Matrikarna Nighantu

Aus Yogawiki

Matrikarna Nighantu (Sanskrit: मातृकार्णनिघण्टु mātṛkārṇanighaṇṭu m.), auch Mātṛkārṇa Nighaṇṭu, Matrikarna-Nighantu und Matrikarna Nighantu, ist ein tantrisches Sanskrit-Glossar der Mātṛkā-Laute. Es ordnet Oṃ, den Vokalen und den Konsonanten zahlreiche traditionelle Namen, Gottheiten, Śaktis, Körperstellen und mantra-technische Bezeichnungen zu.

Die Muktabodha-Ausgabe M00626 nennt als Autor Bhānudīkṣita, den Sohn des Nārāyaṇadīkṣita. Grundlage ist das nur sechs Blätter umfassende Manuskript Nr. 4858 des Dharmartha Trust im Raghunath Temple in Jammu. Muktabodha bezeichnet den Gegenstand ausdrücklich als tantram. Die vorliegende Fassung ist eine diplomatische Transkription: Die Worttrennungen des Manuskripts wurden bewusst nicht an gedruckte Ausgaben angepasst.

Der Matrikarna Nighantu ist vor allem als Hilfsmittel zum Verständnis tantrischer Lautchiffren bedeutsam. In vielen Tantra-Schriften können Buchstaben durch Synonyme, Gottheitsnamen, Körperstellen, kosmologische Begriffe oder Bīja-Bezeichnungen umschrieben werden. Wer etwa liest, dass ein Mantra aus „Śiva“, „Vahni“, „Bindu“ oder „Māyā“ gebildet werden soll, benötigt solche Nighaṇṭus, um die zugrunde liegende Lautsprache zu verstehen.

Sanskrit-Laute und Devanagari. Der Matrikarna Nighantu ordnet den Lauten zahlreiche tantrische Namen und Zuordnungen zu.

Was bedeutet Mātṛkārṇa Nighaṇṭu?

Mātṛkā bezeichnet im tantrischen Kontext die Buchstaben- bzw. Lautmatrix. Die Handschrift selbst trägt den Titel mātṛkārṇa nighaṇṭu. Nighaṇṭu bedeutet Wörterverzeichnis, Glossar oder lexikalische Sammlung.

Sinngemäß lässt sich der Titel als „Glossar der Mātṛkā-Laute“ verstehen. Die ungewöhnliche Form mātṛkārṇa wird dabei nicht gegen eine andere Lesart ausgetauscht, sondern entsprechend der vorliegenden Handschrift beibehalten.

Im Yogawiki wird das Sanskrit-Alphabet als systematische Folge von Vokalen und Konsonanten erklärt. In tantrischen Texten besitzen diese Laute zusätzlich eine sakrale Dimension: Sie können mit Gottheiten, Śaktis, Körperteilen, Tattvas und Bījas verbunden werden.

Sanskrit-Lexikon. Der Matrikarna Nighantu ist selbst ein spezialisiertes tantrisches Wörterverzeichnis für Lautnamen.

Aufbau des Werkes

Der Text beginnt mit vier Einleitungsversen. Danach folgen:

  • Namen des Oṃkāra
  • die sechzehn Vokale von a bis Visarga
  • die Konsonanten von ka bis kṣa
  • zahlreiche Körper-, Gottheits-, Śakti- und Bīja-Zuordnungen
  • ein abschließender Vers über den Nutzen des Nighaṇṭu

Die Reihenfolge folgt damit im Wesentlichen der Sanskrit-Varṇamālā. Auffällig ist jedoch, dass das Werk nicht einfach Aussprache oder Grammatik lehrt. Jeder Laut wird als Knotenpunkt eines tantrischen Bedeutungsnetzes behandelt.

Mātṛkā – die Buchstaben als Śakti

Im tantrischen Gebrauch können die Mātṛkā-Laute weit mehr als bloße Schriftzeichen bezeichnen. Der vorliegende Nighaṇṭu behandelt sie als Träger vielfältiger Namen und Zuordnungen, die in Mantra, Nyāsa und Mantroddhāra verwendet werden können.

Das erklärt, warum derselbe Buchstabe viele Namen besitzen kann. Ein Laut kann gleichzeitig:

  • den Namen einer Gottheit tragen,
  • einer Śakti entsprechen,
  • einer Körperstelle zugeordnet sein,
  • als Bīja bezeichnet werden,
  • eine kosmische Funktion wie Schöpfung oder Auflösung ausdrücken,
  • in Nyāsa und Mantroddhāra als Chiffre dienen.

Der Matrikarna Nighantu ist deshalb kein gewöhnliches Bedeutungswörterbuch, sondern ein spezialisiertes Glossar tantrischer Lautnamen und Lautchiffren.

Saraswati als Symbol von Sprache, Wissen und Klang – thematisch passend zur Mātṛkā- und Lautlehre.

Vollständiger deutscher Text

Hinweis zur deutschen Fassung
Die deutsche Fassung erschließt den vollständigen überlieferten Inhalt des kurzen Nighaṇṭu in derselben Reihenfolge. Da große Teile aus reinen Namenslisten bestehen, werden diese nicht künstlich zu Fließtext umgedeutet, sondern als Lautzuordnungen wiedergegeben. Beschädigte, unklare oder in der Handschrift unregelmäßig gezählte Stellen werden nicht ergänzt.


Einleitung des Werkes – Verse 1–4

Vers 1
Der Text beginnt mit einer Verneigung vor Mukunda, dessen Lotusfüße von den Scharen der Verehrungswürdigen gepriesen werden. Die bildreiche Eröffnung verbindet Viṣṇu-Bhakti mit dichterischer Sprache.

Vers 2
Mukunda, Rāma und Kṛṣṇa werden als Brüder bzw. ehrwürdige Gestalten gepriesen, als „Ozeane von Juwelen“ der Dichtkunst, der Veden und der Śāstras.

Vers 3
Der Verfasser verneigt sich vor den Füßen des weisen Śrī Puruṣottama und bittet darum, dass die Worte der Āgama-Schriften rasch Klarheit und Reinheit gewinnen mögen.

Vers 4
Durch die Gnade der guten Gurus, die den Ozean der Āgamas durchdrungen haben, legt Śrī Bhānu die Sammlung der Mātṛkā-Buchstaben dar. Damit benennt der Autor selbst den Zweck des Werkes: einen mātṛkā-varṇa-saṃgraha, eine Sammlung der Namen und Zuordnungen der heiligen Lautzeichen.

Oṃ und die sechzehn Vokale – Verse 5–32

Vers 5 – Oṃ
Für Oṃ nennt der Text unter anderem die Bezeichnungen Oṃkāra, Tāraka, Avyakta, Vedādya, Praṇava, Avyaya, Dhruva, Tāra, Śiva, Mūla und Jyotis. Oṃ erscheint damit zugleich als ursprünglicher Laut, rettender Laut, unvergängliches Prinzip, Wurzel und Licht.

Verse 6–7 – a
Für den kurzen Vokal a werden unter anderem Śrīkaṇṭha, Keśava, Kīrti, Nivṛtti, Amṛta, Pūrṇodarī, Mātṛkādya, Svarādya, Amṛteśvara und Kāla genannt. Der Laut gilt außerdem als erster Laut und als Ausgangspunkt des Nyāsa.

Verse 7–8 – ā
Der lange Vokal ā wird unter anderem mit Guru, Vāsudeva, Kānti, Nārāyaṇa, Ananta, Pratiṣṭhā, Virajā, Mānadā und Caturmukha verbunden. Der Nighaṇṭu zeigt hier bereits sein Grundprinzip: Ein einzelner Laut kann Gottheit, Śakti, Körperstelle, kosmische Funktion und technische Mantra-Bezeichnung zugleich tragen.

Verse 9–10 – i
i wird mit Mādhava, Sūkṣma, Pāñcajanya, Pūṣā, Vidyā, Bindu, Dakṣiṇanetra, Gandharva und Parameśvara verbunden.

Vers 11 – ī
ī wird unter anderem Trimūrti, Lolākṣī, Vāmalocana, Tuṣṭi, Puṣṭi, Nṛsiṃhāstra, Govinda, Indramūrti, Mahāmāyā, Sureśa und Śānti genannt.

Verse 12–13 – u
Für u nennt der Text Vartulākṣī, das rechte Ohr, Rameśvara, Amareśa, Dhṛti, Viṣṇu, Indhikā, Puṣṭi, Gajāṅkuśa, Manmatha, Vijaya und Vighnahāraka.

Vers 14 – ū
ū wird mit Dīpikā, Madhusūdana, linker Körperseite, linkem Ohr, Dīrgha, Śānti und Rati verbunden.

Verse 15–16 – ṛ
ṛ erscheint als Sumukhī, Kriyā, rechte Nase, Bhārabhūti, Tapana, Recikā, Dhṛti, Trivikrama, Ripughna, Varmī und Vigrahanāyaka.

Vers 17 – ṝ
Der lange ṝ-Laut wird mit Śaśinī, Mocikā, Dayā, linker Nase, Tithīśa, Gomukhī, Sthāṇu, Īśvara, Vāmana, Amṛteśa, Śrīdhara und Tripurāntaka verbunden.

Verse 18–19 – ḷ
Für ḷ nennt die Quelle unter anderem Candrikā, Sthāṇu, Dīrghajihvā, Vajradaṇḍa, Vyomārdha, Medhā, Devasūti und Śrīdhara.

Verse 20–21 – ḹ
ḹ wird mit linker Wange, Kubera, Hara, Kuṇḍodarī, Hṛṣīkeśa, Harṣa, Gaṇeśa und weiteren Bezeichnungen verbunden.

Verse 22–23 – e
e erscheint unter anderem als Trikoṇaga, Īśa, Śraddhā, Jñāna, Jagajjyotis, Padmanābha, Śaktika, Ūrdhvakeśī und Jyotsnā.

Verse 24–25 – ai
ai wird mit Bhūtika, Unterlippe, Vāgīśa, Praṇava, Varma, Abhaya, Śrī, Amṛta, Dāmodara und Vikṛtānanā verbunden.

Verse 25–26 – o
Für o nennt der Text Anaṅga, Āpyāyanī, Sadyojāta, Jvālāmukhī, Vāsudeva, Lakṣmī, Mantrīśa, Mātreśa und Praṇava.

Verse 27–28 – au
au wird mit Vyāpinī, Nṛsiṃha, Sarasvatī, Adhodantī, Netra, Laghū, Ulkāmukhī, Murāri, Māyāvī, Aṅgada und Anugraheśvara verbunden.

Verse 29–30 – aṃ, Anusvāra
Der Anusvāra wird mit Pūrṇā, Prīti, Śaśin, Amṛta, Suśrīmukhī, Pradyumna, Akrūra, Manmathāṅga, Kaṇṭhacārī, Vyomarūpin und weiteren Namen verbunden.

Verse 31–32 – aḥ, Visarga
Visarga wird mit Rati, Mahāsena, Pūrṇāmukhī, Anantā, Viṣṇumitrā, Aniruddha, Pūrṇāmṛta und Virajā verbunden. Damit endet die Folge der sechzehn Vokale.

Die Konsonanten – Verse 33–86

Verse 33–39 – ka bis ṅa
Mit ka beginnt die Konsonantenreihe. Ka wird unter anderem mit Kāma, Krodha, Yādaveśa, Jayā, Cakrī und Sṛṣṭi verbunden. Kha trägt Namen wie Ṛddhi, Caṇḍīśvara, Durgā, Nandī und Sarasvatī; ga unter anderem Smṛti, Pañcāntaka, Sarvasiddhi, Śārṅgī und Gaṇeśvara. Für gha nennt die Handschrift Medhā, Gaurī und Śivottama. Die Überlieferung ist hier sichtbar beschädigt und die Zählung springt von Vers 37 zu Vers 39; eine fehlende Versnummer wird nicht ergänzt. Ṅa wird mit Caṇḍī, Kānti, Ekārudraka, Śaṅkhī, Anunāsika, Bhadreśvara und Mantraśakti verbunden.

Verse 40–46 – ca bis ña
Ca wird mit Citracārī, Lakṣmī, Kūrma, Cañcala, Ātmaśakti, Tāreśa und Candra verbunden. Cha erscheint mit Muśalī, Bhūtamātā, Vilāsinī und Paripūrṇa. Ja wird unter anderem Janaka, Sthirā, Vijayā, Jīvana, Jayanta und Caturānana genannt. Jha trägt Namen wie Drāviṇī, Svastika und Sthiti. Ña wird mit Soma, Sarveśa, Nandana, Anunāsa, Jñapti, Aṅkuśī, Nirañjana, Siddhi und Viśvā verbunden.

Verse 47–54 – ṭa bis ṇa
Ṭa wird mit Rājāṅkuśa, Jarā, Someśvara, Khecarī, Vimalā und Bālendu verbunden. Ṭha trägt Bezeichnungen wie Lāṅgalīśvara, Sudhābindu, Pālanī und Nandaja. Ḍa wird unter anderem Vyāghrapāda und Ḍāmara genannt. Ḍha wird mit Ardhanārīśvara, Aiśvarī, Vīriṇī, Ṛddhi und Śaṅkhanābhi verbunden. Ṇa erscheint als Narakāntaka, Samṛddhi, Trivikrama, Umākānta, Rati, Kṛṣṇa und Nirvāṇa.

Verse 55–61 – ta bis na
Ta wird unter anderem mit Āṣāḍhī, Pūtanā, Śuddhi, Hari, Kāmikā und Nīla verbunden. Tha erscheint mit Kṛṣṇabuddhi, Kamaṇḍalu, Varadā, Daṇḍīśa, Bhadrakālikā und Viśāladṛk. Da wird mit Hlādinī, Satya, Buddhi, Śūla, Deveśa, Atri und Yoginī verbunden. Dha trägt Namen wie Mati, Sātvata, Dharmeśa, Dharaṇīśvara, Sthāṇu, Prīti, Śaṅkhinī und Janārdana. Na erscheint unter anderem als Meṣa, Śaurin, Dīrgha, Kṣamā und Niṣedhaka.

Verse 62–69 – pa bis ma
Pa wird mit Kālarātrī, Padmanābha, Lohita, Viśvamūrti, Śūra und Pārthiva verbunden. Pha erscheint als Vaikuṇṭha, Śiva, Anala, Śikhī, Raudrī, Kuṇḍanī und Phaṭkāra. Ba wird mit Rücken, Kapardinī, Bhūdhara, Balavān, Vajramuṣṭi und Puruṣottama verbunden. Bha trägt Namen wie Viśvamūrti, Bhayāpaha, Nidrā, Vīra und Jayā. Ma erscheint unter anderem als Mahākāla, Vaikuṇṭha, Puruṣa, Vijaya, Arka, Sudhāmānī, Mādhava, Mṛḍa und Mantreśa.

Verse 70–75 – ya, ra, la
Ya wird mit Śvasana, Bālī, Vasudhā, Sumukheśvarī, Herz, Haut, Mṛgendra, Puruṣottama und Yamuneya verbunden. Ra bzw. Repha erscheint als Revatikā, Parā, Blut, Bhujaṅgeśa, Krodhinī, Tīvratejas, Hutāśana, Vahnibīja und Rucira. La wird mit Fleisch, Kakutstha, Balānuja, Parāyaṇī, Bhūmi, Pinākīśa, Mādhavī, Vajramuṣṭika und Indrabīja verbunden.

Verse 76–83 – va, śa, ṣa, sa, ha
Va trägt Bezeichnungen wie Vāruṇa, Bāla, Sūkṣma, Khaḍgīśa, Medas, Vāruṇī, Haṃsa, Amṛteśa, Sudhābīja und Jala. Śa wird mit Vāyavī, Asthi, Śaṅkukarṇa, Varāha, Sandhyā, Mṛtyu, Viṣaghna und Lakṣmīśa verbunden. Ṣa erscheint mit Majjā, Tatpuruṣa, Rakṣovadhāriṇī, Prajñā und Vimala. Sa trägt Namen wie Sahaja, Śvetā, Haṃsa, Bhṛgvīśa, Prabhā, Dīpta, Satya und Ānanda und wird außerdem mit Śukradhātu verbunden. Ha wird mit Nakulīśvara, Hutāśa, Hākinī, Sadāśiva, Prāṇa und Heramba verbunden.

Verse 84–86 – la/ḷa und kṣa
Eine weitere la-artige Lautbezeichnung wird mit Vyomabīja, Śiveśvara, Jīvātman, Nabhisthāna, Vimalā, Asitā und Amoghā verbunden. Kṣa bildet den Abschluss der Mātṛkā-Reihe. Der Text nennt für kṣa unter anderem Ananta, Vidyut, Māyā, Saṃvartaka, Kṛtāntaka, Vajrakāya, Nṛsiṃha, Paramātman, Nandana, Vyāpaka und Vyāpī. Kṣa wird ausdrücklich als mātṛkāvadhi, als Ende der Mātṛkā, bezeichnet.

Schlussvers – Vers 87

Vers 87
Wer den Mātṛkārṇa Nighaṇṭu gleichsam am „Kehl-Pīṭha“ verankert, möge die Dunkelheit der Unwissenheit abschütteln und die Mantras mit Klarheit untersuchen. Der Schlussvers macht den Zweck des Werkes deutlich: Die Kenntnis der Lautnamen soll die Arbeit mit Mantras, Mātṛkā und tantrischer Sprachsymbolik verständlicher machen.

Der Kolophon nennt erneut Bhānu, den Sohn des gelehrten Nārāyaṇa Dīkṣita, als Verfasser und erklärt den Mātṛkārṇa Nighaṇṭu für beendet.


Vollständiger Sanskrittext in Umschrift

||śrīgaṇeśāyanamaḥ||vṛṃdāruvṛṃdārakaṃvṛṃdavaṃdyaṃvṛṃdāvanotsaṃgipadāraviṃdaṃ||iṃdiṃdirodaṃ
camamaṃdamūrtimukuṃdamānaṃdamayaṃnatosmi||1||mukuṃdarāmakṛṣṇākhyaubhrātaraupūrvasaṃbhavau||
kavitāvedaśāstrādiratnaratnākaraustūmaḥ||2||āgamaśāstravācāṃvimalatvaṃsatvaraṃ
diśatu||śrīpuruṣottamasudhiyāṃcaraṇadvaṃdvesamarpitāpraṇatiḥ||3||āgamāṃbudhimāko
ḍyasadgurūṇāṃprasādataḥ||śrībhānunāvivikriyatemātṛkāvarṇasaṃgrahaḥ||4||athoṃkā
ranāmāni|| ||oṃkārastārako'vyaktovedādyaḥpraṇavo'vyayaḥ||dhruvastāraḥśivomū
laṃjyotiḥśākhādikaḥsmṛtāḥ||5|| ||akāranāmāni||śrīkaṃṭhaḥkeśavaḥkīrttirnivṛ
ttiramṛtālaghuḥ||pūrṇodarīmātṛkādyaḥsvarādyohyamṛteśvaraḥ||6||kālādyaḥkeśavāṃḥ
kasthomṛteśaḥprathamobhavet||nyāsādyo'varṇakojñeyo|| ||ākāranāmāni||hya
thākārogururmataḥ||7||vṛtākārovāsudevaḥkāṃtirnārāyaṇaḥsmṛtaḥ||anaṃtaḥsaprati
ṣṭhāsyādvirajāmānadātathā||8||dīrghaścaturmukhodāto--nārāyaṇaḥsmṛtaḥ|| ||

pṛ0 1ba) i0||ikāromādhavaḥsūkṣmaḥpāṃcajanyomukhāṃkuruḥ||9||pūṣāvidyādvibiṃduścatuṣṭiḥśā
lmalikaḥsmṛtaḥ||dakṣanetraṃtṛtīyaścagaṃdharvaḥparameśvaraḥ||10|| ||ī0||īkārastutri
mūrttiḥsyāllolākṣīvāmalocanaṃ||tuṣṭiḥpuṣṭirnṛsiṃhāstraṃgoviṃdaścacaturthakaḥ||11||
iṃdramūrttirmahāmāyāsureśaḥśāṃtirīritaḥ|| ||u0||ukārevarttulākṣītuyāmyakarṇo-
rameśvaraḥ||12||amareśodhṛtirviṣṇuriṃdhikāpuṣṭirevaca||gajāṃkuśomanmathaḥsyādvija
yovighnahārakaḥ||13||paṃcama|| ū0||stvathūkārodīpikāmadhusūdanaḥ||vāmāṃgovā
makarṇaścadīrghaḥśāṃtiratiḥsmṛtaḥ||14||iṃdravāyaudīrghaghoṇāhyadhīśaḥṣaṇmukhomataḥ||
ṣaṭsvaraḥsūkṣmityuktaḥ||ṛ0||ṛkāraḥsumukhīkriyā||15||dakṣanāsābhārabhūtistapa
norecikādhṛtiḥ||trivikramoripughnaḥsyādvarmīvigrahanāyakaḥ||16||saptama||ṛ0||
stvathṛkāraśaśinīmocikādayā||vāmanāsātithīśaścagomukhīsthāṇurīśvaraḥ||
17||vāmanohyamṛteśaḥsyātśrīdharastripurāṃtakaḥ||devajñohyaṣṭamaḥprokto||ḷ0||

ḷkāraścaṃdrikāmataḥ||18||grāmyagaṃḍasthitaḥsthāṇudīrghajihvātrivedakaḥ||ekāṃdvirva
jradaṃḍaścavyomārddhonavamasvaraḥ|19||medhādevasūtiśrīdharaḥkīrtyatebudhaiḥ||ḹ0||ḹ
kārovāmagaṃḍaḥsyākuberadṛk||20||sūkṣmārddhirghoharaḥkuṃḍodarītathā||hṛṣīkeśaḥsaharṣā
cagaṇeśaścatrikaṃṭakaḥ||21||nīlāṃghrirdaśamaḥproktaḥ||e0||ekāraḥsyāttrikoṇa
gaḥ||ūrdhvoṣṭasthojhiṃṭirīśaḥśradhājñānetathāmate||22||jagajyotiḥpadmanābhastuśa
ktikaḥ||ūrdhvakeśītathājyotsnāekādaśitīritaḥ||23||ai0||aikārobhautikola
jjādharaḥ smṛtaḥ||vāgīśaḥpraṇajovarmabhayadaśrīmṛtātathā||24||dāmodarodvādaśasyā
ttathaivavikṛtānanā||o0||okāronaṃgasaṃjñāśca---rāpyāyanītathā||25||ūrdhva
daṃtālijaḥsadyojātaḥsmṛtaḥ||jvālāmukhīvāsudevolakṣmīścaivatrimātrikaḥ||26||tra
yodaśaścamaṃtreśomātreśaḥpraṇavomataḥ||au0||aukārovyāpinīproktonṛsiṃhāṃgaḥsa
rasvatī||27||aghodaṃtībhijonetralaghurulkāmukhīsmṛtaḥ||murāriścaivamāyāvīhyaṃ

pṛ0 2ba) gadānugraheśvaraḥ||28||vidvadbhiścatathāproktausaṃkarṣaṇacaturdaśau||aṃ0||aṃsvaraścā--
-ścapūrṇāprītiḥśaśīmṛtaḥ||29||suśrīmukhīhyūrdhvadaṃtaḥpradyumno'krūrasaṃjñakaḥ||manma
thāṃgaḥkaṃṭhacārīvyomarūpīnigūḍhakaḥ||30||pūrṇāpaṃcadaśaścaiva||a0||procyatehyaḥsva
roratiḥ||vākyasyasthaścamahāsenakanyāstanaprabhaḥ||31||pūrṇāmukhīhyanaṃtācaviṣṇumi
trāniruddhakau||pūrṇāmṛtāvisargāṃtovirajaḥṣoḍaśaḥsvaraḥ||32||athakakāranāmāmi||
kakāraḥkāmagaḥkrodhīyādaveśojayā||yāmyakarṇaḥkajaścakrīmahīkanya.surārikau||
33||sṛṣṭiḥsaptadaśaścaivasparśādya||kha0||stvatharavarṇakaḥ||ṛddhiścaṃḍīśvarodurgākhago
naṃdīsarasvatī||34||dakṣiṇaḥkūrparaḥkheṭaḥkaiṭabhāristathaivaca||aṣṭādaśaścamātaṃ
gaḥsaṃhāra||ga0||stvathagārṇakaḥ||35||smṛtiḥpaṃcāṃtakaḥsarvasiddhiḥśārṅgīprabhāmataḥ||
gomukhogajakuṃbhaśca--siṃhogaṇeśvaraḥ||36||ekonaviṃśaścatathādṛkṣiṇaṃmaṇimā
sthitaḥ||gha0||ghakāro----medhāgaurīśivottamaḥ||37||aṃgulīmūlakaḥsatyākha

ḍgīśoghanevaca||viṃśovarāhoṅādiśca||ṅa||ṅārṇakastusmṛtaścaṃḍīkāṃtiścāthekaru
drakaḥ||dakṣāṃgulyagragaḥśaṃkhīklīvāsyaścānunāsikaḥ||39||bhadreśvaromaṃtraśaktire
kaviśaḥprakīrtitaḥ||ca0||cakāraścitracārīcalakṣmīkūrmastucaṃcalaḥ||40||halībā
ṇīcātmaśakti|bhūteṭtāreśacaṃdrakau||dvāviṃśovāmakaragaḥ||cha0||chakārothaṃtriviṃ
dakaḥ||41||vāmakūrparamuśalībhūtamātā|vilāsinīparipūrṇaścaikanetrojvārīmāśle
ṣmastathā||42||trayoviṃśodyutiścātha||ja0||jakārojanakasthirāvijayājīvanā
kārojayaṃtaścaturānanaḥ||43||vāmāṃgamaṇibaṃdhasthośūlībhūtasthamātṛkaḥ||caturviṃ
śo||jha0||jhakārastudrāviṇīsvastikaḥsthitiḥ||44||vāmāṃgulīmūlayāśīsthirā
kārohyajeśvaraḥ||vitsthātovirajāḥkhaṃḍolaṃbodaryathañārṇakaḥ||45||ña0||vāmāṃgulya
gragaḥsomaḥsarveśonaṃdanaḥsmṛtaḥ||sadharmohyanunāsaścajñaptigohyaṃkuśīmataḥ||46||
niraṃjanonāgarītusiddhirviśvānirūpitaḥ||ṣaḍviṃśakaḥ||ṭa0||ṣṭakārasturājāṃkuśo

pṛ0 3ba) jarā||47||someśvaronāgarītukhecarīvimalābhṛtā||dakṣapādādigaścaivabāleṃ
duścārdhacaṃdrakaḥ||48||saptaviṃśokuṃdastu||ṭha0||ṭhakārolāṃgalīśvaraḥ||sudhāviṃ
duḥpālanītunaṃdajaḥsunaṃdāḥ||49||yāmyajānusthitaścaṃḍomaṃjarīdārukomataḥ||gha
ṭākāraḥphlāvakastuhyaṣṭāviṃśonirūpitaḥ||50||yāmyagulphādārakeśaḥśāṃtirnaṃ
dīsmṛtirmataḥ||ḍa0||ḍakārovyāghrapādaścaḍāmarognyadrināḍikaḥ||51||bhaumajorūpi
ṇīcaivekonatriṃśasaṃjñakaḥ||śubhāṃhnireṣakathitā||ḍha0||ḍhakārothanaraḥsmṛtaḥ||52||
yāmyapādāṃgulīsaṃsthohyardhanārīśvaroḍhajaḥ||aiśvarī|vīriṇīṛddhiśaṃkhanābhini
bhākṛtiḥ||53||pūrṇodrāṃtastriṃśanāmā||ṇa0||ṇakāronarakāṃtakaḥ||dakṣāṃghryaṃgulyaṃ
tagastusamṛddhisyāttrivikramaḥ||54||umākāṃtoratiḥkṛṣṇonirvāṇastriguṇormataḥ
||kākodarīḍhāṃtanāmāhyekatriṃśo||ta0||thatārṇakaḥ||55||āṣāḍhīpūtanośuddhirha
rirvāmapadādikaḥ||kāmikātīvratarayodhātṛnīlauprakīrttitau||56||dvātriṃśa||

tha0||stvathathaḥproktaḥkṛṣṇabuddhīkamaṃḍaluḥ|varadāvāmajānusthodaṃḍīśobhadrakālikā||
|| 57||sthaviraścacirasthāyītrayastriṃśoviśāladṛk||58||da0||dakārohlādinīsatyo
buddhirdhādimīritaḥ||vāmagulphasthitaḥśūlodeveśo'tristuyoginī||catustriṃśalakārāṃ
tau||dha0||dhakāromatisātvatau||59||vāmagulphāṃtagomīnadharmeśadharaṇīśvarāḥ||sthāṇuḥ
prītiśaṃkhinītudaṃtanaṃdījanārdanā||60||paṃcatriṃśo||na0||nakārasyādgurjanīmeṣaśau
riṇau||vāmāṃgulyaṃtagodīrghābhūdhatorākāpyaviṣaprabhaḥ||61||narohrādīkṣamāvāṃdīna
ranaḥsyānniṣedhaka||ṣaṭtriśakaḥ||pa0||pakārastukālarātriramemate|||62||yāmyapā
rśvaḥpadmanābhodakṣiścalohitaḥ||saptatriṃśoviśvamūrttiḥśūrapadmeśapārthivāḥ||63||
tīkṣṇaḥ||pha0||phakārovaikuṃṭhovāmapārśvaḥśivonalaḥ||śikhīraudrīkuṃḍanītuphaṭkāraḥ
syājjanārdanaḥ||64||pullo'stupallavocomāhyaṣṭatriṃśastathā||ba0||bakāraḥpṛṣṭhavaṃ
śaścachagalaṃḍaḥkapardanī||65||bhūdharobalavānvajramuṣṭiḥsyātpuruṣottamaḥ||surasa

pṛ0 4ba) kledinībhādyaḥsudhāṃśovārṇakaḥsmṛtaḥ||66||ekonacatvāriṃśaḥsyāyī||bha0||thobhā
rṇamucyate||viśvamūrtidviraṃḍeśanābhijātabhayāpahaḥ||67||nidrāklinnābhāravīraḥśubha
dobhṛkuṭījayā||catvāriṃśobharadvājomakārādyo||ma0||thamārṇakaḥ||68||mahākālo
bhāravīraḥstaṃdrīvaikuṃṭhapuruṣau||vijayārkaḥsudhāmānīmaṃḍalomādhavomṛḍaḥ||69||eka
catvāriṃśakastumaṃtreśastāramadhyagaḥ||ya0||yakāraḥśvasanobālīvasudhāsumukhe
śvarī||70||hṛdayasthatvagātmānaumṛgeṃdrapuruṣottamau||yamuneyaścadvicatvāriṃśitya
pi||kṣu||71||kṣudvāyubījaṃgaditau||ra0||rephorevatikāparā||asṛgdhātubhujaṃgeśa
balinaḥkrodhinīmatā||72||dakṣiṇāṃsastīvratejāstricatvāriṃśityapi||hutāśa
novahnibījaṃrociṣmānruciromataḥ||73||la0||lakāromāṃsadhātuḥsyātkakustho
thabalānujaḥ||parāyaṇībhūmijamaudavalapaṭaiḥ||74||pinākīśolāghavāyomā
dhavīvajramuṣṭakaḥ||catuścatvāriṃśakaḥsyādiṃdrabījaṃvṛṣākriyā||75||va0||vakā

rovāruṇobālaḥsūkṣmākhaḍgīśavāridau||vāmāṃsasthomedasaṃjñovāruṇīhaṃsasīka
rau||76||amṛteśaḥsudhābījaṃdravojalacaraḥsmṛtaḥ||paṃcacatvāriṃśalāṃtau||śa0||
śakārovāyavībakaḥ||77||asthidhātuḥśaṃkukarṇavarāhādhyāyanāḥsmṛtāḥ||saṃ
dhyāmṛtyurviṣaghnaḥsyāllakṣmīśodakṣipāṇigaḥ||78||ṣaṭcatvāriṃśaśaṃbautu||ṣa
0||ṣakāraḥśvetakharāmukhau||majjātmāvāmakaragavṛṣatatpuruṣaḥsmṛtaḥ||79||ghaṭā
kāraṣaḍākāraupītārakṣovadhāriṇī||saptacatvāriṃśakaḥsyātprajñāvimalaṣaḍgadau||
80||sa0||sakāraḥsahajaśvetāhaṃsabhṛgvīśasamagmaḥ|prabhādīptāsyasamayasatyānaṃ
dahimāṃśavaḥ||81||śukradhātuḥsatyasagadakṣapādīvasānakau||aṣṭacatvāriṃśaka
syā||ha0||hakāronakulīśvaraḥ||82||hutāśahākinīdrāvahayātanasadāśivāḥ||nī
lalakṣmāruṇāḥprāṇaheraṃbauvāmapādagaḥ||83||ūnapaṃcāśovyomabījaṃ||la0||lā
varṇaśiveśvaraḥ||jīvātmanābhinilayovimalāhyasitātathā||84||amoghā

syātupaṃcāśat||kṣa0||kṣakāromātṛkāvadhiḥ||anaṃtāvidyutāmāyāsaṃvarttakakṛtāṃ
takau||85||vajrakāyanṛsiṃhākṣmaparamātmānīritā||naṃdanovyāpakovyāpīmātṛ
kāśeṣasaṃsthitaḥ||86||ma-tṛkārṇanighaṃṭasyakaṃṭhapīṭhaniveśanāt||nirdhūyājñāna
timiraṃsukhaṃmīmāṃsatānmanūn||87|| ||itiśrīmatsakalavidvānmaṃḍalīmaṃḍanaśrīdi
kṣitanārāyaṇatanayadī0bhānunāviracitomātṛkārṇanighaṃṭaḥsamāptiti|| ||


Vollständiger Sanskrittext in Devanagari

||श्रीगणेशायनमः||वृंदारुवृंदारकंवृंदवंद्यंवृंदावनोत्संगिपदारविंदं||इंदिंदिरोदं
चममंदमूर्तिमुकुंदमानंदमयंनतोस्मि||१||मुकुंदरामकृष्णाख्यौभ्रातरौपूर्वसंभवौ||
कवितावेदशास्त्रादिरत्नरत्नाकरौस्तूमः||२||आगमशास्त्रवाचांविमलत्वंसत्वरं
दिशतु||श्रीपुरुषोत्तमसुधियांचरणद्वंद्वेसमर्पिताप्रणतिः||३||आगमांबुधिमाको
ड्यसद्गुरूणांप्रसादतः||श्रीभानुनाविविक्रियतेमातृकावर्णसंग्रहः||४||अथोंका
रनामानि|| ||ओंकारस्तारकोऽव्यक्तोवेदाद्यःप्रणवोऽव्ययः||ध्रुवस्तारःशिवोमू
लंज्योतिःशाखादिकःस्मृताः||५|| ||अकारनामानि||श्रीकंठःकेशवःकीर्त्तिर्निवृ
त्तिरमृतालघुः||पूर्णोदरीमातृकाद्यःस्वराद्योह्यमृतेश्वरः||६||कालाद्यःकेशवांः
कस्थोमृतेशःप्रथमोभवेत्||न्यासाद्योऽवर्णकोज्ञेयो|| ||आकारनामानि||ह्य
थाकारोगुरुर्मतः||७||वृताकारोवासुदेवःकांतिर्नारायणःस्मृतः||अनंतःसप्रति
ष्ठास्याद्विरजामानदातथा||८||दीर्घश्चतुर्मुखोदातो--नारायणःस्मृतः|| ||

इ०||इकारोमाधवःसूक्ष्मःपांचजन्योमुखांकुरुः||९||पूषाविद्याद्विबिंदुश्चतुष्टिःशा
ल्मलिकःस्मृतः||दक्षनेत्रंतृतीयश्चगंधर्वःपरमेश्वरः||१०|| ||ई०||ईकारस्तुत्रि
मूर्त्तिःस्याल्लोलाक्षीवामलोचनं||तुष्टिःपुष्टिर्नृसिंहास्त्रंगोविंदश्चचतुर्थकः||११||
इंद्रमूर्त्तिर्महामायासुरेशःशांतिरीरितः|| ||उ०||उकारेवर्त्तुलाक्षीतुयाम्यकर्णो-
रमेश्वरः||१२||अमरेशोधृतिर्विष्णुरिंधिकापुष्टिरेवच||गजांकुशोमन्मथःस्याद्विज
योविघ्नहारकः||१३||पंचम|| ऊ०||स्त्वथूकारोदीपिकामधुसूदनः||वामांगोवा
मकर्णश्चदीर्घःशांतिरतिःस्मृतः||१४||इंद्रवायौदीर्घघोणाह्यधीशःषण्मुखोमतः||
षट्स्वरःसूक्ष्मित्युक्तः||ऋ०||ऋकारःसुमुखीक्रिया||१५||दक्षनासाभारभूतिस्तप
नोरेचिकाधृतिः||त्रिविक्रमोरिपुघ्नःस्याद्वर्मीविग्रहनायकः||१६||सप्तम||ऋ०||
स्त्वथृकारशशिनीमोचिकादया||वामनासातिथीशश्चगोमुखीस्थाणुरीश्वरः||
१७||वामनोह्यमृतेशःस्यात्श्रीधरस्त्रिपुरांतकः||देवज्ञोह्यष्टमःप्रोक्तो||ऌ०||

ऌकारश्चंद्रिकामतः||१८||ग्राम्यगंडस्थितःस्थाणुदीर्घजिह्वात्रिवेदकः||एकांद्विर्व
ज्रदंडश्चव्योमार्द्धोनवमस्वरः|१९||मेधादेवसूतिश्रीधरःकीर्त्यतेबुधैः||ॡ०||ॡ
कारोवामगंडःस्याकुबेरदृक्||२०||सूक्ष्मार्द्धिर्घोहरःकुंडोदरीतथा||हृषीकेशःसहर्षा
चगणेशश्चत्रिकंटकः||२१||नीलांघ्रिर्दशमःप्रोक्तः||ए०||एकारःस्यात्त्रिकोण
गः||ऊर्ध्वोष्टस्थोझिंटिरीशःश्रधाज्ञानेतथामते||२२||जगज्योतिःपद्मनाभस्तुश
क्तिकः||ऊर्ध्वकेशीतथाज्योत्स्नाएकादशितीरितः||२३||ऐ०||ऐकारोभौतिकोल
ज्जाधरः स्मृतः||वागीशःप्रणजोवर्मभयदश्रीमृतातथा||२४||दामोदरोद्वादशस्या
त्तथैवविकृतानना||ओ०||ओकारोनंगसंज्ञाश्च---राप्यायनीतथा||२५||ऊर्ध्व
दंतालिजःसद्योजातःस्मृतः||ज्वालामुखीवासुदेवोलक्ष्मीश्चैवत्रिमात्रिकः||२६||त्र
योदशश्चमंत्रेशोमात्रेशःप्रणवोमतः||औ०||औकारोव्यापिनीप्रोक्तोनृसिंहांगःस
रस्वती||२७||अघोदंतीभिजोनेत्रलघुरुल्कामुखीस्मृतः||मुरारिश्चैवमायावीह्यं

गदानुग्रहेश्वरः||२८||विद्वद्भिश्चतथाप्रोक्तौसंकर्षणचतुर्दशौ||अं०||अंस्वरश्चा--
-श्चपूर्णाप्रीतिःशशीमृतः||२९||सुश्रीमुखीह्यूर्ध्वदंतःप्रद्युम्नोऽक्रूरसंज्ञकः||मन्म
थांगःकंठचारीव्योमरूपीनिगूढकः||३०||पूर्णापंचदशश्चैव||अ०||प्रोच्यतेह्यःस्व
रोरतिः||वाक्यस्यस्थश्चमहासेनकन्यास्तनप्रभः||३१||पूर्णामुखीह्यनंताचविष्णुमि
त्रानिरुद्धकौ||पूर्णामृताविसर्गांतोविरजःषोडशःस्वरः||३२||अथककारनामामि||
ककारःकामगःक्रोधीयादवेशोजया||याम्यकर्णःकजश्चक्रीमहीकन्य.सुरारिकौ||
३३||सृष्टिःसप्तदशश्चैवस्पर्शाद्य||ख०||स्त्वथरवर्णकः||ऋद्धिश्चंडीश्वरोदुर्गाखगो
नंदीसरस्वती||३४||दक्षिणःकूर्परःखेटःकैटभारिस्तथैवच||अष्टादशश्चमातं
गःसंहार||ग०||स्त्वथगार्णकः||३५||स्मृतिःपंचांतकःसर्वसिद्धिःशार्ङ्गीप्रभामतः||
गोमुखोगजकुंभश्च--सिंहोगणेश्वरः||३६||एकोनविंशश्चतथादृक्षिणंमणिमा
स्थितः||घ०||घकारो----मेधागौरीशिवोत्तमः||३७||अंगुलीमूलकःसत्याख

ड्गीशोघनेवच||विंशोवराहोङादिश्च||ङ||ङार्णकस्तुस्मृतश्चंडीकांतिश्चाथेकरु
द्रकः||दक्षांगुल्यग्रगःशंखीक्लीवास्यश्चानुनासिकः||३९||भद्रेश्वरोमंत्रशक्तिरे
कविशःप्रकीर्तितः||च०||चकारश्चित्रचारीचलक्ष्मीकूर्मस्तुचंचलः||४०||हलीबा
णीचात्मशक्ति|भूतेट्तारेशचंद्रकौ||द्वाविंशोवामकरगः||छ०||छकारोथंत्रिविं
दकः||४१||वामकूर्परमुशलीभूतमाता|विलासिनीपरिपूर्णश्चैकनेत्रोज्वारीमाश्ले
ष्मस्तथा||४२||त्रयोविंशोद्युतिश्चाथ||ज०||जकारोजनकस्थिराविजयाजीवना
कारोजयंतश्चतुराननः||४३||वामांगमणिबंधस्थोशूलीभूतस्थमातृकः||चतुर्विं
शो||झ०||झकारस्तुद्राविणीस्वस्तिकःस्थितिः||४४||वामांगुलीमूलयाशीस्थिरा
कारोह्यजेश्वरः||वित्स्थातोविरजाःखंडोलंबोदर्यथञार्णकः||४५||ञ०||वामांगुल्य
ग्रगःसोमःसर्वेशोनंदनःस्मृतः||सधर्मोह्यनुनासश्चज्ञप्तिगोह्यंकुशीमतः||४६||
निरंजनोनागरीतुसिद्धिर्विश्वानिरूपितः||षड्विंशकः||ट०||ष्टकारस्तुराजांकुशो

जरा||४७||सोमेश्वरोनागरीतुखेचरीविमलाभृता||दक्षपादादिगश्चैवबालें
दुश्चार्धचंद्रकः||४८||सप्तविंशोकुंदस्तु||ठ०||ठकारोलांगलीश्वरः||सुधाविं
दुःपालनीतुनंदजःसुनंदाः||४९||याम्यजानुस्थितश्चंडोमंजरीदारुकोमतः||घ
टाकारःफ्लावकस्तुह्यष्टाविंशोनिरूपितः||५०||याम्यगुल्फादारकेशःशांतिर्नं
दीस्मृतिर्मतः||ड०||डकारोव्याघ्रपादश्चडामरोग्न्यद्रिनाडिकः||५१||भौमजोरूपि
णीचैवेकोनत्रिंशसंज्ञकः||शुभांह्निरेषकथिता||ढ०||ढकारोथनरःस्मृतः||५२||
याम्यपादांगुलीसंस्थोह्यर्धनारीश्वरोढजः||ऐश्वरी|वीरिणीऋद्धिशंखनाभिनि
भाकृतिः||५३||पूर्णोद्रांतस्त्रिंशनामा||ण०||णकारोनरकांतकः||दक्षांघ्र्यंगुल्यं
तगस्तुसमृद्धिस्यात्त्रिविक्रमः||५४||उमाकांतोरतिःकृष्णोनिर्वाणस्त्रिगुणोर्मतः
||काकोदरीढांतनामाह्येकत्रिंशो||त०||थतार्णकः||५५||आषाढीपूतनोशुद्धिर्ह
रिर्वामपदादिकः||कामिकातीव्रतरयोधातृनीलौप्रकीर्त्तितौ||५६||द्वात्रिंश||

थ०||स्त्वथथःप्रोक्तःकृष्णबुद्धीकमंडलुः|वरदावामजानुस्थोदंडीशोभद्रकालिका||
|| ५७||स्थविरश्चचिरस्थायीत्रयस्त्रिंशोविशालदृक्||५८||द०||दकारोह्लादिनीसत्यो
बुद्धिर्धादिमीरितः||वामगुल्फस्थितःशूलोदेवेशोऽत्रिस्तुयोगिनी||चतुस्त्रिंशलकारां
तौ||ध०||धकारोमतिसात्वतौ||५९||वामगुल्फांतगोमीनधर्मेशधरणीश्वराः||स्थाणुः
प्रीतिशंखिनीतुदंतनंदीजनार्दना||६०||पंचत्रिंशो||न०||नकारस्याद्गुर्जनीमेषशौ
रिणौ||वामांगुल्यंतगोदीर्घाभूधतोराकाप्यविषप्रभः||६१||नरोह्रादीक्षमावांदीन
रनःस्यान्निषेधक||षट्त्रिशकः||प०||पकारस्तुकालरात्रिरमेमते|||६२||याम्यपा
र्श्वःपद्मनाभोदक्षिश्चलोहितः||सप्तत्रिंशोविश्वमूर्त्तिःशूरपद्मेशपार्थिवाः||६३||
तीक्ष्णः||फ०||फकारोवैकुंठोवामपार्श्वःशिवोनलः||शिखीरौद्रीकुंडनीतुफट्कारः
स्याज्जनार्दनः||६४||पुल्लोऽस्तुपल्लवोचोमाह्यष्टत्रिंशस्तथा||ब०||बकारःपृष्ठवं
शश्चछगलंडःकपर्दनी||६५||भूधरोबलवान्वज्रमुष्टिःस्यात्पुरुषोत्तमः||सुरस

क्लेदिनीभाद्यःसुधांशोवार्णकःस्मृतः||६६||एकोनचत्वारिंशःस्यायी||भ०||थोभा
र्णमुच्यते||विश्वमूर्तिद्विरंडेशनाभिजातभयापहः||६७||निद्राक्लिन्नाभारवीरःशुभ
दोभृकुटीजया||चत्वारिंशोभरद्वाजोमकाराद्यो||म०||थमार्णकः||६८||महाकालो
भारवीरःस्तंद्रीवैकुंठपुरुषौ||विजयार्कःसुधामानीमंडलोमाधवोमृडः||६९||एक
चत्वारिंशकस्तुमंत्रेशस्तारमध्यगः||य०||यकारःश्वसनोबालीवसुधासुमुखे
श्वरी||७०||हृदयस्थत्वगात्मानौमृगेंद्रपुरुषोत्तमौ||यमुनेयश्चद्विचत्वारिंशित्य
पि||क्षु||७१||क्षुद्वायुबीजंगदितौ||र०||रेफोरेवतिकापरा||असृग्धातुभुजंगेश
बलिनःक्रोधिनीमता||७२||दक्षिणांसस्तीव्रतेजास्त्रिचत्वारिंशित्यपि||हुताश
नोवह्निबीजंरोचिष्मान्रुचिरोमतः||७३||ल०||लकारोमांसधातुःस्यात्ककुस्थो
थबलानुजः||परायणीभूमिजमौदवलपटैः||७४||पिनाकीशोलाघवायोमा
धवीवज्रमुष्टकः||चतुश्चत्वारिंशकःस्यादिंद्रबीजंवृषाक्रिया||७५||व०||वका

रोवारुणोबालःसूक्ष्माखड्गीशवारिदौ||वामांसस्थोमेदसंज्ञोवारुणीहंससीक
रौ||७६||अमृतेशःसुधाबीजंद्रवोजलचरःस्मृतः||पंचचत्वारिंशलांतौ||श०||
शकारोवायवीबकः||७७||अस्थिधातुःशंकुकर्णवराहाध्यायनाःस्मृताः||सं
ध्यामृत्युर्विषघ्नःस्याल्लक्ष्मीशोदक्षिपाणिगः||७८||षट्चत्वारिंशशंबौतु||ष
०||षकारःश्वेतखरामुखौ||मज्जात्मावामकरगवृषतत्पुरुषःस्मृतः||७९||घटा
कारषडाकारौपीतारक्षोवधारिणी||सप्तचत्वारिंशकःस्यात्प्रज्ञाविमलषड्गदौ||
८०||स०||सकारःसहजश्वेताहंसभृग्वीशसमग्मः|प्रभादीप्तास्यसमयसत्यानं
दहिमांशवः||८१||शुक्रधातुःसत्यसगदक्षपादीवसानकौ||अष्टचत्वारिंशक
स्या||ह०||हकारोनकुलीश्वरः||८२||हुताशहाकिनीद्रावहयातनसदाशिवाः||नी
ललक्ष्मारुणाःप्राणहेरंबौवामपादगः||८३||ऊनपंचाशोव्योमबीजं||ल०||ला
वर्णशिवेश्वरः||जीवात्मनाभिनिलयोविमलाह्यसितातथा||८४||अमोघा

स्यातुपंचाशत्||क्ष०||क्षकारोमातृकावधिः||अनंताविद्युतामायासंवर्त्तककृतां
तकौ||८५||वज्रकायनृसिंहाक्ष्मपरमात्मानीरिता||नंदनोव्यापकोव्यापीमातृ
काशेषसंस्थितः||८६||म-तृकार्णनिघंटस्यकंठपीठनिवेशनात्||निर्धूयाज्ञान
तिमिरंसुखंमीमांसतान्मनून्||८७|| ||इतिश्रीमत्सकलविद्वान्मंडलीमंडनश्रीदि
क्षितनारायणतनयदी०भानुनाविरचितोमातृकार्णनिघंटःसमाप्तिति|| ||


Zusammenfassende deutsche Übersetzung

Der Matrikarna Nighantu beginnt mit Verehrung und Guru-Dank. Bhānudīkṣita erklärt, dass er durch die Gnade kundiger Lehrer eine Sammlung der Mātṛkā-Buchstaben vorlegt.

Danach setzt das eigentliche Lexikon ein. Zuerst wird Oṃ mit einer Reihe bedeutungsvoller Namen identifiziert: Tāraka, Avyakta, Praṇava, Avyaya, Dhruva, Śiva, Mūla und Jyotis. Schon diese erste Liste zeigt, wie das Werk funktioniert. Ein Laut wird nicht durch eine einzige deutsche Definition erklärt. Er wird in ein Netz traditioneller Assoziationen gestellt.

Die Vokale a, ā, i, ī, u, ū, ṛ, ṝ, ḷ, ḹ, e, ai, o, au, Anusvāra und Visarga erhalten jeweils viele Namen. Darunter finden sich Viṣṇu- und Śiva-Namen, Śaktis, abstrakte Begriffe wie Kīrti, Śānti, Dayā oder Jñāna und konkrete Körperstellen wie Augen, Ohren, Wangen und Nase.

Danach folgen die Konsonanten. Die ka-, ca-, ṭa-, ta- und pa-Gruppen sowie ya, ra, la, va, śa, ṣa, sa, ha und kṣa werden in gleicher Weise erschlossen. Der Text verknüpft dabei unter anderem Kālī, Durgā, Sarasvatī, Gaṇeśa, Nṛsiṃha, Viṣṇu, Śiva, Sadāśiva, Ardhanārīśvara und zahlreiche weitere Gottheiten mit bestimmten Lauten.

Ebenso wichtig sind die Körperbezüge. Finger, Handgelenke, Knie, Knöchel, Schultern, Herz, Haut, Blut, Fleisch, Fett, Knochen, Mark und andere körperliche Bereiche erscheinen als Lautorte. Der menschliche Körper wird dadurch gleichsam zu einer lebendigen Varṇamālā.

Eine dritte Ebene sind die Bīja-Bezeichnungen. Der Text nennt etwa Vahnibīja, Indrabīja, Vāyubīja, Vyomabīja und Sudhābīja. Solche Namen können in anderen Tantra-Schriften als Chiffren auftreten. Der Matrikarna Nighantu hilft, diese Chiffriersprache zu entschlüsseln.

Kṣa bildet ausdrücklich das Ende der Mātṛkā. Damit schließt sich der Kreis von Oṃ und den Vokalen bis zum letzten zusammengesetzten Laut. Der Schlussvers erklärt den Nutzen: Wer dieses Wissen verinnerlicht, vertreibt die Dunkelheit der Unwissenheit und kann Mantras klarer untersuchen.


Inspirierende Verse und Gedanken

„Durch die Gnade der guten Gurus wird die Sammlung der Mātṛkā-Laute entfaltet.“
āgamāṃbudhimākoḍyasadgurūṇāṃ prasādataḥ |
śrībhānunā vivikriyate mātṛkāvarṇasaṃgrahaḥ ||
Inspiration: Selbst ein Lexikon beginnt hier mit Guru-Gnade. Wissen über Sprache ist nicht bloße Information, sondern Teil einer Überlieferung.

Oṃ als Wurzel und Licht
oṃkārastārako'vyakto vedādyaḥ praṇavo'vyayaḥ |
dhruvastāraḥ śivo mūlaṃ jyotiḥ ... ||
Inspiration: Oṃ wird zugleich als rettender Laut, das Unmanifeste, Praṇava, Śiva, Wurzel und Licht bezeichnet. Ein einziger Laut kann viele Ebenen spiritueller Bedeutung tragen.

Kṣa als Ende der Mātṛkā
kṣakāro mātṛkāvadhiḥ ...
Inspiration: Die Varṇamālā ist nicht nur Alphabet. Vom ersten Laut bis kṣa wird sie als vollständiger Körper göttlicher Sprache erfahren.

Die Dunkelheit der Unwissenheit vertreiben
mātṛkārṇanighaṃṭasya kaṃṭhapīṭhaniveśanāt |
nirdhūyājñānatimiraṃ sukhaṃ mīmāṃsatān manūn || 87 ||
Inspiration: Wer die Mātṛkā wirklich „im Kehl-Pīṭha“ verankert, soll die Dunkelheit der Unwissenheit abschütteln und Mantras klar untersuchen. Laut, Wissen und innere Praxis werden eins.


Wichtigste Mantra-Bezüge

Der Matrikarna Nighantu ist selbst keine Sammlung vollständiger Mantras. Seine Aufgabe ist vielmehr, die Namen und Chiffren der Laute bereitzustellen, aus denen Mantras in anderen tantrischen Texten erschlossen werden können.

Oṃ
Der wichtigste ausdrücklich behandelte heilige Laut ist Oṃ. Das Werk nennt dafür Bezeichnungen wie Tāraka, Avyakta, Vedādya, Praṇava, Avyaya, Dhruva, Śiva, Mūla und Jyotis.

Bīja-Chiffren
Im Werk erscheinen unter anderem:

  • Vāyubīja – eine ausdrücklich genannte Bīja-Bezeichnung
  • Vahnibīja – Feuer-Bīja
  • Indrabīja
  • Sudhābīja – Nektar-Bīja
  • Vyomabīja – Raum-Bīja
  • Phaṭkāra – die Lautgestalt phaṭ

Diese Begriffe werden hier nicht zu neuen Mantras zusammengesetzt. Der Nighaṇṭu liefert die lexikalischen Bausteine; die konkrete Mantraform muss aus der jeweiligen Primärschrift hervorgehen.

Zur ergänzenden Vertiefung von Sanskrit, Mantra und Klang können zwei Yoga-Vidya-Videos eingebunden werden:

Video laden
YouTube
Video laden
YouTube


Bedeutung für Tantra, Mantra und Yoga

Für das Studium tantrischer Texte ist der Matrikarna Nighantu praktisch außerordentlich nützlich. Viele Mantra-Handbücher vermeiden die direkte Nennung einer Silbe und verwenden stattdessen technische Namen. Ein Nighaṇṭu dieser Art funktioniert daher wie ein historischer „Schlüssel“ zur Mantra-Sprache.

Für Yoga- und Meditation-Aspiranten ist darüber hinaus die zugrunde liegende Idee inspirierend: Sprache kann bewusst erfahren werden. Ein Laut besitzt Klang, Artikulationsort, Bedeutung, Symbolik und meditative Qualität.

Das Werk erinnert daran, dass Sanskrit in der Mantra-Tradition nicht nur Bedeutungsträger ist. Der Klang selbst – Nāda, Varṇa, Akṣara – gehört zur spirituellen Praxis.

Beziehung zu anderen tantrischen Schriften

Besonders sinnvoll ist die gemeinsame Lektüre mit Texten, in denen Mātṛkā-Nyāsa und Mantroddhāra eine wichtige Rolle spielen. Dazu gehören etwa das Sharada Tilaka Tantra, der Purashcharanarnava, die Nishvasa Tattva Samhita und zahlreiche weitere Tantra-Schriften.

Im Sharada Tilaka Tantra wird Mātṛkā ausführlich mit Sarasvatī, Lauten, Nyāsa und Mantra verbunden. Der Purashcharanarnava überliefert große Sammlungen von Mātṛkā-Nyāsas. Der Matrikarna Nighantu ergänzt solche Werke lexikalisch: Er erklärt, welche traditionellen Namen auf welche Laute verweisen können.

Abschluss

Der Matrikarna Nighantu ist sehr kurz, erschließt aber ein dichtes Netz tantrischer Lautbezeichnungen. Auf nur sechs Manuskriptblättern ordnet Bhānudīkṣita Oṃ, Vokalen und Konsonanten eine große Zahl traditioneller Namen und Funktionen zu. Oṃ, die Vokale, die Konsonanten und kṣa werden zu Trägern von Gottheiten, Śaktis, Körperstellen, kosmischen Kräften und Bīja-Bezeichnungen.

Für moderne Leser wirkt die große Zahl der Synonyme zunächst ungewohnt. Doch gerade darin liegt der Wert des Textes. Tantra spricht häufig in einer vielschichtigen Sprache. Ein Laut ist nicht nur Laut, eine Gottheit nicht nur Personifikation, eine Körperstelle nicht nur Anatomie. Alles kann als Chiffre eines umfassenden Netzes von Śakti verstanden werden.

Der Schlussvers verbindet die Kenntnis des Nighaṇṭu mit dem „Kehl-Pīṭha“ und mit der Überwindung der Dunkelheit der Unwissenheit. Die Lautkenntnis soll nach Aussage des Textes dazu dienen, Mantras klarer zu untersuchen und zu verstehen.

Textgrundlage
Grundlage dieses Artikels sind ausschließlich die bereitgestellten Muktabodha-Dateien M00626, Mātṛkārṇanighaṇṭu in IAST-Umschrift und Devanagari. Muktabodha nennt Bhānudīkṣita, Sohn des Nārāyaṇadīkṣita, als Autor. Grundlage ist Manuskript 4858 des Dharmartha Trust am Raghunath Temple in Jammu; die Handschrift umfasst sechs Blätter und wird unter dem Sachgebiet tantram geführt.

Muktabodha bezeichnet die Fassung als diplomatische Transkription und weist ausdrücklich darauf hin, dass die Worttrennungen des Manuskripts nicht an gedruckte Ausgaben angepasst wurden. Diese Eigenheit wurde respektiert. Beschädigte Stellen, Auslassungsstriche, ungewöhnliche Formen und die auffällige Lücke in der Verszählung wurden nicht aus anderen Editionen ergänzt.

Siehe auch

Seminare

06.11.2026 - 08.11.2026 Asana Intensiv - Musikalisch-Meditativ

Yoga und Musik ergänzen sich ideal. Jede Asana wird von Musik, Mantra Gesang und anderen Klängen auf deiner Reise nach innen begleitet! Die Yoga Stell…
Gopi Jana Kretschmer da Conceição
06.11.2026 - 08.11.2026 Harmonium Lernseminar

Lerne, Harmonium zu spielen! Wenn vorhanden, bitte eigenes Harmonium mitbringen. Keine Vorkenntnisse nötig.
Alisa Yakhontova
06.11.2026 - 08.11.2026 Meditation Grundtechniken

Erfahre, wie du mit Meditation deine Gedanken zur Ruhe bringst, neue Energie schöpfst und inneren Frieden findest. Lerne, wie du Hindernisse in der Med…
Madhuka Kuhnle
06.11.2026 - 08.11.2026 Gelassenheit entwickeln - Live Online mit Sukadev

Möchtest du mit mehr Gelassenheit durchs Leben gehen? Machtvolle Techniken aus dem Yoga, um im Alltag inmitten einer Welt voller Veränderungen und inm…
Sukadev Bretz
Abgerufen von „https://wiki.yoga-vidya.de/index.php?title=Matrikarna_Nighantu&oldid=1322776“