Chaitanyabhairavi Puja nach dem Brihat Tantrasara

Aus Yogawiki

Chaitanyabhairavi Puja nach dem Brihat Tantrasara beschreibt eine Ritualpraxis des Brihat Tantrasara, um die göttliche Kraft als lebendiges Bewusstsein zu verehren.

Voraussetzungen

Vorausgesetzt sind die Kenntnis von Puja und Sanskritrezitation sowie der zu dieser Gottheitsform gehörenden Reinigung, Nyasas und Mudras. Wo die Quelle auf die allgemeine Paddhati verweist, gehört diese Vorbereitung zur Durchführung. Die Besonderheiten und die konkret belegten Formeln folgen unten.

Vorbereitung und Ritualmittel

Das zur jeweiligen Form beschriebene Yantra, Arghya-Gefäß, Wasser, Blumen, Duftstoff, Räucherwerk, Licht und Speise.

Umfang und Überlieferung

Das Yantra besteht aus Dreieck, Sechseck, acht Blättern und viertorigem Viereck. Im Sechseck werden Dakini, Rakini, Lakini, Kakini, Shakini und Hakini verehrt.

Durchführung

  1. Lege die für diese Göttinnenform bezeichnete Vidya fest. Die Lautbildung und die Unterschiede zu benachbarten Formen stehen im eigenen Quellenbeleg.
  2. Bereite das im Abschnitt beschriebene Yantra und den Kultsitz vor. Vollziehe die Morgenhandlungen und genau die angegebenen Nyasas; bei einem ausdrücklichen Rückverweis gilt der beigefügte Bezugsabschnitt.
  3. Vergegenwärtige die beschriebene Gestalt der Göttin. Bringe die Gaben geistig dar, stelle das Arghya auf und vollziehe die äußere Sitzverehrung.
  4. Rufe die gewählte Göttinnenform an, reiche die Verehrungsgaben und führe ihre eigene Avarana-Folge aus. Die Zahlen des anschließenden Purascharana werden erst für eine dafür übernommene Gesamtpraxis verwendet.

Sanskrit und deutsche Übersetzung

P2-0696 · 74
atha caitanyabhairavī :
jñānārṇave:
vāgbhavaṃ bījamuccārya jīvaprāṇasamanvitam |
sakalā bhuvaneśānī dvitīyaṃ bījamuddharet |
jīvaṃ prāṇaṃ vahnisaṃsthaṃ śakrasvaravibhūṣitam |
visargāḍhyaṃ maheśāni vidyā trailocyamātṛkā
|| 74 ||

Nun Caitanyabhairavī, die Bhairavī des Bewusstseins. Im Jñānārṇava: Nachdem man das mit Jīva und Prāṇa verbundene Vāgbhava-Bīja ausgesprochen hat, leite man als zweites Bīja die vollständige Bhuvaneśānī ab. Jīva und Prāṇa stehen auf dem Feuerzeichen, sind mit dem Vokal Śakras geschmückt und reich an Visarga. O Maheśānī, diese Vidyā ist die Mutter der drei Welten. [Die Vorlage liest beschädigt „trailocya“.]


P2-0697 · 75
asyārthaḥ:
candraśivadvādaśasvarasaṃyuktaṃ vindunādāḍhyam iti prathamaṃ,
candrakāmapṛthvīmahāmāyā iti dvitīyam, candra - śivavahnibījaṃ
caturdaśasvarayuktaṃ visargāḍhyañca iti tṛtīyam
|| 75 ||

Seine Bedeutung: Das erste besteht aus Candra und Śiva, verbunden mit dem zwölften Vokal und ausgestattet mit Bindu und Nāda. Das zweite besteht aus Candra, Kāma, Pṛthvī und Mahāmāyā. Das dritte besteht aus Candra, Śiva und dem Feuer-Bīja, verbunden mit dem vierzehnten Vokal und ausgestattet mit Visarga. [Diese Namen dienen hier als verschlüsselte Bezeichnungen der Mantra-Laute.]


P2-0698 · 76
asyāḥ pūjāyantraṃ jñānārṇave:
trikoṇañcaiva ṣaṭkoṇaṃ vasupatraṃ varānane |
catusasraṃ caturdvāramevaṃ maṇḍalamālikhet
|| 76 ||

Ihr Verehrungs-Yantra wird im Jñānārṇava beschrieben: Man zeichne ein Dreieck, ein Sechseck und acht Blütenblätter, o Schönangesichtige; sodann ein Viereck mit vier Toren. So zeichne man das Maṇḍala.


P2-0699 · 77
(citra 28)
asyāḥ pūjā:
prātaḥkṛtyādikaṃ vidhāya ādhāraśaktyādi hrīṃ jñānātmane
namaḥ ityantaṃ karma samāpya hṛtpadmasya pūrvādikrameṇa
keśareṣu oṃ vāmāyai namaḥ evaṃ jyeṣṭhāyai radryaṃ ambikāyai
icchāye jñānāyai kriyāyai kubjikāyai citrāyai viṣaghnikāyai
bhūcaryai ānandāyai madhye hsauḥ sadāśivamahāpretapadmāsanāya
namaḥ |
sampatpradābālākauleśīsakalasiddhidāvidyānāṃ etā vā
pīṭhaśaktayaḥ jñānārṇavoktatvāt
|| 77 ||

[Abbildung 28.] Ihre Verehrung: Nachdem man die morgendlichen Verrichtungen ausgeführt und die Handlungen von der Ādhāraśakti bis „hrīṃ jñānātmane namaḥ“ — Verehrung dem Wesen der Erkenntnis — abgeschlossen hat, verehre man auf den Staubfäden des Herzlotus, im Osten beginnend, mit „oṃ vāmāyai namaḥ“ Vāmā und in gleicher Weise Jyeṣṭhā, Raudrī [in der Vorlage entstellt], Ambikā, Icchā, Jñānā, Kriyā, Kubjikā, Citrā, Viṣaghnikā, Bhūcarī und Ānandā. In der Mitte: „hsauḥ sadāśivamahāpretapadmāsanāya namaḥ“ — Verehrung dem Lotussitz, dessen großer Leichnam Sadāśiva ist. Auch für die Vidyās Sampatpradā, Bālā, Kauleśī und Sakalasiddhidā können diese als Kräfte des Kultsitzes gelten, da sie im Jñānārṇava genannt werden.


P2-0700 · 78
tataḥ ṛṣyādinyāsaḥ:
śirasi dakṣiṇāmūrtaye ṛṣaye namaḥ |
mukhe paṃkticchandase namaḥ |
hṛdi caitanya - bhairavyai devatāyai namaḥ
|| 78 ||

Danach der Nyāsa des Sehers und der übrigen Zuordnungen: Am Kopf: „dakṣiṇāmūrtaye ṛṣaye namaḥ“ — Verehrung dem Seher Dakṣiṇāmūrti. Am Mund: „paṃkticchandase namaḥ“ — Verehrung dem Versmaß Paṅkti. Am Herzen: „caitanyabhairavyai devatāyai namaḥ“ — Verehrung der Gottheit Caitanyabhairavī.


P2-0701 · 80
tataḥ karāṅganyāsau:
pūrvabījamuccāryaṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ |
dvitīyabījamuccārya tarjanībhyāṃ svāhā |
tṛtīyabījamuccārya madhyamābhyāṃ vaṣaṭ |
punaḥ prathamabījamuccārya anāmikābhyāṃ huṃ |
dvitīyabījamuccārya kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ |
tṛtīyabījamuccārya karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ |
evaṃ hṛdayādiṣu |
tathā ca tatraiva:
dvirāvṛttyā ṣaḍaṅgāni nyāsaṃ sarvāṅgarakṣaṇam |
tato dhyānam:
udyadbhānusahasrābhāṃ nānālaṅkārabhūṣitām |
mukāṭāgralasaccandrarekhāṃ raktāmbarānvitām |
pāśāṃkuśadharāṃ nityāṃ vāmahaste kapālinīm |
varadābhayaśobhāḍhyāṃ pīnonnata ghanastanīm ||
evaṃ dhyātvā, mānasaiḥ sampūjya, śaṅkhasthāpanaṃ kṛtvā,
ādhāraśaktyādipīṭhapūjāṃ vidhāya
vāmājyeṣṭhādipīṭhaśaktīḥ pīṭhamanuñca pūjayet |
tato bhairavyukta gurupaṃktīḥ sampūjya, punardhyātvā
āvāhanādipañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāya
āvaraṇapūjāmārabhet
|| 80 ||

Danach die Nyāsas an Händen und Körpergliedern: Nach dem Aussprechen des ersten Bīja: „aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ“ — Verehrung den beiden Daumen. Nach dem zweiten: „tarjanībhyāṃ svāhā“ — svāhā den beiden Zeigefingern. Nach dem dritten: „madhyamābhyāṃ vaṣaṭ“ — vaṣaṭ den beiden Mittelfingern. Wieder nach dem ersten: „anāmikābhyāṃ huṃ“ — huṃ den beiden Ringfingern. Nach dem zweiten: „kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ“ — vauṣaṭ den beiden kleinen Fingern. Nach dem dritten: „karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ“ — phaṭ den Handflächen und Handrücken. Ebenso an Herz und den weiteren Körperstellen. Dort heißt es auch: Durch zweimalige Wiederholung vollziehe man die sechs Glieder; dieser Nyāsa schützt sämtliche Körperglieder. Dann die Meditation: Sie strahlt wie tausend aufgehende Sonnen und ist mit vielerlei Schmuck geziert. An der Spitze ihrer Krone glänzt die Mondsichel; sie trägt rote Gewänder. Die ewige Göttin trägt Schlinge und Stachel, in der linken Hand eine Schädelschale; sie glänzt durch die Gesten der Gabengewährung und Furchtlosigkeit und besitzt volle, hohe, feste Brüste. Nachdem man so meditiert, sie mit geistigen Opfergaben verehrt, die Muschel aufgestellt und den Kultsitz von Ādhāraśakti an verehrt hat, verehre man dessen Kräfte Vāmā, Jyeṣṭhā und die übrigen sowie den Mantra des Kultsitzes. Dann verehre man die bei Bhairavī genannten Guru-Reihen, meditiere erneut, vollziehe die Handlungen von der Herbeirufung bis zur Darbringung von fünf Blumenhandvoll und beginne die Verehrung der umgebenden Kreise.


P2-0702 · 81
tadyathā:
agnikoṇe prathamaṃ bījamuccārya hṛdayāya namaḥ |
īśāne dvitīyaṃ bījamuccārya śirase svāhā |
nair-ṛte tṛtīyaṃ bījamuccārya śikhāyai vaṣaṭ |
vāyukoṇe punaḥ prathamaṃ bījamuccārya kavacāya huṃ |
madhye dvitīyaṃ bījamuccārya netratrayāya vauṣaṭ caturdika
tṛtīyabīmuccārya astrāya phaṭ |
tataḥ pūrvavadratyādikaṃ sampūjya, agre oṃ vasantāya namaḥ, vāme
oṃ kāmadevāya namaḥ, dakṣiṇe oṃ cāpāya namaḥ |
tataḥ pūrvavadvāṇān pūjayet |
tataḥ ṣaṭkoṇe pūrvādi oṃ ḍākinyai namaḥ |
evaṃ rākiṇyai lākinyai kākinyai śākinyai hākinyai iti
praṇavādinamo'ntena pūjayet |
tato'ṣṭadaleṣu pūrvādi pūrvoktānaṅgakusumādīn pūjayet |
patrāgreṣu pūrvādi oṃ parabhṛtāya namaḥ, ebhaṃ sārasāya śukāya
meghāhvayāya meghāya iti vā apāṅgāya bhrūvilāsāya hāvāya
bhāvāya |
tataḥ indrādīn vajrādīṃśca pūjayet |
tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet |
asya puraścaraṇaṃ lakṣajapaḥ |
tathā ca jñānārṇave:
lakṣyasaṃkhyākaṃ japenmantramityādi
|| 81 ||

Dies geschieht so: In der Feuerecke spreche man das erste Bīja und „hṛdayāya namaḥ“ — Verehrung dem Herzen. Im Nordosten das zweite und „śirase svāhā“ — svāhā dem Kopf. Im Südwesten das dritte und „śikhāyai vaṣaṭ“ — vaṣaṭ dem Haarschopf. In der Windecke wieder das erste und „kavacāya huṃ“ — huṃ dem Schutzpanzer. In der Mitte das zweite und „netratrayāya vauṣaṭ“ — vauṣaṭ den drei Augen. In den vier Richtungen das dritte und „astrāya phaṭ“ — phaṭ der Waffe. Dann verehre man Rati und die übrigen wie zuvor, vor der Göttin mit „oṃ vasantāya namaḥ“ Vasanta, links mit „oṃ kāmadevāya namaḥ“ Kāmadeva und rechts mit „oṃ cāpāya namaḥ“ den Bogen. Danach verehre man wie zuvor die Pfeile. Im Sechseck, im Osten beginnend: „oṃ ḍākinyai namaḥ“ und entsprechend Rākiṇī, Lākiṇī, Kākiṇī, Śākiṇī und Hākiṇī; jede Formel beginnt mit oṃ und endet mit namaḥ. Auf den acht Blütenblättern verehre man, im Osten beginnend, die zuvor genannten Anaṅgakusuma und die übrigen. An den Blattspitzen, im Osten beginnend, verehre man mit „oṃ parabhṛtāya namaḥ“ den Kuckuck, entsprechend den Sārasa-Vogel, Papagei, Meghāhvaya und Megha; oder Apāṅga, den Seitenblick, Bhrūvilāsa, das Spiel der Brauen, Hāva, die anmutige Gebärde, und Bhāva, den Gefühlsausdruck. [Die beiden Listen sind in der Vorlage nicht gleich lang.] Danach verehre man Indra und die übrigen sowie den Donnerkeil und die übrigen Waffen. Man beende die Handlung mit Räucherwerk und den weiteren Gaben bis zur Entlassung. Die vorbereitende Mantra-Praxis besteht aus 100.000 Wiederholungen. So im Jñānārṇava: Man wiederhole den Mantra 100.000-mal — und so weiter.


Sanskrit in Devanagari

Die Schriftfassung deckt dieselben ausgewählten Textstellen wie die IAST-Fassung ab.

P2-0696 · 74
अथ चैतन्यभैरवी :
ज्ञानार्णवे:
वाग्भवं बीजमुच्चार्य जीवप्राणसमन्वितम् ।
सकला भुवनेशानी द्वितीयं बीजमुद्धरेत् ।
जीवं प्राणं वह्निसंस्थं शक्रस्वरविभूषितम् ।
विसर्गाढ्यं महेशानि विद्या त्रैलोच्यमातृका
॥ ७४ ॥

P2-0697 · 75
अस्यार्थः:
चन्द्रशिवद्वादशस्वरसंयुक्तं विन्दुनादाढ्यम् इति प्रथमं,
चन्द्रकामपृथ्वीमहामाया इति द्वितीयम्, चन्द्र - शिववह्निबीजं
चतुर्दशस्वरयुक्तं विसर्गाढ्यञ्च इति तृतीयम्
॥ ७५ ॥

P2-0698 · 76
अस्याः पूजायन्त्रं ज्ञानार्णवे:
त्रिकोणञ्चैव षट्कोणं वसुपत्रं वरानने ।
चतुसस्रं चतुर्द्वारमेवं मण्डलमालिखेत्
॥ ७६ ॥

P2-0699 · 77
(चित्र २८)
अस्याः पूजा:
प्रातःकृत्यादिकं विधाय आधारशक्त्यादि ह्रीं ज्ञानात्मने
नमः इत्यन्तं कर्म समाप्य हृत्पद्मस्य पूर्वादिक्रमेण
केशरेषु ॐ वामायै नमः एवं ज्येष्ठायै रद्र्यं अम्बिकायै
इच्छाये ज्ञानायै क्रियायै कुब्जिकायै चित्रायै विषघ्निकायै
भूचर्यै आनन्दायै मध्ये ह्सौः सदाशिवमहाप्रेतपद्मासनाय
नमः ।
सम्पत्प्रदाबालाकौलेशीसकलसिद्धिदाविद्यानां एता वा
पीठशक्तयः ज्ञानार्णवोक्तत्वात्
॥ ७७ ॥

P2-0700 · 78
ततः ऋष्यादिन्यासः:
शिरसि दक्षिणामूर्तये ऋषये नमः ।
मुखे पंक्तिच्छन्दसे नमः ।
हृदि चैतन्य - भैरव्यै देवतायै नमः
॥ ७८ ॥

P2-0701 · 80
ततः कराङ्गन्यासौ:
पूर्वबीजमुच्चार्यं अंगुष्ठाभ्यां नमः ।
द्वितीयबीजमुच्चार्य तर्जनीभ्यां स्वाहा ।
तृतीयबीजमुच्चार्य मध्यमाभ्यां वषट् ।
पुनः प्रथमबीजमुच्चार्य अनामिकाभ्यां हुं ।
द्वितीयबीजमुच्चार्य कनिष्ठाभ्यां वौषट् ।
तृतीयबीजमुच्चार्य करतलपृष्ठाभ्यां फट् ।
एवं हृदयादिषु ।
तथा च तत्रैव:
द्विरावृत्त्या षडङ्गानि न्यासं सर्वाङ्गरक्षणम् ।
ततो ध्यानम्:
उद्यद्भानुसहस्राभां नानालङ्कारभूषिताम् ।
मुकाटाग्रलसच्चन्द्ररेखां रक्ताम्बरान्विताम् ।
पाशांकुशधरां नित्यां वामहस्ते कपालिनीम् ।
वरदाभयशोभाढ्यां पीनोन्नत घनस्तनीम् ॥
एवं ध्यात्वा, मानसैः सम्पूज्य, शङ्खस्थापनं कृत्वा,
आधारशक्त्यादिपीठपूजां विधाय
वामाज्येष्ठादिपीठशक्तीः पीठमनुञ्च पूजयेत् ।
ततो भैरव्युक्त गुरुपंक्तीः सम्पूज्य, पुनर्ध्यात्वा
आवाहनादिपञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधाय
आवरणपूजामारभेत्
॥ ८० ॥

P2-0702 · 81
तद्यथा:
अग्निकोणे प्रथमं बीजमुच्चार्य हृदयाय नमः ।
ईशाने द्वितीयं बीजमुच्चार्य शिरसे स्वाहा ।
नैर्-ऋते तृतीयं बीजमुच्चार्य शिखायै वषट् ।
वायुकोणे पुनः प्रथमं बीजमुच्चार्य कवचाय हुं ।
मध्ये द्वितीयं बीजमुच्चार्य नेत्रत्रयाय वौषट् चतुर्दिक
तृतीयबीमुच्चार्य अस्त्राय फट् ।
ततः पूर्ववद्रत्यादिकं सम्पूज्य, अग्रे ॐ वसन्ताय नमः, वामे
ॐ कामदेवाय नमः, दक्षिणे ॐ चापाय नमः ।
ततः पूर्ववद्वाणान् पूजयेत् ।
ततः षट्कोणे पूर्वादि ॐ डाकिन्यै नमः ।
एवं राकिण्यै लाकिन्यै काकिन्यै शाकिन्यै हाकिन्यै इति
प्रणवादिनमोऽन्तेन पूजयेत् ।
ततोऽष्टदलेषु पूर्वादि पूर्वोक्तानङ्गकुसुमादीन् पूजयेत् ।
पत्राग्रेषु पूर्वादि ॐ परभृताय नमः, एभं सारसाय शुकाय
मेघाह्वयाय मेघाय इति वा अपाङ्गाय भ्रूविलासाय हावाय
भावाय ।
ततः इन्द्रादीन् वज्रादींश्च पूजयेत् ।
ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ।
अस्य पुरश्चरणं लक्षजपः ।
तथा च ज्ञानार्णवे:
लक्ष्यसंख्याकं जपेन्मन्त्रमित्यादि
॥ ८१ ॥

Quellen und Textstand

  • Krishnananda Agamavagisha: Brihat Tantrasara. Grundlage ist die gespeicherte deutsche Gesamtausgabe mit den zugehörigen IAST- und Devanagari-Dateien, Bearbeitungsstand 4. Oktober 2026.
  • Die Kennungen P1 bis P5 mit vierstelliger Nummer bezeichnen die Fundstellen der Gesamtausgabe. Die daneben stehende Verszählung einschließlich Zusatznummern bleibt erhalten.
  • Lokale Hinweise in eckigen Klammern kennzeichnen Lesarten, Textlücken und Übersetzungsprobleme. Ein neuer Vergleich mit einer gedruckten Sanskritedition wurde für diese Ritualredaktion nicht vorgenommen.
  • Brihat Tantrasara Übersetzung 2: P2-0696–P2-0702


Siehe auch

Seminare

Kundalini Yoga

06.11.2026 - 08.11.2026 Kundalini Yoga Einführung

Gründliche Einführung in die Theorie und Praxis des Kundalini Yoga, Yoga der Energie. Die praktischen Übungen des Kundalini Yoga umfassen Pranayama (…
Arjuna Wingen
13.11.2026 - 15.11.2026 Kundalini Yoga Mittelstufe

Intensives Kundalini Yoga Seminar zur Erweckung der inneren Kundalini Energie, Erweiterung des Bewusstseins und Entfaltung des vollen Potentials. Yoga A…
Manuel Hirning

Indische Schriften

26.12.2026 - 02.01.2027 Indische Rituale Ausbildung

Du interessierst dich für indische Rituale? Du hast die einzigartige Gelegenheit, in dieser Rituale Ausbildung bei Yoga Vidya die kleine Puja, große P…
Sukadev Bretz, Shankari Winkelbauer
01.01.2027 - 10.01.2027 Yogalehrer Weiterbildung Intensiv A1 - Jnana Yoga und Vedanta

Kompakte, vielseitige Weiterbildung für Yogalehrer rund um Jnana Yoga und Vedanta.
Tauche tief ein ins Jnana Yoga und Vedanta, studiere die indischen S…
Vedamurti Dr Olaf Schönert

Chakras

20.11.2026 - 22.11.2026 Heilreise durch die Chakren

Tauche ein in eine transformative Reise durch die sieben Hauptchakren und erfahre, wie du deine Energiezentren aktivieren, ausbalancieren und für dein …
Nese Niekrens, Gajendra Sebastian Niekrens
26.12.2026 - 01.01.2027 Kundalini Yoga Intensiv Praxis - Live Online

Intensives Praktizieren der im Mittelstufen-Seminar gelernten Übungen für noch tiefere Erfahrung und Erweiterung des Bewusstseins ohne viel Theorie. L…
Sukadev Bretz, Shaktipriya Vogt, Radharani Birkner

Energiearbeit

06.11.2026 - 08.11.2026 Kundalini Yoga Einführung

Gründliche Einführung in die Theorie und Praxis des Kundalini Yoga, Yoga der Energie. Die praktischen Übungen des Kundalini Yoga umfassen Pranayama (…
Arjuna Wingen
13.11.2026 - 15.11.2026 Kundalini Yoga Mittelstufe

Intensives Kundalini Yoga Seminar zur Erweckung der inneren Kundalini Energie, Erweiterung des Bewusstseins und Entfaltung des vollen Potentials. Yoga A…
Manuel Hirning
Abgerufen von „https://wiki.yoga-vidya.de/index.php?title=Chaitanyabhairavi_Puja_nach_dem_Brihat_Tantrasara&oldid=1324233“