracaṇḍaśca sthitastebhyo baliṃ kṣipet |
gopuradvāri
saumyāya cogrāya ca baliṃ kṣipet || 64 ||
bahirnirgatya pīṭhāgre sthitvā tvāmantrayed gaṇān |
ye samastaṃ
jagad vyāpya tiṣṭhanti balikāṅkṣiṇaḥ || 65 ||
kṣetrapālagaṇāḥ sarve gṛhṇantu balimāhṛtam |
iti |
tato'ṣṭadikṣu pūrvoktā herukādyāḥ sthitāḥ kramāt || 66 ||
tebhyo nikṣipya tu baliṃ pīṭhasya paritaḥ kramāt |
sthitvā
ṣoḍaśaṃ bhūteśāḥ kṣetrasenaśca madhyataḥ || 67 ||
aparo'thāpavaścendramūrtirīśāna eva ca |
ugraścāpyūrdhvabāhuḥ syādṛṣabhastvṛbhavastathā || 68 ||
pīṭhasya paritastvete'taścordhve padmapatragāḥ |
asaṃbhavothanūjanmā ekadaṃṣṭrastataḥ paraḥ (?) || 69 ||
airāvato hyoghabalaścauṣadheṣo janaprabhaḥ |
assaṃbhavakṣetrepālasenasaṃjñaśca madhyamaḥ || 70 ||
nityotsave vidhiścaiṣa tulyaśca syānmahotsave |
viśeṣaḥ
sārameyāṅkaṃ dhvajamucchritya pūjayet || 71 ||
oṃ sārameyāya namaḥ |
oṃ kukkurāya namaḥ |
oṃ
kṣetrapālavāhanāya namaḥ |
iti |
lokeśasthānamūrtīnāṃ balidānādanantaram |
oṃ prāci
kṣetrapālasya yebhūtā vai purassadaḥ || 72||
ityādyaiḥ pūrvavanmantraistattaddikṣu baliṃ kṣipet |
tatastṛtīyahārāyāṃ herukādyā vṛterbahiḥ || 73 ||
catvārastu pratidiśaṃ sthitāstebhyo baliṃ kṣipet |
kambalī ca
kharo gandhapriyo ghaṇṭāravastathā || 74 ||
ṅakāramūrtiścaṇḍaśca chandacārī jaṭādharaḥ |
jhaṅkāramukharo ñoṅgaṣṭaṅkārī ṭhamayastathā || 75 ||
p. 586)
ḍāmaro ḍhaṅkṛtiścaiva ṇamayastattvacit tathā |
atha
mūrtirdanturaścaiva [k: rti] dhanapālaśca nandakaḥ || 76 ||
parāntakaśca phaṭkārī barbaro bhavanandanaḥ |
mahābalaśca
yakṣeśo rākṣaso lambanastathā || 77 ||
vanarakṣaśca śumbhaśca ṣaḍbhujaḥ sadasaspatiḥ |
eteṣāṃ tu
baliṃ kṣiptvāthordhvāyāṃ diśyadhastathā || 78 ||
harasenaḥ sthitaḥ pūjyastataśca kṣaṇadācaraḥ |
sarveṣāmapi
[kh: vikārā] tārādyaiścaturthyantaiḥ svanāmabhiḥ || 79 ||
namontamarcanaṃ tu syād balidānaṃ tathaiva ca |
ete mahābalāḥ
sarve kṣetreśāḥ kṣetrapopamāḥ || 80 ||
pūjitāḥ sarvakāmāṃśca dadyurekaikaśo'pi ca |
eteṣāṃ ca
bahirdikṣu yathāpūrvamanukramāt || 81 ||
aindryāṃ diśi gaṇā ye tu vajrahastā mahābalāḥ |
ityādibhiryathāpūrvaṃ mantraistu vikired balim || 82 ||
athoddiṣṭadinānte tu tīrthayātrāṃ yathāpuram |
saṃkalpya tat
samāpyātha snapayitvopapattitaḥ || 83 ||
visṛjya tu gaṇān sarvān sandhidevāṃśca pūrvavat |
dakṣiṇāṃśca pradeyāni dattvānnādyaṃ ca puṣkalam || 84 ||
dṛṣṭādṛṣṭaphalaṃ sarvaṃ viśiṣṭaṃ sveṣṭamucyate |
iti kṣetrapālasya tantraṃ yathāvat pratiṣṭhādikaṃ yat
kramādutsavāntam |
nirūpyāgamānatra saṃkṣipya gītaṃ tadūhyaṃ
samastaṃ ca śaivānusārāt || 85-1/2 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde kṣetrapālatantrapaṭalaḥ ṣaṣṭitamaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 61: Neue Ernte und Lichterfest
Dieses Kapitel verbindet Dank für die neue Ernte mit der feierlichen Gabe von Licht. Es beschreibt das Einbringen der Feldfrüchte, ihre Darbringung und Verteilung sowie ein großes Lichterfest. Für heutige Yoga-Aspiranten bieten Dankbarkeit und das Teilen einen unmittelbaren Zugang zu diesen historischen Tempelbräuchen.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
athaikaṣaṣṭitamaḥ paṭalaḥ |
athauṣadhīṣu pakvāsu śrāvaṇe'śvayuje tathā |
pauṣe vā
phālgune māse navanaivedyamiṣyate || 1 ||
p. 587)
tattaddaivatanakṣatre [k: tra] grāmakartā mahībhṛtām |
anukūlarkṣalagnādāvaṅkurārpaṇapūrvakam || 2 ||
lavanārthaṃ sulagnādāvastrayātrāpurassaram |
tūryagītādinirghoṣaiḥ snātaiḥ karmakarairguruḥ || 3 ||
lavitrapāṇibhiḥ śuklavasanaiḥ saha lagnake |
kṣetraṃ
pradakṣiṇīkṛtya dadhyannena baliṃ kṣipet || 4 ||
somāya cauṣadhībhyaśca pṛthivyai kṣetrapāya ca |
lavitramiṣṭvā
śastreṇa prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ || 5 ||
prathamaṃ lavanaṃ kṛtvā śālyādīnāmanantaram |
mudgamāṣādikaṃ caiva muṣṭigrāhyaṃ samāharet || 6 ||
oṣadhīnāṃ tato bhārān phalāni vyañjanānyapi |
ikṣumūlāni
cānyāni vaheyuḥ karmacāriṇaḥ || 7 ||
kuryād gītādinirghoṣairgrāmādestu pradakṣiṇam |
ālayasya ca
nītvāntaḥ paṭhanti svasti sūktakam || 8 ||
dvijāḥ śakunasūktaṃ ca kireyuḥ kusumākṣatān |
prāgeva tu kṛte
piṣṭairmaṇḍape svastikāmbuje || 9 ||
haimādyanyatamaṃ kumbhaṃ tanmadhye vinidhāya tu |
samāpūrya
jalaiḥ pūjyaḥ somastatrauṣadhīśvaraḥ || 10 ||
maṅgalāṅkuradīpādyaiḥ paritaḥ samalaṅkṛte |
tasmin
kaṇiśapuñjaṃ tu nidhāyeṣṭvā yathāvidhi || 11 ||
suprabhākhyāṃ śriyaṃ devīṃ yajet sarvauṣadhīśvarīm |
tatastu
suvilipte tu koṣṭhāgāre svalaṅkṛte || 12 ||
dhānyasaṃgrahaṇaṃ kuryājjāmitre devamantriṇaḥ |
mandodaye
tadaṃśe cāpyudvele varuṇālaye || 13 ||
tatastu śālikaṇiśaiḥ sabilvāśvatthapallavaiḥ |
sendravallīlatābaddhairalaṅkṛtyālayādikam || 14 ||
ulūkhalaṃ ca musalaṃ śūrpaprasthādikaṃ tathā |
svalaṅkṛtābhiryoṣidbhiḥ saṃsādhyāmān sutaṇḍulān || 15 ||
p. 588)
saṃkṣālyāstreṇa saṃskṛtya naivedyaṃ carupākavat |
navākṣatāṃśca prakṣālya dhavalānastramantrataḥ || 16 ||
gulakṣīramadhūnmiśrān mūlāṅgairabhimantritān |
sumuhūrte tu
samprāpte taṇḍulāṃśca navaṃ caru || 17 ||
sūryavighneśayoḥ pūrvaṃ devāyātha nivedayet |
parivārasurebhyaścāpyagnau sājyaṃ juhoti ca || 18 ||
mūlenāṣṭottaraśataṃ mūrtyaṅgānāṃ daśāṃśataḥ |
taṇḍulaiśca navānnena cauṣadhībhyaḥ svanāmataḥ || 19 ||
somāya suprabhāyai ca hutvā pūrṇāṃ juhoti ca |
taccheṣataṇḍulān dadyānnṛpādibhyo yathākramam || 20 ||
ācāryāya ca śiṣyebhyo viprebhyorthibhya eva ca |
liṅgibhyaḥ
parivārebhyastato bhūtabaliṃ kṣipet || 21 ||
navanaivedyādhikāraḥ |
kārttikyāṃ paurṇamāsyāṃ tu kṛttikāsu viśeṣataḥ |
kuryād
dīpotsavaṃ śambhoranyeṣāṃ cāsuradviṣām || 22 ||
tadvadāśvayuje kṛṣṇapañcadaśyāṃ tu phālgune |
proktamuttaraphalgunyāṃ viṣuve cāyanadvaye || 23 ||
pauṣe puṣye'tha citrāyāṃ caitre cendrāgnidaivate |
vaiśākhe
cāpi kurvīta mahotsavadineṣvapi || 24 ||
saptāhād vātha pañcāhāt pūrvaṃ kṛtvāṅkurārpaṇam |
dīpavṛkṣāṃstu paritaḥ sasārāñcchobhanānṛjūn || 25 ||
prāsādakaṇṭhatulyoccān dvitrahastāntarasthitīn |
ucchritya
hārābāhye tu teṣāmagraniveśitaiḥ || 26 ||
vaṃśānuvaṃśabandhādyairlupordhvācchādanānvitam |
kīlayet teṣu
kilāṃstu dvādaśāṅgulakāntarān || 27 ||
tripañcakā(di? dri)jagatīrudranandarṣisammitān |
mukhyāmukhyādīni cāntardīpamālāvalambanāt || 28 ||
p. 589)
tāvanti dīpamālānāṃ talāni syuryathākramam |
dhvajasthāne
pradhānaṃ tu dīpavṛkṣaṃ dhvajonnatam || 29 ||
ucchritya tasyāmūlāgraṃ dīpamālāstu kārayet |
tasya
vahnyādikoṇeṣu saptasaptakarāntaram || 30 ||
kṛtvā kūṭacatuṣkaṃ tu toraṇādyairalaṅkṛtam |
teṣu kuṇḍāni
kṛtvā tu puṇyāhaṃ caiva kārayet || 31 ||
pūrvedyurniśi devāgre vālukāsthaṇḍile'nale |
saṃskṛte
pañcasaṃskāraiḥ palāśasamidho ghṛtam || 32 ||
kṣīraṃ caruṃ ca mūlāṅgabrahmabhirjuhuyāt kramāt |
pūrṇāṃ ca
hutvā gāyattryā vahneḥ pūrvottare tataḥ || 33 ||
śālisthaṇḍilapadme tu śarāvāṇi nava nyaset |
pṛthak
prasthājyapūrṇāni sadaśāni pradīpayet || 34 ||
hṛdayena tu tadvahnau vāmādinavaśaktibhiḥ |
iṣṭvā jayādikaṃ
hutvā prāyaścittairjuhoti ca || 35 ||
kṛtvā sviṣṭakṛtaṃ paścād dīpavṛkṣasya kautukam |
vadhnīyād
gītanṛttāditūryaghoṣapurassaram || 36 ||
prātarnityaṃ samāpyātha saviśeṣaṃ śivaṃ yajet |
tato
mahāśarāvaṃ tu tridvyekaṃ śivapūjitam || 37 ||
śreṣṭhādikaṃ dīpavṛkṣaśirasyāropya pūrayet |
ghṛtena vātha
tailena tasmin varti ca nikṣipet || 38 ||
daśāṣṭaṣaṭpalairvastrairnavaiḥ śreṣṭhādikaiḥ kṛtām |
koṇamaṇḍapakuṇḍeṣu sthaṇḍilāgniṃ vibhajya tu || 39 ||
nidhāya cānalādyeṣu brahmādīnīśvarāntakam |
pālāśavaṭaśamyarkasamidhaśca ghṛtaṃ carum || 40 ||
hutvā dīpatarormūle pūjayet tu sadāśivam |
alaṅkṛtya tu
vastrādyairdīpavṛkṣasya mūlataḥ || 41 ||
p. 590)
tūryagītādinirghoṣairdīpojjvalanakarma tat |
nivedyaṃ tu
śivāyātha labdhānujñastato guruḥ || 42 ||
prāgjvālitāñchaktidīpānekīkṛtya krameṇa tu |
manonmanīśarāvasthān nītvā dīpataroradhaḥ || 43 ||
snātaḥ śuklāmbaraḥ śuddhaḥ suveśaḥ paricārakaḥ |
śaktidīpaṃ gṛhītvordhvamārohed dīpapādapam || 44 ||
tadagrasthamahāvartyā śaktidīpaṃ [kh: bījaṃ ni] niyojayet |
tataḥ prārabhya sarvāstā dīpamālāḥ samantataḥ || 45 ||
prabhūtasnigdhavartyāḍhyā jvālayeyuḥ kṣaṇādiva |
prāsādāṅgeṣu sarveṣu parivārālayeṣu ca || 46 ||
maṇḍapeṣu ca sāleṣu prabhūtasnehapūritān |
dīpān prajvālya
saṃpūjya gītavādyādimaṅgalaiḥ || 47 ||
utsavapratimāpūrvayātrāṃ prāgvat pravartayet |
kṛtvā
pradakṣiṇaṃ sarvadīpānāmālayād bahiḥ || 48 ||
jvalatsveva pradīpeṣu pañcakṛtvastrireva vā |
antaḥ praveśya
deveśaṃ tato bhūtabaliṃ kṣipet || 49 ||
itthaṃ kṛtvaikarātraṃ vā trirātraṃ pañcarātrakam |
saptarātrāntakaṃ nīcakaniṣṭhādyuttamotsave || 50 ||
divā viśeṣapūjāṃ ca kalpayet prativāsaram |
yātrāṃ caiva
yathāpūrvaṃ grāmādestu pradakṣiṇam || 51 ||
tatastu tīrthayātrānte snapanaṃ copapattitaḥ |
kṛtvā tu
dakṣiṇāṃ dadyādannādyaṃ cāpyavāritam || 52 ||
evaṃ dīpotsavaṃ bhaktyā ye vā paśyanti mānavāḥ |
te'pīha
bhogān saṃprāpya svargaṃ yānti (virepa? nirena)saḥ || 53 ||
yadi vaktrasahasrāṇāṃ sahasrāṇi bhavantviha |
āyuśca
brahmaṇastulyaṃ vaktṛtvaṃ ca bṛhaspateḥ || 54 ||
p. 591)
tathāpyekapradīpasya phalaṃ vaktuṃ na śakyate |
dīpotsavādau
dīpānāṃ phalaṃ vaktuṃ kutaḥ kṣamam || 55 ||
iti tantreṣu tathaiva codito navanaivedyavidhiḥ pradarśitaḥ |
pradīpakalpo'pi ca kṛttikādikaḥ śivasya sarvadyusadāṃ ca
sammataḥ ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde navanaivedyakṛttikādidīpapaṭalaḥ ekaṣaṣṭitamaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 62: Bestattung und Totengedenken
Dieses Kapitel behandelt die letzten Riten für eingeweihte Menschen, die Verbrennung des Leichnams und das Gedenken an Verstorbene und Ahnen. Es unterscheidet den auf Befreiung Ausgerichteten von Menschen, für die weitere jenseitige Erfahrungen angestrebt werden. Die Vorschriften spiegeln historische religiöse und soziale Ordnungen. Die ausführlichen Prosaabschnitte gehören zum überlieferten Werktext.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha dviṣaṣṭitamaḥ paṭalaḥ |
sādhakācāryayoścāpi dīkṣitānāṃ dvijanmanām |
saṃsthitānāṃ
tu sarveṣāmantyeṣṭiḥ kathyate'dhunā || 1 ||
mariṣyato vā mṛtasya japet karṇe'tha dakṣiṇe |
āyuṣaḥ
prāṇamityādīn mūlena grathitān kramāt || 2 ||
pareyivāṃsamityājyaṃ hutvā tatsvīkṛtānale |
keśān vimucya
snapayecchiṣyaḥ patnyathavā sutaḥ || 3 ||
āsye hiraṇyaṃ prakṣipya samācchādyāhatāmbaraiḥ |
idaṃtvā vastreṇeti yāvat |
darbheṇāṅguṣṭhayorbaddhvā ghṛtadadhyakṣatāṃstilān || 4 ||
udakumbhaṃ hiraṇyaṃ ca pūṣātvetyagrato nayet |
vaṃśadārvādiracitāṃ sudṛḍhāṃ śibikāṃ navām || 5 ||
ācchādya raktavāsobhirdhvajamālādyalaṅkṛtām |
darbhamālāparikṣiptāṃ svāstīrṇāmadhiropya tu || 6 ||
atra śiṣyādayaḥ snātāḥ prācīnāvītinastu te |
ārdraikavasanāḥ sarve vaheyuḥ śastrajāpinaḥ || 7 ||
jvalantamagniṃ pātre'nyo gṛhītvā purato vrajet |
grāmāderbāhyato dure nadyādestu samīpataḥ || 8 ||
tribhāga(nena? yāne) mārgasya śibikāmavatārya tu |
darbhairāstīrya parito vāmāste pāntu mantrataḥ || 9 ||
p. 592)
sadyena cāpi vāmena pa(rya? rī)yustatsutādayaḥ |
apa naḥ
śośucadayātsvasidbhirvādayantu ca || 10 ||
nīyamānaṃ punastvāyurviśvādyādavalokya tu |
gaccheyurvāhakāḥ
saumyāstān [ntā] nirvārya punarnayet || 11 ||
śuddhāyāmavanau śāvīṃ śibikāmavatārya tu |
citāṃ
yāmyottarāyāmāṃ khātvā vasvavaṭaṃ bhuvi || 12 ||
dvicatuṣkaraṃvistāridī (kṣāṃ? rghāṃ) dakṣiṇataḥ plavām |
udakcitāyā vedāśraṃ kuṇḍaṃ kṛtvaikamekhalam || 13 ||
tanmṛdā [tā] tasya vāyavye vedāśraṃ sthaṇḍilaṃ tu tat |
hastamātraṃ ṣaḍaṃśoccaṃ suliptaṃ tattrayaṃ bhavet || 14 ||
tatsuto vātha śiṣyo vā snātaḥ saṃskara[kh: sta](ṇe? ṇo)citam |
prādakṣiṇyaṃ tato gatvā sacive sthaṇḍilasya tu || 15 ||
udaṅmukhastūpaviśya saṃhāranyastavigrahaḥ |
sakalīkṛtya
cātmānaṃ sā(dha? da)yitvāstravardhanī || 16 ||
tattoyaiḥ prokṣya tatsarvaṃ citeraiśe tu maṇḍale |
astraṃ
pāśupataṃ tatra vardhanyāṃ vikiropari || 17 ||
kṛtvābhikṛtikoṣṭhāni citāyāṃ pañcakoṣṭhakaiḥ |
pṛthvyādīnāṃ tu tanmadhye pārthive pañcakoṣṭhake || 18 ||
brahmāṇaṃ pūjayet paścādaptejoni(khilā? lakhā)ni tu |
pṛthak
koṣṭhacatuṣkeṣu marudrakṣogniśūlinām || 19 ||
viṣṇvādyāṃścaturaśceṣṭvā svāśākoṣṭheṣu lokapān |
tadastrāṇi caturdikṣu vyutkrameṇābhipūjya tu || 20 ||
sthaṇḍile tu vilomena dharmavāmādikā yajet |
tasmiṃstu satilaṃ
bhasmavikīrya śivamarcayet || 21 ||
kuṇḍe tadagnau saśive hutvā pūrṇāṃ juhoti ca |
kāṣṭhakīlānadhovaktrān raktasūtraniveṣṭitān || 22 ||
apradakṣiṇamastreṇa vahnikoṇādiṣu nyaset |
edhobhirgartamāpūrya
kuśapuṣpatilākṣataiḥ || 23 ||
p. 593)
vikīryāstreṇa sampūjya viparītāmbarāvṛtam |
mṛdgomayajalaiḥ
pūtaṃ sthāpayed bhasmanāpi ca || 24 ||
ācchādyāhatavāsobhiḥ kuṇḍopānte niviśya tu |
taddehe
dhāraṇāśuddhe saṃhāriṇyā tu mudrayā || 25 ||
taccaitanyaṃ tu yuñjīta tannāmānaṃ namontakam |
vidyādehaṃ
nirūpyāsya kāsyahṛnnābhiguhyakāḥ || 26 ||
atītādyāḥ kalāḥ paścād vidyātattvaṃ ca vinyaset |
śaktiṃ
śivaṃ ca vinyasya caitanyasthitaye tataḥ || 27 ||
mūlenājyaṃ śataṃ hutvā nivṛttyādikalāḥ kramāt |
vahnau
niyojya sampūjya śivādyāvāhanādikam || 28 ||
tāḍanaṃ caiva viśleṣaṃ caitanyākarṣaṇādikam |
janmādhikārabhogāntāṃ snātaśuddhiṃ ca niṣkṛtim || 29 ||
tirodhānaṃ pāśabhedaṃ mardanaṃ vartulīkṛtim |
dehaṃ
kāraṇapādāna(?)madhikārārpaṇaṃ tathā || 30 ||
caitanyasya śive yogaṃ kṛtvā karma samāpya tu |
citau
yāmyaśiraskaṃ tamāropyācchādya cendhanaiḥ || 31 ||
sapatnīkasya tatpatnīmiyaṃ nārīti śāyayet |
dvāreṣu hema
prakṣipya mainamagnyādimantrataḥ || 32 ||
sandīpayet tu saṃsṛṣṭikuṇḍasthenaiva vahninā |
jvalatyagnau
śirasyasya pūrṇāṃ cānena pātayet || 33 ||
oṃ
tvamagne dakṣiṇa[ṇaṃ]kalaḥ kālenaivopapātitām |
gṛhāṇa
mantrasampūtāṃ śāvyāmenāṃ mahāhutim || 34 ||
iti |
mainamagnyādinā vī[vṛkṣe dṛ](kṣya?)kṣedṛtayatpūrvakeṇa ca |
sūryaṃ te cakṣurityādyāḥ ṣaḍṛcaḥ prajapedapi || 35 ||
hotā ya etasya patha ājyairhutvā navā[kh: cā]hutīḥ |
sruksruvau
tāvadhovaktrau vahnau nikṣipya karkarīm || 36 ||
p. 594)
sāsrāvāmaṃsanihitāṃ bhrāmayannapradakṣiṇam |
siktvā
tatsalilaiḥ snātaḥ pūrvasthāne vinikṣipet || 37 ||
śarīre bhasmasādbhūte pṛṣṭhato'navalokayan |
gatvā
dhātāpunātvā(dyāḥ dyaiḥ)snātvā tīre kuśāstṛte || 38 ||
savyajānuṃ nidhāyārghyametat te iti nāmataḥ |
udakasyāñjaliṃ
dadyānmantrairebhistribhiḥ kramāt || 39 ||
oṃ hāṃ śuddhātman īśo bhava svāhā |
oṃ hāṃ śuddhātman
sadāśivo (bhava) svāhā |
oṃ hāṃ śuddhātman śānto bhava
svāhā |
ityuktamantranāmāntaiḥ kuryustatrodakakriyām |
tataḥ
snātvodvayādyena samupasthāya bhāskaram || 40 ||
sthale vilipte darbheṣu baliṃ tu svākhyayā kṣipet |
saṃskartṛpūrvakāḥ śiṣyaputrapatnyādayo'pi ca || 41 ||
upavāsaṃ prakuryuste bhūmau ca śayanaṃ niśi |
ādaśāhaṃ
tadāśaucaṃ sakṛdbhaktaṃ divaiva tu || 42 ||
anabhyaṅgaṃ cāṅgarāgatāmbūlādivivarjanam |
a(nna?
nu)yānādikaṃ kṛtvā sparśaṃ vāsya guroryadi || 43 ||
snānamātrād viśuddhaḥ syād vāhakādyāstrivāsarāt |
dinaistu
daśabhirmātṛ(pitṛ)bhrātṛsutādayaḥ || 44 ||
śiṣyāścāpi viśudhyeyuḥ snānamātrāt paro janaḥ |
caturthe
pañcame vāhni navamaikādaśāhayoḥ || 45 ||
dīyamānaṃ tu yacchāddhaṃ navaśrāddhaṃ pracakṣate |
pūjādikaṃ
tadarthaṃ tu kuryuḥ sarve'sya bāndhavāḥ || 46 ||
asthnāṃ sañcayanārthaṃ tu tṛtīye'hnyatha karkarīm |
āpūrya
payasā cādbhistasminnasthīni nikṣipet || 47 ||
tad gaṅgādiṣu tīrtheṣu nikhaned vātha nikṣipet |
naivaurdhvadehikāpekṣā mumukṣoriha vidyate || 48 ||
p. 595)
bubhukṣuścenmṛtastasya saṃskārordhvakriyocyate |
ā daśāhāt
pratidinamekottaravivṛddhitaḥ || 49 ||
tannāmayuktamūlena deyaṃ syāt satilaṃ jalam |
antardaśāhaṃ
śrāddhīni da[sa]ttvāthaikādaśe dine || 50 ||
upalipya maṭhānyantaḥ snātvā saṃsādhya caudanam |
viśiṣṭaṃ
brāhmaṇaṃ tvekaṃ varayitva śivā(stra? jña)yā[yam] || 51 ||
nimittāyeti saṅkalpya pādaśaucādipūrvakam |
uttarābhimukhaṃ
darbheṣūpaveśyābhipūjya ca || 52 ||
sthaṇḍile laukike vahnau viparītaṃ paristṛte |
apūpavyañjanānnādyaṃ nyaset paridhibāhyataḥ || 53 ||
praṇītāntaṃ karma kṛtvā yāmye'gnermaṇḍale kuśān |
nikṣipya
dakṣiṇāgrāṃstu teṣu pātraṃ tu sādayet || 54 ||
tasminnāpūrya salilaiḥ kūrcamantarnidhāya tu |
āma āgacchatu
preta ityādyāt syāt svadhāgrahaḥ || 55 ||
imāṃ svadhāṃ te pretāya gṛhṇāmītyantakaṃ vadet |
striyāṃ
nimittabhūtāyāṃ strīśabdāntamudīrayet || 56 ||
sarvatra tu yathāpre(tā? te)pretāyai caivamādikam |
tilo'si
somadevatyāt tilāṃśca madhuvātataḥ || 57 ||
madhu ca prakṣipeccātha somasyatviṃṣirāditaḥ |
sarvāṅgulībhiḥ
saṃśodhya yatkiñciccaitaduddharet || 58 ||
aveṣṭādandaśūkādyairnerādyāntarnidhāya tu (?) |
śannodevī[kh:
vīrabhīṣṭaya iti]riti spṛṣṭvā saṃpūjyācchādayat kuśaiḥ ||
59 ||
āyāhi preta ityādyād dakṣiṇābhimukhastu tam |
dadad rayiṃ mayi
poṣoktyāsminnāvāhayed dvijaiḥ || 60 ||
omekoddiṣṭakaśrāddhe pretāya kriyatāṃ kṣaṇaḥ |
itthaṃ
sadarbhapāṇibhyāṃ taddakṣiṇakaraṃ spṛśet || 61 ||
p. 596)
kṣaṇaṃ kuryām oṃ tamiti sa ca brūyāt tato vadet |
prāpnotvidaṃ
bhavāṃśceti prāpnavānīti so'pi ca || 62 ||
tataḥ sadarbhe haste'sya datvāmbho'tha svadhāmapi |
uddhṛtya
dadyāt pretāya svadhānama-iti bruvan || 63 ||
jalaṃ cāthārcayeccainaṃ tataḥ sasikatāṃstilān |
kiredapahatā
ādyād rakṣāyai sarvato'pi ca || 64 ||
udīrtāmavarādyena prokṣya bhojanabhājanam |
tatraikavacanāntaḥ
syānmantraḥ stryanto bhavet striyāḥ || 65 ||
tadanu uddhṛtyāgnau kariṣyāmītyuktaḥ kāmamuddhriyatāṃ
kāmamagnau ca kriyatāmiti vadet athāgnimukhā(t? ntaṃ) kṛtvā
pakvādikānyudghāṭyāstreṇāvokṣya darbhairabhidyotyābhidhārya
teṣu tilān vikīryāvokṣya tato'gnāvājyaṃ vyāhṛtibhirhutvā
darvyāmupastīrya sarvasmāt sakṛt sakṛdādāyābhighārya
(dīkṣito? dakṣiṇato) bhasmamiśrānaṅgārān niruhya teṣu juhoti
pretāyāmuṣmai yamāya ca svāhā |
agnaye kavyavāhanāya
sviṣṭakṛte svadhā namaḥ śivāya svāheti sviṣṭakṛddhomaḥ |
tathaiva vyāhṛtibhirhutvā pariṣiñcatu
dhūpadīpā(di?)bhiśrāvaṇanamaskārān vinā (āpaśśu?
apūpaśu)ddhānnadadhikṣīraphalabahulaṃ nimittabuddhyā brāhmaṇaṃ
bhojayitvā tadbhuktaśeṣeṇa agnerdakṣiṇato dakṣiṇāgreṣu
darbheṣu tilamadhvājyaplutaṃ piṇḍamanena dadyāt |
om ayamodanaḥ
kāmadugho'stvanandho'kṣīyamāṇaḥ surabhiḥ sarvakāmī sa
tvopatiṣṭhatvajaro nityapūtaḥ svadhāṃ duhānastvamṛtān
nastarpayatu amuṣmai pretāya piṇḍamupatiṣṭhattviti |
ūrjaṃ vahantīrādyena secayet svadhayākhyayā |
kṛtahastāvasekāya
tasmai dadyāt tu dakṣiṇām || 66 ||
yad yat tadupayogi syāt gṛhakṣetradhanādikam |
bhūṣaṇādyaṃ ca
tat sarvamamuṣmai saṃpradāya tu || 67 ||
kṣiptvā piṇḍaṃ tu nadyāṃ vā snātvā puṇyāhamācaret |
avāritaṃ tadannādyaṃ dattvā copavaset svayam || 68 ||
saṃskṛtya caikoddiṣṭānte tathā saṃvatsare'pi ca |
triṣu
copavaset kartā bhuñjīyāccāpare'hani || 69 ||
p. 597)
ekoddiṣṭaṃ vidhāyaivaṃ sodakumbhaṃ tu bhojanam |
ekoddiṣṭavidhānena dadyācca prativāsaram || 70 ||
mā(se? sye)kaṃ māsikaṃ tadvat traipakṣaṃ ca tripakṣake |
pratimāsaṃ tathā śrāddhaṃ piṇḍānapi ca nirvapet || 71 ||
nyūnaṣāṇmāsikaṃ cātha nyūnasaṃvatsaraṃ tathā |
māsikān
dvādaśa śrāddhaiḥ * * piṇḍāṃśca ṣoḍaśa || 72 ||
dadyāt saṃvatsarānte tu sapiṇḍīkaraṇaṃ smṛtam |
tatra
saṅkalpya pūrvedyurviśiṣṭān varayed dvijān || 73 ||
snātvānyasmindine bhaktaṃ sāpūpavyañjanādikam |
saṃsādhya
śucibhiḥ snātaiḥ brāhmaṇaiścarupākavat || 74 ||
dakṣiṇottarayoḥ kṛtvā sthaṇḍile gomayāmbubhiḥ |
svāgniṃ
dakṣiṇatastadvaduttare laukikānalam || 75 ||
ādāya viśvedevārthaṃ brāhmaṇau prāṅ nimantrya tu |
pādaśaucādikaṃ kṛtvā prāṅmukhāvupaveśayet || 76 ||
kṣaṇaṃ kṛtvā sadarbheṣu kṣiptvāmbhastatkareṣvatha |
yavāmbunārghye saṃpādya sudhāṃ smṛtvā tu nikṣipet || 77 ||
viśvebhyo devebhyaḥ svadhā namaḥ svāheti |
tadanu
nimittārthaṃ dvijaṃ yogyaṃ varayitvā tu pūrvavat |
pitre
pitāmahāyātha tatpitre ca dvijāstrayaḥ || 78 ||
strī cenmātre ca tanmātre tanmātre ca dvijatrayam |
sarve
vaṃśaśrutācārasaṃpannāḥ śivatatparāḥ || 79 ||
tān saṃpūjya tadannādyaṃ dvidhā sarvaṃ vibhajya tu |
devāṃśakalpitaṃ yat tat pātre kṣiptvābhidhārya tu || 80 ||
anakhāṅguṣṭhatastābhyāṃ viśvedevebhya ityapi |
svāhāntaṃ
darśayeccātha prācīnāvītamudvahan || 81 ||
tathai(va ni? vāpa)hatādyena kiret sasikatāṃstilān |
udīratāmavarataḥ pitaraśśabdasaṃyutān || 82 ||
p. 598)
prāgvat sthānānyavokṣyātha laukikāgnestu dakṣiṇe |
dakṣiṇāgreṣu darbheṣu pṛthak pātrāṇi sādayet || 83 ||
sarvaṃ pakvamudaṅ nyasyet paryagnikaraṇaṃ caret |
sāditeṣvatha
pātreṣu pitrādibhyaḥ svadhāṃ kramāt || 84 ||
kṛtvā tilo'sītyādyena tilān prakṣipya pūrvavat |
madhuvāteti ca
madhu somasya tviṣirāditaḥ || 85 ||
piṣṭvāveṣo dandaśūkān tyaktvā (?) pūrvaṃ yathoditam |
āma
āgacchantu pūrveṇa pitrādyākhyāpurassaram || 86 ||
svadhākṛtvā cābhima(ntryet? ntrya)śanno devīriti spṛśet |
saṃpūjya darbhairācchādya dhautapādān dvijāṃstu tān || 87 ||
pitrādyarthān dakṣiṇataḥ pretārthamapi cottare |
darbhāsaneṣūpaveśya sarvāṃstānuttarāmukhān || 88 ||
prāgvadagnau kariṣyāmītyuktairuktastatheti ca |
paridhānāgni
yāmye[kh: myena vi]'gnāviddhetvāgnimukhāntaram || 89 ||
pañcāvattaṃ sruveṇājyaṃ mantrairebhirjuhoti ca |
yāḥ prācī saṃbhavantītyādiḥ prathamaḥ |
antardadhe
parvatairityādirdvitīyaḥ |
antardadhe ṛtubhirityādistṛtīyaḥ |
yanme mātetyādiścaturthaḥ |
yadvastapyādamityādiḥ pañcamaḥ |
apūpamaṣṭadhā kṛtvā somāyetyādināṃśataḥ || 90 ||
aṅgirasvantamūtaye yadagne kavyavāhana |
tri(bhi)rhutvā
trikhaṇḍāni srucamādāya vai tataḥ || 91 ||
carumannaṃ yavāgūṃ ca hutaśeṣājyamiśritam |
darvyopaghātaṃ
juhuyāt pitṛtarpaṇapūrvakaiḥ || 92 ||
athāgnaye kavyavāhanāyeti dakṣiṇārdhapūrvārdhe |
(prema?
pro)kṣaṇapraharaṇāntaṃ karma kṛtvā pṛthivī te
pātramityabhimṛśyottarāgniṃ pariṣicya darvyāmupastīrya
sarvasmāt sakṛt sakṛdavadāyābhidhārya
dakṣiṇatobhasmamiśrānaṅgārān niruhya teṣu oṃ pretāyāmuṣmai
yamāya ca svāhā |
agnaye kavyavāhanāya sviṣṭakṛte svadhā namaḥ
svāheti juhuyāt |
tathaiva pariṣicya viśvedevārthaṃ prāgvat
saṃskṛtamannādyaṃ -
p. 599)
pātrayoḥ prakṣipya pṛthivī te
pātramityabhimṛśyedaṃviṣṇvādinā anakhāṅguṣṭhenānnādyaṃ
sparśayitvā pitrādīnāṃ kṛtakṣaṇānāṃ sapavitreṣu hasteṣu
prāgvacchuddhajalaṃ svadhānāmabhiśca prakṣipya
tatpātreṣvannādyaṃ ca sparśayitvā teṣāṃ hasteṣvapāmaśanaṃ
ca dattvaivaṃ nimittasya ca tatra prāṇe niviṣṭo'mṛtaṃ
juhomītyādyān prāṇāhutimantrān krameṇa svayaṃ japati |
te ca
svasvamukheṣu juhuyuḥ |
svayaṃ cābhiśrāvaṇān śrāvayati
kṛṇuṣvapājādiṃ rākṣoghnaprakāreṇa pratyṛcaṃ
dahāśasādyantam ṛcāṃ prā(cī)tisūktaṃ triṇāciketaṃ
trisuparṇamīśānaṃ ca japati |
atha bhuktavatsu mekaṇanānnaṃ (?) darśayan tṛptāḥstheti brūyāt
|
te ca tṛptāḥsma iti brūyuḥ |
tadannaṃ sajalaṃ prādakṣiṇyena
bhūmāvanena kirati |
ye agnidagdhānyutajīvātvadagdhāḥ kule mama |
bhūmau dattena
tṛpyantu tṛptā yāntu parāṃ gatimiti |
atha dakṣiṇābhirācchādanaiśca paritoṣya pitrādīn
krameṇotthāpya tadanu nimittaṃ ca śeṣānnādyamanujñāpya
uttarāgnau vyāhṛtibhirhutvā śeṣaṃ kṛtvā tamagniṃ visṛjya
pretapātrasthajalaṃ pitrādisvadhāpātreṣu kramānmadhuvātā
ṛtāyate iti tisṛbhiḥ saṅgacchadhvamiti dvābhyāṃ niyojya
dakṣiṇasmād dakṣiṇato'gnerdarbhān saṃstīrya
pitṛtarpaṇamantraiḥ piṇḍān dattvābhyarcya darbhairācchādya
pretapiṇḍaṃ pitṛpiṇḍeṣu tridhā niyojayati |
samāno mantraḥ
saptitirityādinā samānī va ākūtiriti dvābhyāṃ
pitrādipiṇḍānekīkṛtyātha ye samānā ye sajātā iti
dvābhyāmenānupatiṣṭhet |
tena svadhāpātrajalānyekīkṛtya
piṇḍaṃ pariṣiñcati |
tato yajñopavītī jayādiprāyaścittāntaṃ
hutvā āghenuvarapradānāntaṃ karma kṛtvā pitrādīn
devāṃścodvāsyādvārādanujñāto dvijebhyo liṅgibhyo'rthibhyaḥ
svajanebhyeścānivāritamannādyaṃ dakṣiṇāśca śivārpaṇabuddhyā
dattvā taduddeśena śivapūjāṃ vidadhīta |
śaktaścelliṅgaṃ ca
tadarthaṃ pratiṣṭhāpya yathāvibhavaṃ pūjādikaṃ kalpayet |
nimittaṃ cābhimatasvargādibhogaiḥ saṃyojya
svayamapyaihikāmuṣmikān kāmānāpnoti |
sapiṇḍīkaraṇādhikāraḥ |
mātāpitrostathā bhrāturmātulācāryayorapi |
anyeṣāmapi
bandhūnāṃ varṣe varṣe tu taddine || 93 ||
kuryāt saṃvatsaraśrāddhaṃ tāṃstān voddiśya śaktitaḥ |
athāṣṭakāśrāddhavidhiḥ kathyate'tra samāhitaḥ || 94 ||
p. 600)
uktaṃ ca purāṇādiṣu -
nabhasyamāsasya tu kṛṣṇapakṣe trayodaśī pañcadaśī ca māghe |
upaplave candramasaśca [maso raveśca triṣvaṣṭakāsvapyayanadvaye ca
iti viṣṇupurāṇe pāṭho dṛśyate]
bhānostisro'ṣṭakāyāmayanadvaye ca ||
pānīyamapyatra tilairvimiśraṃ dadyāt pitṛbhyaḥ prayato manuṣyaḥ
|
(tattajja? dattaṃ ja)lānnaṃ pradadāti tṛptiṃ varṣāyutaṃ
tatkulajairmanuṣyaiḥ ||
iti |
apica |
amāvāsyāsu sarvāsu trayodaśyaṣṭamīṣu ca |
kṛṣṇapakṣe
viśeṣeṇa vyatīpāte kṣayeṣu ca ||
viṣuve caiva pañcamyāṃ navadhānyādisaṃbhave |
kṣetratīrthā(di)gamane śrotriye ca gṛhāgate ||
svapne vā svapitṝn dṛṣṭvā śrāddhaṃ kurvīta bhaktitaḥ |
kulaśīlaśrutācārasaṃpannāṃstu dvijottamān ||
śivabhaktān viśeṣeṇa pūrvedyurvarayenniśi |
carupākoktamārgeṇa
cullīṣu śucayoḥ dvijāḥ ||
snātāḥ śuklāmbaradharāḥ sādhayeyuśca taddhaviḥ |
śrāddhe
śastāni dhānyāni grāmyāraṇyāni sarvaśaḥ ||
varjayitvā kulasthāni caṇakāṃścaiva kodravān |
pulākāṃścaiva
kaṅgūṃśca niṣpāvāṃśca viśeṣataḥ ||
phaleṣvapi ca vikhyāni kakubhābdhamalāmbukam (?) |
bimbaṃ ca
trāpuṣaṃ cātha mūleṣu laśunaṃ tathā ||
pralāṇḍumūlakaṃ cāpi śākādyapi ca varjayet |
varjyaṃ hi
lavaṇaṃ śrāddhe hiṅguśca maricāni ca ||
kustumburūṇi piṇyākaṃ (cai? tai)laṃ cābhyañjanaṃ vinā |
śastaṃ kṣīraṃ ca dadhyājyaṃ gavyaṃ śreṣṭhaṃ ca māhiṣam ||
madhyaṃ cājāvikaṃ nīcaṃ varjye mathitakāñcike |
(viśvedevā dvijāḥ prītāḥ?)
p. 601)
sumukhān suvratān snātānanūcānān viśeṣataḥ |
bhojayedāgatān
samyak pādaśaucādipūrvakam ||
atra smṛtiḥ -
trīṇi śrāddhe pavitrāṇi dauhitraḥ kutapastilāḥ |
trīṇi cātra
praśaṃsanti śaucamakrodhamatvaram ||
divasasyāṣṭame bhāge mandībhavati bhāskare |
sa kālaḥ
kutapastasmin pitṝṇāṃ dattamakṣayam ||
payasā māsikī tṛptiḥ pāyasena tu vārṣikī |
madhvājyapāyasaistṛptirbhaved dvādaśavārṣikī ||
pitṝṇāmiti |
varjyaḥ kāleṣu pūrvā(hne? hṇaḥ) sandhye nandā caturdaśī |
śukrajñajīvavārā(śca) pū(rṇāḥ ? rvāḥ) kartuśca janmabham ||
atha prāṅgaṇe gomayena caturaśraṃ hastavistīrṇaṃ
maṇḍalamupalipya prāgagrān darbhān sayavānakṣatānāstīrya
tasmin yugmān viśvedevabuddhyā brāhmaṇān pādayoḥ sayavamarghyaṃ
dattvā mṛjjalaiḥ prakṣālitāṅghrīn svācāntānantaḥ praveśya
sadarbhāsaneṣu prāṅamukhānupaveśya tadanu paścimataḥ
sayāmyāgradarbhe vṛttamaṇḍale pitṛpitāmahaprapitāmahānayujo
dvijān satilajalārghyapūrvaṃ kṣālitacaraṇān svācāntānantaḥ
praveśyodaṅmukhān sadarbhaviṣṭareṣūpaveśya punaśca
pitṛmaṇḍalād dakṣiṇataḥ sadakṣiṇāgradarbhe maṇḍale
mātṛpitāmahīprapitāmahībhyaḥ prāgvad brāhmaṇān
kṛtapādasaucānanantaraṃ tatra praveśya tadanantaraṃ
mātāmahamātuḥpitāmahamātuḥprapitāmahebhyaḥ sapatnīkebhyo
brāhmaṇān prāgvanniveśya āyantu pitara ityādinā kṣaṇaṃ
kṛtvā pitrādibhyo mātrādibhyo mātāmahādibhyaśca pātratraye
prāgvanmantraiḥ svadhāṃ kṛtvā apahatā asurādināstreṇa ca
sasikatāṃstilān vikīrya teṣāṃ sadarbhahasteṣu śuddhajalaṃ
svadhājalaṃ ca prāgvanmantrataḥ pṛthak krameṇa dattvā(tādikaṃ?)
pitṝn vilomato'bhipūjya prāgvat saṃskṛtaṃ (cā? ca)rvādikaṃ
sapiṇḍīkara(ṇaṃ? ṇavad) juhuyāt |
viśeṣastvapūpahomānantaram
iyameva sāyātprathamā vyaucchaditi pañcadaśakaṃ yuṣṭaye
ityekāṃ saṃvatsarasya pratimāsikām oṃ agnaye kavyavāhanāya
svadhā namaḥ śivāya svāhā ityādi somāya pitṛmaye yamāya
aryamṇe aṅgirase agniṣvāttebhyo barhiṣadbhyaḥ somapebhya
ūṣmapebhyaśca juhuyāt |
ājyaṃ (prākāgra?) -
p. 602)
stvekaikaśastaccheṣānnaṃ pitrādīnāṃ pātreṣu prakṣipyājyaṃ
tilairupastṛṇāti |
atha
śuddhodanapāyasaghṛtagulāpūṣaphalabhūyiṣṭhamannā(jya? dyaṃ)
tridhā vibhajya (pā? bhā)gena pūrvaṃ devebhyaḥ prakṣipyātha
puruṣeṇa prokṣyābhimantrya pitrādibhojyeṣu tilān
vikīryāghoreṇa pariṣicya vāmadevena svottānakareṇa
tasyānuttānakaraṃ haviṣaḥ pradakṣiṇaṃ nītvā
tattadaṅguṣṭhāgreṇa idaṃ viṣṇvādinā viṣṇo havyaṃ
rakṣasveti bhojyāni sparśayitvā svakare jalaṃ gṛhītvā
amuṣmiñcchrāddhe viśvebhyo devebhya idamannaṃ dattaṃ dāsyamānaṃ
cātṛptestat sarvaṃ na mamāmṛtāyetyaśanaṃ
puruṣeṇāmṛtopastaraṇamasīti dadyāt |
pitrādibhyaścaivameva |
viśeṣastu viṣṇo kavyaṃ rakṣasveti sparśayet amuṣmiñcchrāddhe
pitṛbhya ityādinā ca |
pitrādibhyo'pyapāmaśanaṃ pūrvavad
dadyāt |
te ca tā apo yathāpūrvaṃ pībeyuḥ |
tatprāṇāhutimantrānprāṇe niviṣṭo amṛtaṃ juhomītyādīn
yajamāna eva paṭhati |
teca tā āhutīḥ svayameva juhuyuḥ |
tadanu
[kh: virajāmadhya] jānumadhyasthavāmakareṇa pātrasparśastathaiva
dakṣiṇena yathājoṣaṃ mauninaḥ prabhuñjīran |
yajamāno'pyuttarābhimukham īśānasaṃpuṭaṃ rakṣoghnān
kṛṇuṣvaṃpāṃjādīnṛcāṃ prācītyādīṃśca trināciketaṃ
trisuparṇān japaṃstiṣṭhet (jyeṣṭha[k:sā]sāmāniva?) tasmin
kāle yadyāgacchedatithiḥ tamapīśvarabuddhyāa mṛṣṭaṃ
śiṣṭānā(n? ni)bhojayet |
atha tṛpteṣu darvyānnamādāya
sarvebhyastṛptāḥ stheti darśayet |
te ca tṛptāḥsma iti brūyuḥ |
tacca bhūmau vikiret ye agnidagdhā jātā jīvā yetvadagdhāḥ kule
mama bhumau dattena tṛpyantu tṛptā yāntu parāṃ gatimityādinā
prāgvad vikīryāmṛtāpidhānamasīti culukaṃ ca dadyāt te tat
pītvā kṛtahastāvasecanāstathaivāsīran |
tatraiva maṇḍale
sadyena darbhān vāmena tilān vikīrya bhuktaśeṣādādāya piṇḍān
satilājyadadhimadhūnīśapuruṣāghoraiḥ etat te
pitarityādibhirmūlāntaiḥ pitrādibhyo nirvapet |
tadyathā - etat te
pitāsau ye te mātāmahā ye ta ācāryā ye te guravo ye te sakhāyo
ye te jñātayo ye te'mātyā yoṃte'ntevāsinastebhyaśca
patnayastebhyastābhyaśca svadhā nama iti |
etatte pitāmahā
ityādinā ca |
evaṃ etatte prapitāmahā ityādinā ca |
tathā ca
tadvanmātrādibhyo(yu? mā) tāmahādibhyaśca piṇḍāṃstrīṃstrīn
pradāyātha bhūmau darbheṣvannaśeṣaṃ
vikīryātrālpamebhirnirmārṣṭi |
yena patitā garbhā asṛgbhāja
upāsate tebhyaḥ svajāḥ svadhā namastṛpnuvantu madantu ca |
ye
āmā ye ca pakvā ye ca duṣṭāḥ patanti naḥ |
p. 603)
tebhyaḥ svajāḥ svadhā namastṛpnuvantu madantu ca |
ye kumārā ye
striyo'vijñātāḥ patanti naḥ |
tebhyaḥ svajāḥ svadhā namastṛpnuvantu madantu ca |
athainān
saṃkṣālanena ye samānā ye sajātā iti dvābhyāṃ tri[k:
tribhira](ravasalaṃ? rapasavyaṃ) vāmenāpyūrjaṃ vahantīrityādinā
ca mūlāntaṃ pariṣicya vasanābharaṇahiraṇyādikāṃ dakṣiṇāṃ
dattvā svadhāpātramuttānayet |
atha puruṣādinā
vājevājetyādinā kare gṛhītvā dvijānutthāpya tān
pradakṣiṇīkṛtya yajamānaḥ praṇamati |
te ca brāhmaṇāḥ
saṃpitṛra ityādināśiṣaḥ prayu~jīran |
annaśeṣaiḥ kiṃ
kriyatāmiti yajamānena pṛṣṭairiṣṭaiḥ
sahopabhujyatāmityabhidhāya gantavyam |
sa ca tānādvārādanuvrajet
|
tataḥ pitṛtarpaṇamantraiścaturviṃśatipiṇḍān
svāhāvivarjitaiḥ prakṣipya prāgvadūrjaṃvahantīriti pariṣicya
jayādiprāyaścittāntamādhenuvarapradānāt karma kṛtvā
praṇītotsecanāntamagniṃ visṛjet |
tadanu putrakāmā yā patnī
madhyamaṃ piṇḍamādhatta pitara ityādinā prāśnāti |
atha
brāhmaṇānanyāṃśca bhojayitvā putramitrabhṛtyādibhiḥ sahitaḥ
pitṛśeṣamaśnannaihikāmuṣmikānapi sarvān kāmān prāpnoti |
itīdamantyeṣṭividhānamīritaṃ pṛthaṅ navaśrāddhavidhiṃ ca
ṣoḍaśaiḥ |
tataḥ sapiṇḍīkaraṇaṃ tathāṣṭakā nirūpya
tantreṣu yathoditaṃ vidhim ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde antyeṣṭipaṭalo dviṣaṣṭitamaḥ ||
Kriyapada, Kapitel 63: Sühne und Wiederherstellung der Ritualordnung
Das Kapitel fragt, wie eine unterbrochene oder gestörte Verehrung wieder aufgenommen werden kann. Es ordnet Versäumnissen bestimmte Sühnehandlungen zu und beschreibt ein Waffenopfer sowie die Jaya-Bali-Gabe. Seine Aussagen über Unheil, rituelle Unreinheit und soziale Gruppen gehören zur historischen Rituallehre; sie sind keine heutigen Tatsachenurteile über Menschen oder Ursachen von Krankheiten.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha triṣaṣṭitamaḥ paṭalaḥ |
cyutaskhalitadoṣāṇāmadbhutānāṃ ca śāntaye |
nityanaimittikānāṃ tu prāyaścittaṃ nigadyate || 1 ||
tridvyekasaṃkhyāyajane hīne nirmālyaśodhane |
kramāt
kaniṣṭhasnapanaiḥ snapayet pūjayedapi || 2 ||
sandhyāsu yadi nirmālyaṃ liṅgamūrdhani tiṣṭhati |
sānnidhyaṃ
hanti devasya rājñaḥ śaktiṃ ca hāpayet || 3 ||
gandhahānau tu dāridryaṃ puṣpahānau śriyaścyutiḥ |
dhūpadīpavihīnaṃ yadarcanaṃ rogaduḥkhadam || 4 ||
p. 604)
naivedyahīnaṃ durbhikṣamagnikārye cyute sati |
anāvṛṣṭibhayaṃ
rāṣṭre balicchede prajākṣayaḥ || 5 ||
nityotsavasya hānau syāt paracakrabhayaṃ sadā |
mahotsavasya
vicchede rājñaḥ kartuśca nāśanam || 6 ||
tasmānna hāpayet kañcidupacāraṃ vicakṣaṇaḥ |
yathāktocā(ra? rāt)sampad vivardhate |
pramodād vāthavā vighnāt pūjādehiha vicyutau || 7 ||
tattaddviguṇitāṃ pūjāṃ kṛtvāghoraśataṃ japet |
vṛṣayāgavihīne tu gavāṃ nāśo bhaved yataḥ || 8 ||
tacchāntyai vṛṣabhasyaiva pūjā dviguṇitā bhavet |
dhvajahīnotsave rājñaḥ śatrupīḍā bhaved yataḥ || 9 ||
tadbhaṅge vā patākāyā mārī rāṣṭre pravardhate |
tacchāntyai
tu dhvajasyaiśe kuṇḍe'gnau vṛṣamantrataḥ || 10 ||
samidādyaṣṭabhirhutvā vṛṣaṃ caiva śivaṃ yajet |
punarapi
dhvajamucchrityotsavaṃ pravartayediti yāvat |
maṅgalāṅkurahīne
syād rājādīnāmamaṅgalam || 11||
triyambakādinā hutvā saviśeṣaṃ śivaṃ yajet |
hīne kautukabandhe
tu rāṣṭre rakṣā vinaśyati || 12 ||
tatra traiyambakenājyaṃ hutveṣṭvā kalayecca tam |
cūrṇotsavaṃ
vinā rogo rāṣṭre bhavati śāntaye || 13 ||
mṛtyuñjayena hutvātra saviśeṣaṃ śivaṃ yajet |
tīrthayātrāṃ
vinā rāṣṭraṃ jalābhāvena pīḍyate || 14 ||
hutvājyaṃ saṃhitāmantraistīrthayātrāṃ pravartayet |
dhvajāvarohaṇe hīne pīḍayeccaṇḍamārutaḥ || 15 ||
kṛtvā tu pūrvavacchāntiṃ śivamiṣṭvāvaropayet |
utsavāvāhitānāṃ tu gaṇānāmavisarjane || 16 ||
rāṣṭrakṣobho bhavecchāntyai śivamiṣṭvā jayābalim |
vikīrya tu
gaṇān sarvānabhipūjya visarjayet || 17 ||
p. 605)
nityotsave(na? tu) liṅgaṃ vā beraṃ vāpi mahotsave |
patitaṃ yadi
yānāde rājarāṣṭrādināśakṛt || 18 ||
prāyaścittaṃ tu tatraiva devaṃ vinyasya sarvataḥ |
tiraskariṇyā
saṃveṣṭya samālipya ca tat sthalam || 19 ||
snātvā kṛtvā tu puṇyāhamannaliṅgamathāparam |
vidhāya tacca
beraṃ ca tatraiva vidhinārcayet || 20 ||
navakenābhiṣicyātha śālyannaṃ ghṛtapāyasam |
nivedyātrāgnimādhāya prācyāṃ nāmāntasaṃskṛte || 21 ||
ghṛtaṃ caruṃ ca samidho madhukṣīre ca lājakān |
īśādibhistu
sadyāntairgāyattryā śvetasarṣapaiḥ || 22 ||
tilairastreṇa mūlena śālibhiśca śataṃ śatam |
hutvāthādhāraśaktyādimantraiścāpi digīśvaraiḥ || 23 ||
diśi yasyāṃ tu talliṅgaṃ cyutaṃ tatpālamantrataḥ |
tilājyābhyāṃ śataṃ hutvā jayādiṃ niṣkṛtiṃ tathā || 24 ||
kṛtvā sviṣṭakṛtaṃ dadyād dikpāloktāṃ tu dakṣiṇām |
haimo
gajo hiraṇyaṃ ca mahiṣyo mahiṣānvitāḥ || 25 ||
haimacchāgastathā hāraḥ pittalaṃ hemasaṃyutam |
payasvinyaśca
rūpyaṃ ca dakṣiṇāḥ kathitāḥ kramāt || 26 ||
punaḥ pravartayed yātrāṃ śiṣṭaṃ ca vikired balim |
beraṃ cet
patitaṃ bhinnaṃ tatroktāt tu caturguṇam || 27 ||
prāyaścittaṃ dakṣiṇā ca syādannaṃ cāpyavāritam |
beramanyaṃ
pratiṣṭhāpya yātrāśeṣaṃ pravartayet || 28 ||
mahāsnapanapūjāṃ ca mūlaliṅge pravartayet |
pūjāvicchedakālasya
gauravānuguṇena tu || 29 ||
prāyaścittaṃ prakurvīta tatkāladviguṇārcanam |
homaṃ ca
dakṣiṇāṃ cāpi dattvā pūjāṃ pravartayet || 30 ||
ā dvādaśā [kh: śāt pū]hāt pūjāyā vicchede niṣkṛtiḥ smṛtā
|
liṅge tu mānuṣe paścāt pratiṣṭhāmeva kārayet || 31 ||
p. 606)
ārṣasvayaṃbhuliṅgānāṃ kṛtvā saṃprokṣaṇaṃ punaḥ |
jīrṇasthāpanamātreṇa snapayitvā tu pūjayet || 32 ||
śivakumbhāstrayorbhaṅge karturmaraṇamādiśet |
ājyādyaiḥ
saṃhitāmantraistatra hutvā śataṃ śatam || 33 ||
tilājyamastrataścānye kumbhāstre tatra pūjayet |
pūjite
snapanārthaṃ tu kalaśe kalaśeṣu vā || 34 ||
bhinne(khi? bhi)nneṣu vānyāṃstu samāpūryārcayet tathā |
astreṇājyaśataṃ hutvā teṣu saṃpātayed ghṛtam || 35 ||
tadvat tāvajjapitvā tu svarṇaṃ dadyācca śāntaye |
prāsāde
prāṅgaṇe vāpi mṛte vā rudhirakṣate || 36 ||
mūtraviṣṭhādisikte vā śvodakyāsūtikādibhiḥ |
caṇḍālairvā
sṛgālairvā gṛghrolūkaiśca gardabhaiḥ || 37 ||
praviṣṭe ca prasūte ca prāyaścittaṃ nigadyate |
tatra tāṃ tāṃ
bhuvaṃ khātvā dvihastaṃ parito'pyatha || 38 ||
uddhṛtya tāṃ mṛdaṃ tyaktvā gokarīṣāgni[k: di]nā dahet |
tad
bhasma ca parityajya gomūtreṇābhipūrya tu || 39 ||
viprapādāmbutīrthādbhiḥ pañcagavyena ca kramāt |
gobhirākrāmayeccāṣṭamṛdbhirāpūrayedapi || 40 ||
prapāṃ vā maṇḍapaṃ [pāt kṛ] kṛtvā brāhmaṇāṃstatra bhojayet
|
dakṣiṇe'rdhendukuṇḍe'gnau saṃskṛte cāhite śive || 41 ||
audumbarī cāpā[kh: pa]mārgasamidhaṃ ca ghṛtaṃ carum |
siddhārthāṃśca kramādaṣṭasahasraṃ tu pṛthak pṛthak || 42 ||
īśānyairbrahmābhirhutvā punaḥ śālīṃstilān yavān |
mudgān
samadhurā dūrvāḥ pāyasaṃ ca(ravaḥ? caruṃ) kramāt || 43 ||
brahmabhiścaiva mūlena gāyattryā juhuyāt punaḥ |
aṅgānāṃ
taddaśāṃśena sarvadravyairjuhoti ca || 44 ||
p. 607)
anivāritamannādyaṃ dattvā kṣepyo balirniśi |
śreṣṭhādisnapanenāpi snapayitvo[tvāpavartitaḥ]papattitaḥ || 45
||
dakṣiṇāśca pradeyāni dattvā pūjāṃ pravartayet |
liṅge
pāṣaṇḍicaṇḍālaśvādispṛṣṭe'bhicārakaiḥ || 46 ||
mantrairyukte ca pūrvoktaṃ gosañcārādi karma yat |
sarvaṃ
kṛtvātha kośaṃ tu kṛtvā yajñatarūdbhavam || 47 ||
(ghṛ? kṛ)tavāryantasaṃsthānaṃ suvṛttaṃ golakopamam |
liṅgopari
ca tāloccaṃ kṛtvā nīrandhramāhitam || 48 ||
vyastai[ktai]rgavyaiḥ samastaiśca tridinaṃ tridinaṃ kramāt |
kaṣāyairaṣṭamṛdbhiśca gandhatīrthodakairapi || 49 ||
vyomavyāpidvayeśā[k: nā]strād brahmaprāsādatārakaiḥ |
mṛtyuñjayena mūlāṅgai rudraiśca pavamānakaiḥ || 50 ||
āpūryātha japeyuśca ekaviṃśativāsarān |
caturdaśā(hā)dvā
sapta doṣagauravayuktitaḥ || 51 ||
aṣṭa * * * * * * * * vā patite mṛte |
pañcagavyena saṃprokṣya
kṛtvā puṇyāhavācanam || 52 ||
proktamantrādibhiḥ prāgvajjuhotyapsumate'gnaye |
gauravānuguṇamāhutibāhulyaṃ dakṣiṇāgauravaṃ cāpyūhyam |
tathā rajasvalāsparśe juhotyaśucaye'gnaye || 53 ||
snapane vā pratiṣṭhādāvasamāpte tu karmaṇi |
yajamāno
mūrtidharo gururvā saṃsthito yadi || 54 ||
tatrāpi gavyapuṇyāhakumbhāstrayajanādanu |
tvaṇ no
agnyāditisṛbhiḥ saṃhitāstraiśca pūrvavat || 55 ||
hutvātha gohiraṇyādyaṃ dattvā karma pravartayet |
annādyaṃ
brāhmaṇādibhyaḥ pradeyaṃ syādavāritam || 56 ||
caturthī(?) snapanādarvāg (bhavane? bhagne) vā toraṇadhvaje |
uktahomādivicchede tatrāpyuktaprakārataḥ || 57 ||
p. 608)
pañcagavyādihomānte tat tad vinyasya pūjayet |
alpaprāyaścittam |
atha prāsādahārāsu valmīkaṃ vāthavā madhu || 58 ||
jāyeta raktakanyā vā gṛdhrolūkakapiñjalāḥ |
garbhāgāraṃ
viśeyurvā vimāne vāśaniḥ patet || 59 ||
tatrāpi pūrvakathitadoṣaśāntiṃ tu kārayet |
athotpāteṣu
jāteṣu dhūmaketūdgamādiṣu || 60 ||
bhūmikampe diśāṃ dāhe caṇḍavāte'gniviplave |
avātavṛkṣapāte
vā śakracāpodgame niśi || 61 ||
adbhuteṣvatha cānyeṣu taddoṣapraśamāya tu |
astrayāgaṃ purā
kṛtvā saviśeṣaṃ śivaṃ yajet || 62 ||
adyathā -
prācyāmaiśe'thavodīrcyā prāgvat kṛtvā tu maṇḍapam |
alaṅkṛtya tu puṇyāhaṃ vikirakṣepapūrvakam || 63 ||
kumbhāstrayajanād bhrāntvā vedyāṃ kṛtvā tu bhadrakam |
ṣaḍaṅgamūlenāṅgaiśca tadvarṇavihitaiḥ kramāt || 64 ||
jātiyuktai(stu? rapi) tathā sakalīkṛtavigrahaḥ |
vighnamiṣṭvārghyamāpūrya tilakī puṣpaśekharaḥ || 65 ||
śaktyanantāsanādūrdhvaṃ dharmādiguṇapaṅkajaiḥ |
kalpāntārkasatadyutirdaśabhujo daṃṣṭograpañcānanaḥ
piṅgaśmaśrujaṭodbhaṭastriṇayano muṇḍasrajā maṇḍitaḥ
ṭaṅkaṃ carma kapālacāpabhujagāñchūlāsivahnīn śaraṃ
bibhradbhogivibhūṣaṇo ḍamarukaṃ vyāghrāji[ka: da]nāttāmbaraḥ
|| 66 ||
evaṃ dhyātvā tu mūlāṅgaiḥ sakalīkṛtya pūjayet || 67 ||
arghyādyairatha bhogānāmāgneyacchadanādiṣu |
vidyeśvarāṃśca
taddikṣu tadbāhye daśalokapān || 68 ||
p. 609)
tacchastrāṇyabhitasteṣāṃ yathāvadabhipūjayet |
tadvat trikoṇakuṇḍe'gnau khādirāṇāṃ samidbhiśca saṃkṣālya
kṣīritvakpiṣṭabhasmabhiḥ (?) |
lakṣmīdevīsahādūrvākrāntyekādaśapaṅkajaiḥ || 69 ||
śakravallīsadābhadrāmusalīmadhupāhvayaiḥ |
rocanāgarukarpūramāṃsīkuṅkumacandanaiḥ || 70 ||
uśīramurukuṣṭhānāṃ piṣṭairapi ca lepayet |
prakṣālya
tīrthasalilairbilvapatraiśca gharṣayet || 71 ||
amantraṃ pūjayet prāgvadadhivāsanamaṇḍape |
śayyāyāṃ
hemakumbhe'dbhirhemaratnādipūritaiḥ || 72 ||
prāgvat tribhāgatattvādimūrtyādyairadhivāsya tu |
mūlāṅgaiḥ
śivamāvāhya tasmin sampūjya lagnake || 73 ||
kumbhasthaṃ tu śivaṃ liṅge yojayannabhiṣecayet |
sampūjya tu
yathāpūrvaṃ mukhyādisnapanena tu || 74 ||
upapattyābhiṣicyeśaṃ prāgvat pūjāṃ pravartayet |
mahādoṣaprāyaścittam |
atha svinne saniṣṭhīve liṅge dhūmoṣmapīḍite || 75||
adīkṣitai'sca viprādyaiḥ spṛṣṭe vāpyanyaliṅgibhiḥ |
prāgvad
dārumaye kośe pañcagavyaiḥ pṛthak kramāt || 76 ||
samastaiścāvagāhaṃ tu kārayitvā ṣaḍāhnikam |
mṛdbhiśca
candanādyairapyavaghṛṣyābhiṣicya tu || 77 ||
tribhāgatattvamūrttyādiṣaḍadhvaparibhāvanāḥ |
vidhāyārghyādibhiḥ samyagabhyarcya tu sadāśivam || 78 ||
aṣṭottaraśatādīnāṃ pañcaviṃśatikāntataḥ |
snapanānāmekatamenopapattyābhiṣecayet || 79 ||
mahāpūjāṃ cāgnikāryaṃ yathāpūrvaṃ vidhāya tu |
baliṃ
vikīrya bhūtebhyo dattvānnādyaṃ ca dakṣiṇāḥ || 80 ||
p. 610)
pravartayed yathāpūrvaṃ pū(ja? jā)yāmutsavādikam |
āvāhitaśivasyāgnernirvāṇe pūrvavat kramāt || 81 ||
(ādhoyijya?) juhotyājyaṃ tvanno agnyādinā punaḥ |
samittilacarūṃścāstrāt kṛṣṇādaṣṭasahasakam || 82 ||
jayādiniṣkṛtyantaṃ tad yathāpūrvaṃ prakalpayet |
anāvāhitaśive vodvāsitaśive vāgnau nirvāṇe
pūrvoditamantradravyaiḥ pratyekamaṣṭottaraśataṃ hutvā
gurumūrttidharādibhyo hiraṇyaṃ dakṣiṇāṃ dadyāt |
śive'gni * * naṃ spṛṣṭvā yadi syuḥ śivavahnayaḥ || 83 ||
juhoti pūrvamantrādyaiḥ kramād vivicaye'gnaye |
laukikāgnerdavāgnervā saṃsarge śucaye'gnaye || 84 ||
pūrvadravyamantrairjuhotīti yāvat |
śāvasūtakiśūdrādyaiḥ spṛṣṭe'gnau ca pramādataḥ |
aśuddhadravyasamparke * * jantau sahasrakam || 85 ||
samidhāṃ juhuyāt sājyaṃ pāyasaṃ ca tilāṃstataḥ |
siddhārthāṃśca carūn dūrvāḥ pratyekaṃ tu śataṃ śatam || 86
||
mūlenāṅgairdaśāṃśena vidyeśebhyaḥ sakṛt sakṛt |
astrebhyaśca
tathā hutvā raktānnena baliṃ niśi || 87 ||
vikireduktamārgeṇa nṛttagītādimaṅgalaiḥ |
evaṃ
kṛtvāstrayāgaṃ tu saviśeṣaṃ śivaṃ yajet || 88 ||
sarvaśāntirbhavet tatra tadvat sarvatra maṅgalam |
astrayāgādhikāraḥ |
itthaṃ hi sarvadevānāṃ prāyaścittaṃ pṛthak pṛthak || 89 ||
śuddhiṃ ca doṣaśāntiṃ ca svasvatantraiḥ samūhayet |
svasvatantroditaiścāpi samitprabhṛtibhistathā || 90 ||
juhuyād doṣaśāntyarthaṃ svasvamastraṃ ca pūjayet |
snapanaṃ ca
yathāpūrvaṃ kṛtvā saṃpad vivardhate || 91||
p. 611)
sānnidhyaṃ cāpyavacchedāt tattaddevasya jāyate |
śāntyarthaṃ
cāpi doṣāṇāṃ kāmānāṃ cāpyavāptaye || 91 ||
jayābaliṃ ca vikiret tatprakāro'pi kathyate |
uttarāyaṇasaṃsthe'rke'pyathavā doṣasaṃbhave || 92 ||
aṣṭamyośca caturdaśyoḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ |
ārdrāyāṃ
caiva mahatīṃ śambhoḥ pūjāṃ pravartayet || 93 ||
snapayitvā pañcagavyaistathā pañcāmṛtairapi |
trikālaṃ vā
catuṣkālaṃ nityādaṣṭaguṇādhikam || 94 ||
sāgnikāryaṃ savāditragītanṛttopaśobhitam |
niśāsu
prakṛtiprasthataṇḍulaiḥ sādhitena tu || 95 ||
bhūtakrūreṇa tūktena bhūtebhyo vikired balim |
mahotsavoditaiḥ
sarvairbalimantrairyathākramam || 96 ||
śuddhodanena devebhyo bhūtebhyo bhūtakūrataḥ |
mahotsavoditebhyastu
gaṇebhyo balimādarāt || 97 ||
vikired bhojayeccāpi brāhmaṇān liṅginastathā |
anyebhyo'pi ca
mṛṣṭānnaṃ pradadyādanivāaritam || 98 ||
tadantesnapaneneśamupapattyābhiṣecayet |
sarvaśāntikaro hyeṣa
sutārorayajayapradaḥ || 99 ||
upasargagrahapretabhūtapīḍādināśakṛt |
āyuśśrīvardhanaścāsmāt kartavyo bhūtaye nṛbhiḥ || 100 ||
prāyaścittavidhiścanityaviṣyo naimittikānāṃ tathā doṣāṇāmapi
śāntaye nigadito yaḥ śaivatantroditaḥ |
utpātapraśamaśca
vi'svaduritakleśānvihantrī nṛṇāṃ pūjāsrasya jayābaliśca
vijayaśrīvardhanaḥ kīrtitaḥ || 101 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde prāyaścittādipaṭalastriṣaṣṭitamaḥ ||
p. 612)
Kriyapada, Kapitel 64: Erneuerung von Linga und Tempel
Zum Abschluss des Kriyapada beschreibt das Werk die Erneuerung beschädigter Heiligtümer. Ein vorläufiger Ort der Verehrung bewahrt die Kontinuität, während Bild, Sockel oder Bau erneuert werden. Sorgfalt im Umgang mit dem Bestehenden und die Anerkennung der beteiligten Handwerker bilden greifbare Themen dieses Kapitels.
Zur deutschen Übersetzung dieses Kapitels
atha catuṣṣaṣṭitamaḥ paṭalaḥ |
jīrṇoddhāravidhiṃ vakṣye liṅgaprāsādayāḥ kramāt |
khaṇḍite
sphuṭite bhinne calite patite hṛte || 1||
dagdhe jīrṇe'ṅgahīne ca sagarbhe vā kṣate cyute |
ajñānādadhike vonamāne liṅge tu mānuṣe || 2||
pratiṣṭhite vā kṣudārthaṃ liṅge nadyabdhipīḍite |
tyajanti
mantrāstalliṅgaṃ devaścāpi yataḥ sphuṭam || 3 ||
tyaktaṃ mantraiśca devena tyājyaṃ pāṣāṇavad bhavet |
talliṅgamāśrayantīha piśācā brahmarākṣasāḥ || 4 ||
uktairdoṣaiḥ praduṣṭaṃ cet tyājyaṃ pīṭhamapi sphuṭam |
sakale'pi ca tulyāḥ syurete doṣāstathaiva hi || 5 ||
brahmaviṣṇvādikānāmapyanyāsāṃ pratimāsu ca |
devatānāmime
doṣāstulyāstyājyāstatastu tāḥ || 6 ||
tatra mūlālayād bāhye yāmye pūrvottare'thavā |
kuryād
bālālayaṃ mūle pañcāṃśe tu tribhāgataḥ || 7 ||
navāṃśe pañcabhistryaṃśe dvābhyāṃ bālālayaḥ smṛtaḥ |
mūle
tu paścimadvāre syānnair-ṛtyāṃ tu vānile || 8 ||
tadagre maṇḍapaṃ cāpi samalaṅkṛtya pūrvavat |
tanmadhyavedyāṃ
śayanaṃ saṅkalpyoktavidhānataḥ || 9 ||
mūlaliṅgeṣu nandeṣutryaṃśapañcatridasrakaiḥ |
kṛtvā tu
dāravaṃ liṅgaṃ sapīṭhaṃ sumanoramam || 10 ||
puṇyāha vikirakṣepakumbhāstrabhramaṇādanu |
toraṇadvāralokeśakalaśārcanapūrvakam || 11 ||
vidyeśakumbhān paritaḥ saṃsthāpya śayanasya tu |
haimādyanyatamaṃ kumbhaṃ śayyāyāṃ vinidhāya tuṃ || 12 ||
tīrthāmbhaḥpūrite tasmin hemaratnādisaṃyute |
mūlāṅgabrahmamantrāṃśca vyomavyāpidvayaṃ tathā || 13 ||
gāyatrīṃ caiva sāvitrīmastramantrau ca vinyaset |
pūjayecca
yathāpūrvaṃ saṃspṛśya prajapecca tān || 14 ||
p. 613)
śaṅkhabheryādinirghoṣaiḥ kumbhaṃ garbhagṛhaṃ nayet |
yātrāhomaṃ tu mūlāṅgaiḥ kuryād garbhasya pūrvataḥ || 15 ||
kumbhādbhiḥ prokṣya liṅgādyaṃ śivājñāṃ śrāvayet tataḥ |
bho bhoḥ sattvena yenedaṃ duṣṭaliṅgaṃ samāśritam || 16 ||
sa śīghrametadutsṛjya gacchatu sthānamīpsitam |
atra devo
yathāpūrvaṃ vidyāvidyeśvarairyutaḥ || 17 ||
devyā saha gaṇaiḥ śaśvat sannidhattāṃ sadāśivaḥ |
ityuktvārghyaṃ ca dattvāsmāt piśācādīn visarjayet || 18 ||
vyāpakeśvaraśabdaśca caturthyanto namonvitaḥ |
tārādiyuktaḥ
svenaiva ṣaḍaṅgāni svajātibhiḥ || 19 ||
anena sakalīkṛtya svayaṃ tadvyāpinaṃ śivam |
liṅgālayādau
saṃsmṛtya prārthayenmanunāmunā || 20 ||
oṃ
bhagavalliṁṅgametat tu duṣṭaṃ doṣāvahaṃ yataḥ |
asyoddhārācchāntirastu sarvebhyo vyāpakeśvara ! || 21 ||
taduddhāre pravṛttaṃ māmadhitiṣṭheha śaṅkara! |
tatheti
devenādiṣṭaḥ śāntihomaṃ samācaret || 22 ||
kṣīrājyamadhudūrvāgrairmantrasaṃhitayā śatam |
liṅgasañcalanārthaṃ tu sahasraṃ juhuyād ghṛtam || 23 ||
mūlād daśāṃśato'ṅgaiśca punaḥsthāpanamuddiśana |
'sataṃ
juhoti kṣaireyyā tataḥ pāśupatāstrataḥ || 24 ||
brāhmādikānāṃ bhāgānāṃ sahasraṃ tu pṛthak pṛthak |
saṃprokṣya śāntikumbhādbhistattadbhāge tu saṃspṛśet || 25 ||
japitvāhutisaṃkhyaṃ tu vilomārghyaṃ pradāya tu |
punaḥ
pratiṣṭhā kālena yāvatā tasya śakyate || 26 ||
tanniścityāvadhiṃ tasmai śanairvijñāpayed guruḥ |
praṇavādyaṃ
tu saṃruddhairmūlāṅgairbrahmabhistathā || 27 ||
vilomatastu liṅgādau vyāptaṃ taṃ vyāpakeśvaram |
sūtrasthaṃ
vyomavad vyāptaṃ dhyātvā kumbhe niyojayet || 28 |
p. 614)
brahmādibhāgagān mantrān mūlaṃ cāpi ṣaḍadhvabhiḥ |
kumbhe
tasmin samāvāhya saṃpūjyārghyādibhiḥ kramāt || 29 ||
vāsasāstreṇa saṃveṣṭya dattvārghyaṃ kumbhamuddha[kh:tta]ret |
śirasaiva vahan gacchet prādakṣiṇyaṃ svayaṃ guruḥ || 30 ||
praveśya maṇḍape prāgvacchayyāyāṃ viniveśayet |
pūrvavad
brahmabhirdikṣu koṇeṣvaṅgairjuhoti ca || 31 ||
trikhaṇḍabhāvanā kāryā dāaruliṅgaṃ yathāpuram |
prātarbālālaye lagne dāruliṅgaṃ sapiṇḍikam || 32 ||
saṃsthāpya kumbhagān mantrāṃstasmin devaṃ ca yojayet |
abhiṣicya
tu tatrasthamevaṃ vijñāpayecchivam || 33||
oṃ
yāvanmūlālaye liṅgaṃ niṣpannaṃ syāt pratiṣṭhitam |
tāvad
dārumaye liṅge sānnidhyaṃ kuru śaṅkara ! || 34||
tatastatraiva gantavyamasmālliṅgāt prasīda me |
sṛṣṭikrameṇa
mantrāṃśca dhyātvā tasmin ṣaḍadhvanaḥ || 35||
arghyādyaiḥ prāgvadabhyarcya hutvā prāgvat trivāsaram |
caturthadivase snānaṃ navakena vidhāya tu || 36 ||
nityapūjotsavādyaṃ yat karma tatra pravartayet |
sati caṇḍeśvare
caṇḍaṃ visṛjyāpsu vinikṣipet || 37 ||
tato hemakhanitreṇa khātvāstreṇa tu deśikaḥ |
adoṣaduṣṭaṃ
pīṭhaṃ ceduddhṛtyānyatra vinyaset || 38 ||
rakṣed yajet sa eveśo yato bālālaye'rcyate |
duṣṭaṃ liṅgaṃ
haimarajjvā baddhvā vṛṣabhayojite || 39 ||
śakaṭe tu samāropya kṣiped gādhetare'mbhasi |
śailaliṅge
vidhistvevaṃ dārujaṃ cecchivāgninā || 40||
dahedastreṇa ratnaṃ vā mṛnmayaṃ vāgnidāhataḥ |
avivarṇamuduṣṭaṃ cet tadeva sthāpayet punaḥ || 41 ||
p. 615)
lauhaṃ tadeva tu punaḥ prāgvat kṛtvā salakṣaṇam |
pratiṣṭhāpyārcayet kuryādālaye nūtanaṃ punaḥ || 42 ||
mṛtsudhāpratimādīni varṇādyādhānataḥ punaḥ |
nūtanānyuktamārgeṇa pratiṣṭhāpya tu pūjayet || 43 ||
piṇḍikaiva yadā duṣṭā tyaktvā tāmaparāṃ punaḥ |
adhivāsya
yathāpūrvaṃ mūlaliṅgaṃ niyojayet || 44 ||
mūlaliṅge tu niṣpanne prāgvad devāgramaṇḍape |
kṛtvādhivāsanādyaṃ tu sthāpayed garbhamandire || 45 ||
bālaliṅgasthitaṃ devaṃ prāgvat kumbhe'dhiropya tu |
sthāpite
(bā? mū)laliṅge tu pūrvavat sanniyojayet || 46||
prāsāda eva jīrṇaścet tasyodhāro'tha kathyate |
prāsādamantrān
sarvāṃstu samāhṛtya yathākramam || 47 ||
pūrvoktena krameṇaiva khaḍge saṃyojya pūjayet |
prāsāde tu
suniṣpanne tanmantrān pūrvavat kramāt || 48 ||
khaḍgādādāya saṃyojya saṃprokṣya snapayecchivam |
pratiṣṭhāto
daśaguṇāṃ jīrṇoddhāre tu dakṣiṇām || 49 ||
dadyānmūrtidharebhyaścāpyācāryāya tato'dhikam |
viprebhyaścaiva
liṅgibhyastakṣabhyo'rthibhya eva ca || 50 ||
tadvat karmakarādibhyo dadyād deyāṃstu puṣkalān |
liṅge
pratiṣṭhite yad vā prāsādakaraṇe phalam || 51 ||
jīrṇoddhāre kṛte tasmād dviguṇaṃ labhate phalam |
itthaṃ dharmād viśiṣṭājjagati tanubhṛtāṃ bhogamokṣopalabdhyai
vidyādehasya śambhorvadanasarasijavyaktaviśvāgamārthaiḥ |
nityādyaṃ karmacakraṃ savidhikamakhilaṃ yatra dṛśyaṃ yathāva-
jjīrṇoddhārāvasānaṃ suraguruvibudhastaṃ kriyāpādamūce || 52 ||
iti śrīmadīśānaśivagurudevapaddhatau siddhāntasāre uparibhāge kriyāpāde jīrṇoddhārapaṭalāścatuṣṣaṣṭitamaḥ ||
samāptaḥ kriyāpādaḥ
|| śrīḥ ||
īśānaśivagurudevapaddhatiḥ |
śrīmadīśānaśivagurudevamiśraviracitā |
Schlussbetrachtung
Ein Heiligtum wird gebaut, belebt, gepflegt und erneuert. Der Abschluss des Kriyapada erinnert damit auch an die Vergänglichkeit religiöser Formen und an die beständige Aufgabe der Fürsorge. Verehrung findet in Räumen statt, die Menschen mit Aufmerksamkeit gestalten und erhalten.
Als heutige Anregung kannst du deinem Übungsort etwas Sorgfalt schenken und den Menschen danken, die gemeinsames spirituelles Leben ermöglichen. Ein aufgeräumter Platz, ein bewusstes Ankommen und rücksichtsvolles Miteinander können die Meditation unterstützen. Danach öffnet der Yogapada einen neuen Blick: von der Gestaltung des heiligen Ortes zur Sammlung des Geistes und zur Frage nach Befreiung.
Beim erneuten Lesen kann bereits eine kurze Sanskritzeile zum Gegenstand konzentrierten Studiums werden. Vergleiche Wortlaut und Übersetzung in Ruhe; aus sorgfältigem Verstehen wächst ein tragfähiger Zugang zum Text.
Verwandte Schriften und Siehe auch
Für den Vergleich bieten sich drei Fragen an: Wie beschreiben andere Agamas Shiva und die Bindung der Seele? Wie ordnen Ritualhandbücher Verehrung und Diksha? Wie führen Meditationstexte zur inneren Sammlung? Die folgenden Verweise dienen diesem Vergleich; sie behaupten weder identische Lehren noch eine direkte Abhängigkeit aller genannten Werke.
- Soma Shambhu Paddhati
- Svacchanda Tantra
- Netra Tantra
- Mrigendra Tantra
- Kirana Tantra
- Raurava Agama
- Vijnana Bhairava Tantra
- Kularnava Tantra
- Tantraloka
- Yogini Hridaya
Quellen und Literatur
- Muktabodha Indological Research Institute: īśānaśivagurudevapaddhati, vier elektronische Bände, jeweils IAST und Devanagari: M00016 (Samanyapada 1–14), M00017 (Mantrapada 15–52), M00018 (Kriyapada 1–30), M00233 (Kriyapada 31–64 und Yogapada 1–3). Herausgeber laut Dateiköpfen: Ganapati Shastri; elektronische Erfassung unter Aufsicht von Mark Dyczkowski. Dateiköpfe: Creative Commons BY-NC 4.0. Die gelieferte IAST-Fassung ist Übersetzungsgrundlage; örtlich wurde die getrennt gelieferte Devanagari-Fassung verglichen.
- Bibliographische Angaben der Dateien: Band 1 nennt 1921, die weiteren Bände 1922. Druckausgabe, in den Köpfen genannter Verlag und elektronische Fassung sind zu unterscheiden; insbesondere bezeichnet der Beschreibungssatz von M00233 den Band abweichend als „Volume 3“. Die inhaltliche Fortsetzung und der Dateititel weisen ihn hier als Band 4 aus.
- J. P. Prajith: Isanasivagurudeva Paddhati – study, 2008, Kapitel 2. Autor und Datierung. Nur zur historischen Einordnung, nicht als zusätzliche Sanskritgrundlage verwendet.
- Moderne Begleitmedien: Yoga-Vidya-Wiki, Nyasa und Shiva-Shakti-Philosophie. Bilddateien auf dem Wiki und Videotitel beim Anbieter am 24. September 2026 geprüft. Bilder und Videos zeigen beziehungsweise erläutern heutige Praxis, keine historisch belegte Durchführung dieses konkreten Werkes.
- Seminarverweise: Indische Schriften und Chakra; die vier eingebundenen Feeds wurden am 24. September 2026 abgerufen.
Seminare
Kundalini Yoga
- 06.11.2026 - 08.11.2026 Kundalini Yoga Einführung
Gründliche Einführung in die Theorie und Praxis des Kundalini Yoga, Yoga der Energie. Die praktischen Übungen des Kundalini Yoga umfassen Pranayama (…- Arjuna Wingen
- 13.11.2026 - 15.11.2026 Kundalini Yoga Mittelstufe
Intensives Kundalini Yoga Seminar zur Erweckung der inneren Kundalini Energie, Erweiterung des Bewusstseins und Entfaltung des vollen Potentials. Yoga A…- Manuel Hirning
Indische Schriften
- 26.12.2026 - 02.01.2027 Indische Rituale Ausbildung
Du interessierst dich für indische Rituale? Du hast die einzigartige Gelegenheit, in dieser Rituale Ausbildung bei Yoga Vidya die kleine Puja, große P…- Sukadev Bretz, Shankari Winkelbauer
- 01.01.2027 - 10.01.2027 Yogalehrer Weiterbildung Intensiv A1 - Jnana Yoga und Vedanta
Kompakte, vielseitige Weiterbildung für Yogalehrer rund um Jnana Yoga und Vedanta.
Tauche tief ein ins Jnana Yoga und Vedanta, studiere die indischen S…- Vedamurti Dr Olaf Schönert
Chakras
- 20.11.2026 - 22.11.2026 Heilreise durch die Chakren
Tauche ein in eine transformative Reise durch die sieben Hauptchakren und erfahre, wie du deine Energiezentren aktivieren, ausbalancieren und für dein …- Nese Niekrens, Gajendra Sebastian Niekrens
- 26.12.2026 - 01.01.2027 Kundalini Yoga Intensiv Praxis - Live Online
Intensives Praktizieren der im Mittelstufen-Seminar gelernten Übungen für noch tiefere Erfahrung und Erweiterung des Bewusstseins ohne viel Theorie. L…- Sukadev Bretz, Shaktipriya Vogt, Radharani Birkner
Energiearbeit
- 04.11.2026 - 04.11.2026 Einführung in die Chakratherapie - Online Workshop
Uhrzeit: 18 - 21 Uhr
Ein Chakra ist ein feinstoffliches Kraftzentrum des Körpers, welches wichtige Körperfunktionen steuert und bestimmten Organen zug…- Beate Menkarski
- 06.11.2026 - 08.11.2026 Kundalini Yoga Einführung
Gründliche Einführung in die Theorie und Praxis des Kundalini Yoga, Yoga der Energie. Die praktischen Übungen des Kundalini Yoga umfassen Pranayama (…- Arjuna Wingen
Zur Textausgabe: Hauptartikel · Deutsch · IAST · Devanagari · 108-Auswahl · Mantrasammlung