Pranatosini Tantra Sanskrit IAST

Aus Yogawiki

Pranatosini Tantra Sanskrit IAST

Die ersten fünf Bücher der Prāṇatoṣiṇī führen vom Ursprung der Welt und der Sprache über Einweihung und tägliche Verehrung bis zur Hingabe an die Gottheiten. In der IAST-Umschrift lassen sich besonders die Beziehungen zwischen Laut, Mantra und Bedeutung verfolgen. Lange Vokale und weitere diakritische Zeichen gehören zur Sanskritschreibung und sind für die genaue Lektüre wesentlich.

Dieser Teil umfasst Sarga-, Dharma-, Artha-, Kāmya- und den erhaltenen Bhaktikāṇḍa. Der Anschluss mit Jñāna, Nirguṇa und Nachtrag steht in Pranatosini Tantra Sanskrit IAST Teil 2. Die deutsche Lesefassung beginnt unter Pranatosini Tantra und wird in Teil 2 bis Teil 5 fortgeführt. Die Lücke innerhalb des Bhaktikāṇḍa ist an ihrem Ort gekennzeichnet.

Für das Studium von Yoga und Meditation empfiehlt es sich, die einzelnen Zitate zusammen mit ihren Erläuterungen zu lesen. Die Sammlung bewahrt unterschiedliche Lehrmeinungen; ein Sprecherwechsel kann auch den Wechsel der zitierten Schrift anzeigen.

Deutsche Einführung: Pranatosini Tantra · Nächster Teil: Pranatosini Tantra Sanskrit IAST Teil 2

Teile der Sanskritausgabe: Pranatosini Tantra Sanskrit IAST · Pranatosini Tantra Sanskrit IAST Teil 2

Sargakāṇḍa – Schöpfung und Sprache

Die Entfaltung der Welt gehört zu den Themen des Sargakāṇḍa.

jaḍe kāvyaṃ dātrī drutamudakavindau jaladhitāṃ payodhau pātho'ṇutvamapi nanu sarvaikavaśagā |

girau dhūlīleśatvamacalavaratvaṃ rajasi vā vicitrecchā svairaṃ jayati jayatāre ! tava navā ||

yatpādāmbujasevayā pratidinaṃ karma kṣaṇāllīlayā brahmopendramaheśvaraprabhṛtayaḥ kurvanti sṛṣṭyādikam |

yāmārādhya manutvamāpa suratho jñānaṃ samādhiḥ svayaṃ sāsmākaṃ vitanotu vāñchitaphalaṃ tasyai bhavānyai namaḥ ||

āsīdviśvāsavaṃśe vimalamatidayārāmaviśvāsanāmā tatputtro'tyantadānto'pyatiśayasukṛtī rāmaharyāhvayo'sau |

viśvāso viśvanāthārcanacaraṇarato viśvaviśvāsavāso vārāṇasyāmuṣitvā bahuvidhamapi satkarma kṛtvāpa muktim ||

tatsūnurbhūmipālo vividhabudhagaṇaikāgragaṇyo'tidhanyo mānyaḥ śrīprāṇakṛṣṇo yadanujanujaganmohanākhyaḥ prasiddhaḥ |

puttrāḥ ṣaḍyasya jātāḥ suvimalamatayo dhairyagāmbhīryavanto dīnānāthāndhabandhudvijagaṇabharaṇaikāntavibhrāntacittāḥ ||

tatrānandamayo maheśamahiṣīdhyānāvadhānaḥ sadā jyeṣṭhaḥ śreṣṭhatamaḥ sadaiva sadayo dāridrāvidrāvaṇaḥ |

tasyopendrasamaḥ kṛtī bhagavatībhakto bhavanīpati- śrīpādāmbujayugmalubdhamadhupaḥ śrīrāmacandro'nujaḥ |

dātā karṇasamo raṇe'rjunasamaḥ śatrau kṛtāntopamo dātā dīnadayāmayastadanujaḥ śrīviśvanāthastathā |

śrīyuktaḥ śambhunāthastadanu samabhavat sundarastasya paścāt śrīkāśīnāthanāmā tadanuja uditaścandravaccandranāthaḥ |

svardhunyāḥ pūrvataure suraciranilayaḥ khaḍdahākhyaḥ prasiddho nityānandādisiddhāśramavihitamahāśuddha indrālayābhaḥ |

grāmo jīyānmahadbhiḥ kṛtaśubhanilayārāmabhīmālayāḍhyaḥ kailkātāto nagaryāḥ kṣitapatinagarāduttare yāmagamyaḥ ||

tasmin śrīprāṇakṛṣṇo nivasati nikhilasvīyanirdhūtatṛṣṇo jiṣṇostulyo'timūlyīttamamaṇigaṇasampūrṇakoṣādhipālaḥ |

śrīmān dhīmān svakīrttyā vidhuriva bhuvi viśvāsavaṃśāvataṃsaḥ |

sākṣāt sūryaḥ pratāpairaritṛṇadahano jīvatāt sa prajābhiḥ ||

api ca ||

jyotirgranthān bahuvidhānālokya bahubhirbudhaiḥ |

saṃgrahaṃ kārayāmāsa prāṇakṛṣṇakriyāmbudhim |

tato nānāvidhānāni samālokya samāsataḥ |

prāṇakṛṣṇīyaśabdābdhiṃ kārayāmāsa yatnataḥ ||

tantrāṇi bahudhā nānādeśādāhṛtya tatparam |

khābhreṣusammitaṃ nānāsaṃgrahañca kṛtaṃ budhaiḥ |

saṃgrahe jayasiṃhādinṛpāṇāṃ nāmadarśanāt |

ciraṃ mṛtānāṃ granthasthanāmnādyāpi sujīvatām |

granthakīrtiṃ varāṃ mene sarvakīrteranaśvarām |

granthaṃ kārayituṃ dhīraṃ yatnato'nveṣayat kṛtī |

na lebhe sahasā tena sadā cintāparaḥ sthitaḥ |

atha śrīśivapādāvjabhramarīkṛtamānasaḥ |

kailkātānagare ramye cakāra maṭhameva yaḥ |

śrīgopīnāthamiśreṇānīyataṃ rāmatoṣaṇam |

śrīprāṇakṛṣṇaviśvāso viśvāsavaṃśabhāskaraḥ |

ādiṣṭavāṃstantraśāstrottamasaṃgrahahetave |

samasta jñānadātṝn ṣaḍ gurūn natvā sahasraśaḥ |

muṇḍamālāṃ matsyasūktaṃ tantraṃ mahiṣamardinīm |

māyāñca mātṛkābhedaṃ mātṛkodayamuttamam |

mahānirvāṇatantrañca mālinīvijayaṃ tathā |

mahānīlaṃ mahākālasaṃhitāṃ merutantrakam |

bhairavaṃ bhairavīṃ bhūtaḍāmara iyameva ca |

vīrabhadraṃ bījacintāmaṇimekajaṭīṃ tathā |

nirvāṇatantraṃ tripurāsāraṃ kālīvilāsakam |

viśvasārañca varadāṃ vāsudevarahasyakam |

vārāhīñca vṛhatgautamīyaṃ varṇoddhṛtiṃ tathā |

viśvasārākhyatantrañca viṣṇujāmalameva ca |

vṛhannīlaṃ vṛhadyoniṃ rahasyaṃ viṣṇusammatam |

vāmakeśvaratantrañca brahmajñānaṃ tataḥ param ||

brahmajāmalamahaitaṃ varṇavilāsameva ca |

phetkāriṇīṃ tathā tantraṃ puraścaraṇacandrikām |

puraścārarasollāsaṃ tantraṃ pañcadaśīṃ śubhām ||

picchilāṃ prapañcasāraṃ haṃsādyaṃ pārameśvaram |

navaratneśvaraṃ nityaṃ nīlaṃ nārāyaṇīyakam |

niruttaraṃ nāradīyaṃ nāgārjunamataḥ param |

dakṣiṇāmūrtitantrañca dakṣiṇāmūrtisaṃhitām |

dattātreyasaṃhitāñcāṣṭāvakrasaṃhitāṃ tathā |

yakṣiṇīṃ yoginīṃ yoniṃ yogasāraṃ tadarṇavam |

yoginīhṛdayaṃ yogiyājñavalkyamanuttamam |

yogambarodayañcaivākāśabhairavameva ca |

rājarājeśvarīṃ rādhāṃ revatīṃ rudrajāmalam |

rāmārcanacandrikāñca sāvarañcendrajālakam |

kālītantrañca kāmākhyāṃ kāmadhenumataḥparam |

śrīkālīkulasarvasvaṃ kumārītantrameva ca |

kṛkalāsadīpikāñca kaṅkālamālinīṃ tathā |

kālottaraṃ kubjikāñca kuloḍḍīyaṃ kulārṇavam |

kulamūlāvatārākhyakalpasūtraṃ yakṣaḍāmaram |

sarasvatīṃ sāradāñca śaktisaṅgamatantrakam |

śaktikāgamasarvasvamūrddhāmnāyaṃ svarodayam |

svatantratantraṃ sammohaṃ cīnācārañca toḍalam |

ṣaḍanvayamahāratnaṃ siddhaikavīratantrakam |

nigamasya kalpadrumaṃ latāṃ tatsārameva ca |

tārārahasyaṃ śrīśyāmārahasyaṃ skandajāmalam |

ityādyanekatantrāṇi purāṇaṃ pañcarātrakam |

śrutismṛtisaṃgrahāṃśca dṛṣṭvānyaśāstrameva ca |

ratnānyebhyaḥ samāhṛtya ratnākarebhya eva ca |

śrīrāmatoṣaṇeneyaṃ ropitā prāṇatoṣaṇī ||

kalpadrumo diśati vāñchitameva cintyaṃ cintāmaṇiḥ kvacana kāmadughā tvabhīṣṭam |

śrīprāṇatoṣaṇakṛtā vratatirjanebhyo dṛṣṭaiva yacchati phalaṃ bhuvi sarvadeyam |

etāmakṣaramālikāṃ na manutāmajñaḥ svabhāvojjvalāṃ nānāratnamayīṃ vilokayatu sadgururvaṅghikāruṇyataḥ |

viśvaṃ paśyati mandadhīrhatadhiyā pratyakṣametajjagadbrahmaiveti vilokate sa guruto vairāgyavāṃścettadā |

āśāvāta- prauḍhatuṅgottaraṅge'pāre sāre hābhramau ghorasindhau |

jīrṇāṃ naukāmāśritasyeṣṭasiddhyai bhītasyaidhi tvaṃ guro ! karṇadhāraḥ |

imāṃ matsariṇo doṣadṛṣṭyopahasataḥ prati |

tathyaṃ vadāmi śrutvā yadrocate kurvatāntu tat |

mānyāḥ ! kṛtāñjalirahaṃ vinayena vacmi sarvāṇyamutra guruvṛddhavacāṃsyamūni |

sajjīcakāra latikāvayavānamībhirdoṣā na me na ca guṇāḥ parivettha dhīrāḥ |

gṛhṇanti ye guṇakaṇāniva doṣarāśeḥ paṅkeruhāṅkamaline'nyapikālikaste |

paśyantu mādṛśavinirmiticitravallīṃ ratnojjvalāṃ śubhavarīmupasarpakāṇām |

vallīyaṃ sargadharmārthakamanabhajana-jñāna-nairguṇyasaptakāṇḍācitra- prasūnacchadamukulaphalā korakādyairvicitrā |

nānāvidyārthavādāruṇakiraṇamahāsvinnacittākulānāṃ stheyaḥsiddhāntarūpaprakṛtavacanajacchāyayārttiṃ nihantu |

vaivasvatāntaragatasya gajākṣisaṃkhyasyeyaṃ yugasya caraṇe'jani tūryasaṃkhye |

bhūnetradharmayugasammitavītavarṣe rādhe dine guṇamite mṛdulā himāṃśoḥ |

śāke netrayugādrikāśyapimite'tīte'kṣayāyāṃ tithāveṣā prādurabhūdvicakṣaṇamanaḥkahlārasaṃhlādinī |

vipraśrīyutarāmatoṣaṇakṛtā śrīprāṇatoṣaṇyasyau somakṣemasarasvatīmayatayā nyakkurvatotthaṃ tviṣā |

vāṇī śrīprāṇatoṣaṇyasi sakalaguṇā vajradṛgdīptadehā nityaṃ snigdhā navīnā navarasarucirā ropitārāmamadhye |

kintvārādvṛddhamūrtirjagadidamanugantāsi duṣṭārthabuddhyā mandānarthābhimānāndhitakhaladhiṣaṇān devi ! tubhyaṃ namo'stu ||

pratikāṇḍaṃ namaskṛtya devatāṃ vighnanāṣiṇīm |

kāṇḍāni nirmame sapta ratnoddiptikārāṇyaham |

āśāṃśukā śuciśaśīnadigabhrakṛṣṇā pañcāśadarṇaghaṭitā sraganantamūrtiḥ |

dhyāteṣṭadā galitakuntalabhāraramyā kṣemāya no bhavatu samprati mālakāntā ||

ādyaṃ nūtanasargakāṇḍamamalaṃ yatrāsti śabdākāro nityānityavicāraśabdajaniviṣṇvoṣadhyuḍuvyomagāḥ |

bhūtodbhūtamidaṃ carācaramapi brahmadhvanirjantuto varṇān prerayatīti lekhanavidhirvarṇābhidhānādi ca ||

nṛṇāmatra pravṛttyarthamādau nirghaṇṭanaṃ mayā |

keṣāñcit kriyate'nyāni bhūyāṃsi vettu tānyapi ||

ādau tantrapraśaṃsādi varṇāvirbhāvakāraṇam |

śivaśaktyāvirbhavanaṃ tadavasthānirūpaṇam |

trividhaṃ śaktirūpantu brahmādeḥ śaktinirṇayaḥ |

śaktiṃ vinā jāḍyameṣāṃ śabdabrahmanirūpaṇam |

śabdabrahmaparabrahmamūrtirīśasya śāśvatī |

iti sargādyakāṇḍasya paricchedastathādimaḥ || 1 ||

arthābhivyaktaye śabdasphoṭavādanirūpaṇam |

prasiddhānityarūpe dve patre nityasya kīrtite |

anityamatadoṣaśca prasiddhamatanirṇayaḥ |

śabdo brahmeti śabdārtho brahmeti matadūṣaṇam |

nityamate pūrvapakṣasiddhāntau ca nirūpitau |

śarīraṃ tattvaṣaṭtriṃśannirmitaṃ kañcukānvitam |

śaśīnāgnikalāvarṇodbhavāścāpi kalāstataḥ |

varṇajāḥ saśaktiviṣṇurudrāścauṣadhayastathā |

prayojanañcauṣadhīnāṃ haṃso vikṛtijākṣaram |

tadvikṛteḥ prakāraśca praṇavāddhaṃsasambhavaḥ |

saha nāśe tatpraṇavasthiternidarśanaṃ tathā |

varṇānāṃ nityatābodhakāraṇaṃ sādhakāntaram |

matadvaye tu vedānāṃ nityānityatvadarśanam |

tathyaṃ nityatvameteṣāṃ yuktidṛṣṭipramāṇakaiḥ |

varṇebhyo graharāśyṛkṣotpattiścakrabhramātmikā |

amāvāsyādyudbhavaśca nakṣatravṛkṣanirṇayaḥ |

svanakṣatravṛkṣamātracchedane doṣadarśanam |

ṛkṣādiṣṭhātṛdevāśca nakṣatrayoninirṇayaḥ |

tadvirodhadarśanañca dampatyādivicāraṇe |

tithibhedaśaśarnañca tithyadhipatinirūpaṇam |

ityaṅkuraparicchedadvitīyasya samāpanam || 2 ||

sadāśivāderutpattirlavādikālanirṇayaḥ |

tattvasṛṣṭyārambhaṇañcāhaṅkārasya tridhākṛtiḥ |

trividhāhaṅkṛteḥ sṛṣṭiḥ śabdāderbhūtasambhavaḥ |

bhūtamaṇḍalarūpāṇi dehasṛṣṭiścaturvidhā |

pañcīkṛtiprakāraścodbhidutpattistataḥ param |

pāpenodbhidayonistatprāyaścittaṃ tataḥ param |

svedajotpattikathanamaṇḍajotpattireva ca |

manuṣyatvapraśaṃsā ca janmamṛtyukramastathā |

prakṛtyā jāyate sarvaṃ tasyāṃ saṃlīyate punaḥ |

iti śākhāparicchedatṛtīyasya samāpanam || 3 ||

rajasvalāyā garbhasthāt puṃvīryādgarbhasambhavaḥ |

rajasvalānidānañca garbhe vīryagatikramaḥ |

strīpuṃnapuṃsakotpattikāraṇaṃ tadanantaram |

bahvapatyatvādibījaṃ balavadgarbhakāraṇam |

jīvapraveśanaṃ tatra śukrādyutpattikāraṇam |

svedamūtrapūrīṣāṇāmutpattityāgayoḥ kramaḥ |

rogotpatteḥ kāraṇañca dhātūtpattikramastataḥ |

prāṇādīnāṃ kriyāṃ paścāt kalalādinirūpaṇam |

mala eṣa vivekaśca māṃsapiṇḍāṅkurastathā |

medomajjādisambhūtiraṅgapratyaṅgasambhavaḥ |

abhīṣṭadānaṃ mātustatphalādinirṇayastathā |

tvakśrutyādisamudbhūtiḥ sandheḥ sampūrṇatā tathā |

doṣadūṣyādinirṇītirindriyādinirūpaṇam |

antaḥkaraṇanirṇītistattvānāṃ pañcaviṃśakam |

pañcabhūtaguṇairdeho daśavāyunirūpaṇam |

nāḍīnirūpaṇaṃ nāḍīkando dvārasthitāḥ śirāḥ |

śākhāpraśākhā nāḍīnāṃ tataḥ sthānanirūpaṇam |

asthyasthisandhipeśyādi strīṇāṃ peśyadhikā matā |

praśākhānāmavicchedacatuṣkasya samāpanam || 4 ||

vāyunāmāni vāyūnāṃ mukhyatvādivinirṇayaḥ |

teṣāṃ rūpāṇi sthānāni karmāṇi ca pṛthak pṛthak |

piṅgaleḍāgate prāṇe sūryācandramasorgatiḥ |

doṣadūṣyāgnināmāni cormikoṣanirūpaṇam |

kṣetrajñasyārthagrahaṇaprakārastadanantaram |

śrotrādau khādisaṃsthānaṃ prādhānyena nidarśitam |

vātapittakaphairnunnadhātubhīrogasambhavaḥ |

pūrvādṛṣṭasmṛtirgarbhasthitilakṣaṇamatra tu |

garbhāśayapramāṇantu trividhaṃ karma tatparam |

garbhe cintāprakāraśca niśceṣṭā tadanantaram |

dehasthākṣaravṛttāntaṃ bhuvanāni caturdaśa |

tanāvadridvīpakheṭarāśinakṣatrasaṃsthitiḥ |

śukrāmṛgbhyāṃ raktabindudarśanādeśca sambhavaḥ |

sūryācandramasoḥ sthānaṃ brahmādīnāṃ tathaiva ca |

garbhācchiśorniḥsaraṇaṃ pūrvodāntasya vismṛtiḥ |

garbhānnirgamakāle tu pāpināmadhikā vyathā |

rodanānehasi tadā nādāvasthānirūpaṇam |

dehāvasthā punardehaprāptiḥ karmānusārataḥ |

aihikasya pretya bhogaḥ karmaṇo jāyate dhruvam |

iti pallavarūpeṣu paricchedasamāpanam || 5 ||

aspaṣṭākṣarabhāṣā tu śrutimārgāvibhāgataḥ |

kuṇḍalīsphūrtirekādipañcāśaddhā yadā bhavet |

guṇitā sā tadā śabdārthādyudbhūtiḥ krameṇa ca |

pañcāśat kāmanāmāni ratināmāni ca kramāt |

saśaktikagaṇeśānanāmāni tadanantaram |

kṣetrapālasya nāmāni tatpūjādiphalaṃ tataḥ |

sukhādvarṇaprakāśastatprakāśānte tu vismṛtiḥ |

varṇaprakāśasthānāni candrasūryāgnijākṣaram |

sarve visargajā varṇā aṣṭasthānanirūpaṇam |

varṇoccārakramāḥ pāñcabhautikākṣaranirṇayaḥ |

iti stavanarūpartuparicchedasamāpanam || 6 ||

patrārūḍhākṣaratanunidānañca lipikramaḥ |

akārādikṣakārāntavarṇānāṃ daivataiḥ saha |

bhūmau lipiniṣedhādilekhanīniyamastataḥ |

pustakasya tato mānaṃ pustakacchidranirṇayaḥ |

pustikāpatranirṇītirvedalekhananindanam |

yugabhede'kṣare devabhedo lekhanapūjanam |

ārambhādau lekhakasya vetanagrahadūṣaṇam |

iti korakavicchedasaptamasya samāpanam || 7 ||

oṃkārādikṣakārāntanāmāni kusumāni ca |

tantrasaṅketakārīṇyaṣṭamacchedasamāpanam || 8 ||

pañcavaktrodbhavā mantrāstantrādiśāstrameva ca |

gaṇeśena sarvatantravistārakaraṇaṃ tataḥ |

mahāmahādividyānāṃ vījatvaṃ tadanantaram |

tathāṣṭadaśavidyānāṃ darśanānāñcanirṇayaḥ |

īśvarasya śaktisamāveśācchāstrādikartṛtā |

manuṣyaprabhṛtīnāñca śāstrakartṛnirūpaṇam |

ānvīkṣikyādinirṇītirgṛhiṇāṃ na tu mānasam |

pāpamīśo dvidhātmānamakarot tasya kāraṇam |

tantrāvatāravījañca pañcavaktrāhvayastathā |

pañcavaktrasya rūpañca pañcāmnāyanirūpaṇam |

ṣaḍāmnāyasya kathanamāmnāyabhedadevatā |

āmnāyānāṃ phalañcaiva tathāśu phalanirṇayaḥ |

āmnāyabhedamantrāṇāmācārādinirūpaṇam |

apavādotsargatayā vidyāśāstravinirṇayaḥ |

mantravidyāvibhāgaśca devatābhedatastathā |

strīpuṃnapuṃsakatvañca mantrāṇāṃ ṣaṭsu karmasu |

mantrāṇāṃ krūrasaumyatvaṃ svaprajāgaraṇādikam |

iti keśaravicchedanavamasya samāpanam || 9 ||

chinnādidoṣanirṇītirmantrāṇāṃ tatpratikriyā |

mahāmudrālakṣaṇañca yonimudrākṛtistathā |

kaṇṭhāsanalakṣaṇañca ṣaṭcakreṣṭasmṛtiryathā |

sahasrārāmbuje dhyānamiṣṭadevyāstataḥ param |

punarmūlādhārapadmādiṣu cintākramastathā |

mantrākṣarasya cicchaktau protānantarakarma yat |

tatphalaṃ saṃvatsareṇābhyāsāt siddhiranuttamā |

asaktasya yonimudrākaraṇe tu japakramaḥ |

bhūtalipinidhānañca tasyā ṛṣyādinirṇayaḥ |

dhyānaṃ bhūtalipeḥ prāṇapratiṣṭhā tadanantaram |

varṇanyāsaḥ pūjanañca navāvṛttaya eva ca |

homaśca kāmanābhedādbhūtalipyā puṭīkṛtaḥ |

sahasrakṛtvaḥ sañjapto māsamātraṃ yadā tadā |

manuḥ sarvasiddhikaro daśasaṃskārakāraṇam |

vījanāmāni vījānāṃ bhūtaḍāmarasammatam |

nāmadheyamidaṃ vyomaparicchedasamāpanam || 10 ||

yadyattantrasārakārairasmadvaṃśābjabhāskaraiḥ |

dhṛtaṃ pramāṇaṃ tenātra nāsti kiñcit prayojanam |

draṣṭavyaṃ tatra tat sarvaṃ mantrayantrādikaṃ tathā |

nyāsapūjādimudrāpi stavaśca kavacaṃ tathā |

mālāsaṃskārakarmādi sarvaṃ tatrāsti kevalam |

saṃgṛhṇāmyadhṛtaṃ tena smārteṃnāpi kvacit kvacit |

mūlagranthānukrameṇa vyākhyārthamapi vādinām |

ākṣepasya nirākṛtyai taddhṛtaṃ dhriyate mayā |

yatrābhiprāyamātrantu darśitaṃ tena sūriṇā |

pramāṇaṃ naiva dattaṃ tat pramāṇamapi likhyate |

śabdābhiprāyavyākhyāpi kṛtā yatra mahātmanā |

tena tadavido mandadhiyo vihasataḥ prati |

spaṣṭīkaromi tāṃ sarvāṃ yathāśāstrārthaniścayām |

eṣa kramaḥ sarvakāṇḍe vijñātavyo vicakṣaṇaiḥ |

bījaṃ navyāṅkurāḍhyaṃ tadanu samabhavaddivyaśākhāpraśākhā jātaṃ tatpallavaṃ tatstavaka udagamat korako'taḥ prasūnam |

prodbhūtaḥ keśaraḥ svādvajani phalamidaṃ sargakāṇḍastvamībhirvidvannabhyañjayadrāṅnayanayugamito nirmalaṃ paśya sarvam |

dhanyo mānyo vareṇyo'gragaṇyaḥ satkīrtiśālinām |

sthiralakṣmīnivāsaḥ śrīyutaḥ svīyeṣṭabhaktimān |

prāṇakṛṣṇaścirañjīvī bhagavatādātmajaiḥ saha |

muṇḍamālātantre aṣṭamapaṭale |

vinā tantrāt vinā mantrāt vinā yantrāt maheśvari ! |

na ca bhuktiśca muktiśca jāyate varavarṇini ! |

matsyasūkte mahātantre caturviṃśatisāhasre uparibhāge prathamacaraṇe caturthapaṭale |

viṣṇurvariṣṭho devānāṃ hladānāmudadhiryathā |

nadīnāñca yathā gaṅgā parvatānāṃ himālayaḥ |

aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ rājñāmindro yathā varaḥ |

devīnāñca yathā durgā varṇānāṃ brāhmaṇo yathā |

tathā samastaśāstrāṇāṃ tantraśāstramanuttamam |

iti tantraśāstrapraśaṃsā |

vṛhannīlatantre prathamapaṭale |

yadgṛhe nivasettantraṃ tatra lakṣmīḥ sthirāyate |

rājadvāre śmaśāne ca sabhāyāṃ raṇamadhyataḥ |

nirjane ca jale ghore śvāpadaiḥ paribhūṣite |

mahātmapāttasya deveśi ! camatkāro bhavet priye ! |

tasmāt sarvaprayatnena gopanīyaṃ prayatnataḥ |

iti gṛhe tantraśāstrasthitiphalam |

matsyasūkte |

yāni tantrāgamoktāni na hantavyāni hetubhiḥ |

īśvareṇa praṇītāni yasmāttasmāddvijātibhiḥ |

iti hetuvādena tantroktakarmahāniniṣedhaḥ |

tatraiva |

jyotiṣe mantravāde ca vaidyake vedakarmaṇi |

arthamātrantu gṛhṇīyānnāpaśabdaṃ vicārayet |

mantrasya vādo yatra iti mantravādastantramiti |

jyotirādau śabdavicāraniṣedhaḥ |

tatraiva |

śabde mā saṃśayaṃ kuryādadṛṣṭastviti kutracit |

śraddhātavyaṃ viniścitya ānantyācchabdarūpataḥ |

nirvāṇa tantre navamapaṭale'pi |

śabdabrahmasvarūpañca mama vaktrādvinirgatam |

sandeho naiva karttavyo yadi muktiṃ samicchati |

sandehāt paramaṃ yāti rauravaṃ pitṛbhiḥ saha ||

iti tantraśāstre saṃśayaniṣedhaḥ |

gandharvatantre dvitīyapaṭale |

sarvakāryeṣu sarvatra tāntrike vaidike tathā |

aviśvāso mahān doṣo yatnatastaṃ vivarjayet |

saṃsiddheḥ kāraṇaṃ devi ! viśvāsaḥ samudāhṛtaḥ ||

iti śāstre viśvāsaphalam ||

mahānirvāṇatantre caturdaśollāse ||

kiṃ tasya tīrthabhramaṇaiḥ kiṃ yajñairjapasādhanaiḥ |

jānanneva mahātantraṃ karmapāśairvimucyate |

sa siddhaḥ sarvasāstreṣu sarvadharmavidāṃ varaḥ |

sa jñānī brahmavit sādhu yastantraṃ vetti kālike ! ||

iti tantrajñānaphalam ||

tatraiva |

alaṃ vedaiḥ purāṇaiśca smṛtibhiḥ saṃhitādibhiḥ |

kimanyairbahubhistantraiḥ jñātvaikaṃ sarvavidbhavet |

ityekatantrasyāpi jñānaphalam ||

gandharvatantra dvitīyapaṭale |

āstiko'tha śucirdakṣo dvaitahīno jitendriyaḥ |

brahmiṣṭho brahmavādī ca brahmī brahmaparāyaṇaḥ |

sarvahiṃsāvinirmuktaḥ sarvaprāṇihite rataḥ |

so'smin śāstre'dhikārī syāttadanyatra na sādhakaḥ ||

iti tantraśāstrādhikārikathanam ||

kubjikātantre prathamapaṭale ||

śrutismṛtividhānena pūjā kāryā yugatraye |

āgamoktavidhānena kalau devān yajet sudhīḥ |

na hi devāḥ prasīdanti kalau cānyavidhānataḥ ||

puraścaraṇarasollāsatantre tṛtīyapaṭale'pi |

tantroktaṃ dhyānamantrañca praśastaṃ bhārate kalau |

vedoktañcaiva smṛtyuktaṃ purāṇoktaṃ varānane ! |

na śastaṃ cañcalāpāṅgi ! kadācidbhārate kalāviti ||

mahānirvāṇatantre dvitīyollāse ca ||

vinā hyāgamamārgeṇa kalau nāsti gatiḥ priye ! |

śrutismṛtipurāṇādau mayaivoktaṃ purā śive ! |

āgamoktena vidhinā kalau devān yajet sudhīḥ |

kalāvāgamamullaṅgya yo'nyamārge pravartate ||

na tasya gatirastīti satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||

tathāṃ, kalau tantroditā mantrāḥ siddhāstūrṇaphalapradāḥ |

śastāḥ karmasu sarveṣu japayajñakriyādiṣu |

nirvīryāḥ śrautajātīyā viṣahīnoragā iva |

satyādau sakalā āsan kalau te mṛtakā iva |

pāñcālikā yathā bhittau sarvendriyasamanvitāḥ |

amūraśaktāḥ kāryeṣu tathānye mantrarāśayaḥ |

anyamantraiḥ kṛtaṃ karma bandhyāstrīsaṅgamo yathā |

na tra phalasiddhiḥ syāt śrama eva hi kevalam |

kalāvanyoditairmārgaiḥ siddhimicchati yo naraḥ |

tṛṣito jānhavītīre kūpaṃ khanati durmatiḥ |

nānyaḥ panthā muktiheturihāmutra mukhāptaye |

yathā tantrodito mārgo mokṣāya ca mukhāya ca ||

iti kalau tantraśāstroktakarmaṇā phalaprāptikathanam ||

muṇḍamālāyām |

tantravaktā guruḥ sākṣāt yathā ca jñānadaḥ śivaḥ |

yathā gururmaheśāni ! yathā ca paramoguruḥ |

yathā parāparaguruḥ parameṣṭhī yathā guruḥ |

yathā caiva hi mantrajñastantravaktā guruḥ svayam |

iti tantravaktṛpraśaṃsā ||

tatraiva ||

tantrañca tantravaktāraṃ nindanti tāntrikīṃ kriyām |

ye janā bhairavāsteṣāṃ māṃsāsthicarvaṇodyatāḥ |

ata eva ca tantrajñaṃ na nindanti kadācana |

na hasanti na nindanti na vadantyanyathā |

kvacit ||

iti tantrādinindā karaṇadoṣaḥ ||

prathamapaṭale ||

śṛṇu deve ! jagaddhātri ! sarvamaṅgalamaṅgalam |

tantraṃ śṛṇuyāddeveśi ! brahmanirvāṇamāpnuyāt ||

daśamapaṭale ||

tantrarājaṃ maheśāni ! sārātsāṃrataraṃ priye ! |

śrutvā jñātvā mkṣamāśu labhate nātra saṃśayaḥ ||

ekādaśapaṭale ||

śṛṇuyāt yo muṇḍamālātantraṃ paramakāraṇam |

jñānadaṃ mokṣadaṃ bhaktibhuktisaukhyapradaṃ śive ! ityevaṃ paramaṃ devi ! devānāmapi durlabham |

yo veda dharaṇīmadhye sa eva paramārthavit ||

iti tantraviśeṣaśravaṇaphalam ||

nirvāṇatantre ||

jñānañca nirmalaṃ kṛtvā buddhiñca nirmalāṃ tataḥ |

mahābhaktiyuto bhūtvā sarvaprāṇihite rataḥ |

śabdabrahmamayaṃ jñātvā śṛṇoti paṭalaṃ yadi |

tadā muktimavāpnuti satyaṃ satyaṃ na śaṃśayaḥ |

aṣṭādaśapurāṇānāṃ śravaṇenaiva yat phalam |

merutulyasuvarṇañca gurave brahmarūpiṇe |

saśasyāṃ parameśāni ! saptadvīpāṃ vasundharām |

pradadyādbhaktibhāvena yadi syāt vedapāragaḥ |

tasmādvai parameśāni ! phalaṃ bahuvidhaṃ śive ! |

asya tantrasya cārvaṅgi ! śṛṇoti paṭalaṃ yadi |

tatphalāt koṭiguṇitaṃ phalaṃ sa labhate dhruvam |

iti tantrasya paṭalamātraśravaṇaphalam |

śabdajñānaṃ vinā sarvo jāḍyena paribhūmyate |

prādurbhūtimatastvagre śabdānāṃ vaktumārabhe |

sāradātilake prathamapaṭale ||

saccidānandavibhavāt sakalāt parameśvarāt |

āsīcchaktistato nādo nādādbindusamudbhavaḥ ||

saccidānandavibhavādityanena avidyopahitatve'pīśvarasya svarūpahāniriti rāghavabhaṭṭaḥ |

sakalāt saprakṛtikādīśvarāt śaktirāsīditi yojanā |

tathā ca tatraiva |

nirguṇaḥ saguṇaśceti śivo jñeyaḥ sanātanaḥ |

nirguṇaḥ prakṛteranyaḥ saguṇaḥ sakalaḥ smṛtaḥ ||

iti kalā prakṛtistayā saha varttamānāditi dadvyākhyānañca |

nanu śaktisahitādeva punaḥ śaktiḥ kathamāsīditi cet satyaṃ yā anādirūpā caitanyādhyāsena mahāpralaye sūkṣmatayā sthitā tasyā guṇavaiṣamyāttu saguṇatayā sāttvikarājasatāmasasraṣṭavyaprapañcasādhane tadguṇāvasthāne vopacārādutpattiriti sāṃkhyamatamāśritya granthakārasyoktiriyamiti jñeyam |

tathā ca mārkaṇḍeyapurāṇam |

devānāṃ kāryasiddhyarthamāvirbhavati sā yadā |

utpanneti tadā loke sā nityāpyabhidhīyate |

rāghavabhaṭṭadhṛtaprayogasāraśca |

tasmādvinirgatā nityā sarvagā viśvasambhavā |

viśveṣāṃ sambhavo yasyā iti |

taddhṛtavāyavīsaṃhitāpi |

śivecchayā parā śaktiḥ śivatattvaikatāṃ gatā |

tataḥ parisphuratyādau sarge tailaṃ tilādiveti |

kubjikā tantre prathamapaṭale tu |

āsīdbindustato nādo nādācchaktiḥ samudbhavā |

nādarūpā maheśāni ! cidrūpā paramā kalā |

nādāccaiva samutpannā arddhabindurmaheśvari ! |

sārddhatritayabindubhyo bhujaṅgī kulakuṇḍalī |

viguṇā saguṇā devi ! brahmarūpā sanātanī |

caitanyarūpiṇī devī sarvabhūtaprākāśinī |

ānandarūpiṇī devī brahmānandaprakāśinī |

iti vindorādau utpattiryoktā sā āmnāyabhedena aviruddheti |

sa cāmnāyabhedo'gre sphuṭībhaviṣyati |

iti saguṇaśivācchaktyutpattiḥ |

tasyāḥ śaktestu nādabindusṛṣṭyu payogyavasthārūpau |

taduktaṃ prayogasāre |

nādātmanā prabuddhā sā nirāmayapadonmukhī |

śivonmukhī yadā śaktiḥ puṃrūpā sā tadā smṛtā |

iti śaktyavasthābhedaḥ |

icchāsattvādirūpatayā bindurapi trividha uktaḥ sāradātilake kānyakubjavāsinā jagadguruṇā lakṣmaṇācāryeṇa |

śivaśaktimayaḥ sākṣāttridhāsau bhidyate punaḥ |

asau binduḥ śivamayaḥ śaktimaya ubhayamayaśceti trividhaḥ |

trividhasya svarūpamuktaṃ tatraiva |

bindurnādo bījamiti tasya bhedāḥ samīritāḥ |

binduḥ śivātmako bījaṃ śaktirnādastayormithaḥ |

samavyayaḥ samākhyātaḥ sarvāgamaviśāradaiḥ |

kriyāsāre'pi |

binduḥ śivātmakastatra bījaṃ śaktyātmakaṃ smṛtam |

tayoryoge bhavennādastābhyo jātāstriśaktayaḥ |

iti tribindukathanam |

śaktitrayamuktaṃ tatraiva |

raudrīvindostato nādāt jyeṣṭhā bījādajāyata |

vāmā tābhyaḥ samutpannā rudrabrahmaramādhipāḥ |

te jñānecchākriyātmāno vahnīndvarkasvarūpiṇaḥ |

etat sarddhavacanaṃ śāradāyāmapi |

te rudrabrahmaramādhipāḥ śivabrahmanārāyaṇā yathākramaṃ jñānaśaktīcchāśaktikriyāśaktisvarūpā ityarthaḥ |

ataevaite vahnīndvarkasvarūpiṇaḥ śabdasya sṛṣṭyantargatā nibodhakā arddhendubindurūpāḥ śakterevāvasthāviśeṣā jñeyāḥ |

etena śaktereva sṛṣṭyādikarttṛtvamiti dhvanitam |

nanu śabdārthabhāvi bhuvanaṃ sṛjatīndurūpā yāvadvibharti punararkatanuḥ svaśaktyā |

vahnyātmikā harati tat sakalaṃ yugānte tāṃ śāradāṃ manasi jātu na vismarāmīti |

gorakṣasaṃhitāyāmapi |

icchākriyā tathā jñānaṃ gaurī brāhmī tu vaiṣṇavī |

tridhā śaktiḥ sthitā yatra tatparaṃ jyotiromiti |

yathāsambhavamunneyam atra jñānaṃ gaurīśaktiricchā brāhmīśaktiḥ kriyā vaiṣṇavīśaktiriti tridhā triprakārā sā |

vakṣyamāṇāyāmapi tasyāṃ sūryendupāvakān |

praṇavasya tribhirvarṇairityādipraṇavāṃśāḥ |

akārokāramakārā brahmaviṣṇurudrātmakā akārādbrahmaṇotpannamityādi brahmaviṣṇvīśvarāstattanmaṇḍaleṣu vyavasthitā iti |

tena tatra tatra sūryarūpo'kāro brahmā atra tu sūryarūpo viṣṇuriti pūrvāparalikhanānusāreṇa virodha iti cedarthasṛṣṭyanusāreṇa kramo'nusandheyo na tu likhanānusāreṇeti sthitam |

yoginītantre pūrvakhaṇḍe daśamapaṭale tu |

ityuktvā sā mahākālī dadāvasmāsu śāmbhavi ! |

icchākriyājñānaśaktiḥ sarvakāryārthasādhanā |

icchā tu viṣṇave dattā kriyā śaktistu brahmaṇe |

mahyaṃ dattā jñānaśaktiḥ sarvaśaktisvarūpiṇī |

ityanena viṣṇoricchāśaktiriti yaduktaṃ tadāmnāyabhedenā-viruddham |

evaṃ vakṣyamāṇapañcāmnāyaṣaḍāmnāyatattadāmnyāya- rūpādinirūpakaprabhṛtiparasparaviruddhavacanāni sāttvikādibhedenāmnāyabhedena vā vyavastheyānīti nibodhikādisṛṣṭikathanam |

nirvāṇatantre prathamapaṭale tu |

satyaloke nirākārā mahājyotiḥsvarūpiṇī |

māyāvalkalamutsṛjya dvidhā bhinnā jaganmayī |

śivaśaktivibhāgena jāyate sṛṣṭikalpanā |

prathame jāyate putro brahmasaṃjño hi pārvati ! |

kālikovāca |

śṛṇu putra ! māhāvīra ! vivāhaṃ kuru yatnataḥ |

etat śrutvā tato brahmā uvāca sādaraṃ vacaḥ |

tvāṃ vinā jananī nāsti śaktiṃ me dehi sundari ! |

tat śrutvā jagatāṃ mātā svadehāt mohinīṃ dadau |

dvitīyā sā mahāvidyā sāvitrī paramā kalā |

asyāḥ saṅgaṃ samāsādya vedavistāraṇaṃ kuru |

anāyāse sṛṣṭikartā bhava tvaṃ mahimaṇḍale |

dvitīye jāyate putro viṣṇuḥ sattvaguṇāśrayaḥ |

kālikovāca |

śṛṇuputra ! mahāvīra ! vivāhaṃ kuru yatnataḥ |

viṣṇuruvāca |

tava darśanamātreṇa niṣkāmī jāyate pumān |

kāthaṃ karomi he māta ! mohinīṃ dehi me śive |

dehācchaktiṃ viniṣkṛṣya dadau |

tasmai ca kālikā |

vaiṣṇavīṃ tāṃ mahāvidyāṃ śrīvidyāṃ parameśvari ! |

tāmāśritya mahāviṣṇuḥ pālayatyakhilaṃ jagat |

tṛtīye jāyate putro mahāyogī sadāśivaḥ |

taṃ dṛṣṭvā sā mahākālī ṛtuyuktābhavanmudā |

śṛṇu putra ! mahāyogin ! madvākyaṃ hṛdayaṃ kuru |

tvāṃ vinā puruṣaḥ ko vā māṃ vinā kāpi mohinī |

atastvaṃ paramānando vivāhaṃ kuru me śiva ! |

sadāśiva uvāca |

yaduktaṃ karma he mātastvāṃ vinā nāsti mohinī |

satyametat jaganmāta ! rmāṃ vinā puruṣo na ca |

asmin dehe saṃsthite ca na karomi vivāhakam |

kuru dehāntaraṃ mātaḥ karuṇā yadi varttate |

tatkṣaṇe sā mahākālī dadau bhuvanasundarīmiti |

kubjikātantre prathamapaṭale |

brahmāṇī kurute sṛṣṭiṃ na tu brahmā kadācana |

ata eva maheśāni ! brahmā preto na saṃśayaḥ |

vaiṣṇavī kurute rakṣāṃ na tu viṣṇuḥ kadācana |

ata eva maheśāni ! viṣṇuḥ preto na saṃśayaḥ |

rudrāṇī kurute grāsaṃ na tu rudraḥ kadācana |

ata eva maheśāni ! rudraḥ preto na saṃśayaḥ |

brahmaviṣṇumaheśādyā jaḍāścaiva prakīrtitāḥ |

prakṛtiñca vinā devi ! sarvakāryākṣamā dhruvamityuktam |

iti śaktyā sṛṣṭyādikathanam |

śabdabrahmaṇa utpattimāha |

śāradāyāṃ prathamapaṭale |

bhidyamānāt parādvindoravyaktātmā varo'bhavat |

śabdabrahmeti taṃ prāhuḥ sarvāgamaviśāradā iti |

parādvindorityanena śaktyavasthārūpoḥ yaḥ prathamo bindustasmādbhidyamānādavyaktātmā varṇādiviśeṣarahito'khaṇḍo nādamātramutpannamityarthaḥ |

uktañcadurgeṇa yatra dhvanāvakārādayo varṇā viśeṣarūpeṇa na vyajyante sa dhvaniravyakta iti |

sṛṣṭyunmukhaparamaśivaprathamollāsamātramakhaṇḍo'vyakto nādabindumaya eva vyāpako brahmātmakaḥ śabdaḥ |

śabdabrahmeti hṛdayaṃ tathā ca rāghavabhaṭṭadhṛtaṃ vacanam |

kriyāśaktipradhānāyāḥ śabdaśabdārthakāraṇam |

prakṛterbindurūpiṇyāḥ śabdabrahmābhavatparamiti |

prayogasāre'pi |

so'ntarātmā tadā devi ! nādātmā nadate svayam |

yathā saṃsthānabhedena sambhūya varṇatāṃ gataḥ |

vāyunā preryamāṇāsau piṇḍādvyaktiṃ prayāsyatīti |

śāradātilake |

caitanyaṃ sarvabhūtānāṃ śabdabrahmeti me matam |

tat prāpya kuṇḍalīrūpaṃ prāṇināṃ dehamadhyagam |

varṇātmanāvirbhavati gadyapadyādibhedataḥ |

tadbhidyamāna bindurūpaṃ caitanyaṃ kuṇḍalīsvarūpaṃ praṇavākāraṃ prāṇināṃ dehamadhyagaṃ sat varṇātmanā āvirbhavati prakāśata ityanvayaḥ |

kiṃ kṛtvā prāpya kaṇṭhādikaraṇānīti śeṣaḥ |

tathā ca mūlādhārāt prathamamudito yastu tāraḥ parākhya ityādi prapañcasāre āścaryo vakṣyati |

ata eva vakṣyamāṇā sṛṣṭiḥ kuṇḍalīta iti jñeyam |

śabdabrahmaparamabrahmabhedena brahmaṇo dvaividhyamuktaṃ kulārṇave pañcamakhaṇḍe prathamollāse |

āgamotthaṃ vivekotthaṃ dvidhā jñānaṃ pracakṣate |

śabdabrahmāgamanayaṃ paraṃ brahmavivekajam |

śrībhāgavate ṣaṣṭhaskandhe ṣoḍaśādhyāye'pi |

ahaṃ sarvāṇi bhūtāni bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ |

śabdabrahma paraṃ brahma mamobhe śāśvatī tanuriti |

śabdabrahma paraṇavarūpaṃ tathā ca bhagavadgītā |

omityekākṣaraṃ brahma vyāharan māmanusmaran |

yaḥ prayāti tyajan dehaṃ sa yāti paramāṃ gatimiti |

omiti dhvanimātropalakṣaṇamato vakṣyamāṇaguruvaktre sthitaṃ brahma labhyate |

tatprasādata ityādivacanaiḥ saha na virodhaḥ |

sarvatraiva dhavanervidyamānatvāt |

praṇavārtho vā vācyantu paramaṃ brahmapraṇavo vācakaḥ smṛta ityādivacanāt |

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ prathamakāṇḍe bījasvarūpaśabdaprādurbhāvarūpākarakathanaṃ nāma prathamaḥ paricchedaḥ |

  • * * * ityākare samudbhūte śabde saṃśayarūpataḥ vivādabilamutpannaṃ parasparajigīṣayeti |

atha śabdā nityā anityāḥ prasiddhāśceti matatrayam |

tatra pūrvamate śabdabrahmeti muṣṭhūktam |

anityavādino'pi bahavasteṣāṃ madhye āntarasphoṭavādino jātivyaktisphoṭātmakavāhyasphoṭavādinaścaivaṃ vivadante yathā atha kathamarthaḥ śabdena pratipādyate pratipādayitumakṣamatvāt |

tathā hi niyatavarṇāḥ pradārthaṃ gamayanti te kiṃ krameṇa yugapadvā |

nādyaḥ |

gaurityādau gādivarṇaiḥ pratyekamarthapratipādane kṛte aparavarṇavaiyarthyaṃ syāt |

atha varṇairekaśaḥ kiyānarthāvayavaḥ pratipādyata iti cettadapyayuktam |

na hi gavādyavayave gādivarṇānāṃ saṅketo'sti |

na dvitīyaḥ |

bhinnakālopalabdhānāṃ yaugapadyābhāvāt |

uccaritapradhvaṃsino hi varṇāstāvatkālamavatiṣṭhante |

na ca pūrvapūrvavarṇajñānaṃ tasyottarottaravarṇajñānānuvṛttau nityatve prasaṅgāt ata evedaṃ nirastam |

yāvanto yādṛśā ye ca tadarthapratipādane |

varṇāḥ prajñātasāmarthyāḥ te tathaivārthabodhakā iti |

tasmādanutpannotpannanaṣṭayorasattve viśeṣābhāvāt varṇebhyo'rthapratyayo na sambhavatīti varṇāvyatirekeṇa varṇābhivyaṅgaḥ sphoṭaḥ parikalpyate |

sphuṭatyartho yasmāditi sphoṭo'pādāne'l |

varṇoccāraṇantu sphoṭārthameva |

pādavarṇā hi sphoṭavyañjakā iti kramayaugapadyābhyāṃ vyañjakāsambhava iti cedbhavati tāvadarthapratipattiḥ tadanupapattyā varṇeṣvapi sphoṭaḥ kalpyate |

tasmāt varṇasphoṭāt padasphoṭastasmādarthapratipattiritthañca kramayaugapadyābhyāṃ padebhyo vākyārthānupapattyā padasphoṭavyañjitāt vākyasphotāt vākyārthapratītiḥ |

nanu gaurityuccāraṇānantaraṃ varṇavyatiriktaṃ paraṃ kiñcinnopalabhāmahe |

kevalaṃ varṇā eva pratipādyante |

tasmādanupalabhyamānatvāt sphoṭarūpaṃ nāma nāstyeva śaśaviṣāṇādivaditi sphoṭavādinamākṣipanti |

śapathairapi nādeyaṃ vaco vaḥ sphoṭavādinām |

nabhaḥkusumamastīti ko'bhidadhyāt sacetana iti |

tatra sphoṭavādibhirucyate |

pratyakṣeṇa na gṛhyate sphoṭaḥ |

tathā hi gaurityatra gakāraukāravisargeti varṇatrayasya krameṇānubhavānantaraṃ padamiti abhinnākārā buddhirupajāyate |

na ca tasyāṃ varṇatrayānarthakyaṃ prayujyate abhinnatvāt buddheḥ |

yathā paṭabuddhirabhinnā tantubhirevopajāyamānā tantuvyatiriktaṃ paṭamavalambate |

tathā ihāpi varṇatrayavyatiriktaṃ vastvantaramavalambate sa ca sphoṭa iti |

nanu varṇavyatiriktamanyadvastu na dṛśyata eva paṭo'pi tarhi tantuvyatirikto na dṛśyate kathamaṅgīkarttavyaḥ paṭabuddhau paṭaḥ prakāśate sphoṭo'pi tarhi tathā |

atha sphoṭaḥ kiṃsvarūpa idaṃ taditi śṛṅgagrāhitayā pratipādyatām |

athocyate |

yo hi yadbuddhigrāhyaḥ sa tadbuddhibodhya eva na buddhyantarebhya iti paṭo'pi tarhi taṭabuddhyaiva pratipādyate |

na tu buddhyantareṇa tasmāt |

yathā tantvanubhavānantaramavayavī pratyakṣasiddhaḥ paṭastadvat sakalavarṇānubhavānantaramanubhūyamāno varṇābhivyaṅgyaḥ |

pratyakṣasiddhasphoṭa iti gopīnāthatarkācāryāḥ |

tanmatadvayaṃ dūṣayitumupakramante śāradātilake prathamapaṭale ācāryāḥ |

śabdabrahmeti śabdārthaṃ śabdamityaṃpare viduḥ |

eke ācāryāḥ |

śabdārtham āntarasphoṭaṃ śabdabrahmetyāhuḥ |

yathāha |

niraṃśa eva abhinnonityabodhasvabhāvaḥ śabdārtha āntarasphoṭa iti |

apare vaiyākaraṇāḥ pūrvapūrvavarṇoccāraṇābhivyaktatattatpada- saṃskārasahāyacaramapadagrahaṇodbuddhaṃ vākyasphoṭalakṣaṇa- makhaṇḍaikārthaprakāśakaṃ śabdaṃ śabdabrahmeti vadanti |

yathāha |

eka eva nityo'bhivyaṅgyebhyo'khaṇḍo vyaktisphoṭo jātisphoṭo vā vahīrūpa iti |

na tu anityaḥśabdaścettadā nānāmunibhirmahādevena devyarcanānānāśāstreṣu ekameva vacanaṃ kvacit kvacit kathamuktaṃ tadagre vyaktībhaviṣyati |

nityapakṣe tu naiṣa doṣo vacanasyāpi nityatvāt iti cet na |

anityapakṣe'pi nānāvaktrādekasvarūpā bhāratī vacanarūpeṇa nirgatetyanena kasyāparādhastasyāḥ śakteḥ vaicitryāt |

yattu yoginītantre prathamakhaṇḍe daśamapaṭale |

tanmadhye tu mayā dṛṣṭaṃ varṇapuñjaṃ mahojjvalam |

sūryakoṭisamābhāsaṃ candrakoṭisuśītalam |

vahnikoṭimahojjvālaṃ paraṃ brahmamayaṃ dhruvamiti vacanaṃ tadbrahmāṇḍādivadādyāśarīrasthatvena avadhātavyamanyathā taccharīravarttināṃ brahmāṇḍādīnāmapi nityaṃ syāt |

taccharīre brahmāṇḍantu |

atīva vṛhadākārabrahmāṇḍakoṭikoṭayaḥ |

caranti sarvadā devi ! kaḥ saṃkhyātuṃ kṣamo bhavet |

iti tadanantaraśivavacanājjñeyam |

atha bhavanmate mantravedagāyatryādīnāmanityatvāpattiriṣṭāpattiriti cet |

omityekākṣaraṃ brahma vyāharan māmanusmaran |

iti gītoktam |

guruvaktve sthitaṃ brahma labhyate tatprasādata ! |

iti gurugītoktam |

guruṇā yasya yat proktaṃ tattasya brahmasaṃjñitam |

iti guptasādhanatantre ṣaṣṭhapaṭaloktaṃ |

gāyatrī brahmarūpiṇīti tatkavacoktamāpauruṣeyāṇi vedavākyānīti durgasiṃhoktañca |

uktañca doṣāḥ santi na santīti pauruṣeyeṣu vidyate |

vede kartturabhāvāttu doṣāśaṅkaiva nāsti naḥ |

iti tatra tatra lakṣaṇayā brahmapratipādakamiti vyākhyātavyamiti cenneyaṃ lakṣaṇā rūḍhiprayojanābhyāṃ vañcitatvāditi |

uktañca kāvyaḥprakāśe |

mukhyārthabādhe taduyoge rūḍhito'rthaprayojanāt |

anyārtho lakṣyate yat sā lakṣaṇāropitā kriyā |

iti śabdaśravaṇamātrāvagamyo'rthaḥ mukhyārthaḥ |

yathoktaṃ gopīnāthatarkācāryeṇa |

śrutimātreṇa yātrāsya tādarthya mavasīyate |

taṃ mukhyamarthaṃ manvante gauṇaṃ yatnopapāditamiti |

bādhastu anvayānupapattiḥ |

yayetyarthe yadityavyayam |

kriyāvyāpāraḥ |

āropitā abhidheyapratyayāntaritapratyayeti |

prasiddhavādinastu nāmī varṇā nityāstallakṣaṇāyogāt |

tathā hi sadakāraṇavannityamiti nityalakṣaṇam |

sat sattvāśāli akāraṇavat |

kāraṇarahitaṃ yat tannityamityarthaḥ |

kevalaṃ saditykte ghaṭapaṭāderdhvaṃsasyāpi nityatvaprasaṅgaḥ syāt |

kevalamakāraṇavadityukte'pi prāgabhāvasyāpi nityatvaprasaṅgaḥ |

ato viśeṣaṇadvayamiti |

varṇāstu kaṇṭhatālvādikaraṇakramānuvidhāyijanmānaḥ nityā bhavitumarhanti |

nāpyanityāḥ sa evāyaṃ śabdo yaḥ pūrvamupālabdha iti pratyabhijñāntāt |

atha tatpratirūpako'yamiti cettathāpi saṅketāntaraprasaktiḥ syāt |

saṅketastu |

asmācchabdādayamartho boddhavya ityuddeśanarūpaḥ |

varṇādiṣu uccaritapradhvasteṣu saṅketo'pi dhvasta iti |

tasmānna amī varṇā nityā nāpyanityāḥ |

kintu anavacchinnasantānāḥ prasiddhā iti |

nanu varṇā nityāścettadā kathamuktaṃ varṇātmanāvirbhavatīti |

naivamabhiprāyāparijñānāddoṣamāśaṅkase tathā hi |

śabdo dvividho dhvanirvarṇaśca |

ṣaḍjarṣabhagāndhāramadhyapañcamadhaivataniṣādeṣu saptasu svareṣu varṇaṃ vinā dhvaniḥ svātantryeṇa pratibhāti |

amarasiṃhenāpi tantrīkaṇṭhotthitāḥ svarā ityuktam |

tathā ca ṣaḍjaṃ rauti mayūrastu gāvo nardanti carṣabham |

ajo rauti tu gāndhāraṃ krauñcaṃ kvaṇati madhyamam |

puṣpasādhāraṇe kāle kākilo rauti pañcamam |

dhaivataṃ kuñjaro rauti niṣādaṃ heṣate haya iti rāyamukuṭaprabhṛtidhṛtasaṅgītavacanamiti |

mālavādayo rāgā api mūrcchitasvarabhedena dhvanireva bhavati |

tathā ca mālavo'yaṃ vasantaścāyamityādi gītiśravaṇasamaye dhvanibhedena sāmājikānāṃ pratītiḥ syāt |

dhvanibhedajñānantu svarabhedena bhavati |

na tu vastuta iti |

dhvanimantareṇa varṇo na prāśate |

arthāvabodhāya dhvanirvarṇātmanā āvirbhavati prakāśata iti tasya tātparyam |

nanvarthāvabodhāya parā paśyantī madhyamā vaikharītvarūpāvasthaḥ san dhvanirapi prakāśate |

tathā ca gavādīnāṃ vatsaprabhṛtyāvāhanādyarthaṃ nādaḥ pravarttate ||

ata evoktaṃ svaraśāstre ||

śiśurvetti paśurvetti vetti gītirasaṃ phaṇī |

harirveti haro vetti nāradovetti vā na vā ||

iti cet satyam |

gavādīnāṃ svaramātrapratītisamavāyināṃ kiyadviṣayakajñānamasti na tu dhīmedhāvijñānāni tāni tu varṇajñānādṛte na sambhavanti |

tathā hi īśvaraviṣayakajñānamapīśvaraśabdaṃ vinā na bhavati |

evamanirdeśyaṃ nirguṇaṃ brahmāpi andhakārāvasthitavastuprakāśakapradīpeneva tatprakāśakamātreṇa nirguṇaśabdenaiva vyajyate |

ata eva dhvaniṃ tṛṇāya matvā śiśurvetti paśurvetti vetti gītirasaṃ phaṇī |

ekantu kavitātattvamīśvaro vetti nāpara ityanena kāvyavidbhirupahastitam |

kavitātu arthavyaṅgyā ato varṇātmakaśabde naiva kavitā syāditi tu na śabdavācyatvaṃ nirguṇasya ||

sanirguṇaḥ guṇaśceti śivo jñeyaḥ sanātanaḥ ||

nirguṇaḥ prakṛteranyaḥ saguṇaḥ sakalaḥ smṛta iti śāradoktervaṇānāṃ prakṛtiprabhavatvena tatra vṛttyābhāvāt prakṛteranyaḥ prakṛtyā asambaddha ityarthaḥ ||

kubjikātantre prathamapaṭale tu śeṣārddhanyathoktaṃ yathā |

nirguṇaḥ saguṇacceti śivo jñeyaḥ sanātanaḥ |

nirguṇāścaiva sañjātā vindavastraya eva ca |

brahmabindurviṣṇubindūrudrabindurmaheśvarīti ||

anyathā prakṛtīśvarabhedopalabdhyanantaraṃ militatvapratītiviṣayeṇa saguṇena nirguṇasya bhedapratītirna syādata eva śrutyadhyāye brahmaṇā brahmaṇyanirdeśye nirguṇe guṇavṛttayaḥ |

kathaṃ caranti śrutayaḥ sākṣāt sadasataḥ pare ||

iti parīkṣitaḥ praśno'pi saṅgacchate |

āstāṃ vistaraḥ prastutamabhidhāsye |

tanmatadvayaṃ dūṣayati śāradātilakaṃ matadvayena śabdaśabdārthayoḥ brahmatvamuktvā na hi teṣāṃ tayoḥ sidvirjaḍatvādubhayorapīti teṣāṃ vādināṃ mate tayoḥ śabdaśabdārthayoḥ śabdabrahmatvasiddhirna |

hetumāha ubhayorjaḍatvāditi |

ayamāśayaḥ |

śabdaṃ vinārtho jaḍaḥ pratipattumaśakyaḥ kastaṃ pratipādayiṣyatītyevamarthaṃ vinā śabdo'pi ḍaḥ pratipādayitumaśaktaḥ kaṃ sa bodhayiṣyatīti tena śabdārtharūpaviśiṣṭasya śabdabrahmatvamavadhāritam |

taduktam adhyāyātmaviveke |

anādinidhanaṃ brahma śabdatattvaṃ yadakṣaraṃ |

vivartate'rthabhāvena prakriyā jagato mateti |

anyatrāpi śabdagrameti śabdāvagamyamarthaṃ vidurbudhāḥ |

svato'rthānāvarodhatvāt prokto'pyetādṛśo vara iti |

sa tu sarvatra saṃsyūte jāte bhūtākāre punaḥ |

āvirbhavati deheṣu prāṇināmarthavistṛta iti ||

ata eva kalpasūtraṭīkāyāṃ śaṅkarācāryāḥ ||

ṣaṭtriṃśattattvāni viśvaṃ śarīraṃ kañcukitaḥ śivo jīvaḥ |

niṣkañcukaḥ paramaśiva iti ṣaṭtriṃśattattvāni śuddhamiśrāśuddhabhedāni yathā |

śivaśaktisadāśiveśvaraśuddhavidyeti śuddhāni |

mitrāṇi śuddhāśuddhāni |

śuddhāni yathā māyākalā vidyāvāgahaṅkārakālaniyatipuruṣaprakṛtibuddhimanāṃsi |

aśudhāni yathā |

śrotratvakcakṣūrasanāghrāṇavākpāṇipādapāyūpasthaśabdasparśarūparasagandhākāśav āyutejojala pṛthivyātmakāni |

taduktaṃ mṛtyuñjayasaṃhitāyām ||

kalāvidyāvākkālamāyāniyatipañcakaiḥ kañcukitaḥ śivo jīvo bhavati |

evañca śivajīvayorupādhimātrabhedeḥ tattvānāṃ śiveṣastu dīkṣāparicchede vakṣyate ||

kañcukalakṣaṇaṃ yathā parāparimalollāse ||

asyaiva sarvakartturyat kiñcitkartṛvibhramaḥ |

tasya hetuḥ kalānāma tattvaṃ tattvavido viduḥ |

sarvajñasya tvavidyā syāt kiñcit jñātṛtvavibhramaḥ |

pūrṇasya rāgo viṣayeṣvabhiṣvaṅga itīritaḥ |

kālo hi nāma bhāvānāṃ bhīṣaṇābhīṣaṇātmakaḥ |

kramāvacchedakaḥ so'yaṃ lavādipralayāvadhiḥ |

idaṃ mamaiva karttavyamakarttavyamidaṃ mama |

itthaṃ niyamanasyāsya heturniyatirucyate |

tattvapañcakametasya svarūpāvarakaṃ yataḥ |

tasmāt kañcukamityetaducyate tattvapañcakamityāhuḥ ||

kulārṇave pañcamakhaṇḍe'pi |

ghṛṇā lajjā bhayaṃ śoko jugupsā ceti pañcamī |

kulaṃ śīlaṃ tathā jātiraṣṭau pāśāḥ prakīrtitāḥ |

pāśabaddho bhavejjīvaḥ pāśamuktaḥ sadāśivaḥ ||

iti śivajīvayoraikyamuktam |

rāghavabhaṭṭastu yadi śabdaḥ śabdārtho vā brahmetyucyate tadā brahmapadavācyatvaṃ nopapadyate |

yataḥ saccidānandarūpo brahmapadārthaḥ |

uktañca śrutyā |

nityaṃ vijñānamānandaṃ brahmetyāha |

etanna samīcīnam |

tenaiva likhitakuṇḍalīsvarūpaṃ praṇavākāramityasaṅgateḥ viśvasārādyuktavacanajātācca ||

tathā ca viśvasāre ||

śabdabrahmeti taṃ prāha sākṣāddevaḥ sadāśivaḥ |

anāhateṣu cakreṣu sa śabdaḥ parikīrtyate |

anāhataṃ mahācakraṃ hṛdaye sarvajantuṣu |

tatra oṃkāra ityukto guṇatrayasamanvitaḥ |

śivo brahmā tathā viṣṇuroṅkāre ca pratiṣṭhitaḥ |

akāraśca bhavedbrahmā ukāraḥ saccidātmakaḥ |

makāro rudra ityukta iti tasyārthakalpanā |

cakāre ca bhavedviṣṇu rukāre ca prajāpatiḥ |

makāre ca bhavet rudra iti vā varṇanirṇayaḥ ||

phetkāriṇītantre prathamapaṭale ca |

tebhya eva samutpannā varṇebhyo viṣṇuśūlinoḥ |

mūrttayaḥ śaktisaṃyuktā udyante tāḥ krameṇa tu |

ityuktā viṣṇuśivaśaktīnāṃ pratyekaṃ mūrtayaḥ pañcāśaduktāḥ |

prapañcasāre tṛtīyapaṭale'pi ||

śaśīnāgnyutthitā yasmāt svaraspṛkvyāpakākṣarāḥ |

inaḥ sūryaḥ spṛk sparśaḥ |

tattribhede samupannā asṭatriṃśat kalā matāḥ |

svarāḥ saumyāḥ sparśayugmaiḥ saurā vādyāśca vahnijāḥ |

ṣoḍaśadvādaśadaśasaṃkhyāḥ syuḥ kramaśaḥ kalāḥ ||

kramaśa iti candrasya ṣodaśa dvādaśa sūryasya vahnerdaśetyaṣṭatriṃśat kalāḥ |

varṇebhya eva tārasya pañcabhedaiśca bhūtagaiḥ |

sarvagāśca samupannāḥ pañcāśatsaṃkhyakāḥ kalāḥ ||

tārasya praṇavasya tābhya eva tu tāvatyaḥ śaktibhirviṣṇumūrttayaḥ |

tāvatyā mātṛbhiḥ sārddhaṃ tebhyaḥ syūrudramūrtayaḥ |

tebhya eva tu pañcāśat syurauṣadhaya īritāḥ |

yābhistu mantriṇaḥ siddhaṃ prāpnuyurvācchitapradām |

amṛtā mānadā pūṣā tuṣṭiḥ puṣṭī ratirdhṛtiḥ |

śaśinī candrikā kāntirjyotsnā śrīḥ prītiraṅganā |

pūrṇāpūrṇāmṛtā kāmadāyinyaḥ svarajāḥ kalāḥ |

kulārṇave pañcamakhaṇḍe ṣaṣṭhollāse tu ceti kathitā kulanāyiketi pāṭhaḥ |

tāpinī tāpinī dhūmrā marīcirjvālinī ruciḥ |

suṣumnā bhogadā viśvā bodhinī dhāriṇī kṣamā |

kabhādyā vasudāḥ saurāṣṭhaḍāntā dvādaśeritā |

dhūmrārcciruṣmā jvalinī jvālinī visphuliṅginī |

suśrīḥ surūpā kapilā havyakavyavahetyapi |

havyavahā kavyavaheti |

yādyarṇayuktā vahnyutthā daśa dharmapradāḥ kalāḥ |

kulārṇave tu |

āgneyā yādivarṇādyā daśa dharmapradāḥ kalāḥ |

iti pāṭhaḥ |

śāradāyām |

amṛtā mānadā ityādyuktā |

abhayeṣṭakarā dhyeyāḥ |

śvetapītāruṇāḥ kramāt |

iti viśeṣa uktaḥ |

prapañcasāre |

sṛṣṭir-ṛddhiḥ smṛtirmedhā kāntirlakṣmīrdhṛtiḥ sthirā |

sthitiḥ siddhirakārotthāḥ kalā daśa samīritāḥ |

akāraprabhavā brahmajātāḥ syuḥ sṛṣṭaye kalāḥ |

śāradāyām |

akārādbrahmaṇotpannāstaptacāmīkaraprabhāḥ |

dravībhūtasvarṇavarṇā ityarthaḥ |

etāḥ karadhṛtākṣasrakpaṅkajadvayakuṇḍikāḥ |

prapañcasāre |

jarā ca pālinī śāntirīśvarī ratikāmikā |

varadā hlādinī prītirdīrghāścokārajāḥ kalāḥ ||

śāradāyāntu |

dīrghāḥ syuraṣṭatavargajāḥ |

ukārādviṣṇunotpannāstamāladalasannibhāḥ |

abhītivaracakreṣṭabāhava, parikīrtitāḥ |

tīkṣṇā raudrī bhayā nidrā tantrī kṣut krodhanī kriyā |

utkārī caiva mṛtyuśca makārākṣarajāḥ kalāḥ |

makāraprabhavā rudrajātāḥ saṃhṛtaye kalāḥ |

śāradāyāntu |

utkārī mṛtyuretāḥ syuḥ kathitāḥ payavargajāḥ |

rudreṇa mārṇādutpannāḥ śaraccandranibhaprabhāḥ |

udvahantyo'bhayaṃ śūlaṃ kapālaṃ vāhubhirvaram |

ityadhikamuktam ||

vindorapi catasraḥ syuḥ pītāḥ śvetāruṇāsitāḥ |

īśvareṇoditā vindoḥ pītāḥ śvetāruṇāsitāḥ |

anantāya yavargasthā javākusumasannibhāḥ |

abhayaṃ hariṇaṃ ṭaṅkaṃ dadhānā vāhubhirvaram |

ityadhikamuktaṃ śāradāyām ||

kalāśceśvarasañjātāsthirodhānāya bindujāḥ |

iti kulārṇave ||

nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathaiva ca |

indhikā dīpikā caiva recikā mocikā parā |

sūkṣmā sūkṣmārttatā jñānāmṛtā cāpyāyanī tathā |

vyāpinī vyomarūpā ca anantā nādasambhavā |

nādajāḥ ṣoḍaśa proktā bhuktimuktipradāyikāḥ |

sadāśivena sañjātā nādādetāḥ sitatviṣaḥ |

akṣasrakpustakaguṇakapālāḍhyakarāmbujāḥ |

iti pañcāśadākhyātāḥ kalāḥ sarvasamṛddhidāḥ |

ityādikaṃ śāradāyām |

iti pañcāśatkalāḥ |

prapañcasāre ||

keśavanārāyaṇamādhavagovindaviṣṇavaḥ |

madhusūdanasaṃjñaśca saptamaḥ syāt trivikramaḥ |

vāmanaḥ śrīdharākhyaśca hṛṣīkeśastadantaram |

padmanābhastathā dāmodarākhyo vāsudevayuk |

saṅkarṣaṇaśca pradyumnaḥ sāniruddhāḥ svarodbhavāḥ |

tataścakrī gadī śārṅgī khaḍgī śaṅkhī halī tathā |

muṣalī śūlisaṃjñaśca bhūyaḥ pāśī tathāṅkuśī |

mukundo nandajo nandī naro narakajiddhariḥ |

kṛṣṇaḥ satyaḥ sātvataśca śauriḥ śūrī janārdanaḥ |

bhūdhārī viśvamūrtiśca vaikuṇṭhaḥ puruṣottamaḥ |

balī balānujo bālo vṛṣaghnaśca vṛṣastathā |

haṃso varāho vimalo nṛsiṃho mūrttayo halāt |

kādikṣāntādvyañjanādityarthaḥ |

keśavādyā ime śyāmāścakraśaṅkhalasatkarāḥ |

iti śāradāyāmadhikam ||

phetkāriṇītantre'pi ||

śaṅkhacakradharāḥ sarve ghanābhāḥ pītavāsasaḥ |

keśavādyā nijāṅkasthaśaktyālaṅkṛtavigrahāḥ |

iti pañcāśadviṣṇavaḥ |

kīrtiḥ kāntistuṣṭipuṣṭī dhṛtiḥ śāntiḥ kriyā dayā |

medhā sarṣī śraddhā syāllajjā lakṣmīḥ sarasvatī |

prītiratī ramā proktāḥ krameṇa svaraśaktayaḥ |

jayā durgā prabhā satyā caṇḍā vāṇī vilāsinī |

vijayā virajā viśvā vinadā sunadā smṛtiḥ |

ṛddhiḥ samṛddhiḥ śuddhiśca bhaktirmuktirmitiḥ kṣamā |

ramomā kledinī klinnā vasudā vasudhā parā |

parā parāyaṇā sūkṣmā sandhyā prajñā prabhā niśā |

amoghā vidyutā ceti śaktayaḥ sarvakāmadāḥ |

etāḥ priyatamāṅkeṣu niṣaṇāḥ sasmitānanāḥ |

vidyuddāmasamānāṅgyaḥ paṅkajābhayavāhavaḥ |

phetkāriṇītantre tu ||

tāśca sasmitavaktrābjā vidyudābhāḥ prakīrtitāḥ |

kāntāṅkasthāśca kīrttyādyāḥ kamalābhayapāṇayaḥ |

ityuktam |

iti pañcāśadviṣṇuśaktayaḥ ||

śrīkaṇṭho'nantasūkṣmau ca trimūrtiramareśvaraḥ |

arghīśo bhāvabhūtiścātithiśca sthāṇuko haraḥ |

jhiṇṭīśo bhetikaḥ sadyojātaścānugraheśvaraḥ |

akrūraśca mahāsenaḥ syuretāḥ svaramūrttayaḥ |

tataḥ krodhīśacaṇḍeśapañcāntakaśivottamāḥ |

athaikarudrakūrmaikanetrāhvacaturānanāḥ |

ajeśaḥ sarvasomeśastathā lāṅgalidārakau |

arddhanārīśvaraścomākāntaścāṣāḍhidaṇḍinau |

syuraprimīnameṣākhyālosthitaśca śikhī tathā |

chagalaṇḍadviraṇḍeyau samahākālavālinau |

bhujaṅgeśapinākīśakhaḍgīśākhyavakeśakāḥ |

śvetasragvīśanakuliśivāḥ saṃvarttakastathā |

ete rudrāḥ smṛtā raktā dhṛtaśūlakapālakāḥ ||

iti pañcāśadrudāḥ ||

pūrṇodarī syādvirajā śālmalī tadanantaram |

lolākṣī varttulākṣī ca dīrghaghoṇā samīritā |

sudīrghamukhāgomukhyau dīrghajihvā tathaiva ca |

kuṇḍodaryūrddhakeśyau ca tathā vikṛtamukhyapi |

jvālāmukhī tato jñeyā paścādulkāmukhī tataḥ |

suśrīmukhī caiva vidyāmukhyetāḥ svaraśaktayaḥ ||

mahākālīsarasvatyau sarvasiddhisamanvite |

gaurī trailokyavidyā syānmantrasiddhistataḥ param |

ātmaśaktirbhūtamātā tathā lambodarī smṛtā |

drāviṇī nāgarī bhūyaḥ khecarī cāpi mañjarī |

rūpiṇī citriṇī paścāt kākodaryapi pūtanā |

syādbhadrakālīyoginyau śaṅkhinī garjinī tathā |

kālarātriśca kubjinyā kapardinyapi vajraṣā |

jayā ca sumukheśvaryyā revatī mādhavī tataḥ |

vāruṇī vāyavī proktā paścādraṇe vidāriṇī |

tataśca saha ālakṣmīrvyāpinī māyayānvitā |

etā rudrāṅkapīṭhasthāḥ sindūrāruṇavigrahāḥ |

raktotpalakapālābhyāmalaṅkṛtakarāmbujāḥ |

āyudhādidhyānaṃ vāmadakṣayorevaṃ sarvatra |

iti pañcāśadrudraśaktayaḥ |

candanakucandanāgurukarpūrośīrarogajalaghusṛṇāḥ |

kakkolajātimāṃsīmurācoragranthirocanāpatrāḥ |

pippalavilvaguhāruṇatṛṇaṃ kalaraṅgāhvakumbhīvallinyaḥ |

śolvambarakāśmarikāsthirābjadarapuṣpikā |

mayūraśikhāplakṣāgnimanthasiṃhīkuśāhvadarbhāḥ |

kṛṣṇadarapuṣpīrohiṇacuṇḍakavṛhatīpāṭalacitrātulasyapā-mārgāḥ |

śatamakhalatādvirephāviṣṇukrāntāmūṣalyathāñjalinī |

dūrvāśrodevīsaha tayaiva lakṣmīsadābhadre |

ādīnāmiti kathitā |

varṇānāṃ kramavaśādathauṣadhayaḥ |

gulikākavāyabhāvitapramedato nikhilasiddhidāyinyaḥ |

candanaṃ prasiddham |

kucandanaṃ raktacandanam |

aguruḥ prasiddhaḥ |

karpūraṃ rasakarpūram |

uśīraṃ vīraṇamūlam |

rogaḥ kuṣṭham |

jalaṃ bālā |

ghusṛṇaḥ kuṅkumam |

kakkolaṃ kākolīti prasiddham |

jātiḥ puṣpaviśeṣaḥ |

snatāmāṃsī jaṭāmāṃsī |

murā murāmāṃsī |

coraścorapuṣpī |

ḍholakalambīti gauḍabhāṣā |

granthiḥ gāṭhiyānīti gauḍaprasiddham |

rocanā haridrā |

patraṃ tejapatram pippalo'śvathaḥ |

vilvaḥ prasiddhaḥ |

guhā jayantī |

aruṇatṛṇaṃ pṛśniparṇī |

phalaraṅgāhvaḥ kāmarāṅgā iti prasiddhaḥ |

kumbhī gāmbhārī |

vallinī tāmbūlī |

śolvambaraṃ cholaṅga iti prasiddhaḥ |

kāśmarikā kaśeruḥ |

sthirā balā |

abja dujjalaḥ hijala iti yasya prasiddhiḥ |

darapuṣpikā tilapuṣpam |

mayuraśikhā apamārgaviśeṣaḥ supāṅeti yasya prasiddhiḥ |

plakṣo vaṭaḥ |

agnimantho gambhāriḥ |

siṃhī kaṇṭakārī |

kuśā kuśāhvaḥ prasiddhaḥ |

darbhaḥ kāśaviśeṣaḥ |

kṛṣṇaḥ pippalī |

darapuṣpī indrayavaḥ |

rohiṇaṃ kuṭukī |

cuṇḍukaṃ kukubalyā |

vṛhatī prasiddhā |

pāṭalaḥ pāralīti prasiddhaḥ |

tulasī prasiddhā |

apāmārgaḥ prasiddhaḥ |

śatamakhatā indralatā |

dvirephā bhṛṅgarājaḥ |

viṣṇukrāntā aparājitā |

mūṣalī tālamūlī |

añjalinī lājālu lajjāvatīti yasyāḥ khyātiḥ |

dūrvā prasiddhā |

śrīdevī dhānyamiti |

lakṣmīḥ śatamūlī |

sadā rudrajaṭā |

bhadrā bhadraparpaṭī ityoṣadhayaḥ ||

oṣadhīnāṃ prayojanamapyuktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena ||

yo yo mantrastasya tasya varṇauṣadhivinirmitā |

tattadvarṇotthasaṃkhyābhirgulikā mantrasiddhidā |

tayābhiṣekastaddhavanaṃ tatsvādastadvilepanam |

tatpūjā ca tathā siddhidāyakaṃ syānna cānyathā ||

ityoṣadhīnāṃ phalakathanam ||

kāmadhenutantraprathamapaṭale'pi ||

akārādikṣakārāntā mātṛkā bījarūpiṇī |

visargaścaiva binduśca dvisandhirbrahmavigrahā |

visargaḥ prakṛtirbinduḥ puruṣaḥ |

dvisandhirdvayorbhedakaḥ ||

varṇāttu jāyate brahmā tathā viṣṇuḥ prajāpatiḥ |

rudraśca jāyate devi ! jagatsaṃhārakārakaḥ |

iti sarveṣāmupāsyānāṃ brahmaviṣṇuprabhṛtīnāṃ sarvagakalānāmoṣadhīnāñca brahmasvarūpapraṇavapañcaraśmyakārokāramakārabindunādā-dibhya utpatteḥ |

yadi vā vācyavācakasambandhena lakṣaṇayā praṇavaśabdena praṇavavācyaṃ brahme tyaṅgīkriyate tadāpyuktadoṣastadavastha eva |

śāradāviśvasāra prapañcasāroktapramāṇajātaiḥ praṇavāvayavā eva sarvotpādakā na brahmāvayavaviśeṣavācakā iti |

tebhyaḥ kathaṃ sarveṣāmutpattiśca syāt |

nanūtpattikartṛmātraṃ na brahma api tu utpattisthitilayahetutvenāvadhāritaṃ yat tadeva |

tathā ca vedāntavṛttidhṛtā śrutiḥ |

yato vā imāni bhūtāni jāyante yena jātāni jīvanti yat prāpyābhisaṃviśanti tadbrahmeti vyajānā iti praṇavasyotpādakamātratvāt kathaṃ tathātvamiti cet satyaṃ praṇavaraśmyudbhavānāṃ brahmādīnāṃ sṛṣṭyādikartṛtvadarśanāt praṇavasya hetutvaṃ spaṣṭamavagamyate |

atha tarhi praṇavasya brahmatvamastu kathamanyeṣāṃ varṇānāmityapi kudeśyaṃ praṇavavikṛtatvenāpi dhvanimayatvātteṣāmiti ||

tathā ca prapañcasāre prathamapaṭale ||

mūlārṇamarṇavikṛtīrvikṛtervikṛtīrapi |

tatprabhinnāni mantrāṇi prayogāṃśca pṛthagvidhān |

vaidikāṃstāntrikāṃścaiva sarvānitthamuvāca heti |

mūlārṇā haṃsaḥ |

arṇavikṛtirakārādikṣakārāntā |

vikṛtervikṛtirvarṇasaṃyogādi |

tena prabhinnāni bhedaṃ prāptāni śeṣaṃ sugamam |

itthamanena prakāreṇa brahmāṇaṃ sarvān kāla uvācetyanvayaḥ |

haṃso vikāraprakārastu |

caturthapaṭale prāṇātmakaṃ hakārākhyaṃ bījaṃ tena tadudbhavāḥ |

ṣaḍūrmayaḥ syūrephotthā guṇāścatvāra eva ca |

pavanādyāḥ pṛthivyantāḥ sparśādyaiśca guṇaiḥ saha |

karaṇānyapi catvāri saṅghātaścetaneti ca |

hakārasya guṇāḥ proktāḥ ṣaḍiti kramato budhaiḥ |

ukārāntāstvakārādyāḥ ṣaḍvarṇāḥ ṣaḍbhya eva tu |

prabhedebhyaḥ samutpannā hakārasya mahātmanaḥ |

ṛkārādyāśca catvāro rephotthāśca parāḥ smṛtāḥ |

ekārādivisargāntaṃ varṇānāṃ ṣaṭkamuddhṛtam |

hakārasya ṣaḍaṅgebhya itīdaṃ ṣoḍaśāṅgavat |

ebhyaḥ sañjajñire'ṅgebhyaḥ svarāḥ ṣoḍaśa sarvagāḥ |

tebhyo varṇāntarāḥ sarve tato mūlamidaṃ viduḥ |

sa tāro vījatāmeva prāṇiṣveva vyavasthitaḥ |

brahmāṇḍaṃ granthametena vyāptaṃ sthāvarasaṅgamam |

nādaḥ prāṇāśca jīvaśca ghoṣaścetyādi kathyate |

eṣa puṃstroniyamitairliṅgaiśca sanapuṃsakaiḥ |

repho māyā bījamiti tridhā māyābhidhīyate |

śamtiḥ śrīḥ sannatiḥ kāntirlakṣmīrmedhā sarasvatī |

kṣāntiḥ puṣṭiḥ sthitiḥ śāntirvidyādyaiḥ svārthavācakaiḥ |

nānāvikāratāṃ prāptaiḥ svaiḥ svairbhāvairvikalpitaiḥ |

tāmetāṃ kuṇḍalītyeke santo hṛdyayanāṃ viduḥ |

sā rauti satataṃ devī bhṛṅgīsaṅgītakadhvanim |

ākṛtiṃ svena bhāvena paṇḍitā bahudhā viduḥ |

kuṇḍalī sarvathā jñeyā suṣumnānugataiva sā |

carācarasya jagato vījatvādvijameva tat |

mūlasya binduyogena śatānandatvadudbhavaḥ |

rephānvitokārākārayogādutpattiretayoḥ |

hakārākhyodbhavastena harirityeṣa śabdyate |

haratvamasya tenaiva sarvātmatvaṃ mamāpi ca |

asya vindoḥ samutpattyā tadante so'hamucyate |

sahaṅkāraḥ pumān proktaḥ sa iti prakṛtiḥ smṛtā |

ajapeyaṃ matā śaktistathā dakṣiṇavāmtaḥ |

bindurdakṣiṇabhāgastu vāmabhāgo visargakaḥ |

tena dakṣiṇavāmākhyau bhāgau |

puṃstrīviśitau |

binduḥ puruṣa ityukto visargaḥ prakṛtirmatā |

pumprakṛtyātmako haṃsastadātmakamidaṃ jagat |

puṃrūpā sā viditvāsraṃ so'haṃbhāvamupāgatā |

sa eva paramākhyo'yaṃ manurasya mahātmanaḥ |

sakārañca hakārañca lopayitvā prayojayet |

sandhirvai pūrvarūpākhyaṃ tato'sau praṇavo bhavet |

tārādvibhaktāccaramāṃśataḥ syurbhūtāni khādīnyatha madhyamāṃśāt |

ināditejāṃsi ca pūrvabhāvāt śabdāḥ samantrāḥ prabhavanti loke |

samastā ityapi kvacit pāṭhaḥ |

viśvasāre dvitīyapaṭale'pi ||

haṃsau tatra samudbhūtau puṃstriyau tatra sanmatau |

haṃ tatra puruṣaḥ proktaḥ sakāraḥ prakṛtiḥ smṛtaḥ |

tāvimau sakalaṃ viśvaṃ vyāptau ca kṛtako'nalam |

kṛtako bhasma |

yathānalamagniṃ vyāptastathā imau viśvaṃ vyāptāvityarthaḥ |

agnirmāṇavaka ityādivadupamāsūcakaśabdamantareṇāpi upamāpratītiḥ |

yadā tadbhāvamāpnoti tadā so'hamiti smṛtaḥ |

sa eva paramaṃ brahmakūṭastho jagadaṅkuraḥ |

sarve devāstathā vedā digvātārkādayastathā |

truṭyā dikkālakalpāśca tattadeva tathātmakam |

yasmiṃśca pralayaṃ yānti vāṅnāśe jagadīśvari ! |

yasmin sṛṣṭiḥ sadaivaiti yasminnadyāpi tiṣṭhati |

sa eva paramaṃ brahma so'haṃbhāvena jāyate |

sahavarṇau vilupyātha sandhivarṇaṃ diśedyada |

praṇavaḥ sarvavarṇeṣu kathitaḥ padmayoninā |

parānandamayaṃ brahma śabdabrahmavibhūḍitam |

ātmano dehamadhye tu sarvamantrātmakaṃ priye ! ||

iti rudrajāmale uttarakhaṇḍe dvāviṃśatipaṭale ca ||

ekamūrtistrayo devā brahmaviṣṇimaheśvarāḥ |

mama vigrahasaṃkḷptā sṛjatyavati hanti ca |

praṇavādudbhavā ete yogavighnakarāḥ sadā |

akāraṃ brahmaṇo varṇaṃ śabdarūpaṃ mahāprabham |

praṇavāntargataṃ nityaṃ yogapūrakamāśrayet |

ukāraṃ vaiṣṇavaṃ varṇaṃ śabdabhedinamīśvaram |

praṇavāntargataṃ sattvaṃ yogakumbhakamāśrayet |

makāraṃ śāmbhavaṃ rūpaṃ jīvabhūtaṃ vidhūdgatam |

praṇavāntaḥsthitaṃ kālaṃ layasthānaṃ samāśrayet |

varṇa eṣa vibhāgena praṇavaṃ praikalpitam |

praṇavājjāyate haṃso haṃsaḥ so'haṃ paro bhavet |

so'haṃ jñānaṃ mahājñānaṃ yogināmapi durlabham |

nirantaraṃ bhāvayedyaḥ sa eva paramo bhavet |

haṃ pumān sa svarūpeṇa candreṇa prakṛtistu saḥ |

etaddhaṃsaṃ vijānīyāt sūryamaṇḍalabhedakam |

viparītakrameṇaiva so'haṃjñāṃ yadā bhavet |

tadaiva sūryagaḥ siddho vāsudevaprapūjitaḥ |

hakārārṇaṃ sakārāṇārṇaṃ lopayitvā tataḥ param |

sandhiṃ kuryāttataḥ paścāt praṇavo'sau mahāmanuḥ |

iti praṇavataḥ sarveṣāmakṣarādīnāmāvirbhāvadarśanācca |

ata eva sarvajīvotpādaka iti varṇābhidhāne pravaṇavasya nāma vakṣyati ||

atha praṇavasya brahmavācakatvaṃ na tu brahmatvamuktam sṛṣṭiprapañcastu akārokāramakāranādabindurūpapraṇavāvayavapañcakavācyabrahmaviṣṇurudraśaktīśvarebhy aḥ eveti ||

ata eva samastaṃ vyastaṃ tvāṃ śaraṇada ! gṛṇātyomiti padamiti puṣpadantenāpyuktam |

anyatrāpi pācyantu paramaṃ brahma praṇavo vācakaḥ smṛtaḥ iti |

vācyasya brahmatvamuktam |

na tu vācakasya praṇavasya ityato varṇasyānityatvamiti cenna kalpasūtravirodhāt tattatsūtrañca varṇātmakā nityāḥ śabdāḥ iti |

ayamāśayaḥ |

śabdohi dvividho dhvanyātmako varṇātmakaśca |

tatra dhvanyātmako'nupalabhyamānatvādanitya iti keciti |

te tu mṛdaṅgādyāghātodbhavameva dhvaniṃ manyamānā varṇātmakasya na dhvanitvamiti vadanti tadatīva mandaṃ tathā hi |

dhvanirdvividhastaraṅganibhaḥ kadambakorakanibhaśca |

ādyaḥ samīpavarttinamātmasvarūpaṃ taraṅganyāyena kramaśaḥ prativarṇaṃ paribodhyābhidheyaṃ pratipādayati |

dvitīyastu kadambakorakavadavyaktarūpeṇa dūravartīnamātmānameva pratibodhayati nābhidheyaṃ yathā haṭṭādirava iti |

varṇātmakastu nitya eva taduktaṃ mātṛkodaye ||

vedānāmīśvaraḥ karttā purāṇānāṃ maharṣayaḥ |

yannāsyāḥ śrūyate kartā svayambhūrmātṛkā tataḥ ||

jāmale'pi ||

brahmatvaṃ brahmaṇā prāptaṃ viṣṇutvaṃ viṣṇunā svayam ||

parākrame'pi |

dhanyairmāheśvaraiḥ svārthapratyabhijñānaśālibhiḥ |

svaparijñānamātreṇa jīvanmuktā bhavanti hi |

ityanena mantrāṇāṃ nityatā darśitā |

iti kulamūlāvatārakalpasūtraṭīkāyāṃ śaṅkarācāryapādairvyākhyātam |

vastutastu vācyasya paramabrahmatvaṃ na tu brahmatvamiti puraivoktam |

nanvapauruṣeyāṇi vedavākyānīti vede kartturabhāvāditi coktavākyābhyāṃ vedasya nityatā darśitā |

tarhi kathaṃ vedānāmīśvaraḥ karteti |

vedasya janyatā vakṣyamāṇavedādivījamityādivacanaistāvanmantrāṇāṃ janyatvānmantrāṇāṃ nityateti ca saṅgacchata iti cet satyam |

īśvarasya prakāśakatvena vedānāṃ karttṛtvamaṅgīkriyate na tūtpādakatvena |

tathā ca |

bṛhannīlatantre caturthapaṭale ||

vedaṃ brahmeti sākṣādvai jānīhi naganandini ! |

svayaṃ pravartate vedastatkarttā nāsti sundari ! |

svavambhuve bhagavatā vedo gītastathā purā |

śivādyā ṛṣiparyantāḥ smarttāro'sya na kārakāḥ |

prakāśakā bhavantyeva kṛṣṇādyāstridivaukasa iti ||

yattu nāradapañcarātre prathamarātre trayodaśādhyāye sāvitrīstutau ||

sāvitrī vedamātā'haṃ vedānāṃ janako vidhiḥ |

tameva dhāturdhātāraṃ namāmi triguṇāt param |

iti vacanena na tasya sāvitrīmātṛkatvaṃ vidhijanakatvañcoktam |

tadapi asyāḥ saṅgaṃ samāsādya vedavistāraṇaṃ kurviti prāguktavacanenaikavākyatayā vistārakārakatvena avadhāraṇīyam |

anyathā tene brahmahṛdeti bhāgavataprathamaślokasya vedāna yugānte tamasā tiraskṛtān rasātalādyo nṛturaṅgavigrahaḥ |

pratyādade vai kavaye'bhiyācate tasmai namaste vitathehitāyeti pañcamaskandhāṣṭādaśādhyāyoktaślokasya vaiyarthyaṃ syāt |

svayaṃ vedajanakasya brahmaṇo'nyasmācchikṣaṇamanyasyāyācñāprāptirna sambhavatīti |

abhiyācyamānabrahmārthaṃ tamasā daityarūpeṇa tiraskṛtānapahṛtān vedān nṛturaṅgavigraho hayagrīvamūrtiḥ san rasātalāt pratyādade pratyujjahārtyanvayaḥ |

tarhi kathaṃ ṣaṣṭhaskandhe prathamādhyāyai |

vedo nārāyaṇaḥ sākṣāt svayambhūriti śuśrūma |

ityatra śrīdharasvāminā vyākhyātam |

vedo nārāyaṇādudbhūtaḥ sa eva sākṣādupacāra iti svayambhūriti niśvāsamātreṇa svayameva bhavati tathā ca śrutiḥ |

asya mahatobhūtasya niśvasitametadyadṛgveda iti ||

kāmadhenutantre'pi ||

akārādikṣakārāntā svayaṃ paramakuṇḍalī |

sarvaṃ carācaraṃ viśvaṃ varṇātmā sūyate dhruvam |

nānāśāstraṃ purāṇañca itihāsañca sundari ! |

vedañca smṛtiśāstrañca anyāni yāni kāni ca |

akṣarājjāyate sarvaṃ paraṃ brahmamayaṃ priye ! |

iti vacane kuṇḍalī vedaṃ sūyata iti vakṣyamāṇa dhāmatrayaṃ sā vedānāmityādiśrutyaṣṭādaśavidyā ityādi ca saṅgacchate |

satyaṃ vedāntamatamāśritya tat sarvaṃ samādheyam |

tanmatantu kevalamīśvaraṃ vinā sarveṣāmanityatvam |

apauruṣeyāṇītyādi bhīmāṃsakamatānusāreṇoktamiti |

sarvamanavadyam |

vastutastu sarvavedamayī devī sarvamantramayī tathetyādi vakṣyamāṇaśāradoktakuṇḍalinyāścaitanyarūpāyāḥ śabdabrahmatvena nirūpitāyāḥ śabdārthobhayarūpiṇyā vedādimayatvena vedānāṃ mantrāṇāñca nityatvameva pramāṇam |

tarhi uktaśruteḥ kā gatiriti cet na |

mahato bhūtasya virāḍmūrterīśvarasya niśvasitaṃ veda ityarthe vedasya janyatvaṃ nāyātam |

yadi ca śrīdharasvāmivyākhyāvalambibhirjanyatvamaṅgīkriyate tadā parameṣṭhino niśvāsadvāreṇāvirbhūtasya bhagavato varāhamūrteḥ parameṣṭhijanyatvaṃ syāt |

tatpramāṇantu tṛtīyaskandhe trayodaśādhyāye parameṣṭhī tvapāṃ madhye tathā magnāmavekṣya gāmityupakramya yasyāsmi hṛdayādāsaṃ sa īśo vidadhātu me |

ityabhidhyāyato nāsāvivarāt sahasānagha ! |

varāhato ko niragādaṅguṣṭhaparimāṇakaḥ |

tasyābhipaśyataḥ svasthaḥ kṣaṇena kila bhārata ! |

gajamātraḥ pravavṛdhe tadadbhatamabhūnmahat |

iti maitreyavacanam |

iti nānāśāstrotpattikathanam |

grahādīnāmapi varṇādutpattiruktā ||

prapañcasāre caturthapaṭale ||

tadā svareśaḥ sūryo'yaṃ kavargeśastu lohitaḥ |

cavargaprabhaḥ kāvyaṣṭavargādubudhasambhaḥ |

tavargotthaḥ suraguruḥ pavargotthaḥ śanaiścaraḥ |

yavargajo'yaṃ śītāṃśuriti saptaguṇā tviyam ||

viśvasāratantre antamātṛkāsambhavavargādhiṣṭhātṛdevatātvaṃ grahāṇāmuktam ||

yathā |

saptavargasya deveśi ! devatāḥ kathayāmi te |

raktavarṇo bhūmiputraḥ kavargadevatā matā |

kāvyaṣṭavargasya vibhuścavargasya budhaḥ smṛtaḥ |

tavargasya surācāryaḥ pavargasya śanaiścaraḥ |

yavargasya tathā candraḥ svarāṇāṃ devatā raviriti ||

prapañcasāre ||

asyā vikāravarṇebhyo jātā dvādaśa rāśayaḥ |

lavādikālopacitaistaiḥ syāccakragatikriyā |

ṛkṣarāśyādiṣu tathā cakragatyā jagatsthitiḥ |

vakṣyāmi cakrarūpañca prabaddhaṃ rāśibhiryathā |

antarvahirvibhāgena racayendrāśimaṇḍalam |

bhūcakra eva meṣādiḥ pravijñeyo'tha mānuṣaḥ |

ādyairmeṣāhvayo rāśirīkārāntaiḥ pratīyate |

ṛkārāntairḷkārāntarvṛṣo yugmaṃ tatastribhiḥ |

tato meṣarāśyudbhavāt paraṃ ṛkārāntaistribhrivṛṣo jāta evaṃ ḷkārāntaistribhirmithunamityanvayaḥ ||

edautoḥ karkaṭo rāśirodautoḥ siṃhasambhavaḥ |

amaḥ śavarṇakebhyaśca sañjātā kanyakā matā |

ṣaḍbhyaḥ kacaṭatebhyaśca payābhyāñca prajajñire |

vaṇigādyāstu mīnāntā rāśayaḥ śaktijṛmbhaṇāt |

caturbhiryādibhiḥ sārddhaṃ syāt kṣakārastu mīnagaḥ ||

iti varṇato rāśisṛṣṭikathanam ||

kṣetrādhipo'pi tatriava ||

aṅgārābjakavṛścikau catule śukrasya yukkanyake baudhe karkaṭakāhvayo himarucaḥ siṃhāstathā gopateḥ |

cāpābjāvapi dhaiṣaṇau makarakumbhākhyau ca mandagrahāḥ proktā rāśyadhipā valau ca kalase so'yaṃ kramo darśitaḥ |

iti rāśyadhipakathanam ||

tatastadūrddhabhāstho bhuvaścakrasamastathā |

sa tu siṃhādiko yasmin paitṛkī niyatā gatiḥ |

tadūrddhabhāgasaṃsthaśca svaścakraścāpi tādṛśaḥ |

sa tu cāpādiko devacakrastrainābhikastvayam |

iti tribhuvanarāśicakrakathanam ||

tathā ebhya eva tu rāśibhyo nakṣatrāṇāñca sambhavaḥ |

sa cāpyakṣarabhedena saptaviṃśatidhā bhavet |

ābhyāmaśvayujā jātā bharaṇī kṛttikā punaḥ |

lipitrayādrohiṇī ca tatparatvāccatuṣṭayāt |

edaitormṛgaśīrṣārdre tadantābhyāṃ punarvasuḥ |

amasoḥ kevalo yogo revatyarthaṃ pṛthag gataḥ |

katastiṣyastathāśleṣaḥ khagayorghaṅayormaghā |

tataḥ pūrvāttachajayoruttarājjhañayostathā |

hastācitrā ca ṭaṭhayoḥ svātī ḍādyakṣarādabhūt |

viśākhātu ḍhaṇodbhūtā tathadebhyo'nurādhikā |

jyeṣṭhādhakārānmūlākhyā napaphebhyo'bhavattathā |

pūrvāṣāḍhā tato'nyā ca sañjātā śravaṇā matā |

śraviṣṭhākhyā ca yavayostathā śatabhiṣā tataḥ |

vaśayoḥ proṣṭhapatsaṃjñā vasahebhyaḥ parāḥ smṛtāḥ |

iti varṇato nakṣatrasṛṣṭikathanam |

tābhyāmamābhyāṃ kṣārṇo'yaṃ yadā vai saha vatsyate |

tadendusūryasaṃyogo'māvasyā hi pratīyate |

kaṣato bhavamasmattaḥ kaṣayoḥ saṅgamobhavaḥ |

tataḥ kṣakāraḥ sañjāto nṛsiṃhastasya devatā |

sa punaḥ ṣasahaiḥ sārddhaṃ parā prauṣṭhapadaṃ gataḥ |

ityamāvāsyotpattikathanam |

anunakṣatravāreṣu svasvamantrajapo'paraḥ |

tasmādeṣāṃ dinānāñca kathyate devatādayaḥ |

iti nakṣatravāre japakathanam ||

kāraskarākhyāmalakoḍumbaro jambusaṃjñakaḥ |

khadiraḥ kṛṣṇavaśau ca pippalo nāgarīhiṇau |

palāśaplakṣakāmboṣṭhadhiyārjunavikaṅkakāḥ |

vakulaḥ sarajāṃ sarjo vañjulaḥ panasākakau |

śamīkadambanimbāmramadhukāntādināṅghripāḥ |

āyuṣkāmaḥ svarkṣavṛkṣaṃ chedayenna kadācana |

ityatra svārthahetūbhayavācakaḥ |

na chindyānna chedayedityapi ||

iti svīyanakṣatravṛkṣacchedananiṣedhaḥ ||

aśviyamānaladhātṛśaśirudrāditi surejyāsarpāśca |

pitraryamabhagadinakṛttvaṣṭāro marutastathendrāgnī |

mitrendrau tathā nir-ṛtijale viśvadevā haristathā vasavaḥ |

varuṇo'japādo'hivradhnaḥ pūṣā ca devatā bhānām ||

iti nakṣatradevatākathanam ||

aśvebhājabhujaṅgasarpasavamāmārjārakājaḥ kulī mūṣā mūṣikarudrayānamahiṣīvyāghrāyamārohaṇaḥ |

vyāghreṇīhariṇīśvarānarapaśuḥ śākhāmṛgāstrīhayaḥ |

martyo gokariṇī ca sādhukathitā nakṣatrayonyaḥ kramāt ||

iti nakṣatrayonikathanaphalam |

govyāghraṃ gajasiṃhamaśvamahiṣaṃ śvainañca vabhrūragam |

vairaṃ vānarameṣakañca sumahattadvadviḍālonduru |

lokānāṃ vyavahārato'nyadapi ca jñātvā prayatnādidam |

dampatyornṛpabhṛtyayorapi sadā varjyaṃ śubhasyārthibhiḥ |

śāśvatikavairitayā dvandve ekatvaṃ napuṃsakatvañca ||

etebhyo'bhāvāsyāntāḥ pratipadādikāstithayaḥ ||

rāśibhyo'tra tithīnāmamadhyarddhadvayantu rāśirekaḥ syāt |

tena triṃśattithayodvādaśa bhedato bhinnāḥ |

tā eva syurdvedhā punarapi pūrvāntyapakṣabhedena ||

pakṣaḥ pañcadaśāhaḥ syāt pūrvaḥ pratipadādikaḥ śuklaḥ |

tadvajjñeyo'pyaparaḥ pakṣaḥ kṛṣṇapratipadādikaḥ proktaḥ |

iti pakṣotpattikathanam |

saṃjñāsāmye satyapi saumyāttu hnāsavṛddhitastithayaḥ |

na samāḥ pakṣadvitaye triṃśadbhedaṃ tathāpi prāptāḥ |

agnyaśvyumāḥ savighnā nāgā guhasavitṛmātaro durgā |

kakubho dhanapativiṣṇuyamaharapaticandrāḥ krameṇa tithyadhipāḥ |

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ prathame sargakāṇḍe śabdārthasvarūpabrahmakathanagarbhākṣarajātajagatkathanaṃ nāma dvitīyaḥ paricchedaḥ ||

evaṃ prādhānyadyotanāya prathamoddiṣṭāparāntā śabdasṛṣṭiruktā śarīrasṛṣṭimantareṇa paśyantyādyā vaktumaśakyā iti tāṃ vaktumatha sṛṣṭimārabhate |

śāradātilakaprathamapaṭale ācāryaḥ ||

atha vindvātmanaḥ śambhoḥ kālabandhoḥ kalātmanaḥ |

ajāyata jagatsākṣī sarvavyāpī sadāśivaḥ |

sadāśivādbhaṣedīśastato rudraḥ samudbhavaḥ |

tato viṣṇustato brahmā teṣāmevaṃ samudbhavaḥ |

atrārtha sṛṣṭau punarudrādīnāmutpattistvartharūpeṇa pūrvaṃ teṣāmutpāttaḥ śabdarūpeṇāto na paunaruktyamiti |

kalā māyā tadātmanastadutpannatvāt |

kālabandhorityanādyantakāle sṛṣṭirūpakālasahāyānnādātmana ityarthaḥ |

anena viśeṣaṇadvayena prakṛteḥ kālasya ca mahāpralaye'pyavasthānamuktam |

ata evānayorāpekṣikanityatā puruṣasya svato nityatvaṃ sarvavināśasya puruṣāvadhitvāditi |

ata eva viśvasāre |

nimeṣādyāstathā māyā divasāśca tathā niśāḥ |

pakṣā māsāśca ṛtavaścāyanaṃ vatsarastathā |

yugañca yugamānañca tathā manvantarāṇi ca |

mahāpralayaparyantaṃ sarvaṃ vindvātmakaṃ smṛtam |

ityanena sṛṣṭirūpakālasya laya uktaḥ |

kintu mahāpralaye kālabandhoriti bandhuśabdena kālasya nimittatvaṃ sūcitam |

tathā ca rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

lavādipralavānto yastamaḥśaktivijṛmbhitaḥ |

nimittabhūtaḥ kālo'yaṃ bhāvānāṃ janurāśayoriti lavādimānamapi ||

prapañcasāre prathamapaṭale ||

nalinīpatrasaṃhatyāṃ sūkṣmasūcivibhedane |

dale dale tu yaḥ kālaḥ sa kālolavasaṃjñakaḥ |

lavaistrūṭiḥ syāttriṃśadbhiḥ kalāṃ tāvat truṭiṃ viduḥ |

kāṣṭhā tāvat kramājjñeyā tāvat kāṣṭhā nimeṣakaḥ |

so'ṅgulisphoṭatulyaśca mātrāṣṭābhiśca taiḥ smṛtā |

kālena yāvatāsvīyo hastaḥ svaṃ jānumaṇḍalam |

paryeti mātrā sā tulyā svayaikaśvāsatulyayā |

ṣaṣṭyuttaraistu triñcateniśvāsairghaṭikā smṛtā |

dvināḍikā muhūrttaḥ syāt triṃśadbhistairaharniśam |

triṃśadbhistairahorātrairmāso dvādaśabhistu taiḥ ||

sambatsaro mānuṣo'yamahorātraṃ divaukasām |

tathā divyairahorātraiśtriśataiḥ ṣaṣṭisaṃyutaiḥ |

divyaḥ samvatsaro jñeyo divyaiḥ saṃvatsaraistu taiḥ |

bhavet dvādaśasāhasryairbhinnairekaṃ caturyugam |

taiḥ sahasraiḥ śatānanda ! tavaikaṃ dinamiṣyate |

tāvatī tava rātriśca kathitā kālavedibhiḥ |

tathāvidhairahorātraistriṃśadbhirmāsamṛcchasi |

tathāvidhairdvādaśabhirmāsairabdastava smṛtaḥ |

tathāvidhānāmabdānāṃ śataṃ tvamapi jīvasi |

tvadāyurmama niśvāsaḥ kālenaivaṃ pracodyate |

iti |

tithitattve saṃkrāntiprakaraṇaghṛsmṛtau tu |

laghvakṣaracaturbhāgastruṭirityabhidhīyate |

truṭidvayaṃ lavaḥ prokto nimeṣastu lavadvayam |

aṣṭādaśanimeṣāstu kāṣṭhetyādi sambarttaḥ pralayaḥ kalpa ityanto yaḥ kālo'bhihito'marasiṃhena tasya nimittatvaṃ pūrvavacanena darśitam |

merutantre prathamoddeśe'pi |

indrāyuḥ-

parimāṇaṃ prakārāntareṇoktvā evamindrairindrasaṃkhyairbrahmaṇo dinamucyate |

yā dhyāyate mahāmāyā mayā tacchāsanirgamaḥ |

indrasaṃkhyaiñcaturdaśasaṃkhyairityarthaḥ |

prapañco brahmadivasaḥ kumbhako rātrirasya tu |

evaṃ tasyā ghaṭikayā varṣamekaṃ vidheḥ smṛtam |

ghaṭīśatamitaṃ tasyā brahmā jīvati kīṭavat |

pakṣamekaṃ satīrūpā śuklaṃ kṛṣṇantu pārvatī |

ṛtumātraṃ harirjīvedvarṣamekaṃ sadāśivaḥ |

evaṃ sā śatavarṣā vai mahākālsya gehinī |

sarpakañcukavaddehaṃ tyaktvā tyaktvā punarnavā iti kālanirūpaṇam |

evaṃ prakṛtāyāmarthasṛṣṭau tattvasṛṣṭiṃ vaktumupakramate |

śāradāyāṃ prathamapaṭale tu |

mūlabhūtādato vyaktādvikṛtātparavastunaḥ |

asīt kila mahattattvaṃ guṇāntaḥkaraṇātmakam ||

śabdabrahmaṇo vikṛtāt sṛṣṭyunmukhānmahattattvamāsīdutpannamityanvayaḥ |

sarvasṛṣṭirmūlarūpādata eva paravastuno'vyaktādbindurūpāditi vā |

kimbhūtaṃ sattvarajastamoguṇātmakam |

mano buddhyahaṅkāracittarūpāntaḥkaraṇacatuṣṭayamekañca tatkāraṇamityabhiprāyaḥ |

kāraṇe kāryopacārāttadātmakatvamiti |

śrutirapi prakṛtermahān mahato'haṅkāra iti |

rāghavabhaṭṭadhṛtavāmakeśvaratantre'pi ||

avyktavigrahāt śabdabrahmaṇaḥ sarvakāraṇam |

vyaktasattvaguṇa vaktuṃ buddhitattvamajāyata |

sāṃkhyamate mahattattvasya buddhitattvamiti saṃjñā |

śāradāyāṃ prathamapaṭale ||

abhūttasmādahaṅkārastrividhaḥ sṛṣṭibhedaḥ |

vaikārikādahaṅkārāddevā vaikārikā daśa |

digvātārkapraceto'śvivahnīndropendramitrakāḥ |

taijasādindriyāṇyāsaṃstanmātrākramayogataḥ |

bhūtādikādahaṅkārāt pañca bhūtāni jajñire ||

rāghavabhaṭṭadhṛtamapi ||

so'haṅkārastribhedaḥ syāt sattvādiguṇabhedataḥ |

vaikāraḥ sāttviko nāma taijaso rājasaḥ smṛtaḥ |

bhūtādistāmasaste ca pṛthaktattvādyavāsṛjan |

adhikena vyapadeśā bhavantīti nyāyāt |

sāttvikādiviśeṣa uktaḥ |

vastutastriṣveva nyūnādhikarūpeṇa trayo guṇā varttante śivaśaktyātmakādāvapi tathānusandheyam |

vaikārikādindriyādhiṣṭhātāraścandraśca |

taijasāt pañca jñānendriyāṇi pañca karmendriyāṇi manaśca |

bhūtādestanmātrāṇi jajñire ||

tathā ca rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

vaikārikāddigādyāśca candreṇaikādaśa smṛtāḥ |

indriyāṇāmadhiṣṭhātṛdevāste parikīrttitāḥ |

yaccāparaṃ manastattvaṃ sasaṅkalpavikalpakam |

taijasādeva tajjātimindriyāṇi tathā daśa |

bhūtādeḥ pañca tanmātrāṇi āsan bhūtamataḥ param ||

tanmātrāṇi ca śabdasparśarūparasagandhāḥ ||

śabdatanmātrādākāśam |

śabdasparśatanmātrābhyāṃ vāyuḥ |

śabdasparśarūpatanmātrebhyo'gniḥ |

śabdasparśarūparasatanmātrebhyo jalam |

śabdasparśarūparasagandhatanmātrebhyo bhūmirutpadyate ||

taduktaṃ prathamapaṭale ||

śabdādvyomasparśatastena vāyustābhyāṃ rūpādvahniretai rasācca ambhāṃsi etairgandhato bhūrdharādyā bhūtāḥ pañca syurguṇināḥ krameṇa ||

brahmajñānatantranirvāṇatantrayostu ||

ākāśājāyate vāyuḥ vāyorutpadyateḥ ravi raverutpadyate toyaṃ toyādutpadyate mahī |

mahī saṃlīyate toye toyaṃ saṃlīyate ravau |

raviḥ saṃlīyate vāyau vāyurnabhasi līyate |

pañcatattvādbhavet sṛṣṭistattve tattvaṃ vilīyate ||

śrutau ca ||

tasmāt brahmaṇa ākāśaḥ sambhūta ākāśādvāyurvāyostejastejasa āpo'hnyaḥ pṛthivī pṛthivyā oṣadhaya oṣadhibhyo'nnānniti bhūtamātrādbhūtasṛṣṭiruktā ||

iti pañcabhūtotpattilayaprakāraḥ |

tārkikāstu ākāśādīnāṃ śabdādayo guṇā ityācakṣate |

sāṃkhyā api śabdo guṇo viyataḥ śabdaspaśau vāyostau ca rūpañcāgne rasena saha tāni jalasya gandhena saha tāni pṛthivyā iti ||

rāghavabhaṭṭadhṛteśāna-saṃhitāyāmapi |

śabdekaguṇamākāśaṃ śabdasparśaguṇo marut |

śabdasparśarūpaguṇaṃ tejastriguṇamiṣyate |

śabdasparśarūparasaguṇā āpaścaturguṇāḥ |

śabdasparśarūparasagandheḥ pañcaguṇā mahīti |

vastutastu pañcīkaraṇarūpeṇa pañcasu pratyekeṣu pañcaguṇāḥ sattvāditriguṇavat santi ato nāsikādiṣu pṛthivyādīndriyeṣu kaṭvastrādi pratīyate |

iti pañcabhūtaguṇakathanam ||

bhūtamaṇḍalāni śāradātilake prathamapaṭale ||

vṛttaṃ divastat ṣaḍbindulacchitaṃ mātariśvanaḥ |

trikoṇaṃ svastikopetaṃ vahnerardvendusaṃyutam |

ambhojamambhaso bhūmeścaturasraṃ vidurbudhāḥ ||

prapañcasāre'pi |

vṛttaṃ vyomno binduṣaṭkānvitaṃ tadduvāyoragneḥ svastikodyatrikoṇam |

abjopetārddhendumadvimbamāpyaṃ syādvajrodyadvṛttirasraṃ dharāyāḥ |

yadvā viśvasāre ||

ākāśamaṇḍalaṃ proktaṃ varttulaṃ sarvasammatam |

ṣaṭkoṇamaṇḍalaṃ vāyostrikoṇantu vibhāvasoḥ |

aṣṭāsraṃ varuṇasyāpi caturasraṃ dharāmutam |

iti veti kṛtvā matatrayaṃ tatra likhitam |

etat prayojanantu praśne ākṛtijñānam |

prāṇāyāmabhūtodayayoḥ pratyakṣadarśanam |

ṣaṭkarmasādhanañca sarvamagre vakṣyate ||

iti bhūtamaṇḍalāni ||

bhūtarūpāṇyapi śāradāyām ||

svacchaṃ viyanmarut kṛṣṇo rakto'gnirviṣadaṃ payaḥ |

pītā bhūmiḥ pañcabhūtānyekaikādhārato viduḥ ||

svacchaṃ svetamiti rāghavabhaṭṭaḥ |

viṣadaṃ śvetam ||

tathā ca prapañcasāre ||

khamapi śuṣiracihnaṃ samīraṇaḥ syāccalanaparaḥ paripākavān kṛ:śānuḥ |

jalamapi rasavadghanā dharā te sitasitipāṭalaśuklapītabhāsaḥ |

śuṣiraṃ chidram |

sitiḥ kṛṣṇaḥ |

vastutastu svacchaṃ nirmalaṃ nīlamiti yāvat |

praśnaprakaraṇe spaṣṭībhaviṣyati ||

tanmate sita ityatrākārapraśneṣeṇāsita iti |

chidrādibhiḥ khādayo jñāyanta iti tātparyam |

ekaikādhārata iti svasvakāraṇādhārāṇītyarthaḥ ||

sūryācandroktabhūtapañcakātmaka caturvidhadehasṛṣṭistu ||

viśvasāratantre prathamapaṭale ||

pṛthivyā śrīṣadhirjātā oṣadherannameva ca |

tasmādbhavettadā devi ! retaḥ sarvasukhāvaham |

retasastu bhaveddevi ! brahmāṇḍaṃ śaśisūryayoḥ |

śaśisūryātmakaṃ sarvaṃ carācaramidaṃ jagat |

caraṃ jaṅgamamacaraṃ sthāvaraṃ ||

śāradātilake prathamapaṭale ||

pañcabhūtātmakaṃ viśvaṃ carācaramidaṃ jagat |

acarā bahudhā bhinnā girivṛkṣādibhedataḥ |

carāstu trividhā bhinnāḥ svedāṇḍajajarāyujāḥ |

pañcabhūtātmakamityanena trivṛtkaraṇapakṣaḥ pañcīkaraṇapakṣo'pi sūcita iti |

tatra ye taijasā devāsteṣāmapi śarīre arddho bhāgastejasaḥ |

caturthāṃśaḥ pṛthivyāścaturthāṃśo jalasyeti trivṛtkaraṇapakṣaḥ ||

pañcīkaraṇapakṣe tu tejasaścatvārīṃ'śā anyeṣāmaṣṭamo'ṣṭamo'ṃśā evamanyatrāpi |

taduktaṃ pañcadaśyāṃ pañcamaprakaraṇe tattvaviveke |

sthūlaśarīrādyutpattisiddhaye pañcīkaraṇaṃ nirūpayitumāha |

tadbhogāya punarbhogyabhogāya tanujanmane |

pañcīkaroti bhagavān pratyekaṃ viyadādikam |

bhagavānaiśvaryādi guṇaṣaṭkasampannaḥ |

aiśvaryādiguṇaṣaṭkañca samagraiśvaryavīryayaśaḥśrījñānavairāgyarūpamuktañca |

aiśvaryasya samagrasya vīryasya yaśasaḥ śriyaḥ |

jñānavairāgyayoścaiva ṣaṇāṃ bhaga iti smṛtiḥ |

samarasyetyanenānāṇimādyaiśvaryāṣṭakaṃ sūcitamatastamoguṇātmakeśvarādadhikaguṇatayā bhagavataḥ samasattvāditriguṇātmakatvenādhikyamāyātam |

na tu sattvamātrapradhānaguṇātmakasya bhagavaditi nāmadheyam |

tathātve triguṇātmikāyā bhavatyāstadabhidhānaṃ nopapadyata iti sudhībhirbhāvyam |

parameśvaraḥ punaḥ punarapi tadbhogāya teṣāṃ jīvānāṃ bhogāyaiva bhogyabhogāya tanujanmane bhogyasyānnapānāderbhogāyatanasya jarāyujādicaturvidhaśarīrajātasya ca janmane utpattaye viyadādikamākāśādibhūta pañcakaṃ pratyekamekaikaṃ pañcīkaroti |

apañcātmakaṃ pañcātmakaṃ sampadyamānaṃ karoti |

dvidhā vidhāya caikaikaṃ caturddhā prathamaṃ punaḥ |

svasvetaradvitīyāṃśairyojanāt |

pañcapañcateti |

atha vā ṣaḍaṃśāstejasaḥ pṛthivījalavāyvākāśānāṃ daśamo daśamo'ṃśaḥ |

evaṃ pārthive asmadādiśarīre'pi pṛthivyāḥ ṣaḍbhāgāḥ |

jalādīnāṃ daśamodaśamo'ṃśastaduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena |

pṛthivyādīni bhūtāni pratyekaṃ vibhajeddvidhā |

ekaikaṃ bhāgamādāya pañcadhā vibhajaet punaḥ |

ekaikaṃ bhāgamekaikabhūtaiḥ saṃveśayet kramāt |

tataścākāśabhūtasya svā bhāgāḥ ṣaḍbhavanti hi |

vāyvādi bhāgāścatvāro vāyvādiṣveva māviśet |

evañca khecarāṇāmākāśavāyubhāgādhikyādviyati gatirgṛhagodhikādīnāmākāśabhāgādhikyādbhittyādigatirbhūtādīnāṃ vāyubhāgādhikyāt sarvatra gatirasthairyañceti ||

iti pañcīkaraṇam ||

prapañcasāraprathamapaṭale ||

prakṛtau kālanunnāyāṃ guṇāntaḥkaraṇātmani |

dehaścaturvidhobhinno jantorutpattibhedataḥ |

udbhidaḥ svedajo'ṇḍājjaścaturthastu jarāyujaḥ |

guṇāntaḥkaraṇātmani |

dehaścaturvidhobhinno jantorutpattibhedataḥ |

udbhidaḥ svedajo'ṇḍājjaścaturthastu jarāyujaḥ |

guṇāntaḥkaraṇakāraṇe kālapreritāyāṃ prakṛtau satyāmudbhidādicaturvidha utpattibhedato jantoḥ śarīriṇo deho bhavatītyarthaḥ |

udbhidalakṣaṇamuktam |

viśvasāraprapañcasāraprathamapaṭale ||

udbhidya bhūmiṃ nirgacchedudbhidaḥ sthāvarastu saḥ |

nirdiṣṭaḥ skandhaviṭapapatrapuṣpaphalādibhiḥ |

eṣāmutpattikrakārastu rāghavabhaṭṭadhṛtena |

udbhidāḥ sthāvarā jñeyāstṛṇagulmādirūpiṇaḥ |

tatra siktā jalairbhūmirantaruṣmā vipācitā |

vāyunāvyuhyamānā tu vījatvaṃ pratipadyate |

tathā coktāni vījāni saṃsiktānyambhasā punaḥ |

ucchūnatvaṃ mṛdutvañca mūlabhāvaṃ prayānti ca |

tanmūlādaṅkurotpattiraṅkurāt parṇasambhavaḥ |

parṇātmakaṃ tataḥ kāṇḍaṃ kāṇḍācca prasavaṃ punaḥ ||

ityudbhidotpattiḥ ||

pāpakarmācaraṇe pretya sthāvarayoniprāptirmatsyasūkte saptaviṃśatipaṭale ||

pāpātmā pitṛdauhitramātṛdveṣī tu yūthikā |

putradveṣī tu varuṇaḥ kampadūṣakanāśakaḥ |

bhūharttā kodravo devi ! tīrthadveṣī tu caipakaḥ |

bhāryāyāḥ keśanirvāpe dūrvā bhavati śaṅkari ! |

golomadāhī tu kṛśo brahmadveṣī vako bhavet |

bhāryādveṣī kuruvako miṣṭabhuk tintiḍībhavet |

parān vañcayitvā svayameva yo miṣṭaṃ bhuṅkte sa eva tintiḍī ca tātparyam ||

tāmrahartā tu panaso mahīhartā tathārjanaḥ |

parastrīharaṇe devi ! bahujo bhavati dhruvam |

gurudveṣo somataruḥ śvaśrūdveṣī jayantikā |

mātuḥ kalahasaṃyuktaścoravṛkṣaḥ prajāyate |

svāminā kalahe devi ! brahmākhyo jāyate taruḥ |

dvibhāryaścaikadveṣī syāt caṇḍālo jāyate hi saḥ |

bhāryāyā vañcakaścaiva jāyate karamardakaḥ |

vibhaktadhanahartā tu nīpo bhavati niścitam |

śasyāpahārī eraṇḍo yajñadveṣī dhavī bhavet |

parāsvī viphalī devi ! snuhī sañjāyate dhuruvam |

sūcakovāsako devi ! rājagāmini paiśune |

rāmākhyavāsakojātaḥ kuddālaścauravṛttikaḥ |

tailahartā tilataruḥ sarṣapa phaladūṣakaḥ |

parapuruṣagāminī nārī dodravobhavati dhruvam |

matsyadveṣī picuvṛkṣaḥ parvagāmī śivāmadaḥ |

śivāmaithunino vipro ghaṭagṛkṣo vijāyate |

śvaśuraghno nārikelaḥ śvaśrūharttā latā bhavet |

paraṃ pañcaśivāvṛkṣaḥ śyāladveṣī jalaṃ bhavet |

sapatnīputradveṣī syāddhastūro jāyate priye ! |

stanabhedī ca puruṣaḥ antarbhedī ca bherukaḥ |

karamardaḥ karacchedī jīvantī pādahā naraḥ |

bhūtadveṣī devadārurnameruḥ śiśunindakaḥ āmlānaśīlo bandhūkaḥ sandhyāhīno jaḍo bhavet |

atithivañcakaścaiva śaro nāma prajāyate |

paśvaṇḍalopakaḥ pūgaḥ parṇo gomūtranindakaḥ |

devadveṣī jātitaruḥ śaṅkhadveṣī tu mallikā |

vratadveṣī pūtataruḥ saṅkalpabhañjakaśca yaḥ |

bhavet somatarurdevi ! āśramasya tu dūṣakaḥ |

kāmavṛkṣo bhaveddevi ! gavyatyāgī śatāvarī |

bhallātako jñānahartā ayājyayājako variḥ |

asatpratigrahītā ca aṭasāro bhavet dhruvam |

rājasvaharaṇāddevi ! bhaveccāṇḍālako dhruvam |

devadāsyāstu haraṇe karṇikāro vijāyate |

jale nistārajādeva aśoko jāyate priye ! |

devāyatanabhāgādibhedako dhātakī bhavet |

gṛhadveṣī tu jīvantī brahmahānala eva hi |

antahā sūtahā devi ! tathā sarvapradūṣakaḥ |

girikarṇikāro bhavati bhāryātyāgī ca bhūruhaḥ |

yonibhedī tu kadalī bījabhedī tu bījakam |

bījahartā bījamūlaṃ kāmaharttā mayūrakaḥ |

śivadveṣī bhūvadaro mantradveṣī javā bhavet |

paṭṭaharttā yogatarurvastraharttā tu kāsikā |

lauhaharttā vaṭo devi ! tāmraharttā tu vīnaśaḥ |

kāṃsaharttā raṇataruḥ raupyaharttā tu śādvalaḥ |

ityaṅgapāpabhede tu śataśo'tha sahasraśaḥ |

sthāvaratvaṃ gamiṣyanti sarvāvasthāsu sarvadā |

iti pāpādvṛkṣayoniprāptiḥ ||

pāpena jalatvaprāptirata eva ||

jalatvaṃ yāti pāpena śailatvaṃ yāti śaṅkari ! |

tasya pāpasya bhedena jāyate varṇasaṅkaraḥ |

udakyāgamane devi ! nasītvaṃ yāti śaṅkari ! |

mithyāvabhāṣaṇādeva sthāvaratvaṃ jalaṃ viduḥ |

mātāpitrorguroragre taḍāgasya jalaṃ bhavet |

svāmyagre ca parokṣe ca yā nārī mandacāriṇī |

sā bhavedgarttatoyañca yā śayyāṃ nāruhet pateḥ |

sā mṛtānyadbhavettoyaṃ satyameva mama priye ! |

ekāśītyā tathā ṣaṣṭyā pañcaviṃśatibhiryadā |

tatra tatra viṣṇurūpaṃ toyaṃ jānāsi bhāvini ! |

aśītimātraṃ sāmudre hastānāñca pramāṇataḥ |

kalāhasto bhavedyatra dvādaśe pāpavarjitaḥ |

ato'nyat pāpasambhūtiḥ svakālenaiva prāpsyati ||

iti jalatvaprāptiḥ |

tatpāpādanusāreṇa prāyaścittaṃ samācaret |

śivaliṅgaṃ samabhyarcya sthāpayitvā yathāvidhi ||

caturdaśyāṃ nirāhāro vṛṣasthe bhāskare site |

pāpakṣayaṃ samuccārya gāñca dadyāddvijanmane |

teṣāṃ pāpasya śuddhyarthaṃ prāyaścittamudāhṛtam ||

iti tatpāpaprāyaścittama ||

prapañcasāraviśvasārayoḥ ||

kṛmikīṭapataṅgādyāḥ svedajā nāma dehinaḥ |

tadutpattiprakāro'pi tatraiva ||

svedajaḥ svidyamānebhyo bhūvahnyadbhyaḥ prajāyate |

yūkamatkuṇakīṭādyā ye cānye kṣaṇabhaṅgurā iti |

yūka ukanīti yasya nāma matkuṇaśchārapokaṃ iti yasya prasiddhiḥ ||

bhūmerantaruṣmavipākena vījatvaṃ śāstrasiddham ||

svidyamānabhūvahnijalavakvadhyastu svedajotpattiḥ |

pratyakṣasiddhā yathā gomayapuñjādeḥ kīṭādyutpattirityanayorbhedaḥ |

aṇḍajajarāyujayoḥ śukraśoṇitasaṃyogenotpattistu ||

prapañcasāre ||

paṇḍajo varttulībhūtāt śukraśoṇitasaṃyutāt |

kālena bhinnāt pūrṇātmā nirgacchan prakramiṣyati |

ahigodhāvayo bhekaśiśumārādikaśca saḥ |

rāghavabhaṭṭadhṛtam |

aṇḍajāḥ pakṣiṇaḥ sarpā nakramatsyāśca kacchapāḥ |

kulīragodhā bhekādyāḥ śiśumārābjasūktaya iti |

abjaḥ śaṅkhaḥ ||

iti tatrāpi kiṃvadantī |

aṇḍaṃ sūte gilāhāraścarvāhāro jarāyujamiti ||

prāyikametallakṣaṇam |

tathā romanthāyakajantoḥ syācchṛṅgaṃ nānyasya janmina ityapi ||

śāradāyām ||

jarāyujā manuṣyādyā janurnṛṇāṃ nigadyate ||

viśvasāratantre dvitīyapaṭale ||

manuṣyasadṛśaṃ janma kutrāpi naiva vidyate |

devatā pitaraḥ sarve vāñchanti janma mānuṣam |

durlabho mānuṣo dehaḥ sarvadeheṣu sarvadā |

tasmācca mānuṣaṃ janma etaduktaṃ sudurlabham |

tatrāpi saṃśayaccetā viśeṣeṇa tu pārvati ! |

mantratantrarataḥ puṃsāṃ so'pi cedatidurlabhaḥ |

tatrāgamavidaḥ śreṣṭhāḥ sarvadeheṣu pūjitāḥ |

tatrāpi sādhakaḥ śreṣṭhaḥ sarvatantreṣu gopitaḥ ||

rudrajāmale uttarakhaṇḍe dvitīyapaṭale ||

mānuṣyaṃ saphalaṃ janma sarvaśāstreṣu gocaram |

caturaśītilakṣeṣu śarīreṣu śarīriṇām |

na mānuṣyaṃ vinānyatra tattvajñānantu labhyate |

kadācillabhate janma mānuṣyaṃ puṇyasañcayāt |

sopānabhūtaṃ mokṣasya mānuṣyaṃ janma durllabham ||

nirvāṇatantre dvitīyapaṭale'pi ||

athāvarādisu kīṭeṣu paśupakṣiṣu śailaje ! |

caturaśītilakṣaṃ vai janma cāpnoti so'vyayaḥ ||

tato labhet pareśāni ! mānuṣīṃ durlabhāṃ tanumiti |

caturaśītilakṣayonibhramaṇānantaraṃ brāhmaṇayoniprāptiḥ |

karmavipāke'pyuktā yathā |

sthāvarāstriṃśallakṣaśca jalajo navalakṣakaḥ |

kṛmijā daśalakṣaśca rudralakṣaśca pakṣiṇaḥ |

paśavo viṃśalakṣaśca caturlakṣaśca mānavāḥ |

eteṣu bhramaṇaṃ kṛtvā dvijatvamupajāyate |

nirvāṇatantre ||

mānuṣīṃ tanumityatra brāhmaṇatvāvacchinnamānuṣīṃ tanumityavagantavyam |

durlabheti viśeṣaṇavaleneti ||

nirvāṇatantre ||

tato mānuṣadehaśca dharmādharmādhipaśca saḥ |

tato'pi labhate janma punarmṛtyumavāpnuyāt |

jāyante ca mriyante ca karmapāśaniyantritāḥ |

caturaśītilakṣeṣu nānāyoniṣu śailaje ! ||

iti manuṣyatvaprāptipraśaṃsā ||

caṇḍikovāca ||

kathaṃ vā labhate janma kathaṃ mṛtyurbhavet prabho ! |

tatprakāraṃ mahādeva ! śrotumicchāmi tadvada ||

śaṅkara uvāca ||

iha yat kriyate karma tat paratropabhujyate |

jīvastṛṇajalaukeva dehāddehāntaraṃ vrajet |

samprāpya caturaṃ dehaṃ dehaṃ tyajati pūrvakam |

iti śrutvā ca sā caṇḍī papraccha śaṅkaraṃ prati ||

prāptaṃ caturadehantu piṇḍadānādikaṃ katham ||

śiva uvāca ||

śṛṇu devi ! pravakṣyāmi māyādehaṃ tadeva hi |

māhādehaḥ pareśāni ! vāyurūpau na cānyathā |

vāyurūpo yato deha ākāśastho nirāśrayaḥ |

tataśca piṇḍadānena vāyuḥ sthirataro bhavet |

prathame mastakaṃ devi ! jāyate ca kramāvadhi |

tato mama puraṃ gatvā dharmakarmādikañcaret |

tadbhuktañcāparaṃ kiñcidyadā karma na vidyate |

mamājñayā yadā jīvaḥ prayayau brahmaśāsanam |

tasmāt karmānusāreṇa yadi syāddurlabhā tanuḥ |

mahāvidyāṃ bhāgyavaśād yadi prāpnoti sadguroḥ |

tattvajñānaṃ maheśāni yadi bhāgyavaśāllabhet |

tadaiva paramo mokṣo yāvadbrahmāṇḍamaṇḍalam |

mahāvidyāprasādena punarāgamanaṃ na hi ||

tṛtīyapaṭale ||

toyāttuvudvudaṃ jātaṃ yathā toye vilīyate |

prakṛtyā jāyate sarvaṃ punastasyāṃ pralīyate |

brahmaviṣṇuśivā devi ! jāyante prākṛtāddhruvam |

tathā pralayakāle tu prakṛtyāṃ lupyate punaḥ ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ prathame sargakāṇḍe caturvidhadehasṛṣṭikathanaṃ nāma tṛtīyaparicchedaḥ ||

guruṃ praṇamya yaṃ tenājñānadhvāntasudhākaram |

vaktimarttyadehasṛṣṭiṃ dvijaḥ śrīrāmatoṣaṇaḥ ||

śāktānandataraṅgiṇī prathamaparicchedadhṛtajñānabhāṣyam ||

devyuvāca ||

śarīraṃ kīdṛśaṃ nātha ! muktirvā kena karmaṇā |

idānīṃ śrotumicchāmi brūhi me śaśiśekhara ! ||

īśvara uvāca ||

śṛṇu devi ! pravakṣyāmi śarīraṃ karmasambhavam |

rajasvalā ca yā nārī viśuddhā pañcame dine |

pīḍitā kāmavāṇena tataḥ puruṣamīhate |

bhagaliṅgasamāyogānmaithunaṃ syāttadā tayoḥ |

anyosnyasparśanādeva jāyate ca mahāsukham |

kṣarate ca yadā retaḥ prāṇāpānavisaṃ śritam |

kṣitirāpastathā tejo vāyurākāśameva ca |

sarveṣāṃ tatra tattvaṃ syāddehastharaktavījayoḥ |

garbhāśayanirūpaṇānantaraṃ garbhotpattiprakāra ukto mātṛkākābhedatantre dvitīyapaṭale ||

devyuvāca ||

vada īśāna ! sarvajña ! sarvatattvavidāṃvara ! |

yat tvayā kathitaṃ deva ! mama saṅge vihārataḥ |

kathaṃ vā jāyate putraḥ kathaṃ vā śukrasaṃsthitiḥ |

putra iti garbhamātropalakṣaṇam |

kena prakāreṇa garbho jāyata iti praśnasya tātparyam |

varddhamānasya liṅgasya praveśo vā kathaṃ bhavet |

bhītiyuktā hyahaṃ nātha ! trāhi māṃ duḥkhasaṅkaṭāt ||

mahādeva uvāca ||

maṇipūraṃ mahāpadmaṃ susumnāmadhyasaṃsthitam |

tasmānnālena deveśi ! nābhipadmaṃ manoharam |

nālatrayasamāyuktaṃ sadā śukravibhūṣitam |

ūrddhanālaṃ sahasrāre ataḥ śukravibhūṣitam |

tasmādeva stanadvandvaṃ varddhamānaṃ dine dine |

madhyanālaṃ susumnāntaṃ vṛntākāraṃ śuśītalam |

āyonyagramadhonālaṃ sadānandamayaṃ śive ! |

śṛṇu cārvaṅgi ! subhage ! tanmadhye liṅgatāḍanāt |

yadrūpaṃ paramānandaṃ tannāsti bhuvanatraye |

nābhipadmantu yadrūpaṃ tat śṛṇuṣva samāhitā |

vasthānaṃ madhyadeśe'sya sadā padmavirājitam |

vāyadeśe cāṣṭapatraṃ caturasrañca tadvahiḥ |

caturdvārasamāyuktaṃ suvarṇābhaṃ savṛntakam |

tatpadmena bhavet puṣpaṃ vṛntayuktaṃ tripatrakam |

praphulle tu tripatre vai vāhye śoṇitadarśanam |

etanmadhye maheśāni ! yadi syālliṅgatāḍanam |

padmamadhye gate śukre santatistena jāyate ||

padmamadhye śukragamanaprakārastu prapañcasāre ||

svasthānataścyutāt śukrādbindumādāya mārutaḥ |

garbhāśayaṃ praviśati yadā tulyaṃ tadāparaḥ |

ārttavāt paramaṃ bījamādāyāsyāśca mūlataḥ |

yadā garbhāśayaṃ neṣyatyatha sammiśrayenmarut |

saṅkṣobhya saṃvarddhayati tanmalaṃ śoṇitādhikam |

strī syāt śukrādhikaṃ nā syāt samena ca napuṃsakam |

vāyuvahnyambhasāṃ yoge garbhavṛddhiḥ prajāyate ||

etena trivṛtkaraṇapakṣaḥ spaṣṭīkṛtaḥ ||

jñānabhāṣye ||

nābhipadme mahādevi ! bhrāmyate ca samīraṇaiḥ |

kumbhakāro yathā cakre ghaṭate ca ghaṭādikam |

tathā samīraṇo garbhe ghaṭate prāṇināṃ tanum ||

śāradātilake ||

raktādhikā bhavennārī bhavedreto'dhikaḥ pumān |

ubhayoḥ samatāyāntu napuṃsakamiti sthitiḥ ||

mātṛkābhedatantre ||

puruṣasya tu yat śukraṃ śaktestasyādhikaṃ yadi |

tadā kanyāṃ vijānīyādvīparīte pumān bhavet |

ubhayostulyaśukreṇa klīvaṃ bhavati niścitam ||

tatrādhikyatulyatādikam rāghavabhaṭṭadhṛtavacanoktapramāṇasyaiva yathā ||

dvāviṃśatīrajobhāgāḥ śukramātrāścaturdaśa |

garbhasañjanane kāle puṃstriyoḥ sambhavanti hi ||

mātrābhāga ityarthaḥ ||

nārī rajo'dhikāṃśe syānnaraḥ śukrādhikāṃśake |

ubhayoruktasaṃkhyāyāṃ syānnapuṃsakasambhavaḥ |

rāghavabhaṭṭadhṛtavāgbhaṭe bahvapatyakāraṇāmuktaṃ yathā ||

vāyunā bahudhā bhinne tadvindau vahvapatyatā |

viyonivikṛtākārā jāyante vikṛte tathā |

śṛṇu cārvaṅgi ! subhage ! puṣpamāhātmyamuttamam |

medhyaṃ tat śukrasaṃyoge varddhate ca dine dine |

evaṃ diṅmāsasamprāptau tatpuṣpe bindusaṃyute |

galite parameśāni ! vyaktā bhavati santatiḥ ||

śrīdevyuvāca ||

kiñcidrogādisambhūte kṛmikīṭādisambhave |

tasmājjīvāḥ praṇaśyanti sā nārī jīvati katham ||

śrīśaṅkara uvāca |

tasya puṣpasya māhātmyaṃ kiṃ vaktuṃ śakyate mayā |

bindusthānasahasrantu puṣpamadhye priyaṃvade ! |

vudvudā yo'tra tiṣṭhanti tatraiva santatirbhavet |

evaṃ krameṇa deveśi ! sahasraṃ santatiryadi |

varddhamānaṃ tadā puṣpaṃ pīḍā kiñcinna jāyate ||

vīryavad garbhakāraṇamāha ||

rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

pūrṇaṣoḍaśavarṣā strī pūrṇaviṃśena saṅgatā |

śuddhagarbhāśaye mārge rakte śukre'nile hṛdi |

vīryavantaṃ sutaṃ sūte tato nyūnābdayoḥ punaḥ |

rogālpāyuradhanyo vā garbho bhavati naiva vā |

iti tatra śukraśoṇitasambaddhavindau pūrvapūrvānekajanmasañcitakarmaṇāṃ madhye phaladānonmukhaṃ pāpapuṇyātmakaṃ prabalamekaṃ sukhaduḥkhobhayaphalakaṃ manuṣyaśarīropabhogyaṃ yat karma tadanurūpeṇāvidyārūpapāśabaddhaḥ sanneko'pi bahudhā bhinno nityo'pyātmā gṛhamiva dehaṃ praviṣṭastaduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtādhyātmaviveke ||

asti brahma cidānandamayaṃ jyotirnirañjanam |

sarvaśakti ca sarvajñaṃ tadaṃśā jīvasaṃjñakāḥ |

anādyavidyopahitā yathāgnerviṣphuliṅgakāḥ |

dīrghādyupādhisambhinnāste karmabhiranādibhiḥ |

sukhaduḥkhapradaiḥ svīyaiḥ puṇyapāpairniyantritāḥ |

tattajjātiyutaṃ dehamāyurbhogyañca karmajam |

pratijanma prapadyante māyāpāśaniyantritā iti ||

nirvāṇatantre'pi ||

satyaloke mahākālī mahārudreṇa sampuṭā |

caṇakākāravistārā candrasūryāgnirūpiṇī |

anādipuruṣodyuktā tadaṃśā jīvasaṃjñakāḥ |

jvaladagneryathā devi ! sphuranti visphuliṅgakāḥ |

tasyāścyutaḥ paraṃ binduryadā bhūmau patatyapi |

tadaiva sahasā devi ! śaktiyukto bhavatyapi ||

iti garbhotpattiprakārakathanam |

iti śukraśoṇitādutpattiprakārastu yogārṇave ||

āyuṣyaṃ bhuktamāhāraṃ sa vāyuḥ kurute dvidhā |

sampraviśyātha madhyantu pṛthagannaṃ pṛthag jalam |

sa vāyuḥ prāṇavāyuḥ ||

yogiyājñavalke uttarakhaṇḍe caturthādhyāye'pi |

āyuṣyaṃ bhuktamāhāraṃ sahasā taiḥ samīkṛtam |

tundamadhyagataḥ prāṇastāni kuryāt pṛthak pṛthak |

pṛthakkaraṇaprakārastu yogiyājñavalkye ||

punaragnaurjalaṃ prāpya annādīni jalopari |

svayaṃ hyapānaḥ samprāpya tenaiva saha mārutaḥ |

prayāti jvalanaṃ tatra dehamadhyagataṃ punaḥ |

agnau jalaṃ prāpayya annādīni jalopari samprāpayya tenaiva prāṇavāyunaivāpāno vāyurdehamadhyagataṃ jvalanaṃ prayāti prāpnotītyanvayaḥ |

evañca prāṇena preritamiti prāṇasthityeti ca prādhānyena vakṣyate |

vastutastu prāṇāpānābhyāmeva preritamityarthaḥ ||

vāyunā varddhate vahnirapānena śanaiḥ śanaiḥ |

tato jvalati viprendri ! svakule dehamadhyake |

jvālābhirjvalanaṃ tatra prāṇena preritaṃ tataḥ |

jvalatyudakamāśritya koṣṭhamadhyagataṃ tadā |

annaṃ vyañjanasaṃyuktaṃ jalopari samarpitam ||

tataḥ suṣuptamakarodvahnisantaptavāriṇā ||

yogārṇave ca ||

agnerūrddhaṃ jalaṃ sthāpya tadannañca jalopari |

jalasyādhaḥ svayaṃ prāṇaḥ sthitvā svedayate śanaiḥ |

vāyunā vyuhyamāno'gniratyuṣṇaṃ kurute jalam |

annaṃ taduṣṇatoyena samantāt pacyate punaḥ |

dvidhā bhavati tatpakvaṃ pṛthak kīṭṭaṃ pṛthagrasam ||

kīṭṭaṃ malam ||

tatra rasotpattiprakārastu prapañcasāre dvitīyapaṭale ||

athāhṛtaṃ ṣaḍrasaṃ vāpyāhāraṃ kaṇṭhamārgagam |

śleṣmaṇānugataṃ tasya prabhāvānmadhurībhavet |

tatra svādvamlalavaṇatiktoṣaṇakaṣāyakāḥ |

ṣaḍrasāḥ kathitā bhūtavikṛtyā dravyamāśritāḥ ||

svādumiṣṭamuṣaṇaṃ kaṭu ||

tathaivamāśayagataṃ paścāt pittāśayaṃ vrajet ||

āśayaṃ chidram ||

tadā tasyānugamanāt kaṭukatvaṃ prapadyate |

tathātrāntarasaṃśliṣṭaṃ pacyate pittavāriṇā ||

jalādīnāṃ pākenāvasthāntaramuktam yogiyājñavalkye ||

svedamūtre jalaṃ syātāṃ vīryarūpaṃ raso bhavet |

purīṣamannaṃ syādgārgi ! prāṇaḥ kuryyāt pṛthak pṛthak ||

prapañcasāre ||

grahaṇī nāma sā pātrī prasṛtāñjalisannibhā ||

pātrī nāḍī ||

adhastasyāḥ pradhānāgniḥ samānenāpi nudyate sthānametaddhi mūlādhāraṃ vidurbudhāḥ |

pradhānāgnirdoṣadūṣyasthāgnibhyo bhinno vaḍavānalarūpejaṭharāgniriti prasiddhaḥ |

tathā ca |

pacyamānādrasaṃ bhinnaṃ vāyūraktādikaṃ nayet |

tatra kīṭṭaḥ pṛthak bhinnaṃ grahaṇyāṃ cinute'nilaḥ |

taccīyamānaṃ viṇāma grahaṇīṃ pūrayenmuhuḥ |

sā tayā śakṛtā pūrṇābalitāṃ pratimuñcati |

śakṛtā malena ||

pūrīṣaṃ pāyumārgeṇa tatpāke cāmbhasastataḥ |

aṅgasvedavadabhyantarvyāptaiḥ sūkṣmaiḥ śivāmukhaiḥ |

vastimāpūrayedvāyuḥ pūrṇo muñcati dhārayā |

mūtrāśayo dhanurvakro vastirityabhidhīyate |

mūtramityāhurudakaṃ vasteścānilanirgatam |

apathyabhājāmanayormārgayordoṣaduṣṭayoḥ |

pramehamūtrakakṛcchādergrahiṇyādeśca sambhavaḥ ||

rāghavabhaṭṭadhṭasuśrute |

tvagasṛṅmāṃsamedo'sthimajjāśukrāṇ dhātāḥ |

bhavantyanyonyataḥ sarve pācitāḥ pittatejasā iti |

etena pūrvapūrvasyottarottaraṃ prati kāraṇatvamuktam |

tathā ca tatraiva ||

rasaḥ sanāḍīmadhyasthaḥ śārīreṇoṣmaṇā bhṛśam |

pacyate pacyamānācca bhavet pākadvayaṃ punaḥ |

carmāveṣṭya samantācca rudhirantu prajāyate |

svasvakoṣāgninā pakvairjāyante dhātavaḥ kramāt ||

yogārṇave ||

rasena tena tā nāḍīḥ prāṇaḥ pūrayate śanaiḥ |

pratarpayanti sampūrṇāstāśca dehaṃ samantataḥ ||

yogiyājñavalkye ||

samānavāyunā sārddhaṃ rasaṃ sarvāsu nāḍiṣu |

vyāpayan śvāsarūpeṇa dehe carati mārutaḥ |

vyomarandhraiśca navabhirviṇmūtrāṇāṃ visarjanam |

kurvanti vāyavaḥ sarve śarīreṣu nirantaram |

niśvāsocchāsakāsāśca prāṇakarmasamīritāḥ |

apānavāyoḥ karmaitadviṇmūtrādivisarjanaṃ |

prāṇāpāne ca ceṣṭādi vyānakarmeti ceṣyate |

udānakarma taccoktaṃ dehasyonnayanādi yat |

poṣaṇādi samānasya śarīre karma kīrtitam |

udgārādiguṇo yastu nāgakarma samīritam |

nimīlanādi kūrmasya kṣutṛṣṇā kṛkarasya ca |

devadattasya viprendri ! jṛmbhā karmeti kīrtitam |

dhanañjayasya poṣādi sarvaṃ karma prakīrtitam |

vāyūnāṃ snāthādīnyagre vakṣyante ||

iti śukraśoṇitādyutpattikathanam ||

yogārṇave |

māturambuvahā nāḍī nanu viddhā parābhidhā |

nābhisthanāḍīgarbhasya mātrākṛtarasāvahā iti |

śāktānandataraṅgiṇyām |

kalanañcaikarātreṇa vudvudaṃ pañcame dine |

śoṇitaṃ daśarātreṇa māṃsapiṇḍaṃ caturdaśe ||

prapañcasāre ||

mārīyaṃ nāma yogotthaṃ pauruṣaṃ kārmaṇaṃ malam |

āṇavaṃ nāma samproktaṃ militaṃ tanmaladvayam |

sūkṣmarūpāṇi tattvāni caturviṃśamaladvaye |

tatra yogaṃ prakṛtyāśu tatastu garbhamārutaḥ |

saṅkṣobhya saṃvarddhayatītyādi pūrvoktenānvayaḥ |

svagatairmarudagnyadbhiḥ klidyate kvāthyate ca tat |

miśrībhūtaṃ tadahnaiva māturaṅguṣṭhasammitam ||

sammitamiti māturaṅguṣṭhanakhaparimitamityarthaḥ ||

rāghavabhaṭṭadhṛtayogārṇave ||

ghanamāṃsañca viṃśāhe piṇḍabhāvolapakṣitam |

pañcaviṃśatipūrṇāhe palaṃ tadaṅkurāyate ||

śāktānande tu |

māsaikena tu pūrṇena māṃsapiṇḍo'ṅkurāyate ||

ityuktam tatraiva |

ādau sañjāyate bījaṃ brahmāṇḍaṃ sahasāṅkuraḥ |

tasya madhye sumeruśca kaṅkāladaṇḍarūpadhṛk |

carācarāṇāṃ sarveṣāṃ devādīnāṃ viśeṣataḥ |

ālayaḥ savabhūtānāṃ merorabhyantare'pi ca |

pradīpakalikākāro jīvo hṛdi sadā sthitaḥ |

rajjuvaddho yathā śyeno gato'pyākṛṣyate punaḥ |

guṇavaddhastathā jīvaḥ prāṇāpānena kṛṣyate ||

yogiyajñavalkye dvitīyādhyāye tu |

tanmadhye nābhirityuktaṃ nābhau cakrasamudbhavaḥ |

dvādaśārayutaṃ tacca tena dehaḥ pratiṣṭhitaḥ |

cakre'smin bhramate jīvaḥ puṇyapāpapraṇoditaḥ |

tantupañjaramadhyastho yathā bhramati lūtikaḥ |

lūtika urṇanābhaḥ mākarasā yasya prasiddhiḥ |

nābhau jīvasya bhramaṇamātraṃ sthitisthānantu hṛdayameva |

tena pūrvavacane na vivādaḥ ||

yogārṇave ||

māsadvaye tu sampūrṇe śiromedaḥ prajāyate |

majjāsthi ca tribhirmāsaiḥ keśastvak ca caturthake |

eṣu māseṣvadhyātmaviveke tu viśeṣa ukto yathā |

dravatvaṃ prathame māse kalalākhyaṃ prajāyate |

dvitīye tu ghanaḥ piṇḍaḥ peśīṣṭaghanasarvudam |

puṃstrīnapuṃsakānāntu prāgavasthāḥ kramādimāḥ |

tṛtīye tvaṅkurāḥ pañca karādiśiraso matāḥ ||

atra granthatraye yadbhedatrayamaṅkurotpatteruktaṃ taccharīramervavayavāṅkurabhedenāviruddhamāmnāyabhedena vā |

aṅgapratyaṅgabhāgāḥ syuḥ sūkṣmāśca yugapattadā |

caturthe vyaktatā teṣāṃ bhāgānāmabhijāyate |

mātṛjañcāsya hṛdayaṃ viṣayānabhikāṅkṣati |

ato māturmano'bhīṣṭaṃ kuryādgarbhasamṛddhaye |

tāñca dvihṛdayāṃ nārīmāhurdohādinīṃ budhāḥ |

adānāddohadānāntu garbhasya vyaṅgatādayaḥ |

mātuścedviṣayālābhastadārtto jāyate sutaḥ |

garbhaḥ syādarthavān bhogī dehe dohadadarśane |

alaṅkāre sulalito dharmiṣṭhastāpasāśrame |

devatādarśane bhakto hiṃsro bhujagadarśane |

godhāśane tu nidrālurbalī gomāṃsabhakṣaṇe |

māhiṣeṇa tu raktākṣaṃ lomaśaṃ sūyate sutam |

pravṛddhaṃ pañcame piṇḍaṃ māṃsaśoṇitapuṣṭibhāk |

ṣaṣṭhe'sthisnāyunāḍyādinakhakeśaviviktatā |

balavaddhau copacitau saptame tvagapūrṇatā |

aṣṭame tvakśrutī syātāṃ ojaścaitacca hṛdbhavam ||

jñānabhāṣye tu ||

karṇākṣināsikārandhraṃ kaṇṭhodarañca pañcame |

ṣaṣṭhe mukhaṃ tathā pādau sarvāṅgāni tu saptame |

sandhiḥ sampūrṇatāṃ yāti aṣṭame māsi vai tataḥ |

etadapi pūrvavat ||

aṇḍādhārañca kaṅkālaṃ pārabhya gudamūlataḥ |

dvātriṃśajjñānavijñānagranthino varddhate sadā ||

śāradāyāṃ prathamapaṭale ||

atha mātrāhṛtairannapānādyaiḥ poṣitaḥ kramāt |

dināt pakṣāttathā māsāt varddhate tattvadehavān ||

tattvadehavāniti caturviṃśatitattvātmakaśararīra ityarthaḥ |

doṣairdūṣyaiḥ sukhaṃ prāpto vyaktiṃ yāti nijendriyaiḥ |

vātapittakaphā doṣā dūṣyāḥ syuḥ sapta dhātavaḥ ||

iti dhātukathanam ||

śāradāyām ||

jñānendriyāṇi śrotraṃ tvakdṛgjihvānāsikādayaḥ |

jñānendriyārthāḥ śabdādyāḥ smṛtāḥ karmendriyāṇyapi |

śabdādyā iti śabdasparśarūparasagandhāḥ |

vākpāṇipādapāyvandhusaṃjñānyāhuṃrmanīṣiṇaḥ |

mukhahastapādagudaliṅgāni |

vacanādānagatayo visargānandasaṃyutāḥ |

kathanagrahaṇagamanatyāgānandāḥ |

karmendriyārthāḥ saṃproktā antaḥkaraṇamātmanaḥ ||

viśvasāre prathamapaṭale ||

indriyāṇāṃ guṇān vakṣye śṛṇuṣva kamalānane ! |

cakṣuṣo rūpamākhyātaṃ karṇayoḥ śabdameva ca ! gandhastu nasi vijñeyastvaci sparśa udāhṛtaḥ |

ādānaṃ bhujayugmeṣu jihvāyāṃ rasa ucyate |

guhye visargo vijñeya ānandaḥ syādupasthake |

gamanaṃ pādayugme ca kathanaṃ mukhapaṅkaje |

itīndriyendriyārthakathanam |

antaḥkaraṇaṃ spaṣṭayati śāradākṛt ||

manobuddhirahaṅkāraścittantu parikīrtitam |

atra saṅkalpavikalpātmakaṃ manaḥ |

sarvabhāvaniścayakāriṇī budhīḥ |

jñātrabhimānayukto'haṅkāraḥ |

nirvikalpakaṃ cittam |

yadāha eṣā śaktiḥ parā vījarūpiṇī proktalakṣaṇā ||

saṅkalpañca vikalpañca kurvāṇā tu mano bhavet |

buddhirūpā tathā sarvabhāvaniścayakāriṇī |

jñātāsmītyabhimānāṭyā saivāhaṅkārasaṃjñitā |

nirvikalpātmikā saiva khalu cittasvarūpiṇī |

evamekaiva bahudhānarttakīva pratīyata iti |

śrutirapi |

manaḥ saṅkalpayati buddhirniścinoti ahamabhimānayati cetaścetayate iti |

prapañcasāre'pi ||

pareṇa dhāmnā samanupravṛddhyā manastadā sā tu mahāprabhāvā |

yadā tu saṅkalpavikalpakṛtyā yadā punarniścinute tadā sā |

syādbuddhisaṃjñā ca yadā pravṛttirjñātāramātmānamahaṅkṛtiḥ syāt |

tadā yadā sā tvabhimīyate'ntaścittañca nirddhāritamarthameṣāmiti ||

śāradāyām ||

darśendriyāṇi bhūtāni manasā saha ṣoḍaśa |

vikārāḥ syuḥ prakṛtayaḥ pañca bhūtānyahaṅkṛtiḥ |

avyaktaṃ mahadityaṣṭau tanmātrāśca mahānapi |

sāhaṅkārā vikṛtayaḥ sapta tattvavido viduḥ |

vikārāḥ ṣoḍaśa aṣṭau prakṛtayaḥ sapta vikṛtaya iti vacanasya paryyavasitārthaḥ |

yaduktaṃ mūlaprakṛtiravikṛtirmahadādyāḥ prakṛtivikṛtayaḥ sapta |

soḍaśakastu vikāro na prakṛtirna vikṛtiriti tattvavida iti |

etāni prakṛtyantāni caturviṃśatitattvāni puruṣāntāni pañcaviṃśatiḥ ||

taduktaṃ vāyavīsaṃhitāyām ||

trayoviṃśatitattvebhyaḥ parā prakṛtirūcyate |

prakṛtestu paraṃ prāhuḥ puruṣaṃ pañcaviṃśakam |

yadvā tattvavida evaṃ viduḥ |

eṣāṃ tattvāntarbhāvāt tattvavidbhirevaṃ saṃjñā kṛtā ityarthaḥ ||

śāradāyām ||

agniṣomātmako dedo binduryadubhayātmakaḥ |

śukramagnirūpaṃ raktaṃ somarūpam |

sa tadātmakatvādbindurūbhayātmaka ityarthaḥ ||

taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena ||

kalāṣoḍaśakaścandraḥ syāddvādaśakalo raviḥ |

kalādaśayuto vahniḥ kalāṣṭatriṃśadaṃśabhuk |

sāmprataṃ sambhavantīha garbhādhānasya hetave |

agniṣomātmakaṃ tena gīyate sacarācaram |

kalāṃśakena yogena bhūyād garbhasya sambhavaḥ ||

brahmajñānatantre prathamapaṭale ||

śiva uvāca ||

asthimāṃsanakhāścaiva nāḍītvak ceti pañcamaḥ |

pṛthvīpañcaguṇāḥ proktā brahmajñānena bhāṣitam |

malaṃ mūtraṃ tathā śukraṃ śleṣmā śoṇitameva ca |

toyaṃ pañcaguṇāḥ proktā brahmajñānena bhāṣitam |

hāso nidrā kṣudhā caiva bhrāntirālasyameva ca |

tejaḥpañcaguṇāḥ proktā brahmajñānena bhāṣitam |

dhāraṇaṃ cālanaṃ kṣepaḥ saṅkocaḥ prasavastathā |

vāyupañcaguṇāḥ proktā brahmajñānena bhāṣitam |

kāmakrodhastathā lobhastrapā mohaśca pañcamaḥ namaḥpañcaguṇāḥ proktā brahmajñānena bhāṣitam ||

rāghavabhaṭṭadhṛtam |

asthi māṃsaṃ tvacaṃ snāyuroma evaṃ tu pañcamaṃ |

iti pañcavidhā proktā pṛthivī kaṭhinātmikā |

lālā mūtraṃ tathā śukraṃ śoṇitaṃ majja pañcamam |

apāṃ pañcaguṇāete rudrarūpāḥ prakīrtitāḥ |

kṣudhā tṛṣṇā bhayaṃ nidrā ālasyaṃ kṣāntireva ca |

tṛṣṇātmakā guṇā ete tejasaḥ parikīrtitāḥ |

dhāraṇaṃ valānaṃ bhuktirākuñcanaprasāraṇam |

ete pañca guṇā vāyoḥ kriyārūpā vyavasthitāḥ |

rāgadveṣau tathā lajjā bhayaṃ mohastathaiva ca |

vyomnaḥ pañca guṇāḥ proktāḥ śūnyākhye śuṣirātmanīti |

iti pañcabhūtodbhavāsthyādikathanam ||

śāktānandataraṅgiṇyām ||

prāṇāpānasamānaścodānavyānau ca vāyavaḥ |

nāgaḥ kūrmo'tha kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ |

ete daśaguṇāḥ proktāḥ sarvaprāṇavaśātmanaḥ ||

śāradātilake ||

dakṣiṇāṃśaḥ smṛtaḥ sūryo vāmabhāgo niśākaraḥ |

nāḍīrdaśa vidustāsu mukhyāstisraḥ prakīrtitāḥ |

iḍā vāmatanormadhye suṣumnā piṅgalā pare |

madhyā tāsvapi nāḍī syādagnīṣomasvarūpiṇī |

atreḍā vāmamuṣkādhaḥsthā dhanurvakrā vāmanāsāparyantaṃ gatā |

evaṃ piṅgalā dakṣiṇāṇḍādhaḥsthā dhanurvakrā dakṣiṇanāsāntaṃ gatā |

pṛṣṭhavaṃśāntargatā suṣumnā ityarthaḥ |

etadagre sphuṭībhaviṣyati ||

tathā prapañcasāre |

ūrddhantu marutānunnā ttasmādapi maladvayī |

ubhayātmikyadhovṛttā nāḍī dīrghā bhavedṛjuḥ |

avāṅmukhī sā tasyāśca bhavet pakṣadvaye dvayam |

pakṣadvaye pārśvadvaye |

nāḍyastāḥ sanniruddhā syuḥ saptānyā nāḍikā matāḥ |

tatra yā prathamā nāḍī sā suṣumneti kathyate |

yā vāmeḍeti sā jñeyā dakṣiṇā piṅgalā matā ||

tathā kācinnāḍī vahirvaktrā yā māturhṛdi vadhyate |

yayā sa puṣṭimāyāti kedāra iva kulyayā |

māturāhārarasajairdhātubhiḥ puṣyate kramāt |

kramavṛddhau paraṃ jyotiḥ kalākṣetrajñatāmiyāt |

sakṣetrajñaṃ malaṃ tattu sabhūtaṃ saguṇaṃ punaḥ |

sadoṣaṃ dūṣyasampannaṃ janturityabhidhīyate |

sabhūtapañcakaṃ sakṣetrajñamātrasahitaṃ tat pūrvoktamānavādimalaṃ janturityucyate |

ityanvayaḥ |

kimbhūtaṃ saguṇaṃ sattvādiguṇaṃ sattvādiguṇayuktaṃ sadoṣaṃ vāyupittakaphayuktaṃ dūṣyasampannaṃ saptadhātūdbhavam |

iti jantulakṣaṇam ||

phalakoṣadvayaṃ tattu vyaktaṃ puṃso na tu striyāḥ |

napuṃsakasya kiñcittu vyaktiratropalakṣyate |

phalakoṣadvayamaṇḍakoṣadvayam ||

niruttaratantre prathamapaṭale ||

nāḍīnāṃ saṃvaho devi ! kañjayoniḥ khagāṇḍavat |

tatra nāḍyaḥ samutpannāḥ sahasrāṇāṃ dvisaptatiḥ |

kañjasya padmasya yonirūtpattisthānaṃ śālūkamiti yāvat |

pradhānāḥ prāṇavāhinyo nāḍyatradaśa smṛtāḥ |

iḍā ca piṅgalā caiva suṣumnā ca tṛtīyikā |

gāndhārī hastijihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī |

alambuṣā kuhuścaiva śaṅkhinī ca daśa smṛtāḥ |

evaṃ nāḍīmayaṃ cakraṃ vijñeyaṃ śakticakrake |

iḍāyāḥ piṅgalāyāśca madhye yā sā suṣumnikā |

iyañca triguṇā jñeyā brahmaviṣṇuśivātmikā |

rajoguṇā ca vajrākhyā citriṇī sattvasaṃyutā |

tamoguṇā brahmanāḍī kāryabhedakrameṇa ca |

tathā |

vāyurbhānumayo jñeyo manaścandrātmakaṃ tathā |

prāṇo'pānaḥ samānaścodānavyānau ca vāyavaḥ |

yā vāmamuṣkasambandhā saṃśliṣyantī suṣumnayā |

dakṣiṇañcakramāśritya dhanurvakrā hṛdi sthitā |

vāmāṃśayantrāntaragā dakṣiṇāṃ nāsikāmiyāt |

tathā dakṣiṇamuṣkasthā nāsāyā vāmarandhragā |

tantrāntare ||

ṣuṣumnākalitā yātā muṣkaṃ dakṣiṇamāśritā |

saṅgatā vāmabhāgasya yantramadhyaṃ samāśritā |

dakṣiṇaṃ nāsikādvāraṃ prāpteti girijātmaje ! |

vāmamaṇḍamanusyūtāmananyā savyanāsikāmiti |

anayoḥ svarūpamuktaṃ yogārṇave |

iḍā ca śaṅkhacandrābhā tasyā vāme vyavasthitā |

piṅgalā sitaraktābhā dakṣiṇaṃ pārśvamāśritā iti |

tantrāntare iḍāyāṃ saṃśritaścandraḥ piṅgalāyāṃ divākara iti |

tāsvapi suṣumnā mukhyetyarthaḥ |

uktañca śrītattvacintāmaṇau ||

merorvāhyapradeśe śaśimihiraśive savyadakṣe niṣaṇe madhye nāḍī suṣumnā tritayaguṇamayī candrasūryāgnirūpā |

anyatrāpi tayoḥ pṛṣṭhavaṃśaṃ samāśritya madhye suṣumnā sthitā brahmarandhrantu yāvat |

anyāsāṃ nāmānyapi śāradāyām |

gādhārī hastijihvākhyā sapūṣālambuṣā matā |

yaśasvinī śaṅkhinī ca kuhuḥ syuḥ sapta nāḍayaḥ |

āsāṃ sthitisvarūpaṃ yogārṇave ||

iḍāpṛṣṭhe tu gāndhārī mayūragalasannibhā |

savyapādādinetrāntā gāndhārī parikīrtitā |

hastijihvotpalaprekṣā nāḍī tasyāḥ puraḥ sthitā |

savyabhāgasya mūrddhādipādāṅguṣṭhāntamāśritā |

pūṣā tu piṅgalāpṛsṭhe nīlajīmūtasannibhā |

yāmyabhāgasya netrāntā yāvat pādatalaṃ gatā |

yaśasvinī śaṅkhavarṇā piṅgalā pūrvadeśagā |

gāndhāryāśca sarasvatyā madhyasthā śaṅkhinī matā |

suvarṇavarṇā pādādivarṇāntā savyabhāgake |

pādāṅguṣṭhādimūrddhāntayāmyabhāge kuhurmatā |

rāvaṇā sarasvatī viśvodarī śaṅkhinī etā api pradhānatvenoktāḥ |

ukañca |

tāśca bhūritarāstāsu mukhyāḥ proktāścaturdaśa |

suṣumneḍā piṅgalā ca kuhūratha sarasvatī |

gāndhārī hastijihvā ca rāvaṇā ca yaśasvinī |

viśvodarī śaṅkhinī ca tataḥ pūṣā yaśasvinī |

alambuṣeti ||

śāktānandataraṅgiṇīdhṛtajñānabhāṣye ||

iḍā ca vāmanāsāyāṃ dakṣiṇe piṅgalā matā |

suṣumnā brahmarandhre ca gāndhārī vāmacakṣuṣi |

dakṣiṇe hastijihvā ca pūṣā karṇe'tha dakṣiṇe |

vāme yaśasvinī jñeyā mukhe cālambuṣā matā |

kuhuśca liṅgamūle syāt śaṅkhinī śirasopari |

evaṃ dvāraṃ samāśritya tiṣṭhanti daśa nāḍikāḥ |

kṣitiśca vāri tejaśca vāyurākāśameva ca |

sthairyaṃ gatā ime pañca vāhyābhyantara eva ca ||

evaṃ pradhānanāḍīnirūpaṇānantaraṃ śākhārūpanāḍī nirūpitā ||

śāradāyāṃ ||

nāḍyo'nantāḥ samutpannāḥ suṣumnā pañcaparvasu |

sarvāṇi svādhiṣṭhānamaṇipūrakānāhataviśuddhājñāntāni |

tatrādho'dhogranthimārabhyordhorddhasarvagranthiparyantaṃ samāptiḥ |

gaṇayitumaśakyatvādanantāḥ |

yadāhuḥ |

pūrvoktāyāḥ suṣumnāyā madhyasthāyāḥ sulocane ! |

nābhihṛtkaṇṭhatālubhrūmadhyaparvasamudbhavāḥ |

adhomukhāḥ śirāḥ kāścit kāścidūrddhamukhāstathā |

parāsthiryaggatāḥ kāścittatra lakṣatrayādhikāḥ |

nāḍyo'rddhalakṣasaṃkhyātāḥ pradhānāḥ samudīritāḥ ||

tāsu sarvāsu balavān prāṇo vāyuḥ samantataḥ ||

viśvasāre tu ||

nābheḥ sakāśājjāyante nāḍyaḥ kṣetraprapoṣiktāḥ |

iḍā tu vāmabhāge syāddakṣiṇe piṅgalā matā |

madhye suṣumnā vijñeyā candrasūryānalātmikā |

nāḍyo'nantāḥ samutpannāstasyāḥ pañcasu parvasu |

iti nābheḥ sakāśāditi yaduktaṃ tatkṣetrapoṣikā ityanena rasādicālanena śarīrapuṣṭyarthaṃ na tu jñānadhyānādyarthaṃ vāyusādhanaprakaraṇe etat spaṣṭīkariṣye |

narapatijayacaryāsvarodayadhṛtabrahmabrahmajāmalamapi śarīrapuṣṭyarthamea nābhau kuṇḍalinī māha yathā mahāśaktiḥ kuṇḍalinī nāḍīsthāhisvarūpiṇī |

tato daśorddhagā nāḍyo daśa cādhogatāstathā dve dve tiryyaggate nāḍyau caturviṃśatisaṃkhyayā |

sūkṣmamukhyāstvato nāḍyaḥ sahasrāṇāṃ dvisaptatiḥ |

kuṇḍalinyāṃ mahāśaktau mūlamārgā bhavantyamī |

tābhyaḥ sūkṣmamukhā nāḍyaḥ śarīraṃ pratipoṣikāḥ |

sapta śatāni jāyante saptottarāṇi saṃkhyayā |

pradhānā daśa nāḍyastu daśa vāyupravāhikāḥ ||

yogiyājñavaklye prathamadhyāye'pi nābhicakramupakramya |

kandamadhye sthitā nāḍī suṣumneti prakīrtitā |

tiṣṭhanti paritaḥ sarvāścakre'smin nāḍikāstataḥ |

nāḍīnāmapi sarvāsāṃ mukhyā gārgi ! caturdaśa ||

gārgi iti yājñavakyasya sthiyāḥ sambodhanam ||

iḍā ca piṅgalā caiva suṣumnā ca sarasvatī |

vārūṇī caiva pūṣā ca hastijihvā yaśasvinī |

viśvodarī kuhuścaiva śaṅkhinī ca payasvinī |

alambuṣā ca gāndhārī mukhyāścaitāścaturdaśa |

tāsāṃ mukhyatamāstisrastisṛṣvekottamottamā |

muktimārge tu sā proktā suṣumnā viśvadhāriṇī |

kandasya madhyame gārgi ! suṣumnā ca pratiṣṭhitā |

pṛṣṭhamadhye tu tenāsthnā saha mūrdhni vyavasthitā |

muktimārge suṣumnā vaiṣṇavī sthitā |

iḍā ca piṅgalā caiva tasyāḥ savye ca dakṣiṇe |

iḍāyāṃ piṅgalāyāñca carataścandrabhāskarau |

iḍāyāṃ candramā jñeyaḥ piṅgalāyāṃ divākaraḥ |

candrastāmasa ityuktaḥ sūryo rājasa ucyate |

viṣabhāgo raverbhāgaścandrabhāgo'mṛtaṃ tathā |

tāveva tadadhaḥ sarvaṃ kālaṃ rātrindivātmakam ||

bhoktī suṣumnā kālasya guhyametadudāhṛtam |

sarasvatī kuhuścaiva suṣumnā pārśvayoḥ sthite |

gāndhārī hastijihvā ca iḍāyāḥ pṛṣṭhapūrvayoḥ |

yaśasvinī ca pūṣā ca piṅgalā pṛṣṭhapūrvayoḥ |

kuhuśca hastihihvā ca madhye viśvodarī sthitā |

yaśasvinyāḥ kuhormadhye vāruṇī sā pratiṣṭhitā |

pūṣāyāśca sarasvatyāḥ sthitā madhye yaśasvinī |

gāndhāryāśca sarasvatyāḥ sthitā madhye ca śaṅkhinī |

alambuṣā ca viprendri ! kandamadhyādadhaḥ sthitā |

pūrvabhāge suṣumnāyāstvāmeḍhrāntaṃ kuhuḥ sthitā |

adhaścorddhañca vijñeyā vāruṇī sarvagāminī |

yaśasvinī ca yāmyasya pādāṅguṣṭhāntamiṣyate |

piṅgalā corddhvagā yāmye nāsāntaṃ viddhi me priye ! |

yāmye pūṣā ca netrāntā piṅgalāyāḥ supṛṣṭhataḥ |

payasvinī tathā gārgi ! yāmye netrāntamiṣyate |

sarasvatī tathācorddhaṃ hastijihvā prakīrtitā |

āsavyakarṇādviprendri ! śaṅkhinī corddhamāgatā |

gādhārī savyantetrāntamiḍāyāḥ savyataḥ sthitā |

iḍā ca savyanāsāntaṃ madhyabhāge vyavasthitā |

hastijihvā tathā savyapādāṅguṣṭhāntamiṣyate |

viśvodarī tu sā nāḍī tundamadhye vyavasthitā |

alambuṣā mahābhāge ! vāyumūlā tathorddhvagā |

etāstvanyāḥ samutpannāḥ śivāstvanyāśca tā api |

yadaśvatthadale tadvat padmapatreṣu cāpi vā |

nāḍīṣvatāsu sarvāsu vijñātavyā tapodhane ! ||

iti nāḍyutpattikathanam |

ādhyātmaviveke |

asyāṃ śarīraṃ saṃkhyā syāt ṣaṣṭiyuktaṃ śatatrayam |

trīṇyevāsthiśatānyatra dhanvantarirabhāṣata |

dve śate tvasthisandhīnāṃ syātāmatra daśottare |

peśīsnāyuśirāsandhisahasradvitayaṃ matam |

nava snāyuśatāni syuḥ pañca peśīśatānyapi |

adhikā viṃśatiḥ strīṇāṃ stanayordigdigīritā |

śirādhamanikānāntu lakṣāṇi nava viṃśatiḥ |

sārddhāni syurnavaśatī ṣaṭpañcāśadyutā tatheti ||

ityasthyādyutpattikathanam ||

rudrajāmale saptadaśapaṭale ||

tisraḥ koṭyo'rddhakoṭī ca yāni lomāni mānuṣe |

nāḍīmukhāni sarvāṇi dharmabinduṃ kṣaranti ca |

iti nāḍīmukhasthānakathanam ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ prathame sargakāṇḍe'nnamayakoṣātmakamanuṣyadehakathanaṃ nāma caturthaḥ paricchedaḥ ||

evaṃ nāḍīprabhṛtīnāṃ nirūpaṇānantaraṃ vāyuprakaraṇasyaucityāttannirūpyate ||

śāradātilake ||

mūlādhārodgataḥ prāṇastābhirvyāpnoti tattanum |

vāyavo'tra daśa proktā vahnyaśca daśa smṛtāḥ ||

tābhirnāḍībhiḥ ||

tattanumanubhūtatanum ||

vāyunāmāni tatraiva |

prāṇādyā marutaḥ pañca nāgaḥ kūrmo dhanañjayaḥ |

kṛkaraḥ syāddevadatta iti nāmabhirīritāḥ ||

prāṇādyā iti prāṇāpānavyānodānasamānāḥ |

yagiyājñavalkye caturthādhyāye'pi |

prāṇo'pānaḥ samānaśca udāno vyāna eva ca |

nāgaḥ kūrmaśca kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ |

ete nāḍīṣu sarvāsu caranti daśa vāyavaḥ |

eteṣu vāyavaḥ pañca mukhyāḥ prāṇādayaḥ smṛtāḥ |

teṣu mukhyatamāvetau prāṇāpānau narottame ! |

prāṇa evaitayormukhyaḥ sarvaprāṇabhṛtāṃ sadā ||

eṣāṃ rūpāṇi sthānāni ca yogārṇave |

indranīlapratīkāśaṃ prāṇarūpaṃ prakīrtitam |

āsyanāsikayormadhye hṛnmadhyanābhimadhyake |

prāṇālayamiti prāhuḥ pādāṅguṣṭhe'pi kecana ||

apānayatyapāno'yamāhārañca pralāpitam |

śukraṃ mūtraṃ tathotsargamapānastena mārutaḥ |

indragopapratīkāśaḥ sandhyājaladasannibhaḥ |

sa ca meḍhre ca pāyau ca uruvaṅkṣaṇajānuṣu ||

meḍhre liṅge pāyau gude ūrau prasiddharūpe vaṅkṣaṇe urusandhau jānuni prasiddharūpe |

indragopo raktavarṇakīṭaviśeṣaḥ |

kāpāsiyāpokā iti khyātaḥ |

jaṅghodarakṛkāṭyāñca nābhimūle ca tiṣṭhati ||

vyāno vyānaśatotpannaḥ sarvavyādhiprakopaṇaḥ |

mahārajatasamprekṣo hāropādānakārakaḥ |

mahārajataṃ kāñcanam |

hāropādānakāraka āhāragrāhaka ityarthaḥ ||

svīyākṣikarṇayormadhye kaṭyāṃ vai gulphayorapi |

kaṭiḥ prasiddhāḥ |

gulphaḥ pādagranthiḥ |

ghrāṇe gale sphiguddeśe tiṣṭhatyatra nirantaram |

spandayatyadharaṃ vaktraṃ gātranetraprakopaṇaḥ |

udvejayati cārthāni tūdāno nāma mārutaḥ |

vidyutpāvakavarṇaḥ syādutthānāsanakārakaḥ |

pādayorhastayoścāpi sa tu sandhiṣu vartate ||

pītaṃ bhakṣitamāghrātaṃ raktāpittakaphānilān ||

samaṃ nayati gātreṣu samānī nāma mārutaḥ |

gokṣīrasadṛśākāraḥ sarvadehe vyavasthitaḥ ||

yogiyājñavalkye ca ||

āsyanāsikayormadhye hṛnmadhye nābhimadhyake |

prāṇālayamiti prāhuḥ pādāṅguṣṭhe ca kecana |

adhaścorddhaṃ kuṇḍalinyāḥ paritaḥ prāṇasa.ṃśrayaḥ |

apānanilayaṃ kecid gudamadhyorujānuṣu |

udare vṛṣaṇe kaṭyāṃ jaṅghe nābhau vadanti hi |

gudādhāradvayostiṣṭhenmadhye'pānaprabhañjanaḥ |

sthāneṣveteṣu satataṃ prakāśayati dīpavat |

udānaḥ sarvasandhisthaḥ pādayorhastayorapi |

samānaḥ sarvagātreṣu sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ ||

rāyamukuṭastu ||

hṛdi prāṇo gude'pānaḥ samāno nābhideśake |

udānaḥ kaṇṭhadeśastho vyānaḥ sarvaśarīraga ityāha ||

udgāre nā ityukto nīlajīmūtasannibhaḥ ||

unmīlane sthitaḥ kūrmo bhinnāñjanasamaprabhaḥ ||

kṛkaraḥ kṣutparaścaiva javākusumasannibhaḥ ||

vijṛmbhaṇe devadattaḥ śuddhasphaṭikasannibhaḥ ||

dhanañjayastathā ghoṣe mahārajatavarṇakaḥ ||

lalāṭe corasi skandhe hṛdi nābhau tvagasthiṣu |

nāgādyā vāyavaḥ pañca sahaiva pariniṣṭhitāḥ ||

viśvasāraprathamapaṭale tu ||

prāṇa ādau hṛdi sthāne padmarāgasamadyutiḥ |

apāno guhyadeśe ca indragopasamaḥ smṛtaḥ |

gokṣīradhavalākāraḥ samāno nābhideśake |

udānaḥ kaṇṭhadeśe ca dhūmravarṇaḥ prakīrtitaḥ |

vyānaḥ sarveṣu cāṅgeṣu jyotīrūpeṇa vartate ||

etadvacanānusāreṇa pūrvakathitarāyamukuṭadhṛtaṃ vacananamiti pūrvavacanoktaitadvacanoktarūpabhedastvāmnāyādibhedena samādheya iti ||

prapañcasārakārastu ||

dhanañjayākhyo dehe'smin kuryādbahuvidhān śvasān |

sa tu laukikavāyutvānmṛtañca na vimuñcatīti ||

ataeva viśvasāre |

maithunañcecchati yadā maithunañca tadā caret |

kāle dhanañjayo vāyu rbījaṃ garbhe ca sañcayet |

nidhāyānilamārge ca punareva praveśayediti dhanañjayavāyuto garbhasañcāra ityuktam |

anyaistu catvāro vāyavo'dhikā uktā yathā |

vairambhaṇaḥ sthānamukhyaḥ pradyotaḥ prakṛtastathā |

vairambhaṇādayastatra sarvavāyuvaśaṃ gatā iti |

narapatijayacaryāsvarodayadhṛtabrahmajāmale ||

piṅgaleḍāsuṣumnābhirnāḍībhistisṛbhirbudhaiḥ |

prakaṭo vayusañcāro lakṣyate dehamadhyataḥ |

iḍānāḍyāṃ sthitaścandraḥ piṅgalā bhānuvāhinī |

suṣumnā śambhurūpā ca śambhurhaṃsasvarūpakaḥ |

hakāro nirgamaḥ proktaḥ sakārastu praveśane |

hakāraḥ śambhurūpaḥ syāt sakāraḥ śaktirucyate |

atra viśeṣo'gre vakṣyate |

śāradāyāṃ dvitīyapaṭale ||

piṅgalāyāṃ sthitā hrasvā iḍāyāṃ saṅgatāḥ pare |

suṣumnāmadhyagā jñeyāścatvāro ye napuṃsakāḥ |

atra prakāraḥ vāmanāsāto dakṣiṇanāsāpraveśaprārambhasamaye dehavāyuḥ kañcit kāla mubhayatra vahati sa dakṣiṇāyaṇaprārambhasamayastadānīṃ ṛḷkārātmakaṃ hrasvadvandvamudeti |

evaṃ dakṣiṇanāsāto vāmanāsāgamanakāle'pi sa uttarāyaṇaprārambhakālastadānīṃ ṝḹrūpaṃ dīrghadvandvamudeti |

taduktaṃ prayogasāre ||

svaraṃ sapta samārabhya catvāro ye napuṃsakāḥ |

te suṣumnāśrite prāṇe prodyantvayanasaṃkrame iti ||

jāmale ||

śaktirūpaḥ sthitaścandro vāmnāḍīpravāhakaḥ |

dakṣanāḍīpravāhe tu śambhu rūpī divākaraḥ |

iti śarīrasthavāyukathanam ||

śāradāyām ||

agnayo doṣadūṣyeṣu saṃlīnā daśa deheṣu |

teṣāṃ nāmāni rāghavabhaṭṭadhṛtāni yathā ||

jṛmbhako dīpakaścaiva vibhramo bhramaśobhanaḥ |

āvasathyāhavanīyau dakṣiṇāgnistathaiva ca |

anvāhāryo gārhapatya ityete daśa vahnayaḥ ||

bhrameṇa saha śobhana iti madhyapadalopisasāsāśrayaṇena bhramaśobhanaśceti daśāgnikathanam ||

śāradāyām ||

bubhukṣā ca pipāsā ca prāṇasya manasaḥ smṛtau |

śokamohau śarīrasya jarā mṛtyuḥ ṣaḍūrmayaḥ ||

prapañcasāre'pi ||

bubhukṣā ca pipāsā ca śokamohau jarāmṛtī |

ṣaḍūrmayaḥ prāṇabuddhidehadharmeṣu saṃsthitā iti ||

ūrmīnāmārtyutpādako'vasthāviśeṣaḥ ||

śāradāyām ||

śukrāt snāyusthimajjānastvaṅmāṃsāśrūṇi śoṇitāt |

pituḥ śukrāt snāyvādi |

śoṇitānmātuḥ śoṇitāt tvagādi |

ṣāṭkauṣikamiti proktaṃ sarvadeheṣu dehinām |

prapañcasāre dvitīyapaṭale'pi ||

majjāsthisnāyavaḥ śukrādraktāttvaṅmāṃsaśoṇitam |

iti ṣāṭkauṣiko nāma deho bhavati dehinām |

vedāntavidbhistvaparaprakāreṇa pañca koṣā uktā yathā paurṇamāsyāṃ pañcakoṣaviveke'ṣṭamaprakareṇe vidyānandasvāminā |

pitṛbhuktānnajādvīryājjāto'nnenaiva varddhate |

dehaḥ so'nnamayo nātmā prāk corddhaṃ tadabhāvataḥ ||

pitṛbhuktetyatraikaśeṣeṇa mātṛpitṛbhuktānnajātāditi labhyate |

annena dugdhādyāhāreṇa prāk janmana iti śeṣaḥ |

maraṇādūrddhaṃ tadabhāvataḥ dehābhāvataḥ |

pūrṇo dehe balaṃ syād yallakṣāṇāṃ yaḥ pravartakaḥ |

vāyuḥ prāṇamayo nāsāvātmā caitanyavarjanāt |

līnā sūptau vapurbodhe vāpnuyādānakhāgragā |

cicchāyopetadhīrnātmā vijñānamayaśabdabhāk |

bhavatīti śeṣaḥ |

kartṛtvakaraṇatvābhyāṃ vikriyetāntarindriyam ||

vijñānamanasī antarvahiścaite parasparamiti |

atra rāmakṛṣṇapaṇḍitasya vyākhyānam |

nanu manobuddhyorantaḥkaraṇatvāviśeṣānmano-mayavijñānamayarūpeṇa nomayavijñānamayarūpeṇa koṣadvayakalpanā anupapannetyāśaṅkya kartṛkaraṇatvābhyāṃ bhedasadbhāvād ghaṭata eva manomayatvādibheda ityāha |

kartṛtvetyādi antarindriyamantaḥkaraṇaṃ kartṛtvakaraṇatvābhyāṃ kartṛrūpeṇa karṇarūpeṇa ca vikriyeta vipariṇameta ityarthaḥ |

ete kartṛkaraṇe vijñānamanasī vijñānamanaḥśabdavācye bhavataḥ |

ete ca parasparamantarvahirbhāvena vartete |

ataḥ koṣadvayatvamupapadyate ityarthaḥ ||

kādidantarmukhā vṛttirānandapratibimbabhāk |

puṇyabhoge bhogaśāntau nidrārūpeṇa līyate |

idānīmānandamayasyānātmatvaṃ darśayituṃ tatsvarūpamāha kācidityādi |

puṇyabhoge puṇyakarmaphalānubhavakāle kāciddhīvṛttirantarmukhā satī ānandapratibimbabhāk ātmasvarūpasyānandasya prativimbaṃ bhajate |

saiva bhogaśāntau puṇyakarmaphalabhogoparame sati nidrārūpeṇa līyate vilīnā bhavati |

sā vṛttirānandamaya ityabhiprāyaḥ |

etena majjāmayo'sthimayaḥ snāyumayaścarmamayo māṃsamayo raktamayaśceti ye ṣaṭkoṣāstantravidbhiruktāste tu vedāntavidbhirannamayakoṣāntargatatvenaiva paryavasitāḥ |

adhikāstu prāṇamayavijñānamayamanomayānandamayeti catvāra uktāḥ |

ato daśakoṣako'yaṃ deha ityāyātam |

iti śarīrakoṣavivaraṇam ||

prapañcasāre ||

rasāditaḥ kramāt pākaśukrānteṣu tu dhātuṣu |

dhātuṣu rasāditaḥ kramāt pāko bhavatītyanvayaḥ |

śukrapākāt svayaṃ bhidyājjarāṇāmaṣṭamī daśā |

kṣetrajñasya tadā jantu kevalāśrayamiṣyate |

yathā snehaḥ pradīpasya yathābhramaśanitviṣaḥ |

bahudvāreṇa kumbhena saṃvṛtasya havirbhujaḥ |

yathā tejaḥ prasarati samīpālokaśaktimat |

tathā dehāvṛtasyāpi kṣetrajñasya mahātviṣaḥ |

indriyaiḥ saṃvivarddhante svaṃ svamarthagrahaṃ prati |

pradīpasya prajvalanasamaye snehastailādiryathā prajvalanārthaṃ śikhāṃ prati prasarati svayamāyāti yathā vā aśanitviṣo vidyuto dyutisamaye'bhraṃ megho yathā va bahucchidrakumbhāvṛtasya vahnerghṛtabhakṣaṇasamaye samīpālokaśaktimannikaṭaprakāśakaśaktiyuktaṃ tejastathā dehāvṛtasya koṣadaśakābhyantaravartina ātmanaḥ svaṃ svaṃ viṣayagrahaṇaṃ prati indriyaiḥ karaṇaistejāṃsi saṃvivarddhante prasaranti ityarthaḥ |

yathā snehamiti pāṭhe tu vyakta evārthastathāpi vyākhyāyate |

pradīpasya tejo yathā snehaṃ vidyutastejo yathā meghaṃ bahucchidrapātrāvṛtavahneryathā ghṛtaṃ prati tejaḥ prasarati tathātmanastejāṃsi svaṃ svaṃ viṣayagrahaṇaṃ prati prasarantītyarthaḥ |

saṃvivarddhante iti bahuvacananirdeśādekadāpi bahvindriyairbahvarthagrahaṇamiti sūcitam |

ataeva antardṛṣṭirvahirupagataprekṣaṇācchinnapāśaḥ prauḍhollāsādhigataparamabrahmanirvighnacetāḥ |

tattadbhāvoditamadhuragīḥ suprasannāntarātmā smerāsyā me bhavatu satataṃ śāmbhavo kāpyavasthā ||

ityādi kulayoginaḥ prauḍhollāsaprārthanā ||

antardṛṣṭirvahiścakṣurityādivakṣyamāṇakulārṇavavacanañca sādhu saṅgacchate |

vaiṣṇavairapyucyate |

puṅkhānupuṅkhaviṣaye kṣaṇatatparo'pi dhīro na muhyati mukundapadāravinde |

saṅgītanṛtyagatitālavaśaṃ gatāpi maulisthakumbhaparirakṣaṇadhīrnaṭīva |

ityādi pratyakṣasiddhamapi kaścid yugapad gātraṃ kaṇḍūyate evaṃ preṣayatyaparaṃ paśyati ca |

etena yugapadubhayaviṣayakajñānaṃ na manyāmaha iti keṣāñcimmataṃ praśasyamapraśasyaṃ vā sudhībhirnipuṇaṃ vibhāvya vicāraṇīyamityāstāṃ vistaraḥ |

prakṛtamanusarāmaḥ |

indriyeṣu pañcabhūtasthitiprakāramāhuḥ prapañcasāre ācāryāḥ ||

nabhaḥśrotre'nilaścarmaṇyagniścakṣuṣyathodakam |

jihvāyāmavanī ghrāṇe itthamarthapravartanam |

nabha ākāśaṃ anilo vāyurudakaṃ jalamavanī pṛthvī |

idantu pradhānatayā uktam |

vastutastu prāguktapañcīkaraṇarūpeṇa pañcasvapi pañca bhūtāni santīti puraivoktam |

yadā pittaṃ marunnūnnaṃ vilīnaṃ pravilāpayet |

dhātustadā kramādraktaṃ lasaukāṃ drāvayet kṣaṇāt |

drutā sā tulasīkāhvā romakūpaiḥ pravarddhate |

vahiḥ sarvatra kaṇaśastathā svedaḥ pravartate |

yadā kapho marutpittanunno līnaḥ pravartate |

ūrdhvadruto drutaṃ vāṣpaṃ pratyekañca pravartate |

kaphātmikā tu vikṛtiḥ karṇaśaṣkulipūrikā |

gaṇḍamālādikān vāpi kuryājjantostu karmajān ||

śāradāyām ||

itthaṃ bhūtastadā garbhe pūrvajanmaśubhāśubham |

smaraṃstiṣṭhati duḥkhātmā channadeho jarāyuṇā ||

śāktānandataraṅgiṇyām |

navame māsi garbhasthaḥ sarvān saṃsmarate hṛdā |

navadvārapure dehī samayān gamayecchanaiḥ |

sthitiprakārastu rāghavabhaṭṭadhṛte |

kṛtāñjalirlalāṭe'sau mātṛpṛṣṭhamabhiśritaḥ |

adhyāste saṅkucadgātro garbhe dakṣiṇapārśvagaḥ |

vāmapārśvāśritā nāḍīṃ klīvaṃ madhyāśritaṃ matam ||

viśvasāre |

yonideśodbhavaṃ randhraṃ nābhimūlamataḥ param |

garbhāśayantu taṃ prāhuḥ sarvatantravido janāḥ |

kalalaṃ tatra tiṣṭhedvai tatra garbhaḥ prajāyate |

karmayogātmarūpeṇa nirmāṇaṃ vidhirādiśet ||

pūrvārjitakarmaphalaṃ pūrvapūrvatarārjitam |

jīvaḥ praveśanaṃ kuryāt pūrvakarmabubhukṣayā |

prāktanakarmaphalaṃ bhoktumicchayā jīvo'vidyopādhikaḥ praveśanaṃ kuryād garbha iti śeṣaḥ |

pūrvakarmaphalaṃ kimbhūtaṃ pūrva pūrvārjitamityādi |

ayamāśayaḥ |

karma trividhaṃ sañcitaṃ prārabdhamāgāmi ca |

tatra sañcitasya prāyaścittauṣadhādinā nāśaḥ |

āgāminaśca tapasā |

ata eva doṣaprāgabhāvāsamakālīnadoṣadhvaṃsavantaḥ śiṣṭā iti gopīnāthatarkācāryeṇa śiṣṭalakṣaṇaṃ kṛtam |

prārabdhasya bhogaṃ vinā na gatyantaramasti |

atastatphalabhogāya garme jīvapraveśamāha |

uktañca prārabdhakarmaṇāṃ bhogādeva kṣaya iti ||

śāktānandataraṅgiṇyām ||

sukṛtaṃ duṣkṛtañcaiva yat kṛtaṃ pūrvajanmani |

tat sarvaṃ sakalaṃ jñātvā ūrdhvapādastvadhomukhaḥ |

garbhe tu sampraviṣṭo'sau stimite ghoradarśane ||

stimite'ndhakāre ghoradarśane bhayaṅkare |

abhyasyāmi śivaṃ jñānaṃ saṃsārārṇavatāraṇam |

cirayogī tato bhūtvā mukto yāsyāmi tatpadam |

evaṃ garbhasthito jīvo garbhayātanayārditaḥ |

nityaṃ bhāvayate citte labdhacaitanyalakṣaṇaḥ ||

viśvasāre ||

itthambhūtastadā garbhaḥ pūrvajanmaśubhāśubham |

kṣaṇaṃ tiṣṭhet smaraṃstatra niśceṣṭo bhavati dhruvam |

śarīre pañcāśadakṣarasthitiṃ vinā śabdādirnaṃ nirgantumānanataḥ śakto'taḥ śabdabrahmaprādurbhāvaḥ garbhaṃ teṣāṃ sthānamuktam tatraiva |

purā kṛtayuge devi |

kailāse parvatottame |

tvadīyapādayugalaṃ dhyāye'haṃ dhyānayogataḥ |

mama siddhirbhavettatra yugānte kamalānane ! |

parānandamayastatra hastavādyo mamābhavat |

tasminneva kṣaṇe devi ! śabdabrahmavibhūṣitaḥ |

paṭahaścābhavattatra mamānandavivṛddhaye |

śabdārthakātmanādena dravyayogena śabdyate |

pañcāśadvarṇasaṃyuktaṃ nādabinduvibhūṣitam |

pañcāśadvarṇasaṃyuktā mātṛkā cakrasaṃsthitā |

ṣaṭcakrāṅdhitamantrā ca mātṛkāntaḥ śarīriṇām |

ādhāre liṅganābhau hṛdayasarajije tālumūle lalāṭe dve patre ṣoḍaśāre dvidaśadaśadale dvādaśārddhe catuṣke |

vāsānte bālamadhye ḍaphakaṭhasahite kaṇṭhadeśe svarāṃśca hakṣau kodaṇḍamadhye nyasatu vimaladhīrnyāsasampattisiddhyai |

dehe caturdaśabhuvanasthānamuktam śāktānandataraṅgiṇyām |

pātālaṃ bhūdharā lokā ādityādinavagrahāḥ |

bhūdharādisaptasvargāśca nāgāśca sarvadehinām |

piṇḍamadhye sthitāḥ sarve sthānaṃ teṣāṃ vadāmi te |

pādādhastāttalaṃ vidyāttadūrddhaṃ vitalantathā |

jānunoḥ sutalañcaiva atalaṃ sandhirandhrake |

talātalaṃ gudamadhye liṅgamūle rasātalam |

pātālaṃ kaṭisandhau ca pādādau lakṣayedbudhaḥ |

bhūrloko nābhideśeca bhuvolokastathā hṛdi |

svarlokaḥ kaṇṭhadeśe ca maharlokaśca cakṣuṣi |

janalokastadūrddhañca tapoloko lalāṭake |

satyaloko mahāyonau bhuvanāni caturdaśa |

trikoṇe ca sthito merurūrddhakoṇe ca mandaraḥ |

kailāso dakṣiṇe koṇe vāmakoṇe himālayaḥ |

vindhyo viṣṇustadūrddhe ca santyete kulaparvatāḥ |

asthisthāne maheśāni ! jambudvīpo vyavasthitaḥ |

māṃseṣu ca kuśadvīpaḥ krauñcadvīpaḥ śirāsu ca |

śākadvīpaḥ smṛto rakte prāṇināṃ sarvasandhiṣu |

tadūrddhaṃ śālmalidvīpaḥ plakṣaśca lomasañcaye |

nābhau ca puṣkaradvīpaḥ sāgarastadanantaram |

lavaṇodastathā mūtre śukre kṣīrodasāgaraḥ |

majjā dadhisamudraśca tadūrddhaṃ ghṛtasāgaraḥ |

vaśāpaḥ sāgaraḥ prokta ikṣuḥ syāt kaṭiśoṇitam |

śoṇite ca surāsindhuḥ kathitāḥ sapta sāgarāḥ |

grahāṇāṃ maṇḍalañcaiva śṛṇu vakṣyāmi pārvati ! |

nādacakre sthitaḥ sūryo binducakre ca candramāḥ |

locane maṅgalaḥ prokto hṛdi somasutastathā |

udare ca guruścaiva śukre śukrastathaiva ca |

nābhisthito'tha mando vai mukhe rāhustathā sthitaḥ |

pādau pāṇau ca ketuśca śarīre tīrthamaṇḍalam |

viśvasāre ||

śīrṣe mukhe tathā vāhau hṛdaye codare kramāt |

kaṭau vastau ca guhyorujānujaṅghāṅghiṣu sthitāḥ |

meṣādyā rāśayo dehe teṣāṃ rūpāṇyataḥ śṛṇu |

aruṇasitaharitapāṭalapāṇḍuvicitrāḥ sitetarapiśaṅgau |

piṅgalakarvurakamalinārucayo yathāsaṃkhyam |

haritaḥ śyāmalaḥ |

sitetaraḥ kṛṣṇaḥ |

piśaṅgo nīlapītamiśraḥ |

karvuraḥ prasiddhaḥ |

vabhruḥ kapilaḥ ||

meṣaṃ vṛṣaṃ samithunaṃ karkaṭaṃ siṃhameva ca |

kanyāṃ tulāṃ vṛścikañca dhanuṣaṃ makaraṃ tathā |

kumbhaṃ mīnaṃ nyased gātre oṃkārādyaṃ namo'nvitam ||

aśvinī bharaṇī caiva kṛttikā rohiṇī tathā |

mṛgaśirastathārdrā ca punarvasurataḥ param |

puṣyāśleṣā maghā caiva pūrvaphalgunyataḥ param |

uttarāphalgunī caiva hastā citrā tataḥ parā |

svātī viśākhānurādhā jyeṣṭhā mūlā tataḥ parā |

pūrvāṣāḍhā cottarā ca śravaṇābhijitastathā |

dhaniṣṭhā śatabhiṣā caiva pūrvabhādrapadā tathā |

uttarabhādrapadā caiva revatyantāḥ samīritāḥ |

mūrdhni bhruyugale cākṣṇoḥ karṇayornasi gaṇḍayoḥ |

oṣṭhayordantapaṃktau ca jihvāyāṃ grīvamūlake |

stanadvandve tathā vakṣaḥpārśvayornābhideśake |

nitambe ca tathā pṛṣṭhe guhye ca pādayoḥ punaḥ |

pādamekaṃ dvinakṣatraṃ rāśīnāṃ pariṇāmakṛt |

śarīre rāśinakṣatrakathanaprayojanantu praśnakāle praṣṭā yadaṅge hastaṃ dattvā pṛcchati tadaṅge yo rāśiḥ patitaḥ tena varṇādikaṃ jñātavyam ityābhiprāyaḥ ||

śrīvidyāyā rāśinyāso nakṣatranyāsaścānenaivokta iti ||

śāktānandataraṅgiṇīghṛtajñānabhāṣye |

śukrādutpadyate raktaṃ raktādbindusamudbhavaḥ |

prāṇato vāyurutpannaḥ kālāgniḥ syādapānataḥ |

śukrato nābhirutpannā śukrādagnisamudbhavaḥ |

apānāt kālāgnirjāto nābhisthānastho vaḍavāgnirūpo ya āhāraṃ pacati śukrasambhūtā vāyupittakaphadhātusthā daśāgnaya iti bhedena vahnyutpattirdviruktā |

māṃsataśca malotpattirmajjā cāpi tato bhavet |

śukreṇotpāditā jihvā nāsikā sapta dehinām |

raktādutpadyate netraṃ vāmañcaiva tu dakṣiṇam |

prāṇādutpadyate śūnyaṃ ghrāṇarandhradvayaṃ tathā ||

tattvasāre ṣaṣṭhapaṭale ||

īśvara uvāca |

candraḥ sūryastathā vahniḥ śarīre daśa nāḍikāḥ |

dehasthā vāyavaḥ pañca mano bindustathaiva ca |

ṣaṭcakraṃ merudaṇḍañca uḍḍīyānaṃ tathaiva ca |

jālandharaḥ kāmarūpaḥ pūrṇagrīvaḥ śrīhaṭṭakaḥ ||

nirvāṇatantre prathamapaṭale ||

jāntorākāraṃ brahmāṇḍaṃ nānāvarṣma ca pārvati ! |

brahmāṇḍaṃ vigrahaṃ proktaṃ sthūlasūkṣmādikaṃ hi tat |

meruparvato madhye ca devi ! sapta kulācalāḥ |

mūlādimastakāntaṃ hi sumerurnāma parvataḥ |

sthito meroradhobhāge dvyaṅgulañcorddhadeśataḥ |

bhūrlokādi maheśāni ! saptasargaṃ krameṇa hi |

dvyaṅgulaṃ sapta pātālāsthiṣṭhanti parameśvarīti |

tattvasāre ||

prakṛtiḥ puruṣo dehe brahmā viṣṇuḥ śivastathā |

nadāścaiva samudrāśca bhuvanāni caturdaśa |

brahmāṇḍe ye guṇāḥ santi te tiṣṭhanti kalevare |

teṣāṃ saṅkṣepataḥ sarvaṃ pravakṣyāmi śucismite ! |

merupṛṣṭhe sthitaścandro dviraṣṭakalayānvitaḥ |

aharniśaṃ tuṣārābhāṃ dhārāṃ varṣatyadhomukhaḥ |

sudhāṃśurvividhasrāvī pīyūṣabindureva ca |

binduratnasya madhyena dehasiddhiḥ prajāyate |

javākusumasaṅkāśo vastideśe suśobhane ! |

śaṅkhinīmūlaṃ saṃvyāpya sūryastiṣṭhati dehinām |

dvādaśakalayā sūryo vahnirdaśakalātmakaḥ |

sarveṣāṃ dehināṃ dehe sadā annādipācakaḥ |

tuṣāraṃ varṣate candro raviḥ śuṣyati sarvadā |

saṃyogena sthitaḥ prāṇo viyoge maraṇaṃ bhavet |

ūrddhvaṃ tvavayave raśmiradhaścandrāmṛtaṃ sadā |

abhyāsaṃ kāmarūpasya yogaṃ yogavido viduḥ |

saṃyogī ca bhavedyogī prāṇāpānaikayogataḥ |

prāṇaścandramayaḥ prokto'pānaḥ sūryamayastathā |

anayoḥ saṅgamo madhye rajo rogasya sādhanam |

uḍḍīyānaṃ dṛḍhaṃ baddhā kuryādrecakapūrakau |

samānodānayoryogaḥ prāṇāpānaikayogataḥ |

kāmarūpe tribhiryogaṃ prāṇāpānasamānakaiḥ ||

nābhiśaktidvayormadhye uḍḍīyānaḥ sa ucyate |

vastau jālandharo jñeyaḥ kāmarūpasya garbhake |

pūrṇagrīvo bhruvormadhye śrīhaṭṭastālukopari ||

tathā |

nābhimadhye sthito brahmā hṛdi madhye ca keśavaḥ |

śaṅkaraḥ śirasi jñeyastristhānaṃ muktidāyakam ||

iti śarīre tīrthādikathanam ||

śāktānandataraṅgiṇyām ||

etasminnantare devi ! viśveṣāṃ garbhasaṅkaṭe |

navame daśame māsi prabalaiḥ sūtimārutaiḥ |

niḥsāryate vāṇa iva jantuśchidreṇa sajvaraḥ |

pīḍārditaḥ ityarthaḥ |

pātito'pi na jānāti mūrcchito'pi tataścapatim |

sūtivātasya vegena yonirandhasya pīḍanāt |

vismṛtaṃ sakalaṃ jñānaṃ garbhe yaccintitaṃ hṛdi ||

tatra pāpināṃ janmasamaye pīḍādhikyaṃ taduktam prapañcasāre dvitīyapaṭale ||

atha pāpakṛtāṃ śarīrabhājāmudarānniṣkramituṃ mahān prayāsaḥ |

nalinodbhavadhīrvicitravṛttā nitarāṃ karmagatistu mānuṣāṇām |

nalinodbhavasya brahmaṇaḥ |

jāyate'dhikasadvigno jṛmbhate'ṅgaiḥ prakampitaiḥ |

yātyulvaṇaṃ niśvasiti bhītyā roditumicchati |

mūlādhārāt prathamamudito yastu tāraḥ parākhyaḥ paścāt paśyatyatha hṛdayago buddhiyuṅmadhyamākhyam |

vaktre vaikharyatha rurudiṣoryasya jantoḥ suṣumnābaddhastasmādbhavati pavanaprerito varṇasaṅgaḥ |

janmānantarabālakarodanasyāpyavyaktavarṇātmakatvāt varṇotpattiprakāraṃ vadan kuṇḍalinītaḥ sāmānyataḥ savavarṇānāmutpattiṃ darśitavān |

śrotomārgasyāvibhaktatvahetostatrārṇānāṃ jāyate na prakāśaḥ |

tāvad yāvatkaṇṭhamūrddhādibhedo varṇavyaktisthānasaṃsthā yato'taḥ |

jāto'smīti yadā bhāvo mano'haṅkārabuddhimān |

jātaścitpūrvako jantoḥ svabhāvaḥ kramavarddhitaḥ |

badhnāti mātāpitrostu tato bandhuṣu ca kramāt |

sa pītvā bahuśaṃ stanyaṃ mātaraṃ stanapāyinīm |

na roditi ca tāṃvīkṣya tatra syāditaretaram ||

śāktānandataraṅgiṇyāṃ ||

pañcaitānyapi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ |

āyuḥ karma ca vittañca vidyā nidhanameva ca |

bālakaśca śiśuścaiva gaṇḍaḥ kaiśorakastathā |

ataḥ parantu yuvakaḥ prauḍhaścaiva tataḥ param |

atiprauḍhastathā vṛddhastvativṛddhastataḥ param |

palitaṃ maraṇañcaiva avasthāḥ parikīrttitāḥ ||

ityekādaśāvasthākathanam ||

maraṇānantaramapi tatraiva ||

tataḥ sa narake yāti svarge vā svena karmaṇā |

devatvamatha mānuṣyaṃ paśutvaṃ pakṣitāṃ tathā |

kṛmitvaṃ sthāvaratvañca jāyate janmkarmabhiḥ ||

tathā |

karmaṇā jāyate jantuḥ karmaṇaiva pralīyate |

dehe vinaṣṭe tatkarma punardehaṃ prapadyate |

yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram |

tathā śubhāśubhaṃ karma kartāramanugacchati |

nanvāśu vināśinaḥ kathaṃ karmaṇo'mutra bhoga iti sandehasya nirasanāya sadṛṣṭāntamuktam kulārṇave pañcamakhaṇḍe prathamollāse ||

iha yat kriyate karma tatparatropabhujyate |

siktamūlasya vṛkṣasya phalaṃ śākhāsu dṛśyate iti ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ prathamakāṇḍe manuṣyajanmakathanaṃ nāma pañcamaḥ paricchedaḥ |

Die Verehrung der Göttin verbindet zahlreiche Überlieferungen dieser Sammlung.


prastutaṃ varṇotpattiprakāraṃ krameṇa darśayati prapañcasāre ||

avaiśadyānmukhaśrotomārgasyāviśadākṣaram |

apyavyaktaṃ pralapati yadā sā kuṇḍalī tadā |

mūlādhāre viṣvanati suṣumnāṃ veṣṭate muhuḥ |

mukhaśrotramārgasyāvaiṣamyādanairmūlyāddhetoryadā sā kuṇḍalī aviśadākṣaramavispaṣṭamakṣaraṃ yatrāvyakte dhvanāviti śeṣastaṃ pralapati arthāt kalabhāṣaṇādikaṃ karoti tadā mūlādhāre viṣvanati śabdāyate suṣumnāñca muhurveṣṭate ityanvayaḥ |

kuṇḍalīsvarūpamuktam śāradātilake ||

tataścaitanyarūpā sā sarvagā viśvarūpiṇī |

śivasannidhimāgatya nityānandaguṇodayā ||

tiṣṭhatīti pareṇānvayaḥ |

śivasannidhītyanena śaktiśabdavācyeyamityāyātam ataḥ strīliṅgena viśeṣaṇāni |

yadyapi śivaśaktyorekātmakatvenābhedastathāpi kālpanikaṃ bhedamurīkṛtya śivasannidhītyuktam ||

taduktamabhinavaguptapādācāryaiḥ ||

śaktiśca śaktimadrūpādvyaktirūpeṇa vāñchati |

tādātmyamanayornityaṃ vahnidāhikayoriva |

guṇā nāmudayo yasyāṃ nityānandā cāsau guṇodayā ceti sā |

dikkālādyanavacchinnā sarvā sarvārthagā śubhā |

parāparavibhāgena parā śaktiriyaṃ matā |

kācana paraśaktiḥ kācanāparaśaktistadvibhāgenāpīyaṃ paraśaktireva ||

taduktaṃ bhagavadgītāyām |

bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |

ahaṅkāra itīyaṃ me bhinnā prakṛtiraṣṭadhā |

apareyamiti tvanyāṃ prakṛtiṃ viddhi me parām |

jīvabhūtāṃ mahāvāho ! yayedaṃ dhāryate jagat ||

śāradāyam ||

yogināṃ hṛdayāmbhoje nṛtyantī nṛtyamañjasā ||

añjasā tattvenetyarthaḥ ||

ādhāre sarvabhūtānāṃ sphurantī vidyudākṛtiḥ |

ādhāre mūlādhāre bhūtānāṃ jantūnām ||

śaṅkhāvartakramāddevī sarvamāvṛtya tiṣṭhati |

śaṅkhamadhye ya āvarttaḥ sa yathā śaṅkhamāvṛtya tiṣṭhati tadvadiyamapi sarvaṃ śivamāvṛtya tiṣṭhatītyarthaḥ |

kuṇḍalībhūtasarpāṇāmaṅgaśriyamupeyuṣī |

sarvavedamayī devī sarvamantramayī śivā |

sarvatattvamayī sākṣāt sūkṣmāt sūkṣmatarā vibhuḥ |

vibhuḥ iyattayā jñātumaśakyā |

tridhāmajananī devī śabdabrahmasvarūpiṇī |

tridhāmeti candrasūryāgnirūpā |

dvicatvāriṃśadvarṇātmā pañcāśadvarṇarūpiṇī ||

dvicatvāriṃśaditi bhūtalipimantramayī |

pañcāśaditi mātṛkāmayītyarthaḥ |

guṇitā sarvagātreṇa kuṇḍalī paradevatā ! viśvātmanā prabuddhā sā sūte mantramayaṃ jagat |

sarvagātreṇa sarvavarṇena guṇitā parasparamilitā satī mantramayaṃ jagat sūte prakāśayatītyanvayaḥ ||

mūlādhāre sarpavat kuṇḍalībhūtā nāḍī vartate tanmadhyasthāyitvādiyaṃ kuṇḍalī |

ekadhā guṇitā śaktiḥ sarvaviśvapravartinī |

sarvaviśvetyubhayopādānāt śabdārtharūpobhayotpādiketi sūcitam ||

vedādibījaṃ śrībījaṃ śaktibījaṃ manobhavam ||

prāsādaṃ tumburuṃ piṇḍaṃ cintāratnaṃ gaṇeśvaram |

mārtaṇḍabhairavaṃ daurgaṃ nārasiṃhaṃ varāhajam |

vāsudevaṃ hayagrīvaṃ bījaṃ śrīpuruṣottamam |

anyānyapi ca vījāni tadotpādayati dhruvam |

yadā bhavati sā saṃviddviguṇīkṛtavigrahā |

saṃhavarṇau parātmānau śabdārthau vāsarakṣape |

sṛjatyeṣā parā devī tadā prakṛtipuruṣau |

yadyadanyajjagatyasmin yugaṃ tattadajāyata |

triguṇīkṛtasarvāṅgī cidrūpā śivagehinī |

prasūte traipuraṃ mantraṃ mantraṃ śaktivināyakam |

pāśādyaṃ tryakṣaraṃ mantraṃ traipuṭaṃ caṇḍanāyakam |

sauraṃ mṛtyuñjayaṃ śaktiṃ śāmbhavaṃ vinatāsutam |

vāgīśī tryakṣaraṃ mantraṃ nīlakaṇṭhaṃ viṣāpaham |

mantraṃ triguṇitaṃ devyā lokatrayaguṇatrayam |

dhāmatrayaṃ sā vedānāṃ trayaṃ vaṇatrayaṃ śubhā |

tripuṣkaraṃ svarān devī brahmādīnāṃ trayaṃ trayam ||

tripuṣkaramiti jyeṣṭhamadhyamakaniṣṭhatvena tīrthatrayam |

svarāniti udāttānudāttasamāhārān ||

vahneḥ kālatrayaṃ śaktestrayaṃ vṛttitrayaṃ mahat |

nāḍītrayaṃ trivargaṃ sā yadyadanyattridhā matam ||

prapañcasāre dvitīyapaṭale'pi ||

dvicatuḥpañcaṣaṭsapta cāṣṭau ca daśa eva ca |

tathā dvādaśapañcāśadbhedena guṇayet kramāt |

yadā yadā triguṇayettadā triguṇatā vibhuḥ |

śaktiḥ kālāgninādātmā gūḍhamūrtiḥ pratīyate |

tadā tāṃ tāramityāhurvyomātmeti bahuśrutāḥ |

tāmeva śaktiṃ bruvate haretyātmiti cāpare |

triguṇā sā tridoṣā sā trivarṇā sā trayī sa cā |

trilokā sā trimūrtiḥ sā trirekhā sā viśiṣyate |

eteṣāṃ tāraṇāttāraḥ śaktistaddhṛtaśaktitaḥ |

yadā caturdhā guṇitā sūkṣmādisthānacārikā |

vācikā jāgradādīnāṃ karaṇānāñca sā tadā |

sā yadā pañcaguṇitā pañcapañcavibhedinī |

pañcānāmakṣarāṇāñca varṇānāṃ marutāṃ tathā |

marutāṃ prāṇādīnāṃ ||

guṇitā sā yadā ṣoḍhā koṣomirasabhedinī |

tadā ṣaḍguṇitākhyasya candrasya ca vibhedinī |

yadā sā saptaguṇitā tārahṛllekhayostathā |

bhedairahādyaiḥ śāntāntairvidyate saptabhiḥ pṛthak |

akāraścāpyukāraśca makāro bindureva ca |

nādaḥ śaktiṃśca śāntiśca tārabhedāḥ samīritāḥ |

hakāro rephamāye ca bindunādau tathaiva ca |

śaktiśāntau ca sā proktāḥ śakterbhedāśca |

aṅgebhyo'syāntu saptabhyaḥ saptadhā bhidyate jagat |

lokādridvīpapātālasindhugrahamunīśvaraiḥ |

dhātvādibhistathānyaiśca saptasaṃkhyāprabhedakaiḥ |

yadāṣṭadhā sā guṇitā tadā prakṛtibhedinī |

daśadhā guṇitā nāḍī marmāśādivibhedinī |

dvādaśādikyāpi yadā tadā rāśyarkamūrtiyuk |

mantrañca dvādaśārṇākhyamabhidhatte svarānapi |

tatsaṃkhyañca tadā mantraṃ śaktistadguṇitātmakam |

pañcāśaddhāpraguṇitā pañcāśadvarṇabhedinī |

pañcāśadaṃśaguṇitātha yadā bhavet sā devī tadātmaviniveśitadivyabhāvā |

sauṣumnavartmaśuṣiroditanādasaṅgāt pañcāśadīrayati paṃktiśa eva varṇān |

suṣumnāpatharandhrodgatadhvaneḥ saṅgāt sā śaktiḥ pañcāśataṃ varṇān prerayatītyarthaḥ ||

śāradāyām ||

catuḥprakāraguṇitā śāmbhavī śarmadāyinī |

tadānīṃ padminībandhoḥ karoti caturakṣaram |

catuṣṭayaṃ gaṇeśānāmātmādīnāṃ catuṣṭayam |

ojāpūjādikaṃ pīṭhaṃ dharmādīnāṃ catuṣṭayam |

dalakādīn gajān devi ! yadyadanyaccatuṣṭayam |

pañcadhā guṇitā patnī śambhoḥ sarvārthadāyinī |

tripurā pañcakūṭaṃ sā tasyāḥ pañcākṣaradvaym |

pañcaratnaṃ mahādevyā sarvakāmaphalapradam |

pañcākṣaraṃ maheśasya pañcavarṇaṃ garutmataḥ |

sammohanān pañca vāṇān kāmān pañca suradrumān |

pañca prāṇādikān vāyūn pañca varṇān maheśituḥ |

mūrtiḥ pañcakalāḥ pañca pañca brahma ṛcaḥ kramāt |

sṛjatyeṣā parā śaktirvedavedārtharūpiṇī |

ṣoḍhā sā guṇitā devī dhatte mantraṃ ṣaḍakṣaram |

ṣaṭkūṭaṃ tripurāmantraṃ gāṇapatyaṃ ṣaḍakṣaram |

ṣaḍakṣaraṃ himarucernārasiṃhaṃ ṣaḍakṣaram |

ṛtūn vasantamukhyān ṣaḍāmodādīn guṇādhipān |

koṣānūrmātrasān śaktīrḍākinyādyāḥ ṣaḍadhvanaḥ |

yantraṃ ṣaḍguṇitaṃ śakteḥ ṣaḍādhāranjījanat |

ṣaḍvidhaṃ yajjagatyasmin sarvaṃ tat parameśvarī |

saptadhā guṇitā nityā śaṅkharārddhaśarīriṇī |

saptārṇaṃ tripurāmantraṃ saptavarṇaṃ vināyakam |

saptakaṃ vyāhṛtīnāṃ sā saptavarṇaṃ sudarśanam |

lokān girīn surān dhātūn munīn sapta grahān dvipān |

samidhaḥ sapta saṃkhyātāḥ sapta jihvā havirbhujaḥ |

anyaṃ saptavidhaṃ yad yad tattadasyāmajāyata |

aṣṭadhā guṇitā śaktiḥ śaivamaṣṭākṣaradvayam |

aṣṭākṣaraṃ hareḥ śakteraṣṭā kṣaradvayaṃ param |

bhānoraṣṭākṣaraṃ daurgamaṣṭārṇaṃ paramātmanaḥ |

aṣṭārṇaṃ nīlakaṇṭhasya vāsudevātmakaṃ manum |

yantraṃ kāmārgalaṃ divyaṃ devīyantraṃ ghaṭārgalam |

gandhāṣṭakaṃ śubhaṃ devīdevānāṃ hṛdayaṅgam |

brāhmyādyā bhairavān sarvān mūrttīrāśā vasūnapi |

aṣṭapīṭhaṃ mahādevyā aṣṭāṣṭakasamanvitam |

cāṣṭau sā prakṛtirvighnavakratuṇḍādikān kramāt |

aṇimādiguṇānāgān vahnermūrttīryamādikān |

aṣṭātmakaṃ jagatyanyaṃ sarvaṃ vitanute tadā |

navadhā guṇitā nityā sūte mantraṃ tadātmakam |

navakaṃ śaktitattvānāṃ tattvarūpā maheśvarī |

navakaṃ pīṭhaśaktīnāṃ śṛṅgārādīn rasānnava |

māṇikyādīni ratnāni nava vargayutāni ca |

navakaṃ prāṇadūtīnāṃ maṇḍalaṃ navakaṃ śubham |

yad yannavātmakaṃ loke sarvamasyāmudañcati |

daśadhā vikṛtā śambhorbhāvinī bhavaduḥkhahā |

daśākṣarī gaṇapatestvaritāyā daśākṣaram |

tripurā daśakūṭaṃ sā tripurāyā daśākṣaram |

daśākṣaraṃ sarasvatyā yakṣiṇyāḥ sā daśākṣaram |

vāsudevātmakaṃ mantramaśvārūḍhādaśākṣaram |

nāmnā padmāvatīmantraṃ vāyumantraṃ daśākṣaram |

daśakaṃ śaktitattvānāṃ tattvarūpā maheśvarī |

nārīṇāṃ daśakaṃ viṣṇoravatārān daśa kramāt |

daśakaṃ lokapālānāṃ yad yadanyat sṛjatyasau |

ekādaśa kramāt saṃvidguṇitā sā jaganmayī |

rudraikādaśinīmādyaśakterekādaśākṣaram |

ekādaśāk'raṃ vāṇyā rudrānekādaśa kramāt |

samudgirati sarvajñā guṇitā dvādaśa kramāt |

nityāmantraṃ maheśādyā vāsudevātmakaṃ manum |

rāśīn bhānūn harermūrtīryantraṃ sadvādaśātmakam |

anyadetādṛśaṃ sarvaṃ yattadasyāmajāyata ||

rāghavabhaṭṭadhṛtapadārthādarśe |

trayodaśadhā guṇitā vāgīśvaryaśvārūḍhāmantraṃ viśvedevādikañca |

caturdaśā guṇitā vāsudevagopālamantrabhuvanādikam |

pañcadaśadhā guṇitā nityā śūlino mantratithyādikam |

ṣoḍhaśadhā guṇitā cakramantrasvarakalādikam |

svareti akārādivisargāntam |

saptadaśadhā guṇitā laghu pañcamī tārāvidyāmantrādikam |

ūnaviṃśatidhā kṛṣṇadharāmantrādikam |

viṃśatidhā guṇitā ratnadhāromāmaheśvaramantrādikam |

ekaviṃśatidhā guṇitā bahukanāmamantrayantrādikam |

dvāviṃśatidhā guṇitā kṛṣṇānnādhipatisumukhīmantrādikam |

trayoviṃśatidhā guṇitā laghuśyāmāpuruṣottamahṛdayaṅgamamantrādikaṃ sūte iti ||

śāradāyām ||

caturviṃśatitattvātmā tadā bhavati śobhanā |

gāyatrī savituḥ śambhorgāyatrī nadanātmikā |

gāyatrī viṇṣugāyatrī gāyatrī tripurātmanaḥ |

gāyatrī dakṣiṇāmūrtergāyatrī śambhuyoṣitaḥ |

caturviṃśatitattvāni tasyāmāsan parātmani |

tatrāpyanyaditi jñeyam ||

dvātriṃśadbhedaguṇitā sarvamantramayī vibhuḥ |

sūte mṛtyuñjayaṃ mantraṃ nārasiṃhaṃ mahāmanum |

lavaṇādyaṃ mahāmantraṃ varuṇasya mahātmanaḥ |

hayagrīvamanuṃ daurgaṃ vārāhaṃ vahnināyakam |

gaṇaśiturmahāmantraṃ mantraṃ senādhipasya sā |

mantraṃ śrīdakṣiṇāmūrtermālāmantraṃ manobhuvaḥ |

triṣṭubhaṃ vanavāsinyā aghorākhyaṃ mahāmanum |

mantraṃ sā devakīsūnormantraṃ śrīpuruṣottamam |

śrīgopālamanuṃ bhūrmamanuṃ tārāmanuṃ kramāt |

mahāmantraṃ mahālakṣmyā mantraṃ bhūteśvarasya sā |

kṣetrapālātmakaṃ mantraṃ mantramāpannivārakam |

sūte mātaṅginīṃ vidyāṃ siddhividyāṃ śubhodayām |

anena kramayogena guṇitā śivavallabhā |

ṣaṭtriṃśatpañcatattvāni śaivāni racayatyasau |

anyānmantrāṃśca yantrāṇi śubhadāni prasūyate |

atra prakaraṇe sūte ajījanadityādi yaduktaṃ tat prakāśakatvābhiprāyeṇa pratītyabhiprāyeṇa vā |

anyathā sarvavedamayītyādi prāguktamanupapannaṃ syāt |

sarveṣāṃ mātṛkārūpakuṇḍalyavayavātmakatvena janmādi viruddhamiti sudhībhiḥ sunipuṇena mānasena vivecanīyam |

akṣarotpattikramamāhuḥ śāradāyāmācāryāḥ ||

dvicatvāriṃśatā mūle guṇitā viśvanāyikāḥ |

sā prasūte kuṇḍalinī śabdabrahmamayī vibhuḥ |

śaktiṃ tato dhvanistasmānnādastasmānnibodhikā |

tato'rddhendustato bindustasmādāsīt parā tataḥ ||

mūle mūlādhāre dvicatvāriṃśatā guṇitā viśvanāyikā kuṇḍalinī anena krameṇa akārādisakārāntāṃ dvicatvāriṃśadātmikāṃ bhūtalipimantrātmikāṃ varṇamālikāṃ sūte ityanvayaḥ |

kramamāha śaktimiti |

sā kuṇḍalinī śaktiṃ sūte tataḥ śakterdhvanirāsīditi yojanā |

tato dhvanerityādi jñeyam |

ayañca kramaḥ sarvākṣarotpattau saiva sattvapraviṣṭā rajo'nuviddhā satī dhvaniśabdavācyā akṣarāvasthā saiva tamo'nuviddhā nādaśabdavācyā avyaktāvasthā saiva tamaḥprācuryānnibodhkikāśabdavācyā saiva tattvabhayaprācuryādarddhenduśabdavācyā uktañca padārthādarśe |

icchāśaktibalodghuṣṭo jñānaśaktipradīpakaḥ |

puṃrūpiṇī ca sā śaktiḥ kriyākhyā sṛjati prabhuḥ |

asāveva binduḥ sthānāntaragataḥ parādyākhyo bhavati |

paśyantī madhyamā vācī vaikharī śabdajanmabhūḥ ||

tatra parā mūle paśyantī svādhiṣṭhāne madhyamā hṛdaye vaikharī mukhe |

taduktaṃ padārthādarśe ||

sukṣmā kuṇḍalinī madhye jyotirmātrāsvarūpiṇī |

aśrotraviṣayā tasmādudgacchatyūrddhvagāminī |

svayaṃprakāśā paśyantī suṣumnāmāśritā bhavet |

saiva hṛtpaṅkajaṃ prāpya madhyamā nādarūpiṇī |

tataḥ sañjalpamātrā syādavibhaktorddhagāminī |

saivoraḥ kaṇṭhatālusthā śirāghrāṇavadasthitā |

jihvāmūloṣṭhanirdhūtasarvavarṇaparigrahā |

śabdaprapañcajananī śrotragrāhyā tu vaikharī |

icchājñānakriyātmāsau tejorūpā guṇātmikā |

krameṇānena sṛjati kuṇḍalī varṇamālikām |

akārādisakārāntāṃ dvicatvāriṃśadātmikām |

pañcāśaddvāraguṇitā pañcāśadvarṇamālikām |

sūte tadvarṇato bhinnāḥ kalā rudrādikān kramāt |

kalā rudrāśca pūrvoktāḥ |

ādiśabdena pañcāśatkāmāḥ kāmaśaktayo gaṇeśāstacchaktayaḥ kṣetrapālāścoktāḥ |

kāmanāmāni rāghavabhaṭṭadhṛtāni yathā ||

kāmakāmadakāntāśca kāntimān kāmagastathā |

kāmacāraśca kāmī ca kāmukaḥ kāmavarddhanaḥ |

rāmo ramaśca ramaṇo ratinātho ratipriyaḥ |

rātrinātho ramākānto ramamāṇo niśācaraḥ |

nandako nandanaścaiva nandī nandayitā punaḥ |

pañcavāṇo ratisakhaḥ puṣpadhanvā mahādhanuḥ |

bhrāmaṇo bhramaṇaścaiva bhramamāṇo bhramo'paraḥ |

bhrāntaśca bhrāmako bhṛṅgī bhrāntācāro bhramāvahaḥ |

mohano mohako moho mohavarddhana eva ca |

madanī manmathaścaiva mātaṅgī bhṛṅganāyakaḥ |

gāyanī gītijaścaiva nartakaḥ khelakastathā |

unmatto mattakaścaiva vilāso lobhavarddhanaḥ |

dāḍīmīkusumābhaśca vāmārddhe śaktisaṃyutaḥ |

saumyā raktāmbarāḥ sarve puṣpavāṇākṣakārmuke |

vibhrāṇāḥ sarvabhūṣāṭyāḥ kāmāḥ pañcāśadīritāḥ ||

tacchaktināmāni ca tatraiva ||

ratiḥ prītiḥ kāminī ca mohinī kamalapriyā |

vilāsinī kalpalatā śyāmalā ca śucismitā |

vismitākṣī viśālākṣī lelihānā digambarī |

vāmā kubjādharā nityā kalyāṇī mohinī tathā |

madanā ca suraśreṣṭhā lāpinī mardinī tathā |

kalahapriyā tathaivakākṣī sumukhī nalinī tataḥ |

jayinī pālinī caiva śivā mugdhā savibhramā |

cārunetrā sulolā ca dīrghajihvā ratipriyā |

lolākṣī śṛṅgiṇī caiva pāvanā mādanā tathā |

mālā ca haṃsinī viśvatomukhī nandinī tathā |

ramaṇī ca tathā kāntiḥ kalakaṇṭhī vṛkodarī |

meghaśyāmā ruṣonmattā ekapañcādaśīritāḥ |

śaktayaḥ kuṅkumanibhāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ |

nīlotparakarā dhyeyāstrailokyākarṣaṇakṣamā iti ||

pañcāśadgaṇeśāstacchaktayaśca tatraiva |

vighneśo vighnarājaśca vināyakaśivottamau |

vighnahṛdvighnakartā ca gaṇaikadvisudantakāḥ |

gajavaktranirañjanau kapardī dīrghajihvakaḥ |

śaṅkukarṇaśca vṛṣabhadhvajaśca gaṇanāyakaḥ |

gajendraḥ sūryakarṇaśca syāt trilocanasaṃjñakaḥ |

lambodaramahānandau caturmūrtisadāśivau |

amoghadurmukhau caiva sumukhaśca pramodakaḥ |

ekapādo dvijihvaśca sūravīraśivāmukhāḥ |

varado vāmadevaśca vakratuṇḍo dviraṇḍakaḥ |

senānīrgrāmaṇīrmatto vimatto mattavāhanaḥ |

jaṭī muṇḍī tathā khaḍgī vareṇyo vṛṣaketanaḥ |

bhakṣyapriyo gaṇeśaśca meghanāyakasaṃjñakaḥ |

vyāpī gaṇeśvaraḥ proktaḥ pañcāśadgaṇapā ime |

taruṇāruṇasaṅkāśā gajavaktrāstrilocanāḥ |

pāśāṅkuśavarābhītihastāḥ śaktisamanvitāḥ ||

hrīḥ śrīśca puṣṭiḥ śāntiśca kṣāntiścaiva sarasvatī |

svāhā medhā kāntikāminyo mohinyapi vai naṭī |

pārvatī jvalinī nandā suyaśāḥ kāmarūpiṇī |

ugratejovatī satyā vighneśānī surūpiṇī ||

kāmadā mada jihvā ca bhūtiḥ syādbhautikā sitā |

ramā ca mahiṣī proktā bhañjinī ca vikarṇayā |

bhrūkuṭiḥ syāttathā lajjā dīrghaghoṇā dhanurddharā |

yāminī rātrisaṃjñā ca kāmāndhā ca śaśiprabhā |

lolākṣī cañcalā dīptiḥ śubhagā durbhagā śivā |

garbhā ca bhaginī caiva bhoginī subhagā matā |

kālarātriḥ kālikā ca pañcāśacchaktayaḥ smṛtāḥ |

sarvālaṅkaraṇoddīptāḥ priyāṅkasthāḥ suśobhanā |

raktotpalakarā dhyeyā raktamālyāmbarāruṇāḥ |

ityekonapañcāśadgaṇeśaśaktayaḥ |

ekonapañcāśat kṣetrapālāśca kṣetrapālaprakaraṇe prayogasāre ||

bhedā ekonapañcāśat kṣetrapālasya kīrtitāḥ |

mātṛkāvījabhedena sambhinnā nāmabhedataḥ |

ajaraścāpakumbhaśca indrastutistataḥ param |

iḍācāraścoktasaṃjña uṣmāda ṛṣisūdanaḥ |

samukto luptakeśaśca kṣepakaścaikadaṃṣṭrakaḥ |

airāvataścaughabandhūrogādhīśastathaiva ca |

añjanaścāstravāraśca kavalaḥ kharukhānalaḥ |

cāmukhyaścaiva ghaṇṭādoṅmanaśca caṇḍavāraṇaḥ |

chaṭāṭopo jaṭālākhyo ṛddhīvaśca jaḍaścaraḥ |

ṭaṅkapāṇistathā cānyaṣṭhānabandhuśca ḍāmaraḥ |

ḍhakvāvāroṇavāṇaśca taḍiddehaḥ sthirastathā |

danturo dhanadaścāpyanattiktāntaḥ pracaṇḍakaḥ |

phaṭ kāro vīrasaṅghaśca śṛṅgākhyo meghabhāmuraḥ |

yugānto cauhyavaścātha lamboṣṭhī vasavastathā |

śukanandaḥ ṣaḍālākhyaḥ śunānāhaṃ vṛkastathā |

ete bhedāḥ samākhyātā mātṛkākṣarayonikāḥ |

kṣetrapālakathanaprayojanamuktam tatraiva ||

nāmapadyasya varṇānāṃ yo varṇo mātṛkāntare |

dṛśyate prathamaṃ tatra tatrāyaṃ kṣetrapālakaḥ |

tatra tatra viśiṣṭātmā bhedairetairvyavasthitaḥ |

tato viśiṣṭo yaṣṭavyaḥ kṣetrapālastu sarvataḥ |

kṣetrapālamasampūjya yaḥ karma kurute kvacit |

tasya karmaphalaṃ hanti kṣetrapālo na saṃśayaḥ |

iti ekonapañcāśatkṣetrapālakathanam |

vaikharīsṛṣṭiṃ vaktumārabhate ||

śāradāyāṃ dvitīyapaṭale ||

tato vyaktiṃ pravakṣyāmi varṇānāṃ vadane nṛṇām |

preritā marutā nityaṃ suṣumnārandhranirgatāḥ |

kaṇṭhādikaraṇairvarṇāḥ kramādāvirbhavanti te |

nṛṇāṃ vadane varṇavyaktiṃ varṇaprakāśakāraṇaṃ vakṣyāmītyanvayaḥ |

nanu |

pañjare śukasāraṅgapatagāḥ pakṣiyonayaḥ |

gṛhṇanti sādhusaṃsargānmannāma maṅgalaṃ mahat |

iti rudrajāmalottarakhaṇḍaprathamapaṭaloktavacanena pakṣiṇāmapivarṇoccāraṇadarśanāt |

mahābhāratādāvapi haṃsakākīyopākhyānādināstasya suspaṣṭāvagamāt pakṣipaṭhanasya pratyakṣasiddhatvācca kathaṃ nṛṇāmityuktamiti cet satyaṃ prāyikatvena manuṣyasya prakaraṇabalalabdhatvena vā nṛṇāmityuktaṃ na tu pakṣyādivyāvartanāya |

yadvā nṛṇāmiti bahuvacananirdeśādvarṇoccāraṇārhagaṇo labhyate ato na kaściddoṣa iti varṇavyaktiprakāramāha preritā ityādi ||

marutā preritāḥ paśyantīsthānaṃ prāpitā utpattyunmukhīkṛtāḥ |

suṣumnārandhranirgatāḥ kaṇṭhādikaraṇaiḥ kramādāvirbhavanti iti sambandhaḥ |

ekadoccāraṇābhāvāt kramādityuktaṃ taduktaṃ bhartṛhariṇā ||

ātmā buddhyā samarthyārthān manoyukte vivakṣayā |

manaḥ kāyāgnimāhanti sa prerayati mārutam |

mārutastūrasi caran mandraṃ janayati dhvanimiti ||

kaṇṭhādītyādiśabdena tālvādi ||

tathāca śikṣāsūtram ||

aṣṭau sthānāni varṇānāmuraḥ kaṇṭhaḥ śirastathā |

jihvāmūlañca dantāśca nāsikauṣṭhau ca tālu ceti |

pañcāṃśanmātṛkāvarṇoccāraṇaṃ guruto'bhyasediti vakṣyamāṇavacanena manuṣyasya varṇoccāraṇe'pi gururūpasādhusaṃsargaḥ pakṣiṇāmiva kāraṇātmakatvenāvadhāryaḥ |

pūrvasmin varṇānāṃ somasūryāgnirūpatvaṃ sāmānyata uktam |

adhunā tadviśeṣayati śāradāyām |

eṣu svarāḥ smṛtāḥ saumyāḥ sparśāḥ saurāḥ śubhodayāḥ |

āgneyā vyāpakāḥ sarve somasūryāgnirūpiṇaḥ ||

eṣu varṇeṣu ||

svarāḥ ṣoḍaśa vikhyātāḥ sparśāṃste pañcaviṃśatiḥ |

tattvātmānaḥ smṛtāḥ sparśā makāraḥ puruṣo yataḥ |

yasmānmakāraḥ puruṣaḥ paramātmā ravisvarūpastasmāt kakārādibhaparyantāstattvātmānaḥ prakṛtyādicaturviṃśatitattvamayā ityarthaḥ |

ataeva sarvavījeṣu viṣṇurūpamakārayogāt puruṣaikyaṃ teṣāmiti mantavyam |

makārasya bindurūpatvādbinduḥ pusān raviḥ prokta iti vakṣyamāṇaṃ sādhu saṅgacchate |

sūryarūpavindvātmanā makāreṇa spṛśyamānatvādete kādayaḥ sparśāḥ |

vyāpakā daśa te kāmadhanadharmapradāyinaḥ |

eṣāṃ doṣadūṣyeṣu vartamānatvādvyāpakatvam |

tatrāgnīnāmapi sattvādāgneyā ityapi |

nṛsiṃhākhyakālāgnirūpakṣakārāntatvena vā āgneyā iti draṣṭavyam |

te varṇā yathākramaṃ svarāḥ kāmapradāḥ sparśā dhanapradā vyāpakā dharmapradā ityarthaḥ |

praṇavāddhaṃsotpattiprakāro darśitaḥ samprati haṃsataḥ sarvākṣarotpattiprakāramāha prapañcasāre tṛtīyapaṭale ||

yathā bhavanti dehāntaramī pañcāśadakṣarāḥ |

bhedā yena prākāreṇa tathā vakṣyāmi tattvataḥ |

samīritāḥ samīreṇa suṣumnārandhranirgatāḥ |

vyaktiṃ prayānti vadane kaṇṭhādisthānaghaṭṭitāḥ |

uccairunmārgaṇo vāyurudāttaṃ kurute svaram ||

nīcairgate'nudāttañca svaritaṃ tiryagāgataḥ |

svaritaṃ samāhāram ||

arddhaikadvitrisaṃkhyābhirmātrābhirlipayaḥ kramāt |

savyañjanahrasvadīrghaplutasaṃjñā bhavanti tāḥ |

akārekārayoryogādekāro varṇa iṣyate |

tasyaivākārayogena syādaikārākṣaraṃ tathā |

ukārayogāttasyaiva syādokārāhvayaḥ svaraḥ |

tasyākārasya ||

tasyaivaukārayogena syādaukārāhvayaḥ svaraḥ |

sandhyakṣarāḥ syuścatvārī mantrāḥ sarvārthasādhakāḥ |

ḷvarṇavarṇayorvyaktirna vai samyak pradarśyate |

bindusargātmanorvyaktimanasorajapā vadet |

kaṇṭhāttu niḥsaran sargaḥ prāyaścātmakataḥ paraḥ |

naśvaraḥ sarga eva syāt socchāsaḥ prāṇakastu haḥ ||

sargo visarga eva naśvaro vikṛtaḥ |

socchāsaḥ kārarūpaḥ ucchāso'ntaḥpraveśaśālī vāyuḥ syādityanvayaḥ |

evaṃ prāṇako vahirnirgamanaśālī vāyurhaḥ syāt sa eva ucchāsaḥ socchāsa iti sandhistu na visargagīyeti nañā nirdiṣṭatvāt |

saścāsāvucchāsaśceti vā |

prāṇaścāsau ko vāyuśceti prāṇakaḥ |

sa sargaḥ śleṣitaḥ kaṇṭho vāyunā kādimīrayet |

vargasparśanamātreṇa kaṃ svarasparśanāttu kham |

stokagambhīrasaṃsparśāt paghau ṅañca vahirgatam |

visargastālugaḥ soṣmā śañca vargañca yaṃ tathā |

ṛṭurephaṣakārañca mūrddhago dantagastathā |

ḷtavargalasānoṣṭhyānupūpadhyānasaṃjñakān |

dantauṣṭhābhyāṃ vañca tattatsthānago'rṇān samīrayet ||

ata evoktaṃ śikṣāsūtre ||

avarṇakavargahavisarjanīyāḥ kaṇṭhyāḥ ||

ivarṇacavargayaśā stālavyāḥ ||

ṛvargaṭavargaraṣā mūrddhanyāḥ ||

ḷvarṇatavargalasā dantyāḥ ||

uvarṇapavargopadhmanīyā oṣṭhyāḥ ||

vo dantauṣṭhyaḥ ||

eai kaṇṭhyatālavyau ||

oau kaṇṭhyauṣṭhau ||

varadātantre daśamapaṭale ||

śrīśiva uvāca ||

yadguhyaṃ sarvatantreṣu varṇoccāravidhiṃ śive ! |

tava snehānmaheśāni ! tadadya kathayāmi te |

pañcāśanmātṛkāvarṇoccāraṇaṃ guruto'bhyaset |

akucuṭutupuyuśu aṣṭau vargāḥ prakīrtitāḥ |

ukāraḥ pañcapañcavarṇavibhāgārthaḥ |

akahāḥkaṇṭhato jñeyāstālutaścuyaśāḥ smṛtāḥ ||

ṛṭuraṣāstu mūrddhanyā dantyā ḷtulasā matāḥ ||

uparāścoṣṭhasambhūtāḥ sthānāni kathitāni te |

viśeṣaṃ kathayāmyadya proccāryāḥ kaṇṭhataḥ svarāḥ |

ṛdvayaṃ jihvāyā mūrddhā ḷdvayaṃ jihvadantajam |

mukhasthānāddhalo vācyāḥ kṣakāraḥ kaṇṭhaghātajaḥ |

vyañjanadvayasaṃyoge bhavet pūrvasvaro guruḥ |

pādāntādimavarṇasya saṃyogeṣu śrutirdvayoḥ |

apadāntādisaṃyoge yvoranyatra tatheṣyate |

yvoḥ śrutistu tirobhūya svaravat śrutitāṃ vrajet |

triyāvīje śakārasya chaśrutiḥ parameśvari ! |

chaśrutiśca vādibhṛgau tathādisthe tu caśrutiḥ ||

sahasra ityādau namastasmai āsthā ityādau ca ||

rephādike tadante vā hākāre samavācyatā |

varhahnada ityādau |

kintu vaijātyamāśritya sphuṭaṃ nātrāsya vācyatā |

cu turyadhvanimāpnoti yādisthe parameśvari ! |

vāhya ityādau |

pu caturthadhvaniṃ yāti vādisthe tu viśeṣataḥ |

āhvānamityādau |

lādisthe'pyatha nādisthe vaijātyaṃ svalpavācyatā |

prahlāda ahnāya ityādau |

mādisthe me ca masyāpi nāsikāmūlavācyatā |

ṅañaṇanamā bindunāsikāmūlajāḥ smṛtāḥ |

yakāraścutṛtīyatvaṃ padādau sarvadā vrajet |

keyūrādāvapi tathā anyatra kaṇṭhamātragaḥ ||

nādisthaśasayośchatvaṃ svaṃrayogāntavargake |

praśna snāna ityādau |

varṇottareṣu ḍaḍhayorvakrajihvādivācyatā |

vaijātyamapi tatrāsti guroreva samabhyaset |

ādirephastu saṃprokto dṛśeranyo vrejedṛtāḥ |

evaṃ jñātvā maheśāni ! paṭhet stotraṃ japenmanum |

kavacañca maheśāni ! nānyathā phalamāpnuyāt |

yatraiva parameśāni ! stotraṃ vā saṃhitāṃ paṭhet |

tatra tatra paraṃ yatrāt samāptaṃ kīrtayedbudhaḥ |

iti varṇoccāraṇaprakāraṇakathanam ||

śāradāyām ||

hrasvaḥ svareṣu pūrvoktaḥ paro dīrghaḥ kramādime |

śivaśaktimayāste syurbindusargāvasānakāḥ |

binduḥ pumān raviḥ proktaḥ sargaḥ śaktirniśākaraḥ |

ekārokārasyordīrghatve'pyatra paribhāṣikaṃ hrasvatvam |

ime hrasvadīrghāḥ kramāt śivaśaktimayā hrasvā a i u ṛ ḷ e o aṃ ete śivamayāḥ puṃrūpāśca ityarthaḥ |

ā ī ū ṝ ḹ ai au aḥ ete dīrghāḥ śaktimayāḥ strīrūpāśceti |

binduvisargau puruṣaprakṛtirūpau pṛthagbhūtāvetāviti vivakṣayā te bindusargāvasānakāḥ syurityanvayaḥ |

te hrasvā ante binduyuktā dīrghāśca ante visargayuktā hrasveṣu binduraṣṭamo dīrgheṣu visargo'ṣṭama ityarthaḥ |

visargo niśākara ityukte taditarasvarāṇāṃ tatkalārūpatithyātmakatvam |

ata eva svarāḥ saumyā ityuktam |

svarāṇāṃ madhyagaṃ yattu taccatuṣkaṃ napuṃsakam |

vinā svaraistu nānyeṣāṃ jāyate vyaktirañjasā |

śivaśaktimayān prāhustasmādvarṇān manīṣiṇaḥ |

ayamabhiprāyaḥ svarāṇāṃ śaktimayatvaṃ pūrvamuktaṃ svaraṃ vinā vyañjanānāmuccāraṇasyāśakyatvāt svarasahitoccāraṇe śivaśaktimayatvamiti |

śāradāyām |

kāraṇāt pañcabhūtānāmudbhūtā mātṛkā yataḥ |

tato bhūtātmakā varṇāḥ pañcapañcavibhāgataḥ ||

śivaśaktisamavāyādvindoḥ kāraṇād yato mātṛkā udbhūtāstataḥ kāraṇāt pañcapañcavibhāgato varṇāḥ pañcabhūtātmakā jñeyā ityanvayaḥ |

akārādikṣakārāntavarṇasamudāyasya mātṛkā iti saṃjñā |

uddiṣṭaṃ spaṣṭayati |

vāyvagnibhūjalākāśāḥ pañcāśallipayaḥ kramāt |

pañca hrasvāḥ pañca dīrghā vindvantāḥ sandhisambhavāḥ |

pañcaśaḥ kādayo yakṣalasahāntāḥ samīritāḥ |

vāyvākāśayorādyantena nirdiṣṭatvādvyutkramoktiḥ pañcīkaraṇaprakriyāyā mukhyatvadyotanāya |

anyat sarvaṃ sugamam |

nanu kathamatra visargo na gaṇita iti ceducyate mūlādhārāt sañjātavivakṣotpannaprāṇapavanapreritaḥ sthānāntaramaprāpya kaṇṭhādeva niḥsaran prakṛtyātmakasargo'tra bhūteṣu na gaṇitaḥ ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ prathamakāṇḍe varṇotpattikramakathanaṃ nāma ṣaṣṭhaḥ paricchedaḥ || 6 ||

evaṃ varṇeṣu prādurbhūteṣu kadācit śabdātmakeṣu puruṣāṇāṃ bhrāntirapi sambhavatītyatasteṣāmīśvareṇa patrārūḍhamūrtiḥ kalpitā ||

taduktaṃ jyotistattve vṛhaspatinā ||

ṣāṇmāsike'pi samaye bhrāntiḥ sañjāyate yataḥ |

dhātrākṣarāṇi sṛṣṭāni patrārūḍhānyataḥ purā iti |

teṣāṃ lekhanaprakārastu varṇoddhāratantre prathamapaṭale bhagavatīpraśnānantaraṃ śiva uvāca ||

varṇoddhārākhyatantre tu kathayāmi śṛṇuṣva me |

pañcāśanmātṛkā nityā sākṣād brahmarūpiṇī |

ityupakramya sarvavarṇalekhanaprakāraṃ sa evopadarśitavān sa prakāro'gre sphuṭībhaviṣyati |

kāmadhenutantre prathamapaṭale ||

śṛṇu tattvamakārasya atigopyaṃ varānane ! |

śaraccandrapratīkāśaṃ pañcakoṇamayaṃ sadā |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ śaktidvayasamanvitam |

nirguṇaṃ saguṇopetaṃ svayaṃ kaivalyamūrtimat |

bindudvayamayaṃ varṇaṃ svayaṃ prakṛtirūpiṇī |

varṇoddhāratantre |

dakṣataḥ kuṇḍalī bhūtvā kuñcitā vāmato gatā |

tatorddhasaṅgatā rekhā dakṣorddhā tāsu śaṅkaraḥ |

vidhirnārāyaṇaścaiva santiṣṭhet kramataḥ sadā |

arddhamātrā śaktirūpā dhyānamasya ca kathyate |
a ||

kāmadhenutantre dvitīyapaṭale ||

ākāraṃ paramāścaryaṃ śaṅkhajyotirmayaṃ priye ! |

brahmaviṣṇumayaṃ varṇaṃ tathā rudramayaṃ priye ! |

pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ svayaṃ paramakuṇḍalī ||

varṇoddhāratantre ||

akārarūpamāsādya dakṣakroḍāyatā tvadhaḥ |

brahmādayastathā śaktistāsu tiṣṭhanti nityaśaḥ |
ā |

kāmadhenutantre ||

ikāraṃ paramānandaṃ sugandhakuṅkumacchavi |

haribrahmamayaṃ varṇaṃ sadā rudramayaṃ priye ! |

sadāśaktimayaṃ devi ! gurābrahmamayaṃ tathā |

sadāśivamayaṃ varṇaṃ paraṃbrahmasamanvitam ||

varṇoṣāratantre ||

ūrddhvādhaḥ kubjitā madhye rekhā tatsaṅgatā bhavet |

lakṣmī?rvāṇī tathendrāṇī kramāttāsveva saṃvaset |

śīrṣādhaḥ kuñcitā rekhā dakṣorddhā kāmarūpiṇī |

mātrā śaktiḥ koṇayutā dhyānamasya pravakṣyate ||

i ||

kāmadhenutantre ||

īkāraṃ parameśāni ! svayaṃ paramakuṇḍalī |

brahmaviṣṇumayaṃ varṇaṃ tathā rudramayaṃ sadā |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ pītavidyullatākṛtiḥ |

caturjñānamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇamayaṃ sadā |

varṇoddhāratantre ||

ūrddhvādhaḥ kuñcitā madhye trikoṇādhogatā punaḥ |

adhogatā koṇaśīrṣā kuñcitā dakṣataḥ śubhā |

śīrṣāddakṣe koṇayutā kuñcitorddhagatā punaḥ |

candrasūryāgnirūpā sā mātrāśaktiḥ prakīrtitā ||

ī ||

kāmadhenutantre ||

ukāraṃ parameśāni ! adhaḥ kuṇḍalinī svayam |

pītacampakasaṅkāśaṃ pañcadevamayaṃ sadā |

pañcaprāṇamayaṃ devi ! caturvargapradāyakam |

varṇoddhāre ||

ūrddhvādhomadhyataḥ kubjā rekhā vāmagatā śubhā |

tiṣṭhanti vāyuvahnīndrāḥ śaktirmātrā parā smṛtā ||

u ||

kāmadhenutantre ||

śaṅkhakundasamābhāsa ukāraḥ parakuṇḍalī |

pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ pañcadevamayaṃ sadā |

pañcaprāṇayutaṃ varṇaṃ tathā trayaguṇātmakam |

bindutrayayutaṃ varṇaṃ pītavidyullatākṛti |

dharmārthakāmamokṣañca sadā sukhapradāyakam ||

varṇoddhāratantre ||

tadrūpādhogatā rekhā kubjitā vāmataḥ śubhā |

tadrūpā pūrvoktokārarūpā |

tiṣṭhanti tāsu rekhāsu yamāgnivaruṇāḥ kramāt |

adhorddhagāminī mātrā lakṣmīrvāṇī ca sā smṛtā ||

ū ||

kāmadhenau ||

ṛkāraḥ parameśāni ! kuṇḍalī mūrtimān svayam |

atra brahmā ca viṣṇuśca rudraścaiva varānane ! |

sadāśivayutaṃ varṇaṃ sadā īśvarasaṃyutam |

varṇoddhāratantre |

ūrddhā dakṣagatā vakrā trikoṇā vāmatastataḥ |

punastvadhodakṣagatā mātrāśaktiḥ parā smṛtā |

mātrāsu brahmaviṣṇvīśāstiṣṭhanti kramataḥ parā ||

ṛ ||

varṇoddhāratantre ||

tadrūpādhogatā dakṣā vāmataḥ kuñcitā tvadhaḥ |

punardakṣagatā rekhā tāsu brahmeśaviṣṇavaḥ |

mātrāśaktiḥ parā jñeyā dhyānamasya pravakṣyate ||

ṝ ||

kāmadhenutantre ||

ḷkāraṃ cañcalāpāṅgi ! kuṇḍalī paradevatā |

tatra brahmādayaḥ sarve tiṣṭhanti satataṃ priye ! |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ caturjñānamayaṃ sadā |

pañcaprāṇayutaṃ varṇaṃ tathā guṇatrayātmakam |

bindutrayatmākaṃ varṇaṃ pītavidyullatākṛti ||

varṇoddhāre ||

rekhādhaḥ kuṇḍalī vakrā dakṣato vābhato gatā |

vahnīśavāyavastāsu nityaṃ santi ca nityaśaḥ ||

ḷ ||

kāmadhenutantre ||

ḹkāraṃ parameśāni ! pūrṇacandrasamaprabham |

pañcadevātmakaṃ varṇaṃ pañcaprāṇātmakaṃ sadā |

guṇatrayātmakaṃ varṇaṃ tathā bindutrayātmakam |

caturvargamayaṃ devi ! svayaṃ paramakuṇḍalī ||

varṇoddhāratantre ||

tatkroḍatulyarūpā ca rekhā sā vaiṣṇavī smṛtā |

tāsu bandhyā sureśāni ! durgā vāṇī sarasvatī ||

ḹ ||

kāmadhenutantre ||

ekāraṃ paramaṃ divyaṃ brahmaviṣṇuśivātmakam |

vaṅkinīkusumaprekṣyaṃ pañcadevamayaṃ sadā |

pañcaprāṇātmakaṃ varṇaṃ tathā vilaśayātmakam |

caturvarṇamayaṃ devi ! svayaṃ paramakuṇḍalī |

varṇoddhāratantre ||

kuñcitāṃ vāmato rekhā dakṣakoṇāyatā tvadhaḥ |

punarvāmagatā saiva tāsu vahnīśavāyavaḥ ||

e ||

kāmadhenutantre ṣaṣṭhapaṭale ||

aikāraṃ paramaṃ divyaṃ mahākuṇḍalinī svayam |

koṭicandrapratīkāśaṃ pañcaprāṇamayaṃ sadā |

brahmaviṣṇumayaṃ varṇaṃ tathā rudramayaṃ priye ! |

sadāśivamayaṃ varṇaṃ bindutrayasamanvitam |

varṇoddhāratantre |

ekārarūpamadhye tu kiñciddakṣe tadorddhataḥ |

candrendrabhānavastāsu mātrāśaktiḥ kramāt smṛtāḥ |

tridhā śaktimayī pūrvā durgā vāṇī sarasvatī ||

ai ||

kāmadhenutantre ||

etadvarṇaṃ maheśāni ! svayaṃ paramakuṇḍalī ||

varṇoddhāratantre ||

vāmataḥ kuṇḍalī bhūtvā dakṣānmadhye tu kuñcitā |

kiñciddakṣagatā yā tu kuñcitā vāmatastvadhaḥ |

brahmeśaviṣṇavastāsu mātrā tu brahmarūpiṇī |

śaktiśca paramā saiva dhyānamasya pravakṣyate ||

o ||

kāmadhenutantre ||

raktavidyullatākāramaukāraṃ kuṇḍalī svayam ||

svayaṃ brahmādayastatra tiṣṭhanti satataṃ priye ! |

pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ sadāśivamayaṃ sadā |

sadā īśvarasaṃyuktaṃ caturvargapradāyakam ||

varṇoddhāratantre ||

okāramadhyadakṣe tu gatā tūrddhagatāyatā |

kiñcit sā vāmato vakrā tāsu brahmeśaviṣṇavaḥ |

śaktimadhyagatā rekhā dhyānamasya ca kathyate ||

au ||

kāmadhenutantre ||

akāraṃ bindusaṃyuktaṃ pītavidyutsamaprabham |

pañcaprāṇātmakaṃ varṇaṃ brahmādidevatāmayam |

sarvajñānamayaṃ varṇaṃ bindutrayasamanvitam |

śaktitrayamayaṃ varṇaṃ svayaṃ paramakuṇḍalī ||

varṇoddhāratantre ||

akārarūpaśīrṣe tu dakṣiṇe bindurūpiṇī |

brahmā viṣṇuśca rudraśca kramaśastāsu tiṣṭhati |

yā tu bindumayī rekhā saivādyā śaktirīritā ||

aṃ ||

kāmadhenutantre ||

aḥkāraṃ parameśāni ! raktavidyutprabhāmayam |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇamayaṃ sadā |

sarvajñānamayaṃ varṇamātmāditattvasaṃyutam |

bindutrayamayaṃ varṇaṃ śaktitrayamayaṃ sadā ||

varṇoddhāre ||

ākārarūpadakṣe tu dvibinduradha ūrdhvataḥ |

brahmeśaviṣṇavastāsu mātrāśaktiḥ samīritā |

bindudvayānvitā rekhā saivādyā śaktirīritā |
aḥ ||

varṇoddhāre ||

vāmarekhā bhaved brahmā viṣṇurdakṣiṇarekhikā |

aghorekhā bhavedrudro mātrā sākṣāt sarasvatī ||

kuṇḍalī cāṅkuśākārā madhyaśūnyaṃ sadāśivaḥ ||

kadambagolakākāraṃ kakāraṃ bhāvayet sudhīḥ ||

ka ||

kāmadhenutantre tṛtīyapaṭale ||

vāmarekhā bhaved brahmā viṣṇurdakṣiṇarekhikā |

aghorekhā bhavedrudro mātrā sākṣāt sarasvatī |

kuṇḍalī cāṅkuśākārā madhyaśūnyaṃ sadāśivaḥ |

javākusumasaṅkāśā vāmarekhā varānane ! |

śaraccandrapratīkāśā dakṣarekhā maheśvari ! |

adhorekhā varārohe ! mahāmarakatadyutiḥ |

śaṅkhakundasamā kīrtirmātrā sākṣāt sarasvatī |

kuṇḍalī cāṅkuśākārā koṭividyullatākṛtiḥ |

koṭicandrapratīkāśo madhye śūnyaḥ sadāśivaḥ |

śūnyagarbhasthitā kālī kaivalyapadadāyinī ||

arthaśca jāyate devi ! tathā dharmaśca nānyathā |

kakāraḥ sarvavarṇānāṃ mūlaprakṛtireva ca |

kāminī yā maheśāni ! svayaṃ prakṛtisundarī |

mātā sā sarvadevānāṃ kaivalyapadadāyinī |

ūrddhva koṇe sthitā vāmā brahmaśaktiritīritā |

vāmakoṇe sthitā jyeṣṭhā viṣṇuśaktiritīritā |

dakṣakoṇasthitā śaktīraudrī saṃhārarūpiṇī |

jñānātmā sā tu cārvaṅgī kulacatuṣṭayātmakam ||

icchāśaktirbhaved brahmā viṣṇuśca jñānaśaktimān |

kriyāśaktirbhavedrudraḥ sarvaprakṛtimūrcchimān |

ātmavidyāśivaistattvai sadā mātrā pratiṣṭhitā |

āsanaṃ tripurādevyāḥ kakāraḥ pañcadaivataḥ |

īśvaro yastu deveśi ! trikoṇe tasya saṃsthitiḥ |

trikoṇametat kathitaṃ yonimaṇḍalamuttamam |

kaivalyaṃ prapade yasyāḥ kāminī sā prakīrtitā ||

ka ||

varṇoddhāratantre ||

śivarūpā vāmarekhā vahnirūpā ca sā smṛtā ||

kha ||

varṇoddhāratantre ||

agrākuñcitarekhā yā gaṇeśī sā prakīrttitā |

tato dakṣagatā yā tu kamalā tatra saṃsthitā |

adhogatāgatā yā tu tasyāmīśaḥ sadā vaset |

adhomukhena gatā punarūrddha mukhenāgatetyarthaḥ ||

ga ||

varṇoddhāratantre ||

sraṣṭirūpā vāmarekhā kiñcidākuñcitā tataḥ |

kuṇḍalīrūpamāsthāya tato'dhogatya dakṣataḥ |

ata ūrddhaṃ gatā rekhā śambhurnārāyaṇastayoḥ |

brahmasvarūpiṇī devi ! mātrāśaktiḥ prakīrtitā ||

gha ||

varṇoddhāratantre ||

ūrddhādhaḥ kramato rekhā kiñcidākuñcitā tataḥ |

adhogatā kuṇḍalī tu mātrāśaktiḥ svarūpiṇī |

rekhātrayeṣu brahmeśaviṣṇavaḥ santi sarvadā ||

ṅa ||

kāmadhenutantre ||

cavarṇaṃ śṛṇu suśroṇi ! caturvargapradāyakam |

kuṇḍalīsahitaṃ devi ! svayaṃ paramakuṇḍalī ||

sa tataḥ kuṇḍalayuktaṃ pañcadevamayaṃ sadā |

pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇātmakaṃ sadā |

triśaktisahitaṃ varṇaṃ trivindusahitaṃ priye ! ||

varṇoddhāratantre ||

vārttākuvarttulākāra ūrddhvādhaḥ kramato gataḥ |

rekhāḥtrayeṣu candrāgnisūryāstiṭhanti nityaśaḥ |

śaktirmātrā tu vijñeyā dhyānamasya pravakṣyate ||

ca ||

varṇoddhāratantre ||

ūrddhvādadhogatā rekhā kuñcitā kuṇḍalī tataḥ ||

punaścādhogatā tāsu santi brahmaiśaviṣṇavaḥ ||

cha ||

kāmadhenutantre ||

jakāraṃ parameśāni ! yā svayaṃ madhyakuṇḍalī |

śaraccandrapratīkāśaṃ sadā triguṇasaṃyutam |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇamayaṃ sadā ||

triśaktisahitaṃ varṇaṃ dvibindusahitaṃ priye ! |

varṇoddhāratantre ||

urddhādhaḥ kuñcitā rekhā tāsu brahmeśaviṣṇavaḥ |

vāgdevī kamalā nityā dvidhā mātrā prakīrtitā ||

ja ||

kāmadhenutantre ||

jhakāraṃ parameśāni ! kuṇḍalīmoharūpiṇī |

raktavidyullatākāraṃ sadā triguṇasaṃsthitam |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇātmakaṃ sadā |

tribindusahitaṃ varṇaṃ triśaktisahitaṃ sadā ||

varṇoddhāratantre ||

trikoṇakuṇḍalīrūpā vāmadakṣiṇayogataḥ |

kramaśastāsu tiṣṭhanti candrasūryāgnayaḥ priye ! |

tatra ṣoḍaśadhā mātrā śaktirbrahmasvarūpiṇī |

ūrddhvamātrā tathendrāṇī madhye nārāyaṇīsmṛtā ||

jha ||

kāmadhenutantre ||

sadā īśvarasaṃyuktaṃ ñakāraṃ śṛṇu sundari ! |

raktavidyullatākāraṃ yā svayaṃ parakuṇḍalī |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇātmakaṃ sadā |

triśaktisahitaṃ varṇaṃ trivindusahitaṃ sadā ||

varṇoddhāratantre ||

kuṇḍalīrūpamāsthāya dakṣato vāmatastataḥ |

ṛjuścādhogatā mātrā vāmataḥ kuñcitā punaḥ |

tiṣṭhanti tāsu nityāsu sūryendravaruṇāḥ sadā |

kuṇḍalīdvayarūpā tu yā mātrā madhyataḥ sthitā |

mahāśaktisvarūpā sā dhyānamasya pravakṣyate ||

ña ||

kāmadhenutantre ||

ṭakāraṃ parameśāni ! svayaṃ paramakuṇḍalī |

koṭividyullatākāraṃ pañcadevamayaṃ sadā ||

pañcaprāṇayutaṃ varṇaṃ guṇatrayasamanvitam |

triguṇīsahitaṃ varṇaṃ dvibindusahitaṃ sadā ||

varṇoddhāratantre ||

ūrddhvādhaḥ kramato rekhā kuṇḍalīrūpatastvadhaḥ |

tiṣṭhanti tāsu nityāsu kuverayamavāyavaḥ |

mātrā koṇagatā corddhvā tata ūrddhvagatā tu sā |

yā nityā paramā śaktiścaturvargapradāyinī ||

ṭa ||

kāmadhenutantre ||

ṭhakāraṃ cañcalāpāṅgi ! kuṇḍalī mokṣarūpiṇī |

pītavidyullatākāraṃ sadā triguṇasaṃyutam |

pañcadevātmakaṃ varṇaṃ triśaktisahitaṃ sadā ||

varṇoddhāratantre ||

vāttākuvarttulākārā rekhādhiṣṭhitadevatāḥ |

tiṣṭhanti kramato nityaṃ candrasūryāgnayaḥ priye ! |

mātrāhīnastūrddhvaśikhaṣṭhakāraḥ parameśvari ! ||

ṭha ||

varṇodhāratantre ||

ūrddhvādhaḥ kramato rekhā madhye tvākuñcitā tathā |

lakṣmīrvāṇī bhavānī ca kramaśastatra saṃsthitā |

brahmarūpā tathā mātrā mahāśaktiḥ prakīrtitā ||

ḍa ||

varṇoddharantre ||

ūrddhvādhaḥ kramato rekhā vāmadakṣiṇato gatā |

tataḥ sā kuṇḍalīrūpā viṣṇvīśabrahmarūpiṇī |

mahāśaktimayī mātrā dhyānamasya pravakṣyate ||

ḍha ||

kāmadhenutantre ||

ṇakāraṃ parameśāni ! yā svayaṃ parakuṇḍalī |

pītavidyullatākāraṃ pañcadevamayaṃ sadā |

pañcaprāṇamayaṃ devi ! sadā triguṇasaṃyutam |

ātmāditattvasaṃyuktaṃ mahāmokṣapradāyakam |

varṇoddhāratantre ||

kuṇḍalītvagatā rekhā madhyatastvata ūrddhvataḥ |

vāmādadhogatā saiva punarūrddhaṃ gatā priye ! |

brahmeśaviṣṇurūpā sā caturvargaphalapradā ||

ṇa ||

kāmadhenutantre pañcamapaṭale ||

mahādeva uvāca ||

takāraṃ cañcalāpāṅgi ! svayaṃ paramakuṇḍalī |

pañcadevātmakaṃ varṇaṃ pañcaprāṇamayaṃ tathā |

triśaktisahitaṃ varṇaṃ ātmāditattvasaṃyutam |

tribindusahitaṃ varṇaṃ pītavidyutsamaprabham ||

varṇoddhāratantre ||

ādau bindustato madhye kuṇḍalītvamavāpya sā |

dakṣādvāmagatā nityā brahmaviṣṇvīśarūpiṇī ||

ta ||

kāmadhenutantre |

thakāraṃ cañcalāpāṅgi ! kuṇḍalīmokṣarūpiṇī |

triśaktisahitaṃ varṇaṃ tribindusahitaṃ sadā ||

varṇoddhāratantre ||

kuñcitā kuṇḍalī bhūtvā vāmāddakṣiṇatastataḥ |

vāmataḥ kuñcitā bhūtvā dakṣādho dakṣato gatā |

ūrddhvaṃ ṛjvāyatā rekhā surā gaṅgādayaḥ kramāt |

vāṇī bhavānī lakṣmīśca dhyānamasya pravakṣyate ||

tha ||

kāmadhenutantre ||

dakāraṃ śṛṇu cārvaṅgi ! caturvargapradāyakam ||

pañcadevātmakaṃ varṇaṃ pañcaprāṇamayaṃ sadā ||

da ||

varṇoddhāratantre ||

trikoṇarūparekhāyāṃ trayo devā vasanti ca |

viśveśvarī viśvamātā vāmataḥ skandhataḥ sthitā ||

dha ||

kāmadhenutantre |

nakāraṃ śṛṇu cārvaṅgi ! raktavidyullatākṛti |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ svayaṃ paramakuṇḍalī |

pañcaprāṇātmakaṃ varṇaṃ hṛdi bhāvaya pārvati ! |

varṇoddhāratantre ||

vāmataḥ kuṇḍalī rekhā ūrddhvādhaḥ kramataḥ sthitā |

candrasūryāgnirūpā sā mātrā vāṇī prakīrtitā ||

na ||

kāmadhenutantre ||

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pakārākṣaramavyayam |

caturvargapradaṃ varṇaṃ śaraccandramayaprabham |

pañcadevamayaṃ varṇa svayaṃ paramakuṇḍalī |

pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ triśaktisahitaṃ sadā |

triguṇīsahitaṃ varṇaṃ ātmāditattvasaṃyutam |

mahāmokṣapradaṃ varṇaṃ hṛdi bhāvaya pārvati ! |

varṇoddhāratantre ||

kuñcitā vāmarekhāyāḥ koṇāddakṣiṇato'parā |

kuñcitā sāpi vijñeyā mātrā vāmodgatā tathā |

śambhurbrahmā bhagavatī kramaśastāsu tiṣṭhati ||

pa ||

kāmadhenutantre ||

phakāraṃ śṛṇu cārvaṅgi ! raktavidyullatāsamam |

caturvargapradaṃ varṇaṃ pañcadevamayaṃ sadā |

pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ sadā triguṇasaṃyutam |

ātmāditattvasaṃyuktaṃ tribindusahitaṃ sadā |

varṇoddhāratantre ||

vakrā vāmagatā rekhā tato'dhaḥ saṅgatā bhavet |

tasmādūrddhvagatā bhūtvā dakṣamārabhya kuṇḍalī |

brahmā rudraśca viṣṇuśca kuṇḍalī brahmarūpiṇī |

mātrā vāmādakṣiṇataḥ kramaśaḥ śaktirīritā ||

pha ||

kāmadhenutantre |

bakāraṃ śṛṇu cārvaṅgi ! caturvargapradāyakam |

śaraccandrapratīkāśaṃ pañcadevamayaṃ sadā |

pañcaprāṇātmakaṃ varṇaṃ tribindusahitaṃ sadā ||

varṇoddhāratantre ||

trikoṇarūpiṇī rekhā viṣṇvīśabrahmarūpiṇī |

mātrāśaktiḥ parā jñeyā dhyānamasya pravakṣyate ||

ba ||

kāmadhenutantre ||

bhakāraṃ śṛṇu cārvaṅgi ! svayaṃ paramakuṇḍalī |

mahāmokṣapradaṃ varṇaṃ taruṇādityasamprabham |

pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ pañcadevamayaṃ sadā |

varṇoddhāratantre ||

urddhvādhaḥ kramato rekhā vāme vakrā tu kuṇḍalī |

punaścādhogatā saiva ata ūrddhvagatā punaḥ |

brahmā śambhuśca viṣṇuśca kramatastāsu tiṣṭhati ||

bha ||

kāmadhenutantre ||

makāraṃ śṛṇu cārvaṅgi ! svayaṃ paramakuṇḍalī |

taruṇādityasaṅkāśaṃ caturvargapradāyakam |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇamayaṃ sadā ||

varṇoddhāratantre ||

ūrddhvādhaḥ kramato rekhā catuṣkoṇamayī śubhā |

nārāyaṇeśavidhayastāsu tiṣṭhanti nityaśaḥ |

mātrā kuṇḍalinī jñeyā dhyānamasya pravakṣyate ||

ma ||

kāmadhenutantre ||

yakāraṃ śṛṇu cārvaṅgi ! caturvargamayaṃ sadā |

palāladhūmasaṅkāśaṃ svayaṃ paramakuṇḍalī |

pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ pañcadevamayaṃ sadā ||

varṇoddhāratantre ||

ūrddhvādhaḥ kramato rekhā trikoṇādhogatā hi sā |

vidhirīśaḥ keśavaśca tāsu tiṣṭhanti nityaśaḥ |

ūrddhvasthitā tu yā mātrā sā śaktiḥ parikīrtitā |

tasya madhyagatā rekhā vahnirūpā hi sā smṛtā |

nirguṇo'sau sadā varṇo na kadācid guṇī bhavet ||

ya ||

kāmadhenutantre ṣaṣṭhapaṭale ||

rephañca cañcalāpāṅgi ! kuṇḍalīdvayasaṃyutam |

raktavidyullatākāraṃ pañcadevātmakaṃ sadā |

pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ tribindusahitaṃ sadā |

varṇoddhāratantre ||

dakṣataḥ kuṇḍalī rekhā vāmāddakṣagatāpyadhaḥ |

punardakṣagatā dvedhā tato'dhogatya corddhvataḥ |

bhavānī śaṅkaro vahnistāsu tiṣṭhanti nityaśaḥ |

arddhamātrā brahmarūpā mahāśaktiḥ prakīrtitā ||

ra ||

kāmadhenutantre ||

lakāraṃ cañcalāpāṅgi ! kuṇḍalītrayasaṃyutam |

pītavidyullatākāraṃ sarvaratnaprakādyakam |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇamayaṃ sadā |

triśaktisahitaṃ varṇaṃ tribindusahitaṃ sadā |

ātmāditattvasahitaṃ hṛdi bhāvaya pārvati ! |

varṇoddhāratantre ||

kuṇḍalītrayasaṃyuktā vāmāddakṣagatā tvadhaḥ |

punarūrddhvagatā rekhā tāsu nārāyaṇaḥ śivaḥ |

brahmaśaktiśca santiṣṭheddhyānamasya pravakṣyate ||

la ||

kāmadhenutantre ||

vakāraṃ cañcalāpāṅgi ! kuṇḍalī mokṣamavyayam |

pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ triśaktisahitaṃ sadā |

tribindusahitaṃ varṇamātmāditattvasaṃyutam |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ pītavidyullatāmayam |

caturvargapradaṃ varṇaṃ sarvasiddhipradāyakam |

triśaktisahitaṃ devi ! tribindusahitaṃ sadā ||

varṇoddhāratantre ||

koṇatrayayutā rekhā brahmaviṣṇuśivātmikā |

māyāśaktiḥ parā nityā dhyānamasya pravakṣyate ||

ba ||

śakāraṃ parameśāni ! śṛṇu varṇaṃ śucismite ! |

raktavarṇaprabhākāraṃ svayaṃ paramakuṇḍalī |

caturvargapradaṃ devi ! śakāraṃ brahmavigraham |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇātmakaṃ priye ! |

ratnapañcatamodyuktaṃ tribindusahitaṃ sadā |

triśaktisahitaṃ varṇamātmāditattvasaṃyutam ||

varṇoddhāre ||

catuṣkoṇātmikā rekhā vāmadakṣiṇataḥ kramāt |

vahnīndraviṣṇvastāsu tiṣṭhanti kramataḥ sadā |

ūrddhva mātrā śaktirūpā mahālakṣmīsamā smṛtā |

mātrā madhyagatā mātrā vāgdevī sā parā smṛtā ||

śa ||

kāmadhenutantre ||

ṣakāraṃ śṛṇu cārvaṅgi ! aṣṭakoṇamayaṃ sadā |

raktacandrapratīkāśaṃ svayaṃ paramakuṇḍalī |

caturvargamayaṃ varṇaṃ sudhānirmitavigraham |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇamayaṃ sadā |

rajaḥsattvatamoyuktaṃ triśaktisahitaṃ sadā |

tribindusahitaṃ varṇaṃ ātmāditattvasaṃyutam |

sarvadevamayaṃ varṇaṃ hṛdi bhāvaya pārvati ! ||

varṇoddhāratantre ||

kuñcitā vāmato dakṣagatā ca gokṛtistvadhaḥ |

punarūrdhvagatā tāsu vahnicandradivākarāḥ |

mātrā bhavānī vijñeyā dhyānamasya pravakṣyate ||

ṣa ||

kāmadhenutantre ||

sakāraṃ śṛṇu cārvaṅgi ! śaktibījaṃ parātparam |

koṭovidyullatākāraṃ kuṇḍalītrayasaṃyutam |

pañcadevamayaṃ devi ! pañcaprāṇātmakaṃ sadā ||

rajaḥsattvatamoyuktaṃ tribindusahitaṃ sadā ||

sa ||

kāmadhenutantre ||

hakāraṃ śṛṇu cārvaṅgi ! caturvargapradāyakam |

kuṇḍalīdvayasaṃyuktaṃ raktavidyullatopamam |

rajaḥsattvatamoyuktaṃ pañcadevamayaṃ sadā |

pañcaprāṇātmakaṃ varṇaṃ triśaktisahitaṃ sadā |

tribindusahitaṃ varṇaṃ hṛdi bhāvaya pārvati ! |

varnoddhāratantre ||

ūrddhvādākuñcitā madhye kuṇḍalītvagatā tvadhaḥ |

ūrddhvaṃ gatā punaḥ saiva tāsu brahmādayaḥ kramāt |

mātrā ca pārvatī jñeyā dhyānamasya pravakṣyate ||

ha ||

kāmadhenutantre ||

kṣakāraṃ śṛṇu cārvaṅgi ! kuṇḍalītrayasaṃyutam |

caturvargamayaṃ varṇaṃ pañcadevamayaṃ sadā |

pañcaprāṇātmakaṃ varṇaṃ triśakti sahitaṃ sadā |

tribindusahitaṃ varṇamātmāditattvasaṃyutam |

śaraccandrapratīkāśaṃ hṛdi bhāvaya sundari ! ||

kṣa ||

yoginītantre tṛtīyabhāge saptamapaṭale |

na bhūmau vilikhedvarṇaṃ mantraṃ na pustake likhet |

na muktvā pustakaṃ sthāpyaṃ na muktamāharettu tat |

bhūkampe grahaṇe caiva akṣaraṃ vātha pustakam |

bhūmau tiṣṭhati deveśi ! janmajanmasu mūrkhatā |

tadā bhavati deveśi ! tasmāt tat parivarjayet ||

iti bhūmau varṇalekhanādiniṣedhaḥ |

vaṃśasūcyā likhedvarṇaṃ tasya hānirbhaved dhruvam |

tāmrasūcyā tu vibhavo bhavenna tatkṣayo bhavet |

mahālakṣmīrbhavennityaṃ suvarṇasya śalākayā |

vṛhannalasya sūcyā vai mativṛddhiḥ prajāyate |

vṛhannalasya vola iti gauḍaprasiddhasya ||

tathā agnimayairdevi ! puttrapauttradhanāgamaḥ |

agnimayaiścitrakāṣṭhamayaiḥ ||

rautyena vipulā lakṣmīḥ kāṃsyena maraṇaṃ bhavet |

rautyena pittalena ||

aṣṭāṅgulapramāṇena daśāṅgulena vāthavā |

caturaṅgulasūcyā vā yo likhet pustakaṃ śubhe ! |

tattadakṣarasaṃkhye tu svalpāyuryāti vai dine ||

yathā rautyenetyādivacane ekatraiva vidhiniṣedhau |

tathātrāpyaṣṭāṅguladaśāṅgulayorvidhirniṣedhaścaturaṅgule ||

iti lekhanīkaraṇaśubhāśubhe pustakamānamapi tatraiva ||

mānaṃ vakṣye pustakasya śṛṇu devi ! samāsataḥ |

mānenāpi phalaṃ vindyādamāne śrīrhatā bhavet |

hastamātraṃ muṣṭimātramābāhu dvādaśāṅkulam |

daśāṅgulaṃ tathāṣṭau ca ato hīnaṃ na kārayet |

iti pustakamānam ||

vedhadvayaṃ muṣṭihastaṃ bāhumātre cirantanam |

samabhāge maheśāni ! hastādau rūpabandhakam |

aṣṭāṅgulaṃ parityajya madhye vedhaṃ na kārayet |

prādeśādau bhavedrandhro dvyaṅgule vā samācaret |

pustakasya ca ādyante yantravedhaṃ vikalpayet |

bhāryāhānirbhavedāśu dhanānāṃ vā kṣayo bhavet |

dagdharandhre bhavet pīḍā varttulaṃ śubhadaṃ bhavet |

catuṣkoṇe viplavastu trikoṇe maraṇaṃ bhavet |

iti pustakavedhaphalam ||

bhūrje vā tejapatre vā tāle vā ṭāḍipatrake |

aguruṇāpi deveśi ! pustakaṃ kārayet priye ! |

sambhave svarṇapātre ca tāmrapātre ca śaṅkari ! |

anyavṛkṣatvaci devi ! tathā ketakipatrake |

mārttaṇḍapatre raupye vā vaṭapatre varānane ! |

anyapatre ca sudale likhitvā yaḥ samabhyaset |

sa durgatimavāpnoti dhanahānirbhaved dhruvam |

iti pustakakaraṇapatraphalam ||

vedasya likhanaṃ kṛtvā yaḥ paṭhed brahmahā bhavet |

pustakaṃ vā gṛhe sthāpyaṃ vajrapāto bhaved dhruvam |

iti pustake vedalikhananiṣedhaḥ ||

satye'kṣare sthitaḥ śambhuḥ śūlapāṇistrilocanaḥ |

prajāpatirdvāpare ca tretāyāṃ sūrya eva ca |

kṛte yuge pinākī ca kalau lipyakṣare hariḥ |

ārambhe ca samāptau ca lekhakaṃ pratipūjayet |

hariñca gandhapuṣpādyairvastraiśca sumanoharaiḥ |

yāvadakṣarasaṃkhyānaṃ pratipatre ca sundari ! |

tāvad yugasahasrāṇi brahmaloke vasecciram ||

iti lekhakapūjāphalam ||

vetanaṃ yastu gṛhṇīyāt likhitvā pustakaṃ sa tu |

yāvadakṣarasaṃkhyānaṃ tāvacca narake vaset ||

iti likhitasya vetanagrahaṇadoṣaḥ ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ prathamasargakāṇḍe akṣaralekhanādiprakārakathanaṃ korakanāma saptamaḥ paricchedaḥ |

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ pañcame bhaktikāṇḍe śivaprakaraṇakathanarūpastṛtīyaḥ paricchedaḥ |

tantrasaṅketabodhārthamāhṛtya tantraśāstrataḥ |

varṇanāmāni katici - ikṣyāmi viduṣāṃ mude |

oṃkāro varttulastāro vāmaśca haṃsakāraṇam |

mantrādyaḥ prarṇavaḥ satyaṃ binduśaktistridaivatam |

sarvajīvotpādakaśca pañcadevo dhruvaṃ trikaḥ |

sāvitrī triśikho brahma triguṇo guṇajīvakaḥ |

ādibījaṃ vedasāro vedabījamataḥ param |

pañcaraśmistrikuṭe ca tribhave bhavanāśanaḥ |

gāyatrīvījapañcāṃśau mantravidyāprasūḥ prabhuḥ |

akṣaraṃ mātṛkāsūścānādiradvaitamokṣadau ||

oṃ ||

aḥ śrīkaṇṭhaḥ sureśaśca lalāṭañcaikamātrikaḥ |

pūrṇodarī sṛṣṭimedhau sārasvataḥ priyaṃvadaḥ |

mahābrāhmī vāsudevo dhaneśaḥ keśavo'mṛtam |

kīrtirnivṛttirvāgīśo narakārirharo marut |

brahmā vāmādyajo hrasvaḥ karasūḥ praṇavādyakaḥ |

praṇavādyāvayava ityarthaḥ ||

brahmāṇī kāmarūpaśca kāmeśī vāśinī viyat |

viśveśaḥ śrīviṣṇukaṇṭhau pratipattithiraṃśinī |

arkamaṇḍalavarṇādyau brāhmaṇaḥ kāmakarṣiṇī ||

aḥ ||

ākāro vijayānanto dīrghacchāyo vināyakaḥ |

kṣīrodadhiḥ payodaśca pāśo dīrghāsyavṛttakau |

pracaṇḍa ekajo rudro nārāyaṇa iteśvaraḥ |

pratiṣṭhā mānadā kānto viśvāntakagajāntakaḥ |

pitāmaho dviṭhānto bhūḥ kriyā kāntiśca sambhavaḥ |

dvitīyā mānadā kāśī vighnarājaḥ kujo viyat |

svarāntakaśca hṛdayamaṅguṣṭho bhagamālinī ||

ā ||

iḥ sūkṣmā śālmalī vidyā candraḥ pūṣā suguhyakaḥ |

sumitraṃ sundaro vīraḥ koṭaraḥ kāṭaraḥ payaḥ |

bhrūmadhyo mādhavastuṣṭirdakṣanetraśca nāsikā |

śāntaḥ kāntaḥ kāminī ca kāmo vighnavināyakaḥ |

nepālo bharaṇī rudro nityā klinnā ca pāvakaḥ ||

iḥ ||

īstrimūrtirmahāmāyā lolākṣī vamalocanam |

govindaḥ śekharaḥ puṣṭiḥ subhadrā ratnasaṃjñakaḥ |

viṣṇurlakṣmīḥ prahāsaśca vāyviśuddhaḥ parāparaḥ |

kalottarīyo bheruṇḍā ratiśca pauṇḍravarddhanaḥ |

śivottamaḥ śivā tuṣṭiścaturthī bindumālinī |

vaiṣṇavī vaindavī jihvā kāmakalasanādakā |

pāvakaḥ koṭaraḥ kīrtirmohinī kālakārikā |

kucadvandvaṃ tarjanī ca śāntistripurasundarī ||

ī ||

uḥ śaṅkaro varttulākṣo bhūtaḥ kalyāṇavācakaḥ |

amareśo dakṣakarṇaḥ ṣaḍvaktro mohanaḥ śivaḥ |

ugraprabhurdhṛtirviṣṇarviśvakarmā maheśvaraḥ |

śatrughnaśceṭikā puṣṭiḥ pañcamī vahnivāsinī |

kāmaghnaḥ kāmanā ceśo mohinī vighnahṛnmahī |

ḍaṭasūḥ kuṭilā śrotraṃ pāradvīpo vṛṣo haraḥ ||

u ||

ūḥ kaṇṭhako ratiḥ śāntiḥ kṣodhano madhusūdanaḥ |

kāmarājaḥ kujeśaśca maheśo vāmakarṇakaḥ |

arghīśo bhairavaḥ sūkṣmo dīrghaghoṇā sarasvatī |

vilāsinī vighnakartā lakṣmaṇo rūpakarṣiṇī |

mahāvidyeśvarī ṣaṣṭhī ṣaṇḍo bhūḥ kānyakubjakaḥ ||

ū ||

ṛḥ purdīrghamukhī rudro devamātā trivikramaḥ |

bhāvabhūtiḥ kriyā krūrā recikā nāsikādhṛtaḥ |

ekapādaśiromālā maṇḍalā śāntinī jalam |

karṇaḥ kāmalabhā medho nivṛttirgaṇanāyakaḥ |

rohiṇī śivadūtī ca pūrṇagiriśca saptamī ||

ṛ ||

ṝḥ krodho'tithiśo vāṇī vāmano go'tha śrīdhṛtiḥ |

ūrddhvamukhī niśānāthaḥ padmamālāvinaṣṭadhīḥ |

śaśinī mocikā śreṣṭhā daityamātā pratiṣṭhitā |

ekadantāhvayo mātā haritā mithuno dayā |

komalaḥ śyāmalā medhī pratiṣṭhā patiraṣṭamī |

brahmaṇyamiva kīlāle pāvako gandhakarṣiṇī ||

ṝ ||

ḷḥ sthāṇuḥ śrīdharaḥ śuddho medhadhūmro vako viyat |

devayonirdakṣagaṇḍo vaheśaḥ kauntarudrakau |

viśveśvaro dīrghajihvā mahendro lāṅgaliḥ parā |

candrikā pārthivo dhūmrā dvidantaḥ kāmavarddhanaḥ |

śucismitā ca navamī kāntirāyātakeśvaraḥ |

cittākarṣiṇī kāśaśca tṛtīyakulasundarī ||

ḷ ||

ḹkāraḥ kamalā harṣā hṛṣīkeśo madhuvrataḥ |

sūkṣmā kāntirvāmagaṇḍo rudraḥ kāmodarī surā |

śāntikṛt svastikā śakro māyāvī lolupo viyat |

kuśamī susthiro mātā nīlapīto gajānanaḥ |

kāminī viśvayā kālo nityāśuddhaḥ śuciḥ kṛtī |

sūryo dhairyyo'karṣaṇī ca ekākī danujaprasūḥ ||

ḹ ||

ekāro vāstavaḥ śaktirjhīṇṭīśoṣṭho bhagaṃ marut |

sūkṣmābhūto'rddhakeśī ca jyotsnā śraddhā pramardanaḥ |

bhayaṃ jñānaṃ kṛpā dhīrā jaṅghā sarvasamudbhavaḥ |

vahnirviṣṇurbhagavatī kuṇḍalī mohinī vasaḥ |

yoṣidādhāraśaktiśca trikoṇā īśasaṃjñakaḥ |

sandhirekādaśī bhadrā padmanābhaḥ kulācalaḥ ||

e ||

airlajjā bhautikaḥ kāntā vāyavī mohinī vibhuḥ |

dakṣā dāmodaraḥ prajño'dharo vikṛtamukhyapi |

kṣamātmako jagadyoniḥ paraḥ paranibodhakṛt |

jñānāmṛtā kapardiśrīḥ pīṭheśo'gniḥ samātṛkaḥ |

tripurā lohitā rājñī vāgbhavo bhautikāsanaḥ |

maheśvaro dvādaśī ca vimalaśca sarasvatī |

kāmakoṭo vāmajānuraṃśumān vijayā jaṭā ||

ai ||

okāraḥ satyapīyūṣau paścimāsyaḥ śrutiḥ sthirā |

sadyojāto vāsudevo gāyatrī dīrghajaṅghakaḥ |

āpyāyanī corddhvadanto lakṣmīrvāṇīmukhī dvijaḥ |

uddeśyadarśakastīvraḥ kailāso vasudhākṣaraḥ |

praṇavāṃśo brahmasūtramajeśaḥ sarvamaṅgalā |

trayodaśī dīrghanāsā ratinātho digambarā |

trailokyavijayā prajñā prītirvījādikarṣiṇī ||

o ||

aukāraḥ śaktiko nādastejaso vāmajaṅghakaḥ |

manubaddhagraheṇaśca śaṅkukarṇaḥ sadāśivaḥ |

adhodantaśca kaṇṭhoṣṭhau saṅkarṣaṇaḥ sarasvatī |

ājñā corddhvamukhī śānto vyāpinī prakṛtaḥ paraḥ |

anantā jvālinī vyomā caturdaśī ratiḥ priyaḥ |

netramātmā karṣaṇi ca jvālāmālinikā bhṛguḥ ||

au ||

aṅkāraścakṣuṣo danto ghaṭikā samaguhyakaḥ |

pradyumnaḥ śrīmukhī prītirvījayonirvṛṣadhvajaḥ |

paraṃ śaśī pramāṇīśaḥ somabinduḥ kalānidhiḥ |

akrūraścetanā nādapūrṇā duḥkhaharaḥ śivaḥ |

śiraḥśambhurnareśaśca sukhaduḥkhapravarttakaḥ |

pūrṇimā revatī śuddhaḥ kanyācaraviyadraviḥ |

amṛtā karṣiṇī śūnyaṃ vicitrā vyomarūpiṇī |

kedāro rātrināśaśca kubjikā caiva vudbudaḥ ||

aṃ ||

aḥ kaṇṭhako mahāsenaḥ kālā pūrṇāmṛtā hariḥ |

iccahā bhadrā gaṇeśaśca ratividyāmukhī sukham |

dvibindurasanā somo'nibaddho duḥkhasūcakaḥ |

dvijihvaḥ kuṇḍalaṃ vaktraḥ sargaḥ śaktirniśākaraḥ |

sundarī suyaśānantā gaṇanātho maheśvaraḥ ||

aḥ ||

kaḥ krodhīśo mahākālī kāmadeva prakāśakaḥ |

kapālī tejasaḥ śāntirvāsudevo jayānalaḥ |

cakrī prajāpatiḥ sṛṣṭirdakṣaskandho viśāmpatiḥ |

anantaḥ pārthivo bindustāpinī paramātmakaḥ |

vargādyaśca mukhī brahmā sa khādyo'mbhaḥ śivo jalam |

māheśvarī tulā puṣpā maṅgalaścaraṇaṃ karaḥ |

nityā kāmeśvarī mukhyaḥ kāmarūpo gajendrakaḥ |

śrīpuraṃ ramaṇo vaṅgakusumā paramātmakaḥ ||

ka ||

khaḥ pracaṇḍaḥ kāmarūpī ṛddhirvahniḥ sarasvatī |

ākāśamindriyaṃ durgā caṇḍīśastāpinī guruḥ |

śikhaṇḍī dantajātīśaḥ kaphoṇirgaruto yadi |

śūnyaṃ kapālī kalyāṇī sūrpakarṇo jarāmaraḥ |

śubhrāgneyā caṇḍaliṅgo janāvyāṅgārakhaḍgakau ||

kha ||

go gaurī gauravo gaṅgā gaṇeśo gokuleśvaraḥ |

śārṅgī pañcāntako gāthā gandharvaḥ sarvagaḥ smṛtiḥ |

sarvasiddhiḥ prabhā dhūmrā dvijākhyaḥ śivadarśanaḥ |

viśvātmā gauḥ pṛthagrūpā bālabaddhastrilocanaḥ |

gītaṃ sarasvatī vidyā bhoginī nandano dharā |

bhogavatī ca hṛdayaṃ jñānaṃ jālandharo lavaḥ ||

ga ||

ghaḥ khaḍgī ghurghuro ghaṇṭī ghaṇṭīśastripurāntakaḥ |

vāyuḥ śivottamaḥ satyā kiṅkiṇī ghoranāyakaḥ |

marīcirvaruṇo medhā kālarūpī ca dāmbhikaḥ |

lambodarā jvālamūlaṃ nandeśo hananaṃ dhvaniḥ |

trailokyavidyāsaṃhartā kāmākhyamanaghāmayaḥ ||

gha ||

ṅaḥ śaṅkhī bhairavaścaṇḍo bindūttaṃsaḥ śiśupriyaḥ |

ekarudro dakṣanakhaḥ kharparo viṣayaspṛhā |

kāntiḥ śvetāhvayo dhīro dvijātmā jvālinī viyat |

mantraśaktiśca vadano vighneśī cātmanāyakaḥ |

ekanetro mahānando durddharaścandramā yatiḥ |

śivayoṣā nīlakaṇṭhaḥ kāmeśī ca mayāṃśukau ||

ṅa ||

ca puṣkaro halī vāṇī cātmaśaktiḥ sudarśanaḥ |

carmamuṇḍadharo bhūtvā mahiṣācārasandhinī |

ekarūpo ruciḥ kūrmaścāmuṇḍā dīrghavālukaḥ |

vāmabāhurmūlamāyā caturmūrtisvarūpiṇī |

dayitaśca dvinetraśca lakṣmīstritayalocanaḥ |

candanaṃ candramā daivaścetanovṛściko budhaḥ |

devī keṭamukhecchātmā kaumārī pūrvaphalgunī |

anaṅgamekhalā vāyurmodinī ca mulāvatī ||

ca ||

chaśchandanaṃ suṣumnā ca paśuḥ patimṛtiḥ |

nirmalaṃ taralaṃ vahnirbhūtamātrā vilāsinī |

ekanetraśca vṛṣalī dviśirā vāmakūrparaḥ |

gokarṇā lāṅgalī vāmaḥ kāmamattā sadāśivaḥ |

mātā niśācaraḥ pāyurvikṣataḥ sthitiśabdakaḥ ||

cha ||

jaḥ śavo vānaraḥ śūlī bhogadā vijayā sthirā |

laladevo jayo jetā dhātakī sumukhī vibhuḥ |

lambodarī smṛtiḥ śākhā suprabhā kartṛkā dharā |

dīrgharūpo bahurucirhaṃso nandīṃ tejāḥ surādhipaḥ |

javano vegito vāmo mānavākṣaḥ sadātmakaḥ |

hṛnmāruteśvaro vegī cāmodo madavihvalaḥ ||

ja ||

jho jhaṅkārī guho jhajjhāvāyuḥ satyaḥ ṣaḍunnataḥ |

ajeśo drāviṇī nādaḥ pāśī jihvā jalaṃ sthitiḥ |

virājendro dhanurhastaḥ karkaśo nādajaḥ kujaḥ |

dīrghabāhubalo rūpamākanditaḥ sucañcalaḥ |

durmukho naṣṭa ātmavān vikaṭākucamaṇḍalaḥ |

kalahaṃsapriyā vāmā aṅgulīmadhyaparvakaḥ |

dakṣahāsāṣṭahāsaśca pāthātmā vyañjanaḥ svaraḥ ||

jha ||

ñakāro bodhinī viśvā kuṇḍalī mathado viyat |

kaumārī nāgavijñānī savyāṅgulanatharo vakaḥ |

sarveśacūrṇitā buddhiḥ svargātmā ghargharadhvaniḥ |

dharmaikapādau sumukhau virajā candaneśvarī |

gāyanaḥ puṣpadhanvā ca rāgātmā ca varākṣiṇī ||

ña ||

ṭaṣṭaṅkāraḥ kapālī ca somavāḥ khecarī dhvaniḥ |

mukundo vinadā pṛthvī vaiṣṇavī vāruṇī navaḥ |

dakṣāṅgakārddhacandraśca jarā bhūtiḥ punarbhavaḥ |

vṛhaspatidhanuścitrā pramodā vimalā kaṭiḥ |

rājā girirmahādhanurghrāṇātmā sumukho marut ||

ṭa ||

ṭhaḥ śūnyo mañjarī vījaḥ pāṇinī lāṅgalī kṣayā |

vanajo nandano jihvā sunañjaghūrṇakaḥ sudhā |

varttulaḥ kuṇḍalo vahniramṛtaṃ candramaṇḍalaḥ |

dakṣajānūrubhāvaśca devabhakṣo vṛhaddhvaniḥ |

ekapādo vibhūtiśca lalāṭaṃ sarvamitrakaḥ |

vṛṣaghno nalinī viṣṇurmaheśo grāmaṇīḥ śaśī ||

ṭha ||

ḍaḥ smṛtirdāruko nandirūpiṇī yoginīpriyaḥ |

kaumārī śaṅkarastrāsastrivakro nadako dhvaniḥ |

durūho jaṭilī bhīmā dvijihvaḥ pṛthivī satī |

koragiriḥ kṣamā kāntirnābhiḥ svātī ca locanam ||

ḍa ||

ḍho ḍhakkānirṇayaḥ pūrvo yajñeśādanadeśvaraḥ ||

arddhanārīśvarastoyamiśvarī triśikhī navaḥ |

dakṣapādāṅgulermūlaṃ siddhidaṇḍā vināyakaḥ |

prahāsā trivarā ṛddhirnirguṇo nidhano dhvaniḥ |

vighneśaḥ pālinī tvakkadhāriṇī kroḍapucchakaḥ |

elāpūraṃ tvagātmā ca viśākhā śrīmano ratiḥ ||

ḍha ||

ṇo nirguṇaṃ ratijñānaṃ jambhanaḥ pakṣivāhanaḥ |

jayā śambho narakajit niṣkalā yīginīpriyaḥ |

dvimukhaṃ koṭavī śrotraṃ samṛddhirbodhanī matā |

treinetro mānuṣī vyoma dakṣapādāṅgulermukhaḥ |

bādhavaḥ śaṅkhinī vīro nārāyaṇaśca nirṇayaḥ ||

ṇa ||

taḥ pūtanā hariḥ śuddhiḥ śaktī śaktirjaṭī dhvajā |

vāmasphikvāmakaṭyau ca kāminī madhyakarṇakaḥ |

āṣāḍhī taṇḍatunnaśca kāmikāpṛṣṭhapucchakaḥ |

ratnakaśca śyāmamukhī vārāhī makaro'ruṇā |

sugato'rddhamukhā buddhajānuśca kroḍapucchakaḥ |

gandho visvā marucchatraścānurādhā ca saurakaḥ |

jayanti pulako bhrāntiranaṅgamadanāturā ||

ta ||

thaḥ sthirāmī mahāgranthirgranthirgrāho bhayānakaḥ |

śilī śirasijo daṇḍī bhadrakālī śiloccayaḥ |

kṛṣṇo buddhirvikarmā ca dakṣanāsādhipo'maraḥ |

varadā bhogadā keśo vāmajānuraso'nalaḥ |

lolau jarjayinī guhyaḥ śaraccandro divākaraḥ ||

tha ||

do'drīśodhātakirdhātā dātā dalaṃ kalatrakam |

dīnaṃ jñānañca dānañca bhaktirāhavanī dharā |

suṣumnā yoginī sadyaḥ kuṇḍalī vāmagulphakaḥ |

kātyāyanī śivā durgā laṅghanānā trikaṇḍakī |

svastikaḥ kuṭilārūpaḥ kṛṣṇaścomājitendriyaḥ |

dharmahṛdvāmadevaśca bhramā bahusucañcalā |

haridrāpuramatrau ca dakṣapāṇistrirekhakaḥ ||

da ||

dho dhanārtho ruciḥ sthāṇuḥ sāttvato yoginīpriyaḥ |

mīneśaḥ śaṅkhinī toyaṃ nāgeśo viśvapāvanī |

dhiṣaṇā dharaṇā cintā netrayugmaṃ priyo matiḥ |

pītavāsā trivarṇā ca dhātā dharmaplavaṅgamaḥ |

sandarśo mohano lajjā vajratuṇḍādharaṃ dharā |

vāmapādāṅgulermūlaṃ jeṣṭhā surapurambhavaḥ |

sparśātmā dīrghajaṅghā ca dhaneśo dhanasañcayaḥ ||

dha ||

no garjinī kṣamā saurirvāruṇī viśvapāvanī |

meṣaśca savitā netraṃ danturo nārado'ñjanaḥ |

ūrddhacāmī dviraṇḍaśca vāmapādāṅgulermukhaḥ |

vainateyastutirvatmastvaraṇirbālirāgamaḥ |

vāmano jvālinī dīrgho nirīhaḥ sugatirviyat |

śabdātmā dīrghaghoṇā ca hastināpuramecakau |

girināyakanīlau ca śivo nādirmahāmatiḥ ||

na ||

paḥ pūrapriyatā tīkṣṇā lohitaḥ pañcamo ramā |

guhyakarttā nidhiḥ śeṣaḥ kālarātriḥ suvāhitā |

tapanaḥ pālanaḥ pātā padmareṇurnirañjanaḥ |

sāvitrī pātinī pānaṃ vīratattvo dhanurdharaḥ |

dakṣapārśvaśca senānī marīciḥ pavanāśaniḥ |

uḍḍīśaṃ jayinī kumbho'lasaṃ rekhā ca mohakaḥ |

mūlā dvitīyamindrāṇī lokākṣī mana ātmanaḥ ||

pa ||

phaḥ sakhaī durgiṇī dhūmrā vāmapārśvo janārdanaḥ |

jayā pādaḥ śikhā raudrī phetkāraḥ śākhinīpriyaḥ |

umāvihaṅgamaḥ kālaḥ kubjinī priyapāvakau |

pralayāgnirnīlapādo'kṣaraḥ paśupatiḥ śaśī |

phutkāro yāminī vyaktā pāvano mohavarddhanaḥ |

niṣphalavāgahaṅkāraḥ prayāgo grāmaṇīḥ phalam ||

pha ||

bo'vanībhūdharo mārgo ghargharī locanapriyaḥ |

pracetāḥ kalasaḥ pakṣī sthalagaṇḍaḥ kapardinī |

pṛṣṭhavaṃśobhayāmāttaḥ śikhivāho yugandharaḥ |

mukhabindurbalī ghaṇṭā yoddhā trilocanapriyaḥ |

kledinī tāpitā bhūmisugaṇindrabalipriyaḥ |

surabhirmukhaviṣṇuśca saṃhāro vasudhādhipaḥ |

ṣaṣṭhī puraṃ capeṭā ca modako gaganaṃ prati |

pūrvāṣāḍhāmadhyaliṅgau śaniḥ kumbhatṛtīyakau ||

ba ||

bhaḥ klinnā bhramaro bhīmo viśvamūrtirniśā bhayam |

dviraṇḍo bhūṣaṇo mūlaṃ yajñasūtrastha vācakaḥ |

nakṣatraṃ bhramaṇā dīptirvayo bhūmiḥ payo nabhaḥ |

nābhirbhadraṃ mahābāhurviśvamūrtirvitāṇḍakaḥ |

prāṇātmā tāpinī vajrā viśvarūpī ca candrikā |

bhīmasenaḥ sudhāsenaḥ mukho māyāpuraṃ haraḥ ||

bha ||

maḥ kālī kleśitaḥ kālo mahākālo mahāntakaḥ |

vaikuṇṭho vasudhā candro raviḥ puruṣarājakaḥ |

kālabhadro jayā medhā viśvadā dīptasaṃjñakaḥ |

jaṭharañca bhramā mānaṃ lakṣmīrmātograbandhanau |

viṣaṃ śivo mahā mahāvīraḥ śaśiprabhā janeśvaraḥ |

pramattaḥ priyasūrudraḥ sarvāṅgo vahnimaṇḍalam |

mātaṅgamālinī binduḥ śravaṇābharatho viyat ||

ma ||

yo vāṇī vasudhā vāyuvikṛtiḥ puruṣottamaḥ |

yugāntaḥ śvasanaḥ śīghro dhūmārcciḥ prāṇisevakaḥ |

śaṅkhā bhramo jaṭī lolā vāyuvegīyaśaṅkarī |

saṅkarṣaṇaḥ kṣapā bālo hṛdayaṃ kapilā prabhā |

āgneyo vyāpakastyāgo homo yānaṃ pramā sukham |

caṇḍaḥ sarveśvarī dhūmaścāmuṇḍā sumukheśvarī ||

tvagātmā malayo mātā haṃsinī bhṛṅgināyakaḥ ||

tena maḥ śoṣako mīno dhaniṣṭhānaṅgavedinī |

meṣṭhaḥ somaṃ paktināmā pāpahā prāṇasaṃjñakaḥ ||

ya ||

ro raktaḥ krodhinī rephaḥ pāvakastvojaso mataḥ |

prakāśā darśano dīpo ratakṛṣṇā paraṃ balī |

bhujaṅgeśo matiḥ sūryo dhāturaktaḥ prakāśakaḥ |

vyāpako revatī dāsaṃ kukṣyaṃśo vahnimaṇḍalam |

ugrarekhā sthūladaṇḍo vedakaṇṭhapalā purā |

prakṛtiḥ mugalo brahmaśabdaśca gāyako dhanam |

śrīkaṇṭha uṣmā hṛdayaṃ muṇḍī tripurasundarī |

savinduyonijo jvālā śrīśailo viśvatomukhī ||

ra ||

laścandraḥ putanā pṛthvī mādhavaḥ śatruvācakaḥ |

balānujaḥ pinākīśo vyāpako māṃsasaṃjñakaḥ |

khaḍgī nādo'mṛtaṃ devī lavaṇaṃ vāruṇīpatiḥ |

śikhā vāṇī kriyā mātā bhāminī kāminī priyā |

jvālinī veginī nādaḥ pradyumnaḥ śoṣaṇo hariḥ |

viśvātmamandrau balī ceto merurgiriḥ kalā rasaḥ ||

la ||

vo bālo vāruṇī sūkṣmā varuṇo medasaṃjñakaḥ |

khaḍgīśo jvālinī vaṅkaḥ kalasadhvanivācakaḥ |

utkārīśastu nāvīto vajrā sphik sāgaraḥ śuciḥ |

tridhātuḥ śaṅkaraḥ śreṣṭho viśeṣo yamasādanam ||

va ||

śaḥ savyaśca kāmarūpakāmarūpau mahāmatiḥ |

saukhyanāmā kumāro'sti śrīkaṇṭho vṛṣaketanaḥ |

vṛṣaghnaḥ śayanaṃ śāntā subhagā visphuliṅginī |

mṛtyurdevo mahālakṣmīrmahendraḥ kulakaulinī |

bāhurhaṃso viyadvaktraṃ hṛdanaṅgāṅkuśaḥ khalaḥ |

vāmoruḥ puṇḍarīkātmā kāntiḥ kalyāṇavācakaḥ ||

śa ||

ṣaḥ śveto vāsudevaśca pītā prajñā vināyakaḥ |

parameṣṭhī vāmabāhuḥ śreṣṭho garbhavimocanaḥ |

lambodaro yamo'jeśaḥ kāmadhuk kāmadhūmakaḥ |

suśrīruṣmā vṛṣo lajjā marudbhakṣyaḥ priyaḥ śivaḥ |

sūryātmā jaṭharaḥ koṣo mattā vakṣovidāriṇī |

kalakaṇṭho madhyabhinnā yuddhātmā malapūḥ śivaḥ ||

ṣa ||

so haṃsaḥ suyaśā viṣṇurbhṛgvīśaścandrasaṃjñakaḥ |

jagadvījaṃ śaktināmā so'haṃ veśaratī bhṛguḥ |

prakṛtirīśvaraḥ śuddhaḥ prabhā śvetā kulojjvalaḥ |

dakṣapādo'mṛtaṃ brāhmī paramātmā paro'kṣaraḥ |

surūpā ca guṇeśo gauḥ kalakaṇṭho vṛkodarī |

prāṇādyāśca purā devī lakṣmīḥ somo hiraṇyapuḥ |

durgottāriṇī sammohājjīvo mūrttimanoharaḥ ||

sa ||

haḥ śivo gaganaṃ haṃso nāgaloko'mbikāpatiḥ |

nakulīśo jagatprāṇaḥ prāṇeśaḥ kapilāmalaḥ |

paramātmātmajo jīvo yavākaḥ śāntido'ṅganaḥ |

mṛgobhayo'ruṇā sthāṇuḥ kruṭakūpavirāvaṇaḥ |

lakṣmīrmaviharaḥ śambhuḥ prāṇaśaṅkilalāṭajaḥ |

svakopavāraṇaḥ śūlī caitanyaṃ pādapūraṇaḥ |

mahālakṣmīḥ paraṃ śambhuḥ śākhīṭhaḥ somamaṇḍalam ||

ha ||

lā pṛthvī vimalā megho'nanto'vyavahāsitā |

vyāpinī śivadā keturjagatsārataraṃ haṭhaḥ |

glaurmṛḍānī ca vedārthasāro nārāyaṇaḥ svayam |

jaṭharo nakuliḥ pītā śiveśo'naṅgamālinī ||

la ||

kṣaḥ kopastumbukaḥ kālo rūkṣaḥ saṃvarttakaḥ paraḥ |

nṛsiṃho vidyutā māyā mahātejā yugāntakaḥ |

parātmā krodhasaṃhārau balānto meruvācakaḥ |

sarvāṅgaḥ sāgaraḥ kāmaḥ saṃyogāntyastripūrakaḥ |

kṣetrapālo mahākṣobho mātṛkāntānalakṣayaḥ |

mukhaṃ kavyavahānantā kālajihvā gaṇeśvaraḥ |

chāyāputraśca saṅghāto malayaśrīrlalāṭakaḥ ||

kṣa ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ prathame sargakāṇḍe varṇābhidhānakathanaṃ nāmāṣṭamaḥ paricchedaḥ ||

mantrāṇāṃ varṇamayatvāt varṇaprakaraṇānantaraṃ mantraprakaraṇasyaucityāt mantraprakaraṇamucyate viśvasāratantre tṛtīyapaṭale ||

atha mantrān pravakṣyāmi śṛṇuṣva kamalānane ! |

yasya prasādamātreṇa caturvargaṃ labhennaraḥ |

kailāsasya caturdikṣu mantrāṇāṃ sādhakasya ca |

santi sarvatra tantrāṇi caturddhā parameśvari ! |

koṭikoṭiśca mantrāṇāṃ yantrāṇāṃ sādhakasya ca |

pṛthivyāṃ devalokeṣu gandharveṣu rasātale |

naraloke ṛṣiloke kuṣmāṇḍarākṣaseṣu ca |

nānārūpāṇi tantrāṇi santi vaiśeṣikāṇi ca |

sarveṣāṃ tantramantrāṇāṃ mānuṣeṣu viśiṣyate ||

tathā |

muktāpītapayodavidrumajavāvarṇairmukhaiḥ pañcabhistryakṣairañjitamīśamindumukuṭaṃ pūrṇendukoṭiprabham |

śūlaṃ taṅkakṛpāṇavajradahanān nāgendraghaṇṭāṅkuśān pāśaṃ bhītiharaṃ dadhānamasitākalpojjvalāṅgaṃ bhaje ||

praṇamya kathayiṣye'haṃ sarvalokahitaṃ param |

yasmin yādṛśa ācārastatra dharmastu tādṛśaḥ |

kṛtārthastena jāyeta svargamokṣasamanvitaḥ |

bhrāntistatra na karttavyā tadā siddhiḥ prajāyate ||

tathā |

muktāmukhe devatāyāḥ sarvamantraṃ jagāda, saḥ |

yakṣagandharvanāgeṣu tathā pītamukhena ca |

kuṣmāṇḍavighnalośa?śu payodena mukhena vai |

vaidūryeṇa javābhena manuṣyeṣu nigadyate |

śiṣyebhyo dāpayāmāsa mahāvidyā śureśvaraḥ |

śiṣyebhyo dāpanaprakārastu gāyatrītantre daśamabrāhmaṇapaṭale ||

śiva uvāca ||

lambodara ! mahābhāga ! śṛṇu me paramaṃ vacaḥ |

idaṃ mahāsusandarbhaṃ mama vaktrādvinirgatam |

nirgataṃ pārvatī vaktrāttantraṃ paramadurlabham |

vilikhya bahuyatnena gaccha siddhāśramaṃ suta ! |

yatra tiṣṭhanti munayo vedavedāṅgapāragāḥ |

aṇimādiguṇairyuktaḥ śīghraṃ tvaṃ bhava me suta ! |

ityuktaḥ śaṅkareṇāsau cāṣṭabāhurabhūttataḥ |

caturbhirhastaiḥ saṃlikhya śivāya vinivedayet ||

śiva uvāca ||

gaccha putra ! mahāvāho ! tantramādāya satvaram |

siddhāśramaṃ vanaṃ ramyaṃ yathendrasya ca nandanam |

praṇamya prayayau śīghraṃ tantramādāya tadvanam ||

ityupakramya ||

munervākyaṃ tataḥ śrutvā tattantraṃ munaye dadau |

evaṃ tantrāṇi sarvāṇi vilikhya vinivedayet ||

iti pṛthivyāṃ tantrāvataraṇaprakāraḥ ||

viśvasāre ||

jīvakoṭipraviṣṭā sā mahāvidyā maheśvari ! |

mahāvidyā maheśāni ! jīvenaiva prakīrtitā |

jīvejīvatvasiddhiḥ syāddevadevatvasiddhaye |

mātṛkāvarṇabhedebhyaḥ sarve mantrāḥ prajajñire |

prajajñire prādurvabhūvurityarthaḥ ||

mahāvidyā mahāpūrvā mahāmantrāśca bhāvini ! |

sarveṣāṃ bījamityuktaṃ śaṅkarasya matena ca |

kulamūlāvatārakalpasūtraṭīkādhṛtatāpanī ca |

paramaśivabhaṭṭārakaḥ śrutyaṣṭādaśavidyāḥ sarvāṇi darśanāni ca līlayā tattadavasthāpannaḥ praṇīya savimatyā bhagavatyā svātmāvibhinnayā pṛṣṭaḥ pañcabhirmukhaiḥ pañcāmnāyān paramārthasvarūpān praṇinye iti |

etān vyācakṣate śaṅkarācāryāḥ |

praramaśiva iti taduktaṃ parimalollāse ||

parameśaḥ prasannātmā prakāśasya maheśituḥ |

prathamo yaḥ parispandaḥ śivatattvaṃ taducyate ||

bhaṭṭārakaḥ sarvaniyamakarttā |

kulārṇave pañcamakhaṇḍe saptadaśollāse ||

bhavapāpapraśamanāt ṭaṅkārendukaśekharāt |

rakṣaṇāt kamanīyādvā bhaṭṭāraka iti smṛtaḥ ||

śrutiprasiddhā aṣṭādaśavidyā iti |

catvāro vedā upavedāścatvāraḥ ṣaḍaṅgāni purāṇanyāyamīmāṃsādharmaśāstrāṇyetāvatyaḥ ||

śrutiprasiddhā iti sarvataḥ prāmāṇyenoktam |

catvāro vedā iti ṛksāmātharvayajūṃṣi |

upavedā ityāyurvedagāndharvavedadaṇḍanītidhanurvedā yathākramamuktavedānāmityavagantavyam |

tathā ca śaunakoktau caraṇavyūhe ṛgvedasyāyurvedopavedo yajurvedasya dhanurvedopavedaḥ sāmavedasya gāndharvavedopavedo'tharvavedasyārthaśāstrāṇi bhavantīti astraśāstrāṇi bhavantīti caturthacaraṇaṃ dākṣiṇātyāḥ paṭhanti |

śrībhāgavate tṛtīyaskandhe dvādaśādhyāye tu |

āyurvedaṃ dhanurvedaṃ gāndhrvaṃ vedamātmanaḥ |

sthāpatyaṃ cāsṛjadvedaṃ kramāt pūrvādibhirmukhairityuktam |

sthāpatyaṃ viśvakarmaśāstramiti svāmī |

tattu gṛhavāstukuṇḍādikaraṇaśāstram |

eteṣāṃ śrutivedabhinnaśāstrebhyaḥ prāmāṇyakīrttanāya sarvaśāstrāṇāmādau nirdeśaḥ kṛtaḥ śaṅkarācāryaiḥ |

śrīdharasvāminā tu śrībhagavadgītāṭīkāyāṃ smṛtiśāstrāpekṣayā daṇḍanīterdurbalatvamuktam |

tathātve tvāyurvedoktamahauṣadhānāmabhakṣyāpeyānāma-grāhyatvaṃ syāt |

śaralāṃstu tādṛśauṣadhabhakṣaṇe tu prāyaścittamāhuḥ |
tanna |

etānyeva vyādhitasya bhiṣakkriyāyāmapratiṣiddhāni yāni caivaṃ vidhāni teṣvapyadoṣa iti smṛtyukteḥ |

ṣaḍaṅgānīti śikṣākalpavyākaraṇaniruktacchandojyotīṃṣi |

purāṇaṃ pañcalakṣaṇākrāntaṃ vyāsapraṇītam |

nyāyaḥ karmamīmāṃsā |

gautamena tathā nyāyamiti vakṣyamāṇavacanādānvīkṣikyapi |

mīmāsāṃ brahmamimāṃsā vedānta iti yāvat |

dharmaśāstrāṇimanvādipraṇītāni |

etāvatyo'ṣṭādaśavidyā iti darśanāni vyācakṣate ācāryāḥ |

yathādarśanāni bauddhaśaivabrāhmasauravaiṣṇavaśāktānīti |

samprati tu vedāntasāṃkhyamīmāṃsāviśeṣatarkaśāstrāṇi darśanāni manyante sudhiya iti |

līlayeti līlā icchāviśeṣaḥ |

anyathā sṛṣṭikartṛtve nirīhasya bhagavataḥ kāraṇāntarāpekṣā nāstyeva |

tattadavasthāpanna iti brahmaviṣṇurudravyāsanāradādiśarīrīti |

ata-eva gandharvatantre prathamapaṭale ||

prathamaṃ hi mayā proktaṃ śaivaṃ pāśupatādikam |

macchaktyāveśitairvipraiḥ samproktāni tataḥ param |

kaṇādena ca samproktaṃ śāstraṃ vaiśeṣikaṃ mahat |

gautamena tathā nyāyaṃ sāṃkhyantu kapilena tu |

dhiṣaṇena tathā proktaṃ cārvākamatigarhitam |

daityānāṃ nāśanārthāya viṣṇunā buddharūpiṇā |

bauddhaśāstraṃ tathā proktaṃ lagnanīlapaṭādikam |

āpatyaṃ śrutivākyānyāṃ darśayan lokagarhitam |

karmasvarūpatyājyatvamatra vai pratipadyate |

sarvakarmaparibhraṣṭaṃ kalpaṣantu taducyate |

gautamaproktaśāstrārthaniratāḥ sarva eva hi |

śārgālīṃ yonimāpanāḥ sandigdhāḥ sarvakarmasu |

ata-eva mahābhārate mokṣadharme kāśyapendrasaṃvāde ||

ahamāsaṃ paṇḍitako hautuko vedanindakaḥ |

ānvīkṣikīṃ tarkavidyāmanurakto nirarthikāmiti prastutya ākroṣṭā cātivaktā ca brahmayajñaṣu vai dvijān |

yasyeyaṃ phalaniṣpattiḥ śṛgālatvaṃ mama dvijeti brāhmaṇaṃ prati śṛgālavākyam ||

nanu ānvīkṣīkī daṇḍanītistrayī tridivasundarīti kālīkulasarvasvī- yavacanenādyāsahasranāmāntargatatvenānvīkṣikyāḥ śrīmaddakṣiṇakālikāsvarūpāyā adhyayanarūpopāsanayā yadi śṛgālatvaṃ syāttadā caturvargaphalaṃ kuto labdhavyamiti cet satyamānvīkṣikyadhyātmavidyeti brūmaḥ |

sā ca dattātreyapraṇītā na gautamoktā |

tatā ca bhāgavate prathamaskandhe |

ṣaṣṭhamatrerapatyatvaṃ vṛtaḥ prāpto'nusuyayā |

ānvīkṣikīmalarkāya prahlādādibhya ūcivāniti |

atriṇā vṛtaḥ san tasyāpatyatvaṃ prāptaḥ |

kathamityāha anusūyāyāmāmevāpatyaṃ vṛtavāniti doṣadṛṣṭimakurvannityarthaḥ |

śeṣaṃ sugamam |

ānvīkṣikīmātmavidyāmiti śrīdharasvāminā vyākhyātam |

na gautamoktavidyā sā tu tarkāhvayatvena pasiddheti cennaivam |

tathātve ānvīkṣikīṃ tarkavidyāmiti mokṣadharmaśloke tarkavidyeti viśeṣaṇamānvīkṣikī daṇḍanītistarkavidyārthaśāstrayorityamara-siṃhoktañca na saṅgacchate |

tasmāttayordvayorevānvīkṣikīti nāmadheyam |

atha tarhi uktadoṣastadavastha iti satyaṃ gandharvatantrābhiprāyamanālocya doṣamāśaṅkase tathāhi |

niṣṭhāyā atītārthābhidhāyitvācchārgālīṃ yonimāpannāḥ prāptaśṛgālayonikāḥ sarva eva gautamaproktaśāstrārthaniratāḥ kevalatarkaśāstranipuṇāḥ santaḥ sarvakarmasu sandigdhā bhavantīti vacanasya nirgalitārthaḥ |

śāstrāntaravyāvṛttistu nipātena vyajyate |

ata-eva āmnāyārthāvivādena nyāyacintāṃ karoti yaḥ |

tena niḥśreyasaṃ prāpyaṃ śārgālī yoniranyatheti paṭhanti |

mokṣadharmaślokārthasu |

tarkavidyāmānvīkṣikīmanurakto'haṃ dvijānākroṣṭātivaktā ca yasya brāhmaṇaṃ pratyākrośasyātivādasya ca phalaniṣpattirmama śṛgālatvamiti |

yuktañcaitadvācikapāpasya manunā tathātvasya pratipāditatvāt ||

tathā ca manuḥ ||

śarīrajaiḥ karmadoṣairyāti sthāvaratāṃ naraḥ |

vācikaiḥ pakṣijātitvaṃ mānasairantyajātitāmiti |

mānasapāpantu na gṛhasthānāmityagre vakṣyate kalītaraparaṃ vā |

tathā ca bhāgavate prathamaskandhe |

nānudveṣṭi kaliṃ samrāṭ sāraṅga iva sārabhuk |

kuśalānyāśu sidhyanti netarāṇi kṛtāni yat |

sāraṅgo bhramara iva sāragrāhī samrāṭ rājā kaliṃ nānudveṣṭītyanvayaḥ |

kuśalāni puṇyāni āśu saṅkalpena sidhyanti phalanti |

itarāṇi pāpāni nāśu sidhyanti yatastāni kṛtānyeva sidhyanti na tu saṅkalpamātrāṇītyarthaḥ |

saṅkalpaḥ karma mānasamityamaraḥ |

yadi tu tarkavidyāpāṭhena śṛgālatvamucyate tadā tu mokṣadharmasyākroṣṭetyādi ślokasya vaiyaryyaṃ syāditi sudhībhirvicāryyamiti ||

gāndharve ||

dvijanmanā jaimininā sarvavedamapārthataḥ |

nirīśvareṇa vādena kṛtaṃ śāstraṃ mahattaram |

savimatyeti savimatirvimarṣarūpā |

bhagavatyeti bhagavatī saccidānandarūpalakṣaṇā |

svātmāvibhinnayeti |

sa vai naiva reme tasmādekākī na ramate sa dvitīyamaicchata |

sahaitāvānanavāsa yathā strīpuṃsau sampariṣvaktau sa tāvānevātmānaṃ dvedhārpayet |

patiśca patnī cābhavatām |

tasmādidamarddhaṃ gacchata iti tasmāttu yājñavalkyastasmādayamākāśastridhāpūryyata eva tāṃ samabhavattato manuṣyā ajāyanta sauhe yamīkṣāñcakre |

iti śrutiḥ |

etaduktaṃ svacchandabhairave |

guruśiṣyapade sthitvā svayaṃ devo maheśvaraḥ |

pūrvottara padairvākyaistantrān samavatārayat ||

parāpañcāśikāyāmapi |

parameśaḥ prakāśātmā prakāśasya maheśituḥ |

vimarṣaikasvabhāvatvaṃ na kvacidvyavadhīyate |

pañcabhirmukhairiti īśānatatpuruṣavāmadevāghorasadyojātasvarūpaiḥ |

pañcāmnāyāniti pūrvapaścimadakṣiṇottaraniruttarān sarveṣāṃ devānāṃ tattatprakaraṇasvarūpān ||

taduktaṃ bhairavatantre ||

pūrvapaścimadakṣiṇa uttarañca niruttaramiti |

anyatrāpi pūrvāmnāyaḥ pūrvamukhaḥ paścimaḥ paścimāmukhaḥ |

dakṣiṇo dakṣiṇastadvaduttaraścottaraḥ paraḥ |

niruttaraṃ tathā corddhaṃ siddhāntāgamarūpiṇam |

ūrddhāmnāyaparijñānaṃ nālpasya tapasaḥ phalamiti |

anyatra pūrvāmnāyaḥ śabdarūpo dakṣiṇaḥ karṇarūpakaḥ |

paścimaḥ praśnarūpaḥ syāduttaraścottarastathā |

ūrddhvāmnāyastattvabodhaḥ kevalānubhavātmakaḥ ||

kulārṇavatantre'pi ||

mama pañcamukhebhyaśca pañcāmnāyāḥ samudgatā ityādi |

paramārthasvarūpāniti sarveṣāṃ śaivādyāmnāyānāṃ sārabhūtān ||

nirvāṇantre ṣaṣṭhapaṭale'pi ||

vibhāvya sukhapadmaṃ hi śivasya varavarṇini ! |

sadyojataṃ vāmadevamaghorañca tataḥ param |

tatpuruṣaṃ tatheśānaṃ pañcavaktraṃ prakīrtitam |

sayojātañca vai śuklaṃ śuddhasphaṭikasannibham |

pītavarṇaṃ tathā saumyaṃ vāmadevaṃ manoharam |

kṛṣṇavarṇamaghorañca samaṃ bhīmavivarddhanam |

raktaṃ tatpuruṣaṃ devi ! divyamūrtimanoharam |

śyāmalañca tatheśānaṃ sarvadevaśivātmakam |

cintayet paścime cādyaṃ dvitīyañca tathottare |

aghoraṃ dakṣiṇe devaṃ pūrve tatpuruṣaṃ tathā |

īśānaṃ madhyato jñeyaṃ cintayedbhaktitatparaḥ ||

samayācāratantre dvitīyapaṭale tu ṣaḍāmnāyā uktā yathā ||

pūrvāmnāyo yadā mantrastadā prācīdiśi sthitaḥ |

sadāśivo'haṃ bhagavānācāraḥ parikīrtitaḥ |

evaṃ vai dakṣiṇāmnāyo dakṣiṇasyāṃ diśi sthitaḥ |

evamevottarāmnyāya uttarasyāṃ diśi sthitaḥ |

mukhamūrddha kṛtaṃ devi ! yat proktaṃ tava sannidhau |

ūrddhvāmnāyaśca kathito devānāmapi durlabhaḥ |

yadācāro mukhe devi ! yat proktaṃ girije ! priye ! |

adha āmnāya ityuktaḥ satyaṃ satyaṃ sumadhyame ! |

ṣaḍāmnāyaśca kathitāścotpattikramanāmataḥ |

yasmin yasmiṃśca ye devāḥ kathitāśca varānane ! |

tān devāṃśca pravakṣyāmi sādhakānāṃ hitāya vai |

śrīvidyābhedasahitā tārā ca tripurā tathā |

bhuvaneśī cānnapūrṇā pūrvāmnāye prakīrtitā |

vagalāmukhī vaśinī tvaritā dhanadā tathā |

mahiṣaghnī mahālakṣmīrdakṣiṇāmnāyakīrtitāḥ |

vāśinī bālabhairavītyarthaḥ ||

mahāsarasvatī vidyā tathā vāgvādinī parā |

pratyaṅgirā bhavānī ca paścimāmnāyakīrtitāḥ ||

kālikābhedasahitā tārābhedaiśca saṃyutā |

mātaṅgī bhairavī cchinnā tathā dhūmāvatī parā |

uttarāmnāyakathitāḥ kalau śīghraphalapradāḥ |

samastabhedasahitāḥ kālikāyāḥ prakīrttitāḥ |

dvāviṃśatyakṣarī tāsāṃ dakṣiṇāmnāyakīrtitā |

tatparā paramā vidyā na vidyāntaragopitā ||

parāprāsādamantraśca ūrddhvāmnāye prakīrtitaḥ |

vāgīśvarādayo devā adha āmnāyakīrtitāḥ |

ūrddhvāmnāyā adhaścaiva kevalaṃ mokṣado bhavet |

dharmārthakāmamokṣārthe āmnāyānye prakīrttitāḥ |

yathoktavidhānā bhadre ! kṛtvā phalamavāpnuyāt |

pūrvāmnāyādi sarvāsāṃ vidhānaṃ śṛṇu sundari ! |

kṛtvā yenāśu labhate phalaṃ yaduttamottamam |

ṣaṭkarmaphaladā nṝṇāṃ ṣaḍāmnāyāḥ prakīrttitāḥ |

uttarāmnāyo devīśi ! teṣāmāśu phalapradaḥ ||

ata-eva pādukāpañcakastotre ṣaḍāmnāyaphalopetamityuktam |

atrāmvāyādīnāṃ nānātantrairvarṇavirodhaḥ pañcasaḍityāmnāyavirodhaścāmnāyādibhedena samādhānīya iti pūrvamuktaṃ kalpabhedena vā |

tatrāmnāyabhedenācārabheda uktastu niruttaratantre prathamapaṭale ||

pūrvāmnāyodivaṃ karma pāśavaṃ kathitaṃ priye ! |

yaduktaṃ dakṣiṇāmnāye tadeva pāśavaṃ smṛtam |

paścimāmnāyajaṃ karma paśuvīrasamāśritam |

uttarāmnāyajaṃ karma divyavīrāśritaṃ priye ! |

divyo'pi vīrabhāvena sādhayet pitṛkānane |

vīrāsanaṃ vinā divyaḥ pūjayet pitṛkānane |

ūrddhvāmnāyoditaṃ karma divyabhāvāśritaṃ priye ! |

etena tantrādīnāmevāmnāyatvamāyātam |

tulyapramāṇatvajñāpanāya tu śrutivedāmnāyānāmekaparyyāyatā amarasiṃhena svīkṛtā |

ata-eva merutantre prathamaprakāśe ||

na vedaḥ praṇavaṃ tyaktvā mantro vedasamutthitaṃ |

tasmādvedaparo mantro vedāṅgaścāgamaḥ smṛta iti |

tantrāṇāṃ vedāṅgatvamuktam vede paro vedapara uttama ityarthaḥ |

vedā mantrā evāṅgāni yasya sa tathā niruttaratantre'pi ||

āgamaḥ pañcamo vedaḥ kaulastu pañcamāśrama iti |

evañca prāguktatāpanīvyākhyāne śaṅkarācāryyairetāvatya iti viśeṣaṇadānena tāpanyuktāṣṭādaśeti viśeṣaṇena ca darśanānāṃ pṛthaṅnirdeśenāpyanyeṣāṃ na vidyātvaṃ kintu sāmānyena śāstratvameva |

tāni tu kāmasūdanaṭamudrāśilpāśvagajaratnaśyena- parīkṣāstranirmāṇasthāpatyakeralisvaraśakunarājanītikāvyā-laṅkāraprabhṛtīni |

ata-evaṃ vidyāḥ śāstrāṇi śilpāni nṛtyagītādikañca yadi sarasvatīstave vidyāśāstrayoḥ pṛthagupādānam tarhi śilpādīnāmapi śāstratvāt kathaṃ tatra pṛthaṅnirdeśa iti cennaivam |

śilpādiśabdena śilpādikriyā tantrābhimatā ato na doṣaḥ |

teṣāṃ śāstratve pramāṇantu kāmaśāstramajānanto ramante paśavo yathetyādivacanam |

aṣṭādaśavidyāntaḥpātipurāṇavidyāmadhye pracaradrūpatvāt saṭīkatayā niḥsandigdhārthatvācca bhāgavatamātrasya lakṣaṇamucyate |

nāradapañcarātre dvitīyarātre saptamādhyāye ||

granthāṣṭādaśasāhastryaṃ dvādaśaskandhasammitam |

śukaproktaṃ bhāgavataṃ śrutvā nirvāṇatāṃ vrajet |

purā bhagavatā proktaṃ kuṣṇeṇa brahmaṇe śuke |

purāṇasāraṃ śuddhaṃ tat tena bhāgavataṃ viduḥ ||

śāradādvitīyapaṭale ||

mātṛkāvarṇabhedebhyaḥ sarve mantrāḥ prajajñire |

mantravidyāvibhāgena dvividhā mantrajātayaḥ |

mantrāḥ puṃdevatā jñeyā vidyāḥ strīdevatāḥ smṛtāḥ ||

prayogasāre'pi ||

dvidhā proktāśca te mantrāḥ saumyasauravibhāgataḥ |

saurāḥ puṃdevatā mantrāste ca mantrāḥ prakīrttitāḥ |

saumyāḥ strīdevatāstadvadvidyāste viśrutā iti prayogaviśeṣasiddhyarthaṃ mantrāṇāṃ traividhyamāha śāradāyām |

puṃstrīnapuṃsakātmāno mantrāḥ sarve samīritāḥ |

puṃmantrā huṃphaḍantāḥ syurdviṣṭhāntāśca striyo matāḥ |

napuṃsakā namo'ntāḥ syurityuktā manavastridhā ||

nanu niṣkalacetanyātmakānandavācyasya mantrasya kathaṃ puṃstryādikalpanamiti cet satyaṃ vastuto nāstyeva upāsakānāmarthe kalpanāmātraṃ yadāhuḥ |

cinmayasya dvitīyasya niṣkalasyāśarīriṇaḥ |

upāsakānāṃ kāryārthaṃ brahmaṇo rūpakalpanā |

huṃ phaḍiti sampradāyādvyastasamastāstadantā iti |

dviṭhāntā iti svāhānta ityarthāḥ ||

ṭhaśabdena lipisāmyādarthādbindurucyate |

ṭhaḥ śūnye ca vṛhaddhalāviti koṣāt |

śūnyarūpameva tasya dvitvaṃ tena visargaḥ sa ca śaktirūpa iti dviṭhaśabdenāgniśaktiḥ svāhoktā |

prayogasāre tu vaṣaṭsvāhāntagāḥ striyaḥ |

napuṃsakā huṃ namo'ntā iti mantrāstridhā smṛtāḥ |

tāreṇāpyanumīyante mantrāḥ svādyantamadhyataḥ |

pratyāsannātmabhāvena yathā puṃstrīnapuṃsakāḥ |

bindusargendukhaṇḍāntāstadvadeva prakīrttitāḥ |

śāradāyām ||

śastāste trividhā mantrā vaśyaśāntyābhicārake ||

nārāṇaṇīye ||

śeṣāḥ pumāṃsaḥ śastāste vaśyoccāṭaviśeṣataḥ |

kṣudrakriyādyupadhvaṃse striyo'nyatra napuṃsakāḥ |

śāradāyām ||

agnīṣomātmakā mantrā vijñeyāḥ krūrasaumyayoḥ |

pūrvaṃ mātṛkāyāḥ kuṇḍalyā āvirbhāvasyoktatvāttasya agnīṣomātmakatvāt mantrāṇāmapi tatheti hṛdayam |

tatraiva karmaṇorvahnitārāntyaviyatprāyāḥ samīritāḥ ||

krūrasaumyayoḥ karmaṇorityanvayaḥ |

vahnīrephaḥ |

tāra oṃkāraḥ |

antaḥ kṣakāraḥ |

viyat hakāraḥ |

prāyaḥśabdo bāhulyavācī ||

āgneyā manavaḥ saumāya bhūyiṣṭhendvamṛtākṣarāḥ |

āgneyā iti pūrveṇa sambadhyate ||

induḥ sakāraḥ |

tattvanyāse indumaṇḍalasya sakārāditvena nyastatvāt |

amṛtaṃ vakāraḥ ||

atraikasya bāhulye tattvam |

uktañceśānasaṃhitāyām ||

tārākāśādyantavādyantavarṇā āgneyāḥ syuḥ saumyavarṇāstato'nye |

āgneyo'pi syāttu saumyo namo'ntaḥ saumyo'pi syādagnimantraḥ phaḍanta iti |

syādāgneyaḥ krūrakarmaprasiddhaḥ |

saumyaḥ saumyakara kuryyād yathāvaditi ||

nārāyaṇīye'pi ||

tāro'ntyāgniviyatprāyo mantra āgneya iṣyate |

śiṣṭaḥ saumyapraśastau tau karmaṇoḥ krūrasaumyayoriti ||

śāradāyām ||

āgneyāḥ samprabuddhyante prāne carati dakṣiṇe ||

bhāge nābhisthite prāṇe saumyā bodhaṃ prayānti ca |

nāḍīdvayaṃ gate prāṇe sarve bodhaṃ prayānti ca |

prayacchanti śubhaṃ sarve prabuddhā mantriṇāṃ sadā ||

suptakāle prayogo na kāryyaḥ |

uktañca nārāyaṇīye ||

suptaḥ prabuddhamātro vā mantraḥ siddhiṃ na yacchati |

svāpakāle vāmavaho jāgare dakṣiṇāvahaḥ ||

āgneyasya manaḥsaumyamantrasyaitadviparyyayaḥ ||

svāpakāle dakṣiṇaśvāso jāgaraṇe vāmaniśvāsa iti vaiparītyam |

prabodhakālaṃ jānīyādubhayorantayorvahamiti ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ prathame sargakāṇḍe āmnāyabhedarūpakeśarakathanaṃ nāma navamaḥ [nāmāṣṭamaḥ] paricchedaḥ |

yadyapi chinnādiduṣṭamantrāṇāṃ lakṣaṇaṃ tantrasārakāreṇaiva dhṛtaṃ tathāpi teṣāṃ vyākhyānārthaṃ nānāśodhanadarśanārthañcātra likhyate ||

śāradāyām |

chinnādiduṣṭamantrāste pālayanti na sādhakam |

chinno ruddhaḥ śaktihīnaḥ parāṅmukha itīritaḥ |

vadhiro netra hīnaśca kīlitaḥ stambhitastathā |

dagdhaḥ srastaśca bhītaśca malinaśca tiraskṛtaḥ |

bheditaśca suṣuptaśca madonmattaśca mūrcchitaḥ |

hṛtavīryaśca hīnaśca pradhvasto bālakaḥ punaḥ |

kumāraśca yuvā prauḍho vṛddhonistriṃśakastathā |

nirvīryyaḥ siddhihīnaśca mandaḥ kūṭastathā punaḥ |

niraṃśaḥ sattvahīnaśca kekaro vījahīnakaḥ |

dhūmitāliṅgitau syātāṃ mohitaśca kṣudhārttakaḥ |

atidṛpto'ṅgahīnaḥ syādatikruddhaḥ samīritaḥ |

atikrūraśca savrīḍaḥ śāntamānasa eva ca |

sthānabhraṣṭaśca vikaraḥ sātivṛddhaḥ prakīrttitaḥ |

niḥsnehaḥ pīḍitaścāpi vakṣyāmyeṣāñca lakṣaṇam ||

tathā punarityanena kūṭa eva niraṃśaka ityāha |

ativṛddha iti niḥsnehaviśeṣaṇam |

tena niḥsneha ityanantaramativṛddha ityuktamiti rāghavabhaṭṭaḥ ||

manoryasyādimadhyānteṣvānalaṃ vījamucyate |

saṃyuktaṃ vā viyuktaṃ vā svarākrāntaṃ tridhā punaḥ |

caturdhā pañcadhā vātha sa mantraśchinnasaṃjñakaḥ |

ādimadhyāvasāneṣviti samuccayaḥ |

saṃyuktaṃ vā akṣarāntarayuktaṃ viyuktaṃ vā kevalaṃ vā ityekaikaṃ dviḥ sambadhyate |

viśiṣṭaṃ malinaṃ vā viśiṣṭaṃ bījaṃ vā yasya sa chinnasaṃjñaka iti |

bījaṃ śaktibījaṃ svarākrāntaṃ dīrghasvarākrāntam ā ī ū ai o etat svarayuktam iti sampradāyavidaḥ |

vījaśabdena māyābījaṃ kathamiti ceduktaṃ śaive ||

māyāvījasya nāmāni māninī śivavallavī |

vātāvarttiḥ kalā vāṇī bījaṃ śaktiśca kuṇḍalīti ||

ādimadhyāvasāneṣu bhūvījadvandvalāñchitam |

ruddhamantraḥ sa vijñeyo bhuktimuktivivarjjitaḥ |

bhūvījaṃ laḥ |

dvandveti pratyekaṃ sambadhyate |

piṅgalāmate |

ādau dvidhā dvidhā madhye punaścānte dvidhā bhavet |

indravījamasau mantro ruddha ityabhidhīyate ||

māyātritattvaśrīvījavārahīnastu yo manuḥ |

śaktihīnaḥ sa kathito yasya madhye na vidyate |

māyā bhuvajeśīvījam |

tritattvaṃ huṅkāraḥ praṇavo vā |

vāraḥ phreṅkāraḥ |

cībījaṃ lakṣmīvījam |

eṣāṃ na samuccayaḥ |

taduktaṃ |

māyābījaṃ na yatrāsti tritattvaṃ vārameva vā |

śrīgṛhaṃ vāpi mantro'sau śaktihīnaḥ prakīrttitaḥ |

piṅgalāmate'pi |

māyābījaṃ tritattvaṃ vā śrīgṛhaṃ yatra nāsti cet |

śaktihīna iti khyātaḥ sāmarthyaṃ hanti mantriṇa iti ||

kāmabījaṃ mukhe māyā śirasyaṅkuśameva vā |

asau parāṅmukhaḥ prokto hakāro bindulāñchitaḥ |

yasya madhye iti pūrvapadyacaraṇenānvayaḥ |

mukhe ādau |

śirasi ante |

aṅkuśaṃ kroṅkāraḥ |

vāśabdaḥ samuccaye |

yaduktaṃ piṅgalāmate ||

kāmabījaṃ nayanmadhye māyādāvantimo'ṅkuśaḥ |

parāṅmukha iti prokto manuḥ siddhyai parāṅmukha iti ||

yantramuktāvalyāmapi |

yasya kāmakalābījaṃ madhyasthāne na vidyate |

ādau māyāṅkuśaścānte jñeyaścāsau parāṅmukha iti ||

ādyantemadhyeṣbindurvā na bhavedvadhiraḥ smṛtaḥ |

hakāro bindulāñchita iti pūrvaślokacaraṇenānvayaḥ |

bindulāñchita indurityanenāpi sambandhyate |

ādyantamadhyeṣviti na samuccayaḥ |

yaduktam |

śūnyaṃ bindusamāyuktamādyante vātha madhyataḥ |

na bhavejjīvabījaṃ vā yasyāsau vadhiraḥ smata iti |

kecidbinduśabdena ṭhakārākhyamācakṣate |

jīvabījeyanena etadapi parāstam |

pañcavarṇo manuryaḥ syādrephārkenduvivarjitaḥ |

netrahīnaḥ sa vijñeyo duḥkhaśokāmayapradaḥ |

arko hakāraḥ ||

vaiṣṇavakṛttattvanyāse ||

arkamaṇḍalatattvasya hakārāditvena nyastatvāt hakārasya puṃrūpatvādvā arkatvam |

induḥ sakāraḥ |

duḥkhaśokāmayaprada iti krameṇa phalam |

yato'gnisūryyacandrāṇāṃ netratrayātmakatvādekadvihīnataḥ kāraṇatāpi jñeyā |

taduktaṃ piṅgalāmate ||

pañcākṣarastu yo mantro vahnicandrārkavarjitaḥ |

netrahīna iti jñeyo duḥkhaśokabhayāvaha iti ||

ādimadhyāvasāneṣu haṃsaprāsādavāgbhavau |

vidyete sa tu mantraḥ syāt stambhitaḥ siddhirodhakaḥ |

haṃsasvarūpaṃ prasādo hoṃvījam |

vāgbhava aiṃvījam ||

vahnivāyusamāyukto yasya mantrasya mūrddhani |

saptadhā dṛśyate tantu dagdhaṃ manyeta mantravit |

vahnīrephaḥ vāyuryakārastena samavetaḥ ata ūrddhvaṃ vā mūrddhani ādau |

taduktaṃ piṅgalāmate |

ādisthaiḥ saptabhirvījairmārutaiḥ pāvakākṣaram |

dīpitaṃ yatra taṃ mantramāryyā dagdhaṃ pracakṣate ||

astraṃ dvābhyāṃ tribhiḥ ṣaḍbhiraṣṭābhirdṛśyate'kṣaraiḥ |

srastaḥ so'bhihito yasya mukhena praṇavaḥ smṛtaḥ |

dvābhyāṃ tribhiḥ ṣaḍbhiraṣṭābhirvā akṣarairvā yasya astraṃ phaṭkāro dṛśyate |

piṅgalāmate bhītanāmnā ayamuktaḥ |

ādimadhyāvasāneṣu yadi mantro'saṃyutaḥ |

bhīta ityucyate mantraḥ phalahīno viśāradaiḥ ||

śivo vā śaktiratha vā bhītākhyaḥ sa prakīrttitaḥ |

yasya mukhenetyādigataślokacaraṇenānvayaḥ |

yasya mukhe ādau śivo haṅkāraḥ śaktiḥ sakāro nāsti |

ayantu mantrāntareṇoktaḥ |

piṅgalāmate ||

śivaśaktistathoṅkāro yasyādau nāsti taṃ manum |

vadanti mātṛkāhīnaṃ hīnaśaktipradāyakam ||

ādimadhyāvasāneṣu bhavenmārṇacatuṣṭayam |

yasya mantraḥ sa malino mantravittu vivarjjayet ||

ādītyādeḥ samuccayaḥ |

mārṇacatuṣṭayamityatrāpi samuccayaḥ |

tena sthānatraye militvā mārṇacatuṣṭayamapekṣitam |

taduktaṃ piṅgalāmate ||

ādimadhyāntadeśeṣu caturddhā yatra dṛśyate |

makāro malinaṃ vidyāttaṃ mantraṃ mantravit sadā ||

yasya madhye dakāro vā krodho vā mūrddhani dvidhā |

astraṃ tiṣṭhati mantraḥ sa tiraskṛta udāhṛtaḥ |

krodho hūṃ vījam |

madhye dakārakrodhayorvikalpa iti |

mūrddhani ante |

astraṃ dvidhāstramiti sambandhaḥ |

taduktam |

dakāraḥ krodhabījaṃ vā yasya madhye vyavasthitam |

phaḍdvayañca sthite prāpte yanmanoḥ sa tiraskṛta iti ||

oṃ dvayaṃ mukhe śīrṣe vaṣaḍastrañca madhyataḥ |

yasyāsau bhedito mantrastyājyaḥ siddhiṣu sūribhiḥ |

śīrṣe ante |

vaṣaṭ astraṃ phaṭ ||

mantramuktāvalyām |

astravarṇadvayaṃ madhye vaṣaḍante tathaiva ca |

yasya mantrasya bhinno'sau vijñeyaḥ siddhivarjjita iti ||

piṅgalāmate'pi ||

astravarṇadvayaṃ madhye vaṣaḍante tathoditāḥ |

adhamāḥ syurasau mantro bheditaḥ parikīrttitaḥ ||

trivarṇo haṃsahīno yaḥ suṣuptaḥ sa udāhṛtaḥ |

trivarṇa iti trivarṇatvaṃ haṃsahīnatvamekasyaivoktam ||

piṅgalāmate ||

varṇatrayaṃ bhaved yatra haṃsahīnaṃ sa śambhunā |

suṣupta iti siddhāntaḥ proktaḥ siddhiphalāpaha iti ||

mantramuktāvalyāmapi ||

varṇatrayātmako mantro yastu haṃsavivarjjitaḥ |

prasuptaḥ sa tu vijñeyaḥ sarvasiddhiphalāpahaḥ |

śāradāyām ||

mantro vāpyatha vā vidyā saptādhikadaśākṣaraḥ |

phaṭkārapañcakādiryo madonmatta udīritaḥ |

saptādhikāni aṣṭau daśa cākṣarāṇi yatra saḥ ||

phaṭkārāṇāṃ pañcakamādau yasya saḥ ||

taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena |

vidyā vā yadi vā mantro yadyaṣṭādaśavarṇakaḥ |

pañcaphaṭkārapūrvaḥ syānmadonmattaḥ sa ucyate |

piṅgalāmate'pi ||

vidyā vā mantrarājo vā yaḥ syāt saptadaśādhikaḥ |

phaṭkārāḥ pañca pūrvañcedunmattaḥ sa prakīrttitaḥ ||

śāradāyām ||

tadvadastraṃ sthitaṃ madhye yasya mantraḥ sa mūrcchitaḥ |

yasya mantrasya madhye tadastraṃ sthitaṃ pañca vā phaṭkāravījāni sthitāni sa mūrcchita ityarthaḥ ||

virāmasthānagaṃ yasya hṛtavīryyaḥ sa ucyate |

virāmasthānagamante astraṃ yasyetyarthaḥ |

piṅgalāmate tu ||

astramante bhavedyasya madhye prānte ca śambhunā |

hṛtavirmā iti khyātaḥ sa mantro naiva siddhida iti ||

śāradāyām ||

ādau madhye tathā cānte caturasrayuto manuḥ |

jñātavyo hīna ityeṣa yaḥ syādaṣṭādaśākṣaraḥ |

ādāviti samuccayaḥ |

sthānatraye militvā astracatuṣṭayam |

tantrāntare tu bhītanāmnā ayamuktaḥ |

tathā |

ādāvante tathā madhye caturasreṇa saṃyutam |

aṣṭādaśākṣaraṃ mantraṃ bhītaṃ taṃ bhairavo'vravīt |

anyatra bhīmanāmnā ayamuktaḥ |

yathā |

ādau madhye tathā cānte caturasrayuto manuḥ |

jñātavyo bhīma ityeṣa yaḥ syādaṣṭādaśākṣaraḥ ||

śāradāyām ||

ekonaviṃśatyarṇo vā yo mantrastārasaṃyutaḥ |

hṛllekhāṅkuśavījāṭyastaṃ pradhvastaṃ pracakṣate |

tāraḥ praṇavaḥ |

hṛllekhā hrīmiti |

aṅkuśaḥ kromiti |

ekonaviṃśativarṇo'ṣṭādaśākṣaro vā ||

tathā ca rāghavabhaṭṭadhṛtavacanam |

sa syādaṣṭādaśākṣaraḥ |

viṃśatyekonavarṇaśca māyauṅkārāṅkuśānvitaḥ |

pradhvasta ityasau mantraḥ śambhudevena kīrtita iti ||

saptavarṇo dhruvayuto manurnistriṃśa īritaḥ |

dhruvaḥ praṇavaḥ |

anyat sugamam ||

saptavarṇo manurbālaḥ kumāro'ṣṭākṣaraḥ smṛtaḥ |

ṣoḍaśārṇo yuvā prauḍhaścatvāriṃśallipirmanuḥ ||

lipirakṣaram ||

rāghavabhaṭṭadhṛtamapi ||

saptākṣaro bhavedbālaḥ kumāraścāṣṭavarṇakaḥ |

catvāriṃśākṣaraḥ prauḍhastaruṇaḥ ṣoḍaśākṣara iti ||

triṃśavarṇaścatuḥṣaṣṭivarṇomantraḥ śatākṣaraḥ |

catuḥśatākṣaraścāpi vṛddha ityabhidhīyate ||

navākṣaro dhruvayuto manurnistriṃśa īritaḥ |

navākṣaratvaṃ dhruvayuktatvañcaikasyaiva ||

piṅgalāmate ||

navākṣarastu nistriṃśo dhruvayuktaśca mṛtyuda iti ||

śāradāyām ||

yasyāvasāne hṛdayaṃ śiromantro ca madhyataḥ |

śikhā varma ca na syātāṃ vauṣaṭ phaṭ kāra eva vā ||

śivaśaktyārṇahīno vā sa nirvīryya iti smṛtaḥ |

hṛdayaṃ namaḥ |

śiraḥ svāhā |

śikhā vaṣaṭ |

varma hūm |

śivo hakāraḥ |

śaktiḥ sakāraḥ |

rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

ante tu hṛcchirovījo madhye varmma śikhā tathā |

śivaśaktyātmakau varṇau na sto yasya sa mantrarāṭ |

nirvīryya iti samproktaḥ sarvakarmasu garhitaḥ ||

tantrāntare tu ||

nirvīryyastu samākhyāta ādāvoṅkāravarjjita iti ||

eṣu sthāneṣu phaṭkāraḥ ṣoḍhā yasmin pradṛśyate |

sa mantraḥ siddhihīnaḥ syānmandaḥ paṃktyakṣaro manuḥ |

ādimadhyāvasāneṣu eṣāṃ samuccayaḥ |

ṣoḍheti sthānatraye militvetyarthaḥ |

manda iti paṃktyakṣaro daśākṣaraḥ |

paṃkticchandaso daśākṣaratvāt uktadaśākṣaro bhavenmantra iti ||

kūṭa ekākṣaro mantraḥ sa evokto niraṃśakaḥ ||

dvivarṇaḥ sattvahīnaḥ syāt caturvarṇastu kekaraḥ ||

ṣaḍakṣaro vījahīnastvarddhasaptākṣaro manuḥ |

atrārddhasaptākṣaratvam arddhadvādaśavarṇatvañca vakṣyamāṇam |

ante svarasya na sattvājjñeyam ||

sārddhadvādaśavarṇo vā dhūmitaḥ sa tu ninditaḥ |

sārddhavījatrayaṃ tadvadekaviṃśativarṇakaḥ |

sārddhavījatrayamapi pūrvavat tadvaddhūmita ityarthaḥ |

taduktaṃ piṅgalāmate |

arddhasaptākṣaro mantraḥ sārddhadvādaśavarṇakaḥ |

dhūmitaḥ sa samākhyātaḥ sārddhavarṇatrayo'tha veti ||

viṃśatyarṇastriṃśadarṇo vā yaḥ syādāliṅgitastu saḥ ||

dvāviṃśatyakṣaro mantromohitaḥ parikīrttitaḥ ||

dvātriṃśadarṇo mantro yaḥ saptaviṃśativarṇakaḥ |

kṣudhārttaḥ sa tu vijñeyaścaturviṃśativarṇakaḥ ||

ekādaśākṣaro vāpi pañcaviṃśatisaṃkhyakaḥ |

trayoviṃśativarṇo vā mantro dṛpta udāhṛtaḥ ||

uddeśāvasare atidṛptasyoktatvāt lakṣaṇāvasare dṛptalakṣaṇaṃ kathaṃ kriyate iti noddeśyaṃ satyapi utsarge bhedāt ||

taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtamantramuktāvalyām ||

dhātvarthaṃ bādhate kaścit kaścittamanuvarttate |

tameva viśinaṣṭyanyo'narthako'nyaḥ prayujyate ||

ṣaḍviṃśatyakṣaro mantraḥ ṣaḍviṃśatyakṣarastathā |

triṃśadekonavarṇo vāpyaṅgahīno'bhidhīyate ||

aṣṭāviṃśatyakṣaro ya ekatriṃśadathāpi vā |

atikruddhaḥ sa kathito ninditaḥ sarvakarmasu ||

triṃśadakṣarako mantrastrayastriṃśadathāpi vā |

atikrūraḥ sa gadito ninditaḥ sarvakarmasu ||

catvāriṃśatamārabhya triṣaṣṭiryāvadāpatet |

tāvatsaṃkhyā nigaditā mantrāḥ savrīḍasaṃjñakāḥ |

catvāriṃśadakṣaramārabhya ekaikākṣaravṛddhyā caturviṃśatiprakāraḥ sa vrīḍita ityarthaḥ ||

pañcaṣaṣṭyakṣarā ye syurmantrāste śāntamānasāḥ |

ekonaśataparyantāḥ pañcaṣaṣṭyakṣaroditāḥ |

ye mantrāste nigaditāḥ sthānabhraṣṭāhvayā budhaiḥ ||

pañcaṣaṣṭyakṣaramādiryasya iti ataṅguṇasaṃvijñāno bahuvrīhirayam |

anyathā pañcaṣaṣṭyakṣarasya pūrvaṃ śāntamānasatvenoktatvāttasyāpīyaṃ saṃjñā syāt ||

spaṣṭamuktaṃ mantramuktāvalyāṃ yathā ||

pañcaṣaṣṭyuttarā ye ca yāvadekonakaṃ śatamiti |

tena ekaikākṣaravṛddhyā catustriṃśatprakārāḥ sthānabhraṣṭasaṃjñakā iti ||

trayodaśākṣarā ye syurmantrāḥ pañcadaśākṣarāḥ |

vikalāste'bhidhīyante śataṃ sārddhaṃśatantu vā |

śatadvayaṃ dvinavatirekahīnāthavāpi vā |

śatatrayaṃ vā yatsaṃkhyā niḥsnehāste samīritāḥ |

ekahīnā dvinavatirekādhikā navatirityarthaḥ ||

catuḥśatānyathārabhya yāvadvarṇasahasrakam |

ativṛddhaḥ prayogeṣu parityājyaḥ sadā buddhaiḥ ||

sahasrārṇādhikā mantrā daṇḍakāḥ pīḍitāhvayāḥ ||

dvisahasrākṣarā mantrāḥ khaṇḍaśaḥ saptadhā kṛtāḥ |

jñātavyāḥ stotrarūpāste mantrā ete yathā sthitāḥ |

tathā vidyāśca boddhavyā mantribhiḥ sarvakarmasu |

tathā sadoṣā ityarthaḥ ||

rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

yathā mantrāstathā vidyā bhedabhinnāḥ parasparam |

jñātavyā deśikendreṇa nānātantreṣu bhāṣitā iti |

bhedabhinnā iti lakṣaṇabhedena bhinnā na tu paramārthataḥ |

kecittu sarvakarmasvityatra kāmyakarmasviti paṭhanto muktyarthajape etaddoṣābhāvāt daśasaṃskārādi na karttavyamityāhuḥ |

tanna |

muktyarthajape'pi vakṣyamāṇaśodhanādikaṃ karttavyameveti rāghavabhaṭṭoktavaditi ||

śāradātilake dvitīyapaṭale ||

doṣānimānavijñāya yo mantrān bhajate budhaḥ |

siddhirna jāyate tasya kalpakoṭiśatairapi |

ityādidoṣaduṣṭāṃstānmantrānātmani yojayan |

śodhayedūrddhapavano baddhayā yonimudrayā |

baddhayā yonimudrayā ūrddhvapavanaḥ kṛtakumbhakaḥ sādhaka ātmani mantrān yojayan śodhayedityanvayaḥ ||

śodhanaprakārastu rāghavabhaṭṭadhṛtenokto yathā ||

baddhvā tu yonimudrāṃ tāṃ saṅkocyādhārapaṅkajam |

tadutpannān mantravarṇān kurvataśca gatāgatān |

brahmarandhrāvadhi dhyātvā vāyunāpūryya kumbhayet |

sahasraṃ prajapenmantraṃ mantradoṣopaśāntaye |

yonisthānamudraṇād yonimudrā |

mahāmudrayā mūlabandhaṃ saṃśodhayet ||

mahāmudrā tu rāghavabhaṭṭadhṛtā yathā ||

pādamūlena vāmena yoniṃ sampīḍya dakṣiṇam |

pādaṃ prasāritaṃ kṛtvā karābhyāṃ pūrayenmukham |

kaṇṭhe vaktraṃ samāropya dhārayedvāyumūrddhataḥ |

mūlarandhrastu |

pārṣṇibhāgena sampīḍya yonimākuñcayed gudam |

apānamūrddhvamākṛṣya mūlabandho nigadyate ||

atha yonimudrā kubjikātantre ṣaṣṭhapaṭale ||

atha vakṣye maheśāni ! śāradendunibhānane ! |

atīva paramaṃ devi ! na prakāśyaṃ kadācana |

na prakāśyamidaṃ devi ! svayonirivaṃ pārvati ! |

niśīthe muktakeśastu nagnaḥ śaktisamanvitaḥ |

cintayediṣṭadevīñca yogināṃ yogarūpiṇīm |

guhyadeśe vāmapādagulphaṃ saṃyojayet sudhīḥ |

śarīrañca sthirīkṛtya jihvāyāṃ tālukaṃ nyaset |

nāsāgraṃ netrayuktañca kartavyañca maheśvari ! |

kaṇṭhāsanaṃ tathā kṛtvā cintayedūrddhvavāhinīm |

bhujaṅgarūpiṇīṃ devīṃ mūlādhāranivāsinīm |

prātarādhārakamale hutabhuṅmaṇḍalopari |

caturbhujāṃ mahādevīṃ paramāmṛtavṛṃhitām |

śyāmavarṇāṃ mahādevīṃ mahāpadmāsanasthitam |

abhayañca varañcaiva dakṣiṇe dhāriṇīṃ sadā |

khaḍgaṃ muṇḍañca vāme'smin dhārayantīṃ sanātanīm |

muktakeśīṃ smitamukhīṃ śmaśānālayavāsinīm |

danturāṃ dakṣiṇavyāpti muktakeśīṃ digambarīm |

śavānāṃ karasaṅghātaiḥ kṛtakāñcīṃ hasanmukhīm ||

lambamānāṃ muṇḍamālāṃ dhārayantīṃ sadāśivām |

śavasya hṛdaye caiva dakṣapādaniṣevitām |

mahākālena ratyarthamatyantalālasāparām |

candrasūryyavahnirūpanayanatrayasaṃyutām |

arddhacandradharāṃ devīṃ pīnonnatapayodharām |

śivābhirghorarāvābhiścaturdikṣu samanvitām |

caturvedairapārāñca sarvavedavibhūṣitām |

kāmadāṃ kāmarūpāñca bhaktānāṃ trāṇakāriṇīm |

caturvargapradāṃ bhīmāṃ vande dakṣiṇakālikām |

svādhiṣṭhāne mahādevīṃ cintayedindurūpiṇīm |

tatra devīñca sañcintya nirmalaṃ viśvarūpiṇam |

abhayaṃ varadañcaiva hastañca surasundari ! |

dhanurvāṇadharāṃ devīṃ pāśāṅkuśadharāṃ punaḥ |

vāṇaliṅgasamāyuktāṃ nīlameghānanaprabhām |

lalajjihvāṃ mahādevīṃ viṣṇurūpāṃ sanātanīm |

bālayugmalasatkarṇāṃ duṣṭāsuranisūdinīm ||

vyāghracarmaparīdhānāṃ brahmarandhranivāsinīm |

atiprasannavadanāṃ smerānanasaroruhām |

maṇipūre cintayettu tejaḥ puñjāṃ sanātanīm ||

digambarīṃ karālāsyāṃ muktakeśīṃ caturbhujām |

raktavarṇāṃ mahādevīṃ raktavastravidhāriṇīm |

padmāsanāṃ mahādevīṃ sarvanāgavibhūṣitām |

śaṅkhacakragadāpadmadhāriṇīṃ surapūjitām |

dharmārthadāyinīṃ devīṃ bhaktānāṃ trāṇakāriṇīm |

sarvasiddhipradāṃ devīṃ jagatāṃ mohinīṃ punaḥ |

mahāmāyāṃ mohinīñca jñānināṃ jñānadāṃ satīm |

sundarīṃ ramaṇīṃ rāmāṃ catuvargaphalaṃpradām |

śāntāṃ śāntapriyāmugrāmugradaityavināśinīm |

madhumāṃsapriyāṃ kṛṣṇāṃ yaśodānandakāriṇīm |

bhaktigamyāṃ mahādevīṃ mahākālanivāsinīm |

sarveṣāṃ jananīṃ nityāṃ cintanyet surapūjitām |

anāhate mahādevi ! cintayet paradevatām |

aṣṭabhujāṃ mahādevīṃ raktavarṇāṃ triśaktikām |

dhanurvāṇañca khaḍgañca cakrañca dadhatīṃ śive ! |

pāśāṅkuśadharāṃ devīṃ brahmādisuravanditām |

arddhacandradharāṃ devīṃ pīnonnatapayodharām |

padmāsanāṃ mahāmāyāṃ mahāpadmāsanasthitām |

evaṃ sañcintayed devīṃ brahmamārgeṇa gāminīm |

viśuddhe tu mahācakre cintayet parameśvarīm |

daśabhujāṃ mahādevīṃ pītavarṇāṃ sanātanīm |

kapālaṃ kheṭakaṃ śaṅkhaṃ darpaṇaṃ cāmaraṃ tathā |

dakṣiṇe bibhratīṃ devīṃ kāmarājopari sthitām |

vāme khaḍgaṃ mahāpadmaṃ karttṛkaṃ pāśamaṅkuśam |

dhārayantīṃ mahādevīṃ mahāsiṃhāsanasthitām |

divyavastraparīdhānāṃ jaṭāmukuṭamaṇḍitām |

brahmaviṣṇumahādevavanditāṃ surasundarīm |

ājñācakre maheśāni ! dvibhujāṃ cintayet sudhīḥ |

siṃhaskandhasamārūḍhāṃ dvibhujāṃ sumanoharām |

varābhayaṃ dadhānāñca nānāmaṇivibhūṣitām ||

jaṭāmukuṭasaṃyuktāmarddhacandravibhūṣitām |

ratnakāñcīsamāyuktāṃ ratnamālāvibhūṣitām |

raktavastraparīdhānāṃ kamalāpatisevitām |

saṃsāraduḥkhaśamanīṃ saṃsārārṇavatāriṇīm |

suṣumnāvartmanā devīṃ cintayedvyālarūpiṇīm |

ṣaṭcakrabhedayogena cintayet parameśvarīm |

sahasrāradale caiva cintayet parameśvarīm |

kāmaṃ bhramantaṃ tanmadhye pañcavāṇavibhūṣitam |

gaṅgādisarvatīrthañca amṛtaṃ praticakrake |

vasantādi mahādevi ! sarvarttupariśobhitam |

śvetavarṇaṃ mahādevi ! sahasradalamuttamam |

sarvadevasamāyuktaṃ sarvaśaktisamanvitam |

sarvamantramayaṃ devi ! caturvedavibhūṣitam |

ekādaśamahādevāṃ brahmaviṣṇuśivātmikām |

karṇikāṃ svarṇavarṇāñca tatra devaṃ vicintayet |

cinmayaṃ paraśivaṃ devi ! dhyānagamyaṃ sanātanam |

sārātsārataraṃ parādapi paraṃ cetovaco'gocaram nityānandanirantaraṃ nirūpamaṃ vedairapāraṃ param |

śivaśaktimayaṃ devi ! nirguṇaṃ saguṇātmakam |

pradīpakalikākāraṃ yogināṃ dhyānarūpinam |

caitanyarūpiṇaṃ devaṃ paramāmṛtavṛṃhitam |

tanmadhye cintayeddevīṃ triguṇāñca sanātanīm |

ghoradaṃṣṭrāṃ karālāsyāṃ lalajjihvāṃ caturbhujām |

sadyañchinnaśiraḥkhaḍgavāmorddhvādhaḥ karāmbujām |

abhayaṃ varadañcaiva dakṣiṇādhorddhvapāṇikām |

nīlameghaprabhāṃ tanvīṃ ghorarūpāṃ digambarām |

kaṇṭhāvasaktamuṇḍālīgaladrudhiracarcitām |

karṇāvataṃsatāṃ nītaśavayugmabhayānakām |

bālārkamaṇḍalākāralocanatritayānvitām |

sṛkkadvayagaladraktadhārāvisphuritānanām ||

muktakeśīṃ smitamukhīṃ śmaśānālayavāsinīm |

śavānāṃ karasaṅghātaiḥ kṛtakāñcīṃ hasanmukhīm |

śavarūpamahādevahṛdayopari saṃsthitām |

mahākālena ratyarthamupaviṣṭāṃ smarāturām |

śivābhirghorarāvābhiścaturdikṣu samanvitām |

atiprasannavadanāṃ smerānanasaroruhām |

anāhatastu tatraiva taḍitkoṭisamaprabhām |

tasyorddhve tu śikhā tanvi ! cidrūpā paramā kalā |

tayā sahitamātmānamevambhūtaṃ vicintayet |

gacchantīṃ brahmamārgeṇa liṅgabhedakrameṇa tu ||

sūryyakoṭiprabhākāraṃ candrakoṭisuśītalam |

amṛtaṃ taddhi saṃjñasthaṃ paramānandalakṣaṇam ||

gatvā kulākulāṃ divyāṃ punareva kulaṃ viśet |

evamabhyasyamānasya atyantasyeha niścayāt |

jarāmaraṇaduḥkhādyairmucyate bhavabandhanāt ||

caturvidhā tu sā sṛṣṭistasyāṃ yonau pravarttate |

yonimudreyamākhyātā sarvasiddhipradāyikā |

mūlādhārasaroje tu trikoṇaṃ sumanoharam |

kāmaṃ bhramantaṃ tanmadhye bālārkakoṭisannibham |

tadūrddhve kuṇḍalīṃ śaktiṃ taḍitkoṭisamaprabhām |

suṣuptabhujagākārāṃ sārddhatribalayānvitām ||

mūlādhāratrikoṇe tāṃ bhāvayet surasundarīm |

aropyāropyaśaktiṃ kamalajanilayāmātmanā sākameṣu sthāneṣvabjāsaneṣu praṇihitahṛdayāṃ cintayantīṃ krameṇa |

nityānandāvasānaṃ khagamukulamahāpadmasaṅghāntarasthāṃ dhyāyeccaitanyarūpāmabhinavajaladāṃ mokṣamārgaikamārgām ||

sākṣāllākṣārasābhāṃ gaganagatamahāpadmasaṃsthācca haṃsāt pītvā divyāmṛtaughaṃ punarapi ca viśenmadhyadeśaṃ kulasya |

cakre cakre krameṇāmṛtarasavisaraistarpayeddevatāstāḥ ḍākinyādyāḥ samastāḥ sakaladalagatāṃ tarpayet kuṇḍalīṃ tām |

indrastadūrddhva bodhinyāṃ nādenādastathaiva ca |

śaktau punarvyāpikāṃśamāmanuṃ manugocare ||

mantrākṣarāṇi cicchaktau protāni paribhāvayet |

tāmeva paramo vyomni paramāmṛtavṛṃhite |

darśayedātmasambhāvaṃ pūjāhomādikaṃ vinā |

evaṃ sañcintayenmantraṃ sa yogī nātra saṃśayaḥ ||

sarvapāpavinirmukta iṣṭadevīṃ prapaśyati |

ṣaṇmāse sarvasiddhiḥ syādātmānañca prapaśyati ||

aṣṭādaśamahāsiddhirvatsarānte bhaviṣyati |

evaṃ sañcintayeddevīṃ paramātmasvarūpiṇīm ||

sa eva śaṅkaraḥ sākṣāt sa eva viṣṇuravyayaḥ |

sa eva paramaṃ brahma sa eva devatottamaḥ ||

iti te kathitā devi ! yonimudrā maheśvari ! |

vatsareṇa labhet siddhiṃ pūrṇakāmaḥ labhet punaḥ |

śrīpārvatyuvāca ||

aśaktā yonimudrāyāṃ hīnabuddhinarāḥ kalau |

vihitaṃ sādhane śaktau kathaṃ yānti parāṃ gatim ||

sadāśiva uvāca ||

sādhu pṛṣṭaṃ mahādevi ! jantūnāṃ hitakāriṇi ! |

yonimudrāṃ maheśāni ! karttuṃ na śakyate |

māyayā vā śriyā vāpi kāmena praṇavena vā ||

sampuṭaṃ mūlamantrantu japedaṣṭasahasrakam |

tenaiva ca susiddhaṃ syānmantrasādhanamācaret |

śṛṇu cānyat pravakṣyāmi sādhanaṃ paramādbhutam |

yenānuṣṭhitamātreṇa sarvasiddhiḥ prajāyate |

pañca hrasvāḥ sandhivarṇā vyomerāgnirjalaṃ dharā |

antyamādyaṃ dvitīyañca caturthaṃ madhyamaṃ kramāt ||

pañcavarṇākṣarāṇi syurvāntaḥ śvetendubhiḥ saha |

eṣāṃ bhūtalipiḥ proktā dvicatvāriṃśadakṣaraiḥ |

āyambarārṇavargāṇāṃ pañcamāḥ śāntasaṃyutāḥ |

vargādyā iti vijñeyā navavargāḥ smṛtā amau |

etadvacanaṃ śāradāyāṃ ṣaṣṭhapaṭale'pi ||

asyārthaḥ ||

pañcahrasvāḥ a i u ṛ ḷ iti prathamavarṇaḥ |

sandhivarṇā e ai o au iti dvitīyo vargaḥ |

vyoma hakāraḥ |

iro yakāraḥ |

agnīrephaḥ |

jalaṃ vakāraḥ |

dharā lakāra iti tṛtīyo vargaḥ |

pañcavargākṣarāṇāṃ kramamāha antyamiti |

antyaṃ ḍaḥ |

ādyaṃ kaḥ |

dvitīyaṃ khaḥ |

caturthaṃ ghaḥ |

madhyamaṃ gaḥ |

ayaṃ kramaścaturṣvanyeṣvapi vargeṣu evamaṣṭavargaḥ |

rāntaḥ śakāraḥ |

śvetaṃ yakāraḥ |

indu sakāraḥ |

ayaṃ navamavargaḥ |

navamavargādyakṣarāṇyāha āyambarārṇa iti |

ambarārṇo hakāraḥ |

aśca eśca ambarārṇaśceti dvandve a e ityatra sandhau ai ambare pare āyādeśe āmbara iti vargāṇāṃ pañcamā ṅa ña ṇa na ma iti varṇāḥ |

śāntasaṃyutāḥ śakārāntāstena a e i ṅa ña ṇa na ma śa ityakṣarāṇi iti navamo vargaḥ |

vargavarṇānāṃ pañcabhūtātmakaṃ darśayati śāradā ||

vyomerāgnijalakṣauṇī vargavarṇān pṛthagvidhaḥ |

dvitīyavarge bhūrna syānnavame na jalaṃ dharā |

dvitīyavargasya caturakṣaratvādantyabhūtātmakamakṣaraṃ nāsti evamantyavargasya trivarṇātmakatvādubhayaṃ nāstītyarthaḥ |

viriñciviṣṇurudrāśviprajāpatidigīśvarāḥ |

kriyādiśaktisahitāḥ kramāt syurvargadevatāḥ |

digīśvarā indrayamavaruṇacandrāḥ |

sarve kimbhūtāḥ kriyājñānecchāśaktisaṃhitā ityanvayaḥ |

tridhāvṛttakriyājñānecchāśaktibhirupetāḥ |

kecittu digīśvarā ityekakriyāśaktyādayastisra iti nava devatā vadanti |

ṛṣiḥ syāddakṣiṇāmūrttirgāyatraṃ chanda īritam |

devatā kathitā sadbhiḥ sākṣādvarṇeśvarī parā |

hādiṣaḍvargakaiḥ kuryyāt ṣaḍaṅgāni sajātibhiḥ |

dhyāyellipitarormūle devīṃ tanmayapaṅkaje |

vadanti sudhiyo vṛkṣaṃ nityavarṇamayaṃ param |

parasaṃvinmahābījaṃ bindunādamahāśipham |

pṛthivyakṣaraśākhābhiḥ sarvāśāsu vijṛmbhitam |

malilākṣarapatraḥ svaiḥ sañcchāditajagattrayam |

vahnivarṇāṅkurairdīptaṃ ratnairiva saradrumam |

marudvarṇalasatpuṣpairdyotayantaṃ vapuḥśriyam |

ākāśārṇaphalairnamraṃ sarvabhūtāśraye param |

parāmṛtākṣamadhubhiḥ siñcantīṃ parameśvarīm |

vedāgamādibhiḥ kḷptaṃ samunnatimanoharam |

śivaśaktimayaṃ sākṣācchāyāśritajagattrayam |

enamāśritya sunayaḥ sarvān kāmānavāpnuyuḥ ||

asyārthaḥ ||

lipitarormūle tanmayapaṅkaje varṇamayapadme devīṃ dhyāyedityanvayaḥ |

dhyānaṃ paścādvakṣyati |

lipitarumāha vadantīti |

varṇamayaṃ vṛkṣaṃ paṇḍitā nityaṃ vadanti |

kimbhūtaṃ parasaṃvit kuṇḍalinī paraṃbrahma vā vījam |

evaṃ bindunādo śiphe mūle yasya tam |

nanu tadvṛkṣo nityaścettadā kathaṃ parasaṃvinmahāvījamityuktam |

satyaṃ vyañjakatvena vījavadupacaryyate |

śeṣaṃ sugamam |

dhyānamāha ||

aṅkonmuktaśaśāṅkakoṭisadṛśīmāpīnatuṅgastanīṃ candrārddhāṅkitamastakāṃ madhumadādālolanetrayām |

bibhrāṇāmaniśaṃ varaṃ japavaṭīṃ vidyāṃ kapālaṃ karairādyāṃ yauvanagarvitāṃ lipitanuṃ vāgīśvarīmāśraye ||

kubjikātantroktadhyānaṃ yathā |

akṣasrajaṃ hariṇapītamudagraṭaṅkaṃ vidyāḥ karairavirataṃ dadhatīṃ trinetrām |

arddhendumaulimaruṇāmaravindamālāṃ varṇeśvarīṃ praṇamata stanabhāranamrāmiti |

tathā |

pāśāṅkuśapuṭaṃ kṛtvā māyāṃ tataḥ samīraṇam |

dahanaṃ dharaṇīṃ toyaṃ māheśvaraṃ tataḥ param ||

prāsādañca samuccāryya śaktiḥ sūryyasamanvitā |

amuṣyā bhūtalipyāśca prāṇā iha tato vadet |

punarmantrān samuccāryya pāśādīṃśca tato vadet |

jīva iha sthita iti punastāṃśca samuccaret |

sarvendriyāṇītyetāśca kramāttānuccaret sudhīḥ |

vāṅmanaścakṣustvagiti śrotraghrāṇa prāṇā ihāgatya tato vadet |

sukhaṃ ciraṃ samuccāryya tiṣṭhantu vahnivallabhā |

iti prāṇān pratiṣṭhāpya dhyāyettāmiṣṭasiddhaye ||

ityuktvā dhyānamuktam |

tato nyāsaṃ kuryyāt ||

taduktaṃ śāradāyām ||

ādhāradeśe'dhiṣṭhāne nābhau hṛdi pade punaḥ |

vindau nāde tataḥ śaktyāṃ śive deśikasattamaḥ |

navādhāreṣu vinyaset svarānnava yathāvidhi |

mūlādhāre svādhiṣṭhāne nābhau hṛdi pade bhrumadhye mūrddhni taduparideśe dvādaśadalapadme iti navasu sthāneṣu nava svarān nyasedityarthaḥ |

hādivarṇāṃstato nyasenmukhe mūrddhāditaḥ sudhīḥ |

ūrddhvamāhendrayāmya dikpaścimeṣu samāhitaḥ |

doḥpatsu vedavargāṃśca varṇān deśikasattamaḥ |

varṇā mūlopamūlāgramadhyadeśakrameṇa tu |

tatrāgramaṅgulyaḥ |

mūlamaṃśādi |

upamūlaṃ kūrparajānunī |

upāgraṃ karapādāṅgulī prathamasandhiḥ maṇibandhagulphe |

samāhita ityanena sāvadhānatayā sthānaviparyyayāḥ |

bhāvaduṣṭe'pyukta.ḥ śāradāyām ||

guhyahṛdbhruvile nyasyecchādivarṇatrayaṃ kramāt |

sṛṣṭyāṃ sargāvasānā syāt sthitau vahnirmarut priyaḥ |

viyadbhūmikramātryasyedbindusargāvasānikām |

saṃhṛtau pratilomena vinyasedbindubhūṣitām |

sṛṣṭyāmiti sargāvasānikā bhūtalipiriti śeṣaḥ |

sthitau bindusargāvasānikāṃ tāṃ kramātryasyedityarthaḥ |

tatrāyaṃ kramaḥ ||

ūṃḥ iṃḥ ṛṃḥ aṃḥ ḷṃḥ oṃḥ auṃḥ aiṃḥ eṃḥ raṃḥ yaṃḥ vaṃḥ haṃḥ laṃḥ |

khaṃḥ kaṃḥ ghaṃḥ gaṃḥ ṅaṃḥ chaṃḥ caṃḥ jhaṃḥ jaṃḥ ñaṃḥ ṭhaṃḥ ṭaṃḥ ḍhaṃḥ ḍaṃḥ ṇaṃḥ thaṃḥ taṃḥ dhaṃḥ daṃḥ naṃḥ phaṃḥ paṃḥ bhaṃḥ baṃḥ maṃḥ saṃḥ ṣaṃḥ śaṃḥ |

kaścittu vahnivargavarṇān sarvān prathamaṃ vinyasya paścānmarudvarṇān tato jalāntān etān sabindūn tato viyadbhūmivarṇān savisargān nyasyedityāha sma |

śāradāyām |

āgamoktena mārgeṇa dīkṣitaḥ sādhakottamaḥ |

lakṣaṃ nyasyejjapettāvajjuhuyādayutaṃ tilaiḥ ||

tāvaditi lakṣam |

tatra eko nyāsa ekāvṛttiśceti kramo'nusandheyaḥ |

śāradāyām |

pūjayedanvahaṃ devīṃ pīṭhe prāgīrite sudhīḥ |

prāgīrite ityanena sarasvatīprakaraṇīyapīṭhaśaktiratrāpi pūjayediti sūcitam |

tenāṣṭadalaṃ ṣoḍaśadalaṃ dvātriṃśaddalaṃ catuḥṣaṣṭidalaṃ bhūparañca kṛtvā tatra pīṭhaśaktiṃ pūjayet ||

śāradāyām ||

varṇābjenāsanaṃ kuryyān mūrtiṃ mūlena kalpayet |

devīṃ sampūjayedasyāmaṅgādyāvaraṇaiḥ saha |

ādāvaṅgāvṛtiḥ paścādambikādyābhirīritā |

dvitīyā mātṛbhiḥ proktā tṛtīyā hyaṣṭaśaktibhiḥ ||

caturthī pañcamī proktā dvātriṃśacchaktibhiḥ punaḥ |

catuḥṣaṣṭyā smṛtā ṣaṣṭhī śaktibhirlokapālakaiḥ |

saptamī vṛtireteṣāṃ mantre syādaṣṭamī vṛtiḥ |

varṇābje nāsanaṃ dattvā mūrtiṃ mūlena saṅkalpya tatra devīmabhyarcya keśareṣu aṅgānyabhyarcya tadupari digdaleṣu catasro'mbikādikāḥ tadupari brāhmyādyāstataḥ ṣoḍaśadale karālādyā dvātriṃśaddale vidyādyāścatuḥṣaṣṭidale piṅgalādyāḥ pūjayet ||

tadupari bhūpure lokapālāṃstadastrāṇi ceti |

varṇābjena hesauḥ bhūtalipiḥ sarasvatī |

yogapīṭhāya nama iti prayogaḥ ||

śāradā ||

evaṃ pūjyā jagaddhātrī śrībhūtalipidevatā |

sthāneṣūkteṣu vidhivadabhyarccyāṅgāni pūrvavat ||

pūrvavat sarasvatīprakaraṇavat ||

ambikā vāgbhavī durgā śrīśaktiḥ proktalakṣaṇā |

brāhmyādyāḥ pūrvavat pūjyāḥ karālī vikarālyumā |

sarasvatī śrīrdurgomā lakṣmīḥ śrutiḥ smṛtirdhṛtiḥ |

śraddhā medhā matiḥ kāntirāryyāḥ ṣoḍaśaśaktayaḥ |

khaḍgakheṭakadhāriṇyaḥ śyāmāḥ pūjyāḥ svalaṅkṛtāḥ |

vidyāśrīpuṣṭayaḥ prajñā sinīvālī kuhūḥ punaḥ |

rudravīryā prabhā nandā syāt piṣiṇyṛddhidā śubhā |

kālarātrirmahārātrirbhadrakālī kapālinī |

prakṛtirdaṇḍimuṇḍinyau sendukhaṇḍā śikhaṇḍino |

niśumbhaśumbhamathanī mahiṣāsuramardinī |

indrāṇī caiva rudrāṇī śaṅkarārddhaśarīriṇī |

nārī nārāyaṇī caiva triśūlinyapi pāśinī |

ambikā hlādinī caiva dvātriṃśacchaktayaḥ śivāḥ |

cakrahastāḥ piśācāsyāḥ sampūjyāścārubhūṣaṇāḥ |

piṅgalāṅgī piśācākṣī samṛddhirvṛddhireva ca |

śraddhā svāhā svadhā bhikṣā māyā saṃjñā vasundharā |

trilokarātriḥ sāvitrī gāyatrī tridaśeśvarī |

svarūpā bahurūpā ca skandamātā hutapriyā |

vimalā cāmalā paścādaruṇī pūrṇavāruṇī |

prakṛtirvikṛtiḥ sṛṣṭiḥ sthitiḥ saṃhṛtireva ca |

sandhyā māyā satī haṃsī mardikī raktikī parā |

devamātā bhagavatī devakī kamalāsanā |

trimukhī saptamukhyānyā surāsuravimardinī |

lamboṣṭhī corddhvakeśī ca bahuśīrṣā vṛkodarī ||

ratharekhāhvayā paścācchaśirekhā tathāparā |

gaganavegā pavanavegā ca tadanantaram |

tato bhuvanapālākhyā tataḥ syānmadanāturā ||

aṅganānaṅgavadanā tathaivānaṅgamekhalā |

anaṅgakusumā viśvarūpāsurabhayaṅkarī |

ākhyāhvasatyavādinyau vajrarūpā śucivratā |

varadākhyā ca vāgīśī catuḥṣaṣṭiḥ samīritāḥ |

cāpavāṇadharāḥ sarvā jvālābdhijñā mahāprabhāḥ |

daṃṣṭriṇyaścorddhvakeśyastā yuddhopakrāntamānasāḥ |

sarvābharaṇasandīptā pūjanīyāḥ prayatnataḥ |

lokeśāḥ pūrvavat pūjyāstadvadvajrādikānyapi |

itthaṃ yaḥ pūjayenmantrī śrībhūtalipidevatām |

śrīvāṇyoḥ sa bhavedbhūmirdevairapyabhinandyate |

kamalairayutaṃ hutvā rājānaṃ vaśamānayet |

utpalairjuhvatastadvanmahālakṣmīḥ prajāyate |

palāśakusumerhutvā vatsareṇa kavirbhavet |

vājīlavaṇahomena vanitāṃ vaśamānayet |

mātṛkoktāni karmāṇi kuryyādatrāpi sādhakaḥ |

bhūtalipyā puṭīkṛtya yo mantraṃ bhajate naraḥ |

kramotkramācchatāvṛttyā tasya siddho bhavenmanuḥ |

kubjikātantre ||

dhyānānantaram ||

evaṃ dhyātvā maheśāni ! japettāñca prasannadhīḥ |

kramotkramācchatāvṛttyā bhūtalipyā puraskriyā |

bhūtalipyā puṭīkṛtya yo yaṃ mantraṃ japennaraḥ |

sahasraikapramāṇena haṭhāt siddhirbhaveddhruvam |

māsamātraṃ japenmantraṃ bhūtalipyā tu sampuṭam |

kramotkramādvarārohe ! tataḥ siddhiranuttamā |

mantra doṣaśāntyarthaṃ śāradāyāṃ daśasaṃskārakaraṇamapi likhitam||

tattasmādatyativṛddhaprapitāmahasahṛdayagoṣṭhīgariṣṭhakṛṣṇā- nandāgamavāgīśabhaṭṭācāryaiḥ svakṛtantrasāre likhitam |

anveṣakaistatra draṣṭavyam |

doṣāntare'pi daśa saṃskārā uktāḥ samayācāratantre yathā ||

gurorgṛhītamantraśca japtvā tāṃ gatisādhakaḥ |

duṣṭācāraṃ pramādādvā ālasyādvāpi sundari ! hīnavīryyatvamāpnoti sa tu mantro varānane ! |

ityādidoṣanāśārthaṃ daśasaṃskāramācaret ||

iti mantradoṣaśāntividhiḥ ||

vījasaṅketabodhārthamāhṛtya tantraśāstrataḥ |

vījanāmāni katicid vakṣyāmi viduṣāṃ mude |

māyā lajjā parā saṃvit triguṇā bhuvaneśvarī |

hṛllekhā śambhuvanitā śaktirdevīśvarī śivā |

mahāmāyā pārvatī ca saṃsthānakṛtarūpiṇī |

parameśvarī ca bhuvanā dhātrī jīvanamadhyagā ||

strīṃ ||

vahnihīne'strayuṅmāyā sthiramāyā prakīrttitā ||

hrīṃ ||

śāgniśāntibindunādairlakṣmīpraṇava ucyate |

śrīrlakṣmīrviṣṇuvanitā ramā kṣīrasamudrajā ||

śrīṃ ||

ṣoḍaśavyañjanaṃ vahnivāmākṣibindusaṃyutam |

candravījasamārūḍhaṃ badhūvījamidaṃ smṛtam |

badhūrvāmekṣaṇā yoṣidekākṣī strī ca kāminī ||

strīṃ ||

nādabindusamāyukto dvādaśastu suro bhagam |

yoniḥ sarasvatī vījamadharaṃ vāgbhavañca vāk |
aiṃ ||

hakāro vāmakarṇāḍhyo nādabinduvibhūṣitaḥ |

kūrccaṃ krodha ugradarpo dīrghahūṅkāra ucyate |

śabdaśca dīrghakavacaṃ tārā prasava ityapi ||

hūṃ ||

kāmākṣaraṃ vahnisaṃsthaṃ ratibinduvibhūṣitam |

kālīvījamidaṃ proktaṃ ratibījaṃ tadevahi ||

krīṃ ||

kāmākṣaraṃ dharāsaṃsthaṃ ratibinduvibhūṣitam |

guptakālīvījamidaṃ gopālavījamityapi ||

tatkāmabījaṃ kāmeśībījaṃ śaktistvasau parā ||

klīṃ ||

satyāntayug vyomasendu śaivaṃ prāsādamucyate ||

hauṃ ||

kalādyaṃ kledinībījaṃ kroṅkārastvaṅkuśābhidhaḥ ||

kroṃ ||

ākāro bindumān pāsaḥ śeṣaśca samudīritaḥ |

sakalā bhuvaneśānī kāmeśīvījamucyate |

namastu hṛdayam svāhā dviṭhaṣṭhayugalaṃ ṭhaṭhaḥ ||

namaḥ svāhā ||

candrayugmaṃ śivo vedamātā jvalanasundarī |

svāhā parā devabhojyaṃ ṭhadvayaṃ candrayugmakam |

śruvo havirvedamātā devāsyaṃ vahnisundarī ||

svāhā ||

śikhā vaṣaṭ śiromadhyaṃ śakramātā harapriyā |

śikhā vaṣaṭ ca |

vaṣaṭ kavacaṃ krodho varma humityapi |

krodhākhyo haṃ tanutvañca śastrādau ripusaṃjñakaḥ ||

hūṃ ||

astranetrayugaṃ vauṣaṭ ||

vaṣaṭ ||

phaḍastraṃ śastramāyudham ||

phaṭ ||

tārttīyantu hesauḥ pretavījam ||

hesauḥ ||

haṃso'japāmanuḥ ||

haṃsaḥ ||

gakāro bindumān vīghnabījaṃ gaṇeśavījakam ||

gaṃ smṛtisthaṃ māṃsamau binduyutam ||

bhūvījamīritam ||

laṃ ||

ṭhāntaṃ dahananetrenduyutantu vimbavījakam ||

ḍrīṃ ||

atha kāmakalā vāmanayanaṃ bindusaṃyutam arkamātrā kalāvāṇī nādo'rdhenduḥ sadāśivaḥ |

anuccāryya turīyā ca viśvamātṛkalāparā ||

ṃ ||

nādaḥ ||

bhūtaḍāmarasaṅketabodhārthaṃ bhūtaḍāmarīyavījanāmānyapi likhyante ||

praṇavo viṣavījaṃ syād dhruvaṃ hālāhalaṃ smṛtam kālaśrutipathaṃ jñeyaṃ bahurūpi nirañjanam ||

praṇavam ||

kṣatajasthaṃ vyomavaktraṃ dhūmrabhairavyalaṅkṛtam |

nādabindusamāyuktaṃ bījaṃ prāṇātmikaṃ smṛtam ||

hrīṃ ||

krodhīśaṃ kṣatamārūḍhaṃ dhūmrabhairavyalaṅkṛtam |

vidyājjihvābinduyutaṃ pitṛbhūvāsinī smṛtam ||

krīṃ ||

krodhakālātmakaṃ kuryādbhautikaṃ vāgbhavaṃ smṛtam |

nādabindusamāyuktaṃ samādhāyograbhairavīm |

vījametattu kathitaṃ śuddhabuddhipravarttakam ||

aiṃ ||

krodhīśaṃ balabhṛddhūmrabhairavī nādabindubhiḥ |

trimūrtimanmathaṃ kāmarājastrailokyamohanam |

indrāsanagato brahmasamūrttistu samanmathaḥ ||

klīṃ ||

saṃyuktaṃ dhūmrabhairavyāraktasthaṃ balibhojanam |

nādabindusamāyuktaṃ kiṅkinīvījamuttamam ||

hrīṃ ||

nādabindusamāyuktaṃ raktasthaṃ balibhojanam |

kālarātryāsanopetaṃ viśikhākhyaṃ mahāmanum ||

hrāṃ ||

vidāryyāliṅgitogrāsyo vasistu kṣatajokṣitaḥ |

nādabindusamāyukto vijñeyaḥ piśitāśanaḥ ||

huṃ ||

dhūmradhvajādhaḥ kālāgniḥ sorddhvakeśīndubindubhiḥ |

yugāntakārakaṃ bījaṃ bhairaveṇa prakāśitam ||

spheṃ ||

kapardinaṃ samādāya kṣatajokṣitavigraham |

saṃyuktaṃ dhūmrabhairavyāṃ kṣo'yaṃ nādabindumān ||

prīṃ ||

kapālīdvayamādāya mahākālena maṇḍitam |

samāsanamiti proktaṃ caṇḍikāḍhyaṃ prayojayet ||

ṭhaṃ ṭhaṃ ṭhaḥ ṭhaḥ ||

kṣatajasthaṃ vyomavaktraṃ candrakhaṇḍavibhūṣitam |

khadyotamiti samproktaṃ grāsinī kālarātriyuk ||

hraṃ hraṃ ||

kṣatajokṣitamākāśaṃ nādabinduvibhūṣitam |

vidārībhūṣitañcaiva bījaṃ vaivasvato dṛkam ||

hrāṃ ||

kīrttyākhyākālavaktrā ca mahākālena sādhitam |

tadanādipañcaraśmiḥ sṛṣṭisthityantakṛdvidhiḥ ||

oṃ ||

vyomasthaṃ tālajaṅghāsthaṃ bindunādavibhūṣitam |

kūrcaṃ kālo mahākālaḥ krodhabījaṃ nirañjanam ||

hūṃ ||

pṛthvīpālo navadvīpapatiratimatiḥ kṛṣṇacandro mahātmā vidyābrāhmaṇyamānyaṃ yamajanayadamuṃ dāntamīśānacandram |

tasmāt satsvāpa yo viśvavijayipadavīṃ sveṣṭadevīprasādāccakre tenādyametadvidabhimataphalaṃ sargakāṇḍaṃ vicitram ||

haṃsaḥ prāṇo manaścandraḥ kṛṣṇo madhyaṃ gatastayoḥ |

gauḍodaye puṣpavantau śrīprāṇakṛṣṇacandrakau ||

annadāmaṅgalaṃ deśabhāṣayācīkarod yataḥ |

tasmādvideśe'māvāsyākṛṣṇacandrasya bhūpateḥ ||

eṣā nirjarabhāṣayā samuditā bhāsvatprabhā nirmalā viśvoddīptikarī jagaddinakarī śrīprāṇatoṣiṇyataḥ |

śrīmānnivṛti nivṛti kṣititale'bhūt prāṇakṛṣṇābhidho haṃso nāstamitaḥ sadodayayutaḥ kīrtyānayā śāśvataḥ |

iti śrīprāṇakṛṣṇaviśvāsānumatāyāṃ viśvavijayiśrīrāmatoṣaṇavidyālaṅkāraviracitāyāṃ śrīprāṇatoṣiṇyāṃ phalakathanarūpadaśamaparicchedānvitaṃ sargakāṇḍaṃ samāptam |

Dharmakāṇḍa – Lebensriten und Einweihung

Shiva und Shakti: Verehrung und Überlieferung gehören zusammen.

acintyāpi dhyeyā svakhilahṛdaye dhvāntarucirā manodhvānta gāḍhaṃ harasi karuṇāmbhonidhirapi |

mahākālī svairiṇyasi sakalamūrttiḥ kadahamānadṛśyā lokānāṃ tvamasi jayatādadbhutatamaḥ ||

āsīdrāmaharīti pūruṣaharī rākendubhājitvarīrāśāpūrttikarīḥ suśītalaharīḥ kīrttiḥ samāsādayan |

viśvāsānvayapāvano gurukṛpāpātraṃ kuloddipakam yo daivairjanayāmbabhūvakṛtinaṃ śrīprāṇakṛṣṇābhidham ||

kṛṣṇamaṅgalavidyāvāgīśasūnuḥ satāṃ mude |

gaṅgādevīsuto'kārṣīddharmakāṇḍaṃ dvitīyakam ||

dvitīyasyocyate dharmakāṇḍasya saṃskriyātmanaḥ |

nirghaṇṭaḥ prathamaṃ tatra saṃskārasya praśaṃsanam ||

dvijānāṃ daśa saṃskārāḥ karmamātrādhikārakāḥ |

śūdraśūdraprakārāṇāṃ vijñātavyā navaiva te |

māyādikatvaṃ mantrāṇāṃ vijñeyaṃ kalisammatam |

ṛtukarma tato garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ tataḥ |

pañcāmṛtapradānañca sīmantonnayanaṃ tathā |

jātakarma tato medhājananaṃ kavitārakam |

māyādidānaṃ viprebhyo bālasya puṣṭikāraṇam |

vijñeyaṃ nāmakaraṇaṃ tato niṣkramaṇaṃ smṛtam |

annāśanaṃ tataścūḍākarṇavedhastataḥ param |

kumārīśūdrajātīnāṃ sarvametadamantrakam |

upanāyo vedabhede sūtramāṇaṃ prakīrttitam |

sūtranirmāṇasaṃskārau sūtrādhiṣṭhātṛdevatā |

sāvitrīgrahaṇaṃ karma samāvarttanamityapi |

adārajananindā ca dharmapatnīnirūpaṇam |

vivāho daśasaṃskāraprayogastadanantaram |

iti dvitīyakāṇḍādyaparicchedasamāpanam ||

ādau gurorlakṣaṇañca tataḥ sadgurulakṣaṇam |

kaulagurupraśaṃsā ca kūṭārthakṛtidūṣaṇam |

guruviśeṣakathanaṃ śāstre tvāvaśyakaṃ guroḥ |

gurumantradevatānāmekatvabhāvanākramaḥ |

gurusantuṣṭyādiphalaṃ gurūccāraṇajaṃ phalam |

gurutṛpte jagattṛptirādhikyaṃ sarvato guroḥ |

jagatpūjāphalāvāptirgurupādāmbuje'rccite |

dīkṣāśikṣādibhedena gurubhedanirūpaṇam |

eka eva mahākālogururna mānuṣaḥ kvacit |

tadadhiṣṭhānavaśato māhātmyaṃ mānuṣasya ca |

guruvaṃśasya maryyādā paśumantrādibhedataḥ |

parāparādibhedaśca guruṇāṃ tadanantaram |

strīgurorlakṣaṇaṃ varjyaṃ gurutvakalpane tathā |

tyājyo guruśca śiṣyasya lakṣaṇaṃ varjanaṃ tathā |

varjyā śiṣyakartṛnindā gurvājñālaṅghane tathā |

gurudravyādiharaṇadoṣāniṣṭakṛtestathā |

guruśāpajanyadoṣastannindā śravaṇasya ca |

tacchravaṇapratīkāro gurunindākarasya ca |

doṣo gurau manuṣyatvajñānanindā tathaiva ca |

gurudrohādidoṣaśca tyāge gurukulasya ca |

niṣedho gurugotrasya mānanāpūjane tathā |

gurudarśanakālasya pūjyatvaṃ gurupūjanam |

vineṣṭapūjādoṣaśca gurupūjādijaṃ phalam |

gurugehasthitakṛtyapuṇyasyākṣayatā tathā |

gurupādapadmareṇūdakamāhātmyavarṇanam |

gurvannabhakṣaṇaphalaṃ gurūcchiṣṭaphalaṃ tathā |

taducchiṣṭābhojanajadoṣaśca tadanantaram |

gurupādukādipraṇatirniṣiddhaṃ gurusannidhau |

gurvājñayā niṣiddhasyācaraṇānnāsti pātakam |

jātividyādigarvasya tyāgaḥ śrīgurusannidhau |

sadā śrīgurupādābjadhyānasya phalanirṇayaḥ |

guruṇaikāsanatyāgo gurubhaktiphalaṃ tathā |

paitragurukulatyāgadoṣaḥ śrīpūrvakīrttanam |

gurvāderarccanākāla evaṃ tannāmabhāṣaṇam |

caturvidhā tu śuśrūṣā gurumitrādimānanā |

gurvālaye praveśasya prakārastadanantaram |

iti dvitīyakāṇḍasya paricchedo dvitīyakaḥ ||

nāḍīcakravicāraśca bhūparīkṣā tataḥ param |

digviśeṣaplavā bhadrāphalapradāyinī |

brahmaṇyādimahījñānaṃ śubhabhūminirūpaṇam |

tyājyā bhūmyo hi cakrañca tasya vyākhyānameva ca |

śalyoddhāraḥ sa dvividhaḥ śaṅkunā diṅnirūpaṇam |

maṇḍapakaraṇaṃ tasmāttoraṇañca tataḥ param |

aṅkurāropaṇaṃ tasya parīkṣā tadanantaram |

aśubhāṅkuraśāntiśca paricchedatṛtīyake ||

dīkṣāśabdārthanirṇītirdīkṣāmāhātmyakīrttanam |

adīkṣitasya nindā ca dīkṣitasya praśaṃsanam |

dīkṣayā caiva jyeṣṭhatvaṃ dīkṣayā mokṣasādhanam |

ekamantrasādhanena sarvamantrasya sādhanam |

mantragrahaṇanindā ca pustakālokanāditaḥ |

dīkṣāṃ vinā nādhikāraḥ pūjādau nindyadīkṣitaḥ |

tataśca trividhā dīkṣā caturdhāpi prakīrttitā |

adhivāsanidhiścāṅkurārpaṇādyadhivāsayoḥ |

prayoga iti turyyākhya paricchedasamāpanam ||

gurornimantraṇaṃ pūrvaṃ snānāditantrakarmaṇi |

sauramāsasamullekho mātṛkādiprapūjanam |

vṛddhiśrāddhaṃ sarvakāryye pañcadevaprapūjanam |

lakṣmyādipūjanañcaiva grahamantrastataḥ param |

grahapūjādānavidhirgrahāṇāṃ kavacaṃ tataḥ |

tithidhyānamantrapūjākavacaṃ tadanantaram |

varṇadhyānādyāsanasya śuddhiścaiva tataḥ param |

arccanāhomakarmāṇi samāsena tataḥ param |

iti pañcamavicchedasamāptirabhidhīyate ||

dīkṣā nānāvidhā ṣaṣṭhe kīrtitānyad yathāsthalam |

jñātavyamuddeśamātraṃ nirghaṇṭena kṛtaṃ mayā |

vyākhyayā granthabāhulyadarśanādadhunā mayā |

pramāṇamātraṃ likhitaṃ mīmāṃsāpi kvacit kvacit ||

idānīṃ prāptāvasareṇa garbhādhānādisaṃskārā ucyante |

saṃskārāṇāṃ prayogasyāvaśyambhāvādagre prayogo lekhanīyo nāto vyākhyājātā pramāṇamātraṃ likhyate ||

mahānirvāṇatantra navamollāse ||

sadāśiva uvāca ||

saṃskāreṇa vinā devi ! dehaśuddhirna jāyate |

nāmaṃskṛto'dhikārī syāddaive paitrye ca karmaṇi |

ato viprādibhirvarṇaiḥ svasvavarṇoktasaṃskriyā ||

karttavyā sarvathā yatnairihāmutra hitepsubhiḥ |

vījasekaḥ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tathā |

jātanāmno niṣkramaṇamannāśanamataḥ param |

cūḍopanayanodvāhāḥ saṃskārāḥ kathitā daśa |

śūdrāṇāṃ śūdrabhinnānāmupavītaṃ na vidyate |

śūdrabhinnānāṃ śūdraprakārāṇāmadhamaśūdrakaivarttādīnāmityarthaḥ |

teṣāṃ navaiva saṃskārā dvijātīnāṃ daśa smṛtāḥ |

nityāni sarvakārmāṇi tathā naimittikāni ca |

kāmyānyapi varārohe ! kuryyācchāmbhavavartmanā |

saṃskāreṣu ca sarveṣu tathaivānyeṣu karmasu |

viprādivarṇabhedena kramānmantrāśca darśitāḥ |

satyatretādvāpareṣu tattatkarmasukālike ! |

praṇavādyāṃstu tān mantrān prayogeṣu niyojayet |

kalau tu parameśāni ! taireva manubhirnarāḥ |

māyādyaiḥ sarvakarmāṇi kuryyuḥ śaṅkaraśāsanāt |

nigamāgamatantreṣu vedeṣu saṃhitāsu ca |

sarve mantrā mayaivoktāḥ prayogā yugabhedataḥ |

athocyate mahāmāye ! garbhādhānādikā kriyā |

tatrādāvṛtusaṃskāraḥ kathyate kramataḥ śṛṇu |

kṛtanityakriyaḥ śuddhaḥ pañca devān samarcayet |

brahmā durgā gaṇeśaśca grahā dikpatayastathā |

sthaṇḍilendrādidigbhāge ghaṭeṣvetān prapūjayet |

tatasu mātṛkāḥ pūjyā gauryyādyāṃ ṣoḍaśa kramāt |

gaurī padmā śacī medhā sāvitrī vijayā jayā |

devasenā svadhā svāhā śāntiḥ puṣṭirdhṛtiḥ kṣamā |

ātmano devatā caiva tathaiva kuladevatā |

āyāntu mātaraḥ sarvāstridaśānandakārikāḥ |

vivāhavratayajñānāṃ sarvābhīṣṭaṃ prakalpyatām |

yānaśaktisamārūḍhāḥ saumyamūrtidharāḥ sadā |

āyāntu mātaraḥ sarvā yajñotsavasamṛddhaye |

ityāvāhya mātṛgaṇān svaśaktyā paripūjya ca |

dehalyāṃ nābhimātrāyāṃ prādeśaparimāṇataḥ |

saptadhā pañca vā bindūn dadyāt sindūracandanaiḥ |

pratyekavindau matimān kāmaṃ māyāṃ ramāṃ smaran |

ghṛtadhārāmavicchinnāṃ dattvā tatra vasuṃ yajet |

vasudhārāṃ prakalpyaivaṃ mayoktenaiva vartmanā |

viracya sthaṇḍilaṃ dhīro vahnisthāpanapūrvakam |

homadravyāṇi saṃskṛtya paceccarumanuttamam |

prājāpatyaścaruścātra vāyunāmā hutāśanaḥ |

samāpya dhārāhomāntaṃ kṛtyamārttavamārabhet |

hrīṃ prajāpataye svāhā caruṇaivāhutitrayam |

pradāyaivāhutiṃ dadyādimaṃ mantramudīrayan |

viṣṇuryoniṃ kalpayatu tvaṣṭā rūpāṇi yacchatu ||

āsiñcatu prajāpatirdhātā garbhaṃ dadhātu te |

svāhā ājyena caruṇāpi vā |

sūryyaṃ prajāpatiṃ viṣṇuṃ dhyāyannāhutimutsṛjet |

garbhaṃ dhehi sinīvālī garbhaṃ dhehi sarasvatī |

garbhaṃ te aśvinau devāvādhattāṃ puṣkarasrajau |

dhyātvā devīṃ sinīvālīṃ sarasvatyaśvinau tathā |

svāhāntamanunānena dadyādāhutimuttamām |

ataḥ kāmaṃ badhūṃ māyāṃ ramāṃ kūrccaṃ samuccaran |

amuṣyai putrakāmāyai garbhamādhehi sadviṭham |

uktvā dhyātvā raviṃ viṣṇuṃ juhuyāt saṃskṛte'nale |

yatheyaṃ pṛthivī devī hyuttānā garbhamādadhe |

tathā tvaṃ garbhamādhehi daśame māsi sūtaye |

svāhāntenāmunā viṣṇuṃ dhyāyannāhutimācaret |

punarājyaṃ samādāya dhyātvā viṣṇuṃ parātparam |

viṣṇo ! jyeṣṭhena rūpeṇa nāryyāmasyāṃ varīyasam |

sutamādhehi ṭhadvandvamuktvā vahnau havistyajet |

kāmena puṭitāṃ māyāṃ māyayā puṭitāṃ badhūm |

punaḥ kāmañca māyāñca paṭhitvāsyāḥ śiraḥ spṛśet |

patiputravatībhiśca nārībhiḥ pariveṣṭitaḥ |

śira ālabhya hastābhyāṃ badhvāḥ krīḍāñcale patiḥ |

viṣṇuṃ durgāṃ vidhiṃ sūryyaṃ dhyātvā dadyāt phalatrayam |

tataḥ sviṣṭikṛtaṃ hutvā prāyaścittaṃ samāpayet |

yadvā pradoṣasamaye gaurīśaṅkarapūjanāt |

bhāskarārghyapradānācca dampatyoḥ śodhanaṃ bhavet |

ārttavaṃ kathitaṃ karmma garbhādhānamatho śṛṇu ||

tadrātrāvanyarātrau vā yugmāyāṃ niśi bhāryyayā |

sadanābhyantaraṃ gatvā dhyātvā devaṃ prajāpatim |

spṛśet patnīṃ paṭhedbharttā māyāvījapuraḥsaram |

āvayoḥ suprajāyai tvaṃ śayyāśubhaṅkarī bhava |

āruhya bhāryyayā śayyāṃ prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ |

upaviśya striyaṃ spṛśyan hastamādāya mastake |

vāmena pāṇināliṅgya sthāne sthāne manuṃ japet |

śīrṣe kāmaṃ śataṃ japtvā civuke vāgbhavaṃ śatam |

kaṇṭhe ramāṃ viṃśatidhā stanadvandve śataṃ śatam |

hṛdaye daśadhā māyāṃ nābhau tāṃ pañcaviṃśatim |

japtvā yonau karaṃ dattvā kāmena saha vāgbhavam |

śatamaṣṭottaraṃ japtvā liṅge'pyevaṃ samācaran |

vikāmya māyayā yoniṃ striyaṃ gacchet sutāptaye |

retaḥsampātasamaye dhyātvā viśvakṛtaṃ patiḥ |

nābheradhastāt citkuṇḍe vastikāyāṃ prapātayet |

śukrasekāntare vidvān imaṃ mantramudīrayet |

yathāgninā sagarbhā bhūrdyauryathā vajradhāriṇā |

vāyunā dig garbhavatī tathā garbhavatī bhava ||

iti garbhādhānam ||

jāte garbhe ṛtau dvām?sannayasmin vā maheśvari ! |

tṛtīye garbhamāse tu caret puṃsavanaṃ gṛhī |

kṛtanityakriyo bharttā pañca devān samarccayet |

gauryyādimātṛkāścaiva vasordhārāṃ prapātayet |

vṛddhiśrāddhaṃ tataḥ kṛtvā pūrvoktavidhinā sudhīḥ |

dhārāhomāntamāpādya kuryyāt puṃsavanakriyām |

prājāpatyaścarustatra candranāmā hutāśanaḥ |

gavye dadhni yavañcaikaṃ dvau māṣāvapi nikṣipet |

patiḥ pṛcchet striyaṃ bhadre ! kiṃ tvaṃ pibasi triḥ kṛtam |

tataḥ sīmantitī brūyānmayā puṃsavanaṃ tridhā |

prasṛtīṃstrīn pibennārī yavamāṣayutaṃ dadhi |

jīvatsutābhirvanitāṃ yāgasthānaṃ samānayet |

saṃsthāpya vāmabhāge tāṃ caruhomaṃ samācaret |

pūrvavaccarumādāya māyāṃ kūrccaṃ samuccaran |

ye garbhavighnakarttāro ye ca garbhavināśakāḥ |

bhūtāḥ pretāḥ piśācāśca vetālā bālaghātakāḥ |

tān sarvān nāśaya dvandvaṃ garbharakṣāṃ kuru dviṭhaḥ |

mantreṇānena rakṣoghnaṃ cintayitvā hutāśanam |

rudraṃ prajāpatiṃ dhyāyan pradadyādvādaśāhutīḥ |

tato māyācandramase svāhetyāhutipañcakam |

dattvā bhāryyāṃ hṛdi spṛṣṭvā māyāṃ lakṣmīṃ śataṃ japet |

tataḥ sviṣṭikṛtaṃ hutvā prāyaścittaṃ samāpayet ||

iti puṃsavanam ||

tatastu pañcame māsi dadyāt pañcāmṛtaṃ striyai |

śarkarā madhu dugdhañca ghṛtaṃ dadhi samāṃśakam |

pañcāmṛtamidaṃ proktaṃ dehaśuddhyai vidhīyate |

vāgbhavaṃ madanaṃ lakṣmīṃ māyāṃ kūrccaṃ purandaram |

pañcagavyopari śive ! prajapya pañca pañcadhā |

ekīkṛtyāmṛtānyatra prāśayeddayitāṃ patiḥ ||

iti pañcāmṛtadānam ||

sīmantonnayanaṃ kuryyānmāsi ṣaṣṭhe'ṣṭame'pi vā |

yāvanna jāyate'patyaṃ tāvat sīmantanakriyā |

pūrvoktadhārāhomāntaṃ karmma kṛtvā striyā saha |

upaviśyāsane prājñaḥ pradadyādāhutitrayam |

viṣṇave bhāskare dhātre vahnijāyāṃ samuccaran |

tataścandramasaṃ dhyātvā śivanāmni hutāśane |

saptadhā havanaṃ kuryyāt somamuddiśya mānavaḥ |

aśvinau vāsavaṃ viṣṇuṃ śivaṃ durgāṃ prajāpatim |

dhyātvā pratyekato dadyādāhutīḥ pañcadhā śive ! |

svarṇakaṅkatikāṃ bharttā gṛhītvā dakṣiṇe kare |

sīmantādbaddhakeśāntaḥkeśapāśe niveśayet |

śivaṃ viṣṇuṃ vidhiṃ dhyāyan māyābījaṃ samuccaran |

bhāryye ! kalyāṇi ! subhage ! daśame māsi suvrate ! |

suprasūtā bhava prītā prasādādviśvakarmmaṇaḥ |

āyuṣmati ! kaṅkatikā varccasvī te śubhaṃ kuru |

tataḥ samāpayet karmma sviṣṭikṛddhavanādibhiḥ ||

iti sīmantonnayanam ||

jātamātraṃ sutaṃ dṛṣṭvā dattvā svarṇaṃ gṛhāntare |

pūrvoktavidhinā dhīro dhārāhomaṃ samāpayet |

tataḥ pañcāhutīrdadyādagnimindraṃ prajāpatim |

viśvān devāṃśca brahmāṇamuddiśya tadanantaram |

madhusarpiḥ kāṃsyapātre samānīya samāṃśakam |

vāgbhavaṃ saptadhā japtvā prāśayettanayaṃ pitā |

dakṣahastānāmikayā mantramevaṃ samuccaran |

āyurvarcco balaṃ medhā varddhatāṃ te sadā śiśo ! |

ityāyurjananaṃ kṛtvā guptaṃ nāma prakalpayet |

gandharvatantre dvitīyapaṭale ||

bālakasya tu jihvāyāṃ tridinābhyantare nyaset |

madhunā śvetadūrvābhiḥ suvarṇasya śalākayā |

idaṃ vāgbhavakūṭantu likhedvai jananāntare |

sa eva paṇḍito bhūyānna tu mūrkho bhaveddhruvam ||

vāgbhavakūṭamapi tatraiva yathā |

kāmadevastato yonisturyyasvarapurandarī |

bhuvaneśī tataḥ paścāt pañcavaktravibhūṣitaḥ |

ayaṃ sa vāgbhavo devīvāgīśatvapradāyakaḥ |

idaṃ vāgbhavakūṭantu bāliśasyāpi mūrddhani |

hastaṃ dattvā paṭhet siddhamaṣṭottaraśataṃ priye ! |

so'pi ślokaṃ maheśāni ! karotyeva na saṃśayaḥ ||

bāliśasya mūrkhasya |

sattarkapadavākyārthaśabdālaṅkārasāravit |

jihvāyāṃ nyāsanāddevi ! mūko'pi sukavirbhavet |

vṛhannīlatantre saptamapaṭale dvitīyavidyātryakṣarīmantramadhikṛtya |

idānīṃ śṛṇu cārvaṅgi ! kavitākārakaṃ param |

prayogaṃ durlabhaṃ gopyaṃ tava snehāt prakāśitam |

caṇḍīṃ cāṇḍālinīñcaiva tyāginaṃ sarvamohanam |

vījatrayaṃ japedrātrau madhye caiva raverdine |

aṣṭādhikasahasrasya pramāṇena japaṃ caret |

śatābhimantritaṃ kṛtvā pibecca jalamuttamam |

saptadinaprayogeṇa kavitā cittamodinī |

jāyate nātra sandehaḥ satyaṃ suragaṇārcite ! |

pāṇinā dakṣiṇenaiva madhulājān samānayet |

nāḍīcchedācca prāgeva bālaṃ saṃskuryyācca sādhakaḥ |

kavitvaṃ jāyate tena pāṇḍityaṃ suravandite ! |

jihvāṃ sammārjya deveśi ! likheddhemaśalākayā |

dūrvayā vā mahādevi ! jihvoṣṭhayoḥ samālikhet |

paṃktidvayena saṃlekhya kuryācca bālasaṃskriyām |

ekādaśāhe deveśi ! dvādaśāhe'tha vā punaḥ |

varṇajātyādibhedena māsāntaḥ sambhaviṣyati |

yathāśaktyupacāreṇa devatāṃ pūjayet punaḥ |

sampūjya devatāṃ bhaktyā likhenmantraṃ maheśvari ! |

yadā pitā na deśasthaḥ pitṛvyo mātulo'pi vā |

likhitvā parameśāni ! kuryyācca bālasaṃskriyām |

mūlamantraṃ likhenmantrī yasyauṣṭhe śvetadūrvayā |

vākyoccāraṇato bālo vāgmī drutakavirbhavet |

janmasaṃskārakaṃ nāma putre jāte praśasyate |

jihvāyāñca likhedyantraṃ yatne dārukuśena vā |

vāratrayantu sammārjya dakṣiṇenaiva pāṇinā |

mantramuccāryya pratyekaṃ paṃktiṃ kuryyāt suśobhanam |

ādau saṃskāraḥ karttavyastadante vilikhenmanum |

gandhacandanapuṣpaiśca pūjayet tāriṇīṃ śive ! |

uttarābhimukho bhūtvā sthāpayet pīṭhamuttamam |

pūjayet tāriṇīṃ devīṃ nānābhakṣyaiḥ suśobhanaiḥ |

ṣoḍaśairupacāraiśca pūjayed bhaktibhāvataḥ |

dhūpaṃ dadyādguggulunā sarvakarmmaphalapradam |

nārikelaṃ tathā rambhāṃ vadaraṃ vakulaṃ tathā |

vījapūraṃ karṇikāraṃ śarkarāṃ gandhasaṃyutām |

madhūdakaṃ kalāyañca siddhānnaṃ pāyasāplutam |

māṣaṃ matsyaṃ piṣṭakañca dadyādatipriyaṃ mahat |

kavirvāgmī bhavet putraḥ sarvakāmaprakārakaḥ |

jitendriyaḥ satyavādī dhārmiko jāyate mahān ||

dadyādityanena sampradānopasthitervacane brāhmaṇapadasyābhāve'pi brāhmaṇebhya iti labhyate |

ato brāhmaṇasampradānakamāṣādidānavyavahāra iti ||

mahānirvāṇatantre ||

kṛtopanayane putre tena nāmnā samāhvayet |

prāyaścittādikaṃ kṛtvā jātakarmma samāpayet |

nālacchedaṃ tato dhātrī kuryyādutsāhapūrvakam |

yāvanna cchidyate nālaṃ tāvat śaucaṃ na bādhate |

prāgeva nāḍīkācchedāt daivīṃ paitrīṃ kriyāñcaret |

kumāryāścāpi karttavyamevamevamamantrakam ||

iti jātakarmma ||

ṣaṣṭhe vā cāṣṭame māsi nāma kuryyāt prakāśataḥ |

snāpayitvā śiśuṃ mātā paridhāpyāmbare śubhe |

bharttuḥ pārśvaṃ samāgatya prāṅmukhaṃ sthāpayet sutam |

abhiṣiñcet śiśormūrdhni sahiraṇyakuśodakaiḥ |

jāhnavī yamunā revā sapavitrā sarasvatī |

narmmadā varadā kumbhī sāgarāśca sarāṃsi ca |

ete tvāmabhiṣiñcantu dharmmakāmārthasiddhaye |

hrīṃ |

āpo hiṣṭhā mayo bhuvastā na ūrjje dadhātana |

maheraṇāya cakṣaṣe yo vaḥ śivatamo rasastasya bhājayateha naḥ |

uśatīriva mātaraḥ tasmā araṅgamāma vo kṣayāya jinvatha āpo janayathā ca naḥ |

abhiṣicya tribhirmantraiḥ pūrvavadvahnisaṃskriyām |

katvā sampādya dhārāntaṃ dadyāt pañcāhutīḥ sudhīḥ |

agnaye prathamaṃ dattvā vāsavāya tataḥ param |

tataḥ prajānāṃ pataye viśvedevebhya eva |

brahmaṇe cāhutīṃ dadyādvahnau pārthivasaṃjñake |

tato'ṅke putramādāya śrāvayeddakṣiṇaśrutau |

svalpākṣaraṃ sukhoccāryaṃ śubhaṃ nāma vicakṣaṇaḥ |

śrāvayitvā tridhā nāma brāhmaṇebhyo nivedya ca |

tataḥ samāpayet karmma kṛtvā sviṣṭikṛtādikam |

kanyāyā niṣkramo nāsti vṛddhiśrāddhaṃ na vidyate |

nāmānnaprāśanaṃ cūḍāṃ kuryyāddhīmānamantrakam |

caturthe māsi ṣaṣṭhe vā kuryyānniṣkramaṇaṃ śiśoḥ |

kṛtanityakriyastātaḥ sampūjya gaṇanāyakam |

snāpayitvā tu tanayaṃ vastrālaṅkārabhūṣitam |

saṃsthāpya purato vidvānimaṃ mantramudīrayet |

brahmā viṣṇuḥ śivo durgā gaṇeśo bhāskarastathā |

indro rāyuḥ kuveraśca varuṇo'gnirvṛhaspatiḥ |

śiśoḥ śubhaṃ prakurvantu rakṣantu pathi sarvadā |

ityuktvāṅke samādāya gītavādyapuraḥsaram |

vahirniṣkrāmayedbālaṃ sānandaiḥ svajanaiḥ saha |

gatvādhvani kiyaddūraṃ śiśuṃ sūryyaṃ nirīkṣayet |
hrīṃ |

taccakṣurdevahitaṃ purastācchukramuccarat |

paśyemaśaradaḥ śataṃ jīvema śaradaḥ śatam |

śṛṇuyāma śaradaḥ śatam |

ityādityaṃ darśayitvā samāgatya nijālayam |

arghyaṃ dattvā dineśāya svajanān bhojayet pitā ||

iti niṣkramaṇam ||

ṣaṣṭhe māsi kumārasya māse vāpyaṣṭame śive ! |

pitṛbhrātā pitā vāpi kuryyādannāśanakriyām |

pūrvavaddevapūjādi vahnisaṃskaraṇaṃ tathā |

evaṃ dhārāntakarmāṇi sampādya vidhivat pitā |

dadyāt pañcāhuhīstatra śucināmni hutāśane |

agnimuddiśya prathamāṃ dvitīyāṃ vāsavaṃ smaran |

tataḥ prajāpatiṃ devaṃ viśvān devān tataḥ param |

brahmāṇañca samuddiśya pañcamīmāhutiṃ tyajet |

tato'gnāvannadāṃ dhyātvā dattapañcāhutiḥ pitā |

tatrāthavā gṛhe'nyasmin vastrālaṅkāraśobhitam |

kroḍe nidhāya tanayaṃ prāśayet pāyasāmṛtam |

pañcaprāṇāhutermantrairbhojayitvā tu pañcadhā |

tato'nnavyañjanādīnāṃ dattvā kiñcit śiśormukhe |

śaṅkhatūryyādighoṣeṇa prāyaścittaṃ samāpayet |

ityannaprāśanaṃ proktaṃ cūḍāvidhimataḥ śṛṇu |

tṛtīye pañcame varṣe kulācārānusārataḥ |

cūḍākarma śiśoḥ kuryyādbālasaṃskārasiddhaye |

devapūjādidhārāntakarma niṣpādya sādhakaḥ |

satyāgneruttare deśe vṛṣagomayapūritam |

tilagodhūmasaṃyuktaṃ śarāvaṃ sthāpayed budhaḥ |

kavoṣṇaṃ salilañcāpi kṣuramekaṃ suśāṇitam |

āsādya tanayaṃ tatra janakaḥ svīyavāmataḥ |

saṃsthāpya jananīkroḍe kavoṣṇasalilaiśca taiḥ |

vāruṇaṃ daśadhā japtvā sammārjya śuśumūrddhajān |

māyayā kuśapatrābhyāṃ juṣṭimekāṃ prakalpayet |

māyāṃ lakṣmīṃ tridhā japtvā gṛhītvā lauhajaṃ kṣuram |

chittvā tu juṣṭikāmūlaṃ mātṛhaste niveśayet |

kumāramātā hastābhyāmādāya gomayānvite |

śarāve sthāpayejjuṣṭiṃ nāpitāya pitā vadet |

kṣuramuṇḍe śiśoḥ kṣauraṃ sukhaṃ sādhaya ṭhadvayam |

paṭhitvā nāpitaṃ paśyan satyanāmani pāvake |

prajāpatiṃ samuddiśya pradadyādāhutitrayam |

nāpitena kṛtakṣauraṃ snāpayitvā śuśuṃ tataḥ |

vastrālaṅkāramālyena bhūṣayitvāgnisannidhau |

svavāmabhāge saṃsthāpya sviṣṭikṛddhomamācaret |

prāyaścittaṃ tataḥ kṛtvā dadyāt pūrṇāhutiṃ pitā |

māyā śiśo ! te kuśalaṃ kurutāṃ viśvakṛdvibhuḥ |

paṭhitvainaṃ śiśoḥ karṇe svarṇamayyā śalākayā |

rājatyā lauhamayyā vā tatra vedhaṃ prakalpayet |

āpohiṣṭheti mantreṇa abhiṣicya sutaṃ tataḥ |

śāntyādidakṣiṇāṃ kṛtvā cūḍākarma samāpayet |

garbhādhānādicūḍāntaṃ samānaṃ sarvajātiṣu |

śūdrasāmānyajātīnāṃ sarvametadamantrakam |

jātakarmādicūḍāntaṃ kumāryyāścāpyamantrakam |

karttavyaṃ pañcabhirvarṇairekaṃ niṣkramaṇaṃ vinā ||

athocyate dvijātīnāmupavītikriyāvidhiḥ |

yasmin kṛte dvijanmāno daivapaitryādhikāriṇaḥ |

garbhāṣṭame'ṣṭame vābde kuryyādupanayaṃ śiśoḥ |

ṣoḍaśābdādhiko nopanetavyo niṣkriyo hi saḥ |

kṛtanityakriyo vidvān pañca devān samarccayet |

gauryyādimātṛkāścaiva vasudhārāṃ prakalpayet |

vṛddhiśrāddhaṃ tataḥ kuryyāt devatāpitṛtṛptaye |

kuśaṇḍikoktavidhinā dhārāhomāntamācaret |

prātaḥ katvāśanaṃ bālaṃ susnātañca svalaṅkṛtam |

śikhāṃ vinā kṛtakṣauraṃ kṣaumāmbaravibhūṣitam |

chāyāmaṇḍapamānīya samudbhavahutāśituḥ |

samīpe cātmano vāme saṃsthāpya vimalāsane |

śiṣyaṃ vadedbrahmacaryyaṃ kuru vatsa ! tataḥ śiśuḥ |

brahmacaryyaṃ karomīti gurave vinivedayet |

tato guruḥ prasannātmā śiśave śāntacetase |

kāṣāyavāsasī dadyāddīrghāṣuṣṭvāya varccase |

mauñjīṃ kuśamayīṃ vāpi trivṛttāṃ granthisaṃyutām |

tūṣṇīñca mekhalāṃ dadyāt kāṣāyavastradhāriṇe |

māyāmuccārya subhagā mekhalā syācchubhapadā |

ityuktvā mekhalāṃ baddhvā maunī tiṣṭhed guroḥ puraḥ |

yajñopavītaṃ paramaṃ pavitraṃ vṛhaspateryat sahajaṃ purastāt |

āyuṣyamagryaṃ pratimuñca śubhraṃ yajñopavītaṃ balamastu tejaḥ ||

mantreṇānena śiśave dadyāt kṛṣṇājinānvitam |

yajñasūtraparimāṇantu mātṛkābhedatantre ekādaśapaṭale ||

yajñasūtrasya yanmānaṃ tat śṛṇuṣva varānane ! |

ṛgvedī dhārayet sūtraṃ nābherūrddhvaṃ stanādadhaḥ |

yajuṣāṃ sūtramānaṃ hi āścaryaṃ śṛṇu śailaje ! |

bāhumūlapramāṇena yajñasūtraṃ dvijātibhiḥ |

dhāraṇīyaṃ prayatnena nānyadaghnaṃ kadācana |

nānyadaghnaṃ nānyapramāṇamityarthaḥ |

sāmagasya dīrghasūtraṃ trividhaṃ varavarṇini ! |

brahmarandhrānnābhideśaparyyantaṃ yajñasūtrakam |

athavāpi ca grīvāyāmāropya nābhimā-spṛśet |

tasmāt pṛṣṭhe merudaṇḍaparyyantaṃ yajñasūtrakam |

athavā parameśāni ! prakārāntaramucyate |

grīvāyā dakṣiṇāṅguṣṭhaparyyantaṃ yajñasūtrakam |

atharvo dhārayet sūtraṃ yatnena yajuṣāṃ matam |

athavā dhāvayet sūtraṃ sāmagasya pramāṇataḥ |

athavā dhārayet yajñasūtraṃ paramamohanam |

ājñācakrānnābhideśaparyyantaṃ yajñasūtrakam |

etat saṅketamajñātvā yaḥ kuryyāt sūtradhāraṇam |

sa caṇḍālasamo devi ! yadi vyāsasamo bhavet ||

prasaṅgād yajñasūtrasya karttanaṃ jīvanyāsaśca likhyate ||

gāyatrīṃtantre caturthabrāhmaṇapaṭale ||

kanyā ca karttayet sūtraṃ patiputtravatī tathā |

vidhavā'vidhavā vāpi putrahīnāpi brāhmaṇī |

kṣatrāṇī vaiśyadārā ca karttayenna tu śūdriṇī |

dīkṣitā yadi sā śūdrā karttanena ca ninditā |

sacchūdrā yadi sā bhadre ! śuddhā sā sūtrakarttane |

asa cchūdrā maheśāni ! ninditā sūtrakarttane |

kārpāsasambhavaṃ sūtraṃ yajñasūtraṃ vinirmitam |

sūkṣmātisūkṣmaṃ paramaṃ sarvadevamayaṃ tathā ||

iti nirmāṇam ||

aṇugranthiḥ |

granthikāle smaredviprān sūtraṃ bhavati mūrtimat |

brahmā ca kāśyapo vipraḥ sanakaśca sanandanaḥ |

sanatsanātano vipro nāradaḥ kapilastathā |

marīciratriḥ pulahaḥ pulastyo gautamaḥ kratuḥ |

bhṛgurdakṣaḥ pracetāśca vaśiṣṭho vālmikistathā |

dvaipāyano bharadvājaḥ śukro jaiminireva ca |

vidūrathaḥ śunaḥśepho jātukarṇaśca rauravaḥ |

aurvaḥ saṃvarttakaḥ śukraḥ surācāryo vṛhaspatiḥ |

candraḥ sūryyo budhaḥ śrīmān yajñasūtrasya granthiṣu |

tiṣṭhantu mama vāmāṃśe vāmaskandhe tvaharniśam |

brahmādyā devatāḥ sarvā yajñasūtrasya devatāḥ ||

tathā |

jīvanyāsaṃ pravakṣyāmi yajñasūtrasya saṃśṛṇu |

yajñasūtraṃ kare kṛtvā dakṣiṇe dvijasattamaḥ |

gāyatrīṃ prathamaṃ japtvā praṇavaṃ prajapet śatam |

gāyatrīṃ punaruktvā vai vāmaskandhe niveśayet |

jīvanyāsaṃ vinā devi ! yajñasūtrañca sūtravat ||

mahānirvāṇe ||

yajñopavītaṃ daṇḍañca vaiṇavaṃ khādirañca vā |

pālāśamathavā dadyāt kṣīravṛkṣasamudbhavam |

āpohiṣṭheti mantreṇa māyayā puṭitena ca |

trirāvṛttyā kuśāmbhobhirdhṛtadaṇḍopavītakam |

abhiṣicya tatastoyaiḥ pūrayedbālakāñjalim |

tadañjaliṃ dineśāya dātāraṃ brahmacāriṇam |

taccakṣuriti mantreṇa darśayedbhāskaraṃ guruḥ |

dṛṣṭvā bhāskaramācāryo vadenmāṇavakaṃ tataḥ |

mama vrate mano dhehi mama cittaṃ dadāmi te |

juṣasvaikamanā vatsa ! mama vāco'stu te śivam |

hṛdi spṛṣṭvā paṭhitvainaṃ kiṃnāmāsīti taṃ vadet |

śiṣyastvamukaśarmāhaṃ bhavantamabhivādaye |

kasya tvaṃ brahmacārīti gurau pṛcchati pārvati ! |

śiṣyaḥ sāvahito brūyādbhavato brahmacāryyaham |

indrasya brahmacāro tvamācāryyaste hutāśanaḥ |

ityuktvā sa guruḥ paścāddevebhyastaṃ samarpayet |

tvāṃ prajāpataye vatsa ! savitre varuṇāya ca |

pṛthivyai sarvadevebhyaḥ sarvavedebhya eva ca |

samarpayāmi te sarva rakṣantu tvāṃ nirantaram |

tato māṇavako vahniṃ dakṣiṇāvartmayogataḥ |

guruṃ pradakṣiṇīkṛtya āsane punarāviśet |

guruḥ śiṣyeṇa sampṛṣṭaḥ samudbhavahutāśane |

pañca devān samuddiśya dadyāt pañcāhutīḥ priye ! |

prajāpatistataḥ śakro viṣṇubrahmā śivastathā |

māyādivahnijāyāntairjuhuyāt svasvanāmabhiḥ |

anuktamantre sarvatra vidhireṣa prakīrttitaḥ |

tato durgā mahālakṣmīḥ sundarī bhuvaneśvarī |

indrādidaśadikpālā bhāskarādinavagrahāḥ |

pratyekanāmnā hutvaitān vāsasācchādya bālakam |

pṛcchenmāṇavakaṃ prājño brahmacaryyābhimāninam |

ko vāśrayaste tanaya ! brūhi kinte manogatam |

tataḥ śiṣyaḥ sāvahito dhṛtvā gurupadadvayam |

karotu māmāśramiṇaṃ brahmavidyopadeśataḥ |

evaṃ prārthayamānasya dakṣakarṇe śiśostadā |

śrāvayitvā tridhā tāraṃ sarvamantramayaṃ śive ! |

vyāhṛtitrayamuccāryya sāvitrīṃ śrāvayed guruḥ |

ṛṣiḥ sadāśivaḥ proktaśchando'nuṣṭubudāhṛtam |

adhiṣṭhātrī ca sāvitrī mokṣārthe viniyogitā |

antargataṃ mahadvarcco varaṇīyaṃ yathātmabhiḥ |

dhyāyema tat padaṃ satyaṃ sarvavyāpi sanātanam |

yo bhargaḥ sarvasākṣī no manobuddhīndriyāṇi ca |

dharmārthakāmamokṣeṣu prerayedviniyojayet |

itthamarthayutāṃ brahmavidyāmāsādya sadguruḥ |

śiṣyaṃ niyojaeddevi ! gṛhasthāśramakarmasu |

brahmacaryyocitaṃ veśaṃ vatsedānīṃ parityaja |

śāmbhavoditamārgeṇa devān pitṝn samarccaya |

brahmavidyopadeśena pavitraṃ te kalevaram |

prāptā gṛhasthāśramitā taduktaṃ karma kalpaya |

upavītadvayaṃ divyavastrālaṅkaraṇāni ca |

gṛhāṇa pādukācchatraṃ gandhamālyānulepanaiḥ |

tataḥ kāṣāyavasanaṃ kṛṣṇājinasamanvitam |

yajñasūtraṃ mekhalāñca daṇḍaṃ bhikṣākaraṇḍakam |

ācārādarjitāṃ bhikṣāṃ samarpya gurave śive ! |

śuddhopavītayugalaṃ paridhāyāmbare śubhe |

gandhamālyadharastūṣṇīṃ tiṣṭhedācāryasannidhau |

tato gṛhasthāśramiṇaṃ śiṣyametadvaded guruḥ |

jitendriyaḥ rātyavādī brahmavidyārato bhava |

svādhyāyāśramakarmāṇi yathādharmeṇa sādhaya |

ityādiśya tvidaṃ paścāt samudbhavahutāśane |

māyādipraṇavānte na bhūrbhuvaḥsvastrayeṇa ca |

hāvayitvā tridhācāryyaḥ sviṣṭikṛddhomamācaret |

dattvā pūrṇāhutiṃ bhadre ! vratakarma samāpayet |

bījasekādisaṃskārā vratāntā.ḥ pitṛto nava |

udvāhaḥ pitṛto vāpi svato'pi sidhyati priye ! ||

matsyamūkte ekatriṃśatpaṭale ||

adārasya gatirnāsti sarvāstasyāphalāḥ kriyāḥ |

surārccanaṃ mahāyajñaṃ hīnabhāryyo vivarjayet |

ekacakraratho yadvadekapakṣo yathā khagaḥ |

abhāryyo'pi narastadvadayogyaḥ sarvakarmasu |

bhāryāhīne kriyā nāsti bhāryyāhīne kutaḥ sukham |

bhāryāhīne gṛhaṃ kasya tasmādbhāryyāṃ samāśrayet |

sarvasvenāpi deveśi ! karttavyo dārasaṃgrahaḥ |

iti dāraparigrahasyāvaśyakatvam tatraiva ||

satryāsamathavā kāryyaṃ tṛtīyaṃ nopapadyate |

savarṇā brāhmaṇī yā tu dharmapatnī ca sā smṛtā |

asavarṇā ca yā bhāryyā kāmapatnī tu sā smṛtā ||

iti dharmapatnīnirṇayaḥ |

mahānirvāṇatantre ||

vivāhe hi kṛtasnānaḥ kṛtanityakriyaḥ kṛtī |

pañca devān samabhyarcya gauryyādimātṛkāstathā |

vasordhārāṃ kalpayitvā vṛddhiśrāddhaṃ samācaret |

rātrau pratiśrutaṃ pātraṃ gītavādyapuraḥsaram |

chāyāmaṇḍapamānīya upaviśya varāsane |

vāsavābhimukhaṃ dātā paścimābhimukho viśet |

ācāryyaḥ svastimṛddhiñca kathayedbrāhmaṇaiḥ saha |

sādhupraśnaṃ varaṃ pṛcchedarccanāpraśnameva ca |

varātpraśnottaraṃ nītvā pādādyairvaramarcayet |

samarpayāmi vākyena deśadravyaṃ samarpayet |

pādayorarpayetpādyaṃ śirasyarghyaṃ nivedayet |

ācamyaṃ vadane dadyādgandhaṃ mālyaṃ suvāsasī |

divyābharaṇaratnāni yajñasūtraṃ samarpayet |

tatastu bhājane kāṃsye kṛtvā dadhi ghṛtaṃ madhu |

samarpayāmi vākyena madhuparkaṃ kare'rpayet |

varo'pi pātramādāya vāme pāṇau nidhāya ca |

dakṣāṅguṣṭhānāmikābhyāṃ prāṇāhutyuktamantrakaiḥ |

pañcadhāghrāya tatpātramudīcyāṃ diśi dhārayet |

madhuparkaṃ samāpyaivaṃ punarācāmayed dvayam |

dūrvākṣatābhyāṃ jāmāturvidhṛtya jānudakṣiṇam |

smṛtvā viṣṇuṃ tatsaditi māsapakṣau tithiṃ tataḥ |

samullikhya nimittāni vṛṇuyādvaramuttamam |

gotrapravaranāmāni pratyekaṃ prapitāmahāt |

ṣaṣṭhyantāni samuccārya varasya janakāvadhi |

dvitīyāntaṃ varaṃ brūyādgotrapravaranāmabhiḥ |

tathaiva kanyāmuddiśya brāhmodvāhena paṇḍitaḥ |

dātuṃ bhavantamityuktvā vṛṇe'hamiti kīrttayet |

vṛto'smīti varo brūyāt tato dātā vadedvaram |

yathāvihitamityuktvā vivāhakarmma kurviti |

varo brūyād yathājñānaṃ karavāṇi taduttaram |

tataḥ kanyāṃ samānīya vastrālaṅkārabhūṣitām |

vastrāntareṇa sañchādya sthāpayedvarasammukhe |

punarvaraṃ samabhyarcya vāso'laṅkaraṇādibhiḥ |

varasya dakṣiṇe pāṇau kanyāpāṇiṃ niyojayet |

tanmadhye pañcaratnāni phalatāmbūlameva vā |

dattvārccayitvā tanayāṃ varāya viduṣe'rpayet |

prāgvat traipuruṣākhyānaṃ nimittākhyānameva ca |

ātmanaḥ kāmamuddiśya caturthyantaṃ varaṃ vadet |

kanyābhidhāṃ dvitīyāntāmarccitāṃ samalaṅkṛtām |

sācchādanāṃ prajāpatidevatākāmudīrayan |

tubhyamahamiti procya dadyāt sampradade vadan |

varaḥ svastīti svīkuryyāt sampradātā varaṃ vadet |

dharme cārthe ca kāme ca bhavatā bhāryyayā saha |

varttitavyaṃ varo vācamuktvā kāmastutiṃ paṭhet |

dātā kāmo grahītāpi kāmāyādācca kāminīm |

kāmena tvāṃ pratigṛhṇāpi kāmaḥ pūrṇo'stu cāvayoḥ |

tato vadet sampradātā kanyāṃ jāmātaraṃ prati |

prajāpatiprasādena yuvayorabhivāñchitam |

pūrṇamastu śivañcāstu dharmaṃ pālayataṃ yuvām |

tata ācchādya vastreṇa sampradātā sumaṅgalaiḥ |

parasparamukhālokaṃ kārayedvarakanyayoḥ |

tato hiraṇyaratnāni yathāśaktyanusārataḥ |

jāmātre dakṣiṇāṃ dadyādacchidramavadhārayet |

varastu bhāryyayā sārddhaṃ tadrādau divase'pi vā |

kuśaṇḍikoktavidhinā vahnisthāpanamācaret |

yojakākhyaḥ pāvako'tra prājāpatyaścaruḥ smṛtaḥ |

dhārāntaṃ karmma sampādya dadyāt pañcāhutīrvaraḥ |

śivaṃ durgāṃ tathā viṣṇuḥ brahmāṇaṃ vajradhāriṇam |

dhyātvaikekaikaṃ samuddiśya juhuyāt saṃskṛte'nale |

bhāryyāyāḥ pāṇiyugalaṃ gṛhṇīyāttānyudīrayan |

pāṇiṃ gṛhṇāmi subhage ! gurudevaratā bhava |

gārhasthyaṃ dharmakarmeṇa yathāvadanuśīlaya |

ghṛtena svāmidattena lājairbhrātrāhṛtaiḥ śive ! |

prajāpatiṃ samuddiśya dadyāddve cāhutī varaḥ |

pradakṣiṇīkṛtya vahnimutthāya bhāryyayā saha |

durgāṃ śivaṃ ramāṃ vuṣṇuṃ brāhmīṃ brahmāṇameva ca |

yugmaṃ yugmaṃ samuddiśya tristridhā havanaṃ caret |

aśmamaṇḍalikāsaptārohau kuryyādamantrakam |

niśāyāñcettadā strībhiḥ paśyeddhūmrāmarundhatīm |

pratyāvṛtyāsane samyagupaviśya varastadā |

sviṣṭikṛddhomapūrṇāhutyantaṃ karmma samāpayet |

brāhmo vivāho vihitī doṣahīnaḥ savarṇayā |

kuladharmānusāreṇa gotrabhinnā sapiṇḍajā |

brāhmodvāhena yā grāhyā saiva patnī gṛheśvarī |

tadanujñāṃ vinā brāhmavivāhaṃ nācaret punaḥ |

asyā apatye tadvaṃśe vidyamāne kuleśvari ! ||

atha mahānirvāṇatantroktadaśasaṃskāraprayogaḥ |

saṃskārairvinā daivapaitrakarmmānadhikāritayā sarvairviprādibhirvarṇaiḥ svasvavarṇoktāḥ saṃskārāḥ kāryyāḥ |

daśa saṃskārāstu vījasekapuṃsavanasīmantonnayanajātakarmma- nāmakaraṇaniṣkramaṇānnaprāśanacūḍopanayanavivāhāḥ |

tataḥ śūdrāṇāmadhamaśūdrāṇāmupanayanaṃ nāsti teṣāṃ navaiva saṃskārāḥ |

brāhmaṇakṣatriyavaiśyānāntu daśa saṃskārā iti ||

atha garbhādhānam |

kṛtanityakriya āsane upaviśya dīkṣāpaddhatilikhiṣyamāṇamantrairghaṭān saṃsthāpya tatra brahmadurgāgaṇeśaviṣṇusūryyaśivādityādinavagrahendrādi-daśadikpālān sampūjya tato gauryyādiṣoḍaśamātṛkāḥ pūjayet |

ṣoḍaśamātṛkāstu ||

gaurī padmā śacī medhā sāvitrī vijayā jayā |

devasenā svadhā svāhā śāntiḥ puṣṭirdhṛtiḥ kṣamā ||

ātmadevatā kuladevatā etāvatyaḥ |

pūjākramastu ||

arghyasthāpanaṃ kṛtvā baddhāñjaliḥ |

hrīṃ āyāntu mātaraḥ sarvāstridaśānandakārikāḥ |

vivāhavratayajñānāṃ sarvābhīṣṭaṃ prakalpyatām |

yānaśaktisamārūḍhāḥ saumyamūrtidharāḥ sadā |

āyāntu mātaraḥ sarvā yajñotsavasamṛddhaye ||

iti mātṛkāgaṇamāvāhya hrīṃ gauryye mātre nama iti pādyādibhiryathāśakti sampūjya evaṃ padmāyai mātre nama ityādibhiḥ ṣoḍaśamātṛkārccanaṃ svaśaktyāṃ vidhāya nābhimātrāyāṃ bhittau prādeśamātramadhye sindūreṇa raktacandanena vā sapta vā pañca vā bindūn dadyāt |

tataḥ pratyekavindau klīmiti hrīmiti śrīmiti vījatrayeṇāvicchinnāṃ ghṛtadhārāṃ dattvā tatra vasuṃ yajet |

tato homaprakaraṇalekhyasthaṇḍilādivahnisthāpanāntaṃ karmma kṛtvā homadravyāṇi saṃskṛtya prājāpatya caruṃ śrapayet |

tato vāyunāmānamagniṃ dhyātvā āvāhya ghṛtena pādyādibhiḥ sampūjya dhārāhomāntaṃ karmma kṛtvā hrīṃ prajāpataye svāhā iti mantreṇa caruṇā vāratrayaṃ juhuyāt |

tato hrīṃ viṣṇuryoniṃ kalpayatu tvaṣṭā rūpāṇi yacchatu |

asiñcatu prajāpatirdhātā garbhaṃ dadhātu te |

svāhā ityanena caruṇā vāramekaṃ juhuyāt |

tata ājyena caruṇā sājyena na caruṇā vā sūryyaprajāpativiṣṇūn dhyātvā hrīṃ sūryyāya svāhā hrīṃ prajāpataye svāhā hrīṃ viṣṇave svāhā iti mantratrayeṇa pratyekaṃ juhuyāt |

tataḥ sinīvālīsarasvatyaśvinān dhyātvā hrīṃ |

garbhaṃ dhehi sinīvālī garbhaṃ dhehi sarasvatī |

garbhaṃ te aśvinau devāvādhattāṃ puṣkarasrajau ||

svāhā ityanena ghṛtena juhuyāt |

tato manasā raviṃ viṣṇuṃ dhyātvā klīṃ strīṃ hrīṃ śrīṃ humityamuṣyai putrakāmāyai garbhamādhehi svāhā |

iti mantreṇājyena juhuyāt |

tato viṣṇuṃ manasā dhyātvā hrīṃ |

yatheyaṃ pṛthivī devī hyuttānā garbhamādadhe |

tathā tvaṃ garbhamādhehi daśame kāsi sūtaye ||

svāhā iti mantreṇājyenaṃ juhuyāt |

tataḥ punarapi viṣṇuṃ manasā dhyātvā hrīṃ |

viṣṇorjyeṣṭhena rūpeṇa nāryyāmasyāṃ varīyasam |

sutamādhehi |

svāhā ityanenājyena juhuyāt |

tataḥ klīṃ hrīṃ strīṃ hrīṃ klīṃ hrīmiti mantreṇa badhvāḥ śiraḥ spṛśet |

tataḥ putravatībhirnārībhiḥ pariveṣṭito hastābhyāṃ badhvāḥ śira ālasya viṣṇuṃ durgāṃ vidhiṃ sūryyañca dhyātvā tasyāḥ kroḍāñcale phalatrayaṃ patirdadyāt |

tataḥ sviṣṭikṛtaṃ hutvā prāyaścittahomaṃ kuryyāt |

tataḥ pradoṣasamaye gaurīsahitaśaṅkaraṃ sampūjya bhāskarārghyaṃ dadyāditi |

tatastadrātrāvanyarātrau vā yugmāyāṃ bhāryyayā saha bhavanāntaraṃ gatvā prajāpatiṃ manasā dhyātvā patnīṃ saṃspṛśya śayyāśodhanaṃ kuryyāt |

yathā |

hrīṃ āvayoḥ suprajāyai tvaṃ śayye ! śubhakarī bhava |

tato bhāryyayā saha śayyāmāruhya prāṅmukha udaṅmukho vā upaviśya striyaṃ paśyan tanmastake hastaṃ dattvā vāmena pāṇinā tāmāliṅgya tasyāḥ śīrṣe klīmiti śatadhā civuke aimiti śatadhā kaṇṭhe śrīmiti viṃśatidhā stanadvandve śrīmiti śatadhā hṛdaye hrīmiti pañcaviṃśatidhā japtvā yonau karaṃ dattvā klīṃ aimiti aṣṭottaraśataṃ japtvā liṅge'pi aiṃ klīmityaṣṭottaraśataṃ japet |

tato hrīmiti mantreṇa yoniṃ vikāśya sutaprāptaye striyamupagacchet |

tato retaḥpātasamaye viśvakarmāṇaṃ dhyātvā nābheradhastāt citkuṇḍe retaḥ pātayet |

śukrapātāntasamaye imaṃ paṭhet |

hrīṃ |

yathāgninā sagarbhā bhūrdyauryathā vajradhāriṇā |

vāyunā diggarbhavatī tathā garbhavatī bhava ||

iti garbhādhānam |

atha puṃsavanam |

patiḥ kṛtanityakriyaḥ pañcadevatāpūjādivṛddhiśrādhāntaṃ garbhādhānapaddhatyuktaṃ vidhāya tato vahnisthāpanādi kṛtvā candranāmānamagniṃ dhyātvāvāhya sampūjya prājāpatyaṃ caruṃ pacet |

tato gavye dadhi yavamekaṃ dvau māṣau ca nikṣipya striyaṃ pṛcchet |

he bhadre ! kiṃ tvaṃ triḥ kṛtaṃ pibasi iti |

tataḥ strī brūyāt mayā puṃsavanaṃ kṛtvaṃ pīyate |

ityuktvā yavamāṣayutadadhiprasṛtitrayaṃ pibet |

tano jīvavatsābhirvanitābhistāṃ yāgasthānaṃ samānayet |

tato vāmabhāge tāṃ saṃsthāpya carumānīya hrīṃ huṃ ye cātra vighnakarttāro ye ca garbhavināśakāḥ |

bhūtāḥ pretāḥ piśācāśca vetālā bālaghātakāḥ |

tān sarvānnāśaya nāśaya garbharakṣāṃ kuru svāhā |

ityanena mantreṇa rakṣoghnaṃ vicintya prajāpatiñca dhyāyan caruṇā dvādaśāhutīrjuhuyāt |

hrīṃ candramase svāheti mantreṇa pañcāhutīrdadyāt |

tato bhāryyāhṛdi spṛṣṭvā hrīṃ śrīmiti mantraṃ śataṃ japet |

tataḥ sviṣṭikṛddhomastadanantaraṃ prāyaścittahomādivahnivisarjjanāntaṃ karmma kṛtvā dakṣiṇācchidrāvadhāraṇāntaṃ kuryyāditi puṃsavanam ||

atha pañcāmṛtadānam |

tattu garbhajananamāsāvadhike pañcame māsi garbhiṇyai deyam |

pañcāmṛtantu samāṃsena dadhimadhudugdhaghṛtaśarkarāmiśritarūpam |

anena striyā dehaśuddhirbhavati |

tatra pratyekaṃ dravye aim klīṃ śrīṃ hrīṃ huṃ lamiti pañcadhā japtvā sammiśrya garbhiṇīṃ prāśayediti pañcāmṛtadānam ||

atha sīmantonnayanam |

tattu ṣaṣṭhe'ṣṭame vā māsi karttavyam |

tatrāśaktāvapatyajananāt pūrvaṃ kāryyam |

tatra patiḥ pañcadevatāpūjādidhārohomāntaṃ garbhādhānaprakaraṇoktaṃ vidhāya striyā sahāsane upaviśya śivanāmānamangiṃ dhyātvā āvāhya yathāśakti sampūjya hrīṃ viṣṇave svāhā hrīṃ bhāsvate svāhā hrīṃ dhātre svāhā ityāhutitrayaṃ dadyāt |

tataḥ somaṃ dhyātvā hrīṃ somāya svāhā iti saptadhā juhuyāt |

aśvinau vāsavaṃ viṣṇuṃ śivaṃ durgāñca prajāpatiñca dhyātvā pratyekaṃ pañcāhutīrdadyāt |

tataḥ patiḥ svarṇakaṅkatikāṃ dakṣiṇahastena gṛhītvā striyāḥ sīmantādbaddhakeśāntapāśe niveśya śivaṃ viṣṇuṃ vidhiñca dhyāyan hrīṃ |

bhāryye |

kalyāṇi ! subhage ! daśame māsi suvrate |

suprasūtā bhava prītā prasādādviśvakarmmaṇaḥ |

āyuṣmati ! kaṅkatikā varccasvī te śubhaṃ kuru ||

iti paṭhet ||

tataḥ sviṣṭikṛddhomaprāyaścittahomau kṛtvā dakṣiṇāmagnivisarjjanādikañca kuryyāditi sīmantonnayanam ||

atha jātakarmma |

jātamātrabālakaṃ pitā svarṇaṃ datvā paśyet |

tato gṛhāntare garbhādhānapaddhatyuktaṃ pañcadevatāpūjādidhārāhomāntaṃ karmma kṛtvā pañcāhutīrhṛdyāt |

hrīmagnaye svāhā hrīmindrāya svāhā hrīṃ prajāpataye svāhā hrīṃ viśvebhyo devebhyaḥ svāhā hrīṃ brahmaṇe svāhā |

ityebhirmantrairiti |

tataḥ kāṃsyapātrasamāṃśena madhusarpiṣī samānīya tadupari aimiti saptadhā japtvā |

hrīṃ |

āyurvarcco balaṃ medhā varddhatāṃ te sadā śiśo ! |

iti mantreṇa dakṣiṇahastānāmikayā śiśuṃ prāśayet |

ityāyurjananaṃ kṛtvā pitā guptaṃ nāma kuryyāt |

tato janmadināvadhi tridinābhyantare śvetadūrvābhiḥ svarṇaśalākayā vā madhunā bālakasya jihvāyāṃ vāgbhavakūṭaṃ likhet |

anena vāgbhavakūṭena bālakaḥ paṇḍitaḥ sukaviḥ śabdālaṅkāravicca bhavati |

yadīmaṃ mantraṃ kṛtapuraścaraṇo mūrkhasya śirasi hastaṃ dattvā aṣṭottaraśataṃ japettadā so'pi ślokaṃ kariṣyati |

yadi cemaṃ mūkasya jihvāyāṃ nyasettadā so'pi kavirbhavati |

atha vā dvitīyāyāstryakṣarīṃ dūrvayā bālakasya jihvauṣṭhau sammārjya paṃktidvayena likhet |

tatra kramaḥ |

nāḍīcchedāt prāgekādaśāhe dvādaśāhe māsānte vā yathāśakti upacāreṇa tāṃ devatāṃ sampūjya mantraṃ likhet |

yadi pitā na deśasthastadā pitṛvyādiretat kuryyāt |

athavā śvetadūrvayā kuladevatāmantraṃ bālakasyauṣṭhe likhet |

sa bālo vāgmī drutakavirbhavet |

tataḥ sviṣṭikṛddhomādivahnivisarjjanāntaṃ karmma kuryyāt |

kumāryyā apyevaṃ sarvamamantrakaṃ kuryyāt |

tata utsāhapūrvakaṃ dhātrī nāḍī chindyāt |

tadanantaramaśaucaṃ bhavatīti jātakarmma ||

atha nāmakaraṇam |

ṣaṣṭhe'ṣṭame vā māsi prakāśato nāma kuryyāt |

tatra mātā śiśuṃ snāpayitvā nave ambare paridhāpya patyuḥ pārśvaṃ vāmakroḍāsanamāgatya bālaṃ prāṅmukhaṃ sthāpayet |

tataḥ pitā sahiraṇyakuśajalena śiśormūrddhānamabhiṣiñcedebhirmantrairyathā |

hrīṃ jāhnavī yamunā revā sapavitrā sarasvatī |

narmmadā varadā kumbhī sāgarāśca sarāṃsi ca |

ete tvāmabhiṣiñcantu dharmmakāmārthasiddhaye |

hrīṃ |

āpohiṣṭhāmayo bhuvastā na ūrje dadhātana maheraṇāya cakṣase |

yo vaḥ śivatamo rasastasya bhājayateha naḥ |

uśatīriva mātaraḥ |

tasmā araṅgamāma vo yasya kṣayāya jinvatha |

āpo janayathā ca naḥ |

ityabhiṣicya pūrvavadvahnisthāpanādidhārāhomāntaṃ karmma kṛtvā pārthivanāmānamagniṃ dhyātvā svalpākṣaraṃ sukhoccāryaṃ nāma tridhā pitā śrāvayitvā brāhmaṇebhyo nivedayet |

tataḥ sviṣṭikṛddhomāntaṃ karmma samāpayet |

etat karma kanyāyā apyamantrakaṃ karttavyamti nāma karaṇam ||

atha niṣkramaṇam |

niṣkramaṇantu caturthe māsi ṣaṣṭhe vā kuryyāt |

tatra pitā kṛtanityakriyo gaṇeśaṃ sampūjya śiśuṃ snāpayitvā vastrālaṅkārairbhūṣayitvā agre saṃsthāpya hrīṃ brahmā viṣṇurityādipramāṇaprakaraṇoktaṃ paṭhitvā bālakamaṅke nidhāya gītavādyapuraḥsaraṃ sānandaiḥ svajanairvṛto vahirniṣkrāmayet |

tataḥ kiyaddūraṃ gatvā hrīṃ taccakṣurdevahitamiti mantreṇa bālakaṃ sūryaṃ darśayet |

tato gṛhamāgatya sūryyāyārghyaṃ dattvā svajanān bhojayediti niṣkramaṇam ||

athānnāprāśanam |

tatra ṣaṣṭhe māsi aṣṭame vā pitṛbhrātā pitā vā annaprāśanakriyāṃ kuryyāt |

tatra kṛtanityakriyaḥ pūrvavat sagaṇādhipagauryyādikaṃ sampūjya śucināmānamagniṃ saṃskṛtya prāguktadhārāhomāntaṃ karma samāpya pañcāhutīrjuhuyāt |

yathā hrīṃ agnaye svāhā hrīṃ indrāya svāhā hrīṃ prajāpataye svāhā hrīṃ viśvebhyo devebhyaḥ svāhā hrīṃ brahmaṇe svāhā |

iti hutvā tantrānyasmin gṛhe vā bālakaṃ kroḍe kṛtvā pañcaprāṇāhutimantraiḥ pāyasaṃ pañcadhā bhojayitvā śiśormukhe kiñcidannavyañjanādi dattvā ācāmayet |

tato gītavādyapuraḥsaraṃ prāyaścittahomādi samāpayedityannaprāśanam ||

atha cūḍākaraṇam ||

tṛtīye varṣe pañcame kulācāraprāpte vā cūḍākaraṇam |

tatra kṛtanityakriyaḥ sagaṇādhipamātṛkādipūjāṃ vidhāya satyanāmānamagniṃ saṃskṛtya dhārāhutyantaṃ karma samāpyāgneruttare tilagodhūmasahitaṃ vṛṣagomayapūrṇaṃ navaśarāvaṃ sthāpayet kavoṣṇaṃ jalaṃ śāṇita kṣurañca |

tataḥ pitā svavāme jananīkroḍe bālakaṃ nidhāya vamiti daśadhā japtvā tena kavoṣṇatoyena keśān sammārjya hrīmiti mantreṇa kuśapatradvayanirmitajuṣṭikāmekāṃ tatra badhnīyāt |

tato māyālakṣmīvījadvayaṃ tridhā japtvā lauhajaṃ kṣuraṃ gṛhītvā sajuṣṭikakeśamupamūlaṃ chindyāt |

tataḥ kumāramātā taṃ sajuṣṭikakeśaṃ hastābhyāṃ gṛhītvā tasmin gomayānvitanavaśarāve sthāpayet |

tataḥ pitā nāpitāya brūyāt |

kṣuramuṇḍe śiśoḥ kṣauraṃ mukhaṃ sādhaya svāhā |

iti paṭhitvā bālakaṃ paśyan satyanāmāgnau hrīṃ prajāpataye svāhā iti trivāraṃ juhuyāt |

tataḥ kṛtakṣaura snātaṃ samalaṅkṛtaṃ samālyaṃ bālaṃ vāmabhāge saṃsthāpya sviṣṭikṛtaprāyaścittahomaṃ hutvā pūrṇāhutiṃ dadyāt |

tato hrīṃ śiśo ! te viśvakarmā kuśalaṃ kurutāmiti paṭhitvā svarṇamayyā rājatyā śalākayā vā śiśoḥ karṇadvaye vedhaṃ kalpayet |

tata āpohiṣṭhetyādimantreṇa tamabhiṣicya śāntyādikaṃ kṛtvā dakṣiṇāṃ kuryyāditi cūḍākaraṇam ||

garbhādhānādicūḍāntaṃ karma sarvajātiṣu samānaṃ kevalaṃ śūdrāṇāmidaṃ sarvamamantrakamiti ||

athopanayanam ||

garbhāṣṭame'ṣṭame'bde vā upanayanaṃ karttavyamiti |

ṣoḍaśābdaparyyantamanupanītasya bālasya daivapaitryakriyāyāṃ nādhikāraḥ ||

tatra kṛtanityakriyaḥ sagaṇādhipamātṛpūjādivṛddhiśrāddhāntaṃ karma kṛtvā kuśaṇḍikoktavidhānena samudbhavanāmānamagniṃ saṃsthāpya dhārāhomāntaṃ karma kṛtvā prātaḥ kṛtāśanaṃ śikhāṃ vinā muṇḍitaśirasaṃ susnātaṃ kṣaumāmbaradharaṃ svalaṅkṛtaṃ bālaṃ chāyāmaṇḍapamanīya vahiḥ samīpe svavāme śuddhāsane upaveśayet |

tato hrīṃ brahmacaryyaṃ kuru iti guruḥ |

hrī.ṃ brahmacaryyaṃ karomīti śiṣyo brūyāt |

tato gurustasmai śiṣyāya kāṣāye vāsasī kuśamayīṃ mekhalāñca dadyāt |

hrīṃ subhagā mekhalā śubhapradā syāditi paṭhitvā śiṣyo mauni tiṣṭhet |

hrīṃ yajñopavītamiti mantraṃ paṭhitvā guruḥ śiṣyāya kṛṣṇājinayuktayajñopavītaṃ dadyāt |

vedabhede sūtramānantu pramāṇamadhye anusandheyam |

punaryajñopavītamātraṃ vaṃśadaṇḍañca dadyāt pālāśañca |

tato māyāpuṭitāpohiṣṭhādimantreṇa tripatrakuśena dhṛtakāyaṃ vastramekhalājinayajñasūtradaṇḍaṃ śiṣyamabhiṣicya toyena tadañjaliṃ pūrayet |

tataḥ sūryyāyāñjaliṃ dāpayitvā bālaṃ hrīṃ taccakṣuriti mantreṇādityaṃ darśayet |

tato gururmāṇavakahṛdayaṃ spṛṣṭvā hrīṃ mama vrate te iti mantraṃ paṭhitvā kiṃ nāmāsi iti pṛcchet |

tataḥ śiṣyaḥ śrī-amukanāmāhaṃ tvāmabhivādaye iti vadet |

tato guruḥ kasya tvaṃ brahmacārīti |

śiṣyaḥ bhavato brahmacāryyaham |

tato guruḥ |

indrasya brahmacārī tvamācāryyaste hutāśanaḥ |

ityuktvā hrīṃ prajāpataye vatsa iti mantreṇa māṇavakaṃ samarpya dakṣiṇāvarttayogena vahniṃ pradakṣiṇīkārayitvā āsane upaveśayet |

tataḥ śiṣyeṇa spṛṣṭo guruḥ hrīṃ prajāpataye svāhā |

hrīṃ indrāya svāhā |

hrīṃ viṣṇave svāhā |

hrīṃ brahmaṇe svāhā |

hrīṃ śivāyaṃ svāhā |

tato māyādisvāhāntena nāmnā durgālakṣmīsundarī- bhuvaneśvarīndrādidaśadikpālabhāskarādinavagrahebhyaṃ svasvanāmnā pratyekaṃ juhuyāt |

tato māṇavakaṃ vāsasā ācchādya ko vāśramaste tanaya ! brūhi kinte manogatam |

tataḥ śiṣyo gurupādadvayaṃ dhṛtvā karotu māmāśramiṇaṃ brahmavidyopadeśataḥ |

iti prārthayamānasya śiṣyasya dakṣakarṇe tridhā praṇavaṃ saṃśrāvya savyāhṛtikāṃ sāvitrīṃ śrāvayet |

anyābrahmavidyā |

gāyatryāḥ sadāśiva ṛṣiranuṣṭupchandaḥ sāvitrī devatā mīkṣārthe viniyogaḥ |

tadarthañca jñāpayet |

tato māṇavako bhikṣāṃ kuryyāt |

tato guruḥ hrīṃ brahmacāryyuktaveśamiti paṭhet |

tato māṇavakaḥ kaṣāyavastraṃ sakṛṣṇājinayajñasūtraṃ mekhalāṃ daṇḍaṃ bhikṣākaraṇḍamarjitabhikṣāñca gurave nivedya śuddhayajñopavītadvayaṃ śuklavastradvayañca paridhāya dhṛtagandhamālya ācāryyasannidhau tūṣṇīṃ tiṣṭhet |

tato guruḥ |

hrīṃ jitendriyaḥ satyavādītyādi paṭhitvā śiṣyeṇa hāvayet |

yathā |

hrīṃ oṃ bhūḥ svāhā hrīṃ oṃ bhuvaḥ svāhā hrīṃ oṃ svaḥ svāhā ityanena |

tataḥ sviṣṭikṛddhomādidakṣiṇāntaṃ karma samāpayedityupanayanam ||

atha vivāhaḥ |

tatra kṛtanityakriyaḥ pañcadevatāpūjādivṛddhiśrādhāntaṃ karma kṛtvā rātrau gītavādyapuraḥsaraṃ varaṃ chāyāmaṇḍapamānīya pūrvābhimukhamāsane samupaveśayet |

tato brāhmaṇaiḥ puṇyāhaṃ vācayitvā hrīṃ sādhubhavānāstāmiti varaṃ pṛcchet |

tato varaḥ |

hrīṃ sādhvahamāse iti vadet |

hrīṃ arccayiṣyāmo bhavantamiti varaṃ pṛcchet |

hrīmarccaya iti varo vadet |

hrīṃ pādyaṃ samarpayāmītyādinā pādyārghyācamanīyagandhapuṣpavastrālaṅkārayajñasūtrair-varamabhyarcya hrīṃ madhuparkaṃ samarpayāmīti varahaste madhuparkaṃ samarpayet |

tato varo madhuparkaṃ gṛhītvā vāmahaste nidhāya dakṣiṇahastānāmikāṅguṣṭhābhyāṃ hrīṃ prāṇāya svāhā hrīṃ apānāya svāhā hrīṃ samānāya svāhā hrīṃ udānāya svāhā hrīṃ vyānāya svāhā iti mantreṇa tanmadhuparkadravyaṃ pañcadhā āghnāya tat pātramudīcyāṃ diśi sthāpayet |

tato varāya punarācamanīyaṃ dattvā dātā dūrvākṣatābhyāṃ varasya dakṣiṇaṃ jānu spṛṣṭvā viṣṇurom tatsadadya amuke māsi amukarāśisthe bhāskare amuke pakṣe amukatithau amukagotraḥ śrīamukadevaśarmā amukagotrasyāmukapravarasyāmukadevaśarmaṇaḥ prapautraṃ punargotrādyullikhyāmukadevaśarmaṇaḥ pautraṃ punargotrādyullikhyāmukadevaśarmmaṇaḥ putraṃ punargotrādidvitīyāntamullikhya śrī-amukadevaśarmmāṇamarccitaṃ varam |

evaṃ gotrapravaranāmaṣaṣṭhyantaṃ prapitāmahapitāmahapitṝṇāmuktvā yathākramaṃ prapautrīṃ pautrīṃ putrīñcoktvā amukagotrāmamukapravarāṃ śrīamukīdevīṃ brāhmavivāhena dātuṃ bhavantamahaṃ vṛṇe iti vadet |

varastu hrīṃ vṛto'smīti vadet |

tadā yathāvihitaṃ vivāhakarma kuru |

varaḥ hrīṃ yathājñānataḥ karavāṇīti |

tataḥ savastrālaṅkārāṃ kanyāṃ chāyāmaṇḍapamānīya varasammukhe sthāpayet |

tato varahaste kanyāhastaṃ niyojya phalaratnādikaṃ dattvā prāgvat sauramāsādyullekhānantaraṃ prapitāmahapitāmahapitṝṇāṃ gotrapravaranāmaṣaṣṭhyantamullikhya yathākramaṃ prapautrāya pautrāya putrāya ityuktvā amukagotrāya amukapravarāya śrī-amukadevaśarmmaṇe varāya ityuccāryya kanyāyāśca prapitāmahapitāmahapitṝṇāṃ ṣaṣṭhyantaṃ gotrapravaranāmollikhya prapautrīṃ pauttrīṃ puttrīmiti yathāsambhavamuccāryya amukagotrāmamukapravarāṃ śrīamukīdevīṃ kanyāmityantaṃ triruccāryya enāmarcitāṃ sācchādanālaṅkārāṃ prajāpatidevatāmamukakāmastubhyamahaṃ sampradade |

iti varāya dadyāt |

varaḥ svastīti svīkuryyāt |

tataḥ sampradātā dharme cārthe ca kāme ca bhavatā bhāryyayā saha varttitavyam |

varo vāḍhamityuktvā kāmastutiṃ paṭhet |

tataḥ sampradātā kanyājāmātarau hrīṃ prajāpati prasādenetyādi śrāvayitvā vastreṇācchādya sumaṅgalapuraḥsarairvarakanyayoḥ parasparamukhāvalokaṃ kārayet |

tataḥ kāñcanādikaṃ varāya dakṣiṇāṃ dattvā acchidrāvadhāraṇaṃ kuryyāt |

tato varastadrātrau paradivase vā kuśaṇḍikoktavidhānena yojakanāmāgniṃ saṃshāpya prājāpatyaṃ caruṃ śrapayet |

tato dhārāhomāntaṃ karma kṛtvā hrīṃ śivāya svāhā |

hrīṃ durgāyai svāhā hrīṃ viṣṇave svāhā hrīṃ brahmaṇe svāhā hrīṃ indrāya svāhā iti juhuyāt |

tato hrīṃ pāṇiṃ gṛhṇāmīti mantraṃ paṭhitvā bhāryyāyāḥ pāṇiṃ gṛhṇīyāt |

tataḥ kanyā hastasthena svāmidattena ghṛtena bhrātrādyāhṛtalājaiḥ prajāpatimuddiśya hrīṃ prajāpataye svāhā iti caturdhā juhuyāt |

tato bhāryyayā saha utthāya vahniṃ pradakṣiṇīkṛtya hrīṃ durgāśivābhyāṃ svāhā hrīṃ brāhmībrahmabhyāṃ svāhā |

iti tridhā hutvā aśmārohaṇasaptapadīgamane amantrakaṃ kārayet |

rātrau ceddhomastadā strībhiḥ saha candramarundhatīñca paśyet ||

tataḥ sviṣṭikṛddhomādidakṣiṇāntaṃ karmma samāpayet ||

iti vivāhaḥ ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ dvitīye dharmakāṇḍe saṃskārarūpagranthikathanaṃ nāma prathamaḥ paricchedaḥ ||

vakṣyamāṇavacanairdīkṣāyā api saṃskārarūpatvāt saṃskāramadhye vaktavyatvamucitam |

tasyā gurumūlatayā tvādau guruprakaraṇamucyate |

tatra gurulakṣaṇaṃ śārādāyāṃ dvitīyapaṭale ||

mātṛtaḥ pitṛtaḥ śuddhaḥ śuddhabhāvo jitendriyaḥ |

sarvāgamānāṃ sārajñaḥ sarvaśāstrārthatattvavit |

paropakāranirato japapūjāditatparaḥ |

amoghavacanaḥ śānto vedavedāṅgapāragaḥ |

yogamārgārthasandhāyī devatāhṛdayaṅgamaḥ |

ityādiguṇasampanno gururāgamasammataḥ |

devatāvat hṛdayaṅgamo manohara ityarthaḥ ||

viśvasāratantre dvitīyapaṭale'pi ||

sarvaśāstraparo dakṣaḥ sarvaśāstrārthavit sadā |

suvacāḥ sundaraḥ svāṅgaḥ kulīnaḥ śubhadarśanaḥ |

jitendriyaḥ satyavādī brāhmaṇaḥ śāntamānasaḥ |

pitṛmātṛhite yuktaḥ sarvakarmaparāyaṇaḥ |

āśramī deśasthāyī ca gururevaṃ vidhīyate ||

āśramī gṛhasthaḥ |

tathāca matsyasūkte mahātantre trayodaśapaṭale ||

madhyadeśasamudbhūtaḥ śāntaḥ sarvaguṇairyutaḥ |

putradāraiśca sampanno gururāgamasammataḥ ||

madhyadeśasamudbhūta iti śreṣṭhatvadarśanārtham |

tatpramāṇantu tantrasārakāreṇaiva likhitamato'tra na prayojanamiti gurulakṣaṇam ||

rudrajāmale pūrvakhaṇḍīyapañcadaśapaṭalottarakhaṇḍīyadvitīyapaṭalayoḥ |

ādau sādhakadevaśca sadācāramatiḥ sadā |

paśubhāvastato vīraḥ sāyāhne divyabhāvavān |

eteṣāṃ bhāvavargāṇāṃ gururvedāntapāragaḥ |

śānto dāntaḥ kulīnaśca vinītaḥ śuddhaveśavān |

śuddhācāraḥ supratiṣṭhaḥ śucirdakṣaḥ subuddhimān |

āśramī dhyāniṣṭhaśca mantratantraviśāradaḥ |

nigrahānugrahe śakto vaśī mantrārthajāpakaḥ ||

śānta ityādyetat sarvaṃ rāmārccanacandrikāyāmapi kevalaṃ śeṣacaraṇe vaśītyādau gururityabhidhīyata iti pāṭhaḥ ||

śānto viṣayotkaṭecchārahitaḥ śamādiguṇasaṃyuktaḥ |

śamastu śravaṇādikavyatiriktaviṣayebhyo manaso nigrahaḥ |

yathā tīvrāyāṃ bubhukṣāyāṃ jātāyāṃ bhojanādanyo vyāpāro manasi na rocate |

bhojanavilambañca sahate tathā srakcandanādiviṣayeṣvatyantamabhirucistattvajñānamādhaneṣu śravaṇamananādiṣvatyantamabhiruciśca jāyate iti |

śāntarūpeṇa prasiddho vā |

dāntastapaḥkleśasahaḥ damayukto vā |

damastu vāhyendriyāṇāṃ tadvyatiriktaviṣayebhyo nivarttanam |

jñānasādhanaśravaṇādisādhanebhyo vilakṣaṇeṣu śabdādiviṣayeṣu pravarttamānāni śrotrādīni vāhyendriyāṇi yena vṛttiviśeṣeṇa nivarttante sa dama ityabhiprāyaḥ |

ata - eva śānto'ntarindriyanigrahakarttā dānto vahirindriyanigrahakarttā iti vedāntavidbhiruktam ||

vṛhannīlamantre tṛtīyapaṭale'pi |

vahirindriyaharttā ca guruḥ sarvatra durlabhaḥ |

antarindriyaharttā ca guruḥ sarvatra śobhanaḥ |

ācāravānmahāvidyārādhaniṣṭhaśca tatparaḥ |

tatkalpācārasaṃsakto gururityabhidhīyatra iti |

kulīnaḥ kaulaḥ |

eteṣāmityādivacanānyadṛṣṭvā kulīnaḥ śuddhajanmā ācārādinavaguṇaśālī veti kaścit svabuddhyā vyācaṣṭe etadatīva mandam |

vakṣyamāṇasārasaṃgrahavacane viśuddhamātāpitṛkakulīneti dvayorupādānāt |

yenaivaṃ vyākhyāyate tasya sandehastu viṣṇumantropadeṣṭari kulācārābhāva iti |

sa tu sandehaḥ kāmākhyākulārṇavarudrajāmalādīnāmadraṣṭureva sphurati |

tatra tu sauragāṇapatyaśaivavaiṣṇavaśāktānāṃ sarveṣāṃ kulāvāropadeśasya suspaṣṭatvāditi tatpramāṇamagre likhitavyamiti |

gurukaraṇe varjanīyaprakaraṇe śyāvadantaṃ kulācārarahitamityādipañcācāravivarjitamiti ca vakṣyamāṇaṃ tena na dṛṣṭamiti |

ata eva kulīnaḥ sarvamantrāṇāmadhikārīti gīyate |

dīkṣāprabhuḥ sa evātmā sarvamantrasya nāparaḥ |

iti tantrasāradhṛtaṃ sādhu saṅgacchate ||

kāmākhyātanre tṛtīyapaṭale'pi ||

śānto dāntaḥ kulīnaśca śuddhāntaḥkaraṇastathā |

pañcatattvātmako yastu sadguruḥ sa prakīrtitaḥ |

siddho'sāviti vikhyāto bandhubhiḥ śiṣyapālakaḥ |

camatkārī daivaśaktyā sadguruḥ kathitaḥ priye ! |

aśrutaṃ sambhṛtaṃ vakti vākyaṃ sādhu manoharam |

tantramantraṃ samāvetti ya eva sadguruśca saḥ ||

mahānirvāṇatantre daśamollāse ca ||

śākte śākto guruḥ śastaḥ śaive śivo gururmataḥ |

vaṣṇave vaiṣṇavaḥ saure sauro gururudāhṛtaḥ |

gāṇape gāṇapaḥ khyātaḥ kaulaḥ sarvatra sadguruḥ |

ataḥ sarvātmanā dhīmān kaulāddīkṣāṃ samācaret ||

nānāvikalpavibhrāntirnāśamityādisadgurulakṣaṇaṃ vakṣyate |

iti sadgurulakṣaṇam ||

tathā ||

paśorvaktrāllabdhamantraḥ paśurevaṃ na saṃśayaḥ |

vīrāllabdhamanurvīraḥ kaulācca brahmavidbhavet ||

vṛhannīlatantre'pi ||

śaivo'pi paravidyānāmupadeṣṭā na saṃśayaḥ |

vaiṣṇavaḥ svamatasthānāṃ sauraḥ sauravidāṃ satām ||

gāṇapatyastu deveśi ! gaṇadīkṣāpravarttakaḥ |

śaive śākte ca sarvatra dīkṣāsvāmī na saṃśayaḥ |

kaulastasmāt prayatnena kulīnaṃ gurumāśrayet ||

iti kulīnagurupraśaṃsā ||

nanu rudrajāmalīyottarakhaṇḍīyaṣaṣṭhapaṭaloktena |

bhāvastu trividho deva ! divyavīrapaśukramāt |

guravastividhāścātra tathaiva mantradevatāḥ |

ityanena paśuguruviṣayakametadvyākhyādīnāṃ vāmasiddhāntakulamārgānusāriṇāṃ vacanairāmārccanacandrikādivacane pāribhāṣikaṃ kulīnamaṅgīkṛtya kathametādṛg vyākhyānaṃ karttavyamiti cenna ||

mahānirvāṇatantre kaulasya sarvamantropadeṣṭatvasadgurutvayoḥ spaṣṭamuktatvāt |

etena śāntyā diguṇavattve sati abhiśastatvādidoṣarahitatvaṃ sadgurutvamiti sadgurulakṣaṇamarvācīnaiḥ kṛtamapyapāstam |

kaulasyaiva sadgurutvenoktatvāt |

atha kulīnaḥ śuddhavaṃśajanmā ācārādinavaguṇaśālīva itītaralokaprasiddhakulīnavyākhyānena ko doṣa iti cenna |

tantraśāstre kūṭārthakalpanāyā nindāśruteḥ |

yathā mahānirvāṇatantre ekādaśollāse ||

etasmin śāmbhave śāstre vyaktārthapadavṛṃhite |

kūṭenārthaṃ kalpayantaḥ patitā yāntyadhogatim ||

rudrajāmale uttarakhaṇḍe dvitīyapaṭale ||

nīrogī nirahaṅkāro vikārarahito mahān |

tapasvī satyavādī ca sadā dhyānaparāyaṇaḥ |

āgamārthaviśiṣṭajño nijadharmaparāyaṇaḥ |

avyaktaliṅgacihnastho bhāvako bhadradānavān |

lakṣmīmān dhṛtimānnātho gururityabhidhīyate ||

gurunāthācāryyaśabdānāṃ vyutpattistu kulārṇave pañcamakhaṇḍe saptadaśollāse |

guhyāgamārthatattvānusandhānādbodhanādapi |

rudrādidevarūpatvādgururinyabhidhīyate |

śrīmokṣajñānadātṛtvānnādabrahmātmabodhanāt |

sthagitajñānacihnatvāt śrīnāthaḥ kathitaḥ priye ! |

svayamācarate śiṣyānācāre sthāpayatyapi |

ācinoti hi śāstrārthānācāryyastena kathyate |

carācarasamāsannamadhyāpayati yaḥ svayam |

yamādiyogasiddhatvādācāryya iti kathyate ||

śāktānandataraṅgiṇīdhṛtasārasaṃgrahe ||

viśuddhamātāpitṛko jitendriyaḥ sarvāgamajñaḥ paraduḥkhakātaraḥ |

yathārthavāgvedavidaṅgapāragaḥ śāntaḥ kulīno gururīrito dvijaḥ ||

dvija ityupādānānnānyebhyo mantragrahaṇam |

anācāro dvijo yastu varṇānāṃ gurureva saḥ ||

iti vacanāt |

sa ityanenaivakāraḥ sambadhyate |

sa eva gururityanena jātyantaraṃ vyavacchidyate |

guruśabdenaivakāraḥ sambadhyate vyāvṛtterabhāvāt ||

kulamūlāvatārakalpasūtraṭīkādhṛtanavacakreśvare ||

śivarūpaṃ samādāya bhavapāśanivṛttaye |

siddhāntasāravettāhaṃ siddhāntasārabhedakaḥ |

avicchinnāpramattaśca sadānugrahanigrahe |

śivodivyākṛtirdevi ! na ca dṛggocaro'pyaham |

tathā śrīgururūpeṇa śiṣyān śāsyāmi pārvati ! |

paraṃ saṃvittijananaṃ parānandasamudbhavam |

tattattvaṃ viditaṃ yena sa guruḥ kulanāyike ! |

bhūtabhavyau mantratantrau śāmbhavaṃ vetti yaḥ sadā |

vedhasya ṣaḍvidhaṃ devi ! sa guruḥ kulanāyike ! |

varṇaṃ kalāṃ padaṃ tattvaṃ mantraṃ bhuvanameva ca |

bodhayedyaḥ ṣaḍadhvānaṃ sa guruḥ kulanāyike ! |

ṣaḍādhāraṃ navadvāraṃ ṣoḍaśādhāranirṇayam |

yo jānāti vidhānena sa guruḥ kulanāyike ! |

jāgratsvapnasuṣuptiñca rūpañca tadatītakam |

yo vetti pañcakaṃ devi ! sa guruḥ kulānāyike ! ||

sammohanatantre prathamapaṭale'pi ||

ṣaṭcakraṃ ṣoḍaśādhāraṃ trilakṣaṃ vyomapañcakam |

svadehe yo vijānāti sa guruḥ kathito budhaiḥ ||

krameṇaitāni vyākhyāyante |

yaḥ ṣaḍadhvānaṃ śiṣyaṃ bodhayet sa gururityanvayaḥ |

adhvānamāha varṇamityādi |

etān ṣaḍadhvano dīkṣāprakaraṇe spaṣṭīkariṣye |

ṣaḍādhāraṃ ṣaṭcakrāṇi pṛthivyādīnāmādhārarūpatvāt |

navadvāraṃ dṛkśrotrāsyanāsikāguhyaliṅgacchidrarūpam |

uktañca sammohanatantre dvitīyapaṭale'pi |

navadvāraṃ navacchidraṃ puraṃ vapuḥ prakīrttītam |

navapadmāṇi cakrāṇi trisūtraṃ nāḍikātrayamiti |

ṣoḍaśādhārasvarūpamapi tatraiva ||

mūlādhārasvādhiṣṭhānaṃ maṇipūramanāhatam |

viśuddhamājñācakrañca bindurbhūyaḥ kalāpadam |

nibodhikā tathārddhendurnādo nādānta eva ca |

unmanī viṣṇuvaktrañca dhruvamaṇḍalikā tataḥ |

ityetat ṣoḍaśādhāraṃ kathitaṃ yogidurlabhamiti |

vidhānena prayatnena prāṇāyāmādineti yāvat |

jāgratsvapnasuṣuptimiti buddherāvarttatrayarūpam |

bindustadatītaṃ nirañjanamityagre spaṣṭībhaviṣyati |

trilakṣādikamapi tatraiva svayambhūrvāṇa itarastrilakṣaṃ parikīrttitam |

pṛthivyādīni bhūtāni kathitaṃ vyomapañcakamiti |

tatra svayambhūliṅgaṃ mūlādhāre vāṇaliṅgamanāhate |

itaramājñācakre ||

navacakreśvare ||

piṇḍaṃ padaṃ tathā rūpaṃ rūpātītaṃ catuṣṭayam |

yo vā samyag vijānāti sa guruḥ parikīrtitaḥ |

piṇḍādicatuṣṭayaṃ spaṣṭīkṛtaṃ gurugītāyām |

piṇḍaṃ kuṇḍalinīśaktiḥ padaṃ haṃsaḥ prakīrttitaḥ |

rūpaṃ binduriti jñeyaṃ rūpātītaṃ nirañjanam ||

navacakreśvare ||

yo vā parāñca paśyantīṃ madhyamāmapi vaikharīm |

catuṣṭayaṃ vijānāti sa guruḥ parikīrttitaḥ ||

iti guruviśeṣalakṣaṇam ||

rudrajāmale uttarakhaṇḍe prathamapaṭale ||

gurumūlaṃ jagat sarvaṃ gurumūlaṃ paraṃ tapaḥ |

guroḥ prasādamātreṇa mokṣamāpnoti sadvaśī ||

muṇḍamālātantra prathamapaṭale ||

gururekaḥ śivaḥ sākṣāt guruḥ sarvārthasādhakaḥ |

gurureva paraṃ tattvaṃ sarvaṃ gurumayaṃ jagat |

vinā guruprasādena koṭipuraścaraṇena kim |

piñchilātantre pūrvakhaṇḍe prathamapaṭale'pi |

gurumūlamidaṃ śāstraṃ nānyaḥ śivatamaḥ prabhuḥ |

ata-eva maheśāni ! yatnato gurumāśrayet ||

iti gurumāhātmyam ||

rudrajāmale pūrvakhaṇḍe caturdaśapaṭale ||

guruṃ vinā yastu mūḍhaḥ pustakādivilokanāt |

japabandhaṃ samāpnoti kilviṣaṃ parameśvari ! |

na mātā na pitā bhrātā tasya ko vā gatiḥ priye ! |

gurureko varārohe ! pāpaṃ nāśayati kṣaṇāt |

guruṃ vinā yatastantre nādhikāraḥ kathañcana |

ata - eva prayatnena guruḥ karttavya uttamaḥ ||

iti śāstre gurorāvaśyakatvam |

jāmale ||

gururekaḥ śivaḥ proktaḥ so'haṃ devi ! na saṃśayaḥ |

gurustvamapi deveśi ! mantro'pi gururucyate |

ato mantre gurau deve na hi bhedaḥ prajāyate |

kadācit sasahasrāre padme dhyeyo guruḥ sadā |

kadācit hṛdayāmbhoje kadācidṛṣṭigocare ||

muṇḍamālātantre ||

devatāgurumantrāṇāmaikyaṃ sambhāvayan dhiyā |

tadā siddho bhavenmantraḥ prakaṭe hānireva ca ||

pārvatyuvāca ||

aikyajñānaṃ mahādeva ! kathamutpadyate prabho ! |

narākṛtiṃ guruṃ manye devatā dhyānarūpiṇī |

mantraścākṣararūpo hi kathamaikyaṃ bhavecchiva ! ||

śiva uvāca ||

ekajātisvarūpeṇa svabhāvādekajanmataḥ |

eteṣāṃ bhāvayoge tu ekasādhanameva hi |

gurorjātaśca mantraśca mantrājjātā tu devatā |

ata - eva varārohe ! devatāyāḥ pitāmahaḥ |

pituśca bhāvanāddevi ! yathā caiva pituḥ pituḥ |

tadudbhavastoṣameti viparīte viparyyayaḥ ||

ayamabhiprāyaḥ |

ekajātisvarūpeṇeti nirākārasvarūpeṇeti tātparyyam ||

tathā hi mahākālasyaiva gurutvena vakṣyamāṇatvānmantrasya dhvanimayatvāddevatāyā ākārasya kalpitatvācca trayāṇāṃ nirākāratvamavagantavyam |

ekaprakārasādhanatveneti vā |

gurorjātaśca mantraścetyanena yathā putrapautrābhyāṃ pituraṃśajatvenaikyaṃ tathā gurumantradevatānāmiti mantatrayeṇaikyaṃ darśitam ||

yadvāmātṛkābhedatantre daśamapaṭale ||

śrīdevyuvāca ||

narākṛtiṃ guruṃ nātha ! mantravarṇātmakaṃ sadā |

dhyānānurūpiṇaṃ devamekatvaṃ vā kathaṃ vada ||

śrīśiva uvāca ||

guruvaktrānmahāmantro labhyate sādhakottamaiḥ |

yaddevājjāyate vījastasya muktirbhaveddhruvam |

devatāyāḥ śarīraṃ hi vījādutpadyate priye ! |

gurorājñānusāreṇa cānyamūrttistu jāyate |

gurvādibhāvanāddevi ! bhāvasiddhiḥ prajāyate |

ata - eva maheśāni ! caikatvaṃ parikathyate ||

muṇḍamālātantre ||

mantre vā gurudeve vā na bhedaṃ yastu kalpate |

tasya tuṣṭā jagaddhātrī kinna dadyāddine dine ||

iti gurumantradevatānāmekatvaprakārakathanam ||

gurutantre ||

guruḥ kartā gururhartā guruḥ pātā mahītale |

gurusantoṣamātreṇa tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ |

vāmakeśvaratantre ekapañcāśatpaṭale'pyetadvacanam |

kintu pātetyatra gururdāteti pāṭhaḥ |

gurau tuṣṭe śivastuṣṭo ruṣṭe ruṣṭastrilocanaḥ |

gurau tuṣṭe śivā tuṣṭā ruṣṭe ruṣṭā ca sundarī |

ato gururmaheśāni ! saṃsārārṇavalaṅghane |

karttā pātā ca harttā ca gururmokṣapradāyakaḥ ||

iti gurutuṣṭyādiphalam ||

śāktānandataraṅgiṇīdhṛtarudrajāmale |

gakāraḥ siddhidaḥ prokto rephaḥ pāpasya dāhakaḥ |

ukāraḥ śambhurityuktastritayātmā guruḥ smṛtaḥ ||

kaṅkālamālinītantre prathamapaṭale ||

nirguṇañca paraṃbrahma gururityakṣaradvayam |

mahāmantraṃ mahādevi ! gopanīyaṃ parātparam ||

gurutantre ||

gururityakṣaraṃ yasya jihvāgre devi ! varttate |

tasya kiṃ vidyate mohaḥ pāṭhairvedasya kiṃ vṛthā |

gakāroccāraṇamātreṇa brahmahatyā vyapohati |

ukāroccāramātreṇa mucyate janmapātakāt |

rephoccāraṇamātreṇa ukāroccāraṇāt punaḥ |

visargoccāraṇāt koṭijanmajaṃ pātakaṃ haret |

gururityakṣaraṃ devi ! japato mama niścitam |

brahmahatyā purā muktā satyametanna saṃśayaḥ |

paraśurāmo mātṛbadhāt devendro brahmahiṃsanāt ||

pātakādapi mukto'bhūt guroruccāramātrataḥ ||

iti guruśabdoccāraṇaphalam ||

tatraiva ||

brahmā viṣṇuśca rudraśca pārvatī parameśvarī |

indrādayastathā devā yakṣādyāḥ pitṛdevatāḥ |

gaṅgādyāḥ saritaḥ sarvā gandharvāḥ sarpajātayaḥ |

sthāvarā jaṅgamāścānye parvatāḥ sārvabhautikāḥ |

ete cānye ca tiṣṭhanti nityaṃ gurukalevare |

śrīgurostṛptimātreṇa tṛptireṣāñca jāyate ||

iti gurau tṛpte jagattṛptikathanam ||

tatraiva ||

na guroradhikaṃ śāstraṃ na gororadhikaṃ tapaḥ |

na guroradhiko mantro na guroradhikaṃ phalam |

na guroradhikā devi na guroradhikaḥ śivaḥ |

na guroradhikā mūrttirna guroradhiko japaḥ ||

viśvasāratantrīyagurugītāyām ||

gurormūrtteḥ sadā dhyānaṃ gurostattvaṃ sadā japet |

kāśīkṣetraṃ nivāso'sya jāhnavī caraṇodakam |

gururviśveśvaraḥ sākṣāt tārakaṃ brahma niścitam |

tathā |

dhyānamūlaṃ gurormūrtiḥ pūjāmūlaṃ guroḥ padam |

mantramūlaṃ gurorvākyaṃ siddhimūlaṃ guroḥ kṛpā |

tathā |

munibhiḥ pannagairvāpi surairvā śāpito yadi |

kālamṛtyubhayāccā?pi gurūrakṣati pārvati ! ||

guptasādhanatantre dvitīyapaṭale ||

gururbrahmā gururviṣṇurgururdevo maheśvaraḥ |

gurustīrthaṃ gururyajño gururdānaṃ gurustapaḥ |

gururagnirguruḥ sūryyaḥ sarvaṃ gurumayaṃ jagat ||

iti sarvebhyo gurorādhikyakathanam ||

kiṃ dānena kiṃ tapasā kimanyattīrthasevayā |

śrīgurorarccitau yena pādau tenārccitaṃ jagat |

brahmāṇḍabhāṇḍamadhye tu yāni tīrthāni santi vai |

guroḥ pādatale tāni nivasanti hi santatam |

ityanena gurupādārccanavaśāt viśvapūjāsiddhiḥ spaṣṭamavagamyate ||

iti gurupūjane jagat pūjanasiddhikathanam ||

piñchilātantre ||

gurustu dvividhaḥ prokto dīkṣāśikṣāprabhedataḥ |

ādau dīkṣāguruḥ proktaḥ śeṣe śikṣāgururmataḥ |

yanmukhāttu mahāmantraḥ śrūyate'bhyasyate'pi vā |

sa guruḥ paramo jñeyastadājñā siddhidāyinī |

kulamūlāvatārakalpasūtraṭīkādhṛtakulāgame ||

prerakaḥ sūcakaścaiva vācako darśakastathā |

śikṣako bodhakaścaiva ṣaḍete guravaḥ smṛtāḥ |

pañcaite kāryyabhūtā syuḥ kāraṇaṃ bodhako bhavet ||

iti gurubhedakathanam |

tahā |

tattvajñairupadiṣṭā ye tattvajñāste na saṃśayaḥ |

paśubhiścopadiṣṭā ye devi ! te paśavaḥ smṛtāḥ |

abhijñaścoddharenmūrkhaṃ na mūrkho mūrkhamuddharet |

śilāṃ santārayellauho na śilā tārayecchilām ||

ata-eva gurutantre ||

guravo bahavaḥ santi śiṣyavitāpahārakāḥ |

tamekaṃ durlabhaṃ manye śiṣyahṛttāpanāśakam |

ekaḥ śreṣṭho bhavetteṣāṃ bhuktimuktipradāyakaḥ |

iti tattvajñagurukaraṇavījam ||

yoginītantre pūrvakhaṇḍe prathamapaṭale ||

śrīdevyuvāca ||

guruḥ ko vāṃ maheśāna ! vada me karuṇāmaya ! |

tvatto'pyadhika evāyaṃ gurustvayā prakīrttitaḥ |

śrī-īśvara uvāca ||

ādinātho mahādevi ! mahākālo hi yaḥ smṛtaḥ |

guruḥ sa eva deveśi ! sarvamantreṣu nāparaḥ |

śaive śākte vaiṣṇave ca gāṇapatye tathaindave |

mahāśaive ca saure ca sa gururnātra saṃśayaḥ |

mantravaktā sa eva syānnāparaḥ parameśvari ! |

mantrapradānakāle hi mānuṣe girinandini ! |

adhiṣṭhānaṃ bhavettasya mahākālasya śaṅkari ! |

ato na gurutā devi ! mānuṣe nātra saṃśayaḥ |

mantradātā śivaḥ padme yaddhyānaṃ kurute guroḥ |

taddhyānanaṃ kurute devi ! śiṣyo'pi śīrṣaśaṅkaje |

taddhyānaṃ śiṣyaśirasi copadiṣṭaṃ na cānyathā |

iti kāmākhyātantre tṛtīyapaṭale śeṣārddham ||

ata-eva maheśāni ! eka eva guruḥ smṛtaḥ |

adhiṣṭhānavaśāttasya mānuṣasya maheśvari ! |

māhātmyaṃ kīrttitaṃ tasya sarvaśāstreṣu śaṅkari ! ||

kāmākhyātantre tṛtīyapaṭale'pi ||

ata-eva maheśāni ! kṛto hi mānuṣo guruḥ |

mānuṣe gurutā devi ! kalpanā na tu mukhyataḥ |

mokṣo na jāyate devi ! mānuṣe gurubhāvanāditi ||

tathā |

ata-eva gururnaiva manujaḥ kintu kalpanā |

dīkṣādau sādhakānāñca vṛkṣādau pūjanaṃ yathā |

nanu yadi mānuṣaścenna gurustadā |

avidyo vā savidyo vā guruḥ paramadaivatam |

ityāditantrasāradhṛtavacanasya kā gatiriti cet satyaṃ prāguktavṛkṣādivanmānanīyatvenoktam |

na tu vastutastathātve vakṣyamāṇagurau manuṣyabuddhītyādivacanaṃ gurau manuṣyatābuddhimityāditantrasārakāradhṛtañca na saṅgacchate |

ghaṭasya chidravraṇādidoṣavanmahāpātakādidoṣo manuṣyasya iti sudhībhirdhyeyam ||

gurutantre'pi ||

eka eva gururdevi ! sarvatra parigīyate |

bhedastasya na karttavyaḥ sarvaṃ gurumayaṃ jagat ||

iti vacanādgurornityatvena gurumaraṇe trirātrāśaucamiti vadanto mūrkhā eva |

aśaucādeḥ smṛtyuktatvena gurumaraṇāśaucaṃ smṛtyuktaguruparaṃ vaidikaguruparaṃ vā |

yadi ca matsyasūktādivacanānusāreṇa tāntrikaguruparamapyaṅgīkurvate |

tadapi kulāgamaproktaprerakādiguruparam |

paśvācārayuktaśiṣyasya karttavyatvenoktaṃ veti kecit |

na tu bodhakaguruparamiti sudhībhiryeyam |

viśeṣaṃ śṛṇu vakṣyāmi māhātmyaṃ gurugocaram |

paśumantrapradāne tu maryyādā daśapauruṣī |

vīramantrapradāne tu pañcaviṃśatipauruṣī |

mahāvidyāsu sarvāsu pañcāśatpauruṣī matā |

brahmayogapradāne tu maryādā śatapauruṣī |

ayamabhiprāyaḥ |

pāśvācārādimatapradeyamantro yadi śiṣyeṇa guruto gṛhītastadanantaraṃ śiṣyasantatyā gurvantarād yadi mantro gṛhītastathāpi paitṛkagurutyāgajanyaduradṛṣṭaśālinā paitṛkanurudaśamādivaṃśaparyyantaṃ svīyadaśamādivaṃśāvadhikena guruvanmaryyādā kāryyā |

anyathā pratyekena pratyekato yadi mantro gṛhyate tadā teṣāṃ sarveṣāṃ gurutayā vaṃśamaryyādākalpanamanarthakaṃ syāditi tyaktaguruvaṃśamaryyādākathanam |

yadvā vakṣyamāṇakāmākhyātantroktavacanena lubdhaduṣṭādigurutyāgasya vaidhatvena yadi śiṣyeṇa sa gurustyajyate tathāpi tadvaṃśamaryyādārthametaduktam |

divyavīragurvorapi doṣaduṣṭatve sthājya?tvaṃ vakṣyate |

evañca gurutyāgādbhavenmṛtyurityāditantrasārakāradhṛta- vacanamaduṣṭādigurutyāge bodhyam ||

śāktānandataraṅgiṇīdhṛtamahiṣamardinītantre ||

mānavasya maheśāni ! saṅkṣepātvigadāmi te |

guruḥ paraguruścaiva parāparagurustathā |

śvaguruḥ parameśāni ! sākṣādvaśca na saṃśayaḥ |

tatpitā paramaguruḥ svayaṃ viṣṇuḥ kṣitau sadā |

tatpitā parāparagururmaheśvarasamaḥ sadā |

vṛhannīlatantre dvitīyapaṭale tu ||

parāparagurūṇāñca nirṇayaṃ śṛṇu pārvati ! |

ādau sarvatra deveśi ! mantradaḥ paramo guruḥ |

parāparagurustvaṃ hi parameṣṭhī tvahaṃ guruḥ ||

kulārṇavatantre |

pāramparyāgamāmnāyaṃ mantrācārādikaṃ priye ! |

sarvaṃ gurumukhāllabdhaṃ saphalaṃ syānna cānyathā ||

pāramparyyaśabdavyutpattistu saptadaśollāse ||

pāśacchedakarāddevi ! rañjanātparatejasaḥ |

jātibhiśchidyamānācca pāramparyyamitīritam ||

atha strīgurulakṣaṇam ||

rudrajāmale uttarakhaṇḍadvitīyapaṭalapūrvakhaṇḍapañcadaśapaṭalayoḥ ||

sādhvīcaiva sadācārā gurubhaktā jitendriyā |

sarvamantrārthatattvajñā suśīlā pūjane ratā |

sarvalakṣaṇasampannā rūṣikā padmalocanā |

ratnālaṅkārasaṃyuktā svarṇābharaṇabhūṣitā |

śāntā kulīnā kulajā candrāsyā sarvabuddhigā |

anantaguṇasampannā rudratvadāyinī priyā |

gururūpā śaktidātrī śivajñānavirūpiṇī |

guruyogyā bhavet sā hi vidhavā parivarjitā |

striyā dīkṣā śubhā proktā mātuścāṣṭaguṇā smṛtā |

puttriṇī vidhavā grāhyā kevalānandakāriṇī |

siddhamantraṃ yadi tadā gṛhṇīyādvidhabāmukhe |

kevalaṃ suphalaṃ tatra māturaṣṭaguṇaṃ smṛtam |

svayaṃ vā svapnavilaye dadāti yadi manmanum |

tatrāṣṭaguṇamāpnoti yadi sā putriṇī satī |

yadi mātā svīyamantraṃ dadāti tanujāya ca |

tadāṣṭasiddhimāpnoti bhaktimārge na saṃśayaḥ |

tadeva durlabhaṃ deva ! yadi mātrā pradīyate |

ādau bhaktiṃ tato muktiṃ samprāpya kāmarūpadhṛk |

sahasrakoṭividyārthaṃ jānāti nātra saṃśayaḥ |

svapne vā yadi vā mātā dadāti ca svamantrakam |

punardīkṣāṃ so'pi kṛtvā dānavatvamavāpnuyāt |

yadi bhāsyavaśenaiva jananīcchānuvarttinī |

tadā siddhimavāpnoti tatra mantraṃ vicārayet |

svīyamantropadeśena na kuryyādgurucintanam ||

iti strīgurukathanam ||

gurau karttavye varjjanīyamāha rudrajāmalīyottarakhaṇḍīyadvitīya- paṭalapūrvakhaṇḍīyapañcadaśapaṭalayoḥ ||

varjjayecca parānandarahitaṃ rūpavarjjitam |

ninditaṃ rogiṇaṃ krūraṃ mahāpātakinaṃ gurum |

aṣṭaprakārakuṣṭhe ca galatkuṣṭhinameva ca |

śvitriṇaṃ janahiṃsārthaṃ sadārthagrāhiṇaṃ tathā |

svarṇavikrayiṇaṃ cauraṃ buddhihīnaṃ sukharvaram |

śyāvadantaṃ kulācārarahitaṃ śāntivarjjitam |

sakalaṅkaṃ netrarogapīḍitaṃ paradāragam |

asaṃskārapravaktāraṃ strījitañcādhikāṅkam |

kapaṭātmānamevañca viśiṣṭaṃ bahujalpakam |

bahvāśinaṃ hi kṛpaṇaṃ mithyāvādinameva ca |

aśāntaṃ bhāvahīnañca pañcācāravivarjitam |

doṣajālaiḥ pūjitāṅgaṃ pūjayenna guruṃ vinā |

guruṃ vinā na pūjayedityabhidhānāt gurau kṛte yaḥ kuṣṭhādidoṣaduṣṭo bhavati taṃ pūjayet |

gurukaraṇasamaye tu yaḥ kuṣṭhādistaṃ varjayediti vacanasya tātparyyam |

taccoktaṃ mahāpātakinaṃ guruṃ varjayediti tadapi bhāvini bhūtavadupacāra iti karttavyaguruparamanyathā pūrvāparalikhitaikagranthayorvaiṣamyaṃ syāt ||

niruttaratantre dvādaśapaṭale ||

paśuṃ śaṭhañca dhūrttañca cumbakañca viśeṣataḥ |

dharmārthakāmamokṣārthī guratvena na cārccayet ||

jāmale pūrvakhaṇḍe pañcadaśapaṭale tu ||

gurorvicāraḥ sarvatra tātamātāmahaṃ vinā |

pramādācca yadā tābhyāṃ dīkṣāvidhimupācaret |

prāyaścittaṃ tataḥ kṛtvā punardīkṣāṃ samācaret |

sāvitrī mantrajāpañca lakṣasaṃkhyaṃ jagatpateḥ |

viṣṇorvā praṇavaṃ lakṣaṃ prāyaścittamiti smṛtam |

aśaktaścenmahādevi ! cāyutaṃ prajapenmanum |

daśasāhasryajapyena sarvakilviṣanāśinī |

gāyatrī chandasāṃ mātā pāparāśitulānalaḥ |

kaṭhinañca ripuñcaiva sodaraṃ vairipakṣiṇam |

mātāmahañca pitaraṃ yatinaṃ vanavāsinam |

varjjayitvā ca śiṣyendro dīkṣāvidhimudācaret |

anyathā tadvirodhena kāyanāśo bhaveddhruvam |

siddhamantrañca gṛhṇīyādduṣkulādapi bhairavi ! |

svapne tu niyamo nāsti dīkṣāsu guruśiṣyayoḥ |

svapnalabdhe striyā datte saṃskāreṇaiva śudhyati ||

rāghavabhaṭṭadhṛtamahākapilapañcarātre ||

nātibālo na vṛddhaśca na khañjo na kṛśastathā |

nādhikāṅgo na hīnāṅgo na khalvāṭo na danturaḥ |

vīramitrodayadhṛtakalpacintāmaṇau ||

kṣayarogī ca duścarmā kunakhī śyāvadantakaḥ |

karṇāndhaḥ kusumākṣaśca khalvāṭaḥ khañjarīṭakaḥ ||

karṇāndho vadhiraḥ |

khañjarīṭaḥ khañjaḥ ||

aṅgahīno'tiriktāṅgaḥ piṅgākṣaḥ pūtināsikaḥ |

vṛddhāṇḍo vāmanaḥ kubjaḥ śvitrī caiva napuṃsakaḥ |

pūtināsiko durgandhināsikaḥ |

ityādyairdehajairdoṣaiḥ saṃyukto nindito guruḥ |

saṃskārarahito mūrkho vedaśāstravivarjitaḥ |

śrautasmārttakriyāśūnyaḥ śuṣkabhāṣaḥ sukutsitaḥ |

purayājanajīvī ca naro vaidyaśca kāmukaḥ |

krūro dambhī matsarī ca vyasanī kṛpaṇaḥ khalaḥ |

kusaṅgī nāstiko bhīto mahāpātakacihnitaḥ |

devāgniguruvidyādipūjāvidhiparāṅmukhaḥ |

sandhyātarpaṇapūjādimantrajñānavivarjjitaḥ |

ālasyopahato bhogī dharmmahīna upaśrutaḥ |

ityādyairbahubhirdoṣairāgamoktaiśca yatnataḥ |

varjanīyo guruḥ prājñairdīkṣāsu sthāpanādiṣu ||

matsyasūkte trayodaśapaṭale ||

aputraścāsutapatnīkaḥ śaktihīno'tha vāmanaḥ |

kubjaḥ kuṣṭhaḥ śyāvadanto vṛṣalīpatireva ca |

mātāmahasyānujasya sodarasya tathaiva ca |

pitrormantraṃ na gṛhṇīyāttathā caivāśritasya ca |

kadācidyadi gṛhṇāti punaḥ saṃskāramarhati ||

tyājyagurusāha kāmākhyāyāṃ tṛtīyapaṭale ||

mānuṣe gurutvasya kalpanāmātramuktvā |

yathā bhoktre tu bhojyaṃ hi svarṇādipātrake na ca |

dīyate ca yathā devi ! tasmai sarvasamarpaṇam |

yadi nindyañca tatpātraṃ svarṇaṃ vāpi kuleśvari ! |

tadā tyajettu tatpātramanyapātreṇa bhojayet |

ato hi manujaṃ lubdhaṃ duṣṭaṃ śiṣyo hi santyajet |

sarveṣāṃ bhuvane satyaṃ jñānāya gurureva hi |

jñānānmokṣamavāpnoti tasmājjñānaṃ parātparam |

ato yo jñānadānaṃ hi na kṣamettaṃ tyajedgurum |

annākāṅkṣī nirannaṃ hi yathā santyajati priye ! |

jñānaṃ tatra samābhāti sa guruḥ śiva eva hi |

a jñāninaṃ varjjayitvā śaraṇaṃ jñānināṃ vrajet |

madhulubdho yathā bhṛṅgaḥ puṣpāt puṣpāntaraṃ vrajet |

jñānalubdastathā śiṣyo gurorgurvantaraṃ vrajet ||

tathā |

pūrvoktadoṣayuktaśceddivyo vā vīra eva vā |

tayorapi na karttavyā śiṣyeṇa gurubhāvanā |

kintu kāryya hitaiṣitvaṃ gurutākalpanaṃ tyajet ||

kaulānāntu tatraiva ||

mahāvidyāṃ sampradāya vīrācāraṃ dadāti na |

sa yāti narakaṃ ghoraṃ śiṣyo'pi patito bhavet |

paśubhāve sthito yo hi kālikātāriṇīmanum |

dattvācāraṃ vadennaiva narakānna nivarttate |

tasmāt paśugurustyājyaḥ sādhakaiḥ sarvadā priye ! |

yadi daivāt paśordīkṣāṃ labhate śākta eva ca |

kaulāttu kaulikīṃ kṛtvā tanmanuṃ punarālabhet ||

ityuktavacanādabhiṣekādinā punarguruḥ karaṇīya ityagre'pi vakṣyate ||

gurutā śiṣyatvāpekṣaṇītyato guruprakaraṇānantaraṃ śiṣyaprakaraṇamucyate ||

tatra śiṣyaśabdavyutpattistu kulārṇave pañcamakhaṇḍe saptadaśollāse ||

śarīramatha prāṇāṃśca sadgurubhyo nivedya yaḥ |

gurubhyaḥ śiṣyato yogaṃ śiṣya ityabhidhīyate ||

atha śiṣyalakṣaṇam |

rudrajāmale uttarakhaṇḍe dvitīyapaṭale ||

gurulakṣaṇamuktvā |

śiṣyastu tādṛśo bhūtvā sadguruṃ paryyupāśrayet ||

kulamūlāvatārakalpasūtraṭīkāyām |

caturbhirādyaiḥ saṃyuktaḥ śraddhāvān susthirāśayaḥ |

alubdhaḥ sthiragātraśca prekṣākārī jitendriyaḥ |

āstiko dṛḍhabhaktiśca gurau mantre ca daivate |

evaṃvidho bhavet śiṣyastvitaro duḥkhakṛdguroḥ ||

caturbhirādyaiḥ saṃyuktaḥ śamādicatuṣkayukta ityarthaḥ ||

śāradātilake dvitīyapaṭale ||

śiṣyaḥ kulīnaḥ śuddhātmā puruṣārthaparāyaṇaḥ |

adhītavedaḥ kuśalo dūramuktamanobhavaḥ |

hitaiṣī prāṇināṃ nityamāstikastyaktanāstikaḥ |

svadharmmanirato bhaktyā pitṛmātṛhitodyataḥ |

vāṅmanaḥkāyavasubhirguruśuśrūṣaṇe rataḥ |

etādṛśaguṇopetaḥ śiṣyo bhavati nāparaḥ |

samācāratantre dvīiyapaṭale ||

śiṣyo'pi svaguṇairyukto gurubhaktirataḥ sadā |

dharmakāmādisaṃyukto gurumantraparāyaṇaḥ |

satyabuddhirgurormantre devapūjanatatparaḥ |

gurūpadiṣṭamārge ca satyabuddhirudāradhīḥ |

evaṃlakṣaṇasaṃyuktaḥ śiṣyaścāpi parīkṣitaḥ ||

matsyasūkte mahātantre trayodaśapaṭale'pi |

śiṣyaḥ kulīnaḥ śuddhātmā puruṣārthaparāyaṇaḥ |

adhītavedaḥ kuśalo dūramuktamanobhavaḥ |

hitaiṣī prāṇināṃ nityamāstikastyaktanāstikaḥ |

svadharmanirato bhaktyā pitṛmātṛhitodyataḥ |

vāṅmanaḥkāyavasubhirguruśuśrūṣaṇe rataḥ |

etādṛśaguṇopetaḥ śiṣyo bhavati śaṅkari ! ||

iti śiṣyalakṣaṇam ||

rudrajāmalīyagurumānanādiprakāravidhāyakāni |

guruḥ pitetyādijanmaheturityādi |

sadguruḥ svāśritamityādivacanānyasmadatyativṛddhaprapitāmaha-kṛṣṇānandāgamavāgīśena svakṛtatantrasāre likhitānyato naivātra prayojanamiti ||

varjyaśiṣyamāha rudrajāmalapūrvakhaṇḍapañcadaśapaṭalottara-khaṇḍadvitīyapaṭalayoḥ ||

kāmukaṃ kuṭilaṃ lokaninditaṃ satyavarjjitam |

avinītamasamarthaṃ prajāhīnaṃ ripupriyam |

sadā pāpakriyāyuktaṃ vidyāśūnyaṃ jaḍātmakam |

kalidoṣasamūhāṅgaṃ vedakriyāvivarjitam |

āśramācārahīnañcāśuddhāntaḥkaraṇodyatam |

sadā śraddhāvirahitamadhamaṃ krodhinaṃ bhramam |

asaccaritraṃ viguṇaṃ paradārāturaṃ tathā |

sambaddhāṅgaṃ samūhogramabhaktaṃ dvaitacetasam |

nānānindāvṛtāṅgañca taṃ śiṣyaṃ varjayedguruḥ ||

iti nindyaśiṣyalakṣaṇam ||

jāmale ||

yadi na tyajyate vīro dhanādidānahetunā |

nārakī śiṣyavat pāpī tadviśiṣṭamavāpnuyāt |

kṣaṇādasiddhaḥ sa bhavecchiṣyāsāditapātakaiḥ |

akasmānnarakaṃ prāpya kāryyanāśāya kevalam |

vicāryya yatnādvidhivacchiṣyasaṃgrahamācaret |

anyathā śiṣyadoṣeṇa narakastho bhavedguruḥ |

iti varjyaśiṣyakaraṇanindā ||

śiṣyakarttavyākarttavye ukte rudrajāmale uttarakhaṇḍe prathamapaṭale |

yathā |

na laṅghayedgurorājñāmuttaraṃ na vadettathā |

divā rātrau gurorājñāṃ dāsavat pratipālayet ||

iti gurvājñāpālanavidhiḥ ||

na śṛṇuyādgurorvākyaṃ śṛṇuyādvā parāṅmukhaḥ |

ahitaṃ vā hitaṃ vāpi rauravaṃ narakaṃ vrajet |

ājñābhaṅgaṃ gurordevi ! yaḥ karoti sa mūḍhadhīḥ |

prayāti narakaṃ ghoraṃ śūkaratvamavāpnuyāt ||

tathā ekaviṃśatipaṭale ||

vṛthā dharmaṃ vṛthā caryyaṃ vṛthā dīkṣāṃ vṛthā tapaḥ |

vṛthā sukṛtimākhyātiṃ gurvājñālaṅghane nṛṇām ||

iti gurvājñālaṅghanadoṣaḥ |

dvitīyapaṭale |

ājñābhaṅgaṃ tathā nindāṃ gurorapriyavarṇanam |

gurudrohañca yaḥ kuryāttatsaṃsargaṃ na kārayet |

kārayet ityatra svārtheṇic na kuryādityarthaḥ |

kulārṇave pañcamakhaṇḍe ekādaśollāse ||

gurudravyābhilāṣī yo gurustrīgamanotsukaḥ |

sa tiryyagyonimāpnoti kravyādyairbhakṣyate priye ! ||

rudrajāmale ||

gurudravyābhilāṣī ca gurustrīgo bhaved yadi |

pātakañca bhavettasya prāyaścittaṃ na kārayet ||

prāyaścittaṃ na kārayedityanenātyantaniṣiddhamiti dhvanitam ||

yathā |

kāmato brāhmaṇabadhe niṣkṛtirna vidhīyate |

iti manuvacanatātparyyamuktam |

bhaviṣyapurāṇe ||

kāmato brāhmaṇabadhe yadetanmanunoditam |

ekāntato viprabadhavarjjanārthamudīritam ||

jāmale ||

guruṃ duṣkṛtya ripuvannirgatya parivādataḥ |

araṇye nirjane deśe sa bhavedbrahmarākṣasaḥ ||

iti gurvaniṣṭakaraṇadoṣaḥ |

gurugītāyām ||

aśaktā hi surāḥ sarve aśaktā munayastathā |

guruśāpamṛtāḥ kṣīṇāḥ kṣayaṃ yānti na saṃśayaḥ ||

iti guruśāpajanyadoṣaḥ ||

rudrajāmale pūrvakhaṇḍe caturdaśapaṭale ||

gurornindāñca paiśunyaṃ yaḥ śṛṇoti dināntare |

tasya taddinajāṃ pūjāṃ na tu gṛhṇāti sundarī ||

iti gurunindāśravaṇadoṣaḥ ||

kulārṇave dvādaśollāse ||

yatra śrīgurunindā syānnidhāya śravaṇe svake |

sadyastasmādviniṣkrameddūraṃ na śravaṇaṃ yathā |

gurornāma smaret paścāt śravaṇe sāyasikisā |

iti gurunindāśravaṇapratīkāraḥ ||

jāmale ||

gataśrīśca gatāyuśca gurornindākaro naraḥ |

kalpakoṭiśataṃ devi ! narake patati dhruvam ||

tathā |

evaṃ śrutvā mahādevi ! gurunindāṃ karoti yaḥ |

sa yāti narakaṃ ghoraṃ yāvaccandradivākarau ||

iti gurunindākaraṇe doṣaḥ ||

gurutantre ||

gurau manuṣyatābuddhiḥ śiṣyāṇāṃ yadi jāyate |

na hi tasya bhavet siddhiḥ kalpakoṭiśatairapi ||

iti gurau manuṣyajñānajanyadoṣakathanam ||

kulārṇave ||

ājñābhaṅgo'rthaharaṇaṃ gurorapriyavarṇanam |

guradrohamidaṃ prāhuryaḥ kuryyāt sa tu pātakī |

gurukopāttu nāśaḥ syādgurudrohāttu pātakam |

vimṛtyurgurunindāyāṃ gurvaniṣṭānmahāpadaḥ |

jīvedagniṃ praviṣṭo vā naraḥ pītaviṣo'pi vā |

mṛtyuhastagato vāpi nāparādhakaro guroḥ ||

iti gurvaparādhādidoṣaḥ ||

rudrajāmale pūrvakhaṇḍe ||

gurostu santatiṃ tyaktvā na gurvantaramāśrayet |

gurunindā na karttavyā na śrotavyā kadācana ||

iti gurusantatityāganiṣedhaḥ ||

gurvādimānanaprakāraśca puraścaraṇasollāse daśamapaṭale ||

guruñca bhāvayennityaṃ sadā śivamayaṃ sadā |

guroḥ sutañca cārvaṅgi ! gaṇeśasadṛśaṃ sadā |

guroḥ sruṣā varārohe ! vāṇī lakṣmīriva priye ! |

guroḥ kulaṃ maheśāni ! bhairavāṇāṃ gaṇaṃ yathā ||

kalpasūtraṭīkādhṛtakulāgame śāktānandataraṅgiṇyāñca ||

gandhairmālyaiśca cārvaṅgi ! pūjayet sarvadā gurum |

guroḥ patnīṃ tathā devi ! pūjayedvidhināmunā ||

gurupatnīpadaṃ guruyoṣidupalakṣaṇam |

na tu patyurno yajñasambandhe iti pāṇinisūtrānusāreṇa vivāhasaṃskṛtāparam |

sutrārthastu patiśabdasyānte nakārādeśo bhavati yajñasambandhe gamyamāne |

yajñaśabdenātra vivāhāṅgayajña ucyate |

tathātve pañcavidhaguruyoṣitpūjāvidhānaṃ kulārṇavoktamasaṅgataṃ syāttathā ca |

kulārṇavatantre pañcamakhaṇḍe prathamollāse ||

ūḍhā dhṛtā tathā krītā mūlyena ca samāhṛtā |

sakṛt kāmagatā cāpi pañcadhā guruyoṣitaḥ |

alaṅghyāḥ pūjanīyāścāgamyāśca guruyoṣitaḥ ||

vṛhannīlatantre tṛtīyapaṭale ||

gurupatnī ca yuvatī na saṃvāhyeta pādayoḥ |

punarviṃśativarṣeṇa guṇadoṣau vijānatā |

ata-eva maheśāni ! na kuryyāt pādasevanam ||

kulāgame ||

guruvadguruputreṣu guruvattatsutādiṣu |

pūjayet pratyahaṃ bhaktyā amunā vidhinā priye ! ||

pūjākramastu tatraiva ||

gurorabhāve cārvaṅgi ! gurupatnīṃ prapūjayet |

abhāve alābhe ||

tadabhāve ca cārvaṅgi ! guruputraṃ samarcayet |

tadabhāve varārohe ! gurukanyāñca pūjayet |

tadabhāve ca cārvaṅgi ! gurusnuṣāṃ prapūjayet |

eṣāmabhāve cārvaṅgi ! gurugotraṃ prapūjayet |

tadabhāve varārohe ! tathā mātāmahasya ca |

mātulaṃ mātulānīṃ vā pūjayedvidhināmunā ||

iti gurukulapūjākramakathanam |

tathā |

pūjākāle ca cārvaṅgi ! āgacchecchiṣyamandire |

gururvā gurupatnī vā putro vāpi samāgataḥ |

jyeṣṭho vāpyarcanāmadhye śiṣyaḥ sarvārcanāṃ tyajet |

tameva pūjayecchiṣya iti śāstrasya nirṇayaḥ ||

iti pūjākāle gurvādāvāgate sati śiṣyakarttavyam tatraiva ||

śiṣyasya taddinaṃ devi ! koṭisūryyagrahaiḥ samam |

candragrahaṇakālaṃ hi taddinaṃ varavarṇini ! |

gurordarśanamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate |

tatkṣaṇāccañcalāpāṅgi ! dānaṃ kuryyādvicakṣaṇaḥ ||

iti gurudarśanadinapraśaṃsā ||

gurau prītisamāpanne devatā prītimāpnuyāt |

deve ca prītimāpanne mantrasiddhirbhaveddhruvam ||

iti guruprītiphalam ||

muṇḍamālātantre ||

gurupūjāṃ vinā devi ! iṣṭapūjāṃ karoti yaḥ |

mantrasya tasya tejāṃsi harate bhairavaḥ svayam ||

rudrajāmale ||

gurupūjāṃ vinā nātha ! koṭipuṇyaṃ vṛthāvaham |

ataḥ sarvajane khyātaṃ guruṇā siddhimāpnuyāt ||

rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

gurvanuktāḥ kriyāḥ survā niṣphalāḥ syuryato dhruvam |

japo homārccanavidhiḥ kāryyo dīkṣānvitaistataḥ ||

tathā |

praṇamya gurupādābjaṃ dhyātvā ca gurupādukām |

jñātvā paramatattvaṃ vai yo japet kulacaṇḍikām |

sa kṛtārthaḥ sa dhanyaśca sa kulajñaḥ sa paṇḍitaḥ |

sa bhāvajño mahādevi ! jāyate nātra saṃśayaḥ ||

gurugītāyām ||

saṃsārasāgarasamuddharaṇaikamantraṃ brahmādidevamunisevitasiddhimantram |

dāridryaduḥkhabhayaśokavināśamantraṃ vande mahābhayaharaṃ gurudevamantram ||

gurutantre ||

guroḥ sevā gurordhyānaṃ guroḥ stotraṃ gurorjapaḥ |

guroḥ pūjā gurostṛptirgurorbhaktirnṛṇāṃ yadi |

janmabhāgyavaśāddevi ! yeṣāṃ sañjāyate kvacit |

teṣāṃ mantro bhavet siddho jīvanmuktāśca te narāḥ |

gurorgehe sthitaḥ śiṣyo yat puṇyaṃ samupācaret |

tat puṇyamakṣayaṃ proktaṃ puṇyatīrthe śatādhikam ||

iti gurugṛhaniṣpāditapuṇyakarmaphalam ||

tatraiva ||

guroḥ pādarajo yastu sudhīrmūrddhani dhārayet |

sa tīrthakoṭijaphalāt phalaṃ daśaguṇaṃ labhet |

guroḥ pādodakaṃ yastu nityaṃ pibati bhaktitaḥ |

sārddhatrikoṭitīrthānāṃ phalaṃ sa labhate dhruvam ||

guptasādhanatantre ||

trisandhyaṃ pibate yastu gurupādodakaṃ sudhīḥ |

tasya nāsti punarjanma saṃsāre mohavartmani |

brahmā viṣṇuśca rudraśca sarvāśca pitṛdevatāḥ |

tiṣṭhati śrīguroḥ vādapadmārccitajale śubhe |

puroḥ pādodakaṃ yastu nityaṃ pibati mānuṣaḥ |

dharmārthakāmamokṣāṇāmadhipo jāyate ca saḥ ||

yoginītantre ||

subhaktyā vigalatpādaprakṣālanajalaṃ yadi |

pibedamṛtabhāvena yaḥ sa devīpuraṃ vrajet ||

guptasādhanatantre ||

guroḥ pādodakaṃ yastu śirasā dhārayennaraḥ |

sa sarvatīrthajaṃ puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ ||

gurutantre ||

trisandhyaṃ pūjayed yastu gandhapuṣpairjagadgurum |

tasya kiṃ mantrapūjādividhānairnyāsajāpakaiḥ |

gurorannaṃ mahādevi ! yastu bhakṣaṇamācaret |

koṭijanmārjitaṃ pāpaṃ tatkṣaṇāttasya naśyati |

na snānaṃ pādaśaucañca na caivācamanañcaret |

prāptimātreṇa bhoktavyaṃ naiva sthānaṃ vicārayet |

na brāhmaṇyaṃ na kaulīnyaṃ na jātīnāṃ vicāraṇam |

na jñātisutabandhūnāṃ sabhyānāṃ tatra cintanam |

ekasthānasthitaṃ hyannaṃ tattīrthamaṇḍalīkṛtam |

bhoktavyaṃ mokṣadaṃ devi ! śūdraspṛṣṭaṃ na cintayet |

gurorannaṃ sudhābuddhyā yastvadyānmatimānnaraḥ |

śivo'pi tasya deveśi ! tuṣṭo bhavati nānyathā |

gurorucchiṣṭakaṃ devi ! bhaktimuktipradaṃ bhavet |

avaśyam vaiṣṇavaiḥ śiṣyerbhoktavyaṃ taddine dine ||

yoginyāṃ prathamapaṭale ||

gurūcchiṣṭañca deveśi ! tatsutocchiṣṭameva ca |

bhojanīyaṃ na sandeho vikāraścedadhogatiḥ |

tavocchiṣṭaṃ mahādevi ! brahmādīnāṃ sudurlabham |

gurūcchiṣṭaṃ tathā proktaṃ mahāpūtaṃ parātparam |

nanvetāvatā gurupatnyucchiṣṭaṃ na bhakṣaṇīyamiti cenna |

gurupatnī maheśāni ! gurureva na saṃśaya ityetadvacanena tasyā gurutvena gurūcchiṣṭabhojanavidhinā taducchiṣṭabhojanavidheḥ siddhatvāt |

guruṇā gurupatnyaḥ vā guruputtreṇa vā priye ! |

sṛṣṭānnaṃ muṣṭimātraṃ vā yo'śnīyāharṣaviṃśatim |

cirajīvī jarārogavimukto'sau śivo bhavet ||

gurutantre ||

gurorucchiṣṭakairyastu sarvāṅgamanulepayet |

vajro'pi tasya gātrāṇi na bhinatti kadācana |

gurorucchiṣṭamannaṃ yo bhakṣayedbhaktiṃbhāvataḥ |

annapūrṇā jagaddhātrī tasyeśvaryaṃ prayacchati |

iti gurūcchiṣṭabhojanaphalaṃ tatraiva ||

kadācit parameśāni ! yadi tatra bhramo bhavet |

na tasya niṣkṛtirdṛṣṭā kalpakoṭiśatairapi |

na bhakṣayed yastu mohādgurorucchiṣṭakaṃ priye ! |

tasya kruddhā bhavestvaṃ hi vipattiśca pade pade ||

iti gurūcchiṣṭābhakṣaṇajanyadoṣakathanam ||

tatraiva ||

pādukāṃ vasanaṃ chatraṃ śayanaṃ bhūṣaṇādikam |

dṛṣṭvā gurornamaskuryyādātmabhogaṃ na kārayet ||

kulārṇave pañcamakhaṇḍe dvādaśollāse ||

pādukāmāsanaṃ chatraṃ vāhanaṃ vastracāmare |

dṛṣṭvā gurornamaskuryāt nātmabhogāya kalpayet |

pādāprakṣālanaṃ snānamabhyaṅgaṃ dantadhāvanam |

mūtraniṣṭhīvanaṃ kṣauraṃ śayanaṃ strīniṣevaṇam |

vīrāsanañca durvākyamāsanaṃ hāsyarodanam |

keśamocanamuṣṇīṣaṃ kañcukaṃ lagnatāṃ tathā |

pādaprasāraṇaṃ vādaṃ kalahaṃ dūṣaṇaṃ priye ! |

aṅgabhaṅgāṅgavādyādikarāsphālavidhūnanam |

dyūtakukkuṭamallādiyuddhamityādi cāmbike ! |

gurusiddhamahāsidhapīṭhakṣetrāśrayeṣu ca |

nācaredācarenmohāt devatāśāpamāpnuyāt |

upacāraṃ vinā viṣṭhed gurvagre necchayā viśet ||

iti gurusamīpe mahāpīṭhādau pādaprakṣālanādiniṣedhaḥ ||

yoginītantre pūrvakhaṇḍe prathamapaṭale ||

surāṃ yadyapyasaṃskārāṃ gurorājñāvaśāt pibet |

prāyaścittaṃ na tatrāsti vede'pi sthitameva hi |

api tantraviruddhaṃ vā guruṇā kathyate yadi |

tatsammataṃ bhavedvedairmahārudracaco yathā |

iti gurvājñayā niṣiddhācaraṇe doṣābhāvaḥ |

nirgataṃ yad gurorvaktrāt sarvaṃ śāstraṃ taducyate |

gurukāryye svayaṃ śakto nāparaṃ prerayet priye ! |

rudrajāmale |

bandhubhṛtyapurairbhṛtyaiḥ sahito'pyatibhaktimān |

gacchan tiṣṭhan svapan jāgrat japan juhvat prapūjayet |

gurvājñāmeva kurvīta tadgatenāntarātmanā |

abhimāno na karttavyo jātividyādhanādabhiḥ |

sarvadā sevayennityaṃ śiṣyaḥ śrīgurusannidhau ||

iti gurvagre mānaniṣedhaḥ ||

tatraiva ||

sadā ca pādukāmantraṃ jihvāgre yasya varttate |

anāyāsenaṃ dharmārthaṃkāmamokṣaṃ labhennaraḥ ||

śrīguroścaraṇāmbhojaṃ dhyāyed yaśca sadaivatam |

bhuktaye muktaye vīro nānyo bhaktastato'dhikaḥ |

vidyāṅgamāsanaṃ mantra mudrāṃ tantrādikaṃ prabho ! |

sarvaṃ gurumukhāllabdhaṃ saphalaṃ nānyathā bhavet ||

vākyabhedenānvayaḥ ||

kambale kamale vāpi prāsāde saṃsthite tathā |

dīrghakāṣṭhe tathā pṛṣṭhe gurorekāsanaṃ tyajet |

śrīguroḥ pādukāmantraṃ mūlamantraṃ svapādukām ||

śiṣyāya naiva deveśa ! pravadedyasya kasyacit |

yadyadātmahitaṃ vastu taddravyaṃ naiva vañcayet |

gurorlabdhaikavarṇo yastasya tuṣyāmi suvrata ! |

bhaktyā vittānusāreṇa gurumuddiśya yat kṛtam |

tayoreva phalaṃ deva ! tulyāmāḍhyadaridrayoḥ |

svalpe mahati vā puṇyamiti tṛtīyacaraṇe kulārṇave pañcamakhaṇḍe dvādasollāse pāṭhaḥ ||

sarvasvamapi yo dadyād gurubhaktivivarjitaḥ |

narakaṃ tadavāpnoti bhaktireva hi kāraṇam |

kulārṇave tu |

śiṣyo na phalamāpnoti iti tṛtīyacaraṇe pāṭhaḥ |

gurubhaktyā ca śakratvaṃ madbhaktyā śūkaro bhavet ||

guruṃ vinā mayyeva yā bhaktistayeti tātparyyam |

garubhaktiparaṃ nāsti sarvaśāstreṣu tattvataḥ ||

iti gurubhaktiphalam ||

dhigdhanaṃ dhigbalaṃ teṣāṃ dhikkulaṃ dhigviceṣṭitam |

teṣāṃ notpadyate bhaktirgurudeve maheśvari ! |

iti bhaktyanutpattau doṣaḥ |

jāmale ||

gurustrīputtrabandhūnāṃ doṣaṃ naiva prakāśayet |

bhakṣayenna ca taddravyaṃ dattaṃ naiva parityajet |

gurugītāyām ||

guruṇā darśite mārge manaḥśuddhiñca kārayet |

guruṇā sadasadvāpi yaduktaṃ tanna laṅghayet |

guroragre na vaktavyamasatyañca kadācana ||

picchilātantre ||

paitraṃ gurukulaṃ yastu tyajedvai dharmamohitaḥ |

sa yāti narakaṃ ghoraṃ yāvaccandrārkatārakam ||

kulārṇave pañcamakhaṇḍe ekādaśollāse ||

brahmādistambaparyantaṃ yasya yā gurusantatiḥ ||

tasya me sarvaśiṣyasya kaulaḥ pūjyo mahītale |

iti niścitabuddhiryaḥ sa bhavedāvayoḥ priyaḥ ||

śrīguruṃ kulaśāstrāṇi pūjāsthānāni yāni ca |

bhaktyā śrīpūrvakaṃ devi ! praṇamya ca prakīrttayet |

guruṃ nāmnā na bhāṣeta japakālādṛte priye ! |

śrīnāthadevasvāmīti vivāde sādhane vadet |

atha guruśuśrūṣā |

tathā dvādaśollāse ||

ātmārthamānyasadbhāvaiḥ śuśrūṣā syāccaturvidhāḥ |

śuśrūṣayā dhiyā devi ! śiṣyaḥ santoṣayedgurum |

pade pade'śvamedhasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayam |

kevalaṃ guruśuśrūṣā tvatkṛpākāriṇī priye ! |

madbhaktisahitā cet sā sarvakāmaphalapradā |

kṣīyante sarvapāpāni varddhante puṇyarāśayaḥ |

sidhyanti sarvakāryyāṇi guruśuśrūṣayā priye |

yadātmahitaṃ vastu tattadvittamavañcayan |

gurudevārcako yastu tasya puṇyaṃ na gaṇyate |

gurumitrasuhṛddāsīdāsādyānnāvamānayet |

na nindedasya samayān vedaśāstrāgamādikān |

tathā |

vivikṣurdeśikāvāsaṃ sāntacitto'tibhaktimān |

vāhanaṃ pādukāṃ chatraṃ cāmaraṃ vyajanādikam |

tāmbūlaṃ veśamutsṛjya praviśecca śanaiḥ śaniḥ ||

deśikavyutpattistu saptadaśollāse ||

devatārūpadhāritvācchiṣyānugrahakāraṇāt |

karuṇāmayamūttitvāddeśikaḥ kathyate priye ! ||

deśikāvāsaṃ gurvāvāsamityarthaḥ |

tathā |

riktahastaśca nopeyādrājānaṃ daivataṃ gurum |

phalapuṣpāmbarādīni yathāśaktyā samarpayet ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ dvitīye dharmakāṇḍe guruśiṣyaprakaraṇarūpaśākhādvayakathanaṃ nāma dvitīyaḥ paricchedaḥ |

darapatijayacaryyāsvarodayadhṛtabrahmajāmale ||

aśvinyādi likheccakraṃ sarpākāraṃ trināḍikam |

tatra vedhavaśājjñeyaṃ vivāhādiśubhāśubham |

trināḍīvedhanakṣatramaśvinyārdrā yugottarā |

hastendramūlavāruṇyaḥ pūrvābhādrapadāstathā |

yāmyaḥ saumyo gururyoniścitrāmitrajalāhvayam |

dhaniṣṭhā cottarābhādramadhyanāḍī vyasthitā |

kṛttikā rohiṇī sarpo maghā svātīviśākhake |

uttarā śravaṇā pauṣyakroḍanāḍī vyavasthitā |

aśvinyādināḍīvedharkṣe ṣaṣṭhaṃ dvitīyakaṃ kramāt |

yāmyādituryyaṃ turyyañca kṛttikādau dviṣaṭkakam |

evaṃ nirīkṣayedvedhaṃ kanyāmantre gurau sure |

puṇyastrīsvāmimitreṣu deśe grāme pure gṛhe |

ekanāḍīsthadhiṣṇyāṇi yadi syurvarakanyayoḥ |

tadā vedhaṃ vijānīyād gurvādiṣu tathaiva ca |

prakaṭaṃ yasya janmarkṣaṃ tasya janmarkṣato vyadhaḥ |

praśastaṃ janmabhaṃ yasya tasya nāmarkṣato vadet |

dvayorjanmabhayorvedhe na karttavyaṃ kadācana |

ekanāḍīsthitā cet syādbharttṛnāśāya cāṅganā |

ekanāḍīsthitā yatra gururmantraśca devatā |

tatra dveṣaṃ rujaṃ mṛtyuṃ krameṇa phalamādiśet |

prabhuḥ puṇyāṅganā mitraṃ deśo grāmaḥ puraṃ gṛham |

ekanāḍīgatā tyājyā bhavyā vedhavivarjjitā ||

ityādivacanād guruśiṣyamantrāṇāṃ nāḍīnakṣatravicāro'vaśyakaraṇīya iti ||

dīkṣāyāṃ kartavyāyāṃ cakrādivicārasyāvaśyakatvam |

tattu asmadgoṣṭhīgariṣṭhakṣṇānandāgamavāgīśena svakṛtatantrasāre sarvaṃ likhitamato nātra prayojanam ||

yattu nātra siddhādyapekṣāstītyādivacanamātrapradarśibhiridaṃ praśaṃsāparaṃ sarvatra vicārasyāvaśyakatvamiti tantrasārakārasya svakapolakalpitamityupahasitam |

taiḥ rudrajāmalottarakhṇḍīyacaturthapaṭalādyuktaṃ na dṛṣṭaṃ na śrutañca tadyathā |

kālītārādimantrasya siddhādīnnaiva śodhayet |

tathāpi śodhayenmantraṃ praśaṃsāparameva tat |

vicārābhāvapratipādakavacanamātraṃ yatyādiparaṃ na gṛhasthaparamityagre vakṣyate ||

cakravicārapratiprasavastvannadākalpe dvitīyapaṭale ukto yathā ||

haracakrādicakranarakamuktvā ||

navacakraviśuddhātmā mantro'bhīṣṭāya kalpyate |

upāsitā yadi bhavet paitṛkī puruṣāḥkramāt |

tadā tadgrahaṇe dhīro vicāraṃ naiva kārayet |

tattu mantrañca vanitāśrayedbhāgyavaśādyadi |

tadā bhartturvicāreṇa vicāro'syā na tu svataḥ |

kulacakre samutpanne vīrān māheśvarīmukhāt |

kṛpayā dīyamānasya vicāro nāsti bhairava ! |

svāntaḥkaraṇavṛttairvā yatra śraddhā gariyasī |

saivopāsyā prayatnena vicārastatra niṣphalaḥ ||

dīkṣākarmmaṇi maṇḍapakaraṇasyāvaśyambhāvena bhūmiparīkṣāṃ vinā maṇḍapādikaraṇaniṣedhadarśanena cādau bhūmiparīkṣocyate ||

tattu rāghavaghaṭṭadhṛtamahākapilapañcarātre ||

tatra bhūmīṃ parīkṣeta vāstutattvaviśāradaḥ |

sphuṭitā ca saśalyā ca valmīkārohiṇī tathā |

dūrataḥ parivarjyā bhūḥ kartturāyurdhanāpahā ||

sphuṭitā cet cakāreṇoṣareti na labhyate |

sphuṭitā maraṇaṃ kuryyādūṣarā dhananāśinī |

saśalyā kleśadā nityaṃ viṣamā śatruto bhayam ||

iti varjanīyabhūmikathanam ||

tatraiva ||

īśakoṇaplavāsā ca karttuḥ śrīdā muniścitam |

pūrvaplavā vṛddhikarī dhanadā tūttaraplavā |

vidveṣaṃ maraṇaṃ vyādhiṃ kuryādagniplavā mahī |

dharmarājaplavā bhūmirnityaṃ mṛtyubhayapradā |

gṛhakṣayakarī sā ca bhūmiryā nai-ṛtaplavā |

dhanahānikarī pṛthvī kīrttitā varuṇaplavā |

vātaplavā tathā bhūmirnityamudvegakāriṇī |

iti dikplavabhūmiśubhāśubhe ||

tatraiva |

śvetā tu brāhmaṇī bhūmiraktā vai kṣatriyā smṛtā |

vaiśyā pītā tu vijñeyā śūdrā kṛṣṇā prakīrttitā |

brāhmaṇī ghṛtagandhā syāt kṣatriyā raktagandhikā |

kṣīragandhā bhavedvaiśyā śūdrā viḍgandhinī kṣitiḥ |

madhurā brāhmaṇī bhūmiḥ kaṣāyā kṣatriyā smṛtā |

vaiśyā tiktā ca vijñeyā śūdrā syāt kaṭukā mahī |

brāhmaṇī bhūḥ kuśopetā kṣatriyā syācchavākulā |

kuśakāśākulā vaiśyā śūdrā sarvatṛṇākulā ||

iti brāhmaṇyādi bhūmijñānakaraṇakathanam tatraiva |

sitā pītā tathā raktā kṛṣṇavarṇasamanvitā |

sthirodakā dṛḍhā snigdhā bhūmiḥ sarvasukhāvahā |

śītasparśoṣṇakāle ca vahnisparśā himāgame |

varṣāsu cobhayasparśā sā śubhā parikīrttitā |

taddhṛtahayaśīrṣaṣañcarātre'pi ||

surabhīṇāṃ ratiryatra savatsānāṃ vṛṣaiḥ saha |

sundarīṇāṃ ratiryatra puruṣaiḥ saha sattamaḥ ! |

kāśmīracandanāmodā karpūrāgurugandhinī |

kamalotpalagandhā ca jāticampakagandhinī |

pāṭalā mallikāgandhā nāgakeśaragandhinī |

dadhikṣīrājyagandhāḍhyā maṃdirāsavagandhinī |

sugandhivrīhigandhāḍhyā śubhagandhayutā ca sā |

sarveṣāmeva varṇānāṃ bhūmiḥ sādhāraṇī matā |

iti śubhabhūmikathanam |

madagrajarāmalocanavidyābhūṣaṇakṛtavāstuyāgapradīpikā-dhṛtahayaśīrṣapañcarātre ||

jñātvā bhūmīṃ parīkṣeta pūrvodakplavanāṃ śubhām |

asaṅkaṭāṃ tathācchannāṃ kṛtaistoyapariplutām |

sampūryya mārge khāte tu tathādhikamṛdaṃ śubhām |

kusumaprakarastadvadyasyāṃ na glānimṛcchati |

na nirvāti tathā dīpaḥ śīghraṃ puṣpaṃ na śīryate |

śvetāruṇā pītakṛṣṇā viprādīnāṃ viśiṣyate ||

praśasyate ityarthaḥ ||

tyājyā bhūmiḥ kṣāragandhā pūtigandhā ca yā bhavet |

madhurā ca kaṣāyā ca amlā ca kaṭukā ca yā |

kuśaiḥ śaraistathā kāśairdūrvābhiryā ca sambhṛtā |

sambhṛtā atyantasaṅkīrṇā ||

tathādhikamṛdamityādyuktavivaraṇamuktaṃ prayogasāre ||

vitastimātravistāraṃ nirmāya vivaraṃ bhuvi |

nikṣipettāṃ mṛdaṃ tasmin tāsu śiṣṭāsu śobhanam |

samāsu madhyamaṃ vidyānnūnāsvadhamamucyate |

parīkṣyaivaṃ prayatnena tyaktvā bhūmīṃ kanīyasamīm |

aṅgāratuṣakeśāsthihīnaṃ katvātha bhūtalam |

aṅgāretyādiniṣiddhadravyamātropalakṣaṇam |

hīnaṃ kṛtvetyanena śalyoddhārakramaḥ sūcitaḥ |

akaraṇe doṣo'pi |

ataeva kuṇḍakaraṇe duṣṭā ||

khanyamāne yadā kuṇḍe pāśo na prāpyate bhuvim |

tadāpamṛtyave cāsthikeśāṅgārairdhanakṣayaḥ |

bhasmanāgnibhayaṃ proktaṃ tuṣaiḥ proktā daridratā |

iti duṣṭaphalamupadarśitavān ||

śubhaphalamapi sa eva |

gośṛṅgaṃ pītamaṇḍūkaḥ śaṅkhaḥ śūktiśca kacchapaḥ |

śambūkaśca praśastāḥ syurye cānye ratnajātayaḥ ||

atha śalyoddhāradhanoddhārau ||

svarodayadhṛtabrahmajāmale ||

ahicakraṃ pravakṣyāmi yathā sarvajñabhāṣitam |

dravyaṃ śalyaṃ tathā śūnyaṃ yena jānanti sādhakāḥ |

nidhirnirvarttanaikasthaḥ sambhrānto yatra bhūtale |

tata cakramidaṃ sthāpyaṃ sthānadvāramupasthitam ||

ūrddhvarekhāṣṭakaṃ lekhyaṃ tiryyak pañca tathaiva ca |

ahicakraṃ bhavetyevamaṣṭāviṃśatikoṣṭhakam |

tatra pauṣṇāśviyāmyarkṣaṃ kṛttikāmaghabhāgyabham |

uttarāphālgunī lekhyaṃ pūrvapaṃktyā bhasaptakam ||

ahibradhnājapā dakṣaṃ patabhaṃ brahmasarpabham |

puṣyaṃ hastaṃ samālekhyaṃ dvitīyāṃ paṃktimāsthitam |

abhijidviṣṇuvasvṛkṣaṃ saumyaṃ raudrapunarvasū |

citrabhañca tṛtīyāyāṃ paṃktau dhiṣṇyasya saptakam |

viśvarkṣaṃ toyabhaṃ mūlaṃ jyeṣṭhā maitraṃ viśākhabham |

svātīṃ paṃktyāṃ caturthyāntu kṛtvā cakraṃ vilokayet |

evaṃ sañjāyate cakraṃ saṃsthāne pannagākṛti |

dvāradeśe maghāyāmyau dvārasthā kṛttikā matā |

aśvīśapūrvāṣāḍhāditrikapañcatuṣṭayam |

pauṣṇaprauṣṭhapadā cendorbhāni śeṣāṇi bhāsvataḥ |

1 |
2 |
3 |
6 |
7 |
8 |
9 |
10 |
20 |
21 |
22 |
27 |
25 |

iti candrasya |

4 |
5 |
11 |
12 |
13 |
14 |
15 |
16 |
17 |
18 |
19 |
23 |
24 |
26 |

iti sūryyasya |

udayādigatā nāḍyo bhaghnāḥ ṣaṣṭyāptaśeṣake |

dinendubhuktayukto'sau bhavettatkālacandramāḥ |

candravat sādhayet sūryyamṛkṣasthaṃ ceṣṭakālikam |

paścādvilokayettau ca svasvarkṣe vānyataḥ sthitau |

candra-ṛkṣe dāyarkendū tadāste niyataṃ nidhiḥ |

bhānu-ṛkṣasthite tau tu tadā śalyaṃ vinirdiśet |

svasvabhe dvitayaṃ jñeyaṃ nāsti kiñcidviparyyaye |

sthitaṃ na labhyate dravyaṃ candre krūragrahānvite |

puṣṭe candre bhavetpuṣṭaḥ kṣīṇacandre'lpako nidhiḥ |

grahadṛṣṭivaśāt so'pi vijñeyo navadhā budhaiḥ |

hema tāmrañca tārāraṃ ratnakāṃsyāyasaṃ trapu |

nāgaṃ candre vijānīyād bhāskarādigrahekṣite |

miśre miśraṃ bhaved dravyaṃ śūnyaṃ duṣṭivivarjite |

sarvagrahekṣite candre vijñeyo'sau mahānidhiḥ |

hema tārañca tāmrāraṃ pāṣāṇaṃ mṛṇmayāyasam |

sūryyādigrahage candre dravyabhāṇḍaṃ prajāyate |

śubhakṣetragate candre dravyalābho na saṃśayaḥ |

pāpakṣetre na lābhaḥ syājjñātavyaṃ jyotiṣāṃ budhaiḥ |

bhuktarāśyaṃśamānena bhūmānaṃ kārmikaiḥ karaiḥ |

nīce vighnaṃ pare nīce jalastho'sau bhavennidhiḥ |

uccasthe ūrddhvagaṃ dravyaṃ navāṃśakakrameṇa ca |

paramocce pare tuṅge bhittisthamṛkṣasaṃkrame |

candrāṃśabhuktamānena dravyasaṃkhyā vidhīyate |

tasmāccejjāyate vṛddhiḥ ṣaḍvargeṣu balakramāt |

adhiṣṭhitaṃ bhaveddravyaṃ yatra candro grahānvitaḥ |

tadadhiṣṭhāyako jñeyo bhāskarādigrahaiḥ kramāt |

grahā hyupagrahāścaiva kṣetrapālaśca mātṛkā |

dīpeśo bhīṣaṇo rudro yakṣo nāgaḥ kramānmataḥ |

grahahomaśca karttavyo mukhe nārāyaṇe baliḥ |

kṣetrapāle surā māṃsaṃ mātṛkāyāṃ mahābaliḥ |

dīpe pradīpajā pūjā bhīṣaṇe bhīṣaṇārccanam |

rudre rudrajapo japyo yakṣe yakṣādiśāntikam |

nāge nāgagaṇāḥ pūjyā gaṇanāthena saṃyutāḥ |

lakṣmīṃ dharāditattvāni sarvakāryyeṣu pūjayet |

evaṃ kṛte vidhānena duḥsādhyaḥ sādhyate nidhiḥ |

nidhiprāptyā naro loke pūjyate sarvadā budhaiḥ ||

asyārthaḥ ||

sarvajñabhāṣitaṃ śrīsadāśivabhāṣitam |

ahicakram ahaṃ pravakṣyāmi prakarṣeṇa kathayiṣyāmītyanvayaḥ |

yena cakreṇa dravyaṃ śalyaṃ tadubhayaṃ śūnyaṃ dravyaśalyahīnaṃ sthānaṃ paṇḍitā jānanti bhaviṣyatsāmīpye varttamānanirdeśāt jñāsyantīti tātparyyam ||

nidhiriti nivarttanaikastho dīrghaprahastataḥ dviśatahastamāne bhūtale daśādhikadviśatahastaparimite vā yatra sambhrānto bhramaviṣayo nidhistatra idaṃ cakraṃ sthāpyam |

nivarttanapramāṇantu siddhāntaśiromaṇau līlāvatyabhidhe pāṭīgaṇite tathā karaṇād daśakena viṃśaḥ nivarttanaṃ viṃśativaṃśasargākhyaḥ kṣetraṃ caturbhiśca bhujairnibaddhamiti |

svarodayaṭīkākārastu ||

saptahastena hastena triṃśaddaṇḍo nivarttanamityāha |

tadubhayamataṃ prāmāṇyam |

asya dīrghataḥ prahastataśca ekādaśavārṣikanavāṅgulaiścaturdaśahastaiśca parimitadvayamabadhāryyam |

svarodayaṭīkākṛnmate dīrghaprahastādikametadanusāreṇa paṇḍitairvivicya karttavyam |

cakraṃ kīdṛśaṃ sthānadvāramukhasthitaṃ kṣetrādau dvārājñāne evaṃ prajāyate |

cakre prastāraṃ pannagākṛtirityupasaṃhāravacanārthato bhādrāditriṣu māseṣu pūrvādicaturdikṣu śiraḥ kṛtvā nāgaḥ śete tena tattanmāsi praśne sati tasyāṃ tasyāṃ diśi ahibalacakramukaṃ kṛttikānakṣatravyavasthitaṃ kṛtvā vyavaharaṇīyamityupadeśaḥ |

ūrddhveti ||

ūrddhvarekhāṣṭakaṃ ūrddhā ca krameṇa rekhāṣṭakaṃ lekhyam |

tathaiva pañcarekhāstiryyakkrameṇa likhet |

evamaṣṭāviṃśatikoṣṭham |

tatra koṣṭheṣu pauṣṇo revatī aśvinī yāmyarkṣaṃ bharaṇī kṛttikā maghā bhāgyabhaṃ pūrvaphalgunī uttaraphalgunī ceti nakṣatrasaptakaṃ prathamapaṃktyāṃ lekhanīyam |

ahibradhneti ||

ahibradhnaḥ uttarabhādrapadaḥ ajapādaḥ pūrvabhādrapadaḥ śatabhiṣā brāhmaṃ rohiṇī sarpabhamaśleṣā puṣyā hastāśceti nakṣatrasaptakaṃ dvitīyapaṃktimāsthitaṃ lekhyam |

vidhiriti |

vidhiḥ abhijit viṣṇuḥ śravaṇā saumyaṃ mṛgaśirā raudra ārdrā punarvasu citrā ceti nakṣatrasaptakaṃ tṛtīyapaṃktau |

viśvakṣamuttarāṣāḍhā mūlaṃ jyeṣṭhā anurādhā viśākhā svātī ceti nakṣa?trasaptakaṃ caturthapaṃktau |

evaṃ kṛtvā arthādālokya cakraṃ vilokayediti |

evamanena prakāreṇa kṛttikānikṣatrānukramasthityā pannagākṛtiḥ sarpākṛtiḥ |

dvāraśākheti maghābharaṇyau |

dvāraśākhe dvārobhayapārśvasthite |

kṛttikādvārasthanāgamukham |

aśvīśeti |

aśvinī īśa ārdrā pūrvāṣāḍhā etāni ādibhūtāni kṛtvānukrameṇa tripañcacatuṣṭayaṃ nakṣatraṃ yathā aśvinī bharaṇī kṛttikā iti trīṇi |

ārdrā punarvasu puṣyā aśleṣā maghā ceti pañca |

pūrvāṣāḍhottarāṣāḍhā abhijit śravaṇeti catvāri nakṣatrāṇi |

aśvinī bharaṇī kṛttikārdrā punarvasu puṣyā aśleṣā maghā pūrvāṣāḍhā uttarāṣāḍhā abhijit śravaṇā revatī pūrvabhādrapadā etāni nakṣatrāṇi |

indroścandrasya |

śeṣāṇi bhāni rohiṇī mṛgaśirāḥ pūrvaphalgunyuttaraphalgunī hastā citrā svātī viśākhā anurādhā jyeṣṭhā mūlā dhaniṣṭhā śatabhiṣā uttarabhādrapadasaṃjñakāni |

bhāsvataḥ sūryyasya jñātavyāni ||

udayādīti |

udayo nakṣatrapravṛttisamayastadādiḥ |

iṣṭasamayena ca yāvanto daṇḍāścandreṇa bhuktāstadavadhigatā nāḍyo bhaghnāḥ saptaviṃśatyā pūritāḥ ṣaṣṭyā hṛtāḥ kāryyāḥ |

gṛhītabhāgenāptaśeṣake āpte labdhe śeṣe cāsau tatkālacandramā bhavati |

sa kimbhūtaḥ dinendubhuktayuktaḥ |

dine dine indunā candreṇa bhuktena nakṣatreṇa yuktaḥ |

saptaviṃśatyadhike saptaviṃśatimapāsya adhikamaśvinīto bhuktanakṣatrasaṃkhyā bhavati |

evaṃ suryyo'pi svabhuktāśvinyādinakṣatrayogena tātkāliko bhavati |

evameva svarodayaṭīkāyāṃ narahariṇā vyākhyātam |

sūryyabhujyamānanakṣatrajñānantu mānasapañjikāgaṇanavamaślokenoktam |

saṅkṣepataḥ pravakṣyāmi tatkālenduṃ parisphuṭam |

yena vijñānamātreṇa budhyate ca śubhāśubham |

ahorātrasya madhye tau viśrāntau dhiṣṇyamaṇḍale |

sa caiva praśnakāle ca yātrākāle viśeṣataḥ |

daṇḍeśca pañcabhīrāśireva syurdvādaśa kramāt |

lagnavadbhuktabhāgasya tyāgāccheṣaḥ kramotkramaḥ |

pravāsaḥ susthatā mṛtyurhāsyo jayo jvaro ratiḥ |

śūnyatā hrāsitā krīḍā suptirbhuktiśca meṣataḥ |

etāśca dvādaśāvasthāḥ śaśāṅkasya dine dine |

śubhāśubheṣu kāryyeṣu phalaṃ nāmānurūpataḥ ||

nakṣatramekaṃ pratipañcadaṇḍakrameṇa dvādaśacandrāstātkālikā bhavanti cenna |

yasya nakṣatrasya udayādigatā nāḍī grāhyā tasyādau pañca daṇḍān vyāpya tasya nakṣatrasya candro bhavati |

tatparapañcadaṇḍān vyāpya tatparacandramā bhavati |

evaṃ krameṇa dvādaśa candramaso bhavanti |

kasyacinmate sūryyodayāvadhiṣaṣṭidaṇḍātmakakāle dvādaśa candramaso bhavanti |

tanmate sūryyodayāvadhipañcadaṇḍe yannakṣatraṃ tasya candramā bhavati |

tatparapañcapañcadaṇḍe krameṇa candramā divārātrau dvādaśacandrāstātkālikā bhavanti |

yātrāyāmeveti |

udayādigatā ityasyārthaḥ |

ṣaṣṭyāptaśca śeṣaḥ ṣaṣṭyāptaśeṣakaṃ tasmin ṣaṣṭyāptaśeṣake |

etena ṣaṣṭyā daṇḍaṣaṣṭyā hṛtaśeṣake ceti yāvat |

tasmin ṣaṣṭyā hṛtalabdhāṅko dinendubhuktayuktastatkālacandramā bhavati |

tatṣaṣṭyā hṛtabhāgaśeṣāṅke udayādigatanāḍīyuktena yaḥ saṃkhyāṅko bhavati sa tasya candramaso bhogyadaṇḍo bhavatīti bhāvaḥ |

śeṣaka iti svārthe kaḥ |

atra yadi śeṣo na labdhastadā udayādigatā nāḍīmātrasaṃkhyāṅkastasya bhogyadaṇḍa iti bhāvaḥ |

etena khaṇḍanakṣatrasyaivaṃ bhogavaśāttātkālikacandrasya sthānaniścayo boddhavyaḥ |

ṣaṣṭyāptaśeṣakairiti pāṭhe tu ṣaṣṭyāptena ṣaṣṭyā hṛtalabdhāṅkena dinendubhuktayuktaścet tatkālacandramā bhavati |

śeṣakaiḥ ṣaṣṭyā hṛtabhāgaśeṣāṅkairudayādigatānāḍīsaṃkhyāṅkayuktena yaḥ saṃkhyāṅkaḥ sa tasya candramaso bhogyadaṇḍo bhavati ||

candravaditi ||

ṛjñasthaṃ nakṣatrasthaṃ ceṣṭanāḍīkaṃ praśnasamaya iṣṭadaṇḍasthaṃ kṛtvā ekadvitridinakrameṇa pratyekaṃ dinaṃ daṇḍānāṃ sārddhacatuṣkaṃ saṅkalayya grāhyam |

evaṃ krameṇa nakṣatrasya praśnakāle sūryyeṇa yāvanto daṇḍā bhuktāstāneva saptaviṃśatisaṃkhyayā saṅguṇya ṣaṣṭyā haraṇāllabdhaṃ śeṣañca bhavati labdhañca sūryyabhuktanakṣatrasaṃkhyayā saṃyojya saptaviṃśatyadhike sati saptaviṃśatimapāsyāvaśiṣṭaṃ bhuktanakṣatraṃ tatsaṃkhyā aśvinīto bhavati |

ṣaṣṭiharaṇaśeṣaṃ bhujyamānanakṣatram |

tatra koṣṭhe tannakṣatrasthatātkālikaḥ sūryo vedhanīyaḥ paścāt svanakṣatracandranakṣatrayorvyavasthitaścintanīyaḥ |

nakṣatre sūryyabhuktaṣaṣṭidaṇḍapūrṇatā tu catvāriṃśaddaṇḍanyūnacaturdaśadinena sakalanakṣatrabhogaḥ pratyahaṃ saptadaśapalādhikāścatvāro daṇḍā bhavanti nyūnabhogyena kiñcit pale hrasati |

tena nakṣatrabhogapravṛttisamayādārabhya praśnasamayaparyyantaṃ yāvanto daṇḍāsteṣu pratiṣaṣṭi catvāro daṇḍāḥ saptatriṃśatpalāni ṣaṣṭimānena tadanumānena nyūnatā sūkṣmakālasthasūryyamaṇḍalādigrahanakṣatratātkālikīkaraṇe paitāmahaślokau likhyete ||

ṛkṣapraveśā diṣṭāntanāḍyaḥ ṣaṣṭyā bhatāḍitāḥ |

ṛkṣapradeśādātyāgaghaṭikābhirvibhājitāḥ |

labdhaṃ daṇḍādi yatra tu tadbhagnaṃ ṣaṣṭibhirhṛtam aśvyādisūryabhuktena yuktastātkāliko raviḥ |

paścāttātkālikīkaraṇānantaraṃ sūryyācandramasau svasvarkṣavyavasthitau svanakṣatre vāparanakṣatre sthitau vilokayet |

candra iti candra-ṛkṣe aśvīśetyādikathitanakṣatre yadi arkendū tātkālikau stastadā nidhirniyataṃ niścitamasti cedbhānunakṣatre sūryyanakṣatre tau sūryyācandramasau sthitau tadā śalyaṃ bhavati |

svasvabha iti svasvabhe candre ravau ca svasvanakṣatre sthitau dvitīyaṃ nidhiḥ |

śalyañca candrasthāne nidhiṃ sūryyasthāne śalyaṃ vadet ||

viparyyaye candranakṣatre sūryye sūryyanakṣatre candre sthite sati na kiñcit nidhiḥ śalyañca nāstītyarthaḥ |

krūrānvite tātkālikacandre sthite dravyaṃ na labhyate pāriśeṣyāt śubhagrahayoge labhyate iti ||

puṣṭa iti ||

candrapuṣṭe śuklapakṣaikādaśīparyyantaṃ puṣṭastatra puṣṭo'tiśayito nidhirbhavet |

kṣīṇacandre tu nidhiralpaka iti |

kṣīṇenduśca kṛṣṇaikādaśītaḥ śuklapañcamīṃ yāvaditi ||

ubhayapakṣaṣaṣṭhīdaśamīparyyantaṃ na tu madhyabalatvam |

tena madhyatvaṃ dravyasya grāhyam |

evaṃ vyavasthitau kiṃ dravyamityākāṅkṣāyāmāha ||

hemeti ||

sūryyādinā vīkṣite tātkālike candre hemādidravyaṃ vijānīyādityarthaḥ |

tatra sūryyavīkṣite hema suvarṇaṃ sthūlacandrekṣite tāraṃ rajataṃ kujekṣite tāmraṃ budhekṣite āraṃ pittalaṃ jīvekṣite ratnaṃ śukrekṣite kāṃsyaṃ śanaiścarekṣite āyasaṃ lauhavikāraḥ rāhuvīkṣite vaṅga iti ketuvīkṣite nāgaṃ sīmakamiti prasiddhaṃ dravyam ||

miśreti ||

miśrairnānāgrahairdṛṣṭe miśraṃ nānāprakāraṃ vadet |

ye ye grahāḥ paśyanti tasya tasya dravyāṇi bhavantīti tātparyyam |

dṛṣṭivarjite candre śūnyaṃ na kimapītyarthaḥ |

sarvagrahekṣite candre asau mahānidhirvijñeya iti |

asau nidhiḥ grahāṇāṃ sūryyādigrahāṇāṃ dṛṣṭivaśānnavadhā navaprakāro budhairjñātavya iti ||

dravyādhāramāha hemeti ||

candre sūryyādirāśisthe dravyabhāṇḍamādhāro bhājanaṃ prajāyate ityarthaḥ |

yathā sūryyagṛhe siṃhe hema |

candragṛhe karkaṭe rajatam |

kujagṛhe meṣe vṛścike vā tāmram |

budhagṛhe kānyāyāṃ mithune vā āram |

gurugṛhe dhanuṣi mīne vā pāṣāṇaḥ |

śukragṛhe vṛṣe tulāyāṃ vā mṛṇmayam |

śanigṛhe makare kumbhe vā āyasaṃ lauham |

evaṃ rāhugṛhaṃ kanyā tatra budhadṛṣṭivihīne vaṅgam |

ketugṛhe mīne jīvānalokite sīsakamityapi jñeyam ||

śubhakṣetra iti ||

śubhāścandrabudhaguruśukrāsteṣāṃ kṣetre rāśau candre sati dravyasya lābho na saṃśaya eva |

evaṃ pāpakṣetre pāpagraharāśige sati tadā na lābhaḥ |

iti svaravidbhirjñātavyamityarthaḥ ||

bhukteti |

bhuktarāśyaṃśamānena tātkālikacandreṇa yāvanto rāśyaṃśā bhuktāstanmānena tatsaṃkhyayā kārmikairbaddhamuṣṭibhiḥ karairhastairbhūmānaṃ dhṛtadravyagatabhūmānaṃ bhuktāṃśakasaṃkhyakahastapramāṇaṃ karttavyaṃ khāṃte dravyamastīti vaktavyam |

nīce nīcarāśivṛścikasthe candre tadeva mānaṃ dvighnaṃ dviguṇitaṃ pareṃ nīce vṛścikatṛtīyāṃśasthe ca candre asau nidhirjalastho vaktavyaḥ ||

tāvat khātantu yāvajjalasthaṃ dravyaṃ labhyate ||

uccasthe iti |

vṛṣarāśidvitīyāṃśasthe candre navāṃśakakrameṇa yāvanto navāṃśā bhuktāstāvantaḥ pūrvavadūrddhvagaṃ paramocce vṛṣatṛtīyāṃśasthe candre atyuccapradeśe dravyamastīti |

ṛkṣasaṃkrame tātkālikanakṣatraśeṣapalagate bhittisthaṃ bhavati ||

candrāṃśeti ||

candrāṃśabhuktakālena tātkālikacandreṇa rāśeryāvanto'ṃśā bhuktāstanmānena dravyasaṃkhyā vidhīyate |

pratyekaṃ bhuktāṃśe daśasaṃkhyā ca ṣaḍvargeṣu gṛhe horādrekkāṇanavāṃśadvādaśāṃśatriṃśāṃśeṣu balakramāddaśaguṇe vṛddhiḥ yadi svakīyaṣaḍ vargabhāge tiṣṭhati tadā aṃśāduditadravyaṃ daśaguṇaṃ syāt |

adhiṣṭhitamiti varṇapraśne candro grahānvito bhāti tatra dravyadhiṣṭhitaṃ bhāskarādigrahaiḥ pratyekaṃ sahite kramāttadadhiṣṭhāyako dravyādhiṣṭhito jñeyaḥ |

yathā candre sūryyānvite grahasthūlacandrasahite upagrahaḥ kujasahite kṣetrapālaḥ budhasahite mātṛkā gurusahite dīpeśaḥ śukrasahite bhīṣaṇaḥ śanisahite rudraḥ rāhusahite yakṣaḥ ketusahite nāga iti kramāt ||

graha iti |

grahe adhiṣṭhite hemagrahasyaiva mukhe mukhagrahaḥ nārāyaṇo nārāyaṇasambandhī baliḥ pūjopahārādiriti ||

kṣetrapāle adhiṣṭhite tasmai surā madyaṃ māṃsañca deyamiti |

mātṛkāyāmadhiṣṭhitāyāṃ mahābaliḥ |

mānuṣabalistadabhāve chāgādayo'pi aviruddhā balitvenopakalpyāḥ |

dīpeśe adhiṣṭhite dīpajā dīpapradhānā pūjā |

bhīṣaṇe bhīṣaṇārccanaṃ bhayajanakārccanam |

lohitapuṣpādikṛte rudre'dhiṣṭhite rudrajāpo rudramantrasya japaḥ jāpyo rudrādhyāyaḥ |

yakṣe'dhiṣṭhite yakṣādiśākaṃ yakṣādipūjanaṃ |

nāge'dhiṣṭhite nāgagaṇāḥ pūjyāḥ |

gaṇanāthena gaṇeśena saṃyutāḥ pratiśāntike gaṇeśapūjā |

lakṣmīdharādibhūtyādipañcaviṃśatisaṃkhyakāni sarvakāryyeṣu pūjayet ||

evamiti |

vimāne yathāvidhi krameṇa evaṃ kṛte pūjāhomādau duḥsādhyo nidhiḥ sādhyate |

etannirūpakasya dṛṣṭaprayojanamāha evaṃ prakāreṇa naro manuṣyo nidhiprāptyā vandanīyaḥ namaskaraṇīyaḥ stutyo vā bhavatyatra na saṃśayaḥ iti ||

athavā mahākapilapañcarātroktakrameṇa śalyoddhāraḥ karttavyaḥ |

sa kramo yathā |

prāsādārambhakāle ca gṛhādau ca viśeṣataḥ |

śalyoddhārastu karttavyo yadīcchecchubhamātmanaḥ |

prāsādārambhakāle ca yadaṅgaṃ spṛśate pumān |

vāstudehe dṛḍhaṃ tatra śalyaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ |

kaṇḍūyati śiraḥ puṃsi śiraḥśalyaṃ samuddharet |

śalyaṃ tatrāsti vijñeyaṃ khanyamāne karatraye |

agnidāhaśca rogaśca dhanahāniśca jāyate |

yatnenotpāṭayecchalyaṃ yadīcchecchubhamātmanaḥ |

bāhau kaṇḍūyamāne tu nirdiśellauhaśṛṅkhalam |

hastadvayena mānaṃ tallakṣaṇaṃ kathitaṃ tava |

svāmino maraṇaṃ vidyādvideśagamanaṃ tathā |

yatnenotpāṭayecchalyaṃ yadīcchecchubhamātmanaḥ |

ūrau kaṇḍūyamāne tu kāṃsyaśalyaṃ vinirdiśet |

hastaikena ca santiṣṭhellakṣaṇaṃ kathitaṃ tava |

asatī ca bhavedbhāryyā yaśohāniḥ prajāyate |

yatnenotpāṭayecchalyaṃ yadīcchecchubhamātmanaḥ |

haste kaṇḍūyamāne kaṅkālañca vinirdiśet |

trihastena tu santiṣṭhet khanyamāne na cānyathā |

agnidāhaśca rogaśca pīḍā ca maraṇaṃ bhavet |

yatnenotpāṭayecchalyaṃ yadīcchecchubhamātmanaḥ |

pṛṣṭhe kaṇḍūyamāne tu bāhuśalyaṃ vinirdiśet |

hastenaikena santiṣṭhennātra kāryyā vicāraṇā |

svāmināśo bhavettatra bhāryyā vā jāyate'satī |

pade kaṇḍūyamāne tu hastaśalyaṃ vinirdiśet |

sārddhahastena santiṣṭhellakṣaṇaṃ gaditaṃ tava |

aṅganāśo rājadaṇḍaḥ śasyahāniśca jāyate |

yatnenotpāṭayecchalya yadīcchet siddhimātmanaḥ |

kukṣau kaṇḍūyamāne tu pāṣāṇaṃ tatra nirdiśet |

hastadvitayamānena lakṣaṇaṃ gaditaṃ tava |

bhujaṅgadaṃśastatra syāt tasmācchalyaṃ samuddharet |

jānau kaṇḍūyamāne tu bhasma tatra vinirdiśet |

hasta dvayena santiṣṭhellakṣaṇaṃ gaditaṃ tava |

agnidāho manastāpaṃ kleśaduḥkhabhayāni ca |

karotyevaṃvidhaṃ karmma tasmāttaṃ vai samuddharet ||

jyotiṣe ||

suniścitāṃ mandirabhūmimādau nikhāya toyāvadhiyatnatastām |

kuryyādviśalyāmathavā na mānaṃ syādvāthavā praśnavaśādvidhikṣaḥ |

dūrvāprabālākṣatapuṣpapāṇiḥ śuciḥ śuciṃ daivavidaṃ sametya |

pṛcchedvinīto madhurasvareṇa śalyasya tattvaṃ bhavane tadīśaḥ |

tatpraśnasyādimo varṇaḥ sandhāryyo yatnato'tha vā |

kramāt pu.pāparādeva phalānāṃ brāhmaṇāditaḥ |

kramādityanena brāhmaṇaḥ puṣpanāma vadet kṣatriyo nadīnāma vaiśyo devanāma śūdraḥ phalanāma ityāyātam |

praṇavo dharaṇau dhāriṇī karau na tadanantaram |

bhūtyai namaśca ityeṣa mantro vahnipriyāntakaḥ |

vahnipriyā svāhā |

mantreṇānena kaṭhinīmabhimantrya vibhājayet |

navadhā sadanakṣetraṃ tayā paścādvilekhayet |

vakacata-ehāḥ śapayā nava cet praśnākṣarāṇi jāyante prāgādikoṣṭhanavake varṇāste śalyamākhyānti |

praśne vakāraḥ purato narāsthi bravīti śalyaṃ marakapradāyi || 1 ||

kṣauṇīśadaṇḍoragahetumṛtyupradaṃ kakāraḥ kharaśalyamagnau || 2 ||

yāmyāṃ cakāraḥ plavagāsthiveśma prabhorvināśāvahamāha śalyam || 3 ||

rakṣodiśi śvāsthigṛhasthitānāṃ mahadbhayaṃ vakti suniścitaṃ taḥ || 4 ||

eḥ pāśidiśyasthiśiśorbravīti mṛtyupravāsāhavamāha śalyam || 5 ||

ho vāyukoṇe nararūpamāha dāridryamiṣṭakṣayakṛdvidhatte || 6 ||

dhanapadiśi śakāraḥ prāha viprāsthivittakṣayakṛt || 7 ||

atha pakāro vakti ṛkṣāsthiśambhau || 8 ||

tadiha kulavināśaṃ godhanānāñca hāniṃ vitarati gṛhanāthasyāpi guptasya devaiḥ |

yo madhyabhāge bhasitaṃ kapālaṃ kālāyasañcāha kulakṣayāya || 9 ||

yatnādapāsyānyadhunā pramāṇaṃ sarvatra tathyaṃ kathayāmi śalye |

indrarakṣojaleśāne śalyaṃ sārddhakare kaṭau |

vahnyantakakuvereṣu puruṣe madhyavātayoḥ ||

devīpurāṇe ||

puruṣādhaḥsthitaṃ śalyaṃ na gṛhe doṣadaṃ bhavet |

prasāde doṣadaṃ śalyaṃ bhaved yāvajjalāntikam ||

iti śalyoddhāraḥ ||

pūrvādijñānaniścayameva maṇḍapādi kuryyādanyathā doṣa ukto rāghavabhaṭṭadhṛtavacanena yathā |

yadi kuryyād yathā dṛṣṭaṃ vipanno nirayaṃ vrajet |

bhānorgatyā diśo jñātvā kuryyāt karmāṇi deśikaḥ |

vāstuvaiṣamyato yatra samyaṅ na jñāyate kila |

tatra śaṅkuṃ pratiṣṭhāpya jānīyāt śuddhadiksthitim ||

śaṅkupramāṇantu jyotistattve |

arkāṅgulātha sūcyagrā kāṣṭhī dvyaṅgulamūlikā |

śaṅkusaṃjñā bhavettasyāstacchāyāṃ parikalpayet ||

rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

tadgatyā dikparijñānaṃ śṛṇu vakṣye yathāvidhi |

susame bhūtale kṛtvā vṛttaṃ bhramaṇarūpataḥ |

tanmadhyabindau śaṅkuntu sthāpayed dvādaśāṅgulam |

agracchāyānvayavaśādvṛtte |

pūrvāparāhvayoḥ kṛtvā cihne tamabhitastathā |

susamānaparibhrāntyā kāryyaṃ vṛttadvayaṃ punaḥ |

tayoḥ saṃśleṣasañjātamadhyadakṣottare sthite |

sandhidvaye tu prāk pratyak sūtraṃ madhye ca vinyaset |

sūtradakṣottaraṃ teṣāmagraiḥ prāgādi kalpayet ||

kriyāsāre'pi ||

kṛtvā bhūmiṃ samāṃ tatra vṛttaṃ hastamitaṃ samam |

dvādaśāṅgulamānoccaṃ śaṅkuṃ khādiranirmitam |

alābhe yajñakāṣṭhasya tatra saṃsthāpayet sudhīḥ |

tacchāyā saṃśpṛśedyatra tanmadhye madhyamaṃ smṛtam |

tiryak prasārayet sūtraṃ madhye yāmyottare smṛte |

koṇāḥ syuranye catvāraścatuḥsūtraprasāraṇāt |

evamāśāparijñānaṃ samākhyātaṃ sadā sphuṭam |

jñātvaivaṃ maṇḍapādīni kuryyāt samyag vicārataḥ ||

mahākapilapañcarātre tu viśeṣaḥ |

viṣuve'nugate sūryye śaṅkumānaṃ samācaret |

khādiraṃ vinyasecchaṅkuṃ dvādaśāṅgulavistṛtam |

iti pūrvādidigjñānanirṇayaḥ ||

śaṅkunikhananaprakāro'pi tatraiva |

niścalīkṛtya hantavyaṃ gṛhītvā lauhamudgaram |

aṣṭadhā ca samāhanyāt praśastaṃ kramato laghu |

hanyamāne yadā śaṅkau hastāt patati mudgaraḥ |

tadā tāḍayituḥ śoko jāyate dustaro mahān ||

iti śaṅkunikhananaprakāraḥ ||

śaṅkusūtrakaraṇamapi tatraiva ||

mauñjakauśeyakārpāsaṃ prāṇibālajameva vā |

caturyavaparīṇāhaṃ sūtraṃ śaṅkau tu veṣṭayet |

veṣṭyamānaṃ yadā sūtraṃ śaṅkuṃ muñcati lakṣaṇam |

puttrasya maraṇaṃ vidyāt chinne vaiśyavināśanam ||

tatrāpi nārasiṃhena homenāśubhanāśanamiti ||

tathā ||

śaṅkuṃ sāraṃ bhūmeḥ proktaṃ tasyāgraṃ citravṛttakam |

tasya vṛttādinādau tu sthāpayet samabhūtale |

śaṅkudviguṇamānena tanmadhye varttulaṃ likhet |

pūrvāparāhṇayośchāyā yadā tanmaṇḍalāntagā |

tadbindudvayagaṃ sūtraṃ pūrvaparā digiṣyate |

bindudvayāntarabhrāntaśaraphadvayapucchagam |

dakṣiṇottaragaṃ sūtramevaṃ sūtradvayaṃ nyaset |

tadagrāṇyaparāntāni sūtrāṇi ca vinikṣipet ||

sūtrāṇi sthāpayet prājñaḥ prāguttaramukhāni ceti ||

hayaśīṛṣapañcarātre'pi ||

bhūmiṃ toyasamāṃ kṛtvā darpaṇodarasannibhām |

dvādaśāṅgulamānena tatra vṛttañca bhrāmayet |

madhye tu niścalaṃ śaṅku sthāpya chāyāṃ nirīkṣayet |

vṛttarekhā yā vāhyasthā śaṅkucchāyā prakalpitā |

praveśanirgame tasyāṃ śaṅkucchāyāṃ nirūpayet |

śaṅkucchāyāgracihnābhyāṃ prākpratīcyau prasādhayet |

rātrau tu prācīsādhanaṃ yathā ||

kṛttikā śravaṇā puṣyā citrāsvātyoryadantaram |

etat prācyā diśo rūpaṃ yugamātrodite pura iti ||

trikāṇḍamaṇḍale'pi ||

śravaṇasyodaye prācī kṛttikāyāstathodaye |

citrāsvātyantare candrasūryyayoḥ |

iti śaṅkuprakaraṇam ||

atha maṇḍalaprakaraṇam |

viśvasāre dvitīyapaṭale ||

dīkṣārthaṃ maṇḍapaṃ kūryāt sundaraṃ sumanoharam |

nānāvarṇaiścitravarṇaiścitritaṃ sumanoharam |

bhittistambhādisarveṣu svarṇaratnavibhūṣitam |

nānāvarṇaiścitravarṇaiścitritaṃ maṇimaṇḍapam |

vitānapatraśālapyairalaṅkuryyādvidhānataḥ |

patākābhirdhvajaṃ kuryyāccaturdikṣu manoharam |

aṣṭau kumbhānaṣṭadikṣu maṇḍapaṃ racayet sudhīḥ ||

atretikarttavyatā uktā śāradātilake dvitīyapaṭale ||

puṇyāhaṃ vācayitvā tu maṇḍapam racayecchubham ||

puṇyāhamiti yajamānasya |

puṇyāhaṃ bhavanto'dhibruvantu evaṃ svasti bhavanta iti ṛddhiṃ bhavanta iti tribhiḥ puṇyāhavācanam ||

taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtabaudhāyanena ||

puṇyāhaṃ svasti ṛddhimityoṅkārapūrvaṃ tristrirekaikāmāśiṣaṃ vācayitveti |

āśiṣaṃ vācayitveti nirdeśāt sutarāṃ yajamānanāmollekha āyāti |

tena nāmollekhamakṛtvā kevalaṃ puṇyāhamityādivacanamanubhavaviruddhamiti |

śāradāyām ||

pañcabhiḥ saptabhirhastairnavabhirvā mitāntaram |

ṣoḍaśastambhasaṃyuktaṃ catvārasteṣu madhyagāḥ |

aṣṭahastasamucchrāyāḥ saṃsthāpya dvādaśābhitaḥ |

pañcahastapramāṇāste niñchidrā ṛjavaḥ śubhāḥ ||

madhyastambhasyāṣṭahastaparimāṇamitareṣāṃ dvādaśānāṃ pañcahastaparimāṇamiti ||

tatpañcamāṃśaṃ nikhanenmedinyāṃ mantravittamaḥ ||

nārikeladalairvaṃśaiśchādayettatsamantataḥ ||

vaṃśairvaṃśadalairubhayatra bahuvacananirdeśenetyādibahuvacanāntā gaṇasya saṃsūcakā bhavantīti nyāyācchādanopayuktamanyadapi labhyate |

dvāreṣu toraṇāni syuḥ kramāt kṣīrimahīruhām |

stambhocchrāyaḥ smṛtasteṣāṃ saptahastaiḥ pṛthak pṛthak |

daśāṅgulapramāṇena tatparīṇāha īritaḥ |

tiryyak phalakamānaṃ syāt stambhānāmūrddhamānataḥ |

mūlāni kalpayenmadhye toraṇe hastamānataḥ |

dikṣu dhvajāni badhnīyāt lokapālasamaprabhān |

vitānadarbhamānādyairalaṅkurvīta maṇḍapam ||

kṣīrimahīruhāmiti aśvatthoḍumbaraplakṣavaṭānām ||

taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena ||

nyagrodhatoraṇaṃ pūrve yāmye tūḍumbaraṃ matam |

paścime'śvatthasambhūtamuttare plakṣatoraṇam ||

pūrve vā plakṣasambhūtaṃ nyagrodhañcottare matamiti ||

toraṇakaraṇakāraṇantu mahākapilapañcarātre |

devāstoraṇarūpeṇa saṃhitā yajñamaṇḍape |

vighnavidhvaṃsanārthañca rakṣārthaṃ tvadhvarasya ca |

adhvarasya yajñasya |

iti maṇḍapādikaraṇam ||

athāṅkurārṇapaṇam |

prapañcasāre pañcamapaṭale ||

saptāhato vā navamāhato vā prāgeva dīkṣādivaśādyathāvat |

sapālikāpañcamukhīśarāvacatuṣṭaye vījanivāpayuktam |

anyasmin bhavane ca bhūtalatale śuddhe sthale maṇḍalaṃ kuryyāt prāgvaruṇāyataṃ padacatuṣkoṇe tu bhānūdayam |

pītāraktasitāsitaṃ pratipadaṃ vahnyādisaptāntikam yāmyodīcyasamāyataṃ praṇigadantyanye'pi tanmantriṇaḥ |

vaiṣṇavyastvatha pālikā api caturviṃśāṅgulivyāpakā vairiñcyo ghaṭikāstu pañcavadanādyaṣṭāṅgulocchrāyakāḥ |

śaivāḥ syurdviṣaḍaṅgulā api śarāvāstrā jalakṣālitāḥ sūtraiśca prakalayya paṃktiṣu ca tāḥ proktakramādvinyaset ||

pṛthagapi śālītaṇḍulapūrṇāsu sadarbhabaddhakūrccāsu |

mṛdbālukākarīṣaiḥ krameṇa pūrṇāni pātrāṇi ||

śālīkaṅkuśyāmākatilasarṣapamudgamāṣaniṣpāvāḥ |

khalvāḍhakīsametā vījāni viduḥ prarohayogyāni ||

prakṣālya tāni nivapedabhimantrya mūlavījena sādhakavarastvapi pātrakeṣu |

viprāśiṣā ca vidhivat pratipādyamānaśaṅkhādimukhyatamapañcakanisvanaiśca ||

hāridrādbhiḥ samyagabhyukṣya vastrairācchādyādbhiḥ sicyatāṃ pañcaghoṣaiḥ |

sāyaṃ prātaḥ śarvarīṣu pradadyāduktairdravyaistadbaliṃ sādhakendraḥ ||

bhūtapitṛyakṣanāgabrahmaśivā devatāśca viṣṇvantāḥ |

tābhyaḥ krameṇa rātriṣu sapta surān vasu vā tadbalirdeyaḥ ||

lājatailaraktarajanīdadhiśaktvannāni bhūtakrūrākhyam |

paitryaṃ tilataṇḍulakaṃ sānnapūpaṃ karambhalājakaṃ yākṣam ||

nārikelodakaśaktupiṣṭaṃ nāgaṃ padmākṣatañca vairiñcyam |

annāpūpaṃ śaivaṃ dugdhānnañca vaiṣṇaveyam ||

yadi navarātraṃ krameṇa baliruktaṃ |

tārādikairnamo'ntaiḥ svaiḥ svairapi nāmabhirbalimantraḥ |

pātrāṇi trividhānyapi paritaḥ punaraṣṭadikṣu balikḷptiḥ |

vījāropaṇakarmma prathitamidaṃ sārvakāmikaṃ bhavati |

sārvakāmikamityupādānādvakṣyamāṇadīkṣāyāmityādi-vacanāccāsyāvaśyakatvam |

eteṣāmarthastu viśvasāraśāradāvakṣyamāṇapramāṇaiḥ spaṣṭībhaviṣyatyato'tra vyākhyā na kṛtā |

viśvasāratantre tṛtīyapaṭale ca |

jātāṅkurāḥ prakurvīta caturdikṣu ca pālikāḥ |

pālikāḥ pañca mukhyaśca śarāvāśca tataḥ kramāt |

ṣoḍaśadvādaśāṣṭābhiraṅgulībhiḥ kramādimāḥ |

sugandhitoyapūrṇena jātāṅkuramudāhṛtam |

sudhāvījena vījāni nikṣipettatra sarvataḥ |

ācāryyo vidhinā kuryyāt sarvaśāstrārthapāragaḥ |

śyāmākamāṣakaṅgvaśca vrīhayaḥ sarvataḥ smṛtāḥ |

dīkṣāyāḥ saptame pūrvaṃ divase saṃyataḥ sadā |

saptarātreṣu kurvīta pūjanaṃ sarvadevatāḥ |

nānopahārabalibhiḥ pūjayet parameśvari ! |

praṇavādyā namo'ntāśca pūjayet sarvataḥ sudhīḥ |

bhūtāni pitaro yakṣā nāgā brahmā śivo hariḥ |

krameṇa pūjayet sarvān saptarātriṣu deśikaḥ |

saptānāmapi rātrīṇāṃ devatāḥ sarvasammatāḥ |

upahāraiḥ pūjayettān tāni vakṣyāmi pārvati ! |

lājaiśca pūjayedbhūtān gandhapuṣpādicandanaiḥ ||

bhūtādhipaṃ bhūtagaṇaṃ bhūteśañca krameṇa tān |

tailaharidrādadhiśaktubhiḥ pūjopahārakaiḥ |

taṇḍulān tilasammiśrān sānnapūpaiḥ prapūjayet |

pitṝṇāṃ pūjayennityaṃ kathitaṃ padmayoninā |

karambhalājau yakṣebhyo nārikelodakānvitam |

śaktuṃ piṣṭañca nāgebhyaḥ pūjayedvidhināmunā |

paṅkajātapataṇḍuladūrvāśālibhiruttamā |

pūjayet kathitā tevi ! brahmaṇaḥ sarvasammatā |

sāpūpamannaṃ sarvāya sarvatantrasya sammatam |

guḍodakaṃ guḍānnañca nānārasasamanvitam |

dadhi dugdhaṃ pāyasānnaṃ dadyāt priyatamaṃ mahat |

viṣṇave ca nivedyātha sarvasiddhiṃ labhennaraḥ ||

atra balidravyādhikyadarśanāt prāguktaprapañcasāroditabalidravyamupalakṣaṇamātraṃ śaktāśaktaparaṃ vā |

śāradātilake tṛtīyapaṭale'pi ||

prāgeva dīkṣādivaśāt saptabhirvidhivaddinaiḥ |

sarvamaṅgalasampattyai vidadhyādaṅkurārpaṇam |

maṇḍalasyottare bhāge śālāṃ pūrvāparāyatām |

gūḍhāṃ kuryyāttatastasyāṃ maṇḍalaṃ racayet sudhīḥ |

pañcahastapramāṇāni pañcasūtrāṇi pātayet |

pūrvāparāyatānyeṣāmambharuṃ dvādaśāṅgulam |

dakṣiṇottarasūtrāṇi tadvadekādaśārpayet |

padāni tatra jāyante catvāriṃśat pramārjjayet |

paṃktyā vīthīścatasro'ntaścatuṣkobhayapārśvayoḥ |

vīthyau dve ca catuṣkoṣṭhamekamatrāvaśiṣyate |

padāni rañjayettāni śvetapītāruṇāsitaiḥ |

rajobhiḥ śyāmalenātha vīthīrāpūrayet sudhīḥ |

pātrāṇi trividhānyāhuraṅkurārpaṇakarmmaṇi |

pālikāḥ pañcamukhyaśca śarāvāśca tataḥ kramāt |

proktāḥ syuḥ sarvatantreṣu haribrahmaśivātmakāḥ |

eṣāmutsedhato'nveyaiḥ ṣoḍaśadvādaśāṣṭabhiḥ |

aṅgulaiḥ kramaśastāni śubhānyāveṣṭya tantunā |

prakṣālya deśikasteṣu pādeṣvāhitaśāliṣu |

sagandhadarbhakūrcceṣu paścimādi niveśayet |

karīṣabālukāmṛdbhistāni pātrāṇi pūrayet |

sudhāvījena vījāni dugdhaiḥ prakṣālya tattvavit |

mūlamantratrijaptāni pañcaghoṣapuraḥsaram |

āśīrvāgbhirdvijātīnāṃ maṅgalācārapūrvakam |

nirvapetteṣu pātreṣu deśiko yatamānasaḥ |

śāliśyāmāḍhakīmudgatilaniṣpātrasarṣapāḥ |

kulatthakaṅgumāṣāśca vījānyaṅkurakarmmaṇi |

haridrādbhiḥ samabhyuśya varunnairācchādya deśikaḥ |

baliṃ vividhapātrāṇāṃ dikṣu pūrvāditaḥ kṣipet |

praṇavādyairnamo'ntaiśca rātrau rātrīśanāmabhiḥ |

bhūtāni pitaro yakṣā nāgā brahmā śivo hariḥ |

saptānāmapi rātrīṇāṃ devatāḥ samudīritāḥ |

bhūtebhyaḥ syurlājatilaharidrādadhiśaktavaḥ |

śālyaḥ pitṛbhyaḥ satilāstaṇḍulāḥ parikīrttitāḥ |

karambhalājau yakṣebhyo nārikelodakānvitam |

śaktuṃ piṣṭañca nāgebhyo brahmaṇe paṅkajākṣatam |

sapūpamannaṃ sarvāya viṣṇave syādguḍaudanam |

tato lokeśvarebhyo'pi vidhivadvitaredbalim |

dīkṣāyāmabhiṣekeṣu navaveśmapraveśane |

utsaveṣu ca sampattyai vidadhyādaṅkurārpaṇam ||

eteṣāmarthaḥ ||

dīkṣādivaśāt pākasaptabhirdinairityanena dīkṣādinamaṣṭamaṃ yathā bhavati tathā karttavyamityuktam |

vidhivadityanena navabhiḥ pañcabhistribhirvā ityāyātam ||

taduktaṃ siddhāntaśekhare ||

pratiṣṭhāyāñca dīkṣāyāṃ sthāpane cotsave tathā |

samprokṣaṇe ca śāntyarthaṃ vivāhe mauñjibandhane |

sarvamaṅgalakāryyeṣu kārayedaṅkurārpaṇam ||

mahākapilapañcarātre'pi ||

puṇyāhaghoṣaṇaṃ kṛtvā brāhmaṇaiḥ saha deśikaḥ |

maṅgalāṅkurayajñañca kuryyāttatraiva vāhani ||

praśastayāgadivasāt purastāt saptame'hani śubhe navame vā |

pañcame'ṭha sudine sumuhūrte maṅgalāṅkuravidhiṃ vidadhīta ||

gururviśuddhaḥ prāgeva śuddhāhāt saptame'hani |

saṅkalpyopoṣya karttavyamaṅkurāropaṇaṃ śubham |

kuryyānnāndīmukhaśrāddhaṃ pūrvedyuḥ svastivācanam |

svagṛhyoktaprakāreṇa tadetadvidadhīta vai |

saṃhitāyāmapi ||

sarvatrābhyudayaśrāddhamaṅkurotpādanaṃ tathā |

ādāveva prakurvīta karmmaṇo'bhyudayātmanaḥ ||

śālāmiti viṃśatyā tu karairmānaṃ daśāyāmena viṣtṛteti śālāyā uttamamānam |

atraitāvatyāḥ prayojanābhāvādarddhena madhyamamānena śālā kāryyā |

tena daśahastadīrghā pañcahastāyāmā atra śālā karttavyā tāmeva pūrvāparāyātāmiti |

dīrghaprahastacaturasrarūpāṃ gūḍhāṃ kapāṭādiparivṛtāṃ dakṣiṇaikadvāravatīṃ nivātāñca kuryyāt |

taduktaṃ prayogasāre ||

arvādudaksthitāṃ kṛtvā nivātāṃ tāṃ kuṭīṃ dṛḍhāmiti |

tatra maṇḍalakaraṇaprakāramāha |

pañcahasteti pūrvapaścimakrameṇa pañcasūtrāṇi pātayitvā dvādaśāṅgulānyekaikāntaritānyekādaśasūtrāṇi dakṣiṇottarakrameṇa pātayet tena catvāriṃśatkoṣṭhā bhavanti |

mārjayediti paścādanveti ||

paṃktyāvāhya catasro vīthīrmārjjayet mārjjanaprakārastu ||

prathamaṃ pūrvasyāṃ catuṣkoṣṭhātmikāmekāṃ vīthīm tato dakṣiṇasyāmaṣṭakoṣṭhātmikāmaparām paścimāyāṃ catuṣkoṣṭhātmikāmanyām uttarasyāmaṣṭakoṣṭhātmikāmitarāñca mārjayet |

tataḥ antaścatuṣkasya ubhayapārśvayordve vīthyau dvidvikoṣṭharūpe punarmārjayet |

tenātra maṇḍale catuṣkoṣṭhatrayamavaśiṣyate |

tāni śiṣṭāni catuṣkoṣṭhatrayasthāni dvādaśapadāni pratyekaṃ catuṣkoṣṭhaṃ śvetādibhīrajobhīrañjayet |

tatra vāyupade śvetaṃ āgneye pītaṃ nair-ṛte aruṇaṃ īśāne kṛṣṇam |

tataḥ śyāmalena vīthīrāpūrayet |

patrāṇīti sthūlānyuccāni śarāvāṇyeva pālikāśabdenocyante |

pālikā eva nīcāḥ pañcamukhasthitāḥ pañcamukhya ucyante śarāvāḥ prasiddhā eva |

pālikā harirūpāḥ pañcamukhyo brahmarūpāḥ śarāvāḥ śivarūpāḥ |

etena haribrahmeśā eṣu pātreṣu pūjyā ityuktaṃ bhavati |

taduktaṃ sārasvatatantre ||

prokteṣu teṣu pātreṣu brahmaviṣṇuśivān yajet ||

siddhāntaśekhare'pi ||

sampūjayet śarāveṣu rudraṃ candanapuṣpakaiḥ |

pālikāsu tathā viṣṇuṃ brahmāṇaṃ ghaṭikāsu ceti |

utsedhata aunnatyena ||

mahākapilapañcarātre ||

pālikā vaktravistārā ṣoḍaśāṅgula ucyate |

bhavetkaṇṭhavilañcāsyā gude'ṣṭāṅgulavistṛtam |

pādapīṭhasya vistāraḥ ṣaḍaṅgula udāhṛtaḥ |

caturaṅgula utsedhastatsandhiścāṅguladvayam |

tatsandheśca bhavennāhaḥ pādapīṭhārddhameva ca |

bhavet pañcamukhī caivaṃ ghaṭikā sarvakāmadā |

caratuṅgulavistārāṇyāhurvaktrāṇi pañca vai |

catvāri ca caturdikṣu ūrddhvamekaṃ yathāvidhi |

ghaṭikāyāmavistāro dvādaśāṅgula ucyate |

ācāryyāḥ kathayantyeke ṣoḍaśāṅgulameva vā |

dvādaśāṅgulavistāraṃ śarāvasya mukhaṃ smṛtam |

caturaṅgulavistāramadhastānmūlamucyate |

rāghavabhaṭṭadhṛtam |

tālamātramapi pañcamukhī syādvyāsatocchrayamitā ghaṭikā syāt |

dikṣu tanmukhacatuṣṭayamekaṃ madhyamantu samavarttitamāgam |

alavistṛtamukhe tu śarāvaṃ vyāsatocchrayagatārddhamitāṅghriḥ |

daṇḍamasya caraṅgulanāhaṃ kaṇṭhamadhyavilavarjjamadagram |

sambhave kanakarūpyatāmrato mārttikāṇyabhinavānyathavā syuḥ ||

siddhāntaśekhare tu ||

yathāsambhavamānantu pālikādi samācaredityuktam |

śubhānīti kṛṣṇavarṇavraṇādirahitānīti rāghavabhaṭṭaḥ |

tantuneti triguṇena pūrvaṃ prakṣālanaṃ paścāttriguṇatantunā veṣṭanam |

darbhakūrccamagre vakṣyamāṇam |

paścimādīti paścimacatuṣke pālikācatuṣṭayam madhyamacatuṣke pañcamukhīcatuṣṭayam pūrvacatuṣke śarāvacatuṣṭayaṃ niveśayet |

tanmadhye āgneyādisthāpanam |

deśika ityanenoktam ||

taduktaṃ prayogasāre ||

evaṃ kṛtvā sādhakastu tatra pātrāṇi vinyaset |

vahnyādīśānaparyyantaṃ catuṣkeṣu pṛthak pṛthak |

karīṣetyādi ||

karīṣaṃ śuddhagomayacūrṇam ||

etairuttarottaraṃ sarvāṇyapi pātrāṇi pūrayet |

taduktaṃ hayaśīrṣapañcarātre ||

pūrayeduttarottara iti |

prayogasāre'pi |

mṛdbālukākarīṣaiścorddhvataḥ pātrāṇi pūrayediti ||

atra viśeṣaḥ siddhāntaśekhare ||

gandhādibhiśca kuddālaṃ pūjayitvā dināntare |

gītanṛtyasamāyuktaṃ gajavājisamanvitam |

gurvādayo rathārūḍhā gajārūḍhāstathā pare |

gatvā tīraṃ taḍāgasya nadyāḥ puṣpavanasya vā |

tatra śuddhaṃ bhuvo bhāgaṃ darbhaiḥ sammārjya vāstrataḥ |

abhyukṣya cārghyatoyena tattanmantramanusmaran |

hṛdā bhūmiṃ samāvāhya gandhapuṣpaiḥ samarccayet |

kuddālīmantramantreṇa khātvā bhūmimatho mṛdam |

gṛhītvā vāmadeśena pūrayet kāṃsyapātrake |

hṛdā mṛdantu sammṛjya vastreṇācchādya dhārayet |

puraṃ vā nilayaṃ vāpi sarvamaṅgalanisvanaiḥ |

guruḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā maṇḍapaṃ vānayettataḥ |

tattatkarmma divākāle kuryyādrātrau na buddhimān |

teṣu vījāropaṇamāha sudheti ||

sudhāvījena vamitimantreṇa |

dugdhaiḥ prakṣālyeti |

mahākapilapañcarātre tu viśeṣaḥ ||

dvādaśākṣaramantreṇa kṣālayitvā tu vāriṇeti ||

sārasvatamate'pi ||

vījāni tāni prakṣālya jalakṣīreṇa ca kramāditi |

etatsarvaṃ tantravidityanena sūcitam |

mūleti mūlamantreṇa abhijaptāni aṣṭottaraśatamityarthaḥ |

taduktaṃ mahākapilapañcarātre ||

sakhyānuktau śataṃ sāṣṭaṃ sahasraṃ vā japādiṣviti ||

pañcaghoṣastu ||

paṭahakāṃsyamṛdaṅgamukhavādyaśaṅkhāḥ |

maṅgalācāreti |

caturaṅgaiḥ suprasiddhahulahuladhvanyādibhiḥ |

tatastāni vījānyekīkṛtya rātrau prāṅmukha udaṅmukho vā mūlamantreṇa pālikādiṣu nirvapedityuktam |

taduktaṃ siddhāntaśekhare |

vījamukhyena mūlena prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ |

vāpayet sarvavījāni pālikādiṣvanukramāt |

vījānāmadhipaḥ somastasmādrātrau tu nirvapet ||

sārasvatamate'pi ||

vījebhyo daivatebhyaśca sa rātrau kāntimān yataḥ |

tasmād gurustu vījāni niśāyāmeva vāpayediti ||

vījānyāha śālīti |

śālayo haimantikāḥ śyāmāḥ śyāmākāḥ |

kānyakubjabhāṣāyāṃ sāmbā iti |

gauḍabhāṣāyāṃ śāmā iti prasiddhiḥ |

āḍhakī tuvarī arahara iti gauḍabhāṣāprasiddhiḥ |

niṣpāvā vorā iti gauḍabhāṣāprasiddhiḥ |

sārasvatamate pratyekaṃ vījeṣu devatāpūjoktā yathā |

skandaṃ priyaṅgau niṣpāve vāyumagniṃ kulatthake |

āḍhakyāṃ nir-ṛtiṃ somaṃ mugdhe ! vaivasvataṃ tile |

prajāpatiṃ śālivīje tvanantaṃ sarṣape'rccayet |

imaṃ śyāme ca māṣe ca varuṇantu nagātmaje ! iti |

siddhāntaśekhare tu pratyahaṃ somapūjājāpyuktā yathā |

somaṃ sampūjayennityamadhivāsadināvadhi |

adhivāsadine prāpte somamullāsayedgururiti |

haririndreti tattanmantre uktaḥ |

prayogasāre |

tripañcakāya sarvāya śaṅkarāya śivāya ca |

sarvaloka pradhānāya śāśvatāya namo namaḥ |

vikīryyānena mantreṇa haridrā cūrṇamiśritam |

toyaṃ pravarṣayetteṣu siñcet toyairdinaṃ prati |

pratidinamityarthaḥ |

vastrairnūtanavastraiḥ |

bahuvacanaṃ kapiñjalādhikaraṇanyāyena tritve paryyavasyati |

ācchādyeti pātracatuṣṭayamekaikena rātrau baliṃ kṣipedityanvayaḥ |

prātaḥ punaḥ sthalamārjanādi kṛtvā dvitīyarātrādau balidānaṃ praṇavādyairiti tatra mantraḥ |

oṃ bhūtebhyo nama evamanyatrāpi mantraḥ |

mahākapilapañcarātre tu viśeṣaḥ |

tato gandhavimiśreṇa siñcedvai śuddhavāriṇā |

trirātrantu yathānyāyaṃ pañcarātramathāpi vā |

sārasvatamate tu |

prarūḍhānyaṅkurāṇyanyo na vīkṣeta kadācana |

ācāryya eva praviśet śiṣyo vāpi tadā jñayeti ||

sidhāntaśekhare'pi ||

vastrairācchādya yatnena suguptāni ca kārayet |

saptasu rātriṣu pṛthagbalidravyāṇyāha bhūtebhya iti |

karambho dadhiśaktavaḥ |

akṣatā akhaṇḍataṇḍulā iti rāghavabhaṭṭaḥ |

śrāddhatattvadhṛtavacane akṣatā yavā iti |

yadā navasu rātriṣu balidānaṃ tadā rātridvaye balidānam |

dravyaṃ devatā ca puraivoktam |

tattaddiśi pāyasādinā balirvidheyaḥ |

tatreśānapūrvayormadhye brahmaṇe nair-ṛtapaścimayormadhye'nantāya balirdeyaḥ ||

athāṅkuraparīkṣā ||

siddhāntaśekhare |

yajamānābhivṛddhyarthamaṅkurāṇi parīkṣayet |

samyagarddhaṃ prarūḍhāni komalāni sitāni ca |

dhūmravarṇānyapūrvāṇi tathā tiryyaggatāni ca |

śyāmalāni ca kubjāni varjayedaśubhāni tu |

āvṛṣṭiṃ kurute kṛṣṇaṃ dhūmrābhaṃ kalahaṃ tathā |

apūrvaṃ jananāśañca kubhikṣaṃ śyāmalāṅkuram |

tiryyaggate bhavedvyādhiḥ kubje śatrubhayaṃ tathā |

sārasvatamate'pi ||

prarūḍhairaṅkuraiḥ kartturnirdiśecca śubhāśubham |

śyāmaiḥ kṛṣṇairaṅkurairarthahānistiryyagrūḍhairvyādhirāndolitaistaiḥ |

kubjairdu.khaṃ duṣprarūḍhairmṛtiśca rogaṃ bhugne sthānadeśeṣṭahāniriti ||

aśubhe cāṅkare jāte śāntihomaṃ samācaret |

mūlamantreṇa juhuyād guruśca brāhmaṇaiḥ saha |

aghorāstreṇa cāstreṇa śataṃ vātha sahasrakamityaṅkurāropaṇam ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ dvitīye dharmakāṇḍe guruśiṣyavicārādyaṅkurāropaṇāntakarmakathanarūpa-pallavakathanaṃ nāma tṛtīyaḥ paricchedaḥ |

Die Verehrung der Göttin verbindet zahlreiche Überlieferungen dieser Sammlung.


dīkṣāvyutpattistu rudrajāmale |

dadāti śivatādātmyaṃ kṣiṇoti ca malatrayam |

ato dīkṣeti samproktā dīkṣātantrārthavedibhiḥ ||

laghukalpasūtre ca ||

dīyate paramaṃ jñānaṃ kṣīyate pāpapaddhatiḥ |

tena dīkṣocyate mantre svāgamārthabalābalāt |

yoginī tantre tṛtīyabhāge ṣaṣṭhapaṭale'pi |

dīyate jñānamatyarthaṃ kṣīyate pāśabandhanam |

ato dīkṣeti deveśi ! kathitā tattvacintakaiḥ |

manasā karmaṇā vācā yat pāpaṃ samupārjitam |

teṣāṃ viśeṣakaraṇī paramajñānadā yataḥ |

tasmāddīkṣeti loke'smin gīyate śāstravedakaiḥ |

vijñānaphaladā saiva dvitīyā layakāriṇī |

tṛtīyā muktidā caiva tasmāddikṣeti dhīyate ||

viśvasāratantre dvitīyapaṭale ca ||

atha dīkṣāṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣva kamalānane ! |

yasya vijñāmātreṇa devatvaṃ labhate naraḥ |

divyajñānaṃ yato dadyāt kuryyāt pāpakṣayaṃ tataḥ |

tasmāddīkṣeti sā proktā savatantrasya sammatā ||

atha dīkṣāmāhātmyam |

rudrajāmalapūrvakhaṇḍe tṛtīyapaṭale ||

devi ! dīkṣāvihīnasya na siddhirna ca saṅgatiḥ |

tasmāt sarvaprayatnena guruṇā dīkṣito bhavet |

vicāraṃ cakrasārasya karaṇīyamavaśyakam |

adīkṣito'pi maraṇe rauravaṃ narakaṃ vrajet |

tasmāddīkṣāṃ prayatnena sadā kuryyācca tāntrikīm ||

pañcadaśapaṭale ||

adīkṣitā ye kurvanti japapūjādikāḥ kriyāḥ |

na bhavanti priye ! teṣāṃ śilāyāmuptavījavat |

kalpasūtraṭīkādhṛtakulārṇavatantre ||

rasendreṇa yathā viddhamayaḥ suvarṇatāṃ vrajet |

dīkṣāviddhastathaivātmā śivatvaṃ labhate priye ! |

dīkṣāgnidagdhakarmāsau yāyādvicchinnabandhanaḥ |

gatastasya karmabandho nirjīvaśca śivo bhavet |

gataṃ śūdrasya śūdratvaṃ viprasyāpi ca vipratā |

dīkṣāsaṃskārasambhinne jātibhedo na vidyate |

śivaliṅge śilābuddhiṃ kurvan yatpāpamāpnuyāt |

dīkṣitasyāpi pūrvatvaṃ smaran tatpāpamāpnuyāt |

dārvaśmalauhamṛdratnajātiliṅgaṃ pratiṣṭhitam |

yathocyate tathā śuddhāḥ sarve varṇāśca dīkṣitāḥ |

yena pūjitamātreṇa cābrahmabhuvanāntikam |

pūjitaṃ tena sarvaṃ syāddīkṣitena na saṃśayaḥ |

dīkṣitasya na kāryyaṃ syāttapobhirniyamavrataiḥ |

na tīrthagamanenāpi na ca śārīrayantraṇaiḥ ||

pañcamakhaṇḍe ṣaṣṭhollāse'pi |

gavāṃ sarpiḥ śarīrasthaṃ na karotyātmapoṣaṇam |

svakarmacaritaṃ daṇḍaṃ punastāmeva poṣayet |

evaṃ sarvaśarīrasthasarpirvat parameśvari ! |

vinā copāsanāddevi ! na dadāti phalaṃ nṛṇām ||

puraścaraṇarasollāse prathamapaṭale |

na ca dīkṣāparaṃ jñānaṃ na ca dīkṣāparaṃ tapaḥ |

na ca dīkṣāparaṃ kālaṃ tasmāddīkṣā garīyasī ||

iti dīkṣāpraśaṃsā ||

dīkṣāyāṃ vāratithinakṣatramāsādibhadrābhadre asmadatyativṛddhaprapitāmahakṛṣṇānandāgamavāgīśena tantrasāre likhite te tatra draṣṭavye |

viśeṣastu puraścaraṇarasollāse ||

dīkṣāyāṃ cañcalāpāṅgi ! na kālaniyamaḥ kvacit |

sadgurordarśanādeva sūryyaparva ca sarvadā |

śiṣyamāhūya guruṇā kṛpayā yadi dīyate |

tatra lagnādikaṃ kiñcinna vicāryyaṃ kadācana |

etat sarvaṃ divyavīraviṣayam |

tathā ca itaḥ pūrvam |

divyavīraguruṃ labdhvā dīkṣāṃ kṛtvā vicakṣaṇaḥ |

tataḥ samāhito bhūtvā puraścaryyāṃ kariṣyati |

ityuktam etena paśuguruto dīkṣāyāṃ sarvaṃ vicāryyamityāyātam |

kalpasūtraṭīkādhṛtakulārṇave ||

dvijo'pi dīkṣitaḥ paścādantyajaḥ pūrvadīkṣitaḥ |

dvijaḥ kaniṣṭhaḥ sa jyeṣṭha iti śāstrasya nirṇayaḥ |

jyeṣṭhatvena ca te pūjyā nāvamānyāḥ kathañcana ||

iti dīkṣājyeṣṭhatvādikathanam ||

kulārṇave'pi ||

dīkṣāṃ vinā na mokṣaḥ syāt prāṇināṃ śivaśāsanāt |

sā ca na syādvinācāryyamityācāryyaparamparā |

upāsanāśatenāpi yāṃ vinā naiva sidhyati |

tāṃ dīkṣāmāśrayed yatnāt śrīgurormantrasiddhaye ||

mahākapilapañcarātranārāyaṇīyayoḥ ||

mantro yaḥ sādhayedekaṃ japahomārcanādibhiḥ |

kriyābhirbhūribhiryasya sidhyantyanye'lpasādhanāt |

samyak siddhaikamantrasya nāsādhyamiha kiñcana |

bahumantravataḥ puṃsaḥ kā kathā hānireva saḥ |

ityekamantrasādhanaphalaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

pustake likhito mantro yena sundari ! japyate |

na tasya jāyate siddhirhānireva pade pade ||

ṣaṭkarmadīpikādhṛtamapi ||

pustake likhitā vidyā yena sundari ! japyate |

siddhirna jāyate tasya kalpakoṭiśatairapi |

rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

dvijānāmanupetānāṃ ṣaṭkarmādhyayanādiṣu |

yathādhikāro nāstīhasyāccopanayanādanu |

tathācādīkṣitānāñca mantradevārcanādiṣu |

nādhikāro'styataḥ kuryyādātmānaṃ śivasaṃskṛtamiti ||

dīkṣāyā akaraṇe doṣakathanam ||

nārāyaṇīye ||

yadṛcchayā śrutaṃ mantraṃ channenāpi chalena vā |

patrekṣitaṃ vā yathāvattajjaghanyamanarthakṛt ||

iti nindyadīkṣākathanam ||

rāghavabhaṭṭe'pi ||

viprasya vidhivaddīkṣāmabhiṣekāvrasānikām |

śrutvā tantraṃ gurorlabdhaṃ sādhayeddīkṣitaṃ manum |

gurumukhyāḥ kriyāḥ sarvā bhuktimuktiphalapradāḥ |

tasmāt sevyo gururnityaṃ muktyarthaṃ susamāhitaiḥ |

gurvanuktāḥ kriyāḥ sarvā niṣphalāḥ syuryato dhruvam |

japo homārcanavidhiḥ kāryyo dīkṣānvitairnaraiḥ ||

iti dīkṣāvidhikathanam ||

mūlasūtram ||

dīkṣāstisraḥ śāktī śāmbhavī māntrī ceti |

tatra śāktī śaktipraveśanāt śāmbhavī caraṇavinyāsāt māntrī mantropadiṣṭā sarvāśca kuryyādekaikamityeke |

etadvyācakṣate śrīśaṅkarācāryyāḥ |

śāktīti śaktiḥ kuṇḍalinī paracidrūpā tasyāḥ kriyāsamabhivyāhāreṇa kulākulabhedādbrahmanāḍyāṃ paraśambhumelanaṃ śaktipraveśaḥ |

śāmbhavī caraṇavinyāsyāditi te caraṇāścatvāraḥ śuklaraktamiśraparasvarūpāḥ |

māntrī mantropadiṣṭeti |

taduktaṃ rudrajāmale ||

śāktī śaktibhavā dīkṣā śaktiḥ śrīparakuṇḍalī |

tasyāḥ prāṇavilomena praveśaḥ paraśāmbhave |

caraṇadvayasambhūtā śāmbhavī śīghrasiddhidā |

māntrī mantrodbhavā dīksā tacchaktiḥ svātmasambhavā |

mantrayantrārccanādukta kriyābhirbhogamokṣadā |

caraṇadvayaṃ śivaśaktirūpam |

tatra sattvapradhānaḥ śuklaḥ rajaḥpradhāno raktaḥ tamaḥpradhāno miśraḥ |

guṇātīto nirvāṇaḥ |

sākṣāt paramānandanirbharaḥ sadāśivasvarūpaḥ |

sahasradalakamalakarṇikā-madhyavartti- candramaṇḍalagatapīyūṣadhārāplāvyamānāścintanīyāḥ |

uktañca bhagavatā dattātreyeṇa ||

bhrūmadhyagau vidhiharau tava śuklaraktau pādau rajomalaguṇau khalu sevyamānau |

sṛṣṭisthitī vitanuto hṛdaye tṛtīyamādyaṃ bhajan harati viśvamudagramugraḥ |

tūryaṃ tavāryyacaraṇaṃ nirupādhibodhyam sāndrāmṛtaṃ śivapade satataṃ nato'smi ||

rudrajāmale ||

trividhā sā bhaveddīkṣā prathamā āṇavī parā |

śāktī ca śāmbhavī cānyā sadyo muktividhāyinī |

mantrārcanāsananyāsadhyānopacārakādibhiḥ ||

dīkṣā sā āṇavī proktā yathāśāstroktarūpiṇī |

siddhyai ca śaktimālokya tayā kevalayā śiśoḥ |

nirupāyaṃ kṛtā dīkṣā śākteyī parikīrttitā |

abhidandhiṃ vinācāryyaśiṣyayorubhayorapi |

deśikānugraheṇaiva śiṣyatā vyāptikāriṇī ||

ṣaḍanvayamahāratne'pi ||

trividhā sā bhaveddīkṣā prathamā āṇavī parā |

śākteyī śāmbhavī cānyā sadyomuktividhāyinī |

mantrārcanāsanadhyānasthāpanopāsanādibhiḥ |

kṛtā dīkṣā sā tvāṇavī proktā yathāśāstroktarūpiṇī |

siddhyai svaśaktimālokya tayā kevalayā śiśoḥ |

nirupāyaṃ kṛtā dīkṣā śākteyī parikīrttitā |

abhisandhiṃ vinācāryyaśiṣyayorubhayorapi |

deśikānugraheṇaiva śivatāvyaktikāriṇī |

seyantu śāmbhavī dīkṣā śivādeśanakāriṇī |

vāyavīyasaṃhitāyāmapi |

śāmbhavī caiva śaktī ca māntrī caiva śivāgame |

dīkṣopadiśyate tredhā śivena paramātmanā |

gurorālokamātreṇa sparśāt sambhāṣaṇādapi |

sadyaḥ saṃjñā bhavejjantordīkṣā sā śāmbhavī matā |

śāktī jñānavati dīkṣā śiṣyadehaṃ praviśya tu |

guruṇā jñānamārgeṇa kriyate jñānacakṣuṣā |

māntrī kriyāvatī dīkṣā kumbhamaṇḍalapūrvikā ||

iti nāmakriyābhedāddīkṣābhedakathanam ||

dīkṣābhedāntarantu śāradāyāṃ caturthapaṭale ||

caturvidhā sā sandiṣṭā kriyāvatyādibhedataḥ |

kriyāvatī varṇamayī kalātmā vedhamayyapi ||

prayogasāre ||

mantramārgānusāreṇa sākṣātkṛtveṣṭadevatām |

guruścodbodhayecchiṣyaṃ mantradīkṣeti socyate ||

sūtrāntaramāha sarvāśca kuryyādekaikāṃ vetyeke ||

rudrajāmale ||

āṇavī bahudhā dīkṣā śāmbhavī ca tathā punaḥ |

ekaikā vāpi vidvadbhiḥ paṭhyate śāstrakovidaiḥ |

śivaśaktisamāyogājjanmāntarakṛtāt śubhāt |

śivapūjānusandhānāt karmasāmyaṃ yadā bhavet |

śiva eva tadā sākṣādāṇavyā dīkṣayā bhavet |

iti dīkṣāphalakathanam ||

viśvasāratantre ||

caturvidhā tu sā dīkṣā brahmaṇā bhāṣitā purā |

kriyāvatī kalāvatī varṇavedhamayī gunaḥ |

tāḥ krameṇāpi kathyante sarvasampatpradāḥ śubhāḥ ||

evaṃ sarvāsāṃ dīkṣāṇāṃ mānasādikaivalyāntaṃ samānameva phalam ||

taduktaṃ rudrajāmale ||

sarvāsāseva dīkṣāṇāṃ muktiḥ phalamakhaṇḍitam |

avirodhādbhavatyeṣā prāsaṅgikyastu bhaktayaḥ ||

athādhivāsavidhiḥ ||

tatrādau gṛhapraveśānantaraṃ vighnanivāraṇapūrvakaṃ sūryyaḥ somādi paṭhitvā bhūrasītyādi mantrairghaṭasthāpanaṃ kuryyāt |

taduktaṃ viśvasāratantre tṛtīyapaṭale ||

guruṇā vātmanā śiṣyaḥ sarvaṃ kuryyādvidhānataḥ |

guruṇā kārayet karma śiṣyaḥ sarvaṃ haret sudhīḥ |

candanāgurukarpūrairdhūpayed yāgamaṇḍapam |

gṛhaṃ praviśya vidhinā tatra vighnān vināśayet |

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā mantramenaṃ samuccaret |

oṃ sūryyaḥ somo yamaḥ kālo mahābhūtāni pañca ca |

ete śubhāśubhasyeha karmaṇo nava sākṣiṇaḥ |

ghaṭasyāropaṇaṃ kuryyānmantreṇānena deśikaḥ |

ghaṭāropaṇamantro'yaṃ sarvatantreṣu sammataḥ |

oṃ bhūrasi bhūmirasyaditirasi viśvadhā yā viśvasya bhuvanasya dhartrī pṛthivīṃ yaccha pṛthivīṃ dṛṃha pṛthivīṃ mā hiṃsīḥ bhūmiśodhanamityuktaṃ sarvatantrasamanvitam |

mantreṇānena deveśi |

śukladhānyaṃ vinikṣipet |

oṃ dhānyamasi dhinuhi devān dhinuhi yajñaṃ dhinuhi yajñapatiṃ dhinuhi māṃ yajñanam |

oṃ prāṇo mantro dā nāma tvā kāmāya matvā dīrghā nanu pramitidaśānumeṣāṃ devo vaḥ savitā hiraṇyapāṇiḥ |

pratigṛhṇātyacchidreṇa śilācakṣuṣe tvā mahī māṃ payo'si |

hastamānaṃ ghaṭaṃ kṛtvā navaratnodareṇa ca |

ghaṭaṃ saṃsthāpayettatra mantreṇānena deśikaḥ |

oṃ ājighra kalasaṃ mahyātmā viśantundavam |

punarūrjāni varttasva sā naḥ ||

sahasraṃ dhukṣorudhārā payasvatī punarmāviśatā drayiḥ |

mantreṇānena deveśi ! ghaṭaṃ saṃsthāpayettataḥ |

muktāmāṇikyavaidūryyagomedavajravidrumān |

padmarāgaṃ marakataṃ nīlañcaiva kramānnava |

navaratnāni tatraiva nikṣiped vibhāvāvadhi |

merutantre'pi |

puṣpaṃ nīlañca vaidūryyaṃ vidrumaṃ mauktikaṃ tathā |

tato marakataṃ vajraṃ gomedaṃ padmarāgakam |

proktāni navaratnāni deśikairmantravittamaiḥ |

oṃ āpyāyasva sametu te viśvataḥ somavṛṣṭyaṃ bhavāvājasya saṅgaye |

mantreṇānena deveśi ! jalaṃ dadyādghaṭopari |

oṃ dhannanā gā dhannanā jiñjayema dhannanā tīvrāḥ samado jayema |

dhanuḥ śatrorapakāmaṃ kuṇotu dhannanāḥ sarvāḥ pradiśo jayema |

mantreṇānena deveśi ! śākhāṃ dadyādghaṭopari |

tāmbūlaṃ śrīphalaṃ dadyāt kadalīṃ vā viśeṣataḥ ||

oṃ śrīśca te lakṣmīśca patnyā ahorātre pārśve nakṣatrāṇi rūpamaśvinau |

vyāptamiṣṭumīśānamuṃ ma īśānaḥ sarvalokamaheśānaḥ ||

mantreṇānena deveśi ! ghaṭe puṣpaṃ vinikṣipet |

saphalaṃ śālicūrṇañca śarāvañca ghaṭopari |

vinikṣipyātha vidhinā kṣīraśākhisamanvitam |

suvastrācchādanaṃ kuryyānmantreṇānena sādhakaḥ |

oṃ vastrañca pāvanaṃ śvetaṃ bahutantuvinirmitam |

mayā niveditaṃ bhaktyā vastrañca pratigṛhyatām |

kvāthito jambucūrṇena indraballīdalena ca |

ghaṭaṃ saṃveṣṭya vidhinā sindūrādivibhūṣitam |

sthāpayettaṃ ghaṭaṃ mantramuccārya yatnataḥ sudhīḥ ||

kvāthito jambu cūrṇeneti pradarśanārthamuktamanyenāpi tadviśeṣo merutantre tṛtīyaprakāśe ||

pañcāśadoṣadhīḥ kvāthaiḥ pūrayettadanantaram |

ekena sahitāstāśca varṇauṣadhyaḥ kramādimāḥ |

candanañcāpi raktākhyacandanañcāgurustathā |

karpūrośaurakuṣṭhāni bālakañcāpi keśaram |

kakkolakaṃ jātiphalaṃ jaṭāmāṃsīṃ murāṃ tathā |

granthikaṃ rocanā jātīpatraṃ pippalavilvakau |

pṛśniparṇī citrakañca karaṅgaṃ kattṛṇaṃ tathā |

kaṭphalañcāpi guñjā ca dadruhaṃ vakakāśmarī |

padmakoṣaṃ śaṅkhapuṣpī mayūrasya śikhā tathā |

plakṣo'gnimanthaśca tathā mudgaparṇī kuśāḥ punaḥ |

pāṣāṇabhedakaḥ kṛṣṇaśaṅkhapuṣpī ca rohiṇī |

śyoṇākovṛhatī caiva pāṭalī mukhakarṇikā |

tulasī śikharā indravallī bhṛṅgābhidhā punaḥ |

tato'parājitā tālamūlī cāpi kṛtāñjalī |

dūrvā śrīdevakanyākhyā bhārgyākhyā bhadramustakam |

lavaṅgarahitāścaitāḥ pañcāśatsaṃkhyakā iti ||

yadyapi prathamakāṇḍe pañcāśadoṣadhayo nirūpitāstathāpyekapañcāśattvaprāptyarthamuktasya durūhatvanivṛttaye kramabhedajñāpanāya ca punardarśitāḥ |

dugdhavṛkṣatvacaḥ kvāthairbrahmavṛkṣodbhavaistathā |

gandhapaṅkaprasūnādivāsitairvāśṛtairjalairiti |

tato ghaṭaṃ sthirīkuryyāt yāvaddīkṣāvidhirbhavet |

oṃ sthiro bhava viḍaṅga āśurbhava vāyvarvan pṛthurbhava suṣadasthamagne purīśarāhanaḥ |

mantreṇānena deveśi ! sthirīkaraṇamuttamam |

tataḥ kṛtāñjalirbhūtvā mantramenaṃ paṭhettataḥ |

oṃ gurubhyo gaṇapatibhyaśca vo namo virūpebhyo viśvarūpebhyaśca vo namaḥ |

vrātebhyo vrātapatibhyaśca namaḥ |

namo gṛhyebhyo gṛhyapatibhyaśca vo namaḥ |

puṇyāhaṃ vācayedādau svastivācanapūrvakam ||

oṃ svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ svasti nastārkṣo'riṣṭanemiḥ |

svasti no vṛhaspatirdadhātu ||

astrāya phaḍiti mantreṇa bhaumān vighnān vidārayet |

divyadṛṣṭyā divyavighnān dūrayecca caturdiśi divyadṛṣṭilakṣaṇaṃ tatraiva |

animeṣākṣidṛṣṭiśca divyadṛṣṭiḥ prakīrttitā |

māṣabhaktena cānnena yāvakena ca saṃyutam |

ajākarṇasya raktena dugdhena madhureṇa ca |

māṣabhaktabaliṃ dadyādbhūtapretapiśācake |

oṃ bhūtāḥ pretāḥ piśācāśca pātālabhūtale sthitāḥ |

parvatāgre tathā vṛkṣe gṛhakṣetrādiṣu sthitāḥ |

tuṣṭā bhavantu te sarve mama gṛhṇantvimaṃ balim |

yajecca raktakusumairaktamāhiṃṣaśoṇitaiḥ |

matsyamāṃsādibhirbhṛṣṭairdugdhaiśca vidhināmunā |

baliṃ dadyācca tatrāpi tadā maṅgalamārabhet |

dīkṣāyā dharmmakarmmarūpatvena tatra vighnanirāsa ukto yoginītantre uttarakhaṇḍe'ṣṭamapaṭale |

tīrthe prāsādakaraṇe dharmārambhe viśeṣataḥ |

vratayajñasamārambhe vighnāni nivasanti vai |

tāni sampūjayedādau balibhirmodakādibhiḥ |

anyathā jāyate vighnamiti jānīhi me priye ! |

athāparāṇi vighnāni śarīre nivasanti vai |

mānasājñānanirhārāstāni śṛṇu mama priye ! |

kaścinnivarttako devi ! kaścit pravarttakastathā |

sannikarṣaṃ vidūraṃ vā sahasraṃ phalameva vā |

pāpānusaraṇañcaiva ālasyenāpi dūṣaṇam |

śokamohajvarāvyādhitāruṇyaṃ dhanalālasā |

kalahaṃ bhāryyayā sārddhaṃ durbhikṣaṃ gṛhasaṅgaṭam |

nānāvratasamākīrṇaṃ dhārmiko'smītimānasaḥ |

prāptaśokastu dharmmasya kāraṇe hīnapatnikam |

vṛkṣapatrañca tulasī dhātrī vṛkṣaphalaṃ tathā |

śālagrāmaṃ śilākhaṇḍaṃ pratimāṃ dārujāṃ tathā |

mānuṣaṃ brāhmaṇañcaiva svayambhūvarttulāṃ śilām |

śaṅkhaṃ śambūkabhedañca khaḍgasya māṃsasambhavam |

dṛṣṭyādāvābhavedevaṃ tīrthajātaṃ jalaṃ tathā |

gaṅgāyāṃ vā nadīrūpaṃ puṇyakṣetrañca bhūmikām |

ityetāni ca vighnāni saṃyānti ca punaḥ punaḥ |

pūjayitvā vidhānena dvāradeśe na sādhayet |

kavacenaiva vījena saptakṛtvo japena ca |

niḥsāryya vighnān tān sarvān tadā rakṣāṃ diśet punaḥ ||

viśvasāratantre ||

ātmānaṃ rakṣayet tatra vahniprācīrayogataḥ |

vahnivīje caturdikṣu prācīraṃ bhāvayeddhiyā |

tadā tālatrayaṃ dadyādvahnivījena deśikaḥ |

ūrddhvorddhva krama yogena gurūṃśca praṇamettataḥ |

oṃ gurubhyo namo nityaṃ tadā ca gurupādukām |

paraṃ parāparaṃ devi ! parātparamataḥ param |

krameṇa praṇameddhīmān oṃkārādi udīritān |

gaṇeśaṃ dakṣiṇe natvā sammukhe ceṣṭavatām |

gaṇeśaṃ sthāpayettasya pūrvokte tu ghaṭe sudhīḥ |

āvāhamyahaṃ devaṃ gaṇeśaṃ śivanandanam |

vyāghracarmāmbaradharaṃ vyālayajñopavītinam |

gaṇakoṭyā parivṛtaṃ devaṃ modakabhojanam |

avighneśaṃ mahākāyaṃ sarvalokaikapūjitam |

balinaṃ sarvaśāntyarthaṃ raudramāvāhayāmyaham |

ehyehi bhagavan ! deva ! sarvavighnavināśaka ! |

imāṃ pūjāṃ gṛhāṇa tvaṃ sarvaṃ me saphalaṃ kuru |

sindūraraktapuṣpādyaiḥ pūjayecchivanandanam |

añjalyāvāhayedādau sarvatrāyaṃ vidhiḥ smṛtaḥ |

svāgatādi tataḥ praśnaṃ pratyuttarasamanvitam |

āsanantu tato dattvā pādyamarghyaṃ nivedayet |

oṃ pādyaṃ suvāsitaṃ deva ! sarvabhūtasukhāvaham |

dūrayātrāśramaharaṃ pādyaṃ tatpratigṛhyatām |

pādyaṃ namaḥ pādayuge svāhārghyaṃ śirasi sthitam |

madhuparkaṃ svadhānte tu punarācamanīyakam |

snānīyañca namo brūyāt punargandhādikaṃ tataḥ |

vastraṃ yajñopavītañca namo'nte parikalpayet |

annaṃ bhakṣyaṃ svadhānte tu dhūpaṃ dīpaṃ vidhānataḥ |

krameṇa nikṣipettatra devāya vidhināmunā |

arghyapātre pradāyārghyaṃ tataḥ śṛṇu varānane ! |

arghyodakaṃ bhavecchaṅkhe syāmākayavadūrvake |

nānāgandhasamāyuktaṃ kuśāṃśca tilasarṣapam |

viṣṇukrāntāñca yavakaṃ ṣaḍarghyo'yaṃ prakīrttitaḥ |

oṃ kāṇḍāccaiva mantreṇa arghyaṃ dadyācca sādhakaḥ |

pādyamantreṇa kurvīta tathā cācamanīyakam |

oṃ namaḥ svāhāsamāyuktaṃ brahmatvaphalahetave |

mayā niveditaṃ bhaktyā madhuparkaṃ gṛhāṇa me |

mūlamantreṇa sarvatra oṃkārādinamo'nvite ||

chāndasatvānna varṇanāśaḥ |

oṃkārādinamo'nvitena mūlamantreṇetyarthaḥ ||

dadhnā ca madhusarpirbhyāṃ madhuparkaṃ prakīrttitaḥ |

yajñopavītamantreṇa dadyādyajñopavītakam |

yajñopavītamantrastu ||

oṃ yajñopavītaṃ paramaṃ pavitraṃ vṛhaspateryat sahajaṃ purastāt |

āyuṣyamagraṃ pratimuñca śubhraṃ yajñopavītaṃ balamastu tejaḥ ||

oṃ nānāratnaiśca ghaṭitaṃ viśvakarmādinirmitam |

sarvāṅgaśobhābharaṇaṃ gṛhāṇa phalahetave |

oṃ vanaspatirasotpanno gandhāḍhyo gandha uttamaḥ |

āghreyaḥ sarvadevānāṃ dhūpo'yaṃ pratigṛhyatām |

oṃ suprakāśo mahādīpaḥ sarvatastimirāpahaḥ |

savāhyābhyāntaraṃ jyotirdīpo'yaṃ pratigṛhyatām |

pradīpāvalibhiḥ kuryyānnikaṭe dhūpadīpakau |

prakṣālanāya hastasya paścātpātraṃ kṣipet sudhīḥ |

śātakumbhaprapūrṇena maṇḍapaṃ racayet sudhīḥ |

gaṇeśaṃ pūjayitvā ca arkaṃ viṣṇuṃ śivaṃ śivām |

pūjayedvidhinā tatra ghaṭe sarvasamṛddhaye |

kūrccamuṣṭiṃ kṣipedādau phaḍmantreṇa tu sādhakaḥ |

tilān kuśān sarṣapāṃśca kūrccamuṣṭiḥ prakīrttitā |

vikirān prakṣipettatra sapta sapta śarāṇunā ||

vikirā dīkṣāyāṃ bakṣyante ||

śarāṇunā astramantreṇa |

tato guruḥ sa vedyāntu gatvā svasyāsane viśet ||

merutantre tṛtīyaprakāśe ||

sañcintyamantreṇa mūrtimevaṃ tasmin gurūttamaḥ |

tasyāṃ mūrttau samāvāhya pūjayediṣṭadevatām |

smṛtvā mūlamanuṃ mantrī samyaṅnāḍīmukhāttataḥ |

nirgamasya ca caitanyaṃ nāsikāgravinirgatam |

añjalau mātṛkāpadme mahaḥ puṣpānvite guruḥ |

mastakāstaṃ samutthāpya tasyāmāvāhayettataḥ |

saṃsthāpanaṃ sannidhānaṃ sannirodhaṃ tataścaret |

sammukhīkaraṇañcāpi sakalīkaraṇaṃ tataḥ |

tato'vaguṇṭhanaṃ kāryyamamṛtīkaraṇaṃ tataḥ |

paramīkaraṇaṃ kuryyāt kramaśaḥ svasvamudrayā |

kramādvidadhyācca tata upacārān prakalpayet |

āsanādi prabhūtānāṃ upacārān prakalpya ca |

tato mantravidhāneṣu proktāṅgāvaraṇānyapi ||

punaḥ pūrvādikāṣṭhāsu kramādastrādikān yajet |

lokapālān maṇḍaleṣu kumbhopari ca tatra vā |

airāvataṃ puṇḍarīkaṃ vāmanaṃ kumudāñjanau |

puṣpadantaṃ sārvabhaumaṃ supratīkaṃ tadagrataḥ |

sarvānte lokapālānāṃ tadastrāṇāṃ prapūjanam |

indrādipūjanāt pūrvaṃ brāhmyādipūjanamapi |

tathā ca viśvasāre ||

aṣṭadikṣu cāṣṭa kumbhān kvāthatoyaprapūritān |

brāhmyādimātṛkāḥ pūjyāḥ sarvatantrasamanvitāḥ |

jñātvā jñānavidhānena gandhapuṣpānnavāribhiḥ |

daṇḍaṃ kamaṇḍalukaramakṣasūtrābhayaṃ tathā |

bibhratī kanakacchāyāṃ brāhmī kṛṣṇājinojjvalā || 1 ||

śūlaṃ kapālaṃ paraśuṃ nṛṇāṃ potaṃ manoharam |

vahantī hemasaṅkāśā dhyeyā māheśvarī śubhā || 2 ||

aṅkuśaṃ daṇḍakhaṭvāṅgaṃ pāśañca dadhatī karaiḥ |

dhyeyā bandhūkasaṅkāśā kaumārī śarmmadāyinī || 3 ||

cakraṃ ghaṇṭāṃ gadāṃ khaḍgaṃ bibhratī sumanoharā |

tamālaśyāmalā dhyeyā vaiṣṇavī śarmmadāyinī || 4 ||

muṣalaṃ karabālañca kheṭakaṃ dadhatī halam |

karaiścaturbhirvārāhī dhyeyā kālaghanacchaviḥ || 5 ||

aṅkuśaṃ tomaraṃ vidyut kuliśaṃ bibhratī karaiḥ |

indranīlanimendrāṇī dhyeyā sarvasamṛddhidā || 6 ||

śūlaṃ kapālaṃ nṛśiraḥ kapālaṃ dadhatī karaiḥ |

muṇḍasraṅmaṇḍitā dhyeyā cāmuṇḍā raktavigrahā || 7 ||

akṣasrajaṃ vījapūraṃ kapālaṃ paṅkajaṃ karaiḥ |

vahantī hemasaṅkāśā mahālakṣmīharipriyā || 8 ||

merutantre |

vidhāya pūjāmevaṃ hi dhūpadīpanivedyakaiḥ |

kṛte nivedye ca tato maṇḍalaṃ paritaḥ kramāt |

prabālāṅkurapatrāṇi sthāpanīyāni mantriṇā |

vedikāyā dakṣabhāge kṛtvā sthaṇḍilamuttamam |

saṃsthāpya vahniṃ saṃskṛtya vaiśvadevaṃ samārabhet |

yathāvidhi tatastatra gandhādyairdevatāṃ yajet |

tataḥ praṇavapūrvābhirhutvā vyāhṛtibhiḥ purā |

juhuyānmūlamantreṇa pāyasena ghṛtena ca |

pañcaviṃśatibhiḥ paścāddhutvā vyāhṛtibhiḥ purā |

sampūjya tāṃ candanādyaiḥ pīṭhamūrtau niyojayet |

agniṃ visṛjya śiṣṭena pāyasena baliṃ haret |

pārśvadebhyaścandanādipuṣpākṣatasamanvitam |

tata utthāpya naivedyaṃ tatsthalaṃ śodhayet sudhīḥ |

punaryajeccopacāraiḥ pañcabhirdarśayettataḥ |

darpaṇaṃ vyajanaṃ chatraṃ cāmaraṃ mukhavāsakam |

sahasrañca japenmantrī mūlamantraṃ samāhitaḥ ||

viśvasāre ||

jalaṃ samarpya vidhinā tadā kurvīta maṅgalam |

dvijastrīṇāṃ brāhmaṇānāmāśīrvādaṃ pragṛhya ca |

jayaśabdairbrahmaśabdairbrāhmaṇān paritoṣya ca |

bandhuvargaṃ pratoṣyātha adhivāsaṃ tato diśet |

mantreṇānena dravyeṇa krameṇa deśikottamaḥ |

adhivāsaṃ akurvīta śiṣyasya sāvadhānataḥ |

oṃkāraṃ pūrvamuccāryya namo'ntena samarpayet |

oṃ bhūrasīti ca mantreṇa mṛttikāṃ prakṣipettataḥ |

oṃ gandhadvārāṃ durādharṣāṃ nityapuṣṭāṃ karīṣiṇīm |

īśvarīṃ sarvabhūtānāṃ tvāmihopahvaye śriyam |

gandhaṃ dadyācca vidhinā mantreṇānena sādhakaḥ |

oṃ praparvatasya vṛṣabhasya puṣṭāṃ vāvaścarantī śaśi ca iyānātā āvṛttamadadhāgudaktā |

ahiṃ vradhnamanurīṣamaṇāviṣṇorvikramaṇamasi viṣṇorvikrāntamasi viṣṇoḥ krāntamasi vaiṣṇave tvā ||

mantreṇānena vidhinā śilāṃ dadyādvicakṣaṇaḥ |

dhānyamantreṇa dhānyasya dānaṃ tantreṣu sammatam |

oṃ kāṇḍāt kāṇḍāt prarohantī puruṣaṃ puruṣaḥ pavi |

etān dūrve pratanu sahasreṇa śatena ca |

mantreṇānena deveśi ! dūrvāṃ dadyādvidhānataḥ |

oṃ śrīśca teti ca mantreṇa puṣpaṃ dadyādvidhānataḥ |

oṃ yāḥ phalinīti ca mantreṇa phalaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ |

oṃ dadhikrāvro'tyakārṣaṃ jiṣṇoraśvasya vāji vaḥ |

surabhīno mukhākarat praṇatānaṃsitāyat |

mantreṇānena taṃ dhyātvā adhivāsaṃ samādiśet |

oṃ ghṛtavatī bhuvanānāmabhitriyorvī pṛthvīmadhudughe supeśasā |

dyāvāpṛthivī varuṇasya dharmaṇā viṣkabhīte ajare bhūriretasā |

mantreṇānena deveśi ! dadyācchiṣyasya mastake |

oṃ svasti na iti mantreṇa svastikaṃ vinivedayet |

oṃ sindhoriva prādhvane sughanāso vātapramīyapatantī jihvā ghṛtasya dhārā aruṣo na vājīkāṣṭhābhindannūrmibhiḥ pinnamānaḥ |

iti mantreṇa sundūraṃ dadyācca śiṣyamastake |

oṃ śaṅkha ! tvaṃ śaṅkhapuṇyānāṃ maṅgalānāñca maṅgalam |

viṣṇutā vidhṛtā nityaṃ mama śāntiprado bhava |

śaṅkhasparśanamantro'yaṃ sarvatantrasya sammataḥ |

oṃ samidho'ṅganaṃ kṛdaraṃ matīnāṃ ghṛtamagne madhumat pinnamānaḥ |

vājīvahan vājinaṃ jātavedā devānāṃ vākṣipriyamādadhanta |

mantreṇānena deveśi ! kajjalaṃ vinisajjayet |

oṃ yuñjanti vradhnamaruṣaṃ carantaṃ paritasthuṣaḥ |

rocante rocanā divi |

rocanāṃ parito dadyānmantreṇānena sundari ! |

oṃ annaṣate annasya no dhehyannamīrasya śuṣmiṇaḥ |

pradātāraṃ tārṣa ūrjjaṃ no dhehi dvipadeśaṃ catuṣpade |

viśvakarmmaṇe svāhā |

mantreṇānena deveśi ! sparśanaṃ parikīrttitam |

oṃ hiraṇyagarbhaḥ samavarttatāgre bhūtasya jātaḥ pratireka āsīt |

sa dādhāra pṛthivīṃ dyāmutemāṃ kasmaidevāya haviṣā lidhema vā |

mantreṇānena deveśi ! kāñcanaṃ parito nyaset |

oṃ rūpeṇa vai rūpamartyānāṃ puthomā viśvavedā vibhajatu muttamasya yathā vedaścandradakṣiṇāpaśyavyantarīkṣaṃ yat suṣaduccaiḥ |

mantreṇānena deveśi ! rūpyaṃ dadyādvidhānataḥ |

oṃ asau yastāmro'ruṇa uta babhruḥ sumaṅgalaḥ |

ye cainaṃ rudrā abhito dikṣu śritāḥ |

sahasraśo vai yāṃ helaṣīmahe |

mantreṇānena deveśi ! tāmraṃ dadyādvidhānataḥ |

oṃ rakṣohano balgahanaḥ prokṣayāmi vaiṣṇavān rakṣohano balgahano balayāmi vaiṣṇavān rakṣohano balgahano vastṛṇāmi vaiṣṇavān rakṣohano balgahana upadadhāmi vaiṣṇavaṃ rakṣohano balgahanaḥ payyamāmi vaiṣṇavīn vaiṣṇavamasi vaiṣṇavāḥ stha |

mantreṇānena siddhārthaṃ dattvā bālasya mūrddhani |

oṃ ākṛṣṇena rajasā varttamānau niveśayanna mṛtaṃ martyañca |

hiraṇmayena savitā rathenā devo yāti bhuvanāni paśyan |

mantreṇānena deveśi ! darpaṇaṃ pratipadayet |

oṃ manojyotirjuṣatāmājyasya vṛhaspatiryajñamimaṃ tanotu |

ariṣṭaṃ yajñamimaṃ dadhātu viśve devāḥ sa iha mādayantā mompratiṣṭha |

mantreṇānena deveśi ! dīpaṃ dadyādvidhānataḥ ||

oṃ pratipadasi pratipadetvā anupadasi anupade tvā sampadasi sampade tvā tejo'si tejasetvā tejomayi dhehi |

oṃ praśastamātramasi bhūtapātre śirasārthaṃ mama kuru sarvaṃ devīcarayugalaṃ vandanīyam ||

śāradātilake caturthapaṭale ||

astreṇa kṣālite pātre nave tāmramayādike ! |

taṇḍulān śālisambhūtān mūlamantrābhimantritān |

prasṛtīnāñca daśabhiḥ kṣiptvā cāntramauṃ japet |

prakṣālya prātravadanaṃ vidhāya kavacānunā |

prāṅmukho mūlamantreṇa deśikendraścaruṃ pacet |

śruveṇājyena saṃsvinne dadyāttaptābhimāraṇam |

mūlena paścāttatpātraṃ kavacenāvatārayet |

astrajapte kuśāstīrṇe maṇḍale vidhivadguruḥ |

taṃ vibhajya tridhā bhāgamekaṃ devāya kalpayet |

anyadagnau ca juhuyādaparaṃ deśikaḥ svayam |

śiṣyeṇa sārddhaṃ bhuñjīta vihitācamanaṃ tataḥ |

ācāntaṃ śiṣyamādāya sakalīkṛtya deśikaḥ |

tālapramāṇaṃ hṛjjaptaṃ kṣīrivṛkṣādisambhavam |

dantakāṣṭhaṃ tadā dadyācchiṣyāya niyatātmane |

dantān viśodhya sa punastat prakṣālya visajjane |

yathāvidhi tamācāntaṃ śikhābandhābhirakṣitam |

vidhāya sārddhamamunā vedyāṃ darbhāntare guruḥ |

śayīta tasyāṃ tāṃ rātrimadhivāsaḥ samīritaḥ ||

viśeṣastu merutantre tṛtīyaprakāśe anusandheyaḥ ||

iti adhivāsavidhiḥ ||

athāṅgurāropaṇaprayogaḥ |

tatra dīkṣādivaśāt prāk navame saptame pañcame śubhe tasmin vahnimaṇḍapaprāntare pañcahastamitāni prañcasūtrāṇi pūrvapaścimakrameṇa pātayitvā dakṣiṇottarakrameṇa dvādaśāṅgulāntaritānyekādaśasūtrāṇi pātayet tena catvāriṃśatkoṣṭhā bhavanti |

teṣāṃ vahiścatusro vīthīrmārjjayet |

mārjjanaprakāraśca prathamaṃ pūrvasyāṃ catuṣkoṣṭhātmikāmekāṃ vīthīṃ tato dakṣiṇasyāmaṣṭakoṣṭhātmikāmaparāṃ paścimāyāṃ catuṣkoṣṭhātmikāmanyāmuttarasyāmaṣṭakoṣṭhātmikāmita-rāñca mārjjayet |

tato'ntaścatuṣkasya pūrvapaścimapārśvayordve vīthyau dvikoṣṭhātmike punarmārjayet |

tena maṇḍale catuṣkoṣṭhātmakaṃ koṣṭhatrayamavaśiṣyate |

tataścatuṣkoṣṭhatrayasthāni dvādaśapadāni pratyekaṃ catuṣkoṣṭhaṃ śvetādibhīrajobhīrañjayet |

tatra vāyupade śvetamāgneye pītaṃ nair-ṛte aruṇamīśāne kṛṣṇam |

tataḥ śyāmalena mārjitavīthīrāpūrayet |

teṣu padeṣu pālikāpañcamukhīśarāvāṇāṃ suprakṣālitaṃ triguṇasūtrasūtraveṣṭitaṃ śuṣkagomayacūrṇabālukāmṛdbhiruttarottaraparipūritam |

haribrahmarudrasvarūpaṃ kṛṣṇavarṇavraṇādirahitaṃ paścimādikrameṇāgnikoṇamārabhyeśānakoṇaparyyantaṃ pratyekaṃ catuṣkoṣṭheṣu sthāpayet |

tataḥ paścimadiśi pālikācatuṣke viṣṇuṃ madhye pālikācatuṣke brahmāṇaṃ pūrvasyāṃ śarāvacatuṣke rudraṃ dhyātvāvāhya pūjayet |

tato vamiti mantreṇa viṣṇuviṣaye oṃ namo bhagavate vāsudevāyeti mantreṇa dugdhenāmbhasā ca vījāni prakṣālya vījopari dātavyamantramaṣṭottaraśataṃ japet |

tataḥ kaṅkau skandaṃ niṣpāve vāyuṃ kulatthe vahnimāḍhakyāṃ nir-ṝtiṃ mudge somaṃ tile vaivasvataṃ śālau prajāpatiṃ sarṣape'nantaṃ śyāmāke sūryyaṃ māṣe ca varuṇaṃ sampūjya vījāni miśrayitvā tatra somaṃ pūjayitvā prāṅmukha udaṅmukho vā |

oṃ tripañcakāya sarvāya śaṅkarāya śivāya ca |

sarvalokapradhānāya śāśvatāya namo namaḥ |

iti mantreṇa teṣu pātreṣu vījāni nirvapet |

tato haridrācūrṇamiśritajalena gandhamiśritajalena ca tāni siñcet |

uktaprakārajalasecanaṃ somapūjanañcādhivāsadinaparyyantaṃ pratyahaṃ kuryyāt |

tato nūtanavastratrayeṇa tāni pātrāṇyācchādya pratyekarātriṣu devatābhyo baliṃ dadyāt |

tatra prathamarātrau oṃ bhūtebhyo nama iti mantreṇa gandhapuṣpe dattvā lājatiladadhiśaktubhirbaliṃ dadyāt |

tataḥ sthānamārjjanādi kuryyāt |

dvitīyarātrau oṃ pitṛbhyo nama iti gandhapuṣpe dattvā satilānnataṇḍulairbaliṃ dadyāt |

tṛtauyarātrau oṃ yakṣebhyo nama iti gandhapuṣpe dattvā dadhiśaktulājairbaliṃ dadyāt |

caturtharātrau oṃ nāgebhyo nama iti gandhapuṣpe dattvā nārikelodakaśaktupiṣṭakairbaliṃ dadyāt |

pañcamarātrau oṃ brahmaṇe nama iti gandhapuṣpe dattvā sapaṅkajākṣatataṇḍulena baliṃ dadyāt |

ṣaṣṭharātrau oṃ śivāya nama iti gandhapuṣpe dattvā sapūpānnabaliṃ dadyāt |

saptamarātrau oṃ viṣṇave nama iti gandhapuṣpe dattvā guḍaudanena baliṃ dadyāt |

tataḥ pāyasādinā lokapālebhyo balidānam |

tatra īśānapūrvayormadhye brahmaṇe |

nai-ṛtavaruṇayormadhye anantāya balirdeyaḥ |

prarūḍhānaṅkurānanyo na paśyet |

aśubheṣu aṅkureṣu śāntyādikaṃ kuryyādityaṅkurāropaṇam ||

atha adhivāsaprayogaḥ ||

tatrādau gururgṛhaṃ praviśya candanāgurudhūpādyairgṛhaṃ suvāsitaṃ kṛtvā vighnān vināśya oṃ sūryyaḥ soma ityādi paṭhitvā ghaṭasthāpanaṃ kuryyāt |

tatkramastu oṃ bhūrasīti bhūmiśodhanam || 1 ||

oṃ dhānyamasīti mantreṇa tatra śukladhānyanikṣepaḥ || 2 ||

oṃ prāṇa iti mantreṇa hastapramāṇasya ghaṭasyodare navaratnadānam || 3 ||

oṃ ājighra ityādimantreṇa tatra tasya sthāpanam || 4 ||

oṃ āpyāyasveti mantreṇa ghaṭopari jaladānam || 5 ||

oṃ dhanna neti tadupari śākhādānam || 6 ||

tadupari tāmbūlasya śrīphalasya ca dānaṃ kadalī phalasya vā || 7 ||

oṃ śrīśca teti tadupari puṣpadānam || 8 ||

tataḥ saphalaṃ śālicūrṇayuktaṃ śarāvasya ghaṭoparinidhānam || 9 ||

oṃ vastrañceti kṣīraśākhiśākhāsahitavastrārpaṇam || 10 ||

jambūpañcāśadoṣadhikvāthena ghaṭapūraṇam || 11 ||

indravallyā ghaṭaveṣṭanam || 12 ||

ghaṭe sindūradānam || 13 ||

oṃ sthiro bhaveti dīkṣāparyyantaṃ gaṭasya sthirīkaraṇam || 14 ||

evaṃ ghaṭaṃ saṃsthāpya oṃ gurubhyo nama ityādi paṭhitvā oṃ yajamānasya puṇyāhamityādinā puṇyāhaṃ vācayitvā oṃ svasti na iti svastivācanaṃ kṛtvā oṃ astrāya phaḍiti bhaumān vighnānanimeṣākṣidṛṣṭirūpadivyadṛṣṭyā caturdiśidivyān vighnānapasāryya oṃ bhūtāḥ pretā iti mantreṇa māṃṣabhaktenānnena yāvakenājākarṇaraktena dugdhena madhuradravyeṇa vā baliṃ dattvā raktapuṣpeṇa tān pūjayet |

tato humiti saptakṛtvo japtena vikireṇa sarvān vighnān niḥsāryya ramiti jaladhārayā caturdikṣu vahniprākāraṃ kalpayet |

tato vamityūrddhvorddhakrameṇa tālatrayaṃ dattvā oṃ gurubhyo nama evaṃ gurupādukābhyaḥ paramagurubhyaḥ parāparagurubhyaśca ūrddhvorddhakrameṇa vāme natvā dakṣiṇe oṃ gaṇeśāya namaḥ madhye iṣṭadevyai namaḥ iti praṇamet |

oṃ āvāhayāmyahamityādinā gaṇeśaṃ dhyātvā ehyehītyādinā ghaṭe āvāhya sindūraraktakusumādinā taṃ pūjayet |

tatkramastu svāgatapraśnottarānantaramāsanadānam |

oṃ pādyamiti pādayornama iti pādyadānam |

śaṅkhodakaśyāmākadūrvākuśatilasarṣapāparājitāyavarūpa-ṣaḍaṅgārghyaṃ gandhayuktaṃ śaṅkhe nidhāya |

oṃ kāṇḍādibhiḥ svāheti śirasyarghyadānam |

pādyamantreṇācamanīyadānam |

oṃ nama iti dadhimadhughṛtarūpa madhuparkasya svadheti dānam |

mūlamantreṇa svadheti punarācamanīyadānam |

mūlamantreṇa nama iti snānīyadānam |

oṃ yajñopavītamiti yajñasūtradānam |

oṃ nānāratnaiścetyādyābharaṇadānam |

mūlena nama iti gandhadānam |

mūlena vauṣaḍiti puṣpadānam |

vanaspatīti dhūpadānam |

oṃ suprakāśa iti dīpadānam |

mūlena dīpābalibhirnama iti nīrājanam |

mūlena nivedayāmīti naivedyadānam |

tataḥ prāguktanamo gurubhya iti vandanam |

iti gaṇeśaṃ sampūjya |

evaṃ krameṇārkaviṣṇuśivadurgā ghaṭepūjayet |

tata oṃ phaḍiti mantreṇa tilakuśasarṣaparūpakūrcamuṣṭiṃ prakṣipet |

tata oṃ astrāya phaḍiti saptakṛtvaḥ sañjapya lājacandanaśvetasarṣapabhasmadūrvārūpa- vighnavināśakavikiraprakṣepaṃ kuryyāt |

tato gururvedikopari svīyāsane upaviśya mūlena mūrtīṃ kalpayitvāvāhya āvāhanyādimudrāḥ pradarśyāsanādipuṣpānteneṣṭadevatāṃ sampūjayet |

tato'ṅgāvaraṇādiṃ sampūjayet |

tatkramastu tantrasāre'nusandheyaḥ |

tato'ṣṭasu dikṣu aṣṭa kumbhān kvāthatoya prapūritān pūrvoktamantraiḥ saṃsthāpya teṣvaṣṭamātṛkādhyānāvāhanapūrvakaṃ pūjayet |

tato daśadikṣu indrādilokapālānairāvatādīnaṣṭau gajān vajrādyastrāṇi sampūjya dhūpadīpau naivedyañceṣṭadevatāyai nivedya vedikāyā dakṣabhāge maṇḍalaṃ kṛtvāṅkurapātrāṇi sthāpayet |

tato dakṣiṇe sthaṇḍilaṃ kṛtvāṅkuraṃ saṃskṛtya tatra devatāṃ sampūjya oṃ bhūḥ svāhā oṃ bhuvaḥ svāhā oṃ svaḥ svāhā iti vyāhṛtibhirghṛtena hutvā pāyasena mūlamantreṇa pañcaviṃśativāraṃ juhuyāt |

punarvyāhṛtibhirhutvā gandhapuṣpādibhiḥ sampūjyāgniṃ visṛjet |

tato'vaśiṣṭapāyasena pārśvadevebhyo baliṃ dadyāt |

tato naivedyamutthāpya sthānamārjjanaṃ kṛtvā punardaśopacārairiṣṭadevatāṃ ghaṭe sampūjya darpanaṃ cāmaraṃ vyajanaṃ chatraṃ mukhavāsakatāmbūlañca darśayet tato mūlamantraṃ sahasradhā japtvā japaṃ samāpya praṇamya brāhmaṇān paritoṣya maṅgaladhvaninṛtyagītapuraḥsaramadhivāsaṃ kuryyāt ||

yathā oṃ bhūrasīti śiṣyamastake mṛttikāsparśanam || 1 ||

oṃ gandhadvārāmiti gandha || 2 ||

oṃ praparvatasyeti śilā || 3 ||

oṃ dhānyamasīti dhānyam || 4 ||

oṃ kāṇḍāditi dūrvā || 5 ||

oṃ śrīścateti puṣpam || 6 ||

oṃ yāḥ kalinīti phalam || 7 ||

oṃ dadhīti dadhi || 8 ||

oṃ dhṛtavatīti ghṛtam || 9 ||

oṃ svasti na iti svastikam || 10 ||

oṃ sindhoriveti sindūram || 11 ||

oṃ śaṅkha tvamiti śaṅkhaḥ || 12 ||

oṃ samidha iti kajjalam || 13 ||

oṃ yuñjantīti rocanā || 14 ||

oṃ anneti siddhānnam || 15 ||

oṃ hiraṇyeti kāñcanam || 16 ||

oṃ rūpeṇeti rūpyam || 17 ||

oṃ asau ya iti tāmram || 18 ||

oṃ rakṣohana iti siddhārthaḥ || 19 ||

oṃ ākṛṣṇeneti darpaṇam || 20 ||

oṃ manojyotiriti dīpaḥ || 21 ||

oṃ pratipadeti praśastapātram || 22 ||

sarvāṇyetāni śiṣyamastake dadyāt ||

tataḥ phaḍiti mantreṇa prakṣālite nave pātre mūlamantrābhimantritadaśaprasṛtimitaśālitaṇḍulān kṛtvā humiti mantreṇa pātravadanaṃ prakṣālya caruṃ pacet |

susvinne carau mūlenābhighāraṇaṃ kuryyāt |

tato hūmiti tatpātramavatāryya kuśāstīrṇe maṇḍale phaḍiti mantreṇa sthāpayet |

taṃ caruṃ tridhā vibhajya ekaṃ devāya dadyāt aparaṃ vahnau juhuyāt |

aparaṃ bhāgaṃ śiṣyeṇa sārddhaṃ gururbhuñjīta |

tata ācāntāya śiṣyāyāṅganyāsaṃ kṛtvā sthitāya dvādaśāṅgulaṃ dantakāṣṭhaṃ gururdadyāt |

śiṣyastu tena dantakāṣṭhena dantān saṃśodhya tat kāṣṭhaṃ prakṣālya visṛjet |

tata ācāntaśiṣyena sārddhaṃ vedyāṃ darbhasaṃstare tāṃ rātriṃ guruḥ śayītetyadhivāsavidhiḥ ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ dvitīye dharmakāṇḍe adhivāsarūpapuṣpakathanaṃ nāma caturthaḥ paricchedaḥ |

atha dīkṣā ||

viśvasāratantre ||

gurornimantraṇaṃ kṛtvā paredyuḥ sādhakastadā |

vastrālaṅkāravarṇādyairgobhiścaiva vidhānataḥ |

tataḥ snātvā vidhānena nadyādau sādhakottamaḥ ||

vidhānena saṅkalpādinā tāntrikakarmaṇi saṅkalpādau sauramāsollekha uktaḥ |

picchilātantre pañcamapaṭale ||

saure māsi śubhā dīkṣā na cāndre na ca tārake |

prayogādīni sarvāṇi saureṇaiva samācaret ||

viśvasāre dvitīyapaṭale |

aṅkurāropaṇānantaram ||

mātṛkāḥ pūjayettatra gauryyādyāḥ sarvasammatāḥ |

gaṇeśādyāḥ pūjayettāḥ kṣamasveti kṣamāṃ vadet ||

mātṛkāḥ pūrvamuktāḥ ||

vasordhārā tadā deyā sarvavighnavināśinī |

pūjayet parayā bhaktyā rājoparicaraṃ budhaḥ |

tathā nāndīmukhaśrāddhaṃ kuryyācca vidhināmunā |

pitaraṃ pitāmahañcaiva tathaiva prapitāmaham |

jīve pitari tat śrāddhaṃ kuryyāttat pitṛpūrvakam |

mātāmahaṃ pramātāmahaṃ vṛddhapramātāmahaṃ tataḥ |

ṣaṭpiṇḍān prakṣipeddevi ! tānupāsya susādhakaḥ |

nāmagotrānurūpeṇaṃ śrāddhaṃ kuryyādvidhānataḥ |

devatāpūrvakaṃ śrāddhaṃ kuryyānnāndīmukhaṃ tataḥ |

puroravā mādravāśca sarvakāryeṣu devatā |

nāndaumukhavasuḥ satyā devatā parikīrttitā |

sarvaṃ daivakrameṇaiva śrāddhe dadyājjalādi ca |

yattu mahāṃ nirvāṇatantre daśamollāse ||

nāndīmukhāśca pitaro nāndīmukhyaśca mātaraḥ |

pitāmahādayo'pyevaṃ mātāmahādayo'pi ca |

śrāddhe nāndyābhyudayike samullekhyā varānane ! ||

tathā |

tatrādau devapakṣe tu vākyaṃ śṛṇu śucismite ! |

kālādīni nimittāni samullikhya tataḥ param |

tattatkarmābhyudayārthamuktvā sādhakasattamaḥ |

pitrādīnāṃ trayāṇāntu mātrādīnāṃ tathaiva ca |

mātrāmahānāñca mātāmahyādīnāmapi priye ! |

ṣaṣṭhyantaṃ kīrttayennāma gotroccāraṇapūrvakam |

viśveṣāñcaiva devānāṃ śrāddhaṃ padamudīrayet |

kuśanirmitayoḥ paścādviprayorahamityapi |

kariṣye parameśānītyanujñāvākyamīritam |

viśvān devān parityajya pitṛpakṣe tu pārvati ! |

tathā mātāmahasyāpi pakṣe'nujñā prakīrttitā ||

iti mātrādīnāṃ mātāmahyādīnāñca śrāddhamuktaṃ taddvādaśadaivikaśrāddhaparam |

viśvasāroktavacanantu ābhyudayikaśrāddhaparam |

tadapi sāmagānāmeva |

ṛgvedayajurvedayostu navadaivataśrāddhamiti |

evañca dvādaśadaivatābhyudayikaśrāddhayoruktapramāṇa- darśanādicchāvikalpayati ||

viśvasāre tathā ||

puṇyāhaṃ vācayitvā tu sarvakāryyaṃ samuddiśet ||

iti vṛddhiśrāddham ||

pañcadevapūjāpi tatraiva ||

sarvatra sarvakāryyeṣu gaṇeśaghaṭapūrvakam |

gaṇeśaṃ savitārañca śivāṃ śivamataḥ param |

viṣṇuñca pūjayed yatnāt sarvakāryyārthasiddhaye |

lakṣmīṃ sarasvatīṃ gaṅgāṃ yamunāñca tathaiva ca |

dikpālān diggajān devānṛṣīn vighnavāsinīṃ grahāṃstataḥ param |

māsarāśitithīryogān karaṇāni ca pārvati ! |

pūjayet parayā bhaktyā sarvatantrasamanvitān ||

dikpālādipūjā pūrvamuktā tadviśeṣastvagrato'nusandheyaḥ |

samprati grahapūjārthamādau grahamantrā ucyante ||

grahajāmale caturthapaṭale ||

praṇavo vahnimārūḍhaḥ śiva āsyendusaṃyutaḥ |

māyāyāḥ saptamaḥ sargaścaturvarṇo ravermanuḥ |

mantrastu oṃ hrāṃ hrīṃ saḥ || 1 ||

praṇavaḥ kacaturthastu sa manuḥ svarabindukaḥ |

hādivahnisamārūḍhaścaturdaśasvarānvitaḥ |

bindū raṣaṣṭhaḥ sargaśca indorvedārṇako manuḥ |

mantrastu oṃ ghauṃ srauṃ saḥ || 2 ||

tāraḥ śikhisamārūḍhaḥ śivo mukhasamanvitaḥ |

vindvāḍhyaḥ puṭitānena māṣāhādiḥ sasargakaḥ |

pañcavarṇātmako devi ! bhaumasya kathito mauḥ |

mantrastu oṃ hrāṃ hrīṃ saḥ || 3 ||

tāro nādasamārūḍhaḥ saturyyaḥ samanusvaraḥ |

binduretaddvayaṃ bhānordvicaturthārṇakastathā |

pañcavarṇātmako devi ! budhamantraḥ samīritaḥ |

mantrastu oṃ hrauṃ hrauṃ hrāṃ saḥ || 4 ||

tāraḥ kadaśamārṇaśca samanusvarabindukaḥ |

etatrayaṃ sūryyaturyyo guroḥ pañcārṇako manuḥ ||

mantrastu oṃ ñauṃ ñauṃ ñauṃ saḥ || 5 ||

candrajādidvitīyaśca dinanāthatrituryyakaḥ |

caturvarṇātmako mantraḥ śukrasya kathitaḥ priye ! |

mantrastu oṃ hrauṃ hrīṃ saḥ || 6 ||

praṇavo racaturthastu samanusvarabindukaḥ |

etaddvayaṃ sūryyaturyyaścaturvarṇaḥ śanermanuḥ |

mantrastu oṃ śauṃ śauṃ saḥ || 7 ||

manusvarāḍhyo ghaturyyaḥ sabindustena sampuṭaḥ |

khaṣaṣṭho mukhavindvāḍhyo bhānuturyyāstakaḥ priye ! |

caturvarṇātmako mantraḥ śrīrāhoḥ samudīritaḥ |

mantrastu oṃ chīṃ chāṃ chauṃ saḥ || 8 ||

tāro dapañcamo varṇo manusvaranabho'nvitaḥ |

sāmyabinduḥ khaṣaṣṭhārṇaḥ soṣṭhāvo bindunāṣṭamaḥ |

sūryyaturyyo maheśāni ! ketoḥ pañcārṇako manuḥ |

manuḥ |

mantrastu oṃ phauṃ phāṃ phauṃ saḥ || 9 ||

pūjākramastu ādau mantraṃ samuccāryya paścāt dravyamudīrayet |

sampradānapadaṃ paścāttyāgātmakapadaṃ tataḥ |

iti rudrajāmalīyavacanānusāreṇa mūlamuccāryya etatpādyaṃ oṃ sūryyāya grahāya nama ityādinā pūjayet |

sarveṣāmeṣa kramo jñeyaḥ |

prasaṅgātteṣāṃ puraścaraṇādikaṃ likhyate ||

yathā brahmajāmale śivavākyam ||

viguṇe tu grahe devi ! vyādhiśatrunṛpārdane |

rāṣṭropaplvane ghore āyuṣo nāśa āgate |

jātidhvaṃse kulocchede sarvanāśa upasthite |

dhanaputrādikāme ca kuryyādgrahapuraṣkriyām |

daśoktavarṣasaṃkhyena sahasreṇa japena tu |

puraścaraṇamuddiṣṭaṃ sarveṣāṃ vyomacāriṇām |

daśāṃśaṃ juhuyādvahnau trimadhvāktasamidvaraiḥ |

kalpoktairgandhakarpūramiśritenodakena ca |

tarpayeddevatāṃ devi ! taddaśāṃśakrameṇa tu |

abhiṣiñcettaddaśāṃśaṃ karpūravāsitairjalaiḥ |

taddaśāṃśakrameṇaiva kuryyādbrāhmaṇabhojanam |

ādyante mahatī pūjā dakṣiṇā vibhavāvidhi ||

iti grahapuraścaraṇam |

varadātantre tṛtīyapaṭale ||

atastat sādhakenāpi karttavyaṃ grahapūjanam |

anyathā grahadoṣeṇa na kadācit phalaṃ bhavet |

sarvāṇi sādhanānīha kṛtvā bhaktyā vidhānataḥ aihike phalaphalabhāṅ na syādvinā hi grahapūjanam |

kathayāmi samāsena grahasādhanamuttamam |

candratārānukūlaṃ hi dinaṃ grāhyaṃ vicakṣaṇaiḥ |

ye grahāścābhavan duṣṭāstān prayatnena pūjayet |

vastrapuṣpāṇi sarvāṇi tattadvarṇāni dāpayet |

juhuyāttu yathāśakti graheṣviṣṭaprasiddhaye |

tattadgrahoktadravyāṇi tebhyo dattvā dvije diśet ||

grahadānantu grahajāmale ṣaṣṭhapaṭale ||

śrīdevyuvāca ||

dīnabandho ! dayāsindho ! yadi tuṣṭo'si māṃ prati |

āpadvināśanaṃ karmma kṛpayā kathaya prabho ! ||

īśvarovāca ||

tailavarttiprapannasya dīpasya pavanāt priye ! |

vināśaḥ syādyathā tadvadakāle prāṇasaṃkṣayaḥ ||

ata āpadvināśāya dīrghāyuṣkatvahetave |

sāramekaṃ pravakṣyāmi yatnāddānaṃ samācaret |

tulādānañca yo dadyādgrahaviprāya sundari ! |

āpanmukto bhavet so'pi bhuvi sammodate sukham || 1 ||

suvarṇasya tulāṃ dadyād grahaviprāya yaḥ priye ! |

tasya tuṣṭaḥ suragururāyurvṛddhiṃ karoti saḥ |

yastu raupyatulādānaṃ dadyād grahadvijāya ca |

santuṣṭastasya śukraḥ san saṃsṛjeddīrghajīvitam || 2 ||

grahadvijāya yo davyāttulāṃ tāmrasya pārvati ! |

santuṣṭo maṅgalastasya dīrghāyuṣṭvaṃ karoti hi || 3 ||

yo yadyād grahaviprāya pittalasya tulāṃ priye ! |

tasya tuṣṭo budhaḥ kuryyādāyuḥpuṣṭiṃ sugauravam || 4 ||

grahaviprāya lauhasya tulāṃ yastu prayacchati |

prītaḥ śanaiścarastasya vipulāyuḥ prayacchati || 5 ||

sīsakasya tulāṃ dadyād grahaviprāya yaḥ priye ! |

tasyāśu rāhuḥ suprītaḥ saubhāgyāyuḥ prayacchati || 6 ||

yaḥ kharparatulāṃ dadyād grahaviprāya sundari ! |

santuṣṭo bhagavān ketustasyāyurvarddhayet sukham || 7 ||

tulāṃ tāmrasya yo dadyād grahaviprāya sundari ! |

ādityastasya suprīto dīghāyuḥ pariyacchati || 8 ||

grahaviprāya yo dadyāttulāṃ kāṃsyasya sundari ! |

santuṣṭastasya rātrīśo vibhūtyāyuḥ prayacchati || 9 ||

vaidūryyaṃ nīlamāṇikye padmarāgañca mauktikam |

vajraṃ pareśaṃ gomedaṃ tathā marakataṃ priye ! |

dadyādutsṛjya viprāya svayañca bibhṛyātkare ||

iti grahadānam ||

atha grahakavacam ||

aṣṭādaśapaṭale ||

pārvatyuvāca |

śrīśān ! sarvaśāstrajña ! devatādhīśvara ! prabho ! |

akṣayaṃ kavacaṃ divyaṃ grahādidaivataṃ vibho ! |

purā saṃsūcitaṃ guhyaṃ subhaktākṣayakārakam ||

kṛpā mayi tavāste cet kathaya śrīmaheśvara ! ||

śrīśiva uvācaḥ ||

śṛṇu devi ! priyatame ! kavacaṃ devadurlabham |

yaddhṛtvā devatāḥ sarve amarāḥ syurvarānane ! |

tava prītivaśādvakṣmi na deyaṃ yasya kasyacit |

oṃ hrāṃ hrīṃ so me śiraḥ pātu śrīsūryyagrahabhūpatiḥ |

oṃ ghauṃ sauṃ oṃ me mukhaṃ pātu śrīcandro graharājakaḥ |

oṃ hrāṃ hrīṃ hrāṃ saḥ karau pātu grahasenāpatiḥ kujaḥ |

pāyādarthau hrauṃ hrāṃ saḥ pādau jño nṛpabālakaḥ |

oṃ ñauṃ ñauṃ ñauṃ saḥ kaṭiṃ pātu pāyādamarapūjitaḥ |

oṃ hrauṃ hrīṃ so daityapūjyo hṛdayaṃ parirakṣatu |

oṃ śauṃ śauṃ saḥ pātu nābhiṃ me grahapreṣyaṃ śanaiścaraḥ |

oṃ chauṃ chāṃ chauṃ saḥ kāṇṭhadeśaṃ śrīrāhurdevamardakaḥ |

oṃ phauṃ phāṃ phauṃ saḥ śikhī pātu sarvāṅgamabhito'vatu |

grahāścaite bhogadehā nityāstu sphuṭitagrahāḥ |

etadaṃśāṃśasambhūtāḥ pāntu nityantu durjanāt |

akṣayaṃ kavacaṃ puṇyaṃ sūryyādigrahadaivatam |

paṭhedvā pāṭhayedvāpi dhārayedyo janaḥ śuciḥ |

sa siddhiṃ prāpnuyādiṣṭāṃ durlabhāṃ tridaśaistu thām |

tava snehavaśāduktaṃ jaganmaṅgalakārakam |

ṛṣiḥ prokto bhairavo'sya chando'nuṣṭupprakrīrttitam |

śrīsūryādigrahāstatra devatāḥ parikīrttitāḥ |

sarvakāmārthasaṃsiddhyai viniyogo mayoditaḥ |

grahayantrānvitaṃ kṛtvābhīṣṭamakṣayamāpnuyāt ||

iti grajāmale pārvatīśvarasaṃvāde jagaddurlabhākṣaya nāma kavacaṃ samāptam ||

atha tithipūjā ||

gāyatrītantre |

śrīmahādeva uvāca ||

titherdhyānaṃ vinā devi ! tithermantraṃ tathaiva ca |

ajñātvā parameśāni ! dinakṛtyaṃ karoti yaḥ |

tasya sarvaṃ bhavedyarthaṃ dinakṛtyaṃ varānane ! |

yā tithiḥ sā mahāmāyā ādyāmūrttijaganmayī |

kṛṣṇapakṣe kṛṣṇavarṇā śukle candra samaprabhā |

dvibhujāṃ śuklarūpāñca khelatkhañjanagāminīm |

dvilocanāṃ śaśikalāṃ sindūratilakojjvalām |

taptahāṭakanirmāṇanānālaṅkārabhūṣitām |

dāḍimīvījasadṛśadaśanadyutiśobhanām |

dhyāyet pratipadaṃ devīṃ japapūjāviśuddhaye ||

mantro yathā |

grīṃ pratipadbhyaḥ svāhā || 1 ||

evaṃ dvilocanāṃ śaśikalāṃ śuddhaspahṭikaśobhanām |

śuddhābharaṇaśobhāḍhyāṃ śuklavastraparicchadām |

nānākaṭākṣasaṃyuktabhrūlatāpariśobhitām ||

sindūratilakoddīptāṃ khañjanāñcitalocanām |

dvibhujāṃ sundarāṅgīñca kiśorīṃ navayauvanām |

dhyātvā dvitīyāṃ cārvaṅgi ! japenmantraṃ yathā śṛṇu |

aiṃ dvitīyāyai svāhā || 2 ||

śuklapadmapratikāśāṃ śuklavastraparicchadām |

śuklābharaṇaśobhāḍhyāṃ puṇḍarīkoparisthitām |

dvilocanāṃ śaśikalāṃ sindūratilakojjvalām |

kaṭākṣaviśikhopetāṃ dvibhujāṃ tṛtīyāṃ bhajet |

oṃ aiṃ tṛtīyāyai svāhā || 3 ||

caturthīṃ śuklacārvaṅgīṃ yajjñātvā siddhitāṃ vrajet |

kundapuṣpasamābhāsāṃ dvibhujāṃ lolalocanām |

śuklavastraparīdhānāṃ śuklābharaṇabhūṣitām |

sindūratilakoddīptāṃ khañjanāñcitalocanām ||

aiṃ huṃ caturthyai svāhā || 4 ||

pañcamīṃ śṛṇu cārvaṅgi ! sarvasiddhipradāyinīm |

yajjñātvā parameśāni ! titheḥ phalamavāpnuyāt ||

śuddhasphaṭikasaṅkāśāṃ śvetapadmoparisthitām |

hāsyayuktāṃ prasannāsyāṃ kaṭākṣaviśikhojjvalām |

kandarpadhanurākārabhrūlatāpariśobhitām |

dvibhujāṃ śvetavarṇāñca śvetālaṅkārabhūṣitām ||

locanadvayasaṃyuktāṃ sindūratilakojjvalām |

mṛṇālasadṛśākārabāhuvallīvirājitām |

khelatkhañjanagāmīñca cārucūḍāvirājitām ||

hrīṃ aiṃ hrīṃ pañcamyai svāhā |

hrīṃ aiṃ hrīṃ viśeṣaḥ |

śrīpañcamīdine karttavyaṃ pūjanaṃ mahat |

nirīkṣya dakṣiṇanāthe yaddhyānapūjādikañcaret |

dhyāyet paramayatnena pañcamītithirūpiṇīm |

dhyātvāṃ pādyādikaṃ dattvā prajapeddaśadhā manum |

tatastu pūjayeddevīṃ śāradā vāgvilāsinīm || 7 ||

kundapuṣpasamābhāsāṃ dvibhujāṃ lolalocanām |

kaṭākṣaviśikhoddīptāṃ sindūratilakojjvalām |

dāḍimīvījasadṛśadaśanadyutimujjvalām |

śuklālaṅkārasubhagāṃ śuklāsananivāsinīm |

śuklavastraparicchinnāṃ śuklahāravinodinīm |

dvibhujāṃ candravadanāṃ dhyāyedātmavibhūtaye |

oṃ hrīṃ ṣaṣṭhyai svāhā || 6 ||

śaraccandrapratīkāśāṃ dvibhujāṃ śaśiśekharām |

locanadvayasaṃyuktāṃ khelatkhañjanagāminīm |

sindūratilakoddīptāmañjanāñcitalocanām |

kaṭākṣaviśikhopetāṃ bhrūlatāpariśobhitām |

śuklāsanasamāsīnāṃ śuklābharaṇabhūṣitām |

śuklavastraparīdhānāṃ dhyāyedātmavibhūtaye |

hrīṃ oṃ saptamyai svāhā oṃ hrīṃ || 7 ||

rākācandrapratīkāśāṃ dvibhujāṃ candraśekharām |

pūrṇacandramukhaśreṇīṃ kuṭilālakaśobhitām |

hāsyayuktāṃ prasannāsyāṃ śvetavastraparicchadām |

śvetābharaṇaśobhāḍhyāṃ kiśorīṃ navayauvanām |

mālākaṭākṣasaṃyuktāṃ bhrūlatāpariśobhitām |

sindūratilakoddīptāmañjanāñcitalocanām |

krīṃ huṃ aiṃ aṣṭamyai svāhā aiṃ huṃ krīṃ || 8 ||

śvetapadmapratīkāśāṃ dvibhujāṃ lolalocanām |

dāḍimīvījasadṛśadantapaṃktiparicchadām |

śuklapaṭṭāmbaradharāṃ śuklavastrottarīyiṇīm |

lalāṭe paṭṭikāṃ śuddhāṃ sindūratilakojjvalām |

nānābharaṇadīptāṅgīṃ pītagandhapralepitām |

muktāvarttulahāreṇa kambukaṇṭhaśuśobhitām |

nānāmālyaparicchinnāṃ citrarājavirājitām |

oṃ huṃ navamyai svāhā huṃ oṃ || 9 ||

mallikāpuṣpasaṅkāśāṃ dvibhujāṃ lolalocanām śvetāsanopaviṣṭāñca śvetāṃśukaparichadām |

śvetābharaṇasaṃyuktāṃ śvetagandhavilepanīm |

sindūratilakoddīptāmañjanāñcitalocanām ||

aiṃ oṃ daśamyai svāhā oṃ aiṃ || 10 ||

ketakīpuṣpasaṅkāśāṃ bhrūlatā paribhūṣitām |

nānākaṭākṣasaṃyuktāṃ mattadviradagāminīm |

nānālaṅkārasubhagāṃ pītavastraparicchadām |

pītagandhapraliptāṅgīṃ sindūratilakojjvalām |

dāḍimīvījasadṛśadantapaṃktimanuttamām |

dvibhujāṃ sundarīṃ devī namāmyātmavibhūtaye ||

oṃ krīṃ oṃ ekādaśyai svāhā oṃ krīṃ oṃ || 11 ||

pītapadmasamābhāsāṃ śuklavastraparicchadām |

śuklacandanasiktāṅgīṃ dvibhujāṃ lolalocanām |

śuklābharaṇaśobhāḍhyāṃ śuklāsanasamāśrayām |

dāḍimīvījasadṛśadaśanadyutiśobhanām |

sindūratilakoddīptāṃ lalāṭapaṭṭikāṃ śubhām |

hrīṃ oṃ hrīṃ dvādaśyai svāhā hrīṃ oṃ hrīṃ || 12 ||

raktacandrapratīkāśāṃ kiśorīṃ navayauvanām |

raktavastraparīdhānāṃ kuṭilālakamaṇḍitām |

dvibhujāṃ sundarīṃ śuddhāṃ pūrṇacandramukhaprabhām |

dvilocanāṃ candrarekhāṃ viṣṇupūjyāṃ vṛhatkaṭīm |

sindūratilakoddīptāmañjanāñcitalocanām |

nānākaṭākṣasaṃyuktāṃ nānāśṛṅgāraśobhanām |

dhyātvāṃ trayodaśīṃ devīṃ prajapenmantramuttamam ||

oṃ aiṃ trayodaśyai svāhā aiṃ oṃ || 13 ||

śuddhasphaṭikasaṅkāśāṃ haridvastravinodinīm |

nānālaṅkārasubhagāṃ pītamālyaparicchadām |

śvetapadmasamāsīnāṃ dvibhujāṃ lolalocanām |

kaṭākṣaviśikhoddīptāṃ sindūratilakojjvalām |

dāḍimīvījasadṛśadaśanadyutimujjvalām |

kadambakorakākārastanadvayamanoharām |

hāsyayuktāṃ prasannāsyāṃ kiśorīṃ navayauvanām ||

krīṃ oṃ hrīṃ caturdaśyai svāhā hrīṃ oṃ krīṃ || 14 ||

saptamapaṭale ||

śrīmahādeva uvāca ||

pūrṇimāṃ śṛṇu cārvaṅgi ! yayā siddhimayo bhavet |

koṭividyullatākārāṃ caturbāhusamanvitām |

pītāṃśukaparīdhānāṃ ratnahāravirājitām |

śaṅkakaṅkaṇakeyūranānāśṛṅgārabhūṣitām |

ratnakuṇḍalasaṃyuktasphuradgaṇḍamanoharām |

tribhaṅgalalitākārāṃ sindūratilakojjvalām |

kaṭākṣalakṣasaṃyuktāṃ bhrūlatāpariśobhitām ||

hrīṃ oṃ krīṃ oṃ pūrṇimāyai svāhā oṃ krīṃ oṃ hrīṃ || 15 ||

etatte kathitaṃ devi ! pūrṇamantraṃ parātparam |

etāstu tithayo devi ! śuklapakṣe varānane ! |

kṛṣṇapakṣe maheśāni ! tithayastu suśobhanāḥ |

nīlāñjanacayaprakhyāḥ kiśoryyo navayauvanāḥ |

tāsāṃ dhyānaṃ pravakṣyāmi sāvadhānāvadhāraya ||

dalitāñjanasaṅkāśāṃ pītāṃśukaparicchadām |

pītagandhapraliptāṅgīṃ pītābharaṇabhūṣitām |

pītapadmasamāsīnāṃ kiśorīṃ navayauvanām |

dvilocanāṃ candrarekhāṃ dvibhujāṃ korakastanīm ||

lalāṭapaṭṭikāśuddhāṃ sindūratilakojjvalām |

khelatkhañjanagāmīñca tribhaṅgilalitākṛtim |

dāḍimavījasadṛśadaśanajyotirujjvalām |

kṛṣṇapakṣe maheśāni ! etaddhyānaṃ praśasyate |

sarvāsāṃ parameśāni ! ekena bhavati priye ! |

sarvāsāṃ pūrvavanmantramamāvāsyāṃ vinā śive ! |

amāvāsyāmanuṃ devi ! śṛṇuṣva varavarṇini ! ||

oṃ hrīṃ hrīṃ oṃ amāvāsyāyai svāhā oṃ hrīṃ hrīṃ oṃ ||

atha vakṣyāmi saphalaṃ pakṣadhyānaṃ varānane ! ||

śaṅkhakundasamābhāsāṃ navayauvanasaṃyutām |

caturbhujāṃ trinayanāṃ mattadviradagāminīm |

lalāṭapaṭṭikāmadhye sindūratilakasthitim |

bhramadbhramaranīlābhāmañjanāñcitalocanām |

pītāṃśukaparīdhānāṃ kṛṣṇavastrottarīyiṇīm |

nānālaṅkārasubhagāṃ nīlapadmoparisthitām |

ghūrṇāyamānanayanāṃ nīlapadmavidhāriṇīm |

sadā ṣoḍaśavarṣīyāṃ kadambakorakastanīm |

hīrakadyutisaṅkāśadaśanajyotirujjvalām |

nānāpuṣpamayairhārairnānāgandhamayīṃ parām |

pratyahaṃ bhāvayeddevīṃ śuklapakṣasvarūpiṇīm ||

aiṃ aiṃ krīṃ krīṃ śuklapakṣāya svāhā aiṃ aiṃ krīṃ krīṃ ||

kṛṣṇapakṣe maheśāni ! adhunā nigadāmi te |

mahāmarakataśyāmāṃ caturbāhusamanvitām |

pīnottuṅgakucāṃ ramyāṃ citravastravilāsinīm |

nānāśṛṅgāraveśāḍhyāṃ sphuraccakitalocanām |

sindūratilakoddīptāmañjanāñcitalocanām |

kandarpadhanurākārabhrūlatāpariśobhitām |

ratnahāreṇa sahitanāgahāravirājitām |

pītapadmasamāsīnāṃ citracūḍāvirājitām |

pītāvidyutsamākāntyuttarīyavasanacchavim |

pūrṇacandramukhīṃ devīṃ kṛṣṇapakṣasvarūpiṇīm ||

oṃ oṃ kṛṣṇapakṣāya svāhā oṃ oṃ ||

śrīśiva uvāca ||

titherdhyānaṃ tithermantra pakṣadhyānaṃ tathaiva ca |

pakṣamantra tathā devi ! divase divase sudhīḥ |

pratyahaṃ kurute yastu tasya siddhiradūrataḥ |

etāstu tithayo devi ! sūryyamaṇḍalasaṃsthitāḥ |

pakṣadhyānaṃ prathamatastithidhyānaṃ tataḥ priye ! |

pakṣamantraṃ tato japtvā tithimantra tato japet |

tataḥ siddhimavāpnoti japapūjādikā ca yā |

dinakṛtyaṃ maheśāni ! yaḥ karoti dine dine |

pakṣapūjāṃ prathamataḥ kṛtvā siddhimavāpnuyāt |

tithipūjāṃ vinā devi ! japayajñādikā kriyā |

sarvaṃ niṣphala |

yāti āmapātramivāmbhasi |

divase divase devi ! tithimāsādya yatnataḥ |

prātaḥkāle tato dhīmān tithidhyānaṃ samācarat |

daśadhā prajapenmantraṃ sūryyaṃ dṛṣṭvā prayatnataḥ |

tadā tithiphalaṃ prāpya sarvaṃ pūjāphala labhat |

etattattvamavijñāya āyuryāti dine dine |

tithirūpā mahādevī mahāmāyā jaganmayī |

dhyānamantraṃ vinā devi ! sarveṣāṃ siddhināśinī |

pratyahaṃ kurute yastu japadhyānaṃ titheḥ priye ! |

gaṅgāsnānaphalaṃ so'pi labhate nātra saṃśayaḥ |

aśvamedhamahāyajñe vyāso hotā yadi priye ! |

viphalamaśvamedhaṃ hi tithidhyānaṃ vinā bhavet |

amṛtenāmṛtaṃ kṛṣṇe prīyante devatāḥ kramāt |

prathamāṃ pibate vahnirdvitīyāṃ tapanaḥ kalām |

viśvadevāstṛtīyāntu caturthīntu prajāpatiḥ |

pañcamīṃ varuṇaścāpi ṣaṣṭhīṃ pibati vāsavaḥ |

saptamīmṛṣayo divyā vasavo'ṣṭau tathāṣṭamīm |

navamīṃ kṛṣṇapakṣasya pibatīndraḥ kalāmapi |

daśamīṃ marutaścāpi rudra ekādaśīṃ kalām |

dvādaśīntu kalāṃ viṣṇurdhanadaśca trayodaśīm |

caturdaśīṃ paśupatiḥ kalāṃ pibati nityaśaḥ |

tataḥ pañcadaśīñcāpi pibanti pitaraḥ kalām ||

atha tithikavacam |

asya tithīnāṃ kavacasya aśvatthāmabalivyāsahanūmadvibhīṣaṇakṛpaparaśurāmā ṛṣayo gāyatrīcchandaḥ śrīmṛtyuñjayaśivo devatā dharmārthakāmamokṣesu viniyogaḥ |

pūrve pātu sadā nityā krīṅkārī pratipattithiḥ |

klīṅkārī pātu me nityaṃ dvitīyā brahmapūjitā |

aiṅkārī pātu me nityaṃ tṛtīyā paścime parā vluṅkārī pātu me nityā caturthī viṣṇupūjitā |

vlūṅkārī pātu me nityamūrddhadehamaharniśam |

hrīṅkārī pātu me nityaṃ pañcamī mukhamaṇḍalam |

śrīṅkārī pātu me nityaṃ ṣaṣṭhīrūpā ca pārvatī |

strīṅkārī saptamī pātu nityaṃ me nābhimaṇḍalam |

huṃkārī cāṣṭamī nityaṃ kaṇṭhaṃ me pātu sarvadā |

śrīṅkārī navamī nityaṃ svādhiṣṭhānaṃ sadāvatu |

daśamī pātu me nityaṃ hastayugmaṃ yathā tathā |

ekādaśī sadā pātu cākṣiyugmamaharniśam |

dvādaśī pātu me nityaṃ hastayugmaṃ yathā tathā |

trayodaśī mahālakṣmīḥ kṣetrasthānanivāsinī |

trayodaśī pātu nityaṃ haṃsa ityakṣarātmikā |

haṅkāraḥ pātu me nityaṃ pādayugmamaharniśam |

saḥkāraḥ pātu me nityaṃ pādāgrāt keśamaṇḍalam |

caturdaśī mahāmāyā sarvatra parirakṣatu |

svākāraścaturdaśī nityā nityaṃ me dhanasampadam |

hākāraḥ pūrṇimā nityaṃ devi me āyuvarddhanam |

śrīṃ huṃ hrīṃ svāhā sarvarūpā devī tithirūpā ca māṃ parirakṣatu sarvadā |

huṃ hrīṃ amāvāsyā sadā pātu dārān puttraparicchadam |

hrīṃ huṃ hrīṃ svāhā kathitaṃ kavacaṃ devi ! trailokyeṣu ca durlabham |

idaṃ kavacamajñātvā kavacānyaṃ paṭhettu yaḥ |

anyeṣāṃ kavacānāñca tejāṃsi harate tithiḥ |

tasmādyatnena he devi ! tithīnāṃ kavacaṃ paṭhet |

dhyānaṃ mantraṃ tathā stotraṃ kavacañca tathā priye ! |

kalikālamataṃ devi ! paratattvaṃ vinirgatam |

iti te kathitaṃ devi ! sārātsāraṃ parātparam ||

iti śrīvarṇavilāsatantre gaṇeśajatukarṇasubhagāsaṃvāde tithikavacaṃ samāptam ||

māsādīnāṃ dhyānantu kāmadhenutantrādāvanusandheyamatra granthagauravabhiyā na likhitam ||

atha varṇānāṃ dhyānādikaṃ varṇoddhāratantroktam |

praṇāmamantrastu sarvatra kāmadhenutantrokta iti |

tadyathā ||

ketakīpuṣpagarbhābhāṃ dvibhujāṃ haṃsalocanām |

śuklapaṭṭāmbaradharāṃ padmamālyavibhūṣitām |

caturvargapradāṃ nityaṃ nityānandamayīṃ parām |

varābhayakarāṃ devīṃ nāgapāśasamanvitām |

evaṃ dhyātvā akārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

a ||

dhyānamasyāḥ pravakṣyāmi ṣaḍbhujāṃ raktalocanām |

ratnakaṅkaṇakeyūrahārojjvalakalevarām |

siddhāṃ siddhipradāṃ saumyāṃ siddhagandharvasevitām |

evaṃ dhyātvā suraśreṣṭhāṃ tanmantraṃ daśadhā japet ||

ā ||

dhūmravarṇāṃ mahāraudrīṃ pītāmbarayutāṃ parām |

kāmadāṃ siddhidāṃ saumyāṃ nityotsāhavivarddhinīm |

caturbhujāntu varadāṃ haricandanabhūṣitām |

evaṃ dhyātvā brahmarūpāṃ tanmantraṃ daśadhā japet ||

i ||

caturbhujāṃ raktavarṇāṃ raktapuṣpopaśobhitām |

cārucandanadigdhāṅgīṃ raktapaṅkajalocanām |

raktacīraparīdhānāṃ dharmakāmārthamokṣadām |

evaṃ dhyātvā suraśreṣṭhāṃ tanmantraṃ daśadhā japet ||

ī ||

pītavarṇāṃ trinayanāṃ pītāmbaradharāṃ parām |

dvibhujāṃ jaṭilāṃ bhīmāṃ sarvasiddhipradāyinīm |

evaṃ dhyātvā suraśreṣṭhāṃ tanmantraṃ daśadhā japet ||

u ||

dvibhujāṃ śuklavarṇāñca jaṭāmukuṭaśobhitām |

śuklamālyāmbaradharāṃ cārucandanabhūṣitām |

caturvargapradāṃ nityāṃ raktapaṅkajalocanām |

evaṃ dhyātvā tu tanmantraṃ daśadhā japamācaret ||

ū ||

ṣaḍbhujāṃ nīlavarṇāñca nīlāmbaradharāṃ parām |

nānālaṅkārabhūṣāḍhyāṃ sarvālaṅkṛtamastakām |

bhaktipradāṃ bhagavatīṃ bhogamokṣapradāyinīm |

evaṃ dhyātvā suraśreṣṭhāṃ tanmantraṃ daśadhā japet |

pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ caturjñānamayaṃ tathā |

raktavidyullatākāraṃ ṛkāraṃ praṇamāmyaham ||

ṛ ||

dhyānamasya pravakṣyāmi dvibhujāṃ padmalocanām |

santaptasvarṇavarṇābhāṃ sarvālaṅkārabhūṣitām |

raktapadmekṣaṇāṃ devīṃ ratnahāravibhūṣitām |

evaṃ dhyātvā suraśreṣṭhāṃ tanmantraṃ daśadhā japet |

caturjñānamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇamayaṃ sadā |

triśaktisahitaṃ varṇaṃ praṇamāmi sadā priye ! ||

ṝ ||

svarṇacampakavarṇāñca svarṇālaṅkāra vigrahām |

caturbhujāṃ trinayanāṃ raktacandanacarccitām |

praṇamāmi sadā devīṃ dharmakāmārthamokṣadām |

evaṃ dhyātvā brahmarūpāṃ tanmantraṃ daśadhā japet ||

ḹ ||

dhyānamasyāḥ pravakṣyāmi pītavarṇāṃ caturbhujām |

pītāmbaraparīdhānāṃ nānālaṅkāramastakām |

vicitramālyābharaṇāṃ devadānavasevitām |

caturvargapradāṃ nityāṃ nityotsāhavivarddhinīm |

evaṃ dhyātvā brahmarūpāṃ tanmantraṃ daśadhā japet ||

ḹ ||

raktāmbaraparīdhānāṃ ṣaḍbhujāṃ raktalocanām |

vicitrābharaṇāṃ nityāṃ caturvargapradāyinīm |

īṣaddhāsyamukhīṃ saumyāṃ devagandharvasevitām |

evaṃ dhyātvā brahmarūpāṃ tanmantraṃ daśadhā japet ||

e ||

vicitrarūpiṇīṃ devīṃ vicitrāmbaradhāriṇīm |

vicitramālyābharaṇāṃ caturbāhusamanvitām ||

nānālaṅkārasaṃyuktāṃ catuvargaphalapradām |

devadānavagandharvaiḥ sevitāṃ mokṣakāṅkṣibhiḥ |

evaṃ dhyātvā brahmarūpāṃ tanmantraṃ daśadhā japet ||

ai ||

ratnālaṅkārasaṃyuktāṃ padmarāgaprabhāṃ śubhām |

śaratpūrṇenduvadanāṃ vicitravasanānvitām |

caturbhujāṃ trinayanāṃ smerāsyāṃ nīlakuntalām |

vidyuddāmasamānāṅgīṃ muktāpaṃktisrajaṃ bhaje |

evaṃ dhyātvā brahmarūpāṃ tanmantraṃ daśadhā japet ||

o ||

caturbhujāṃ trinayanāṃ jaṭāmukuṭamaṇḍitām |

śvetarohitapītādipuṣpahāropaśobhitām |

sadā smeramukhīṃ saumyāṃ caturvargapradāyinīm |

evaṃ dhyātvā brahmarūpāṃ tanmantraṃ daśadhā japet ||

au ||

javādāḍimapuṣpābhāṃ dvibhujāṃ raktalocanām |

raktāmbaraparīdhānāṃ raktālaṅkārabhūṣitām |

caturvargapradāṃ saumyāṃ varadāṃ nāgaśekharām |

evaṃ dhyātvā brahmarūpāṃ tanmantraṃ daśadhā japet ||

aṃ ||

santaptahemavarṇābhāṃ sarvālaṅkārabhūṣitām |

ratnayajñopavītāñca ratnākaṅkaṇarājitām |

pūrṇendu vadanāṃ saumyāṃ turīyakarasaṃyutām |

candrasūryyāgnirūpeṇa nayanatritayānvitām |

sādhakābhīṣṭadāṃ nityāṃ dharmakāmārthamokṣadām |

evaṃ dhyātvā brahmarūpāṃ tanmantraṃ daśadhā japet ||

aḥ ||

javāyāvakasindūrasadṛśīṃ kāminīṃ parām |

caturbhujāṃ trinetrāñca bāhuvallīvirājitām |

kadambakorakākārastanayugmavirājitām |

ratnakaṅkaṇakeyūrahāranūpurabhūṣitām |

evaṃ kakāraṃ dhyātvā tu tanmantraṃ daśadhā japet ||

ka ||

bandhūkapuṣpasaṅkāśāṃ ratnālaṅkārabhūṣitām |

varābhayakarāṃ nityāmīṣaddhāsyamukhīṃ parām |

evaṃ dhyātvā khakārantu tanmantraṃ daśadhā japet |

guṇatrayayutaṃ devi ! pañcadevamayaṃ sadā |

triśaktisaṃyutaṃ varṇaṃ khakāraṃ praṇamāmyaham ||

kha ||

dāḍimīpuṣpasaṅkāśāṃ caturbāhusamanvitām |

raktāmbaradharāṃ nityāṃ raktālaṅkārabhūṣitām |

evaṃ dhyātvā gakārantu tanmantraṃ daśadhā japet |

pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ sarvaśaktyātmakaṃ priye ! |

taruṇādityasaṅkāśāṃ kuṇḍalīṃ praṇamāmyaham ||

ga ||

mālatīpuṣpavarṇābhāṃ ṣaḍbhujāṃ raktalocanām |

śuklāmbaraparīdhānāṃ śuklamālyavibhūṣitām |

tadā smeramukhīṃ ramyāṃ locanatrayarājitām |

evaṃ dhyātvā ghakārantu tanmantraṃ daśadhā japet |

nirguṇaṃ triguṇopetaṃ sadā trigolasaṃyutam |

sarvagaṃ sarvadā śāntaṃ ghakāraṃ praṇamāmyaham ||

gha ||

dhūmravarṇāṃ mahāghorāṃ lalajjihvāṃ caturbhujām |

pītāmbaraparīdhānāṃ sādhakābhīṣṭasiddhidām |

evaṃ dhyātvā brahma rūpāṃ tanmantraṃ daśadhā japet |

sarvadevamayaṃ varṇaṃ triguṇaṃ lolalocane ! |

pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ ṅakāraṃ praṇamāmyaham ||

ṅa ||

tuṣārakundapuṣpābhāṃ nānālaṅkārabhūṣitām |

sadā ṣoḍaśavarṣīyāṃ varābhayakarāṃ parām |

śuklavastrāvṛtakaṭiṃ śuklavastrottarīyiṇīm |

varadāṃ śobhanāṃ ramyāmaṣṭabāhusamanvitām |

evaṃ dhyātvā cakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

ca ||

dhyānamasyāḥ pravakṣyāmi dvibhujāntu trilocanām |

pītāmbaradharāṃ nityāṃ varadāṃ bhaktavatsalām |

evaṃ dhyātvā chakārantu tanmantraṃ daśadhā japet |

tribindusahitaṃ varṇaṃ sadaiveśvarasaṃyutam |

pītavidyullatākāraṃ chakāraṃ praṇamāmyaham ||

cha ||

nānālaṅkārasaṃyuktairbhujairdvāśabhiryutām |

raktacandanadigdhāṅgīṃ citrāmbaravidhāriṇīm |

trilocanāṃ jagaddhātrīṃ varadāṃ bhaktavatsalām |

evaṃ dhyātvā jakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

ja ||

santaptahemavarṇābhāṃ raktāmbaravibhūṣitām |

raktacandanaliptāṅgīṃ raktamālyavibhūṣitām |

caturdaśabhujāṃ devīṃ ratnahārojjvalāṃ parām |

evaṃ dhyātvā jhakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

jha ||

caturbhujā dhūmravarṇāṃ kṛṣṇāmbaravibhūṣitām |

nānālaṅkārasaṃyuktāṃ jaṭāmukuṭarājitām |

īṣaddhāsyamukhīṃ nityāṃ varadāṃ bhaktavatsalām |

evaṃ dhyātvā ñakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

ña ||

mālatīkundapuṣpābhāṃ pūrṇacandranibhekṣaṇām |

daśabāhusamāyuktāṃ sarvālaṅkārabhūṣitām |

paramokṣapradāṃ nityāṃ sadā smeramukhīṃ parām |

evaṃ dhyātvā ṭakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

ṭaṃ ||

pūrṇacandrānibhāṃ devīṃ vikasatpaṅkajekṣaṇām |

sundarīṃ ṣoḍaśabhujāṃ dharmakāmārthamokṣadām |

evaṃ dhyātvā ṭhakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

ṭha ||

javāsindūrasaṅkāśāṃ varābhayakarāṃ parām |

trinetrāṃ varadāṃ nityāṃ paramokṣapradāyinīm |

evaṃ dhyātvā ḍakārantu tanmantraṃ daśadhā japet |

caturjñānamayaṃ varṇamātmāditattvasaṃyutām |

pītāvidyullatākārāṃ ḍakāraṃ praṇamāmyaham ||

ḍa ||

raktotpalanibhāṃ ramyāṃ raktapaṅkajalocanām |

aṣṭādaśabhujāṃ bhīmāṃ mahāmokṣapradāyinīm |

evaṃ dhyātvā ḍhakārantu tanmantraṃ daśadhā japet |

sadā triguṇasaṃyuktamāditattvamayaṃ sadā |

raktavidyullatākāraṃ ḍhakāraṃ praṇamāmyaham ||

ḍha ||

dvibhujāṃ varadāṃ vandyāṃ bhaktābhīṣṭapradāyinīm |

rājīvalocanāṃ nityāṃ dharmmakāmārthamokṣadām |

evaṃ dhyātvā ṇakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

ṇa ||

caturbhujāṃ mahāśāntāṃ mahāmokṣapradāyinīm |

sadā ṣoḍaśavarṣīyāṃ raktāmbaradharāṃ parām |

nānālaṅkārabhūṣāṃ vā sarvasiddhipradāyinīm |

evaṃ dhyātvā takārastu tanmantraṃ daśadhā japet ||

ta ||

nīlavarṇāṃ trinayanāṃ ṣaḍbhujāṃ varadāṃ parām |

pītavastraparīdhānāṃ sadā siddhipradāyinīm |

evaṃ dhyātvā thakārantu tanmantraṃ daśadhā japet |

pañcadevamayaṃ varṇaṃ pañcaprāṇamayaṃ sadā |

taruṇādityasaṅkāśaṃ thakāraṃ praṇamāmyaham ||

tha ||

caturbhujāṃ pītavastrāṃ navayauvanasaṃsthitām |

anekaratnaghaṭitahāranūpuraśobhitām |

evaṃ dhyātvā dakārantu tanmantraṃ daśadhā japet |

triśaktisahitaṃ devi ! tribindusahitaṃ sadā |

ātmāditattvasaṃyuktaṃ dakāraṃ praṇamāmyaham ||

da ||

ṣaḍbhujāṃ meghavarṇāñca raktāmbaradharāṃ parām |

varadāṃ śubhadāṃ ramyāṃ caturvargapradāyinīm |

evaṃ dhyātvā dhakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

dha ||

dalitāñjanavarṇābhāṃ lalajjihvāṃ sulojanām |

caturbhujāṃ cakorākṣīṃ cārucandanacarccitām |

kṛṣṇāmbaraparīdhānāmiṣaddhāsyamukhīṃ sadā |

evaṃ dhyātvā nakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

na ||

vicitravasanāṃ devīṃ dvibhujāṃ paṅkajekṣaṇām |

raktacandanaliptāṅgīṃ padmamālāvibhūṣitām |

maṇiratnādikeyūrahārakeyūravigrahām |

caturvargapradāṃ nityāṃ nityānandamayīṃ parām |

evaṃ dhyātvā pakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

pa ||

pralayāmbudavarṇābhāṃ lalajjihvāṃ caturbhujām |

bhaktābhayapradāṃ nityāṃ nānālaṅkārabhūṣitām |

evaṃ dhyātvā phakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

pha ||

nīlavarṇāṃ trinayanāṃ nīlāmbaradharāṃ parām ||

nāgahārojjvalāṃ devīṃ dvibhujāṃ padmalocanām |

evaṃ dhyātvā bakārantu tanmantraṃ daśadhā japet |

triśaktisahitaṃ varṇaṃ vividhāmṛtalepitām |

svayaṃ kuṇḍalinīṃ devīṃ satataṃ praṇamāmyaham ||

ba ||

taḍitprabhāṃ mahādevīṃ nāgakaṅkaṇaśaubhitām |

caturvargapradāṃ devīṃ sādhakābhīṣṭasiddhidām |

evaṃ dhyātvā bhakārantu tanmantraṃ daśadhā japet |

triśaktisahitaṃ varṇaṃ tribindusahitaṃ priye ! |

ātmāditattvasaṃyuktaṃ bhakāraṃ praṇamāmyaham ||

bha ||

kṛṣṇāṃ daśabhujāṃ bhīmāṃ pītalohitalocanām |

kṛṣṇāmbaradharāṃ nityāṃ dharmmakāmārthamokṣadām |

evaṃ dhyātvā makārantu tanmantraṃ daśadhā japet |

triśaktisahitaṃ varṇaṃ tribindusahitaṃ sadā |

ātmāditattvasaṃyuktaṃ hṛdisthaṃ praṇamāmyaham ||

ma ||

dhūmravarṇāṃ mahāraudrīṃ ṣaḍbhujāṃ raktalocanām |

raktāmbaraparīdhānāṃ nānālaṅkārabhūṣitām |

mahāmokṣapradāṃ nityāmaṣṭasiddhipradāyinīm |

evaṃ dhyātvā yakārantu tanmantraṃ daśadhā japet |

triśaktisahitaṃ varṇaṃ tribindusahitaṃ sadā |

praṇamāmi sadā varṇaṃ śaktimāmokṣamavyayam ||

ya ||

lalajjihvāṃ mahāraudrīṃ raktāsyāṃ raktalocanām |

raktavarṇāmaṣṭabhujāṃ raktapuṣpopaśobhitām |

raktamālyāmbaradharāṃ raktālaṅkārabhūṣitām |

mahāmokṣapradāṃ nityāmaṣṭasiddhipradāyikām |

evaṃ dhyātvā brahmarūpāṃ tanmantraṃ daśadhā japet |

triśaktisahitaṃ devi ! ātmāditattvasaṃyutam |

sarvatejomayaṃ varṇaṃ satataṃ praṇamāmyaham ||

ra ||

caturbhujāṃ pītavastrāṃ raktapaṅkajalocanām |

sarvadā varadāṃ bhīmāṃ sarvālaṅkārabhūṣitām |

yogīndrasevitāṃ nityāṃ yoginīṃ yogarūpiṇīm |

caturvargapradāṃ devīṃ nāgahāropaśobhitām |

evaṃ dhyātvā lakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

la ||

kundapuṣpaprabhāṃ devīṃ dvibhujāṃ paṅkajekṣaṇām |

śuklamālyāmbaradharāṃ ratnahārojjvalāṃ parām |

sādhakābhīṣṭadāṃ siddhāṃ siddhidāṃ siddhasevitām |

evaṃ dhyātvā vakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

va ||

caturbhujāṃ cakorākṣīṃ cārucandanacarccitām |

śuklavarṇāṃ trinayanāṃ varadāñca śucismitām |

ratnālaṅkārabhūṣāḍhyāṃ śvetamālyopaśobhitām |

devavṛndairabhivandyāṃ sevitāṃ mokṣakāṅkṣibhiḥ |

evaṃ dhyātvā śakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

śa ||

śuklāmbarāṃ śukla varṇāṃ dvibhujāṃ raktalocanām |

śvetacandanaliptāṅgīṃ muktāhāropaśobhitām |

gandharvagīyamānāñca sadānandamayīṃ parām |

aṣṭasiddhipradāṃ nityāṃ bhaktānandavivarddhinīm |

evaṃ dhyātvā ṣakārantu tanmantraṃ daśadhā japet |

triśaktisahitaṃ varṇamātmāditattvasaṃyutam |

praṇamya satataṃ devi ! hṛdi bhāvaya sundari ! ||

ṣa ||

karauṣabhūṣitāṅgīñca sāṭṭahāsāṃ digambarīm |

asthimālyāmaṣṭabhujāṃ varadāmambujekṣaṇām |

nāgendrahārabhūṣāḍhyāṃ jaṭāmukuṭamaṇḍitām |

sarvasiddhipradāṃ nityāṃ dharmakāmārthamokṣadām |

evaṃ dhyātvā sakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

sa ||

caturbhujāṃ raktavarṇāṃ śuklāmbaravibhūṣitām |

raktālaṅkārasaṃyuktāṃ varadāṃ padmalocanām |

īṣaddhāsyamukhīṃ lolāṃ raktacandanacarccitām |

syāddātrīñca caturvargapradāṃ saumyāṃ manoharām |

gandharvasiddhadevādyairdhyātāmādyāṃ sureśvarīm |

evaṃ dhyātvā hakārantu tanmantraṃ daśadhā japet ||

ha ||

tanmantrapuṭitaṃ kṛtvā mūlamantraṃ tato japet ||

iti sarvavarṇaṣu jñeyam |

anyathā niṣphalaṃ jñeyaṃ japapūjādisādhanam |

dīkṣā ca niṣphalā jñeyā tasmāt kuryyāt prayatnataḥ |

kṛtvā japaṃ prakurvīta yathoktaphalamāpnuyāt |

śaive śākte vaiṣṇave ca sarvatantreṣvayaṃ vidhiḥ |

tanmantrapuṭitaṃ mantraṃ daśadhā daśadhā japet |

dīkṣādau guruṇā sārddhaṃ karttavyaṃ mantraśodhanam |

anyathā niṣphalā dīkṣā japapūjādikañca yat |

sadguruḥ saṃyato nityaṃ dhyātvābhyarcya japādikam |

gurucaitanyamātreṇa caitanyaṃ janayettataḥ |

saṃskārañca śodhanañca sāgamena viśeṣataḥ |

tanmantrapuṭitaṃ kṛtvā śatamaṣṭottaraṃ japet |

dīkṣādau guruṇā pūrvaṃ karttavyo'yaṃ kramaḥ sadā |

pañcāśadvarṇamanunā puṭitā manavaḥ priye ! |

caturvargapradāḥ śāntā yathoktaphaladāḥ sadā |

anyathā niṣphalā dīkṣā japapūjādisādhanam |

vidhinānena hīnā yā sā dīkṣā niṣphalā bhavet |

iha dāridryamatulamante ca nirayaṃ vrajet |

dīkṣādau gurukarttavyakrama eva prayatnataḥ |

ādyāvasāne varṇena puṭitaṃ prajapenmanum |

śiṣyaḥ prayatnato nityaṃ kuryyādetaṃ kramaṃ priye ! |

pūjādau vā japādau vā anyathā viphalaṃ bhavet ||

iti varṇānāṃ dhyānam ||

eteṣāṃ mantrastu oṃ akārāya nama ityādi draṣṭavyam ||

pañcadevādivarṇāntapūjānāṃ sarvatropayogitvenādau likhitaṃ sāmānyārghyasthāpanamantarameva karttavyam |

śāradāyāṃ caturthapaṭale ||

ācamya vidhinā tatra sāmānyārghyaṃ vidhāya ca |

dvāramantrāmbubhiḥ prokṣya dvārapūjāṃ samācaret |

sāmānyārghyasthāpanantu maṇḍapadvāryyeva |

dvārapūjā tu arthakāṇḍe'nusandheyā ||

rudrajāmale pūrvakhaṇḍe dvitīya paṭale ||

merupṛṣṭha ṛṣiḥ proktaḥ sutalaṃ chanda ucyate |

kūrmo devatāsanayoge viniyogaḥ prakīrttitaḥ |

māyābījaṃ samuccāryya kūrmmāsanāya te namaḥ |

pārṣṇighātatrayeṇaiva vārayedbhūmivighnakān |

tālatrayeṇāntarīkṣān tathā vighnānnivārayet ||

picchilātantre pañcamapaṭale ||

saure māsītyādi prāguktam ||

viśvasāre ||

kṣetrādhipaṃ kṣetrapālaṃ gṛhadevīṃ tataḥ param |

gandhapuṣpau dhūpadīpau naivedyañca nivedayet |

eṣāṃ pūjāṃ vilaṅghyātha nāccayeddevatāntaram ||

śāradāyām ||

pañcagavyārghyatoyābhyāṃ prokṣayedyāgamaṇḍapam |

catuṣpathāntāṃ tacchuddhiṃ vidadhyādvīkṣaṇādibhiḥ |

vīkṣaṇaṃ mūlamantreṇa śareṇa prokṣaṇaṃ matam |

tenaiva tāḍanaṃ darbhairvarmmaṇābhyukṣaṇaṃ matam |

candanāgurukarpūrairdhūpayedantaraṃ sudhīḥ |

vikirān vikirettatra saptajaptāccharāṇunā |

lājacandanasiddhārthabhasmadūrvākuśākṣatāḥ |

vikirā iti sandiṣṭāḥ sarve vighnaughanāśanāḥ |

somaśambhostu viśeṣo rāghavabhaṭṭadhṛto yathā |

vikirān śuddhalājān vā saptamantrābhimantritān |

astrādbhiḥ prokṣitānetān kavacenāvaguṇṭhitān |

nānāpraharaṇākārān vighnaughavinivārakān |

astrajaptena darbhāṇāṃ muṣṭimāmārjjayecca tat |

īśasya diśi bandhanyā āsanāya prakalpayet |

puṇyāhaṃ vācayitvā tu brāhmaṇānupaveśya ca |

ukteṣu maṇḍaleṣvekaṃ vedikāyāṃ samālikhet |

viśenmṛdvāsane mantrī prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ |

baddhapadmāsano maunī samāhito jitendriyaḥ |

ṛjukāyo jitendriya iti merutantre pāṭhaḥ ||

maṅgalāṅkurapātrāṇi sthāpayeddikṣu deśikaḥ |

maṅgalarūpāṇi yānyaṅkura pātrāṇi uktarītyā uktāni tāni dikṣu sthāpayedityarthaḥ |

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vāmadakṣiṇapārśvayoḥ |

natvā guruṃ gaṇeśānaṃ bhūtaśuddhiṃ samācaret |

karaśuddhiṃ samāpādya kuryyāttālatrayaṃ tataḥ |

ūrddhvorddhvamantramantreṇa digbandhamapi deśikaḥ |

tena so'ñjalitastejo rakṣāṃ kuryyāt samantataḥ |

ṛṣiśchando daivatāni nyasenmantrasya mantravit |

ātmano mūrddhnivadane hṛdaye ca yathākramam ||

prapañcasāre'ṣṭamapaṭale ||

ṛṣirguratvācchirasaiva dhāryyaśchando'kṣaratvādrasanāgataṃ syāt |

dhiyāvagantavyatayā sadaiva hṛdi praviṣṭā manudevatā ca |

vidhāya mūlamantreṇa prāṇāyāmaṃ yathāvidhi |

vidadhyānmātṛkānyāsaṃ mantranyāsamataḥ param |

aṅguṣṭhādiṣvaṅgulīṣu nyasedaṅgaiḥ sajātibhiḥ |

astraṃ tattālayornyasya kuryyāttālatrayādikam |

diśastenaiva badhnīyācchoṭikābhiḥ samāhitaḥ |

hṛdādiṣu ca vinyasyedaṅgamantraistataḥ sudhīḥ |

hṛdayāya namaḥ pūrvaṃ śirase vahnivallabhā |

śikhāyai vaṣaḍityuktvā kavacāya humīritam |

netratrayāya vauṣaṭ syādastrāya phaḍiti kramāt |

ṣaḍaṅgamantrānityuktān ṣaḍaṅgeṣu niyojayet |

aṃsoruyugmayorvidvān prādakṣiṇyena deśikaḥ |

dharmaṃ jñānañca vairāgyamaiśvaryyaṃ nyasya tu krasāt |

mukhapārśvanābhipārśveṣvadharmādīn prakalpayet |

dharmādayaḥ smṛtāḥ pādāḥ pīṭhagātrāṇi cāpare |

anantaṃ hṛdaye padmamasmin sūryyendupāvakān |

eṣu svasvakalā nyasyennāmādyākṣarapūrvakān |

sattvādīṃstrīn guṇān nyasyettathaivātra gurūttamaḥ |

ātmānamantarātmānaṃ paramātmānamatra tu |

jñānātmānaṃ pravinyasya nyaset pīṭhamanuṃ tataḥ |

evaṃ dehamaye pīṭhe cintayediṣṭadevatām |

mudrāṃ pradarśya vidhivadarghya sthāpanamācaret |

śaṅkhamantrāmbunā prokṣya vāmato vahnimaṇḍale |

sādhāraṃ sthāpayedvidvān bindusrutasudhāmayaiḥ |

toyaiḥ sugandhipuṣpādyaiḥ pūjayettaṃ yathāvidhi |

ādhāraṃ pāvākaṃ śaṅkhaṃ sūryyaṃ toyaṃ niśākaram |

smaredvahnyarkacandrāṇāṃ kalāstāsteṣvanukramāt |

kalāstu prathamakāṇḍe nirūpitāḥ |

mūlamantraṃ japet sṛṣṭvā nyāse tasyāṅgamantravit |

hṛnmantreṇābhisampūryya hastābhyāṃ chādayannapaḥ |

japedvidvān yathānyāyaṃ deśiko devatādhiyā |

astramantreṇa saṃrakṣya kavacenāvaguṇṭhya ca |

dhenumudrāṃ samāpādya bodhayet svasvamudrayā |

dakṣiṇe prokṣaṇīpātramādhāyādbhiḥ prapūrayet |

kiñcidarghyāmbu saṃgṛhya prokṣaṇyambhasi yojayet |

arghyasyottarataḥ kāryyaṃ pādyamācamanīyakam |

ātmānaṃ yāgavastūni maṇḍalaṃ prokṣayedguruḥ |

prokṣaṇīpātratoyena manunānyadapi kramāt |

nyāsakrameṇa dehe sve dharmādīn pūjayettataḥ |

puṣpādyaiḥ pīṭhamanvantaṃ tasmiṃśca paradevatām |

pañcakṛtvaḥ punaḥ kuryyāt puṣpāñjalimananyadhīḥ |

uttamāṅgahṛdādhārapādasarvāṅgake kramāt |

vinā naivedyaṃ gandhādyairupacāraiḥ samarccayet |

gurūpadiṣṭavidhinā śeṣamanyat samāpayet |

sarvametat prayuñjīta prokṣaṇīsthena vāriṇā |

visṛjya toyaṃ prokṣaṇyāḥ pūrayettat yathāpurā |

tatastanmaṇḍalaṃ mantrī gandhādyaiḥ sādhu pūjayet |

śālibhiḥ karṇikāmadhyamāpūryyopari taṇḍulaiḥ |

alaṅkṛtya punasteṣu darbhānāstīryya mantravit |

kūrccamakṣatasaṃyuktaṃ nyasetteṣāmathopari ||

merutantre caturthaprakāśe'pi ||

pūrayet karṇikāṃ pūrvaṃ śālibhistaṇḍulaistataḥ |

darbhānnyaseduparyyeṣāṃ sākṣataṃ kūrccakaṃ tataḥ |

chinnamūlāḥ kuśāḥ dīrghāḥ saptaviṃśatisaṃkhyakāḥ |

brahmagranthiyutāstvagredeśe kūrcca ihocyate |

ādhāraśaktimārabhya pīṭhamantramayaṃ yajet |

adhaḥ kūrccaśilārūḍhāṃ śaraccandranibhaprabhām |

ādhāraśaktiṃ prayajet paṅkajadvayadhāriṇīm |

mūrdhni tasyāḥ samāsīnaṃ kūrmaṃ nīlābhamarccayet |

ūrddhvabrahma śilāsīnamanantaṃ kundasannibham |

yajeccakradharaṃ murdhni dhārayantaṃ vasundharām |

tamālaśyāmalāṃ tatra nīlendīvaradhāriṇīm |

samarccayedvasumatīṃ sphuratsāgaramekhalām |

tasyāṃ ratnamayaṃ dvīpaṃ tasmiṃśca maṇimaṇḍapam |

yajet kalpataruṃ tasmin sādhakābhīṣṭasiddhidam |

adhastāt pūjayettasya vedikāṃ maṇḍalojjvalām |

paścādabhyarccayettasyāṃ pīṭhaṃ dharmādibhiḥ punaḥ |

raktaśyāmaharidrendranīlābhān pādarūpiṇaḥ |

vṛṣakeśavibhūtendrarūpān dharmādikān yajet |

gātreṣu pūjayettāṃstu nañpūrvānuktalakṣaṇān |

āgneyādiṣu koṇeṣu dikṣu madhye'mbujaṃ yajet |

ānandakandaṃ prathamaṃ saṃvinnālamanantaram |

sarvatattvātmakaṃ padmamabhyarcya tadanantaram |

mantrī prakṛtipatrāṇi vikāramayakeśarān |

pañcāśadvarṇavījāḍhyakarṇikāṃ pūjayettataḥ |

kalābhiḥ pūjayet sārddhaṃ tasyāṃ sūryyendupāvakān |

praṇavasya tribhirbhāgairatha sattvādikān guṇān |

ātmānamantarātmānaṃ paramātmānamarccayet |

jñānātmānañca vidhivat pīṭhamantrāvasānakam |

pīṭhaśaktīḥ keśareṣu madhye ca savarābhayāḥ |

hemādiracitaṃ kumbhaṃ mantrādbhiḥ kṣālitāntaram ||

candanāgurukarpūradhūpitaṃ śobhanākṛtim |

āveṣṭitāṅgaṃ nīrandhraṃ tantunā triguṇātmanā |

arccitaṃ gandhapuṣpādyaiḥ kurccākṣatasamanvitat |

navaratnodaraṃ mantrī sthāpayettāramuccaran |

aikyaṃ saṅkalpya kumbhasya pīṭhasya ca vidhānavit |

kṣīradrumakaṣāyeṇa palāśatvagbhavena vā |

tīrthodakairvā karpūragandhapuṣpasuvāsitaiḥ |

ātmabhedena vidhivat mātṛkāṃ pratilomataḥ |

japenmūlamanuṃ tadvat pūjayeddevatādhiyā |

śaṅkhekvāthāmbusampūrṇe gandhāṣṭakamabhīṣṭadam |

viloḍya pūrayettasminnāvāhya sakalāḥ kalāḥ |

daśavahneḥ kalāḥ pūrvaṃ dvādaśa dvādaśātmanaḥ |

ṣoḍaśāpi ca somasya paścātpañcaśataṃ kalāḥ |

japitvā pratilomena mūlamantrañca mantravit |

samāhitena manasā dhyāyan mantrasya devatām |

prāṇapratiṣṭhāṃ kurvīta tatra tatra vicakṣaṇaḥ |

kalātmakaṃ śaṅkhasaṃsthaṃ kvāthaṃ kumbhe vinikṣipet |

pāśāditryakṣarātmānte syādamuṣya padaṃ punaḥ |

kramāt prāṇā iha prāṇāstathā jīva iha sthitaḥ |

amuṣya sarvendriyāṇi bhūyo'muṣya padaṃ vadet |

vāṅmanonayanaśrotraghrāṇaprāṇapadānyatha |

paścādihāgatya sukhaṃ ciraṃ tiṣṭhantu ṭhadvayam |

ayaṃ prāṇamanuḥ proktaḥ sarvajīvapradāyakaḥ |

paścādaśvatthapanasacūtakomalapallavaiḥ |

indravallīsamābaddhaiḥ suradrumadhiyā guruḥ |

kumbhavaktraṃ pidhāyāsmiṃścaṣakaṃ sakalīkṛtam |

saṃsthāpayet phaladhiyā vidhivat kalpaśākhinām |

tataḥ kumbhaṃ nirmalena kṣaumayugmena veṣṭayet |

mūlamantraṃ samuccāryya suṣumnāvartmanā sudhīḥ |

saṃsthāpanaṃ sannidhānaṃ sannibodhamanantaram |

sakalīkaraṇaṃ paścādvidadhyādavaguṇṭhanam |

amṛtīkaraṇaṃ kṛtvā kurvīta paramīkṛtim |

kramādetāni kurvīta svamudrābhiḥ samāhitaḥ |

athopacārān kurvīta mantravit svāgatādikān |

svāgataṃ kuśalapraśnaṃ nigadedagrato guruḥ |

pādyaṃ pādāmbuje dadyāddevasya hṛdayātmanā |

hṛdayātmanā nama iti mantreṇa |

arghyaṃ diśettato mūrddhni śiromantreṇa deśikaḥ |

svadhāmantreṇa vadane dadyādācamanīyakam |

svadhātmanā tataḥ kuryyānmadhuparkaṃ mukhāmbuje |

tenaiva manunā dadyādadbhirācamanīyakam |

gandhādbhiḥ kārayet snānaṃ vāsasī paridhāpayet |

dadyādyajñopavītañca hārādyābharaṇaiḥ saha |

nyāsakrameṇa manunā puṭitairmātṛkākṣaraiḥ |

abhyarcya devaṃ gandhādyairaṅgādīt pūjayettataḥ |

tatra tatra jalaṃ dayādupacārāntarāntarā |

aṅgāni lokapālāntaṃ yajedāvaraṇānyapi |

keśareṣvagnikoṇādi hṛdayādīni pūjayet |

ṣaḍaṅgapūjādikramastu gandharvatantre caturthapaṭale ||

agnīśāsuravāyavyamadhye dikṣu ca pārvati ! |

ṣaḍaṅgayuvatīḥ paścāt pūjayitvā vidhānataḥ |

netramagre diśāṃ vastraṃ dhyātavyānyaṅgadevatāḥ |

tuṣārasphaṭikaśyāmanīlakṛṣṇāruṇārcciṣaḥ |

varadābhayadhāriṇyaḥ pradhānato varastriyaḥ |

paścādabhyarccanīyāḥ syuḥ kalpoktāvṛṣayaḥ kramāt |

ante yajellokapālān mūlapāriṣadānvitān |

hetijātyadhipopetān dikṣu pūrvāditaḥ kramāt |

evaṃ sampūjya vidhivannaivedyāntaṃ tato guruḥ |

dakṣiṇe sthaṇḍilaṃ kṛtvā tatrādhāya hutāśanam |

saṃskṛtya vidhivadvidvān vaiśvadevamakhaṃ caret |

tatra sampūjya gandhādyairdevatāmuktavigrahām |

tārasya vyāhṛtiṃ hatvā mūlamantreṇa mantravit |

sarpiṣmatā pāyasena pañcaviṃśatisaṃkhyayā |

hutvā vyāhṛtibhirbhūyo gandhādyaiḥ punararccayet |

saṃyojayitvā pīṭhasthamūrttau vahniṃ visarjjayet |

avaśiṣṭena haviṣā vikiret parito balim |

devatāyāḥ pārṣadebhyo gandhapuṣpākṣatānvitam |

tato nivedyamuddhṛtya śodhayitvā sthalaṃ punaḥ |

pañcopacāraiḥ sampūjya darśayecchatracāmare |

karpūraśakalonmiśraṃ tāmbūlañca nivedayet |

sahasrāvṛtya sañjapya mūlamantramananyadhīḥ |

tajjaptaṃ sarvasampattyai devatāyai nivedayet |

tataḥ śambhordiśi gururvikiret pūrvasañcite |

hemavastrādisaṃyuktāṃ ghargharīṃ toyapūritām |

saṃsthāpya tasyāṃ siṃhasthāṃ khaḍgakheṭakadhāriṇīm |

ghorarūpāṃ paścimāsyāṃ pūjayedastradevatām |

calāsanena sampūjya tāmādāya guruḥ punaḥ |

rakṣeti lokapālānāṃ nālamuktena vāriṇā |

devājñāṃ śrāvayannantaḥ parivṛtte pradakṣiṇam |

astramantraṃ samuccāryya yathāpūrvaṃ niveśayet |

vilokya divyadṛṣṭyā taṃ taccaitanyaṃ hṛdambujāt |

gururātmani saṃyojya kuryyādadhvaviśodhanam |

taṃ śiṣyam |

uktaṃ kalādhvā tattvādhvā bhuvanādhveti ca trayam |

varṇādhvā ca padādhvā ca mantrādhvetyaparatrayam |

nivṛttyādyāḥ kalāḥ pañca kalādhveti prakīrttitam |

tattvādhvā bahudhā bhinnaḥ śaivādyāgamabhedataḥ |

ṣaṭtriṃśacchaivatattvāni dvātriśadvaiṣṇavāni tu |

caturviṃśatitattvāni maitrāṇi prakṛteḥ punaḥ |

uktāni daśa tattvāni sapta ca tripadātmanaḥ |

tattvāni śaivānyucyante śivaḥ śaktiḥ sadāśivaḥ |

īśvaro vidyayā sārddhaṃ pañca śuddhānyamūni tu |

māyā kālaśca niyatiḥ kālavidyā punaḥ smṛtā |

rāgaḥ puruṣa etāni śuddhāśuddhāni sapta ca |

prakṛtirbuddhyahaṅkārau mano jñānendriyāṇyatha |

karmendriyāṇi tanmātrāḥ pañca bhūtāni deśikāḥ |

etānyāhuraśuddhāni caturviṃśatimāgame |

śaivānāmiti tattvānāṃ vibhāgo'tra pradarśitaḥ |

jīvaḥ prāṇo dhiyaścittaṃ jñānakarmendriyāṇyatha |

tanmātrāḥ pañca bhūtāni hṛtpadmaṃ tejasāṃ trayam |

vāsudevādayaśceti tattvānyetāni śārṅgiṇaḥ |

pañca bhūtāni tanmātrā indriyāṇi manastathā |

garvo buddhiḥ pradhānañca maitrāṇīti vidurbudhāḥ |

nivṛttādyāḥ kalāḥ pañca tato binduḥ kalāḥ punaḥ |

nādaḥ śaktiḥ sadāpūrvaḥ śivaśca prakṛtirviduḥ |

ātmavidyā śivaḥ paścācchivo vidyātmanā punaḥ |

sarvatattvañca tattvāni proktāni tripadātmanaḥ |

tattvādhvā kathito hyevaṃ tattadāgamavedibhiḥ |

īrito bhuvanādhveti bhuvanāni manīṣibhiḥ |

varṇādhveti vadantyarṇānādīkṣāntānmanīṣiṇaḥ |

varṇasaṅghaḥ padādhvā syānmantrādhvā mantrarāśayaḥ |

kramādetānadhvanaḥ ṣaṭ śodhayedgurusattamaḥ |

padāndhunāndhuhṛdbhālamūrddhvasvapi śiśoḥ smaret ||

andhurgudasthānam ||

tatra kṛcchreṇa vidhivattat spṛśan juhuyādguruḥ |

ācāryyakuṇḍe saṃśuddhaistilairājyapariplutaiḥ |

śodhayāmyamumadhvānaṃ svāheti pṛthagadhvanām |

tārādyā māhutīraṣṭau kramāttān vilayaṃ nayet |

śive śivāttān saṃlīnān janayet sṛṣṭimārgataḥ |

vilokayan divyadṛṣṭyā |

tat sthitaṃ tacca caitanyaṃ punaḥ śiṣye niyojayet |

srucā pūrṇāhutiṃ dattvā mūlamantreṇa deśikaḥ |

netre śiṣyasya badhnīyānnetramantreṇa vāsasā |

kare gṛhītvā tat śiṣyaṃ kuṇḍato maṇḍalaṃ nayet |

tasyāñjaliṃ punaḥ puṣpaiḥ pūrayitvā yathāvidhi |

kalase devatāprītyai kṣepayenmūlamūccaran |

vyapohya taṃ netrabandhamāsīnaṃ darbhasaṃstare |

ātmayāgakramādbhūyaḥ saṃhṛtyotpādya deśikaḥ |

tattanmantroditānnyāsān kuryyāddehe śiśostadā |

pañcopacāraiḥ kumbhasthāṃ pūjayitveṣṭadevatām |

tasya tantroktamārgeṇa vidadhyāt sakalīkṛtim |

maṇḍale'laṅkṛte śiṣyamanyasminnupaveśayet |

nadatsu pañcavādyeṣu sārddhaṃ viprāśiṣā guruḥ |

vidhivat kumbhamuddhṛtya tanmukhasthān suradrumān |

śiśoḥ śirasi vinyasya mātṛkāṃ manasā japan |

mūlena sādhitaistoyaiḥ siñcedrakṣārthamañjasā ||

athābhiṣekavidhiḥ ||

vāmakeśvaratantre pañcāśatpaṭale ||

abhiṣekastu dvividhaḥ śāktaśca pūrṇa eva ca |

avadhūtena guruṇā śāktābhiṣekamācaret |

kiñcijjalañca kumbhānāṃ brahmakumbhe niveśayet |

ānīya brahmakalasaṃ sammukhe sthāpayedbudhaḥ |

niruttaratantre saptamapaṭale ||

śrīśiva uvāca ||

abhiṣekaśca dvividho rājño vā jñānināmapi |

rājābhiṣeke deveśi ! vaidikīñca kriyāñcaret |

jñānināmabhiṣekantu sarvatantreṣu gopitam |

sarvaśāntikaraṃ puṇyaṃ sarvaroganivāraṇam |

dhanadaṃ kīrttidañcaiva āyurvṛddhikaraṃ nṛṇām |

sarvasaubhāgyajananaṃ mahāpātakanāśanam |

sarvāśāpūrakaṃ sarvamantradoṣanivāraṇam |

sarvārthasādhakaṃ devi ! sarvatīrthaphalapradam |

abhicāraharaṃ sarvagrahadoṣavināśakam |

bhūtāveśādiśamanaṃ ḍākinīnāṃ bhayāpaham |

tejovṛddhikaraṃ devi ! balavṛddhikaraṃ param |

takṣakeṇāpi daṣṭasya viṣapīḍāvināśakam |

tejohrāse balahrāse buddhihrāse dhanakṣaye |

strīkṛteṣvapi doṣeṣu śārīre mānase tathā |

vikāre deśikaḥ kuryyādabhiṣekaṃ vicakṣaṇaḥ |

asaubhāgye ca nārīṇāmabhiṣekaḥ pravarttate |

gurutvañca labheddevi ! karmmaṇābhiṣekavartmanā |

vaiṣṇavo jñānasampannaḥ śaivaścaiva kuleśvari ! |

abhiṣekaṃ prakurvīta śāktaśca kulabhūṣaṇaḥ |

mantratantrañca sarveṣāmabhiṣekeṇa sidhyati |

abhiṣekeṇa sarveṣāmadhikāro bhaveddhruvam |

abhiṣekakṛto vipro brahmatvaṃ labhate dhruvam |

abhiṣekakṛtaḥ kṣetrī vipradharmmatvamāgataḥ |

vaiśyaḥ kṣatriyatāṃ yāti śūdro vaiśyatvamāgataḥ |

abhiṣekeṇa sarveṣāṃ caturṇāṃ varṇatāṃ tyajet |

brāhmaṇasya surāpāne brāhmaṇyaṃ tyajate kṣaṇāt |

abhiṣekakṛte vipre surāpānaṃ vidhīyate |

āgamaḥ pañcamo vedaḥ kaulaśca pañcamāśramaḥ |

śivo'pi pañcamo varṇo mahāvidyāṃ japedyataḥ |

svasvavarṇaṃ parityajya śivatvañca prajāyate |

abhiṣekaṃ vinā naiva brāhmaṇaḥ prapibet surām |

pragṛhya siddhavidyāñca saṅketajñastato bhavet |

saṅketajñaḥ kulācāre tvabhiṣekaṃ samācaret |

abhiṣekakṛto mantrī kulapūjāṃ samācaret |

kulapūjākṛto mantrī pitṛbhūmiṃ tato vrajet |

pitṛbhūmikṛtaṃ sthānamekākī viharettadā |

ekākī viharedvīraḥ prāntare rātripāntare |

tatra siddhiṃ labheddevi ! devānāmapi durlabhām |

kulācāraṃ vinā devi ! mantratantraṃ na sidhyati |

siddhavidyā kulācāre dravyaṃ sidhyati niścitam |

abhiṣekasurāṃ dadyād kulakarma yuge yuge |

surāṃ pītvā japedvidyāṃ kālādhipaviśeṣataḥ |

vijayāñcānukalpañca surābhāve nivedayet |

ānandena vinā bhraṃśo na ca tṛpyanti devatāḥ |

pañcamenārcayet kālīṃ kāmākhyāyāṃ viśeṣataḥ |

kāmākhyāyāṃ viśeṣeṇa kālikā siddhidā bhavet |

kulācāraṃ vinā naiva kālimantraśca sidhyati |

abhiṣekaṃ vinā devi ! kulakarmma karoti yaḥ |

tasya pūjādikaṃ karma abhicārāya kalpyate |

abhiṣekaṃ vinā devi ! siddhavidyāṃ dadāti yaḥ |

tāvatkālaṃ vasedghore yāvaccandradivākarau |

brahmatvañca haritvañca śivatvañca kuleśvari ! |

sarvasiddhīśvaratvañca abhiṣekeṇa jāyate |

divyo vīraśca deveśi ! kulabhaktiparāyaṇaḥ |

abhiṣekañcareddevi ! adhivāsapuraḥsaram |

vṛddhiśrāddhaṃ tataḥ kṛtvā śivaśaktīḥ prapūjayet |

guruṃ sampūjya vidhivat svarṇālaṅkārabhūṣaṇaiḥ |

tataḥ saṅkalpya vidhinā gurūṇāṃ varaṇaṃ caret |

tataḥ pūjāṃ careddevyāḥ pañcamaiśca pṛthak pṛthak |

praṇamya sadguruṃ devaṃ devīñca sādhakeśvaraḥ |

gurupūjāṃ vidhāyātha devyā dhyānaparāyaṇaḥ |

abhiṣekaṃ vidhāyātha śucau deśe ca sādhakaḥ |

śūnyāgāre nadītīre vilvamūle tripāntare |

mahātripāntare vāpi nirjjane pitṛkānane |

grāme palātake vāpi parvate taṭinītaṭe |

devatāyatane vāpi sthānañca paricintayet ||

aṣṭamapaṭale ||

śivaśaktiṃ pūjayitvā sthāpayedghaṭamuttamam |

nātihrasvaṃ nātidīrghaṃ svarṇaraupyavinirmitam |

viśeṣārghyaṃ svayantre vā trikoṇe vāpi vinyaset |

gaṅgādyāḥ saritaḥ sarvāḥ samudrāśca sarāṃsi ca |

sarve samudrāḥ saritaḥ sarāṃsi jaladā nadāḥ |

hradāḥ prasravaṇāḥ puṇyāḥ svaḥpātālamahīgatāḥ |

sarvatīrthāni puṇyāni ghaṭe kurvanti sannidhim |

śrīvījena prajaptena pallavaṃ pratipādayet |

kūrccena phaladānaṃ syāt strīvījena sthirākṛtiḥ |

sindūraṃ vahnivījena puṣpaṃ pretena vinyaset |

mūlena dūrvāṃ praṇavaiḥ kuryyādabhyukṣaṇaṃ tataḥ |

huṃ phaṭ svāheti mantreṇa kuryyāddarmeṇa tāḍanam |

vicintya devi ! pīṭhantu tatrāvāhya prapūjayet |

anenaiva vidhānena sarvakarmmasu sundarī ! |

ghaṭaṃ saṃsthāpayeddevi ! ṣaṭkarmmasu viśeṣataḥ |

mahāpūjāñcareddevi ! ṣoḍaśairupacārakaiḥ |

gurūṇāñca mahāpūjāṃ śāktīnāñca tataḥ param |

tatpaścāt sādhakānāñca kumārīṇāñca pūjanam |

kumārībhyo baliṃ dattvā kulajābhyo viśeṣataḥ |

abhiṣekaṃ tato devi ! kuryyāt svagurumārgataḥ |

svatantroktavidhānena mantraproccāraṇena ca |

cālayettaṃ ghaṭaṃ mantrī mantreṇānena deśikaḥ |

oṃ uttiṣṭha brahmakalasa ! devatābhīṣṭasiddhidaḥ |

sarvatīrthāmbupūrṇena pūrayāsya manoratham |

īśānendusmarakṣauṇī tadante bhuvaneśvarī |

mantreṇānena vāditranirghoṣaiścālayedghaṭam |

abhiṣiñcedguruḥ śiṣyaṃ yajamānaṃ purohitaḥ |

siñcedaśvatthavṛkṣotthaiḥ pallavairbhūtasaṅgame |

siñcedauḍumbarairmantradoṣe ca karavīrajaiḥ |

yaśodhanāyustejaḥ śrīphalakāmena cūtajaiḥ |

tulasīmamañjarībhiśca sarvapāpakṣayārthibhiḥ |

sarvatīrthaphalāvāptyai śāktānāṃ vilvapallavaiḥ |

abhicāre nārasiṃhairabhiṣekaḥ pravarttate ||

nārasiṃha cuniyāhāgaḍā iti yasya prasiddhiḥ ||

kuryyāddarbhairagarbhaiśca doṣeṣu svīkṛteṣvapi |

asaubhāgye ca nārīṇāṃ dūrvābhirabhiṣecanam |

sarvakāryyeṣu mantrāṇāṃ siddhyarthaṃ cūtapallavaiḥ |

tasyābhiṣekamantrasya dakṣiṇāmūrttir-ṛṣiranuṣṭupchandaḥ śaktirdevatā saṅkalpasiddhiprāptaye viniyogaḥ ||

oṃ rājarājeśvarī devī bhairavī kālabhairavī |

śmaśānabhairavī devī tripurānandabhairavī |

trikūṭātripurā devī tathā tripurasundarī |

tripureśī mahādevī tathā tripurakārikā |

tripurānandinī devī tathaiva tripurātanī |

etāstvāmabhiṣiñcantu mantrapūtena vāriṇā || 1 ||

chinnamastā mahādevī tathā caikajaṭeśvarī |

tārā ca jayadurgā ca śūlinī bhuvaneśvarī |

tvaritākhyā mahādevī tathaiva ca trikhaṇḍikā |

nityā ca nityarūpā ca vajraprastariṇī tathā |

etāstvāmabhiṣiñcantu mantrapūtena vāriṇā || 2 ||

aśvārūḍhā maheśānī tathā mahiṣamardinī |

durgā ca vanadurgā ca śrīdurgā bhagamālinī |

tathā bhagandarī devī bhagaklinnā tathāparā |

sarvacakreśvarī devī tathā nīlasarasvatī |

sarvasiddhikarī devī sarvagandharvasevitā |

ugratārā mahādevī tathā dakṣiṇakālikā ||

etāstvāmityādi || 3 ||

kṣemaṅkarī mahākālī cāniruddhasarasvatī |

mātaṅginī cānnaparṇā rājarājeśvarī tathā ||

etāstvāmityādi || 4 ||

ugracaṇḍā pracaṇḍā ca caṇḍogrā caṇḍanāyikā |

caṇḍā caṇḍavatī caiva caṇḍarūpāticaṇḍikā |

etāstvāmityādi || 5 ||

ugradaṃṣṭrā mahādaṃṣṭrā śubhadaṃṣṭrā kapālinī |

bhīmanetrā viśālākṣī maṅgalā vijayā jayā ||

etāstvāmityādi || 6 ||

maṅgalā nandinī bhadrā kīrttirlakṣmīryaśasvinī |

puṣṭirmedhā śivā sādhvī yaśaḥ śobhā jayādhṛtiḥ |

śrīnandā ca sunandā ca nandinyānandapūjitā ||

etāstvāmityādi || 7 ||

vijayā nandinī bhadrā smṛtiḥ śāntirdhṛtiḥ kṣamā |

siddhistuṣṭīramā puṣṭiḥ śrīrvṛddhiśca ratistathā |

dīptiḥ kāntiryaśo lakṣmīrīśvarī buddhireva ca |

śākrī māyāvatī brāhmī jayantī cāparājitā |

ajitā mānavī śvetā ditiścāditireva ca |

māyā caiva mahāmāyā mohinī kṣobhiṇī tathā |

kamalā vimalā gaurī śaraṇyāmbudhisundarī |

durgā kriyārundhatī ca ghaṇṭākarṇā kapālinī |

raudrī kālī ca māyūrī trinetrā cāparājitā |

svarūpā bahurūpā ca tathaiva vigrahātmikā |

carcikā cāparā jyeṣṭhā tathaiva surapūjitā |

vaivasvatī ca kaumārī tārā māheśvarī parā |

vaiṣṇavī ca mahālakṣmīḥ kārttikī kauṣikī tathā |

śivadūtī ca cāmuṇḍā muṇḍamālāvibhūṣitā ||

etāstvāmityādi || 8 ||

indro vahniryamaścaiva nair-ṛto varuṇastathā |

pavano dhanadeśānau brahmānantau digīśvarāḥ |

ete tvāmityādi || 9 ||

saṃvatsaraścāyanau ca bhāsāḥ pakṣau dināni ca |

tithayaścābhiṣiñcantu mantrapūtena vāriṇā || 10 ||

raviḥ somaḥ kujaḥ saumyo guruḥ śukraḥ śanaiścaraḥ |

rāhuḥ ketuśca satatamabhiṣiñcantu te grahāḥ || 11 ||

nakṣatraṃ karaṇaṃ yogaḥ amṛtaṃ siddhireva ca |

dagdhaṃ pāpaṃ tathā bhadrā yogā vārāḥ kṣaṇāstathā |

vāravelā kālavelā daṇḍā vṛddhādayastathā |

abhiṣiñcantu satataṃ mantrapūtena vāriṇā || 12 ||

asitāṅgo ruruścaṇḍaḥ krodha unmattasaṃjñakaḥ |

kapālī bhīṣaṇaścaiva saṃhāro'ṣṭau ca bhairavāḥ |

abhiṣiñcantu ityādi || 13 ||

ḍākinīputrakāścaiva rākiṇīputrakāstathā ||

lākinīpurakāścānye kākinīputrakāḥ pare |

śākinīputrakā bhūyo hākinīputrakāstathā |

tataśca yakṣiṇīputrā devīputrāstataḥ param |

mātṝṇāñca tathā putrā ūrddhvamukhyāḥ sutāśca ye |

adhomukhyāḥ sutā ye ca unmukhyāśca sutāḥ pare ||

ete tvāmityādi || 14 ||

brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ |

ete tvāmityādi || 15 ||

puruṣaḥ prakṛtiścaiva vikārāścaiva ṣoḍaśa |

ātmāntarātmaparamajñānātmānaḥ prakīrttitāḥ |

ātmanaśca guṇā ye tu sthūlāḥ sūkṣmāstathā pare ||

ete tvāmityādi || 16 ||

vedādibījaṃ huṃbījaṃ strībījaṃ mīnaketanam |

śaktibījaṃ ramābījaṃ māyābījaṃ sudhākaram |

cintāratnaṃ mahābījaṃ nārasiṃhañca śāṅkaram |

mārttaṇḍabhairavaṃ daurgaṃ bījaṃ śrīpuruṣottamam |

gāṇapatyañca vārāhaṃ kālībījaṃ bhayāpaham |

ete tvāmityādi || 17 ||

gaṅgā godāvarī revā yamunā ca sarasvatī |

ātreyī bhāratī caiva sarayūrgaṇḍakī tathā |

karatoyā candrabhāgā śvetagaṅgā ca kauśikī |

bhogavatī ca pātāle svarge mandākinī tathā ||

etāstvāmityādi || 18 ||

bhairavo bhīmarūpaśca śoṇo gharghara eva ca |

sindhutoyahradāḥ pāntu tathā pātālasambhavāḥ |

yāni kāni ca tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca |

tāni tvāmabhiṣiñcantvityādi || 19 ||

jambudvipādayo dvīpāḥ sāgarā lavaṇādayaḥ |

anantādyāstathā nāgāḥ sarpā ye takṣakādayaḥ |

ete tvāmityādi || 20 ||

ratiśca vallabhā vahnervaṣaṭkūrccamataḥ param |

vauṣaṭkārastu phaṭkāramabhiṣiñcantu sarvadā || 21 ||

naśyantu pretakuṣmāṇḍā rākṣasā dānavāśca ye |

piśācā guhyakā bhūtā abhiṣekeṇa tāḍitāḥ || 22 ||

alakṣmīḥ kālakarṇo ca pāpāni sumahānti ca |

naśyantu cābhiṣikeṇa tārāvījena tāḍitāḥ || 23 ||

rogāḥ śokāśca daurbalyaṃ dāridryaṃ cittavikriyā |

naśyantu cābhiṣekeṇa vāgvījenaiva tāḍitāḥ || 24 ||

lokānurāgatyāgaśca daurbhāgyamapi durvaśaḥ |

naśyantu cābhiṣekeṇa manmathenaiva tāḍitāḥ || 25 ||

tejohrāso balahrāso buddhihrāsastathaiva ca |

naśyantu cābhiṣekeṇa śaktivījena tāḍitāḥ || 26 ||

viṣāpamṛtyurogaśca ḍākinyādibhayaṃ tathā |

ghorābhicārāḥ krūrāśca grahā nāgāstathā pare |

naśyantu cābhiṣekeṇa kālīvījena tāḍitāḥ || 27 ||

naśyantu cāpadaḥ sarvāḥ sampadaḥ santu susthirāḥ |

abhiṣekeṇa śāktena pūrṇāḥ santu manorathāḥ || 28 ||

śāradāyām ||

avaśiṣṭena toyena śiṣyamācāmayedguruḥ |

tatastat sakalīkuryyāddevatātmānamātmavit |

ācamya vāgyato bhūtvā niṣīdet sannidhau guroḥ |

devatāmātmanaḥ śiṣye saṃkrāntāṃ deśikottamaḥ |

pūjayedgandhapuṣpādyairaikyaṃ sambhāvayaṃstayoḥ ||

niruttaratantre ||

evaṃ saṃsicya śiṣyantu punaḥ pūjāṃ samācaret |

merutantre tṛtīyaprakāśe'pi ||

atha śiṣyañcābhiṣiñcedāśusampadavāptaye |

kumbhāsyasthasuradruśca mūrddhvanyasya śiśorguruḥ |

atha pañcaninādaiśca viprāśīrvacanaiḥ saha |

gṛhītvābhyarccitaṃ pūrvaṃ karakaṃ hyasrarūpiṇam |

tattoyairabhiṣiñcettaṃ rakṣāyai deśikottamaḥ |

śiṣyo'pi tatra sampūjya gurave dakṣiṇāṃ dadet |

gobhūmiśiṣyasattvañca raupyaratnāni pārvati ! |

sarvasvaṃ vā tadarddhaṃ vā tadarddhvaṃ vāpi dakṣiṇām ||

dakṣiṇaiṣā tu mantragrahaṇānantaraṃ yadi abhiṣekaḥ kriyate tadā karttavyā |

abhiṣekānantaraṃ cenmantragrahaṇaṃ tadā taddakṣiṇāyai vā aṅgībhūtābhiṣekādidakṣiṇā siddheti ||

vāmakeśvaratantre tripañcāśatpaṭale ||

abhiṣiktaḥ sādhakendraḥ kriyādakṣo bhavet priye ! |

śarīraśodhanaṃ devi ! na prasidhyet kriyāṃ vinā ||

śāradāyām ||

dadyādvidyāntaraṃ tasmai vinītāyāmbupūrvakam |

gurorlabdhvāṃ punarvidyāmaṣṭakṛtvo japet sudhīḥ |

guruvidyādevatānāmaikyaṃ sambhāvayan dhiyā |

praṇameddaṇḍavadbhūmau guruṃ taṃ devatātmakam |

tasya pādāmbujadvandvaṃ nijamūrddhani yojayet |

śarīramarthaṃ praṇañca sarvaṃ tasmai nivedayet |

tataḥ prabhṛti kurvīta guroḥ priyamananyadhīḥ |

ṛtvigbhyo dakṣiṇāṃ dadyāt samagrāṃ prītamānasaḥ |

brāhmaṇāṃstarpayet paścāt bhakṣyabhojyasadakṣiṇān |

eṣā kriyāvatī dīkṣā proktā sarvasamṛddhidā ||

vṛhannīlatantre tṛtīyapaṭale ||

tasya chāyānusārī syānnikaṭe tridinaṃ vaset |

nocet sañcāriṇī śaktirgurumeti na saṃśayaḥ ||

iti kriyāvatī dīkṣā ||

āṇavī dīkṣā tu daśavidhā |

tadyathā ||

āṇavī bahudhā dīkṣā nādeyī śāmbhavī punaḥ |

ekadhaiveti vidvadbhiḥ paṭhyate śāstrakovidaiḥ ||

rāghavabhaṭṭadhṛtaṃ vacanam ||

āṇavī bahudhetyuktā tadbhedamadhunocyate |

smārtī mānasikī yaugī cākṣuṣī spārśikī tathā |

vācikī māntrikī hautrī śāstrī cetyabhiṣecikā |

videśasthaṃ guruṃ smṛtvā śiṣyaṃ pāpatrayaṃ kramāt |

viśleṣya layabhāgāṅgavidhānena pare śive |

samyagyojanarūpairyā smārtī dīkṣeti kathyate |

svasannidhau samāsīnamālokya manasā śuciḥ |

malatrayādupāyairyā vijñeyā sā tu mānasī ||

yogoktakramato yogī śiṣyadehaṃ praviśya tu |

gṛhītvā tasya cātmānaṃ svadehayojanātmikā |

yogadīkṣeti sā proktā malatrayavināśinī || 3 ||

śivo'hamiti niścitya vīkṣaṇaṃ karuṇārdrayā |

dṛśā sā cākṣuṣī dīksā sarvapāpapraṇāśinī || 4 ||

svayaṃ paraśivo bhūtvā niḥsandigdhamanā guruḥ |

śiṣyahastena śiṣyasya svamantraṃ mūrdhnisaṃspṛśet |

sparśadīkṣeti sā proktā śivābhivyaktikāriṇī || 5 ||

śivahastalakṣaṇaṃ yathā somaśambhau ||

gandhairmaṇḍalakaṃ svīyairvidadhyāddakṣiṇe kare |

vidhinā tvarccayeddevamitthaṃ syācchivahastakamiti |

svīyairgandhaiḥ svasvagandhāṣṭakairityarthaḥ ||

guruvaktraṃ nijaṃ vaktraṃ vibhāvya gururādarāt |

guruvaktraprayogeṇa divyamantrādikaṃ śiśoḥ |

mantranyāsādibhiḥ sārddhaṃ dadyāt seyañca vācikī || 6 ||

dīpavāto yathā mantranyāsasaṃyuktavigrahaḥ |

svayaṃ mantratanurbhūtvā saṃkramaṃ mantramādarāt |

dadyāt śiṣyāya sā dīkṣā māntrī malavighātinī || 7 ||

kuṇḍe vā sthaiṇḍile vāpi nikṣipyāgniṃ vidhānataḥ |

layabhāgakrameṇaiva pratyadhvānaṃ yathākramam |

mantravarṇakalā tatra padaviṣṭapameva ca |

saṃśodhya homarūpairyā hautrī dīkṣā samīritā || 8 ||

yogyaśiṣyāya bhaktāya śuśrūṣārccāparāya ca |

sārddhaṃ śāstrapadā dravyā śāstrī dīkṣeti socyate || 9 ||

śivañca śivapatnīñca kumbhe sampūjya sādaram |

śivakumbhābhiṣekātmā dīkṣā syādabhiṣecikā || 10 ||

śāradāyām ||

atha varṇātmikāṃ vakṣye dīkṣāmāgamacoditāt |

puṃprakṛtyātmakā varṇāḥ śarīramapi tāṛśam |

yatastasmāttanau nyasyedvarṇān śiṣyasya deśikaḥ |

tattatsthānayutān varṇān pratilomena saṃharet |

ājñayā devatābhāvādvividhā deśikottamaḥ |

tadā vinīya tattoyaṃ śiṣyo divyatanurbhavet |

paramātmani saṃyojya taccaitanyaṃ gurūttamaḥ |

tasmādutpāditān varṇānnyasyecchiṣyatanau punaḥ |

sṛṣṭikrameṇa vidhivaccaitanyañca niyojayet |

jāyate devatābhāvaḥ parānandamayaḥ śiśoḥ |

eṣā varṇamayī dīkṣā proktā jñānapradāyinī ||

kalāvatī dīkṣā tu asmadgoṣṭhīgariṣṭhakṛṣṇānandāgama-vāgīśena svakṛtatantrasāragranthe likhitā |

saṃkṣepadīkṣāpītyato naitayoratra prayojanam ||

vedhamayīi dīkṣāpyapracaradrūpatayā na likhitā ||

anveṣakaiḥ śāradāyāṃ pañcamapaṭale anveṣyeti ||

atha kramdīkṣā ||

kāmākhyātantre dvātriṃśatpaṭale ||

devyuvāca ||

kramadīkṣāṃ brūhi nātha ! yadi te'sti kṛpā mayi |

kathaṃ vā kurute dīksāṃ krameṇa jagadīśvara ! ||

śiva uvāca ||

śrutā dīkṣā bahuvidhā devānāṃ prītidāyikā |

idānīṃ kathayiṣyāmi yadi kasmai na vakṣyasi |

prakāśādbahavo doṣāḥ sarvatra gopitā mayā |

kalau pāpasamācāre siddhirna syāt kadācana |

siddhirna syāt siddhirna syāt kalau nānyavidhānataḥ |

kramadīkṣāvihīnasya kalau na syāt kathañcana |

iti jñātvā maheśāni ! kramadīkṣāṃ samācaret |

rasairmantrairyathā viddhamayaḥ sauvarṇatāṃ vrajet |

kamadīkṣāprabhāveṇa tathātmā śivatāṃ labhet |

japo devārccanavidhiḥ kāryyo dīkṣākrameṇa vai |

upacārasahasraistu yojitāṃ bhaktisaṃyutām |

kramadīkṣāṃ vinā devi ! na gṛhṇanti kadācana |

ādau kālī tatastārā sundarī tadanantaram |

kramadīkṣeti vikhyātā sarvadā siddhikāmataḥ |

rājyaṃ deyaṃ śiro deyaṃ na deyaṃ kramayogataḥ |

vidhānaṃ kramataḥ siddhirabhiṣekācca pārvati ! |

viśuddhamātāpitṛko jitendriyaḥ sarvāgamajñaḥ paraduḥkhakātaraḥ |

evaṃvidhāno gurureva śāntaḥ kulīnaśiṣyaḥ kramato vidhānam |

nātra śuddhādyapekṣāsti na vā siddhādicintanam |

na cādhikāricintā ca grahaṇe kramayogataḥ |

ekāhe vā vatsare vā vatsarānte'pi pārvati ! |

tasmāt śiṣyaḥ prayatnena gṛhṇīyāt kramayogataḥ |

gṛhītvā guruvaktrācca krameṇa pūjayecca tāḥ |

krameṇa ca yajeddevi ! puraścaryyākrameṇa ca |

prathame divase śiṣyaḥ saṃyatātmā jitendriyaḥ |

dvitīye copavāsaśca tridine dīkṣayedguruḥ |

kulīnatvasya svīkāraṃ kārayitvā manūn vadet |

ekākṣaraṃ tryakṣaraṃ vā dvāviṃśatyakṣaraṃ tathā |

dvitīyāyāstathā proktaṃ tṛtīyāyāstrikūṭataḥ |

krameṇa divase vāpi krameṇa vatsareṇa ca |

vatsarānte tathā devi ! krameṇa dīkṣayedguruḥ |

grāmān dāsāṃśca dāsīśca suvarṇañca yathākramam |

gurave dakṣiṇāṃ dadyād vibhavasyānusārataḥ |

yadi bhāgyavaśāddevi ! kramadīkṣā ca jāyate |

tadā siddhirbhavettasya nātra kāryyā vicāraṇā |

kramadīkṣāvihīnasya kathaṃ siddhiḥ kalau bhavet |

sarvāśramepu bhūteṣu sarvadeveṣu suvrate ! |

kramaṃ vinā maheśāni ! sarvaṃ teṣāṃ vṛthā bhavet |

tasmāt sarvaprayatnena guruṇā dīkṣit bhavet |

kramamūlaṃ jagat sarvaṃ kramamūlaṃ paraṃ tapaḥ |

adīkṣitā yadi jñātā kiñcidādāya bhojayet |

vṛthā dānaṃ bhavettasya tasmāt sarvaṃ vivarjayet |

sadgurorāhitā dīkṣā sarvakarmāṇi kārayet ||

iti kramadīkṣā ||

śāktānandataraṅgiṇīdhṛtaguptadīkṣātantre ||

mṛtamapyanugaccheta vidyāmantro viśeṣataḥ |

mana eva manuṣyasya pūrvakarmāṇi śaṃsati |

yadi na syānmaheśāni ! manuṣyasya kathaṃ bhavet |

dīkṣāyāñca kathaṃ tasya mano bhavati pārvati ! |

tasmāttu yatnato devi ! pūrvavidyāṃ samuddharet |

vakulāśvatthavaṭakaṃ patraratnaṃ śṛṇu priye ! |

vaṭapatre maheśāni ! śaktimantraṃ likhet priye ! |

aśvatthe viṣṇumantrañca vakule śivamantrakam |

raktacandanena deveśi ! kāśmīreṇa maheśvari ! |

śaktimantraṃ likheddevi ! candane viṣṇumantrakam |

bhasmanā śivamantrañca vilikhet parameśvari ! |

saptasaptakapatreṣu tattaddevatāyā mantraṃ likhedityarthaḥ ||

prāṇapratiṣṭhāṃ tanmantre kārayedyatnataḥ sudhīḥ |

tattaddevatāyāḥ prāṇapratiṣṭhāṃ kārayet |

yathāśaktyupacāreṇa sampūjya parameśvari ! |

tataḥ śiṣyo'rghyapātrañca haste kṛtvā maheśvari ! |

anena manunā mantrī bhāskarāya nivedayet ||

arghyadravyamāha ||

āpaḥ kṣīraṃ kuśāgrāṇi ghṛtaṃ dadhi tathā madhu |

raktāni karavīrāṇi tathaiva raktacandanam |

aṣṭāṅga eṣo'rghyo vai bhānave parikīrttitaḥ |

oṃ bho deva ! pṛthivīpāla ! sarvaśaktisamanvitaḥ |

mamārghyañca gṛhāṇa tvaṃ pūrvavidyāṃ prakāśaya |

arghyaṃ dattvā namaskṛtya kṛtāñjaliḥ paṭhettataḥ ||

gāndharve ||

na dadyādbhāskarāyārghyaṃ śaṅkhatoyairmaheśvari ! |

oṃ sūryyaḥ somo yamaḥ kālo mahābhūtāni pañca vai |

ete śubhāśubhasyeha karmmaṇo nava sākṣiṇaḥ |

sarvadevāḥ śarīrasthā mama mantrasya sākṣiṇaḥ |

pūrvajanmārjitāṃ vidyāṃ mama haste pradāpaya |

paṭhitvedaṃ maheśāni ! satvaraṃ patramuddharet |

uddhṛtya patramekantu gurorhaste pradāpayet |

gurustu akṣaraśreṇīmuddhṛtya parameśvari ! |

setuṃ dattvā maheśāni ! tatrāṣṭaśatakaṃ japet |

śiṣyasya mastake hastaṃ dattvā cāṣṭaśataṃ japet |

gurustu prāṅmukho bhūtvā śiṣyaḥ pratyaṅmukhaḥ sthitaḥ ||

anyatra |

prāṅmukho gururāsīnaḥ śiṣyaḥ pratyaṅmukhaḥ sthitaḥ |

trivāraṃ dakṣiṇe karṇe vāmakarṇe tathā sakṛt |

strīśūdraviṣaye kuryyādvaiparītyena cintanam |

ācamya saṃyato bhūtvā prāṇāyāmaṃ vidhāya ca |

aṣṭottaraśataṃ japtvā ṛṣyādikasamanvitam |

aṣṭakṛtvo japenmantraṃ vāmakarṇe sureśvari ! |

iyaṃ dīkṣā sarvatantre śakteryā parikīrttitā |

gurorlabdhāṃ mahāvidyāmaṣṭottaraśataṃ japet |

gurave dakṣiṇāṃ dadyādvittaśāṭhyaṃ na kārayet |

gurave guruputrāya tatpatnyai vā pradāpayet ||

kulārṇave ||

guruprītisamutpanne devatā prītimāpnuyāt |

devatāprītimāpanne mantrasiddhirbhaveddhruvam |

patraratnaṃ pradhānena dīkṣāṃ kuryyāt kalau yuge |

tataḥ siddho bhavenmantrī nātra kāryyā vicāraṇā |

etajjñānaṃ vinā devi ! dīkṣāṃ kuryyācca yo naraḥ |

dīkṣā tu viphalā tasya ante tu narakaṃ vrajet |

tataḥ śiṣyo maheśāni ! praṇameddaṇḍavadbhuvi ||

tato gururvadet ||

uttiṣṭha vatsa ! mukto'si samyagācāravān bhava |

kīrttiḥ śrīkāntimedhāyurbalārogyaṃ sadāstu te ||

yoginīhṛdaye ||

mantraṃ dattvā guruścaiva upavāsaṃ samācaret |

mahāndhakāranarake kṛmirbhavati nānyathā ||

rudrajāmale ||

śyāmābhayā bhairavī tārācchinnamastāsu bhairave ! |

mañjughoṣe tathā raudre pañcāṅgaṃ nyasyate budhaiḥ ||

tatrāpi guhyakālīviṣaye pañcāyatanadīkṣā tat puraivoktam ||

kalau tāntrikasaṃskāraḥ patraratnadīkṣādikañcoktam ||

prāptāksareṇedānīṃ prabalakalilakṣaṇamucyate ||

yathā mahānirvāṇatantre caturthollāse ||

yadā tu vaidikī dīkṣā dīkṣā paurāṇikī tathā |

na sthāsyati varārohe ! tadaiva prabalaḥ kaliḥ |

yadā tu puṇyapāpānāṃ parīkṣā vedasambhavā |

na sthāsyati śive ! śānte ! tadaiva prabalaḥ kaliḥ |

kvacicchinnā kvacidbhinnā yadā surataṅgiṇī |

bhaviṣyati kuleśāni ! tadaiva prabalaḥ kaliḥ |

yadā striyo'tidurdāntāḥ karkaśāḥ kalahe ratāḥ |

yadā tu mlecchajātīyā rājāno dhanalolupāḥ |

bhaviṣyanti mahāprājñe ! tadaiva prabalaḥ kaliḥ |

yadā tu mānavā bhūmau strījitāḥ kāmakiṅkarāḥ |

druhyanti gurumitrādīn tadaiva prabalaḥ kaliḥ |

yadā kṣauṇī svalpaphalā na meghāstoyavarṣiṇaḥ |

asamyakaphalino vṛkṣāstadaiva prabalaḥ kaliḥ |

bhrātaraḥ svajanāmātyā yadā dhanaphalecchayā |

mithaḥ samprahariṣyanti tadaiva prabalaḥ kaliḥ |

prakaṭe madhyamāṃsādau nindārambhavivarjite |

gūḍhapānaṃ prakurvanti tadaiva prabalaḥ kaliḥ |

satyatretādvāpare ca yathā madyādisevanam |

kalāvapi tathā kuryyāt kulavartmānusārataḥ ||

iti prabalakalilakṣaṇam ||

kalerupaṃśamaprakāro'pi tatraiva ||

ye kurvanti kulācāraṃ satyapūtā jitendriyāḥ |

vyaktācāradayāśīlā na hi tān bādhate kaliḥ ||

guruśuśrūṣaṇe yuktā bhaktā mātṛpadāmbuje |

anuraktāḥ svadāreṣu na hi tān bādhate kaliḥ |

satyavratāḥ satyaniṣṭhāḥ satyadharmmaparāyaṇāḥ |

kulasādhanasatyā yena hi tān bādhate kaliḥ |

kulamārgeṇa tattvāni śodhitāni ca yogine |

ye dadyuḥ satyavacase na hi tān bādhate kaliḥ |

hiṃsāmātsaryyarahitā dambhadveṣavivarjjitāḥ |

kuladharmeṣu niṣṭhā ye na hi tān bādhate kaliḥ |

laukikaiḥ saha saṃsargaṃ vasitaṃ kulasādhuṣu |

kurvanti kaulasevāṃ ye na hi tān bādhate kaliḥ |

nānāveśadharāḥ kaulāḥ kulācāreṣu niścalāḥ |

sevante tvāṃ kulācārairna hi tān bādhate kaliḥ |

vījasekādisaṃskārān pitṛśrāddhādikāḥ kriyāḥ |

ye kurvanti kulācārairna hi tān bādhate kaliḥ |

kulatattvaṃ kuladravyaṃ kulayoginameva ca |

namaskurvanti ye bhaktyā na hi tān bādhate kaliḥ |

kauṭilyānṛtahīnānāṃ svacchānāṃ kulamārgiṇām |

paropakāravratināṃ sādhūnāṃ kiṅkaraḥ kaliḥ ||

atha kalerguṇaḥ |

kalerdoṣasamūhasya mahāneko guṇaḥ priye ! |

satyapratijñā kaulānāṃ śreyaḥ saṅkalpamātrataḥ |

apare tu yuge devi ! puṇyapāpañca mānasam |

nṛṇāmāsīt kalau puṇyaṃ mānasaṃ na tu duṣkṛtam |

kulācāravihīnā ye satataṃ satyabhāṣiṇaḥ |

paradrohaparā ye ca te narāḥ kalikiṅkarāḥ |

kuladharmeṣvabhaktā ye parayovitsu kāmukāḥ |

dveṣṭāraḥ kulaniṣṭhānāṃ te jñeyāḥ kalikiṅkarāḥ |

prakaṭe'tra kalau devi ! sarve dharmāśca durbalāḥ |

sthāsyatyekaṃ satyamātraṃ tasmāt satyamayo bhavet |

satyadharmaṃ samāśritya yatkarmma kurute naraḥ |

tadeva saphalaṃ karmma satyaṃ jānīhi suvrate ! |

na hi satyāt paro dharmo na pāpamanṛtātparam |

tasmāt sarvātmanā martyaḥ satyamekaṃ samāśrayet |

satyahīnā vṛthā pūjā satyahīno vṛthā japaḥ |

satyamūlāḥ kriyāḥ sarvāḥ satyāt parataraṃ na hi |

ata-eva mayā proktaṃ duṣkṛte prabale kalau |

kulācāro'pi satyena karttavyo vyaktabhāvataḥ |

gopanāddhīyate satyaṃ na guptiranṛtaṃ vinā |

tasmāt prakāśataḥ kuryyāt kaulikaḥ kulasādhanam |

kuladharmmasya guptyarthaṃ nānṛtyaṃ syājjugupsitam |

yaduktaṃ kulatantreṣu na śastaṃ prabale kalau |

kṛte dharmaścatuṣpādastretāyāṃ pādahīnakaḥ |

dviṃpādo dvāpare devi ! pādamātraṃ kalau yuge |

tarāpi satyaṃ balavattapaḥ khaṇḍaṃ dayāpi ca |

satyapāde kṛte lope dharmmalopaḥ prajāyate |

tasmāt satyaṃ samāśritya sarvakarmāṇi sādhayet |

kulācāraṃ vinā yatra nāstyupāyaḥ kuleśvari ! |

tatrānṛtapraveśaḥ syāt kuto niḥśreyasaṃ bhavet |

sarvathā satyapūtātmā manmukheritavartmanā |

sarvaṃ karma naraḥ kuryyāt svasvavarṇāśramoditam |

dīkṣāṃ pūjāṃ japaṃ homaṃ puraścaraṇatarpaṇam |

vratoddvāhau puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tathā |

jātakarma tathā nāma cūḍākaraṇameva ca |

yātrāṃ gṛhapraveśañca navavastrādidhāraṇam |

vāpokūpataḍāgānāṃ saṃskāraṃ tithikarma ca |

gṛhārambhaṃ pratiṣṭhāñca devatāsthāpanaṃ tathā |

mayoktena vidhānena tatsarvaṃ sādhayennaraḥ |

yadi manmatamutsṛjya maheśi ! prabale kalau |

tadā yat kriyate karma viparītāya tadbhavet ||

aṣṭamollāse ||

ato'tra kathitaṃ devi ! dvijānāṃ prabale kalī ||

gāyatryāmadhikāro'sti nānyamantreṣu karhicit |

dvijātīnāṃ prabhedārthaṃ śūrebhyaḥ parameśvari ! |

sandhyeyaṃ vaidikī proktā prāgevāhnikakarmaṇaḥ ||

viśvāso rāmaharyyāhvaya iha sakṛtī puṇyakīrttirvariṣṭhaḥ sākṣāddharmo mahātmā sma janayati naraḥ śrīlanārāyaṇabhau |

śāntau dāntau sadantaḥkṛtimilitajaganmohanaprāṇakṛṣṇau śrīvāṇīśau pratāpānalakalitamahārātivaṃśāṭavīkau ||

śrīprāṇakṛṣṇaviśvāsaḥ sutān sapta mahodayān |

ajījanaddevaviprabhaktānnānāguṇānvitān ||

śrīlānandamayajyeṣṭhaḥ sadānandamayaḥ kṛtī |

śrīrāmacandrastadanu dayādharmapratāpavān |

śrīviśvanātho viśvātmā tadanu jñānadānavān |

śrīśambhunāthastadanu snigdhamūrtirdayāmayaḥ |

śrīkāśīnāthaviśvāso viśvāsakulapāvanaḥ |

śrīcandranāthastadanu candradṛkṣo guṇākāraḥ |

ete'pyudayogino granthakāraṇāyai yataḥ sadā |

ato nāmānyatra teṣāṃ nibadhnāmyatiyatnataḥ ||

dhīmān śrīmān bhuvanaviditastantrasārasya karttā kṛṣṇānando'jani bhuvi navadvīpadeśapradīpaḥ |

kāśīnātho'bhavadiha sutastasya sārāvalīkṛt vidvān mānyo'jani tadanujo viśvanāthāhvayo'taḥ ||

gopālo nirṇayakṛtiyaśasvī madhoḥ sūdanāccābhūtāṃ putrau madhusuta itaḥ kālidāsaḥ prasiddhaḥ |

tatputro'bhūdraghuvaraparo nātha ekāntabuddhistatsūnuścābhavadiha sudhīmaṅgalaḥ kṛṣṇapūrvaḥ ||

śrīkṛṣṇamaṅgalasuto navavallikāyāḥ śrīrāmatoṣaṇa idaṃ kṛtavān dvitīyam |

kāṇḍantu saṃskṛtiyutaṃ phalapuṣpaśobhaṃ dharmābhidhaṃ kṛtimatāṃ sakaleṣṭasiddhyai ||

iti śrīprāṇakṛṣṇaviśvāsānumatāyāṃ śrīrāmatoṣaṇavidyālaṅkārabhaṭṭācāryyacāviracitāyāṃ śrīprāṇatoṣiṇyāṃ dīkṣārūpaphalakathanātmakaṣaṣṭha-parichedānvitadharmakāṇḍaṃ samāptam ||

Arthakāṇḍa – Verehrung und tägliche Praxis

Das Yantra gibt der Verehrung eine sichtbare Ordnung.

navaśaśadharakhaṇḍaṃ bibhratī candrakāntadyutiramaranarādyairarcitā bhāratī naḥ |

śravatu viśadapadme sanniṣaṇā prasannā navarasarucirā saṅgītavidyādyadhīśā ||

śrīprāṇakṛṣṇakṛtirasya nideśavavarttī maitreyavaṃśajakulāśritacakravartī |

śrīrāmatoṣaṇa idaṃ vidadhe nijeṣṭadevīprasādajanitaṃ rucirārthakāṇḍam ||

tṛtīyasyārthakāṇḍasya nirghaṇṭaḥ kriyate mayā |

keṣāñcidanyannirddiṣṭaṃ yathāsthānaṃ vilokyatām |

ācārasaptakaṃ tatra vedācārakramastathā |

utthāya bhūtaśuddhyādikāryyaṃ dhyānaṃ gurostataḥ |

pañcabhūtātmakaiḥ pañcopacārairmānasārccanam |

tataśca sadgurudhyānaṃ kulavṛkṣanatistataḥ |

pādukāmantrakathanaṃ tasya māhātmyakīrttanam |

gurutatstrīpūjanasya mantrastu tadanantaram |

japamantro gurustotrakavacāni gurornatiḥ |

sadgurośca namaskāro brāhmaṇādinamaskṛtiḥ |

strīgurudhyānastavanakavacāni tataḥ param |

tadgātā gurupūjā ca gurupaṅktinirūpaṇam |

iti granthasvarūpādyaparicchedasamāpanam |

tataḥ kuṇḍalinīdhyānaṃ tatstotrakavace tataḥ |

sauragaṇeśamantrādyajapasamarpaṇaṃ tataḥ |

haṃsadhyānājapāsaṃkhyājapābhedanirūpaṇam |

ātmadhyānādikaṃ tasmādvahirgatikramastathā |

maitraṃ dantadhāvanañca nāsāśuddhyañjane tathā |

devālayopalepādikramastotraṃ tataḥ param |

paricchedo dvitīyaśca samāptastadanantaram |

snānaphalaṃ snānabhedābhyantarasnānanirṇayaḥ |

nityasnāna snānavidhiryastat saditi bhāṣaṇam |

saṅkalpaśca tanniṣiddhapātraṃ tatpātranirṇayam |

tīrthāvāhanāṅgaṣaṭkanyāsau mūlajapastathā |

mṛtikālambhanādiśca śaṅkhatoyābhiṣecanam |

saṅkṣepatarpaṇaṃ paścāt parakhātetikāryyatā |

tena snānaniṣedhaśca gātramārjanavastrakam |

gātramārjananiṣedhastatkāraṇanirūpaṇam |

gaṅgādhyānamantraphalaṃ kṣetramāhātmyameva ca |

gaṅgānāmādimāhātmyaṃ gaṅgāmṛtyuphalaṃ tataḥ ||

tadyātrikasyādhvamṛtyutattīramṛtyujaphalam |

gaṅgājalāccaturhastamadhye piṇḍapradānajam |

phalaṃ gaṅgātarpaṇajaṃ kālākālavicāraṇam |

tatra nāsti ca gaṅgāyāṃ cauryyādidoṣanirṇayaḥ |

abhiṣekāmṛtakṛtamānasasnānameva ca |

paridheyavastramānaṃ karmabhede'ṃśukaṃ tataḥ |

nīlāṃśukādeśca tato niṣedhaścottarīyakam |

tridhā yogapadaṃ yajñopavītamārjanaṃ tataḥ |

tilakaṃ sthānabhede tu tadākāranirūpaṇam |

ūrddhvapuṇḍraṃ tatphalañca tadṛte karmanindanam |

ūrddhvapuṇḍre tripuṇḍrasya niṣedhastadanantaram |

vaiṣṇavānāmūrddhvapuṇḍraṃ brāhmaṇādestripuṇḍrakam |

ūrddhvapuṇḍrasya nirmāṇavidhistredhottamādikaḥ |

tasya varṇabhedaphalaṃ nindyapuṇḍraṃ tataḥ param |

ūrddhvapuṇḍrākṛtistredhā harimandiralakṣaṇam |

puṇḍrakṛtye'ṅgulībhedaphalaṃ puṇḍrasya mṛttikā |

gopīcandanamāhātmyaṃ taddānasya phalaṃ tataḥ |

tulasīmūlamṛtsnāyā māhātmyaṃ tadanantaram |

viṣṇunirmālyānulepatilakañca tataḥ param |

dvādaśatilakavidhivaddāne copakramastataḥ |

tripuṇḍradhāraṇasthānanirūpaṇamataḥ param |

bhasmāntaraṃ tripuṇḍrasya pañcabrahma-ṛcastāḥ |

kālāgnirudropaniṣattripuṇḍrasya phalaṃ tataḥ |

tripuṇḍrākaraṇe nindā śaktitilakanirṇayaḥ |

iticchedatṛtīyasya samāpanamathocyate |

sandhyā vedoditā kāryyā tāntrikī tadanantaram |

sandhyāvihīnanindā ca dvādaśyādau ca tatkriyā |

tataḥ paraṃ yogisandhyā yogināṃ tarpaṇaṃ tataḥ |

teṣāmādityapūjāpi kaulasandhyā tataḥ param |

mārjanasya vaidikasya prakārastadanantaram |

gāyatrīvyāhṛterartho gāyatryarthastataḥ param |

sandhyāsavarṇarūpastu savarṇadaivatantathā |

savarṇadhyānaphalakantasyā yantraṃ tataḥ param |

ṛṣayaḥ praṇavasyāpi gāyatryāśca tataḥ param |

padanyāsaḥ śironyāsaḥ ṣaḍaṅganyāsa eva ca |

dhyānaṃ tasyāstato dhyānāntare ṛṣyādireva ca |

nindā japasya nyāsena vinā nyāsasya mudrikā |

gāyatrīpūjanaṃ pīṭhapūjanaṃ tadanantaram |

daśāvaraṇapūjā ca dravyābhāve jalādinā |

punarjantu japaphalaṃ viśeṣo japanakramaḥ |

aśauce'pi ca gāyatryā mānaso japa īritaḥ |

tasyai japārpaṇaṃ tasyāḥ kavacaṃ tatpuraskriyā |

tatkāmyakarmma tāntrikyā gāyatryāḥ phalanirṇayaḥ |

tajjapasya phalaṃ tasyāḥ puraścaraṇameva ca |

tasyā ṛṣyādivivanyāsastrisandhyadhyānameva ca |

yāgasthānāgatiḥ pādaprakṣālanamataḥ param |

dvārapūjā vaiṣṇavādimatabhedena tatparam |

pūjāgṛhapraveśaścāsanañca tadanantaram |

phalabhede tvāsanasya bhedaśca gṛhamedhinām |

kṛṣṇājinaviśeṣaścāsanānāñca phalaṃ tataḥ |

kāṣṭhāsanaviśeṣaśca mṛdvādyāsanameva ca |

parimāṇamāsanasya karmabhedāsanaṃ tataḥ |

śavāsanādi ca tataḥ salomāsananindanam |

āsanasya ca ṛṣyādi yatīnāmāsanākṛtiḥ |

yatibhinnāsanaṃ jñeyaṃ caturasraṃ samantataḥ |

prauḍhapādaniṣedhaśca prauḍhapādasya lakṣaṇam |

siddhāsanaṃ tataḥ padmāsanaṃ yogopayogi ca |

dravyasthāpanadeśaśca trividhaṃ pātrameva ca |

pādyapātraṃ tataḥ pādyādhārapātrasya lakṣaṇam |

carmapātralakṣaṇañca cāmapātrasya lakṣaṇam |

pānīyapātratāmbūlapātrasya lakṣaṇaṃ tataḥ |

iti pallavavicchedacaturthasya samāpanam |

bhūtaśuddhirbhūtaśuddhau pāpadehavināśanam |

pāpapuruṣadhyānantu pṛthivyādivilāpanam |

āvaśyakaṃ bhūtaśuddheḥ svaprāṇānāṃ pratiṣṭhitiḥ |

prāṇāyāmastu tatpūjādhāro mantraśilārccane |

na yantrakaraṇaṃ mūrttinikaṭe'pi kadācana |

pūjādvayaṃ kṛte yantre pārthive'rccāniṣedhanam |

vidyāviśeṣe tatrāpi pūjāsādhakasiddhaye |

brahmaṇo mūrtirākhyātā śvetakṛṣṇādirūpiṇī |

kālikāyā rūpanetrādibījaṃ tadanantaram |

āvirbhāvo devatāyāḥ pratimādau nirūpitaḥ |

kṛṣṇādimūrtternityatvaṃ mantraḥ prāṇapratiṣṭhite |

tasya ṛṣyādivinyāsaḥ ṣaḍaṅganyāsa eva ca |

mantranyāsastato dhyānaṃ pūjā tasya puraskriyā |

prāṇadūtyaḥ prayogaśca tadyantrakaraṇaṃ tataḥ ||

āsanaṃ pādyamarghyañcācamanīyaṃ tataḥ param |

madhuparkaḥ punarācamanīyaṃ tadanantaram |

gandhaśabdasya vyutpattirgandhastaddānajaṃ phalam |

gandhāṣṭakaṃ pañcavidhaṃ puṣpavyutpattireva ca |

puṣpañca karavīrasya phalaṃ tadanu kīrttitam |

karavīrādimūle tu prāṇatyāgaphalaṃ tataḥ |

śvetādikaravīrāṇāṃ māhātmyaṃ tadanantaram |

aparājitādimāhātmyaṃ viśeṣapuṣpadānajam |

phalaṃ puṣpaphalaṃ kṛṣṇāparājitāphalaṃ tataḥ |

rasālamañjarītyādiphalaṃ śrīcakrapūjane |

kṛte puṣpaviśeṣeṇa prāyaścittaṃ tataḥ param |

vṛkṣasthapuṣpadānasya niṣedhakāraṇaṃ tataḥ |

madhyāhnasnānamarttyasya puṣpāharaṇanindanam |

puṣpamālāyajñasūtramālābhedaniṣedhanam |

varjyapuṣpaṃ kālabhede devabhede'pi tatparam |

dhūpaśabdasya vyutpattirdhūpastaddānajaṃ phalam |

dīpaśabdasya vyutpattirdīpo vastraṃ tataḥ param |

alaṅkāraśca naivedyaṃ tāmbūlaṃ tadanantaram |

niṣiddhañcaiva tāmbūlaṃ natibhedastataḥ param |

nirmālyakālavijñānaṃ devatāyai nivedyakam |

sandeśādinārikelaśasyaṃ miṣṭasamanvitam |

iṅgudyādiphalaṃ śastaṃ śāko mūlādisambhavaḥ |

tintiḍīgirikuṣmāṇḍe niṣiddhe vanajaṃ tathā |

vījapūrṇakadalyādi cākālapanasastathā |

śasyāni yāni deyāni niṣiddhāni tataḥ param |

niṣiddhaṃ lavaṇaṃ kṣāraṃ prācībhūtādikaṃ tathā |

mārgādimāṃsaṃ dātavyaṃ niṣiddhaṃ māhiṣaṃ tathā |

kṣīraṃ dadhi ghṛtañcaiva pakṣiṇāṃ haritādayaḥ |

deyā matsyāścitrakādyā niṣiddhā ca viḍālikā |

abhakṣyā jānapādādyāḥ śakunā ye tathābhidhāḥ |

abhakṣyāśca tathā proktāḥ śākāḥ kausumbhakādayaḥ |

niṣiddhaṃ rāmarambhādi dhānyaṃ śrāvaṇikādi ca |

nārikelaṃ suvarṇābhaṃ karkandhuḥ śarkarānvitā |

na deyāstiktakamaṭho matsyā gomīnakādayaḥ |

bhakṣyābhakṣye deśabhede tāntrikairvarjyameva ca |

mṛtamāṃsaṃ trirātrāvasthitaṃ māṃsaṃ tathaiva ca |

māṃsatyāgaphalañcaiva kārttikādau viśeṣataḥ |

pakṣī bhakṣyo'pyabhakṣyo'pyabhakṣyā nṛvānarādayaḥ |

kukkurādimāṃsabhoge prāyaścittaṃ tataḥ param |

māṃsatyāge tulādau tu phalaṃ nānāvidhaṃ tathā |

yāvajjīvanamāṃsādityāgasya phalameva ca |

havivyānnaṃ tato'nyāni jñeyānīti yathāsthalam |

nityātantre prathamapaṭale ||

catvāro devi ! vedādyā paśubhāvapratiṣṭhitāḥ |

vāmādyāstraya ācārā divye vīre pratiṣṭhitāḥ |

etān saptācārān spaṣṭayati kulārṇave pañcamakhaṇḍe ||

sarvebhyaścottama vedā vedebhyo vaiṣṇavaṃ mahat |

vaiṣṇavāduttamaṃ śaivaṃ śaivāddakṣiṇamuttamam |

dakṣiṇāduttamaṃ vāmaṃ vāmāt siddhāntamuttamam |

siddhāntāduttamaṃ kaulaṃ kaulātparataraṃ na hīti ||

nityātantre ||

vedācāraṃ pravakṣyāmi śṛṇu sarvāṅgasundari ! |

brāhmye muhūrte utthāya guruṃ natvā svanāmabhiḥ |

ānandanāthaśabdānte pūjayedatha sādhakaḥ |

sahasrārāmbuje dhyātvā upacāraistu pañcabhiḥ |

prajapya vāgbhavaṃ bījaṃ cintayet paramāṃ kalām ||

rudrajāmale uttarakhaṇḍe dvitīyapaṭale ||

prabhāte ca samutthāya aruṇodayakālataḥ |

prātaḥkṛtyādikaṃ kṛtvā punaḥ śayyāsthito naraḥ |

guruṃ sañcintayet śīrṣāmbhoje sahasrake dale |

atra pūrvoktavacanenaikavākyatayā prabhāte brāhmamuhūrte evaṃ vakṣyamāṇapaścimayāmetyādāvapi ||

tatra rudrajāmala prathamakhṇḍe prathamapaṭale |

brāhmye muhūrte utthāya baddhapadmāsanaḥ sudhīḥ |

vidhāya bhūtaśuddhyādīn guruṃ prātaḥ smarennaraḥ |

ādi śabdādiṣṭadevatādhyānādikameva ca ||

tathā ca nīlātantre prathamapaṭale ||

utthāya paścime yāme cintayedugratāriṇīm |

āmūlādbrahmarandhrāntaṃ viṣatantusvarūpiṇīm |

mūlamantramayīṃ sākṣādamṛtānandarūpiṇīm |

sūryyakoṭipratīkāśāṃ candrakoṭisuśītalām |

taḍitkāṭisamaprekṣāṃ kāmānalaśikhopari |

tatprabhāpaṭalavyāptapāṭalīkṛtadehavān |

sahasradalapaṅkaje sakalaśītaraśmiprabhaṃ varābhayakarāmbujaṃ vimalagandhapuṣpokṣitam |

prasannavadanekṣaṇaṃ sakaladevatārūpiṇam |

smarecchirasi haṃsagaṃ tadabhidhānapūrvaṃ gurum ||

rudrajāmale pūrvakhaṇḍe'pi etat kintu dvitīyacaraṇānte puṣpasrajamiti pāṭhaḥ ||

viśvasāre dvitīyapaṭale'pi ||

prātaḥ śirasi śukle'bje dvinetraṃ dvibhujaṃ gurum |

varābhayakaraṃ śāntaṃ smarettannāmapūrvakam ||

kaṅkālamālinītantre prathamapaṭale ca |

sahasradalapadmasthaṃ antarātmānamujjvalam |

tasyopari nādavindormadhye siṃhāsanojjvale |

tatra nijaguruṃ nityaṃ rajatācalasannibham |

vīrāsanasamāsīnaṃ sarvābharaṇabhūṣitam |

śuklamālyāmbaradharaṃ varadābhayapāṇinam |

vāmoruśaktisahitaṃ kāruṇyenāvalokitam |

priyayā savyahastena dhṛtacārukalevaram |

vāmenotpaladhāriṇyā raktābharaṇabhūṣayā |

jñānānandasamāyuktaṃ smarettannāmapūrvakam ||

pūrvakhaṇḍe'pi ||

vāmorunyastaśaktiñca svapāṇyāliṅgitaprabham |

vāmahastotpalāṃ raktāṃ dhyāyetparamatṛpyatīm ||

yattu rudrajāmale uttarakhaṇḍe dvitīyapaṭale ||

taruṇādityasaṅkāśaṃ tejovimbaṃ mahāgurum |

anantānantamahimāsāgaraṃ śaśiśekharam |

mahāsūkṣmabhāsvarāṅgaṃ tejovimbaṃ mahāgurum |

mahāśuklāmbarābjasthaṃ dvinetraṃ dvibhujaṃ gurum |

ātmopalabdhiviṣayaṃ tejasā śuklavāsasam |

ājñācakrorddhanikaraṃ kāraṇañca satāṃ sukham |

dharmārthakāmamokṣāṅgaṃ varābhayakaraṃ vibhum |

praphullakamalārūḍhaṃ sarvajñaṃ jagadīśvaram |

antaḥprakāśacapalaṃ vanamālāvibhūṣitam |

ratnālaṅkārbhūṣāḍhyaṃ devadevaṃ sadā bhajet ||

iti raktavarṇagurudhyānamuktam |

tadrājasaguruparam |

rāghavabhaṭṭamate tu śaktimātraviṣaye raktavarṇasyaiva gurordhyānam |

na tu śuklasya taditaraviṣaye śuklavarṇameva dhyāyediti tanna samīcīnam |

śaktiviṣaye'pi nīlatantrādau śuklavarṇadhyānadarśanāt |

gurukavace'pi |

sahasrāre mahāpadme karpūradhavalo gururityasya vakṣyamāṇatvācca |

arvācīnaistu karpūrairdhavala iti tṛtīyāsamāsāṅgīkāreṇa dhavalatva muktaṃ vastuto raktavarṇadhyānamiti vadati tadanuśāsanaviruddhaṃ karpūralepanasya kutrāpi pramāṇaṃ nāsti iti |

raktavarṇaśaktiprabhāpaṭalena raktaṃ vā |

etattu sitaraktaprabhamiti vakṣyamāṇe vyaktībhaviṣyati |

atra tu javāsphāṭikanyāyena śaktiprabhādhikyadyotanāya raktamātramityuktam |

kaścittu vyatyayo bahulamiti pāṇinīyasūtrabalālliṅgavyatyayena strīgurudhyānamidamāha |

rājase raktavarṇadhyānantvagre pratipādayiṣye ||

nīlatantre ||

tato mānasagandhādyairararcayet svasvamudrayā |

kaniṣṭhā pṛthivī tattvaṃ tadyogādgandhayojanam |

aṅguṣṭho gaganaṃ tattvaṃ tenaiva puṣpayojanam |

tarjjanī vāyutattvaṃ syāddhūpaṃ tenaiva yojayet |

tejastattvaṃ madhyamā syāddīpaṃ tenaiva yojayet |

anāmā jalatattvaṃ syāttenaiva yojayecca kam |

tatastu vāgbhavaṃ japyādaṣṭottaraśataṃ sudhīḥ |

japaṃ samarpya bhaktyā ca praṇameddaṇḍavadbhuvi ||

annadākalpe'pi ||

mithunaṃ cintayitvā tu mānasairupacārakaiḥ |

bhautikaiḥ pūjayedvidvān mudrāmantrasamanviteḥ |

bhūmyākāśamarudvahnivārimantraiḥ sabindukaiḥ |

kaniṣṭhāṅgulitarjjanyau madhyamānāmike tathā |

aṅguṣṭhena samāyogānmudrāḥ pañcaprakīrttitāḥ |

pṛthivyātmakagandhaḥ syādākāśātmakapuṣpakam |

dhūpo vāyvātmakaḥ prokto dīpo vahnyātmakaḥ paraḥ |

rasātmakañca naivedyaṃ pūjā pañcopacārikā |

tatastu vāgbhavaṃ japyādaṣṭottaraśataṃ sudhīḥ ||

kaṅkālamālinītantre prathamapaṭale ca ||

mānasairupacāraiśca sampūjyākalpayenmudā |

gandhaṃ bhūmyātmakaṃ dadyādbhāvapuṣpaṃ tataḥ param |

dhūpaṃ vāyvātmakaṃ deyaṃ tejasā dīpameva ca |

naivedyamamṛtaṃ dadyāt pānīyaṃ varuṇātmakam |

ambaraṃ mukuraṃ dadyāccāmaraṃ chatrameva ca |

tattanmudrāvidhānena sampūjyātmaguruṃ japet |

yathāśakti japaṃ kṛtvā samāpya kavacaṃ paṭhet ||

pūjākramastu kulamūlāvatārakalpasūtraṭīkāyāṃ tṛtīyakāṇḍe |

nijaguruṃ dhyātvā mukānandanāthāmukaśaktyambā śrīpādukāṃ pūjayāmīti mānasairgandhākṣatakusumairarccayet ||

kaniṣṭhābhyāṃ laṃ pṛthivyātmakaṃ gandhaṃ samarpayāmi namaḥ |

aṅguṣṭhābhyāṃ haṃ ākāśātmakaṃ puṣpaṃ samarpayāmi namaḥ |

tarjanībhyāṃ yaṃ vāyvātmakaṃ dhūpaṃ samarpayāmi namaḥ |

madhyamābhyāṃ raṃ vahnyātmakaṃ dīpaṃ samarpayāmi namaḥ |

anāmikābhyāṃ vaṃ amṛtātmakaṃ naivedyakaṃ samarpayāmi namaḥ ||

dhyānāntarantu gurugītāyām |

hṛdambuje karṇikamadhyasaṃsthaṃ siṃhāsane saṃsthitadivyamūrttim |

dhyāyedguruṃ candrakalāprakāśaṃ saccitsukhābhīṣṭavarapradānam |

muktāphalābhūṣitadivyamūrttiṃ vāmāṅkapīṭhasthitadivyaśaktim |

śvetāmbaraṃ śvetavilepayuktaṃ mandasmitaṃ pūrṇakalāvidhānam ||

atha śiraḥpadmaṃ gurusthānamuktam |

tatkathaṃ hṛdambuje dhyānamiti cenna kadācit hṛdayāmbhoje kadāciddṛṣṭigocare |

iti pūrvalikhitarudrajāmalavacanenaiva tatsandehanirāsaḥ kṛtaḥ ||

atha sadgurudhyānam gurugītāyām ||

brahmānandaṃ paramasukhadaṃ kevalaṃ jñānamūrttiṃ dvandvātītaṃ gaganasadṛśaṃ tattvamasyādilakṣyam |

ekaṃ nityaṃ vimalamacalaṃ sarvadā sākṣibhūtaṃ bhāvātītaṃ triguṇarahitaṃ sadguruṃ taṃ namāmi ||

iti sadgurudhyānam ||

rudrajāmale pūrvakhaṇḍe tu kulavṛkṣapraṇāmānantaraṃ gurudhyānamuktam ||

kulavṛkṣāśca revatītantre caturthapaṭale uktāḥ ||

yathā |

harītakī tathā dhātrī nimbāśvatthakadambakāḥ |

ḍumbarurvaṭavilvau ca tintiḍī navamaḥ smṛtaḥ |

kulakāṣṭhādikaṃ devi ! homārthañca samāharet ||

etena tintiḍīprabhṛtikāṣṭhenāpi homārthavahniprajvālanam |

samiddhomastūktakāṣṭhādibhiḥ kāryya ityāyātam ||

rudrayāmale ||

brāhmye muhūrte utthāya kulavṛkṣaṃ praṇamya ca |

śiraḥpadme sahasrāre candramaṇḍalamadhyake |

akathāditrirekhīye haṃsamantrasupīṭhake |

dhyāyennijaguruṃ vīro rajatācalasannibham |

padmāsīnaṃ smitamukhaṃ varābhayakarāmbujam |

śuklamālyāmbaradharaṃ śuklagandhānulepanam |

vāmorusthitayā raktaśaktyāliṅgitavigraham |

tayā svadakṣahastena dhṛtacārukalevaram |

vāmenotpaladhāriṇyā suraktavasanasrajā |

sitaraktaprabhāṃ bibhracchivadurgāsvarūpiṇam ||

parānandarasāpūrṇaṃ smarettannāmapūrvakam |

tāratrayaṃ samuccāryya hasakhaphreṃ tataḥ param |

hasakṣamalavarayūṃ hasakhaphreṃ hasau tataḥ |

amukānandanāthānte amukīdevyanantaram |

ambāśrīpādukāṃ dattvā pūjayāmi namo'ntakaḥ |

ayaṃ śrīpādukāmantraḥ sarvepsitaphalapradaḥ |

mithunaṃ cintayitvā tu ityādi |

tatastu vāgbhavaṃ japyādaṣṭottaraśataṃ sudhīrityantamannadākalpena samānamiti ||

pādukāmāhātmyantu kulamūlāvatārakalpasūtraṭīkādhṛtapadmavāhinyām ||

pādukājñānamātreṇa jīvanmuktā bhavanti hi ||

kulārṇave ||

vāgurāmūlabalayamudrādyāḥ kavalāḥ kṛtāḥ |

evaṃ kulārṇavajñānāṃ pādukāyāṃ pratiṣṭhitam |

koṭikoṭimahādānāt koṭikoṭimahāvratāt |

koṭikoṭimahāyajñāt parā śrīpādukāsmṛtiḥ |

koṭikoṭimahātantrāt koṭitīrthāvagāhanāt |

koṭidevārccanāddevi ! parā śrīpādukāsmṛtiḥ |

mahāroge mahotpāte mahādoṣe mahābhaye |

mahāpadi mahāpāpe smṛtā ca gurupādukā ||

rudrajāmale pūrvakhaṇḍe prathamapaṭale ||

māyāṃ lakṣmīṃ puro dattvā sarvatra pūjane vidhiḥ |

pṛthivyāṃ bhūmivījañca gandhaṃ samarpayeti ca |

ākāśātmakaṃ śambhubījaṃ nādabindusamāhṛtam |

puṣpaṃ samarpayāmīti vāyubījaṃ tataḥ param ||

puraścaraṇarasollāse ṣaṣṭhapaṭale |

gurupūjāṃ vidhāyādau srakcandanavibhūṣaṇaiḥ |

alaṅkārairvicitraiśca suvarṇādivinirmitaiḥ |

vasanairatisūkṣmaiśca śuklaraktaistathāparaiḥ |

pītaiḥ kṛṣṇaiśca cārvaṅgi ! pūjayed gurumuttamam |

caturvidhairbhojanaiśca svarṇapātrairmanoharaiḥ |

ṣoḍaśairupacāraiśca svarṇarājatanirmitaiḥ |

pānapātrairmaheśāni ! śuddhasvarṇavinirmitaiḥ |

tāmbūlaiśca sakarpūrairnānāgandhasamanvitaiḥ |

svarṇapātrayutairdevi ! śivasiṃhaṃ prapūjayet ||

śivasiṃhaṃ gurum |

anena vidhinā devi ! pūjayejjagadīśvaram |

ataḥ paraṃ varārohe ! gurudārān prapūjayet |

ṣoḍaśairupacāraiśca iṣṭadevīṃ subhaktibhiḥ |

ādau guruṃ tato devīṃ sampūrṇaṃ pūjayet priye ! ||

evaṃ guruṃ dhyātvā antaryāgakrameṇaiva padmapuṣpaiḥ samarccayeditivacanānmānasopacāraiḥ sampūjayet |

pūjāmantrastu mātṛkābhedatantre saptamapaṭale ||

vāgvījañca mahāmāyāṃ viṣṇuśaktiṃ samuccaret |

hasakhaphreṃ tathānandabhairavasya manuṃ tataḥ |

tasya śaktermanuṃ paścāttataścaivaṃ sehau sehau |

śrīgurośca tathā śaktermantrametat sureśvari ! |

gururānandanāthāntaścāmbāntā śaktirīritā |

pūjayāmīti deveśi ! pūjāvidhiriti priye ! ||

annadākalpe'pi ||

tāratrayaṃ samuccāryya hasakhaphreṃ tataḥ param |

hasakṣamalavarayūḥ hasakhaphreṃ sehau tataḥ |

amukānandanāthānte amukīdevyanantaram |

ambā śrīpādakāṃ dattvā cintayāmi namo'ntakaḥ |

ayaṃ śrīpadukāmantraḥ sarvepsitaphalapradaḥ |

rudrajāmale pūrvakhaṇḍe prathamapaṭale ||

tritārañca puro dattvā śivaśaktikhakārakam ||

phāgnirekārabinduñca śivaśaktikrameti ca |

bhūmīndūvahnivāyū ca ukārāntaṃ sureśvari ! |

ānandanāthaśaktiśca śivaśca bhuvaneśvaraḥ |

savisargo mahatyeva prakāśinī paretyapi |

vahneḥ kāralakṣmīrmāyā sarasvatī śrīpādukāṃ pūjayāmīti smṛtvā pādukām |

japamantrastu rudrajāmale pūrvakhaṇḍe pañcadaśapaṭale ||

ānandanāthaśabdānte guruṃ ṅe'ntaṃ samuddharet |

namaḥ padaṃ tato brūyāt praṇavaṃ savasiddhidam |

mahāguṇermanuṃ japtvā sarvasiddhīśvaro bhavet |

vāksiddhirvadanāmbhoje gurumantraprasādataḥ |

śatamaṣṭottaraṃ nityaṃ sahasraṃ vā tathāṣṭakam |

prajapyārpaṇamākṛtya prāṇāyāmatrayañcaret |

vāgbhavena tataḥ kuryyāt prāṇāyāmavidhiṃ mudā |

pūrvoktānnadākalpoktanīlatantroktavacanābhyāṃ vāgbhavo'pi japamantra iti |

sampradāyakrameṇāṣṭottaraśataṃ sahasraṃ vā gurumantraṃ japtvā vāgbhavena prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā guhyātītyādinā japaṃ samarpya stavakavacādikaṃ paṭhet ||

stavo yathā ||

śiraḥsthitasupaṅkaje taruṇakoṭicandraprabhaṃ varābhayakarāmbujaṃ sakaladevatārūpiṇam |

bhajāmi varadaṃ guruṃ kiraṇacāruśobhojjvalaṃ prakāśitapadadvayāmbujamalaktakoṭiprabham || 1 ||

jagadbhyanivāraṇaṃ bhuvanabhogamokṣapradaṃ guroḥ padayugāmbujaṃ bhajati yatra yoge jayam |

bhajāmi paramaṃ guruṃ nayanapadmamadhyasthitaṃ bhavābdhibhayanāśanaṃ śamanarogakālakṣayam || 2 ||

prakāśitasupaṅkaje sudalaṣoḍaśākhye prabhuṃ parāparaguruṃ bhaje sakalarājyabhogapradam |

viśālanayanadvayāmbujataḍitprabhāmaṇḍalaṃ kaḍāramaṇipāṭaladyutimadinduvindvindukam || 3 ||

mahaujasamumāpatervigatadakṣabhāge hṛdi prabhākaraśatojjvalaṃ suvimalendukoṭyānanam |

bhajāmi parameṣṭhinaṃ gurugabhīrarāvolvanaṃ calācalakalevaraṃ pracapale dale dvādaśe || 4 ||

gurvaṅghryabjaṃ śubhaṃ mādanagaṇadahanaṃ hemamañjīrasāraṃ nānāśabdādbhutāklāditaparicaraṇācārucakraṃ tribhaṅgam |

nityaṃ dhyāyet prabhāte aruṇaśataghaṭāśobhanaṃ yogagamyaṃ nābhau padmeti kānte daśadalamaṇibhe bhāvyate yogibhiryat || 5 ||

yā mātā maya dānavādisubhujā nirmāṇasīmā pure svādhiṣṭhānaniketane rasadale vaikuṇṭhamūle mayā |

janmoddhāravikārabhāvalaharī vedaprabhā bhāvyate kandarpārpitaśāntiyonijananī viṣṇupriyā śāṅkarī || 6 ||

yā bhāsānalakuṇḍalīkulapathoddāmābhaśobhākarī mūle padmacaturdale kulavatī niśvāsadeśāśritā |

sākṣātkāṅkṣitakalpavṛkṣalatikā suptāsvayambhūpriyā nityā yogibhayāpahā viṣaharā gurvambikā bhāvyate || 7 ||

ūrddhvāmbhoruhaniḥsṛtāmṛtaghaṭāmodājjalāplāvitā gurvādyā paripātu sūkṣmapathagā tejomayī bhāsvatī |

sūkṣmā sādhanagocarāmṛtamayī mūlādiśīrṣāmbuje pūjyā cetasi bhāvyate bhuvi kadā mātā sadorddhvodgamā || 8 ||

sthitipālanayogena dhyānena pūjanena vā |

yaḥ paṭhet pratyahaṃ vyāpya sa devo na tu mānuṣaḥ |

kalyāṇaṃ dhanadañcaiva kīrttimāyuryaśaḥ śriyam |

sāyāhne ca prabhāte ca paṭhedyadi subuddhimān |

sa bhavet sādhakaśreṣṭhaḥ kalpadrumakalevaraḥ |

stavasyāsya prabhāveṇa vāgīśatvamavāpnuyāt ||

iti rudrajāmale svaśaktikagurustotraṃ samāptam ||

kulamūlāvatārakalpasūtraṭīkāyām ||

pādukāpañcakastotra syādhikaśloko varttate |

so'pyatra likhitaḥ |

ādi kādi kila khādi tārakaṃ varṇamaṇḍalamakhaṇḍasiddhidam |

antarullasitahakṣalākṣaraṃ lakṣayanti paśavaḥ kathaṃ śive ! || 1 ||

brahmarandhrasarasīruhodare nityalagnamavadātamadbhutam |

kuṇḍalīvivarakāṇḍamaṇḍitaṃ dvādaśārṇasarasīruhaṃ bhaje || 2 ||

tasya kandalitakarṇikāpuṭe kḷptarekhamakathādirekhayā |

koṇalakṣitahalakṣamaṇḍalībhāvalakṣyamabalāmayaṃ bhaje || 3 ||

tatpuṭe paṭutaḍitkaḍārimasparddhamānamaṇipāṭalaprabham |

cintayāmi hṛdi cinmayaṃ vapurbindunādamaṇipīṭhamaṇḍalam || 4 ||

ūrddhvamasya hutabhukśikhākhaṃ tadvilāsaparivṛṃhaṇāspadaṃ viśvaghasmaramahotsavotkaṭaṃ vyāmṛṣāmi yugamādihaṃsayoḥ || 5 ||

tatra nāthacaraṇāravindrayoḥ kuṅkumāsavajharīmarandayoḥ |

dvandvamindumakarandaśītalaṃ mānasaṃ smarati maṅgalāspadam || 6 ||

niṣaktamaṇipādukāniyamitāghakolāhalasphuratkriyaśalayāruṇaṃ nakhasamullasaccandrakam |

parāmṛtasarovaroditasarojasadrociṣaṃ bhajāmi śirasi sthitaṃ gurupadāravindadvayam || 7 ||

pādukāpañcakastotraṃ vañcavaktrādvinirgatam |

ṣaḍāmnāyaphalaṃ prāptaṃ prapañce cātidurlabham ||

iti śivapañcavaktrādvinirgataṃ pādukāpañcakastotraṃ samāptam ||

kubjikātantre ||

atha gurustotram ||

oṃ namastubhyaṃ mahāmantradāyine śivarūpiṇe |

brahmajñānaprakāśāya saṃsāraduḥkhatāriṇe |

atisaumyāya divyāya vīrāya jñānahāriṇe |

namaste kulanāthāya kulakaulinyadāyine |

śivatattvaprabodhāya brahmatattvaprakāśine ! |

namaste gurave tubhyaṃ sādhakābhayadāyine |

anācārācārabhāvabodhāya bhāvahetave |

bhāvābhāvavinirmuktamuktidātre namo namaḥ |

namaste śambhave tubhyaṃ divyabhāvaprakāśine |

jñānānandasvarūpāya vibhavāya namo namaḥ |

śivāya śaktināthāya saccidānandarūpiṇe |

kāmarūpāya kāmāya kāmakelikalātmane |

kulapūjopadeśāya kulācārasvarūpiṇe |

āraktanijatacchaktisamabhāgavibhūtaye |

namaste'stu maheśāya namaste'stu namo namaḥ |

idaṃ stotraṃ paṭhennityaṃ sādhako gurudiṅmukhaḥ |

prātarutthāya deveśi ! tato vidyā prasīdati ||

iti kubjikātantroktaṃ gurustotraṃ samāptam ||

atha gurukavacaṃ kaṅkālamālinītantre ||

devyuvāca ||

bhūtanātha ! mahādeva ! kavacaṃ tasya me vada |

gurudevasya deveśa ! sākṣādbrahmasvarūpiṇaḥ ||

īśvara uvāca ||

athātaḥ kathayāmīśe ! kavacaṃ mokṣadāyakam |

yasya jñānaṃ vinā devi ! na siddhirna ca sadgatiḥ ||

brahmādayo'pi girije ! sarvatra yājinaḥ smṛtāḥ |

asya prasādāt sakalā vedāgamapuraḥsarāḥ |

kavacasyāsya deveśi ! ṛṣirviṣṇurudāhṛtaḥ |

chando virāḍ devatā ca gurudevaḥ svayaṃ śivaḥ |

caturvargajñānamārge viniyogaḥ prakīrttitaḥ |

sahasrāre mahāpadme karpūradhavalo guruḥ |

vāmorusthitaśaktiryaḥ sarvatra parirakṣatu ||

paramākhyo guruḥ pātu śirasaṃ mama vallabhe ! |

parāparākhyo nāsāṃ me parameṣṭhī mukhaṃ sadā |

kaṇṭhaṃ mama sadā pātu prahlādānandanāthakaḥ |

bāhū dvau sanakānandaḥ kumārānanda eva ca |

vaśiṣṭhānandanāthaśca hṛdayaṃ pātu sarvadā |

krodhānandaḥ kaṭiṃ pātu sukhānandaḥ padaṃ mama |

dhyānānandaśca sarvāṅgaṃ bodhānandaśca kānane ||

sarvatra guravaḥ pāntu sarve īśvararūpiṇaḥ |

iti te kathitaṃ bhadre ! kavacaṃ paramaṃ śive ! |

bhaktihīne durācāre dattvaitanmṛtyumāpnuyāt ||

asyaiva paṭhanāddevi ! dhāraṇāt śravaṇāt priye ! |

jāyate mantrasiddhiśca kimanyat kathayāmi te |

kaṇṭhe vā dakṣiṇe bāhau śikhāyāṃ vīravandite ! |

dhāraṇānnāśayet pāpaṃ gaṅgāyāṃ kalmaṣaṃ yathā |

idaṃ kavacamajñātvā yadi mantraṃ japet priye ! |

tat sarvaṃ niṣphalaṃ kṛtvā gururyāti suniścitam |

śive ruṣṭe gurustrātā gurau ruṣṭe na kaścana ||

iti kaṅkālamālinītantre gurukavacaṃ samāptam ||

puraścaraṇarasollāse dvitīyapraśne daśamapaṭale ||

īśvara uvāca |

śṛṅu devi ! pravakṣyāmi guhyādguhyataraṃ mahat |

lokopakārakaṃ praśnaṃ na kenāpi kṛtaṃ purā |

adyaprabhṛti kasyāpi nākhyātaṃ kavacaṃ mayā |

deśikā bahavaḥ santi mantrasādhanatatparāḥ |

na teṣāṃ jāyate siddhirmantrairvā cakrapūjanaiḥ |

gurorvidhānaṃ kavacamajñātvā kriyate japaḥ |

vṛthā śramo bhavettasya na siddhirmantrapūjanaiḥ |

gurupādaṃ puraskṛtya prāpyate kavacaṃ śubham |

tadā mantrasya yantrasya siddhirbhavati tatkṣaṇāt |

sugopyantu prajaptavyaṃ na vaktavyaṃ varānane ! ||

oṃ namo'sya śrīgurukavacanāmamantrasya paramabrahmarṣiḥ sarvavedānujño devadeva śrī- ādiśivo devatā namo hesauṃ haṃsaḥ hasakṣamalavarayūṃ vījaṃ so'haṃ haṃsaḥ hasakṣamalavarayūṃ śaktiḥ haṃsaḥ so'haṃ kīlakaṃ śrīsamastagurumaṇḍalaprītyarthe jape viniyogaḥ |

atha dhyānam |

śrīsiddhamānavamukhā guravaḥ svarūpaṃ saṃsāradāhaśamanaṃ dvibhujaṃ trinetram |

vāmāṅgaśaktisakalābharaṇairvibhūṣaṃ dhyāyejjapet sakalasiddhiphalapradañca |

iti manasā praṇamya ||

hasāṃ hṛdayāya namaḥ |

hasīṃ śirase svāhā |

hasūṃ śikhāyai vaṣaṭ |

haiṃ kavacāya huṃ |

hesauṃ netratrayāya vauṣaṭ |

hasaḥ astrāya phaṭ |

evaṃ karāṅganyāsaṃ kṛtvā upacāraiḥ sampūjya |

oṃ namaḥ prakāśānandanāthaśca śikhāyāṃ pātu me sadā |

paraśivānandanāthaśca śiro me rakṣayet sadā |

paraśaktidivyānandanātho bhāle ca rakṣatu |

kāmeśvarānandanātho mukhaṃ rakṣatu sarvadhṛk |

divyaugho mastakaṃ devi ! pātu sarvaṃ śiraḥ sadā |

kaṇṭhādinābhiparyyantaṃ siddhaughā guravaḥ priye ! |

bhogānandanāthaguruḥ pātu dakṣiṇabāhukam |

samayānandanāthaśca santataṃ hṛdayeṃ'vatu |

sahajānandanāthaśca kaṭiṃ nābhiñca rakṣatu |

eṣu sthāneṣu siddhaughā rakṣantu guravaḥ sadā |

adhare mānavaughāśca guravaḥ kulanāyike ! |

gaganānandanāthaśca gulphayoḥ pātu sarvadā |

nīlaughānandanāthaśca rakṣayetpādapṛṣṭhataḥ |

svātmānandanāthaguruḥ pādāṅgulīśca rakṣatu |

kandolānandanāthaśca rakṣetpādatale sadā |

ityevaṃ mānavaughāśca nyasennābhyādipādayoḥ |

gururme rakṣayedurvyāṃ salile paramo guruḥ |

parāparagururvahnau rakṣayet śivavallabhe ! |

parameṣṭhī guruścaiva rakṣayedvāyumaṇḍale |

śivādiguravaḥ sākṣādākāśe rakṣayet sadā |

indro guruḥ pātu pūrve āgneyyāṃ gururagnayaḥ |

dakṣe yamo guruḥ pātu nair-ṛtyāṃ nir-ṛtirguruḥ |

varuṇo guruḥ paścime ca vāyavyāṃ māruto guruḥ ||

uttare dhanadaḥ pātu aiśānyāmīśvaro guruḥ |

ūrddhvaṃ pātu gururbrahmā ananto gururapyadhaḥ |

evaṃ daśa diśaḥ pāntu indrādyā guravaḥ kramāt |

śirasaḥ pādaparyyantaṃ pāntu divyaughasiddhayaḥ |

mānavaughāśca guravo vyāpakaṃ pāntu sarvadā |

sarvatra gururūpeṇa saṃrakṣet sādhakottamam |

ātmānaṃ gururūpañca dhyāyenmantraṃ sadā budhaḥ |

ityevaṃ gurukavacaṃ brahmaloke'pi durlabham |

tava prītyā mayākhyātaṃ na kasya kathitaṃ priye ! |

pūjākāle paṭhed yastu japakāle viśeṣataḥ |

trailokyadurlabhaṃ devi ! bhuktimuktiphalapradam |

sarvamantraphalaṃ tasya sarvayantraphalaṃ tathā |

sarvatīrthaphalaṃ devi ! yaḥ paṭhet kavacaṃ guroḥ |

aṣṭagandhena bhūrje ca likhyate cakrasaṃyutam |

kavacaṃ gurupaṅktestu bhaktyā ca śubhavāsare |

pūjayeddhūpadīpādyaiḥ sudhābhiḥ sitasaṃyutaiḥ |

tarpayedgurumantreṇa sādhakaḥ śuddhacetasā |

dhārayet kavacaṃ devi ! iha bhūtabhayāpaham |

paṭhenmantrī trikālaṃ hi sa mukto bhavabandhanāt |

evaṃ kavacaṃ parātparaṃ divyaughasiddhaughakālavān ||

iti gurukavacaṃ samāptam ||

śaktaścettadā yogasārokta gurusahasranāmastotramapi paṭhet ||

iha tu granthagauravabhiyā tanna likhitam ||

rudrajāmale ||

ekāntabhaktyā praṇamedāyurārogyavṛddhaye |

akhaṇḍamaṇḍalākāraṃ vyāptaṃ yena carācaram |

tatpadaṃ darśitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ |

ajñānatimirāndhasya jñānāñjanaśalākayā |

cakṣurunmīlitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ |

devatāyā darśanañca karuṇāvaruṇālayam |

sarvasiddhipradātāraṃ śrīguruṃ praṇamāmyaham |

varābhayakaraṃ nityaṃ śvetapadmanivāsinam |

mahābhayanihantāraṃ gurudevaṃ namāmyaham |

mahājñānācchāditāṅgaṃ narākāraṃ varapradam |

caturvargapradātāraṃ sthūlasūkṣmadayānvitam |

sadānandamayaṃ devaṃ nityāñjananirañjanam |

śuddhasattvamayaṃ devaṃ nityakālaṃ kuleśvaram |

brahmarandhre mahāpadme tejovimbe nirākule |

yogibhiryogagamye ca cāruśukravirājite |

sahasradalasaṅkāśe karṇikāmadhyamadhyake |

mahāśuklabhāsvarārkakoṭikoṭīmahaujasam |

sarvapīṭhasthamamalaṃ parahaṃsaṃ parātparam |

vedoddhārakaraṃ nityaṃ kāmyakarmaphalapradam |

sadā manaḥśaktimayalayasthānapadāmbujam |

śarajjyotsnājvalanmālāśobhendukoṭivanmukham |

vāñchātiriktadātāraṃ sarvasiddhīśvaraṃ gurum |

bhajāmi tanmayo bhūtvā taṃ haṃsamaṇḍalopari |

ātmānaṃ sunirākāraṃ sākārabrahmarūpiṇam |

vidyāmantrapradātāraṃ śrīguruṃ parameśvaram |

sarvasiddhipradātāraṃ gurudevaṃ namāmyaham |

kāyena manasā vācā ye namanti nirantaram |

avaśyaṃ śrīguroḥ pādāmbhoruhe te vasanti hi |

prabhāte koṭipuṇyañca prāpnoti sādhakottamaḥ |

madhyāhne daśalakṣañca sāyāhne'nantapuṇyadam ||

iti rudrajāmale uttarakhaṇḍe gurupraṇāmastuti kathanam ||

nityaṃ śuddhaṃ nirābhāsaṃ nirakāraṃ nirañjanam |

nityabodhacidānandaṃ guruṃ brahma namāmyaham |

ānandamānandakaraṃ rasannaṃ jñānasvarūpaṃ nijabodhayuktam |

yogīndramīḍyaṃ bhavarogavaidyaṃ śrīmadguruṃ nityamahaṃ namāmi ||

iti gurugītoktasadgurupraṇāmaḥ ||

nirvāṇatantre tṛtīyapaṭale ||

turīyadhāma ! mahādeva ! paramātmāśaye sthitaḥ |

śiraḥpadme sthite vāhye namaskāraḥ kathaṃ bhavet ||

śiva uvāca ||

śiraḥpadme mahādevastathaiva paramo guruḥ |

tatsamo na tu deveśi ! pūjyo'sti bhuvanatraye |

tadrūpaṃ cintayenmantrī vāhye gurucatuṣṭayam |

tadaṃśabhāvasambhūtā ye cānye guravo janāḥ |

tathaiva brāhmaṇāḥ sarve cāṃśāvatārasaṃsthitāḥ |

yadaiva vāhye caitāṃśca pratyakṣe bhāvayettadā |

sahasrāre mahāpadme sadā cittaṃ vivarjjayet |

pratyakṣadarśane devi ! sākṣāttaṃ brahma cintayet |

namaskārādikaṃ devi ! kuryyāt sādhakasattamaḥ |

brāhmaṇādīn samālokya brahmacāriyatitrayam |

dṛṣṭimātreṇa girije ! praṇameddaṇḍavadbhuvi |

mahāpātakayukto'pi mukto bhavati nānyathā |

na kuryyād yadi mohena mahāpātakavān bhavet |

raktavastraṃ samālokya tathā bhasmāṅgabhūsaṇam |

daṇḍahastaṃ triśūlañca dṛṣṭvā pradakṣiṇatrayam |

prakuryyāt sādhakaśreṣṭhaścānyathā pātakī bhavet |

iti vāhyagurvādidarśane jāte tadānīṃ sahasrāre gurucintāniṣedhaḥ ||

atha strīgurudhyānaṃ guptasādhanatantre dvitīyapaṭale ||

pārvatyuvāca ||

gurudhyānaṃ śrutaṃ nātha ! sarvatantreṣu gopitam ||

striyā dīkṣā śubhā proktā sarvakāmaphalapradā ||

bahujanmārjitāt puṇyāt bahubhagyavaśād yadi |

strīgururlabhyate nātha ! tasyā dhyānantu kīdṛśam |

kutra vā sā gururdhyeyā śrotumicchāmi sāmpratam ||

kathayasva mahādeva ! yadyahaṃ tava vallabhā |

śiva uvāca ||

śṛṇu pārvati ! vakṣyāmi tava snehapariplutaḥ |

rahasyaṃ strīgurordhyānaṃ yathā dhyeyā ca sā guruḥ |

sahasrāre mahāpadme kiñjalkagaṇaśobhite |

praphullapadmapatrākṣī ghanapīnapayodharā |

prasannavadanā kṣīṇamadhyā dhyāyecchivāṃ gurum |

padmarāgasamābhāsāṃ raktavastrasuśobhanām |

raktakaṅkaṇapāṇiñca raktanūpuraśobhitām |

śaradindupratīkāśāṃ raktodbhāsitakuṇḍalām |

svanāthavāmabhāgasthāṃ varābhayakarāmbujām |

iti te kathitaṃ devi ! strīgurordhyānamuttamam |

gopanīyaṃ prayatnena na prakāśyaṃ kadācana ||

atha stutiḥ ||

mātṛkābhedatantre saptapaṭale ||

devyuvāca ||

stutiñca kavacaṃ nātha ! śrotumicchāmi sāmpratam |

śrīguroḥ kavacaṃ proktaṃ tvayā nātha ! purā prabho ! |

idānīṃ strīguroḥ strotraṃ kavacaṃ mayi kathyatām |

yasya vijñānamātreṇa punarjanma na jāyate ||

śrīśiva uvāca ||

śṛṇu deve ! pravakṣyāmi stotraṃ paramagopanam |

yasya śravaṇamātreṇa saṃsārānmucyate naraḥ |

namaste devadeveśi ! namaste harapūjite ! |

brahmavidyāsvarūpāyai tasyai nityaṃ namo namaḥ || 1 ||

ajñānatimirāndhasya jñānāñjanaśalākayā |

yayā cakṣurunmīlitaṃ tasyai nityaṃ namo namaḥ || 2 ||

bhavabandhanapārasya tāriṇī jananī parā |

jñānadā mokṣadā nityaṃ tasyai nityaṃ namo namaḥ || 3 ||

śrīnāthavāmabhāgasthā sadayā surapūjitā |

sadā vijñānadātrī ca tasyai nityaṃ namo namaḥ || 4 ||

sahasrāre mahāpadme sadānandasvarūpiṇī |

mahāmokṣapradā devī tasyai nityaṃ namo namaḥ || 5 ||

brahmaviṣṇusvarūpā ca mahārudrasvarūpiṇī |

triguṇātmasvarūpā ca tasyai nityaṃ namo namaḥ || 6 ||

candrasūryyāgnirūpā ca madāghūrṇitalocanā |

svanāthañca samāliṅgya tasyai nityaṃ namo namaḥ || 7 ||

brahmaviṣṇuśivatvādijīvanmuktipradāyinī |

jñānavijñānayordātrī tasyai śrīgurave namaḥ || 8 ||

idaṃ stotraṃ maheśāni ! yaḥ paṭhedbhaktisaṃyutaḥ |

sa siddhiṃ labhate nityaṃ satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||

prātaḥkāle paṭhed yastu gurupūjāpuraḥsaram |

sa eva dhanyo lokeśo devīputra iva kṣitau |

iti mātṛkābhedatantre strīguroḥ stotraṃ sampūrṇam ||

stotraṃ samāptaṃ deveśi ! kavacaṃ śṛṇu sādaram |

yasya smaraṇamātreṇa vāgīśasamatāṃ vrajet |

strīguroḥ kavacasyāsya sadāśiva ṛṣiḥ smṛtaḥ |

tārākhyā devatā khyātā caturvargaphalapradā |

klīṃ bījaṃ cakṣuṣormadhye sarvāṅgaṃ me sadāvatu |

aiṃ bījaṃ me mukhaṃ pātu hrīṃ jihvāṃ parirakṣatu |

śrīṃ bījaṃ skandhadeśaṃ me hasakhaphreṃ bhujadvayam |

hakāraḥ kaṇṭhadeśaṃ me sakāraḥ ṣoḍaśaṃ dalam |

kṣavarṇastadadhaḥ pātu lakāro hṛdayaṃ mama |

vakāraḥ pṛṣṭhadeśañca rakāro dakṣapārśvakam |

yūṅkāro vāmapārśvañca sakāro merumeva ca |

hakāro me dakṣabhujaṃ kṣakāro vāmahastakam |

makāraścāṅgulīṃ pātu lakāro me nakhaṃ vatu |

vakāro me nitambañca rakāro jaṭharaṃ vatu |

ṣīṅkāraḥ pādayugalaṃ hesauḥ sarvāṅgaṃ me'vatu |

hesaurliṅgañca lomāni keśañca parirakṣatu |

aiṃ bījaṃ pātu pūrve me hrīṃ bījaṃ dakṣiṇe'vatu |

śrīṃ bījaṃ paścime pātu uttare bhūtasambhavam |

śrīṃ pātu cāgnikoṇe ca vedākhyā nair-ṛte'vatu |

devāmbā pātu vāyavyāṃ śambhau śrīpādukāṃ tathā |

pūjayāmi tathā corddhvaṃ namaścādhaḥ sadā'vatu |

iti te kathitaṃ kānte ! kavacaṃ paramādbhutam |

gurumantraṃ japitvā tu kavacaṃ praphaṭhedyadi |

sasiddhaḥ sagaṇaḥ so'pi śiva eva na saṃśayaḥ |

pūjākāle paṭhed yastu kavacaṃ mantravigraham |

pūjāphalaṃ bhavettasya satyaṃ satyaṃ sureśvari ! |

trisandhyaṃ yaḥ paṭheddevi ! sa siddho nātra saṃśayaḥ |

bhūrjje vilikhya gulikāṃ svarṇasthāṃ dhārayed yadi |

tasya darśanamātreṇa vādino niṣprabhāṃ gatāḥ |

vivāde jayamāpnoti raṇe ca nir-ṛteḥ samaḥ |

sabhāyāṃ jayamāpnoti mama tulyo na saṃśayaḥ |

sahasrāre bhāvayan yastrisandhyaṃ prapaṭhed yadi |

sa eva siddho lokeśo nirvāṇapadamīyate |

samastamaṅgalaṃ nāma kavacaṃ paramādbhutam |

yasmai kasmai na dātavyaṃ na prakāśyaṃ kadācana |

deyaṃ śiṣyāya śāntāya cānyathā patanaṃ bhavet |

abhaktebhyaśca deveśi ! putrebhyo'pi na darśayet |

idaṃ kavacamajñātvā daśavidyāśca yo japet |

sa nāpnoti phalaṃ tasya cānte ca narakaṃ vrajet |

samāptaṃ kavacaṃ devi ! kimanyat śrotumicchasi |

tava snehānubandhena kiṃ mayā na prakāśitam ||

iti mātṛkābhedatantre strīgurukavacaṃ samāptam ||

atha strīgurugītā ||

kaṅkālamālinītantre dvitīyapaṭale ||

pārvatyuvāca ||

lokeśa ! kathyatāṃ deva ! gurugītā mayi prabho ! |

śrībhagavānuvāca ||

śṛṇu tāriṇi ! vakṣyāmi gītāṃ brahmamayīṃ parām |

gurustvaṃ sarvaśāstrāṇāmahameva prakāśakaḥ |

tvameva guru rūpeṇa lokānāṃ trāṇakāriṇī |

gayā gaṅgā kāśikā ca tvameva sakalaṃ jagat |

kāverī yamunā revā karatoyā sarasvatī |

gomatī candrabhāgā ca tvameva kulapālike ! |

brahmāṇḍaṃ sakalaṃ devi ! koṭibrahmāṇḍameva ca |

na hi te vaktumarhāmi kriyājālaṃ maheśvari ! |

uktvā coktvā bhāvayitvā bhikṣuko'haṃ nagātmaje ! |

kathaṃ tvaṃ jananī bhūtvā badhūstvaṃ mama dehinām |

tava cakraṃ maheśāni ! atītaṃ paramātmani |

iti te kathitā gītā gurudevasya brahmaṇaḥ |

saṅkṣepeṇa maheśāni ! prabhureva guruḥ svayam |

jagat samastamāsthāya gurustveko hi kevalam |

iti taṃ toṣayitvā ca nutibhiḥ stutibhistathā |

nānāvidhadravyadānaiḥ siddhaḥ syāt sādhakottamaḥ ||

iti strīgurugītā samāptā ||

atra prasaṅgaprāptagurupūjanamapi likhyate |

vṛhannīlatantre dvitīyapaṭale ||

gurupūjāvidhānañca kathayāmi varānane ! |

ādau bhadrāsanaṃ dadyāt pādyaṃ dadyāttataḥ param |

arghyaṃ dadyādviśeṣeṇa tathā cācamanīyakam |

snānīyaṃ vasanaṃ dadyādgandhaṃ puṣpañca śobhanam |

dhūpañca gugguluṃ dadyāddīpaṃ syāt suśobhanam |

carvyaṃ coṣyaṃ tathā lehyaṃ peyaṃ dadyānmanoharam |

nānāvidhaṃ phalaṃ dadyānnānārasasamanvitam |

bhakṣyaṃ bhojyaṃ viśeṣeṇa dadyāccaiva varānane ! |

puṣpāṇāmañjaliṃ dadyāccandanena samanvitam |

śayyāṃ dadyānmaheśāni ! vicitrāṃ sarvamohinīm |

khaṭvāṃ dadyānmaheśāni ! vicitrāmbaradhāriṇīm |

pādasevāṃ guroḥ kuryyādatiyatnena sundari ! |

guruvat guruputreṣu guruvattatsutādiṣu ||

atha sapatnīkagurupūjanam ||

puraścaraṇarasollāse daśamapaṭale |

ānīya svaguruṃ devi ! sapatnīkaṃ prayatnataḥ |

nānāgandhairyutaistailairañjayedaṅgayaṣṭikām |

snāpayedvividhaiḥ śuddhairudakaiḥ surapūjitaiḥ |

divyavastreṇa tadgātraṃ sammārjya varavarṇini ! |

pūjayedvividhaiḥ puṣpairgandhaiśca vividhaistathā |

dhūpadīpaistathā peyaistāmbūlādyaiḥ suvāsitaiḥ |

prakṛtyā saha cārvaṅgi ! pūjayedgurudaivatam |

guroraṅgaṃ maheśāni ! candanaiḥ parilepayet |

guroḥ kaṇṭhe maheśāni ! mālāṃ dadyādvilakṣaṇām |

nānālaṅkārasubhagaiḥ pūjayed gurudaivatam |

paṭṭavastrādibhirdevi ! svarṇaratnādibhūṣaṇaiḥ |

tatpatnīṃ toṣayedbhaktyā sākṣāttāṃ jagadīśvarīm |

śaṅkhakaṅkaṇakeyūranūpurādivilakṣaṇaiḥ |

hārairatnamayairdevi ! tatpatnīṃ pūjayet priye ! |

tasyāstu vāmatastiṣṭhed bhaktyāpi ca śubhismite ! |

tulyaṃ niṣkaṃ pradadyādvai bhaktyā ratnāni pārvati ! |

tanmantraṃ śṛṇu cārvaṅgi ! atiguhyaṃ parātparam |

kāmabījaṃ samuddhṛtya tasyāścākhyānamuddharet |

punaḥ kāmaṃ samuddhṛtya mantrametadudīritam |

sapatnīkaṃ guruṃ devi ! pūjayed yastu sādhakaḥ |

anena vidhinā devi ! sampūjya gurupādayoḥ |

sahasrāre maheśāni ! tatra koṣopari priye ! |

bhāvayettu sapatnīkaṃ pūjayedgururājñayā |

gurorājñāṃ mūrddhni dhṛtvā ekadhā pūjayed yadi |

tadaiva sahasā siddhirjāyate vīravandite ! |

ayutaṃ prajaped yastu kiṃ tasya śatakoṭibhiḥ |

evantu pratyahaṃ kuryyād yāvallakṣaṃ samāpyate |

divālakṣaṇa maheśāni ! paśuvat sādhakāgraṇīḥ |

rātrau lakṣaṃ japitvā tu divyavīramataiḥ priye ! |

samāpya vidhivadbhaktyā gurave dakṣiṇāṃ tataḥ |

dattvā siddhimavāpnoti candrasūryyagraheṇa kim ||

atha siddhaughagurupaṃkticintanam ||

vṛhannīlatantre dvitīyapaṭale ||

siddhaughā guravo devi ! divyaughā guravastathā |

mānavaughāḥ samāsena kathyante guravastathā |

urddhvakeśo vyomakeśo nīlakaṇṭho vṛṣadhvajaḥ ||

kulacūḍāmaṇau ||

mūlādibrahmarandhrāntaṃ kulaṃ dhyātvā guruṃ smaret |

prahlādānandanāthākhyaṃ sanakānandameva ca |

kumārānandanāthañca vaśiṣṭhānandanāthakam |

krodhānandasukhānandau dhyānānandaṃ tataḥ param |

bodhānandaṃ tataścaiva dhyāyet kulamukhopari |

kulamukhopari sahasrārāsthitacandramaṇḍale ityarthaḥ |

mahārasarasollāsahṛdayā ghūrṇalocanāḥ |

kulāliṅganasaṃyuktāścūrṇitāśeṣatāmasāḥ |

kulaśiṣyaiḥ parivṛtāḥ pūrṇāntaḥkaraṇodyatāḥ |

varābhayayutāḥ sarve kulatantrārthavedinaḥ |

kulamūlāvatārakalpasūtraṭīkāyāṃ tṛtīyakāṇḍe ||

prātaḥ prabhṛti sāyāntaṃ sāyādiprātarantataḥ |

yat karomi jagatyarthe tadastu tava pūjanam ||

iti prāṇatoṣiṇyāṃ tṛtīye'rthakāṇḍe ācārasaptakādigurupaṃktinirūpaṇāntarūpagranthikathanaṃ nāma prathamaḥ paricchedaḥ |

iti sarvaṃ gurave nivedya manasā gurorājñāṃ gṛhītvā mūlādhārakarṇikāntaḥsthatrikoṇāntargatādhomukhasvayambhū-liṅgaveṣṭinīṃ prasuptabhujagākārāṃ sārddhatribalayāṃ vidyutpuñjaprabhāṃ nīvāraśūkavattanvīṃ kulakuṇḍalinīṃ nijeṣṭadevatārūpāṃ hūṅkāreṇa manunā haṃsa iti manunā vā trikoṇamaṇḍalāgninā pavanadahanayogāccaitanyaṃ vidhāya brahmavartmanā sahasrāraṃ nītvā tatratyaparaśive saṃyojya tayoḥ sāmañjasyaṃ vibhāvyātyantaṃ śyāmārahasyoktaṃ |

tatpramāṇaṃ taddhṛtakālikāśrutiryathā ||

mūlādhāre smarennityaṃ trikoṇaṃ tejasāṃ nidhim |

tasyāgnirekhāmānīya adha ūrddhvavyavasthitām |

nīlatoyadamadhyasthataḍillekheva bhāsvarām |

nīvāraśūkavattanvīṃ pītāṃ bhāsvadanupamām |

nīvāraśūkavaditi uḍidhānyasuṅgā iti prasiddhiḥ |

tasyāḥ śikhāyā madhye ca paramorddhvavyavasthitām |

sa brahmā sa śivaḥ sūryyaḥ śaṅkaraḥ paramasvarāṭ |

sa eva viṣṇuḥ sa prāṇaḥ sa kālāgniḥ sa candramāḥ |

iti kuṇḍalinīṃ dhyātvā sarvapāpaiḥ pramucyate |

iti gurorājñāṃ gṛhītveti pramāṇaśūnyalikhanam |

kuṇḍalīdhyānānantaraṃ yogasāre ||

mūlādhāre kuṇḍalinīṃ dhyātvā sampūjayennaraḥ |

dhyānaṃ tathā pravakṣyāmi yena yogī prajāyate |

oṃ prasuptabhujagākārāṃ svayambhūliṅgamāśritām |

vidyutkoṭiprabhāṃ devīṃ vicitravasanānvitām |

śṛṅgārādirasollāsāṃ sarvadā kāraṇapriyām |

evaṃ dhyātvā kuṇḍalinīṃ tato yajet samāhitaḥ |

manasā gandhapuṣpādyaiḥ sampūjya vāgbhavaṃ japet |

tato vai toṣayettāñca stavenānena sādhakaḥ |

rudrajāmale ||

atha prātaḥ samutthāya paśuruttamapaṇḍitaḥ |

gurūṇāṃ caraṇāmbhojamaṅgalaṃ śīrṣapaṅkaje |

vibhāvya punarevaṃ hi śrīpadaṃ bhāvayed yadi |

pūjayitvā ca vividhairupacārairnamet stavaiḥ ||

trailokyaṃ tejasā vyāptaṃ maṇḍalasthāṃ mahotsavām |

taditkoṭiprabhādīptiṃ candrakoṭisuśītalām |

sārddhatribalayākārasvayambhūliṅgaveṣṭitām |

utthāpayenmahādevīṃ mahāvaktvāṃ manonmanīm |

śvāsocchvāsādudgacchantīṃ dvādaśāṅgularūpiṇīm |

yoginīṃ khecarīṃ vāyurūpāṃ mūlāmbujasthitām |

caturvarṇasvarūpāṃ tāṃ vakārādisamāntakām |

koṭikoṭisahasrārkakiraṇojjvalamohinīm |

mahāsūkṣmapathaprāntarāntarāntaragāminīm |

trailokyarakṣitāṃ vākyadevatāṃ śabdarūpiṇīm |

mahābuddhipradāṃ devīṃ sahasradalagāminīm |

mahāsūkṣmapathe tejomayīṃ mṛtyusvarūpiṇīm |

kālarūpāṃ brahmarūpāṃ sarvatra sarvacinmayīm |

dhyātvā punaḥ punaḥ śirṣe sudhābdhau viniveṣṭitām |

sudhāpānaṃ kārayitvā punaḥ sthāne samānayet |

samānayanakāle tu suṣumnāmadhyamadhyake |

amṛtābhiplutaṃ kṛtvā punaḥ sthāneṣu pūjayet |

ūrddhvodgamanakāle tu mahātejomayīṃ smaret |

pratiprayāṇakāle tu sudhādhārābhirāplutām |

mahākuṇḍalinīṃ devīmamṛtānandavigrahām |

dhyātvā dhyātvā punardhyātvā sarvasiddhīśvaro bhavet |

tasmin sthāne mahādevīṃ vibhāvya kiraṇojjvalām |

amṛtānandamūrtiṃ tāṃ pūjayitvā śubhāṃ mudā |

mānasoccāravījena māyāṃ vā kāmavījakam |

pañcāśadvarṇamālābhirjaptvānulomatastathā |

vilomena punarjaptvā sarvatra śubhadaṃ stavam |

paṭhitvā siddhimāpnoti tat stotraṃ śṛṇu bhairava ! ||

atha kuṇḍalinīstotram ||

janmoddhāriṇi ! rakṣiṇīha taruṇī vedādivījādimā nityaṃ cetami bhāvyate bhuvi kadā madvākyasañcāriṇī |

māṃ sā tu priyadā sadā savipadaṃ saṅghātaya śrīdhare dhātrī tvaṃ svayamādidevavanitā dīnātidīnaṃ param || 1 ||

raktābhāmṛtacandrikā lipimayī sarpākṛtirnidritā jāgraddharmasamāśritā bhagavatī tvaṃ sāṃśalokāśrayaḥ |

māṃsodgandhakagandhadoṣajaḍitaṃ vedādikāryyānvitaṃ sampālyāmalacandrakoṭikiraṇe nityaṃ śarīraṃ kuru || 2 ||

siddhārtho nijadoṣavit khalagatirvyādhīyate vidyayā kuṇḍalyākulamārgayuktanagarī sāyāhnamājñāśrayā |

yadyevaṃ bhajati prabhātasamaye madhyāhnakāle'thavā nityaṃ yaḥ kulakuṇḍalīnijapadāmbhojaṃ sa siddho bhavet || 3 ||

ye vākāśacaturdale'tivimale vāñchāphalonmūlake nityaṃ samprati nityadeśaghaṭitā saṅketitā bhāvitā |

vidyākuṇḍalamālinī svajananī sārakriyā bhāvyate yaistaiḥ siddhikulodbhavaiḥ praṇatibhiḥ kīrttyā paraṃ śambhubhiḥ || 4 ||

vācā śaṅkaramohinī tripalayācchāyāpaṭodgāminīṃ sārāmādimahāsukhapraharaṇī netrasthitā yoginī |

sarvagranthivibhedinī subhujagā sūkṣmātisūkṣmā parā brahmajñānavinodinī kulakuṭhārāghātinī bhāvyate || 5 ||

vande śrīkulakuṇḍalīṃ tribalibhiḥ sārddhaṃ svayambhūpriyāṃ prāveṣṭyāsurasāracittacapalāṃ bālābalāṃ niṣkalām |

yā devī paribhāti vedavadanā sambhāvanā bhāvanā tāmiṣṭāṃ śirasi svayambhuvanitāṃ sambhāvayāmi kriyām || 6 ||

vāṇīkoṭimṛdaṅganādamadanā niḥśreṇikoṭidhvaniḥ prāṇeśīvaśavāmamūlakamalollāsaikapūrṇānanā |

āṣāḍhodbhavamegharājaniyutadhvāntāntarasthāyinī mātā sā paripātu sūkṣmapathage ! māṃ yoginaṃ saṃskuru || 7 ||

tvāmāśritya narā vrajanti sahasā vaikuṇṭhakailāsayorānandaikavilāsinīṃ śaśigatānandānanāṃ kāraṇam |

mātaḥ ! śrīkulakuṇḍalipriyakale ! kālīkuloddīpane ! bhūyastvāṃ praṇamāmi rudravanite ! māmuddhara tvaṃ pathi || 8 ||

kuṇḍalīśaktimārgasthaṃ stotrāṣṭakaṃ mahāphalam |

yaḥ paṭhet prātarutthāya sa yogī bhavati dhruvam |

kṣaṇādeva hi pāṭhena kavinātho bhavediha |

paratra kuṇḍalīyogādbrahmalīno bhavenmahān |

iti te kathitaṃ nātha ! kuṇḍalīkomalastavam |

etatstotraprasādena deveṣu gurugīṣpatiḥ |

sarve devāḥ siddhiyuktā asyāḥ stotraprasādataḥ |

dvāparārddhacirañjīvī brahmā sarvasureśvaraḥ |

tvañcāpi mama nikaṭe sthito bhagavatīpatiḥ |

māṃ viddhi paramāṃ śaktiṃ sthūlasūkṣmasvarūpiṇīm |

sarvaprakāśakaraṇīṃ vindhyaparvatavāsinīm |

himālayasutāṃ siddhāṃ siddhamantrasvarūpiṇīm |

vedāntaśaktitantrasthāṃ kulatantrārthagāminīm |

rudrajāmalamabhyasthāṃ sthitisthāpakabhāvanām |

pañcamudrāsvarūpāñca śaktijāmalamālinīm |

ratnamālābalākāḍhyāṃ candrasūryyaprakāśinīm |

sarvabhūtamahābuddhidāyinīṃ dānavāpahām |

sthityutpattilayakarīṃ karuṇāsāgarasthitām |

mahāmohanivāsāḍhyāṃ dāmodaraśarīragām |

chatracāmararatnāḍhyāṃ mahāśūlakarāṃ parām |

jñānadāṃ biddhidāṃ vidyāṃ ratnamālākalāpadām |

sarvatejaḥsvarūpāṃ māmanantakoṭivigrahām |

daridradhanadāṃ lakṣmīṃ nārāyaṇamanoramām |

sadā bhāvaya śambho ! tvaṃ yoganāyaka ! paṇḍita ! ||

iti rudrajāmale uttarakhaṇḍe kuṇḍalīstotraṃ samāptam |

kuṇḍalinyāṃ stotrāntaraṃ yogasāre tṛtīyapaṭale ||

oṃ namaste devadeveśi ! yogīśaprāṇaballabhe ! siddhide ! varade ! mātaḥ ! svayambhūliṅgaveṣṭite || 1 ||

oṃ prasuptabhujagākāre ! sarvadā kāraṇapriye ! |

kāmakalānvite ! devi ! mamābhīṣṭaṃ kuruṣva ca || 2 ||

asāre ghorasaṃsāre bhavarogāt kuleśvari ! |

sarvadā rakṣa māṃ devi ! janmasaṃsārasāgarāt || 3 ||

iti kuṇḍalinīstotraṃ dhyātvā yaḥ prapaṭhet sudhīḥ |

mucyate sarvapāpebhyo bhavasaṃsārarūpake ||

iti kuṇḍalinīstotraṃ samāptam |

atha kuṇḍalinīkavacam ||

rudrajāmale uttarakhaṇḍe pañcatriṃśatpaṭale ||

śrī ānandabhairavyuvāca ||

atha vakṣye mahādeva ! kuṇḍalīkavaca śubham |

paramānandadaṃ siddhaṃ siddhavṛndaniṣevitam |

yaddhṛtvā yoginaḥ sarve dharmmādharmapradarśakāḥ |

jñānino mānino dhīrā vicaranti yathā narāḥ |

siddhayo'pyaṇimādyāśca karasthāḥ sarvadevatāḥ |

etatkavacapāṭhena devendro yogirāḍbhavet |

ṛṣayo yoginaḥ sarve jaṭilāḥ kulabhairavāḥ |

prātaḥkāle trivārañca madhyāhne vārayugmakam |

sāyāhne vāramekastu paṭhet kavacameva ca |

pāṭhādeva mahāyogī kuṇḍalīdarśanaṃ labhet |

kuṇḍalīkavacasya brahmā ṛṣirgāyatrīcchandaḥ kuṇḍalīdevatā sarvābhīṣṭasiddhyarthe viniyogaḥ |

omīśvarī jagaddhātrī lalitā sundarī parā |

kuṇḍalī kularūpā tu pātu māṃ kulacaṇḍikā |

śiro me lalitā devī pātūgrākhyā kapolakam |

brahmarandhreṇa puṭitaṃ bhrūmadhyaṃ pātu me sā |

netratrayaṃ mahākālī kālāgnibhakṣikā śikhām |

dantāvalīṃ viśālākṣī oṣṭhamiṣṭānnavāsinī |

kāmavījātmikā vidyā adharaṃ pātu me sadā |

dṛggaṇḍasthā cāṇḍayugmaṃ māyāvījā rasapriyā |

bhuvaneśī karṇayugmaṃ cibukaṃ krodhakālikā |

kapilā me galaṃ pātu sarvavījasvarūpiṇī |

mātṛkāvarṇapuṭitā kuṇḍalī kalpameva ca |

hṛdayaṃ kālaputrī ca kaṅkālī pātu me mukham |

bhujayugmaṃ caṇḍadurgā caṇḍadordaṇḍakhaṇḍinī |

skandhayugmaṃ pātu devī civukaṃ krodhakālikā |

aṅgulyagraṃ kulānandā śrīvidyā nakhamaṇḍalam |

kālikā bhuvaneśānī pṛṣṭhadeśaṃ sadā'vatu |

pārśvayugmaṃ mahāvīrā vīrāsanadharā'bhayā |

mātu māṃ kuladarbhasthā nābhimudaramallikā |

kaṭideśaṃ pṛṣṭhasaṃsthā mahāmahiṣaghātinī |

liṅgasthānaṃ mahāmudrā bhagamālā manupriyā |

bhagīrathapriyā dhūmrā mūlādhāraṃ gaṇeśvarī |

caturdalaṃ kāmavidyā dalāgraṃ me vasundharā |

dhīrdharā dhāraṇākhyā ca brahmāṇī pātu me mukham |

bhedinī pātu kamalā vāgdevī pūrṇagaṃ dalam |

chedinī dakṣiṇe pārśve pātu caṇḍā mahātapāḥ |

caṇḍaghaṇṭā sadā pātu yoginī vāruṇaṃ dalam |

uttarasthaṃ dalaṃ pātu pṛthivīmindralālitām |

catuṣkoṇaṃ kāmavidyā brahmavidyāṣṭakoṇakam |

aṣṭadalaṃ sadā pātu sarvavāhanavāhanā |

caturbhujā sadā pātu ḍākinī kulacañcalā |

meḍhrastha madanādhārā pātu me cārupaṅkajam |

svayambhūliṅgaṃ cārvaṅgī koṭarākṣī mamāsanam |

kadambavanagā pātu kadambavanavāsinī |

vaiṣṇavī paramā māyā pātu me vaiṣṇavaṃ padam |

ṣaḍdalaṃ rākiṇī pātu raṅginī kāmavāsinī |

kāmeśvarī kāmarūpā kṛṣṇaṃ me pītavāsasam |

dhanuḥ sā vanadurgā me śaṅkhaṃ me śaṅkhinī śivā |

cakraṃ cakreśvarī pātu kamalākṣī gadāṃ mama |

padmaṃ me padmagandhā ca padmamālāmanoharā |

vādisāntākṣaraṃ pātu lākinī lokapāvanī |

ṣaḍdalasthitadevāṃśca pātu kailāsavāsinī |

agnivarṇā sadā pātu galaṃ me parameśvarī |

maṇipūraṃ sadā pātu maṇimālāvibhūṣaṇā |

daśapatraṃ daśavarṇaṃ kādiphāntaṃ trivikramā |

pātu nīlāmahākālī bhadrā bhīmā sarasvatī |

ayodhyāvāsinī devī mahāpīṭhanivāsinī |

vāgbhavādyā mahāvidyā kuṇḍalī kālarūpiṇī |

daśacchadaśataṃ pātu rudraṃ rudrātmakaṃ mama |

sūkṣmā sūkṣmatarā pātu sūkṣmasthānanivāsinī |

lākinī lokajananī pātu kūṭākṣarānvitā |

tejasaṃ pātu niyataṃ rajakī rājapūjitā |

vijayā kulavījasthā tavargaṃ timirāpahā |

candrātmikā maṇigranthiṃ bhedinī pātu sarvadā |

bhagamālā bhṛgusutā pātu māṃ nābhivāsinī |

nandinī pātu sakalaṃ kuṇḍalī kālakalpitā |

hṛtpadmaṃ pātu kālākhyā dhūmravarṇā manoharā |

daladvādaśavarṇañca bhāskarī bhāvasiddhidā |

pātu me paramā vidyā kavargaṃ kāmacāriṇī |

cavargaṃ cārurasanā vyāghrāsyā ṭaṅkadhāriṇī |

ṭakāraṃ pātu kṛṣṇākhyā kākinīṃ pātu kālikā |

ṭhaṅkurāṅgī ṭhakāraṃ me vījabhāṣā mahodayā |

īśvaraṃ pātu vimalā mama hṛtpadmavāsinī |

kālikāṃ kālasandarbhā yoginī yogamātaram |

indrāṇī vāruṇī pātu kulamālā kulāntaram |

tāriṇī śaktimātā ca kaṇṭhavākyaṃ sadā'vatu |

vipracittā mahogrogrā prabhādīptā ghanāmalā |

vākstambhinī vajradehā vaidehī vṛṣavāhinī |

unmattā nandacittā ca kuleśī sā bhagāturā |

mama ṣoḍaśa patrāṇi pātu mātṛtayā sthitā |

surān rakṣatu vedajñā sarvabhāṣā ca kālikām |

īśvarārddhāsanagatā prapāyānme sadāśivā |

śākambharī mahāmāyā śākinī pātu sarvadā |

bhavānī bhavamātā ca payodrumadhyapaṅkajam |

dvidalaṃ vratakāmākhyā aṣṭāṅgasiddhidāyinī |

pātu māmakhilānandā manorūpā japapriyā |

lakāraṃ lakṣaṇākrāntā sarvalakṣaṇalakṣaṇā |

kṛṣṇājinadharā devī kṣakāraṃ pātu sarvadā |

dvidalasthaṃ sarvadevaṃ sadā pātu varānanā |

bahurūpā viśvarūpā hākinī pātu caṇḍikā |

harā paraśivaṃ pātu mānasaṃ pātu pañcamī |

ṣaṭcakrasthā sadā pātu ṣaṭcakrakulavāsinī |

akārādikṣakārāntā bindu sargasamanvitā |

mātṛkārṇā sadā pātu kuṇḍalī jñānakuṇḍalī |

pūrṇakālī gatipretā pūrṇagiritaṭaṃ śivā |

uḍḍīyāneśvarī devī sakalaṃ pātu sarvadā |

kailāsaparvataṃ pātu kailāsagirivāsinī |

ḍākinī rākiṇī śaktirlākinī kākinī kalā |

sākinī hākinī devī ṣaṭcakrādīn prapātu me |

kailāsākhyaṃ sadā pātu pañcānanatanūdbhavā |

hiraṇyavarṇā rajanī candrasūryyāgnibhakṣiṇī |

sahasradalapadmaṃ me sadā pātu kulākulā |

sahasradalapadmasthā daivataṃ pātu bhairavī |

kālī tārā ṣoḍaśākhyā mātaṅgī padmavāsinī |

śaśikoṭigaladrūpā pātu me sakalāṃ tanum |

raṇe ghore jale doṣe yudve vāde śmaśānake |

sarvatra gamane jñāne sadā māṃ pātu śailajā |

parvate vividhāvāse vināśe pātu kuṇḍalī |

padādibrahmarandhrāntaṃ sarvākāśā sureśvarī |

sadā pātu sarvavidyā sarvajñānaṃ sadā mama |

navalakṣamahāvidyā daśadikṣu prapātu mām |

ityetat kavacaṃ devi ! kuṇḍalinyāḥ prasiddhidam |

ye paṭhanti dhyānayoge yogamārgavyavasthitāḥ |

te yānti mokṣapadavīmaihikenātra saṃśayaḥ |

mūlapadme manoyogaṃ kṛtvā dṛḍhāsanasthitaḥ |

mantrī dhyāyet kuṇḍalinīṃ sūkṣmapadmaprakāśinīm |

dharmodayāṃ dayārūḍhāmākāśasthānavāsinīm |

amṛtānandarasikāṃ vikalāṃ sakalāṃ sitām |

asitāṃ raktarahitāṃ viraktāṃ raktavigrahām |

raktanetrāṃ kulakṣiptāṃ jñānākulajalojjvalām |

viprakārāṃ manorūpāṃ mūle dhyātvā prapūjayet |

yo yogī kurute evaṃ sa siddho nātra saṃśayaḥ |

rogī rogāt pramucyeta baddho mucyeta bandhanāt |

vastu priyamavāpnoti vastuhīnaḥ paṭhed yadi |

putrahīno labhet putraṃ yogahīno bhavedvaśī |

kavacaṃ dhārayedyastu śikhāyāṃ dakṣiṇe bhuje |

vāmā vāmakare dhṛtvā sarvābhīṣṭamavāpnuyāt |

svarṇe raupye tathā tāmre sthāpayitvā prapūjayet |

sarvadeśe sarvakāle paṭhitvā siddhimāpnuyāt |

sa bhūyāt kuṇḍalīputro nātra kāryyā vicāraṇā ||

iti rudrajāmale uttarakhaṇḍe kandavāsinīkavacaṃ samāptam ||

tata ācārāt sveṣṭadevatāpraṇāmamantreṇa kuṇḍalinīṃ natvā daśasu dvāreṣu cauragaṇeśamantraṃ kavāṭavan nyaset taduktaṃ gaṇeśavimarṣiṇyāṃ ||

cakṣurdvayaṃ tathā karṇadvayaṃ nāsāpuṭadvayam |

mukhaṃ nābhiṃ liṅgamūlaṃ gudasthānaṃ tathaiva ca |

manodvāraṃ bhruvormadhye daśaiva dvārasaṃjñitāḥ |

aṅkuśaṃ prathamaṃ bījaṃ hṛdaye daśadhā japet |

prajapānte tato mātaḥ ! kavāṭaṃ nikṣipettataḥ |

karṇayośca tathā kūrccaṃ kālīṃ nāsāpuṭe tataḥ |

mukhe strīṃ dvividhaṃ bījaṃ nābhau vāṇīṃ tato japet |

hesauḥ bījaṃ liṅgamūle bluṃ mūle parikīrttitam |

oṃkārañca bhruvormadhye manaḥsthāne tathaiva ca |

etadekādaśaṃ bījaṃ pratidvāre kavāṭavat ||

cauragaṇeśamantraṃ na japtvā karmmamātraṃ na kuryyāt |

yadi kuryyāttadā doṣa ukto varṇavilāsatantre ||

gaṇeśa uvāca ||

adhunāhaṃ pravakṣyāmi cauramantramataḥ śṛṇu |

cauramantraparijñānaṃ vinā he brāhmaṇīśvari ! |

purāṇaṃ prapaṭhedyastu sa eva mūrttimān kaliḥ |

parajanmani pāpiṣṭhaḥ sa bhaveccaurakukkuraḥ |

śivapūjā viṣṇupūjā śaktipūjā tathaiva ca |

sarvapūjāsu yattejo harate gaṇapaḥ svayam |

pañcāśadgaṇadevānāṃ jyotīṃṣi munipuṅgavāḥ |

pratidvārapathe gatvā pratipadmeṣu jṛmbhate |

haranti japatejāṃsi pratipadmeṣu saṃsthitāḥ |

japapūjāsu yattejastatra cauragaṇādhipaḥ |

tasmāccauraprabodhārthaṃ cauramantrān japeddaśa |

tatastu pūjayeddhīmān yasya yā iṣṭadevatāḥ |

tataḥ phalamavāpnoti brahmāditridivaukasaḥ |

cauramantraṃ mahāmantraṃ pañcāśadgaṇatoṣaṇam |

cauramantraṃ vinā bhadre ! śāntisvastyayanaṃ kutaḥ |

karṇadvayaṃ tathā cakṣurdvayaṃ nāsāmukhaṃ tataḥ |

nābhisthāne liṅgamūle gudasthāne tathaiva ca |

manodvāre bhruvormadhye daśaikaṃ dvāramīritam |

pratidvāre nyasenmantraṃ caurākhyaṃ brāhmaṇīśvari ! |

cauramantrañcāha bhadre ! pratidvāre kavāṭavat |

rahasyaṃ te pravakṣyāmi pañcāśadgaṇatoṣaṇam |

aṅkuśaṃ pañcamaṃ bījaṃ prathame daśadhā japet |

prajapya subhage ! mātaḥ ! kavāṭaṃ nikṣipettataḥ |

anyathā aṅkuśairvījaiḥ kavāṭaṃ bhedire gaṇāḥ |

candrikāntargatā nityaṃ śaṅkaraṃ varasundaram |

candrikā suṣamā sītā śiñjinī aṇimāguṇā |

candravindvātmikā nityā gaṇeśaparipūjitā |

hrīṃ hrīṃ vījadvayamiti vinyasennayanadvaye |

karṇayośca tathā hrīṃ hrīṃ huṃ huṃ nāsādvaye tathā |

mukhe strīṃ dvividhaṃ bījaṃ nābhau klīṃ subhageśvari ! |

hesaurbījaṃ liṅgamūle gude vluṃ parikīrttitam |

huṅkārañca bhruvormadhye manaḥsthāne tathaiva ca |

etadekādaśadvāre cauramantrāṇi vinyaset |

daśadhā cauramantrañca ekadhā vāpi vījakam |

anenaiva japenāpi pratidvāre kavāṭakam ||

japakālo'pi tatraiva ||

śṛṇu cāpi pravakṣyāmi mantrasya japanirṇayam |

prātaḥkāle ca śayyāyāṃ muktasvāpaḥ svadehake |

pūrvavanmātṛkānyāsaṃ vinyasenmātṛkāsthale |

tathā ekādaśadvāre cauramantrāṇi vinyaset |

daśadhā cauramantrañca ekadhā vāpi sañjapet |

cauramantrajapāt tuṣṭirgaṇeśasya tadā bhavet |

yamasya nādhikāro'pi cauramantrajapāt priye ! |

sarvamantrajapāttejaḥ sarvasmāt samupasthitam |

tattejoharaṇe śaktirgaṇeśasya na caiva hi ||

iti ||

atha prayogaḥ ||

hṛdi kromiti daśadhā japet dakṣiṇacakṣuṣi hrīṃ hrīmiti || 10 ||

vāmacakṣuṣi hrīṃ hrīmiti || 10 ||

dakṣakarṇe hrīṃ hrīmiti || 10 ||

vāmakarṇe hrīṃ hrīmiti || 10 ||

dakṣiṇanāsāyāṃ huṃ huṃ iti || 10 ||

vāmanāsāyāṃ huṃ huṃ iti || 10 ||

mukhe hrīṃ hrīṃ hrīṃ hrīṃ hrīmiti || 10 ||

nābhau aiṃ līmiti || 10 ||

liṅge hauḥ iti || 10 ||

guhye vlumiti || 10 ||

bhrūmadhye hūmiti || 10 ||

sarvatra daśadhā japet ||

tataḥ sthāne sthāne'japāmantrasamarpaṇaṃ kuryyāt ||

kulamūlāvatārakalpasūtraṭīkāyāṃ tṛtīyakāṇḍe asyājapāgāyatrīmantrasya śirasi haṃsa ṛṣaye namaḥ ||

mukhe avyaktagāyatrīcchandase namaḥ ||

hṛdi paramahaṃsadevatāyai namaḥ |

liṅge haṃ vījāya namaḥ ||

ādhāre saḥ śaktaye namaḥ |

paramātmaprītaye ucchāsaniśvāsābhyāṃ ṣaṭśatādhikaikaviṃśatisahasrajapena pūrvabhūtebhyo nivedayāmi |

mūlādhāramaṇḍape svarṇavarṇacaturdalapadme vādisāntacaturvarṇānvite gāyatrīsahitāya gaṇanāthāya ṣaṭśatasaṃkhyajapamaharniśaṃ samarpayāmi namaḥ |

svādhiṣṭhānamaṇḍape anekavidyunnibhe vādilāntaṣaḍvarṇānvite ṣaḍdalapadme sāvitrīsahitāya brahmaṇe ajapāmantaṣaṭsahasraṃ nivedayāmi namaḥ |

maṇipūramaṇḍape nīlotpalameghanibhe ḍādiphāntadaśavarṇānvite daśadalapadme lakṣmīsahitāya viṣṇave ṣaṭsahasrajapaṃ samarpyāmi namaḥ |

anāhatamaṇḍape taruṇaravinibhe dvādaśavarṇayute dvādaśadalapadme gaurīsahitāya śivāya ajapāṣaṭ sahasrajapaṃ samarpayāmi namaḥ |

viśuddhamaṇḍape ṣoḍaśadalakarṇikāmadhye jīvātmane akārādi-aḥkārānte ajapāsahasrasaṃkhyajapaṃ nivedayāmi namaḥ |

ājñāmaṇḍape śrīcandraprabhe dvidalapadme hakṣavarṇānvite māyāsahitagurumūrttaye ekasahasrajapaṃ nivedayāmi namaḥ |

brahmarandhramaṇḍape nānāvarṇojjvale sahasraśabdo'saṃkhyapara iti bodhyam |

uktañca padmaṃ koṭisamanvitamiti |

sahasrapadmasthitāya pramātmane akārādikṣakārāntasahitāya ekasahasrajapaṃ nivedayāmi namaḥ |

iti japaṃ samarpya aṣṭottaraśatasaṃkhyamajapājapaṃ kuryyāt |

akārādikṣakārāntā varṇā haṃsa iti śivaśaktibindunā brahmāṇaṃ a iti visargarūpabindubhyāṃ hariharayorabhedaḥ |

so'hamityabhedabhāvanayā brahmarūpatā svaṃ svaṃ paribhāvya uktaḥ |

ṣaṭśatādhikaikaviṃśatisahasrajapena paradevatārūpaḥ śrīparameśvaraḥ prīyatāmityekavāraṃ saṅkalpya haṃsasya dhyānaṃ yathā ||

ārādhayāmi maṇisannibhamātmaliṅgaṃ māyāpurīhṛdayapaṅkajasanniviṣṭam |

śraddhānadīvimalacittajalāvagāhaṃ nityaṃ samādhikusumairapunarbhavāya ||

prasaṅgājjaparahasyaṃ likhyate |

pañcāśadvarṇasampuṭatvenānulomyaprātilomyena brahmarūpaṃ meruṃ kṣakāraṃ parikalpya tayā saha japaṃ kuryyāditi doṣaleśairna bādhyate |

etena viśvameva haṃsamātṛkayorekākāreṇa kālātmanā loke cidātmā ucyate |

ajapāvidhānaṃ vinā śrīvidyādisakalavidyāyā anadhikārī bhavet |

taduktam |

haṃsajñānavimugdhena kṛtamapyakṛtaṃ bhavet |

iti |

taddhṛtapadmakoṣarāghavabhaṭṭadhṛtatantrāntaradakṣiṇāmūrtti-saṃhitāsaptamapaṭaleṣu |

ajapādhāraṇaṃ devi ! kathayāmi tavānaghe ! |

yasya vijñānamātreṇa paraṃ brahmaiva deśikaḥ |

haṃsaḥ padaṃ pareśāni ! pratyahaṃ prajapennaraḥ |

moharandhraṃ na jānāti mokṣastasya na vidyate |

śrīguroḥ kṛpayā devi ! jñāyate japyate yadā |

ucchāsaniśvāsatayā tadā bandhakṣayo bhavet |

ucchvāse caiva niśvāse haṃsa ityakṣaradvayam |

tasmāt prāṇastu haṃsātmā ātmākāreṇa saṃsthitaḥ |

nābherucchāsaniśvāsāt hṛdayāgnervyavasthitiḥ ||

ahorātramadhye'japājapasaṃkhyāpi tatraiva |

ṣaṣṭiśvāsairbhavet prāṇaḥ ṣaṭprāṇā nāḍikā matā |

ṣaṣṭināḍyā ahorātraṃ japasaṃkhyākramo mataḥ |

ekaviṃśatisāhasraṃ ṣaṭśatādhikamīśvari ! |

japate pratyahaṃ prāṇī sāndrānandamayīṃ parām |

utpattiśca japā rambho mṛtyustasya nivedanam |

ajapānāmakāraṇamapi tatraiva |

vinā japena deveśi ! japo bhavati mantriṇaḥ |

ajapeyaṃ tataḥ proktā bhavapāśanikṛntanī |

evaṃ japaṃ maheśāni ! pratyahaṃ vinivedayet |

gaṇeśabrahmaviṣṇubhyo harāya parameśvari ! |

jīvātmane krameṇaiva tathaiva paramātmane |

ṣaṭśatāni sahasrāṇi sahasrañca tadeva hi |

punaḥ sahasraṃ gurave krameṇa ca nivedayet |

evaṃ yathā sthānāvasthitebhyo gaṇeśādibhyastajjapasamarpaṇamuktvā tattatsthānānāṃ tattadavasthitamātṛkārṇānāñca rūpamāha tatraiva ||

ādhāre svarṇavarṇe'smin vādisāntāni saṃsmaret |

drutasauvarṇāni tathā varṇāni parameśvari ! |

svādhiṣṭhāne vidrumābhe vādilāntāni ca smaret |

vidyutpuñjaprabhābhāṇi sunīle maṇipūrake |

ḍaphāntāni mahānīlaprabhāṇi ca vicintayet |

piṅgavarṇe mahāvahnikalikābhāni cintayet |

kādiṭhāntāsivarṇāni caturthe'nāhate priye ! viśuddhau dhūmravarṇe ca raktavarṇān svarān yajet |

ājñāyāṃ vidyudābhāyāṃ śubhrau hakṣau vicintayet |

karpūradyutisaṃrājatsahasradalanīraje |

nādātmakaṃ brahmarandhraṃ jānīhi parameśvari ! |

eteṣu saptacakreṣu sthitebhyaḥ parameśvari ! |

japaṃ nivedayitvā tu ahorātrabhavaṃ priye ! |

sahajaṃ parameśāni ! nyāsaṃ kuryyādvicakṣaṇaḥ |

ṛṣirhaṃso vyaktarūpo gāyatrīcchanda ucyate |

devatā paramādistu haṃso'haṃ vījamucyate |

saḥ śaktiḥ kīlakaṃ so'haṃ praṇavastu tvameva hi |

netrasthalaṃ bhavet śvetaṃ varṇañca parameśvari ! |

tadā tat saha ityevaṃ manorasya prakīrttitaḥ |

mokṣārthe viniyogaḥ syādevaṃ jānīhi pārvati ! |

tataḥ ṣaḍaṅgavinyāsaṃ kuryyāddehasya siddhaye |

sūryyaṃ somaṃ maheśāni ! nirañjanamataḥ param |

nirābhāsaṃ caturthyantaṃ svāhānte kramato nyaset |

kavacāntaṃ pravinyasya tato'nantapadaṃ smaret ||

ajapāyā dvavidhyamuktaṃ yathā niruttaratantre caturthapaṭale'pi ||

haṃseti prakṛtirjñeyā oṃkāraḥ prakṛterguṇaḥ |

haṅkāreṇa vahiryāti sakāreṇa viśet punaḥ |

haṃseti paramaṃ mantraṃ jīvo japati sarvadā |

ṣaṭ śatāni divārātrau sahasrāṇyekaviṃśatiḥ |

ajapā nāma gāyatrī yogināṃ mokṣadāyinī |

ajapā dvividhā devi ! vyaktā guptā krameṇa ca |

vyaktā ca dvividhā proktā śabdajyotiḥsvarūpiṇī |

jyotīrūpā ca sā devī hṛdi sthāne pratiṣṭhitā |

ṭhakārarūpā guptā ca śivaśaktiḥ prakīrttitā |

candrabījaṃ ṭhakārastu vīpsitaḥ svara ucyate |

ajapārthamayī guptā vahnijāyā prakīrttitā |

asyāḥ saṅkalpamātreṇa puraścaraṇamucyate |

iti sveṣṭadevatāgurukuṇḍalinīdhyānena paripūtamanaḥkāyaścintayed yathā |

rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

ahaṃ devo na cānyoṣmi brahmaivāhaṃ na śokabhāk |

saccidānandarūpo'haṃ nityamuktasvabhāvavān |

gurudevātmanāmaikyaṃ bhāvayitvā tu prārthayet ||

bhāvanāprakārastu dharmakāṇḍe darśitaḥ |

trailokyacaitanyamayādhideva ! śrīnātha ! viṣṇo ! bhavadājñayaiva |

prātaḥ samutthāya tava priyārthaṃ saṃsārayātrāmanuvarttayiṣye |

jānāmi dharmaṃ na ca me pravṛttiḥ jānāmyadharmaṃ na ca me nivṛttiḥ |

kenāpi devena hṛdi sthitena yathāniyukto'smi tathā karomi ||

atra śrīnāthaviṣṇo iti śaivādāvūhaḥ kāryyaḥ |

ata eva śāktānandataraṅgiṇyāṃ pañcamollāse |

trailokyacaitanyamayeśvareśi ! śrīpārvati ! tvaccaranājñayaiva |

iti śaktiviṣaye arddhamuktam iti prārthanāmantraḥ ||

tata utthāya bhūminatiṃ kṛtvā vāmapadapuraḥsaraṃ mūtrapurīṣe kuryāttaduktaṃ tatraiva |

evaṃ sañcintya manasā gṛhānnirgatya saṃyataḥ |

ācamya prayato mantrī dantadhāvanamācaret |

prayata ityanena mūtrapurīṣotsargāntaśuddha iti sūcitam |

tathā ca |

mahānirvāṇatantre pañcamollāse ||

namaskṛtya vahirgacchedvāmapādapuraḥsaram |

tyaktvā mūtrapurīṣañca dantadhāvanamācaret |

gandharvatantre pañcamapaṭale ||

sarvamaṅgalasampanno vahirnirgatya sādhakaḥ |

tyaktvā mūtrapurīṣe tu dantadhāvanamācaret |

dantakāṣṭhamakhāditvā pūjayed yastu devatām |

sā pūjā viphalā devi ! mṛte tu narakaṃ vrajet |

dakṣiṇāmūrttau ||

klīmātmakaṃ kāmadevaṃ srvajanamathālikhet |

priyāya hṛdayānto'yaṃ manurdantaviśuddhaye |

caturdaśākṣarairvaktraṃ kṣālayet siddhihetave ||

mantratantraprakāśe ||

vidhāyāvaśyakaṃ śaucamācamaṃ dantadhāvanam |

mukhaprakṣālanādīni kṛtvā snānaṃ samācaret ||

padārthadarśane ||

brāhmye muhūrte utthāya karapādau viśodhayet |

mukha prakhālya deveśi ! nāsārandhradvayaṃ tathā |

netrāñjanaṃ vidhāyaiva śuddhasthānaṃ samāśrayet |

netrāñjanamakṛtvā tu yaḥ paśyet sauramaṇḍalam |

janmārjitaphalaṃ naśyet kā kathā tasya durmateḥ |

iti nindārthavādo haridvārādāvāvaśyakatvapratipādako yasmin deśe ityādyuktavacanādanyatra kāmyatvajñāpaka iti |

smṛtyuktavidhānena śaucādikaṃ dehaśuddhiñca vidhāya rātrivāsaḥ parityajya vāso'ntaraṃ paridhāya mantrasnānaṃ kṛtvā devagṛhamāgatya sammārjanopalepādiṃ kṛtvā devasya nirmālyamapasāryya pūrvadināvaśiṣṭapatrādi nābhyarcya namaskuryyāt |

anyathā doṣaḥ |

yadāhuḥ ||

tṛṣārttāntaḥ paśurbaddhaḥ kanyakā ca rajasvalā |

devatā ca sanirmālyā hanti puṇyaṃ purākṛtam |

mantratantraprakāśe ||

smṛtyuktena vidhānena samyak śaucaṃ vidhāya ca |

prakṣālya pādāvācamya kṛtvā nyāsaṃ yatātmavān |

praviśya devatāsthānaṃ nirmālyamapakṛṣya ca |

dadyād puṣpāñjaliṃ vidvānarghyapādye tathaiva ca |

mukhaprakṣālanaṃ dadyād dadyādvai dantadhāvanam |

dadyādācamanīyañca dadyādvāso'malaṃ śubham ||

sammārjanantu yoginītantre tṛtīyabhāge navapaṭale ||

sammārjanaṃ pravakṣyāmi tat śṛṇuṣva varānane ! |

yāṃ gatiṃ puruṣā yānti striyo vā karmaniścitāḥ |

yāvaddhūliniḥsṛtāśca bhūmisammārjane priye ! |

tāvadvarṣasahasrāṇi saptadvīpe maheśvara iti |

vidhiniṣedhadravyamapi tatraiva ||

na kāṣṭhena na patreṇa na kuśena kadācana |

vastreṇa tṛṇagucchena vīraṇena nalena ca |

mārjayedvarjayed gucchaṃ kuśakāśāṃśca varjayet |

iti devagṛhasammārjanam |

upalepanamapi tatraiva ||

mṛdgomayena vai bhūmeḥ kriyate lepanaṃ priye ! |

ekenaivopalepena sa yonyāṃ naiva jāyate |

snātvāvalepane devi ! salilaṃ yo dadāti ca |

tasya puṇyaṃ mahābhāge ! śṛṇu tattvena na sundari ! |

yāvanti jalabindūni lipyamānasya sundari ! |

tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate |

mṛttoyaiḥ proksaṇaṃ kuryyāddevasya ca vilepanam |

sarvapāpavinirmukto vāruṇaṃ lokamaśnute |

ityupalepanam |

tataḥ stavanamātreṇa namaskuryyād yathā viśvasāratantre tṛtīyapaṭale ||

īśvara uvāca ||

prātareva samutthāya hastapādau viśudhya ca |

uttarābhimukhībhūya kuryyādbhaktyā gurornatim |

manasā vacasā vāpi kāyena ca viśeṣataḥ |

kṣetreśaṃ vāsturājañca vighnarājaṃ tataḥ param |

durgāṃ vināyakaṃ śambhuṃ bhairavaṃ vaṭukānvitam |

brahmāṇaṃ nair-ṛtiñcaiva cakrapāṇiṃ namet sadā |

vighnebhyo vighnanāthebhya ṛṣibhyo'pi nabhettataḥ |

devebhyo vedaśāstrebhyo vedārthebhyaśca vai namaḥ |

rāmāyaṇebhyo bhāgavatebhyaḥ purāṇebhyaḥ sadā priye ! |

brāhmaṇebhyo gurubhyaśca yoginībhyo viśeṣataḥ |

yatibhyo manuvaṃśebhyo manuṣyebhyo namet sadā |

vṛkṣebhya oṣadhibhyaśca latāgulmebhya eva ca |

kulācalebhyo digbhyaśca dikpālebhyo namo namaḥ |

saṃhitābhyaḥ śivebhyaśca rudrebhyo'pi namo namaḥ |

yogebhyaḥ karaṇebhyaśca tithibhyastebhya eva ca |

divasebhyaśca pakṣebhyaḥ sarvakālebhya eva ca |

yoginībhyo'pi kālebhyaḥ praṇamet sarvakālataḥ |

kṣaṇebhyo nimiṣebhyaścaṃ karmabhyaḥ kāraṇebhyaśca |

pīṭhebhyaḥ sāgarebhyaśca tīrthebhyo'pi namo namaḥ |

nadībhyaḥ karmayogebhyo mantrebhyaḥ praṇamet purā |

vṛkṣebhya oṣadhibhyaśca latāgulmebhya eva ca |

kṛtrimākṛtrimebhyaśca hradebhyaḥ praṇamet sadā |

jīvebhyaḥ sarvabhāvebhyo rasebhyo'pi viśeṣataḥ |

puṣpebhyaśca praṇamyātha cāgamebhyo namettataḥ |

bhāṣyebhyaścārthaśāstrebhya ākhyānebhyo namet sadā |

astrebhyaḥ sarvaśāstrebhyo mātṛkābhyaśca pārvati ! |

puruṣebhyaśca śaktibhyo dharmaśāstrebhya eva ca |

bhūtebhyaḥ pañcabhūtebhyo mahābhūtebhya eva ca |

jyotirbhyo jyotiṣebhyaśca ācāryyeśca pārvati ! |

śrutibhyaśca praṇamyātha ṛtubhyaḥ praṇamet sadā |

varṇebhyo varṇaśaktibhyaḥ kalābhyaḥ praṇamet sadā |

sabrahmaviṣṇurudrebhyo mudrābhyaḥ praṇamet sadā |

sthānebhyaḥ sthānadevebhyaḥ sarvakālātmane namaḥ |

vighnebhyaḥ kālapīṭhebhyo yoginīgaṇapālike ! |

bhairavebhyastatpatnībhyo mātṛmaṇḍalacakrake |

ratnebhyaśca svarebhyaśca devīprītikareśvapi |

evaṃ praṇamya deveśi ! dhyāyeddevīṃ vicakṣaṇaḥ |

prāntare vā śmaśane vā śūnyavāse tathā gṛhe |

advaitabhāvanāṃ kuryyād brahmāṇḍasadṛśīṃ tanum |

ādhāraśaktiṃ sañcintya paṅkajadbayadhāriṇīm |

tanmūrddhni cintayeddevi ! kūrmarūpaṃ janārdanam |

nīlameghanibhaṃ devaṃ sarvatattvasamanvitam |

tasya pṛṣṭhe sthitaṃ devamanantaṃ cintayeddhiyā |

sahasraphaṇasaṃyuktaṃ śuddhasphaṭikasannibham |

kakudaṃse halaṃ dhyāyenmudgaraṃ vāmapārśvake |

ekakuṇḍalaratnena bhūṣaṇenātibhūṣitam |

ekacakrasya upari pṛthivīṃ cintayeddhiyā |

yathā pṛthivyāḥ siddhyarthaṃ tathemāṃ cintayet sudhīḥ |

kṛṣṇavarṇāṃ śukavrīhibhujayugmena bhūṣitām |

tatrāpi maṇḍapaṃ dhyāyenmanasā maṇibhūṣitam |

tatra kalpataruṃ dhyāyet sarvavāñchāphalapradam |

tadadhaḥsthaṃ cintayecca svarṇasiṃhāsanaṃ mahat |

tatra sañcintayeddevīṃ hṛtpadmasthāṃ sureśvarīm ||

iti chinnamastāyā viśeṣaḥ |

yadyapi surīkramastava eva phalamuktaṃ na tu chinnagrastādīnāṃ tathāpyekatra nirṇītaḥ śāstrārtho bādhakamantareṇānyatrāpi tatheti nyāyāt sarvatra kramastave tatphalamunneyam |

anyathā kramastavasyānityatvaprasaṅgaḥ syādiṣṭāpattiriti cenna |

prācīnanibandhṛbhiralikhitasya tacchaṅketi |

dakṣiṇakālyāstu ||

brāhmye muhūrte utthāya hastapādau viśuddhya ca |

p 315) pūrvoktañca gurudhyānaṃ kuryāt sādhakasattamaḥ |

praṇamya vidhivaddevīṃ dhyāyettāṃ vai sanātanīm |

aṣṭottarasahasraṃ hi japitvā vidhināmunā |

kramastavaṃ paṭhennityaṃ vidhinānena deśikaḥ |

oṃ namo gurubhyo devebhyastathā paratarāya ca ||

parāparebhyastadvacca tathā parātparāya ca |

kṣetrapālaṃ namasmṛtya dvāradevān vidhānataḥ |

lakṣmīṃ sarasvatīṃ durgāṃ gaṅgāṃ godāvarīṃ tathā |

bhogavatīṃ namaskṛtya vāstudevānnamettadā |

vighnarājañca vāstvīśaṃ kṣetreśaṃ praṇamāmyaham |

nair-ṛtañcaiva brahmāṇaṃ brahmakarmātmakaṃ priye ! |

vighnān praṇamya vidhinā tān devāṃśca namettataḥ |

ādhāraśaktiṃ tāṃ natvā praṅkajadvayadhāriṇīm |

nīlavarṇāṃ mahāmāyāṃ dvādaśākṣararūpiṇīm |

tato dharmagaṇaiḥ sevyāṃ tāṃ devīṃ śaktirūpiṇīm |

nīlavarṇaṃ mahākāyaṃ kūrmaṃ himādrisaṃsthitam |

sarvaśaktitanuṃ viṣṇuṃ kūrmākāraṃ namāmyaham |

tasya pṛṣṭhe sthitaṃ devamanantaṃ taṃ namāmyaham |

sahasraphaṇasaṃyuktaṃ sarpākāraṃ hariṃ namaḥ |

himādrisadṛśaṃ viṣṇuṃ ekadaṇḍadharaṃ vibhum |

phaṇāsahasrairmaṇibhirbhūṣitaṃ taṃ namāmyaham |

tasya kukṣagataṃ dhyāyellāṅgalañcāśubhāvaham |

mudgaraṃ vāmabhāge ca tatraikādaśasaṃyutam |

tasya mūrddhnisthitaṃ dhyāyedvarāhaṃ viṣṇumavyayam |

ekadantaṃ mahākāyaṃ kālameghasamaprabham |

tasya dante sadā dhyāyet pṛthivīṃ padmapāyinīm |

nīlavarṇāṃ mahādevīṃ śāliśūkavibhūṣitām ||

aṇimādiguṇairyuktāṃ sarvatattvavibhūṣitām |

tasyā mūrddhni sadā dhyāyet samudrān ratnasaṃyutān |

nānāparvatasaṃyuktāṃ pṛthivīṃ cintayeddhiyā |

parvatāṃścintayettasyāṃ sarvatra kulabhūṣitān |

diggajebhyo namaskṛtya yogebhyaḥ praṇamet sadā |

munīndrebhya ṛṣibhyaśca yogaśāstradharāya ca |

śāktebhyo vaiṣṇavebhyaśca śaivebhyaḥ praṇamet sadā |

yantrebhyo mantradevebhyaḥ sarvaśāstraparāya ca |

candrāya candravaṃśebhyaḥ sūryyavaṃśebhya eva ca |

manuvaṃśamanuṣyebhyaḥ pañcabhūtebhya eva ca |

mahābhūtebhyo bhūtebhyaḥ kalābhyaḥ praṇamet sadā |

rasebhyo'pi namaskṛtya gandhebhyaṃ praṇamet sadā |

puṣpebhyaḥ puṣpahāsebhyo gandharvebhyo namo namaḥ |

yakṣebhyo bhūtavargebhyaḥ pretebhyaṃ sarvakarmasu |

śabdabrahmasvarūpebhyaḥ praṇamāmi sadā priye ! |

rudrebhyo rudravaṃśebhyo bhairavebhyo namo namaḥ |

liṅgebhyo liṅgadevebhyo vedaśāstrebhya eva ca |

vedebhyo'pi ca śāstrebhyastebhyo nityaṃ namo namaḥ |

sthāvarebhyo namaskṛtya ṛṣibhyaḥ praṇamet sadā |

praṇamāmi sadārthebhyo veśebhyo'pi namo namaḥ |

mantrebhyo'pi namaskṛtya mantrārthebhyo namo namaḥ |

pūjopakaraṇebhyaśca brāhmaṇebhyo namo namaḥ |

yoginībhyo namaskṛtya śaktibhyo'pi namo namaḥ |

ratnebhyo'pi namaskṛtya nadībhyaḥ praṇamet sadā |

pīṭhebhyo'pi namaskṛtya mātṛbhyaḥ praṇamet sadā |

annebhyo'pi namaskṛtya indrebhyo'pi namo namaḥ |

kṣetrebhyo'pi namaskṛtya kṣetrapālebhya eva ca |

kulācalebhyo natvā tu prādurbhāvebhya eva ca |

uktānuktañca yat kiñcittebhyo nityaṃ namo namaḥ |

oṃ namāmi kālikāṃ devīṃ kalikalmaṣanāśinīm |

namāmi śambhupatnīñca namāmi bhavasundarīm |

ādyāṃ devīṃ namaskṛtya namastrailokyamohinīm |

namāmi satyasaṅkalpāṃ sarvaparvatavāsinīm |

pārvatīñca namaskṛtya namo nityaṃ nagātmaje ! |

mātastvadīyacaraṇaṃ śaraṇaṃ surāṇāṃ dhyānāspadairdiśati vāñchitavāñchanīyam |

yeṣāṃ hṛdi sphurati taccaraṇāravindaṃ dhanyāsta eva niyataṃ suralokapūjyāḥ |

gandhaiḥ śubhaiḥ kuṅkumapaṅkalepairmātastvadīyaṃ caraṇaṃ hi bhaktāḥ |

smaranti śṛṇvanti luṭhanti dhīrāsteṣāṃ jarā naiva bhavedbhavāni ! |

tavāṅghripadmaṃ śaraṇaṃ surāṇāṃ parāparā tvaṃ paramā prakṛṣṭiḥ |

dine dine devi ! bhavet karasthaḥ kimanyamuccaiḥ kathayanti santaḥ |

kavīndrāṇāṃ darpaṃ karakamalaśobhāparicitaṃ vidhunvajjaṅghā me sakalagaṇametadgirisute ! |

atastvatpādābjaṃ janani ! cetasi mama hitaṃ nārībhūtaṃ praṇihitapadaṃ śāṅkaramapi |

ye te daridrāḥ satataḥ hi mātastvadīyapādaṃ manasā namanti |

devāsurāḥ siddhavarāśca sarve tava prasādāt satataṃ luṭhanti ||

haristvatpādābjaṃ nikhilajagatāṃ bhūtirabhavat śivo dhyātvā dhyātvā kimapi paramaṃ tatparataram |

prajānāṃ nātho'yaṃ tadanu jagatāṃ sṛṣṭivihitaṃ kimanyatte mātastava caraṇayugmasya phalatā ||

indraḥ surāṇāṃ śaraṇaṃ śaraṇye ! prajāpatiḥ kāśyapa eva nānyaḥ |

varaḥ patirviṣṇubhavaḥ pareśi ! tvadīyapādābjaphalaṃ samastam ||

tvadīyanābhīnavapallave vā navāṅkurairlomavaraiḥ praphullam |

sadā vareṇye ! śaraṇaṃ vidhehi kiṃvāparaṃ cittavarairvibhāvyam |

tvadīyapādārcitavastusambhavaḥ surāsuraiḥ pūjyamavāpa śambhuḥ |

tvadīyapādārccanatatparo hariḥ sudarśanādhīśvaratāmupālabhat |

dharitrī gandharūpeṇa rasena ca jalaṃ dhṛtam |

tejo vahnisvarūpena praṇave brahmarūpadhṛk |

mukhaṃ candrākāraṃ tribhuvanapade yāmasahitaṃ trinetraṃ me mātaḥ ! pariharati yaḥ syāt sa tu paśuḥ |

na siddhistasya syāt suratasatataṃ viśvamakhilaṃ kaṭākṣaiste mātaḥ ! saphalapadapadmaṃ sa labhate ||

kratustvaṃ havistvaṃ svadhā tvaṃ murāreḥ purā tvaṃ parā tvaṃ sadāśīrmurāreḥ |

harastvaṃ haristvaṃ śivastvaṃ śivānāṃ gatistvaṃ gatistvaṃ gatistvaṃ bhavāni ! ||

navāhaṃ navā tvaṃ navā vā kriyāyā varastvaṃ carustvaṃ śaraṇyaṃ dharāyāḥ |

nadastvaṃ nadī tvaṃ gatistvaṃ nidhīnāṃ sutastvaṃ sutā tvaṃ pitā tvaṃ gṛhiṇām ||

tvadīyamuṇḍākhya bhavāni ! mālāṃ vidhāya citte bhavapadmajādayaḥ |

surādhipatvaṃ labhate munīndraḥ śaraṇyametat kimapīha cānyat |

narasya muṇḍañca tathā hi khaḍgaṃ bhujadvaye ye manasā japanti |

savyetare devi ! varābhayañca bhavanti te siddhajanā munīndrāḥ |

śivopari tvāṃ hṛdaye nidhāya japanti vidyāṃ hṛdaye kadācit |

sadā bhavet kāvyarasasya vettā ante padadvandvamupāśrayeta ||

digambarīṃ tvāṃ manasā vicintya japet parākhyāṃ jagatāṃ janīti |

japetparākhyāṃ jagatāṃ matiśca kiṃvā parākhyāśaraṇaṃ bhavāmaḥ |

śivāvirāvaiḥ pariveṣṭitāṃ tvāṃ nidhāya citte satataṃ japanti |

bhaveya deveśi ! parāparādinirīśatāṃ devi ! parā vadandi ||

tvadīyaśṛṅgārarasaṃ nidhāya japanti mantraṃ yadi vedamukhyāḥ |

bhavanti te devi ! janāpavādaṃ kaviḥ kavīnāmapi cāgrajanmā ||

vikīrṇaveśāṃ manasā nidhāya japanti vidyāṃ cakitaṃ kadācit |

sudhādhipatyaṃ labhate naraḥ sa kimasti bhūmyāṃ sṛṇu kālakāli ! ||

tvadīyavījatrayamātaretajjapanti siddhāstu vimuktihetoḥ |

tadeva mātastava pādapadmagā bhavanti siddhiśca dinatraye'pi ||

tvadīyakūrccadvayajāpakatvāt surāsurebhyo'pi bhavecca varṇaḥ |

dhanitvapāṇḍityamayanti sarve kiṃ vā parāṃ devi ! parāparākhyā ||

tvadīyalajjādvayajāpakatvādbhavenmaheśāni ! caturthasiddhiḥ |

tvadīyasatsiddhivaraprasādāttavādhipatyaṃ labhate nareśaḥ ||

tataḥ svanāmnaḥ śṛṇu mātaretat phalaṃ caturvarga vadanti santaḥ |

vījatrayaṃ vai punarapyu pāsya surādhipatyaṃ labhate munīndraḥ ||

punastathā kūrccayugaṃ japanti namanti siddhā narasiṃharūpāḥ |

tato'pi lajjādvayajāpakatvāllabhanti siddhiṃ manaso janāste |

ante padaṃ kṣipya vibhā vibhāvasostvanmantramuddhāramidaṃ vadanti ||

tripañcāre cakre janani ! satataṃ siddhisahitāṃ vicinvan sañcinvan paramamamṛtaṃ dakṣiṇapadam |

sadā kālīṃ dhyātvā vidhivihitapūjāparikarā viśeṣākhyānaṃ te na khalu bhavabhaṅgābhayapadaḥ ||

tvaṃ śrīstvamīśvarī kālī tvaṃ hrīstvañca karālikā |

lajjā lakṣmīḥ satī gaurī nityācintyā citiḥ kriyā ||

parā ādyā parākhyā ca paramā paramā vasuḥ |

akulyādyaiścitte pracayapadapadyaiḥ padayutaiḥ sadā japtvā stutvā japati hṛdi mantraṃ manuvidā |

na teṣāṃ saṃsāre vibhavaparibhaṅgapramathane kṣaṇaṃ cittaṃ devi ! prabhavati viruddhe parikaram ||

trayastriṃśaiḥ ślokairyadi japati mantraṃ stavati ca nameccaitānetān paramamṛtakalpaṃ suravaram |

bhavet siddhiḥ śuddhau jagati śirasā tvatpadayugaṃ praṇamya prākāmyaṃ varasurajanaiḥ pūjyavitatim ||

iti viśvasāratantre dakṣiṇakālikākramastotraṃ nāma caturthaḥ paṭalaḥ ||

yāsāṃ yāsāṃ kramastotraṃ tāsāṃ tāsāṃ dakṣiṇāprakṛtikatvenāpavādaviṣayam parityajyotsargasya pravṛttitvāt dakṣiṇakālikākramastotrapāṭhenaiva tatphalanirvāhaḥ |

samprati guhyakālyā api viśeṣa uktastatraiva ṣaṣṭhapaṭale tatkavacāt param ||

kramastavaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣva kamalānane ! |

brāhmye muhūrte utthāya gurudevānnamet sadā |

vāruṇīmukhamāśritya namaskuryāduparyyadhaḥ |

gurubhyo'pi namo nityaṃ namastatpādukāya ca |

paraṃ parebhyaśca parāparebhyaḥ parātparebhyo'pi namo'stu te ca |

ādhāraśaktiṃ namaskṛtya kulācalānnamaskuryyāt |

dharmmakarmmaṇe namaskṛtya kūrmmarājāya vai namaḥ |

anantāya namo nityaṃ varāhāya namo namaḥ |

pṛthivyai ca namo nityaṃ kulācalebhyo namo namaḥ |

samudrebhyo namo nityaṃ saratnairamṛtairjalaiḥ |

kulavṛkṣebhyo namo nityaṃ kalpavṛkṣebhyo namo namaḥ |

svarṇasiṃhāsanebhyaśca maṇivedyai namo namaḥ |

caturdiśi namaskuryyāt sarvadevān namastataḥ |

vedebhyo'pi namo nityaṃ vedārthebhyo namo namaḥ |

śākhābhyastasya vai nityaṃ tatpādebhyo namo namaḥ |

tadvarṇebhyo namo nityaṃ varṇārthebhyo namo namaḥ |

asaṃskārapadebhyaśca namo vai paramātmane |

vidyābhyo'pi namo nityamavidyābhyo namo namaḥ |

śāstrebhyo'pi namo nityamaśāstrebhyo namo namaḥ |

dharmebhyo'pi namo nityamadharmebhyo namo namaḥ |

bhāgavatebhyo namo nityaṃ vidyābhyo'pi namo namaḥ |

śrutibhyo'pi namo nityaṃ śrutyarthebhyo namo namaḥ |

śrīrāmabhāgavatebhyaśca daṇḍavat praṇamet sadā |

bhāgavatebhyo namo nityaṃ bhāgavatārthebhyo namo namaḥ |

tattvārthebhyo namo nityaṃ tattvebhyo'pi namo namaḥ |

yogebhyo'pi namo nityaṃ yogārthebhyo namo namaḥ |

saṃhitābhyo namo nityaṃ tadarthebhyo namo namaḥ |

mātṛkābhyo namo nityaṃ tadarthebhyo namo namaḥ |

kalābhyo'pi namo nityaṃ śaktibhyo'pi namo namaḥ |

svarebhyo'pi namo nityaṃ rāgebhyo'pi namo namaḥ |

rāgiṇībhyo namo nityaṃ tadarthebhyo namo namaḥ |

astrebhyo'pi namo nityaṃ śastrebhyo'pi namo namaḥ |

jīvebhyo'pi namo nityaṃ vījebhyo'pi namo namaḥ |

bhūcarebhyo namo nityaṃ khecarebhyo namo namaḥ |

yogebhyo'pi namo nityaṃ karaṇebhyo namo namaḥ |

muhūrtebhyo namo nityaṃ yāmebhyo'pi namo namaḥ |

ṛtubhyo'pi namo nityaṃ vatsarebhyo namo namaḥ |

ḍākinībhyo namo nityaṃ rudrebhyo'pi namo namaḥ |

bhūtebhyo'pi namo nityaṃ pretebhyo'pi namo namaḥ |

yakṣebhyo'pi namo nityaṃ vighnebhyo'pi namo namaḥ |

bhūtebhyo'pi namo nityaṃ mahābhūtebhyo namo namaḥ |

ācāryebhyo namo nityaṃ śaṅkarebhyo namo namaḥ |

vaiṣṇavebhyo namo nityaṃ ye ca māyāvimohitāḥ |

māyāyai praṇamennityaṃ prattvebhyo'pi namo namaḥ |

śarīrebhyo namo nityaṃ vyāpakebhyo namo namaḥ |

mantrebhyo'pi namo nityaṃ yantrārthebhyo namo namaḥ |

namo varṇātmikābhyaśca devatābhyo namo namaḥ |

tatpadebhyo namo nityaṃ satpadebhyo namo namaḥ |

bhāvanābhyo namo nityaṃ bhāvaśāstrebhya eva ca |

stavebhyaḥ kavacebhyaśca nāmabhyo'pi namo namaḥ |

āgamebhyo namo nityaṃ tadarthebhyo namo namaḥ |

tatkriyābhyo namo nityaṃ śreṣṭhaśāstreti kīrttyate |

rasebhyo'pi namo nityaṃ gandhebhyo'pi namo namaḥ |

pīṭhebhyo'pi namo nityaṃ tatsthebhyo'pi namo namaḥ |

sattvebhyo'pi namo nityaṃ rājasebhyo namo namaḥ |

tāmasebhyo namo nityaṃ guṇebhyo'pi namo namaḥ |

sarvavidyāvatārebhyaḥ siddhebhyo'pi namo namaḥ |

ānandakandāya namaskṛtya kandanāya namo namaḥ |

sarvatattvātmakamalāya prakṛtipatrebhya eva ca |

siddhapīṭhāya sattvasya śavarūpaśivāya ca |

tripañcārāya cakrāya namo nityaṃ namo namaḥ |

tatrasthāyai kālikāyai guhyāyai kāmarūpiṇyai |

gurukulādiśaktibhyaḥ kālikāyai namo namaḥ |

namo namo namaste'stu parāparābhyo namo namaḥ |

viśālanetrāṃ surasaṅghavanditāṃ surāsurābhyarccitapādapadmām |

nṛmuṇḍamālākalitāśatāṅgaiḥ parāvare te prabhavanti siddhāḥ ||

sthūle kecit pravadanti siddhāḥ sūkṣmeti kecinmunayo vadanti |

tāmambikāṃ naumi viśālanetrasumaṅgalaṃ dhehi madīyadehe ||

tvadīyapādāmbujamevametat niṣevya siddhāḥ prabhavaṃ prayānti |

mātastavāyaṃ pāpāt sarvaśokaduḥkhājjagajjanaramye |

ye tvā dhyāyeyurmanasi vidhānāḥ sarve te sakalaphalāḥ ||

iti viśvasāratantre guhyakālyāḥ kramastavo nāma ṣaṣṭhapaṭale ||

atha tripurāsundaryyāḥ kramastavaḥ saptamapaṭale ||

kramastavaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣva kamalānane ! |

oṃ gurubhyo namo nityaṃ parātparatarāya ca |

parāparebhyaḥ parebhyaśca namo nityaṃ namo namaḥ |

gobhyo namo brāhmaṇebhyo brahmaputrebhyo vai namaḥ |

munibhyo munipatnībhyo muniputrebhyo vai namaḥ |

digbhyo namo dikpatibhyo digambarebhyaśca vai namaḥ |

bhramaṇebhyo namo nityaṃ rasanābhyaśca vai namaḥ |

vedebhyo vedaśāstrebhyo vedārthebhyo namo namaḥ |

bhāgavatebhyo namo nityaṃ śrībhāgavatebhyo namo namaḥ |

śrīrāmabhāgatebhyo namo nityaṃ bhāgavatebhyo namo namaḥ |

tīrthebhyaḥ parvatebhyaśca pīṭhebhyaḥ satataṃ namaḥ |

yogibhyo yoginībhyaśca yogādibhyaśca vai namaḥ |

dhyānebhyo mantravarṇebhyo mātṛkābhyo namo namaḥ |

ācāryyebhyo namo nityaṃ bhairavebhyo namo namaḥ |

rudrebhyo rudrapatnībhyo gandharvebhyo namo namaḥ |

kinnarebhyaḥ piśācebhyaḥ kuṣmāṇḍebhyo namo namaḥ |

avatārebhyo mūrttibhya ādityebhyo namo namaḥ |

namaḥ saṃvatsarebhyaśca divasebhyo namo namaḥ |

nakṣatragrahayogebhyaḥ karaṇebhyaśca vai namaḥ |

tithibhyaḥ sarvakālebhya ṛtubhyo'pi namo namaḥ |

kakārādyairmahādevyai kālikāyai namo namaḥ |

ekārasthāṃ mahādevīṃ sarvādhārasvarūpiṇīm |

īkārasthāṃ mahādevīṃ ratiṃ kāmāṅgasundarīm |

lakārasthamahādevyai indrāṇyai sarvasiddhaye |

hakārastha mahādevyai śivāyai sarvato namaḥ |

etairvarṇairmahāmāyā pātu māṃ sundarī śubhā |

sakārasthā mahāmāyā sāvitrī pātu māṃ sadā |

śiva māṃ pātu deveśī hakārādyā sureśvarī |

śivānī sarvadā pātu hakārasthā mahodayā |

vakārasthā mahādevī pātu māṃ kāmadāyinī |

lakārasthā makudevī indrāṇī pātu sarvadā |

sarvāṅgaṃ pātu māṃ devī sarvāṇī sarvasundarī |

etairvarṇairmahāmāyā pātu māṃ sundarī sadā |

kakārasthā mahāmāyā brahmāṇī pātu māṃ sadā |

hakārasthā śivā pātu sarvatra śivadūtikā |

kakārasthā śivā pātu hakārasthā sureśvarī |

sakārasthā sadā pātu sāvitrī śarmadāyinī |

lakārasthā mahādevī lakṣmīrmāṃ sarvadāvatu |

bhuvaneśī sadā pātu sarvāṅge bhavasundarī |

anantā sarvadā pātu akārasthā sureśvarī |

akārādyā sadā pātu śivadūtī sureśvarī |

sakārasthā sadā pātu kāminī kāmadāyinī |

lakāre pātu māṃ sarvakṣetre tribhuvaneśvarī |

lakārasthā sadā pātu indrāṇī sarvadā mama |

makārasthā sadā pātu sarvatra māṃ sureśvarī |

ebhirvarṇaiḥ sthitā devī pātu māṃ bhuvaneśvarī |

śivānī māṃ sadā pātu sarvatra harasundarī |

candravījasthitā vidyā sāvitrī śambhurūpiṇī |

pātu māṃ sarvakṣetreṣu devatā bhuvaneśvarī |

etairvarṇairmahāmāyā pañcaviṃśativarṇikā |

bhuvaneśī sadā pātu sarvāṅge tripurāmbikā |

sarvavījeṣu sarvatra yojayedbhuvaneśvarīm |

sarvāṅge māṃ sadā pātu devī tribhuvaneśvarī |

śikhāyāṃ bhrūyuge cākṣṇoroṣṭhayorgaṇḍayornasi |

tathā ca civuke dante jihvāyāṃ tālumūlake |

hṛdaye pārśvayugale pṛṣṭhe nābhau tathodare |

nitambe ca tathopasthe guhye ca jānuyugmake |

jānucakre ca jaṅghāyāṃ kaṭike pādake punaḥ |

sarvāṅge pātu māṃ devī śrīmattripurasundarī |

śāstre vāde ca saṃgrāme rājadvāre surārccane |

prāntare giridurge ca śatrumadhye tathāpare |

caure vyāghre ca siṃhe ca viṣamādibhayādiṣu |

atyantarogayukteṣu pātu māṃ tripurāmbikā |

sundarī pātu sarvatra sundarī parirakṣatu |

idaṃ tripurasundaryyāḥ kramastotramudāhṛtam |

yatra tatra na vaktavyaṃ yadīcchedātmano hitam |

śaṭhāya bhaktiśūnyāya nindakāya maheśvari ! |

nyūnāṅge cātiriktāṅge darśayenna kadācana |

śūdrāya na ca dadyācca stavarājaṃ maheśvari ! |

vadedvā darśayedvāpi śaṅkareṇa ca bhāṣitam |

ślokaṃ vā stavamekaṃ vā pūjayedvā paṭhannapi |

brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ |

sarvamāśu taratyeva stavasyāsya prasādataḥ |

aputro labhate putraṃ daridro labhate dhanam |

arogī balavāṃścaiva jāyate sparśanādapi |

kimanyadbahunā devi ! yadyadvāñchitamātmanaḥ |

tatsarvaṃ labhate devi ! stavasyāsya prasādataḥ ||

iti viśvasāratantre tripurāsundarīkramastavaḥ samāptaḥ |

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ tṛtīye'rthakāṇḍe prātaḥkṛtyavidhirūpaśākhākathanaṃ nāma dvitīyaḥ paricchedaḥ |

jāmale ||

snānamūlāḥ kriyāḥ sarvāḥ śrutismṛtyuditā nṛṇām |

tasmāt snānaṃ niṣeveta śrīpuṣṭyārogyavarddhanam |

etadvacanaṃ matsyasūkte daśamapaṭale'pi ||

snānākaraṇe doṣa ukto rāghavabhaṭṭena ||

yataścāśucivastramasnānamanalaṅkāraṃ puruṣaṃ devatā nādhitiṣṭhantīti ||

snānabhedamāha rudrajāmale uttarakhaṇḍe ekaviṃśatipaṭale ||

snānantu dvividhaṃ proktaṃ majjanaṃ gātramārjjanam |

mantrajalādibhiḥ snānamuttamaṃ parikīrttitam ||

tatprakāraṃ śṛṇu prāṇavallabha ! priyakāraṇam ||

viśvasāratantre dvitīyapaṭale ||

māntraṃ bhaumaṃ tathāgneyaṃ vāyavyaṃ divyameva ca ||

vāruṇaṃ mānasañcaiva saptasnānaṃ prakīrttitam |

evaṃ snātvā vidhānena śucirbhavati nānyathā ||

tatra māntrasnānādikaṃ viśeṣayati tatraiva ||

āpo hiṣṭhādibhirmāntraṃ bhaumaṃ dehapramārjjanam |

āgneyaṃ bhasmanā snānaṃ vāyavyaṃ gorajaḥ smṛtam |

yattadātapavarṣeṇa snānaṃ divyamihocyate |

vāruṇañcāvagāhaḥ syānmānasaṃ viṣṇucintanam |

tatra mantrasnānaṃ dvividhamāntaraṃ vāhyañca |

tatra vaiṣṇavasnānamāntaramuktam vaśiṣṭhasaṃhitāyām |

anantādityasaṅkāśaṃ vāsudevaṃ caturbhujam |

śaṅkhacakragadāpadmamukuṭaṃ vanamālinam |

dvādaśārṇāmbujagataṃ dhyāyennārāyaṇaṃ vibhum ||

viśvasāratantre dvitīyapaṭale ||

khasthitaṃ puṇḍarīkākṣaṃ mūrttimantaṃ prabhuṃ smaran |

tatpādodakajāṃ dhārāṃ nipatantīṃ svamūrddhani |

cintayedbrahmarandhreṇa praviśantaṃ svakāṃ tanum |

tayā saṃkṣālayet sarvametaddehagataṃ malam |

tatkṣaṇādvirajo mantrī jāyate sphaṭikopamaḥ |

idaṃ snānavaraṃ mantrāt sahasramadhikaṃ smṛtamiti ||

iti vaiṣṇavāntarasnānam ||

śāktamabhyantarasnānamuktaṃ śrīpañcamīmate ||

snānaprakāro dvividho vāhyābhyantarabhedataḥ |

āntaraṃ snānamatyantaṃ rahasyamapi sādarāt |

kathayāmi bhavadhvastyai caturvargaphalāptaye |

saṃvittrayamanusmṛtya caraṇatrayamadhyataḥ |

sravantaṃ saccidānandapravāhaṃ bhāvagocaram |

vimuktisādhanaṃ puṃsāṃ smaraṇādeva yoginām |

tena plāvitamātmānaṃ bhāvayedbhavaśāntaye ||

iti śākte āntarasnānam |

śaivāntarasnānaṃ śaivāgame uktam |

manasā mūlamantreṇa prāṇāyāmapuraḥsaram |

kurvīta mānasasnānaṃ sarvatra vihitañca yat ||

gandharvatantre ṣaṣṭhapaṭale ||

snānañca trividhaṃ proktaṃ sandhyā ca trividhā smṛtā |

āntarañca bhaveddevi ! vāhyaṃ mānasameva ca |

mānasaṃ vai bhavet snānaṃ yaḥ sadā śuddhamānasaḥ |

sparśalepādike vāpi nirvikalpaḥ sadaiva hi |

vāhyamantraiśca samproktamāntaraṃ śṛṇu sāmpratam |

prāguktakramayogena prāṇāyāmaparo budhaḥ |

śaktiṃ paraśivenaiva saṅgamayya vidhanataḥ |

tadudbhavāmṛte śaśvannimajjya punarevahīti ||

atha nityasnānaphalam matsyasūkte daśamapaṭale ||

yāmyaṃ hi yātanāduḥkhaṃ nityasnāyī na paśyati |

nityasnānena pūjyante ye'pi pāpakṛto janāḥ |

agamyāgamanāt pāpāt pāpibhyaśca pratigrahāt |

rahasyācaritāt pāpānmucyate snānamācaran ||

atha vāhyasnānam ||

rudrajāmale pūrvakhaṇḍe dvitīyapaṭale ||

nadīsarastaḍāgeṣu kūpavāpīṣu vā punaḥ |

prātarmadhyāhnasāyāhne naraḥ snāyād yathāvidhi ||

viśvasāratantre dvitīyapaṭale ||

vidhinā snānamuddiśya kuryyāt pūrvāhṇikīṃ kriyām |

nadīṃ vā devakhātaṃ vā dīrghikāṃ sāgaraṃ tathā ||

etān prāpya snānamuddiśya paurvāhṇikīṃ kriyāṃ kuryyādityanvayaḥ |

nadyādīnāmuddhṛtajalāpekṣayā sthānasthajalasya prāśastyamuktam tatraiva ||

gaṅgādyāḥ saritaḥ sarvāḥ śasyante sthānato budhaiḥ |

kāśyādisarvatīrthāni bhārate yāni santi vai |

tāni sthāne praśasyante sarvapāpaharāṇi vai ||

iti vakṣyamāṇavacane yojanaparyyantadeśasya gaṅgātvāt kaimutikanyāyasiddhaṃ gaṅgājalasyoddhṛtasyāpi prāśastyamiti |

evañca gaṅgādyā ityatra tadguṇasaṃvijñānabahubrīhiṇā gaṅgābhinnā iti jñeyam ||

nīlatantre dvitīyapaṭale ||

mṛtkuśānapi saṃgṛhya gatvā jalāntikaṃ tataḥ |

malāpakarṣaṇaṃ snātvā mantrasnānaṃ samācaret ||

śākte kuśān viśeṣayati śyāmārahasyadhṛtam ||

tarjjanyā rajataṃ dhāryyaṃ svarṇaṃ dhāryyamanāmayā |

eṣa eva kuśaḥ śākte na darbho vanasambhavaḥ ||

iti śāktakuśaḥ |

mahānirvāṇatantre pañcamollāse ||

ādāvapa upaspṛśya praviśet salile tataḥ |

nābhimātrajale sthitvā malānāmapanuttaye |

sakṛt snātvā tathonmajjya mantrasnānamathācaret ||

etena malāpakarṣaṇaṃ vinā saṅkalpapūrvakasnānamātramanuśāsanaviruddham |

kecittu prāguktaviśvasāravacane paurvāhṇikakriyānantarasnānadarśanādakṛtatatkriyāstailābhyaktā api snānāt pūrvaṃ paurvāhṇikakṛtyamācaranti |

tanna manoramam |

prāguktajāmalavacanena kriyāmātrasya snānamūlakatvādata eva rāghavabhaṭṭena mantrasnānaṃ kṛtvā devagṛhamāgatya sammārjanādītyādyuktam ||

nīlatantre ||

vidyayā trirnimajjyaivamācaret pāthasā tathā |

punarnimajjya payasi saṅkalpañca samāpayet |

iṣṭadevyāḥ pūjanārthaṃ kuryyāt snānaṃ jalāśaye ||

mantratantraprakāśe ||

aruṇe'nudite mantrī tīrthe vā vimale jale |

vaidikaṃ snānamācaryya tāntrikaṃ snānamācaret |

iti vaidikasnānānantaraṃ tāntrikasnānam ||

gandharvatantre prathamapaṭale ||

praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya taditi paratastataḥ |

saditi tu samābhāṣya karma kuryyādvicakṣaṇaḥ |

smaraṇāt karmaṇāmādye brahmabhūyāya kalpate |

iti tatsaditi nirdeśaphalam |

toḍalatantre dvitīyapaṭale ||

adyetyādi samuccāryya sauramāsaṃ samuccaret |

devatāprītaye paścāt snāyācca śuddhavāriṇā ||

kulacūḍāmaṇau ||

kṛṣṇaraktaharinnīlā vividhā mama mūrttayaḥ |

tatra yaḥ kulagaḥ śiṣyaḥ sa tadrūpaṃ parāmṛṣan |

divaṃ sarvāmathorvīñca pātālaṃ bhūtasambhavam |

ācāntaḥ kuladarbheṇa sadarbhakulapuṇḍrakaḥ |

kulapātraṃ sadūrvañca satilaṃ sajalaṃ tataḥ |

gṛhītvā kuladevasya prītaye snānamācaret |

kṛtasaṅkalpa evādau kulacakraṃ jale nyaset ||

kulapātraṃ tāmrapātram |

kulacakraṃ trikoṇakamiti saṅkalpavidhiḥ ||

matsyasūkte ||

nitye naimittike kāmye pitṛdaivatakarmaṇi |

saṅkalpapūrvakaṃ karma anyathā naṃ phalaṃ smṛtam ||

iti saṅkalpākaraṇe doṣaḥ ||

saṅkalpārthaṃ niṣiddhavihitapātramapi tatraiva ||

śuktiśaṅkhāśmahastaiśca kāṃsyaraupyādibhistathā |

saṅkalpo naiva karttavyo mṛṇmayaiśca kadācana ||

iti saṅkalpe niṣiddhapātram ||

gṛhītvauḍumbaraṃ pātraṃ sauvarṇañca viśeṣataḥ |

saṅkalpantu budhaḥ kuryyānmedhyapatrapuṭena vā ||

iti saṅkalpe vihitapātraṃ tatraiva ||

snānakāle tu hastena tāmrapātreṇa vā tataḥ |

paitṛke śrāddhapātreṇa daive śaṅkhaḥ praśasyate ||

iti karma viśeṣe pātraviśeṣaḥ ||

majjanaprakāramāha tatraiva ||

srotaso'bhimukho majjet sūryyābhimukhato'tha vā |

smarennārāyaṇaṃ gaṅgāmiṣṭadevaṃ tataḥ param |

majjanaṃ muktakeśena badhnīyācca śikhāṃ punaḥ |

tataḥ kṛtāñjalirbhūtvā tīrthānyāvāhayettataḥ |

oṃ gaṅge ca yamune caiva godāvari sarasvati |

narmade sindhu kāveri jale'smin sannidhiṃ kuru |

brahmāṇḍe devatīrthāni karaiḥ spṛṣṭāni te raveḥ |

tena satyena me deva ! tīrtthaṃ dehi divākara ! |

priyavratāni tīrthāni sūryyaraśmisthitāni ca |

āgatyārghyaṃ gṛhītvā ca sarvasiddhiṃ prayaccha me |

caturasraṃ vinirmāya tatra snānaṃ diśet sudhīḥ ||

rāghavabhaṭṭadhṛtam |

āvāhayāmi tvāṃ devi ! snānārthamiha sundari ! |

ehi gaṅge ! namastubhyaṃ sarvatīrthasamanvitā |

iti mantrairaṅkuśamudrayā ādityamaṇḍalāttīrthamāvāhya vamityambhasi saṃyojya somasūryyāgnimaṇḍalāni tatra sañcintya vamityamṛtavījena dvādaśadhā abhimantrya kavacenāvaguṇṭhya astreṇa saṃrakṣya mūlamantreṇaikādaśadhā abhimantrayet |

tatpramāṇaṃ vaśiṣṭhasaṃhitāyām ||

hṛnmantro'ṅkuśamudrābhyāṃ tīrthamākṛṣya maṇḍalāt |

āvāhyāmbhasi saṃyojya somasūryyāgnimaṇḍalam |

sañcintya mantrī tanmadhye nimajjet susamāhitaḥ |

mūlamantraṃ samāvarttya manasollikhyam cākṛti ||

jñānārṇave ||

vinyasyāṅge ṣaḍaṅgāni prāṇāyāmapuraḥsaram |

śrīsūryyamaṇḍalāttīrthamākṛṣyāṅkuśamudrayā |

vamityanena cāplāvya kavacenāvaguṇṭhayet |

saṃrakṣyāstreṇa mūlena mantrayet rudrasaṃkhyayā |

nimajjya tasmin śrīdevaṃ dhyāyecchaktyā japenmanum |

matsyasūkte'pi |

rudrasaṃkhyaṃ japenmantramācchādya mīnamudrayā |

sūryyāyābhimukhaṃ toyaṃ nikṣipya ravisaṃkhyayā |

ravisaṃkhyayā dvādaśasaṃkhyāyā |

mūlamantraṃ samuccāryya kṣālayecca karadvayam |

caraṇānniḥsṛte toye trirnimajjya japenmanum |

atha mṛdālambhanaṃ viśvasāratantre ||

mṛdodakañca gaṅgāyāṃ mrakṣayitvā vidhānataḥ |

snānaṃ kurvīta vidhinā mahākālavaco yathā ||

mṛttikālambhanaprakārastu mantratantraprakāśe ||

mūlenānīya mṛtsnāntu tribhāgaṃ tatra kārayet |

bhāgamekaṃ jalenaiva kṣipenmantraṃ samuccaran |

evaṃ mūrddhādinābhyantaṃ tathaiva parilepayet |

tathaiva bhāgāntareṇa parilepayedadhobhāgamiti śeṣaḥ ||

lepanaprakāro matsyasūkte ||

nāsābhāle ca gaṇḍe ca civuke pārśvayoḥ pade |

pṛṣṭhe nābhyūrujaṅghāsu niragnermṛttikāvidhiḥ ||

kṣepaṇamantrastu tatraiva ||

idaṃ viṣṇuriti mantrasya medhātithir-ṛṣirgāyatrīcchando viṣṇurdevatā toye mṛttikālambhane viniyogaḥ |

oṃ idaṃ viṣṇurvicakrame tredhā nidadhe padaṃ samūḍhamasya pāṃśule ||

gātralepanamantrastu viśvasāre ||

oṃ aśvakrānte rathakrānte viṣṇukrānte vasundhare ! |

mṛttike ! hara me pāpaṃ yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtam |

oṃ uddhṛtāsi varāheṇa kṛṣṇena śatabāhunā |

namaste sarvadevānāṃ prabhavāruṇi ! suvrate ! |

tataḥ oṃ ādhāraṃ sarvarūpasya viṣṇuratulatejasaḥ |

tadrūpāśca tato jātā agre tāḥ praṇamāmyaham |

ityupadiśyāmbhasi ca trirnimajjet tato budhaḥ ||

vaśiṣṭhasaṃhitāyām ||

utthāyācamya tatpaścāt ṣaḍaṅganyāsasaṃyutaḥ |

ātmānaṃ mūlamantreṇa mudrayā kalasākhyayā |

saptakṛtvo'bhiṣicyātha mūlenāmantritairjalaiḥ ||

kalasamudrā yathā jñānārṇave ||

vāmahaste kṛtā muṣṭirdakṣahastasya pārvati ! |

kalasākhyā bhavenmudrā sarvapāpaharā śubhā ||

vaśiṣṭhasaṃhitāyām ||

unmajjya kumbhamudrāntu baddhvā snāyādvaṣaṭ tataḥ |

śālagrāmaśilātoyaṃ tulasīgandhamiśritam |

kṛtvā śaṅkhaṃ bhrāmayan triḥ prakṣipennijamūrddhani |

tataḥ saṃkṣepato viprān manuṣyān tarpayet pitṝn |

pīḍayitvā svakaṃ coru prakṣālyācamya yatnataḥ ||

iti saṃkṣepatarpaṇam ||

parakhāte tu viśeṣo'sti viśvasāre dvitīyapaṭale ||

parakhāte tu karttavyaḥ paṅkapiṇḍoddharaḥ sadā |

uttiṣṭhottiṣṭha paṅka ! tvaṃ tyaja puṇyaṃ parasya ca |

pāpāni vināśaya me śāntiṃ dehi sadā mama ||

iti parakhātetikarttavyatā ||

atha ayanādau tailasnānaniṣedhaḥ ||

yoginītantre uttarakhaṇḍe navamapaṭale ||

ayane viṣuve caiva bhaumavāre dinakṣaye |

dvādaśyāṃ rāhugraste ca tailasnānaṃ na kārayet ||

atha gātramārjjanaṃ tatraiva ||

vastreṇa mārjayeddevi ! kārpāsenātha vālkalaiḥ |

raktavastrairbhavet kuṣṭhī pāṇḍarairvyādhimāpnuyāt |

na kuryyāt kusumaiścaiva kṛtvā nāśamavāpnuyāt |

paṭaiścakṣuḥ samāpnoti nīlairaktakṣayaṃ vrajet |

madhyāhnasnāne tu gātramārjananiṣedho matsyasūkte daśamapaṭale ||

madhyāhnasnānaṃ deveśi ! vastreṇa vātha pāṇinā |

na ca pramārjayedgātraṃ prātarbhogyaṃ na duṣyati |

pretasnāne ca tīrthe ca gaṅgāyāṃ sārvakālikam |

na tūlikasya vījena gātraṃ naiva pramārjayet |

eṣu gātraṃ naiva mārjayet |

adhikadoṣadarśanārthaṃ na tūlikasya vījenetyuktam |

madhyāhnegātramārjananiṣedhakāraṇamapi tatraiva ||

devāḥ pibanti śiraso mukhasya pitarastathā |

urasaḥ pitṛgandharvā adhare sarvajantavaḥ |

tasmānna mārjayed gātraṃ madhyāhne tu viśeṣataḥ |

puraścaraṇarasollāse ||

gaṅgāsnānaṃ vinā devi ! pūjayed yastu kālikām |

daśavidyā maheśāni ! pūjayed yastu bhaktitaḥ |

sarvaṃ tasya vṛthā devi ! gaṅgāsnānaṃ vinā priye ! |

gaṅgāmantraṃ samuccāryya kṣetre nadyāntu pārvati ! |

snāpayed yastu pāpātmā sarvapāpaiḥ pramucyate |

dhyānañcaiva tathā mantraṃ gaṅgāyāḥ śṛṇu sundari ! |

tantroktaṃ dhyānamantrañca praśastaṃ bhārate kalau ||

atha dhyānam ||

śuddhasphaṭikasaṅkāśāṃ śuklāmbaravibhūṣitām |

śuklamuktāvalīmālāṃ hṛdayopariśobhitām |

śvetamālādharāṃ devīṃ śvetābharaṇabhūṣitām |

sadā ṣoḍaśavarṣīyāṃ brahmādipariṣevitām |

evaṃ dhyātvā japedvidyāṃ gaṅgāyāḥ śṛṇu śaṅkari ! |

praṇavaṃ pūrvamuccāryya māyābījaṃ samuddharet |

gaṅgāyai parameśāni |

tataḥ paramudīrayet |

pūrvavījadvayañcoktvā vahnijāyāṃ samuddharet |

eṣā navākṣarī vidyā suṣumnāmārgasaṃsthitā || 1 ||

aparaikaṃ pravakṣyāmi mantraṃ paramagopanam |

praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya gaṅgāyai tadanantaram |

punaḥ praṇavamuddhṛtya mantrametadudīrayet || 2 ||

aparaikaṃ pravakṣyāmi suṣumnāmārgasaṃsthitam |

māyābījaṃ samuddhṛtya punaḥ praṇavamuddharet |

tato gaṅgāpadaṃ devi ! caturthyantaṃ kuru priye ! |

pūrvavījadvayaṃ proktvā mantrametaṃ japaṃ kuru |

eṣā saptākṣarī vidyā sadā me śirasi sthitā || 3 ||

aparaikaṃ pravakṣyāmi mantraṃ paramadurlabham |

māyābījaṃ samuddhṛtya gaṅgāyai tadanantaram |

punarmāyāṃ samuddhṛtya mantrametadudīrayet || 4 ||

anena dhyānamārgeṇa mantramārgeṇa pārvati ! |

pūjayet satataṃ gaṅgāṃ tasya siddhiradūrataḥ |

dine dine ca japtvā vai gaṅgāsnānaphalaṃ labhet |

tathā |

tasmādādau japedvidyāṃ gaṅgāyāḥ surapūjite ! |

gaṅgāpi svayamāyāti pūtārthaṃ sādhakasya ca ||

iti gaṅgāmantraphalam ||

yā gaṅgā mahatī māyā kuṇḍalī parakuṇḍalī |

sā gaṅgā parameśāni ! brahmāṇḍaṃ vyāpya tiṣṭhati |

mahānadanadīrūpā sarvaṃ vyāpya hi tiṣṭhati ||

gaṅgākṣetramāhātmyamapi tatraiva ||

yatra kṣetre nadī devī ! āyāme yojanāt priye ! |

sā gaṅgā cañcalāpāṅgi ! kiñcinnāstyatra saṃśayaḥ |

na hi gaṅgāsamaṃ puṇyaṃ mama jñāne hi vidyate |

yoginītantre pūrvakhaṇḍe aṣṭādaśapaṭale ||

māhātmyaṃ kimu vakṣyāmi gaṅgāyāśca sureśvari ! |

yannāmasmaraṇādeva pāpino muktibhāginaḥ |

gaṅgā gaṅgeti yo brūyāt pāpināmapi pātakī |

teṣāñca pātakaṃ hitvā tairgacchedvaiṣṇavīṃ purīm ||

iti gaṅgānāmamāhātmyam |

yāni kāni ca pāpāni proktāni te maheśvari ! |

prāyaścittavihīnāni prāyaścittaparāṇyapi |

tāni sarvāṇi naśyanti gaṅgānīrābhiṣekataḥ ||

iti gaṅgājalamāhāmtyam ||

nagarī ghargharādyambu patedgaṅgā pravāhayet |

sarvaṃ gaṅgā bhavatyeva mantramāhātmyataḥ śive ! |

yatra deśe vahed gaṅgā sa deśaḥ puṇyabhājanaḥ |

puṇyakṣetraṃ samuddiṣṭaṃ pavitraṃ yojanadvayam |

tatra yat kriyate karmma gaṅgāyāṃ nātra saṃśayaḥ |

gaṅgāyāṃ yat kṛtaṃ devi ! tadakṣayaphalaṃ labhet |

saṅgamaṃ vā vihīnaṃ vā kathitaṃ śambhuvallabhe ! |

tatrasthāḥ prāṇinaḥ sarve devalokaviniḥsṛtā |

bhuktvā ca vividhān bhogān kṛtvā ca sukṛtaṃ sadā |

anāyāsena yāsyanti sthānaṃ paramadurlabham |

iti sagaṅgadeśaphalam ||

yatra gaṅgā na śocanti devarṣigaṇasaṃstutāḥ |

gaṅgāyāṃ tyajate prāṇān yastu puṇyaprabhāvataḥ |

jñānato mokṣamāpnoti vaikuṇṭhaṃ tadabhāvataḥ |

svarlokādyāmaheśāni ! gaṅgā pāpavivarjitaḥ ||

iti gaṅgāyāṃ prāṇatyāgaphalam ||

gaṅgāmuddiśya vrajataḥ pathi prāṇān vimuñcati |

viṣṇulokaṃ bahuguṇaṃ pāpī cetso'pi gacchati ||

iti gaṅgāyātrikasya pathi mṛtyuphalam |

tattīre yastyajet prāṇān nyāyato'nyāyato'pi vā |

so'pi svargamavāpnoti sarvasambhārasaṃyutam |

iti gaṅgātīramṛtyuphalam |

yāvadasthīni gaṅgāyāṃ nikṣipyante mṛtasya ca |

tāvadabdasahasrāṇi svargaloke mahīyate |

iti gaṅgāyāṃ mṛtāsthinikṣepaphalam ||

gaṅgājalasamāyogān mriyate yatra kutracit |

sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate |

ityanyatra gaṅgājalasamāyogamaraṇaphalam ||

gaṅgātīre caturhaste piṇḍaṃ dadyāt samāhitaḥ |

pitṝṇāṃ niṣkṛtiṃ kṛtvā viṣṇuloke mahīyate ||

iti caturhastamadhye piṇḍadānaphalam ||

gaṅgāyāṃ tarpaṇaṃ devi ! puṇyavān yaḥ samācaret |

mahātṛptirbhavet satyaṃ pitṝṇāñca śatābdikī |

ṛṣīṇāṃ devatānāñca tathaiva samudāhṛtam |

iti gaṅgāyāṃ tarpaṇaphalam ||

divā vā yadi vā ratrau sandhyāyāṃ vā mahāniśi |

snānaṃ dānaṃ tapo homastarpaṇaṃ pūjanaṃ śive ! |

sarvaṃ kuryyāttu gaṅgāyāṃ kālabhedaṃ na cācaret |

iti gaṅgāyāṃ paryyudastakālābhāvaḥ |

kālabhedaṃ samācaryya yadi kāryyaṃ tyajet śive ! |

tatastu sthāvaro bhūyādaraṇye tadanantaram |

dāvāgninā śikhā tasya dagdhāśu bhasmanaikadhā |

tadante parameśāni ! cāṇḍālo nityaduḥkhitaḥ |

jāyate saptajanmāni tadante rajako bhavet |

janmatrayaṃ maheśāni ! tadante śūdrayoniṣu |

daśajanma maheśāni ! tato vaiśyatvamāpnuyāt |

caturjanmavyatīte tu kṣatriyatvaṃ trijanmataḥ |

brāhmaṇatvaṃ tataḥ prāpya labhet puṇyagatiṃ naraḥ |

iti gaṅgāyāṃ kālākālavicāranindā ||

gaṅgāyāṃ harate yo hi yatkiñcit parameśvari ! |

tasya mohāndhatamaso rauravānnāsti niṣkṛtiḥ |

ābhūtasaṃplavaṃ devi ! kathitaṃ te sureśvari ! |

iti gaṅgāyāṃ kiñciddharaṇadoṣaḥ ||

gaṅgātīre ca gaṅgāyāṃ pratigṛhṇāti yo naraḥ |

śvapaco jāyate nityaṃ daśajanmani kāmini ! |

tato dāridryadoṣeṇa paribhramati medinīm |

saptajanma mahādevi ! tadante niṣkṛtiṃ labhet ||

iti gaṅgādau pratigrahaṇadoṣaḥ ||

evante kathitaṃ tasya mantramāhātmyamuttamam |

kālikāyā maheśāni ! gaṅgāmāhātmyakāraṇam ||

iti yoginītantre gaṅgāmāhātmyam ||

oṃ sisṛkṣornikhilaṃ viśvaṃ muhuḥ śukraṃ prajāyate |

mātaraḥ sarvabhūtānāmāpo devyaḥ punantu mām |

tāravāruṇavījena puṭitaṃ tat samuccaret |

alakṣmīṃ malarūpāṃ yāṃ sarvabhūteṣu saṃsthitām |

kṣālayanti nijasparśādāpo nityaṃ punantu mām |

iti mantrābhyāṃ rāghavabhaṭṭadhṛtābhyāmātmānamabhiṣicya |

oṃ yanme keśeṣu daurbhāgyaṃ sīmante yacca mūrddhani |

lalāṭe karṇayorakṣṇorāpastattvaṃ tu vo namaḥ |

āyurārogyamaiśvaryamaripakṣakṣayaṃ sukham |

santoṣakṣāntirāstikyaṃ vidyā bhavatu vo namaḥ |

ityanena rāghavabhaṭṭadhṛtena jalaṃ namet ||

atha mānasasnānam ||

tatra prathamaṃ bandhamokṣādau manasaḥ kāraṇatvaṃ darśayati ||

yoginītantre tṛtīyabhāge aṣṭamapaṭale ||

mana eva tu vai nityaṃ mana eva tu kāraṇam |

mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ |

tasya niyantraṇādeva saṃsārī na bhavet kvacit |

vadatyanyaṃ karotyanyaṃ yattu vāṅmanasi sthitam |

darśayati tathā cānyaṃ vṛthā tasya kriyā bhavet |

ityadhikaṃ matsyasūkte ṣaḍviṃśatipaṭale ||

cintayed yaḥ kṛtaṃ duṣṭaṃ tīrthasnānena tasya kim |

śataśo'pi jalairdhautaṃ surābhāṇḍamivāśucirityapi matsyasūkte ||

yoginītantre ||

tanneṣṭaṃ tatparaṃ jātaṃ tanmukhyaṃ duḥkhakāraṇam |

cittamantargataṃ duṣṭaṃ tīrthasnāne niṣiddhyate |

sarvadāpi jalairdhautaṃ surābhāṇḍamivāśuciḥ |

yadi vasati guhāyāṃ parvatāgre ciraṃ vā yadi vasati trikhaṇḍaṃ tasya piṇḍaṃ paṭaṃ vā |

yadi paṭhati purāṇaṃ vedasiddhāntatattvaṃ yadi hṛdayamaśuddhaṃ sarvametadviruddham |

na tīrthāni na dānāni na vratāni na cāśramāḥ |

duṣṭāśayaṃ duṣṭamatiṃ pāvayanti kadācana |

iti duṣṭamanaso doṣakathanam ||

tathaiva ||

itiṃ ceto vaśīkṛtya yatra tatra vasennaraḥ |

tatra tasya kurukṣetraṃ prayāgaṃ puṣkaraṃ gayā ||

iti śuddhacetasaḥ phalakathanam |

jñānasaṅkulyām ||

idaṃ tīrthamidaṃ tīrthaṃ bhramanti tāmasā janāḥ |

ātmatīrthaṃ na jānanti kathaṃ muktā varānane ! ||

rudrajāmale uttarakhaṇḍe ekaviṃśatipaṭale ||

snānamātreṇa muktaḥ syāt pāpaśailādanantagaḥ |

snāyācca vimale tīrthe hṛdayāmbhojapuṣkare |

bindutīrthe'thavā snāyāt sarvajanmāghamuktaye |

iḍāsuṣumne śivatīrthake'smin jñānāmbupūrṇe vahataḥ śarīre |

brahmāmbubhiḥ snāti tayoḥ sadā yaḥ kiṃ tasya gāṅgairapi puṣkarairvā ||

etadvacanadvayaṃ kalpasūtraṭīkāyāmudayākarapaddhatyāmiti kṛtvā likhitam ||

jñānasaṅkulyām ||

iḍā bhāgīrathī gaṅgā piṅgalā yamunā nadī |

tayormadhyagatā nāḍī suṣumnākhyā sarasvatī |

triveṇīsaṅgamo yatra tīrtharājaḥ sa ucyate |

tatra snānaṃ prakurvīta sarvapāpaiḥ pramucyate ||

iti mānasaprayogaḥ ||

rudrajāmale ||

iḍā malasthānanivāsinī yā sūryyātmikā yā yamunā pravāhikā |

tathā suṣumnā maladeśagāminī sarasvatī rakṣati majjanātmakam |

manogatasnānaparo manuṣyo mantrakriyāyogaviśiṣṭatattvavit |

mahīsthatīrthe vimale jale mudā mūlāmbuje snāti sumuktibhāg bhavet |

sarvāṇi tīrthe suratīrthapāvanī gaṅgā mahāsattvavinirgatā satī |

karoti pāpakṣayameva muktiṃ dadāti sākṣādamalārthapuṇyadā |

iti mūlādhārasthatīrtham ||

svargasthaṃ yāvatā tīrthaṃ svādhiṣṭhāne supaṅkaje ||

mano nidhāya yogīndraḥ snāti gaṅgājale yathā |

iti svādhiṣṭhānasthatīrtham |

maṇipūre devatīrthaṃ pañcakuṇḍaṃ sarovaram |

tatra śrīkāmanātīrthaṃ snāti yo muktimicchati |

iti maṇipūratīrtham ||

anāhate sarvatīrthaṃ sūryyamaṇḍalamadhyagam |

vibhāvya sarvatīrthāni snāti yo muktimicchati |

ityanāhatatīrtham ||

viśuddhākhye mahāpadme aṣṭatīrthasamudbhavaḥ |

kaivalyamuktidaṃ dhyātvā snāti vīro vimuktaye |

iti viśuddhasthatīrtham |

mānasaṃ bindutīrthañca kālīkuṇḍaṃ kalādharam |

ājñācakre sadā dhyātvā snāti nirvāṇasiddhaye |

ityājñāsthatīrtham ||

etat kulapriyasnānaṃ kurvanti yogino mudā |

ato vīrāḥ sattvayuktāḥ sarvasiddhiyutāḥ surāḥ |

nānāpāpaṃ sadā kṛtvā brahmahatyāvinirgatam |

kṛtvā snānaṃ mahātīrthe siddhāḥ syuraṇimādigāḥ |

snānamātreṇa niṣpāpo'śaktaḥ syādvāyusaṃgrahe |

tīrthānāṃ darśanādeṣāṃ mukto yogī bhaved dhruvam ||

iti mānasasnānaphalam ||

matsyasūkte daśamapaṭale ||

jalādutthāya karttavyaṃ jale caivopaviśya yat |

anayorviparītena yatkaroti na tatkṛtam |

yajjale śuṣkavastreṇa sthale caivārdravāsasā |

na kuryyādāhnikaṃ karma jale cāpi sthaleṣu ca |

iti jale śuṣkavāsasā sthale cārdravāsasā karmmaniṣedhaḥ ||

gautamīye ||

pīḍayitvāmbaraṃ coru prakṣālyācamya vāgyataḥ |

dhārayedvāsasī śuddhe paridhānottarīyake |

acchinne sadaśe śukle ācāmet pīṭhasaṃsthitaḥ ||

matsyasūkte ||

uttīrya vāsasī dhaute paridhāya vicakṣaṇaḥ |

na raktaṃ malinañcaiva na nīlañca praśasyate |

aṣṭau sapta tathā ṣaṣṭha caturhastānyanukramāt |

brāhmaṇādikrameṇaiva pidhānāmbaramīritam |

iti paridheyavastraparimāṇam ||

mātsye ||

śvetaṃ raktaṃ tathā pītaṃ kṛṣṇañcetyanupūrvaśaḥ |

anupūrvaśa iti brāhmaṇādyanukrameṇa |

vastramanyadhṛtañcaiva sadaiva parivarjayet |

vastramūlaṃ samuddhṛtya pṛṣṭhavaṃśe ṣaḍaṅgulam |

daśāyāṃ tryaṅgulaṃ tyaktvā nābhimātre vinirdiśet |

daśāhīnaṃ na karttavyaṃ parivarttaṃ na kārayet |

iti vastraparidhānaprakāraḥ ||

atha karmaviśeṣe vastraviśeṣaḥ ||

udayabhānunāthakṛtakṛṣṇārcanacandrikāyām ||

śyāmārahasyadhṛtasvatantratantre ||

mokṣārthī raktavastre dve bhogārthī śvetavāsasī |

māraṇe kṛṣṇavāsastu vaśye raktaṃ sadā gṛhī |

evañca pūrvoktamatsyasūktavacane yadraktavastrasyāpraśastatva-muktaṃ tanmokṣādiviśeṣakarmmātiriktakarmmaparaṃ sāmānyaviśeṣanyāyāt |

ata-eva annadākalpoktavakṣyamāṇavacane raktavastraparidhānaṃ vakṣyate |

uccāṭe vyāghracarmmāṇi vṛkṣatvak stambhakarmmaṇi |

paridhāya tato mantrī yāgabhūmimathāviśet |

matsyasūkte ||

na caivaṃ dhunayedvastraṃ na keśān dhunayet kvacit ||

nīlīraktena vastreṇa yatkarmma kurute dvijaḥ |

snānaṃ dānaṃ japaṃ homaṃ tatsarvaṃ viphalaṃ bhavet ||

iti nīlādivastreṇa karmmakaraṇaniṣedhaḥ ||

kalau kārpāsavastrañca paṭṭaṃ kṣaumaṃ praśasyate |

nityaṃ kāpacitaṃ kuryyādaśuddhaṃ śuddhatāniyāt |

kena jalenāpacitaṃ prakṣālitabhityarthaḥ |

iti kalau kārpāsādivastrapraśaṃsā ||

sūcīviddhena vastreṇa ākhudaṣṭena vā dvijaḥ |

kaṭiśūnyena deveśi ! sarvaṃ snānaphalaṃ haret ||

iti sūcīviddhādivastraniṣedhaḥ |

vastrāntareṇa yadvastraṃ kṛmijaṃ vā pradṛśyate |

na deyaṃ daive paitrye ca koṣṭhajañca praśasyate ||

iti vijātīyavastraniṣedhaḥ |

kṛmijena tu vastreṇa yaḥ snānaṃ kurute naraḥ |

sarvakālakṛtaṃ puṇyaṃ snānamātreṇa naśyati ||

iti kṛmijavastreṇa snānaniṣedhaḥ |

etadeva śvetajātavṛkṣajāte na duṣyati |

śvetakṛmeśca sambhūtaṃ praśastaṃ daivapaitryayoḥ ||

iti kṛmijaśvetavastrapraśaṃsā ||

athottarīyam ||

matsyasūkte ||

śatadvayena sūtreṇa uttīrayasya mānakam ||

tadarddhenātha vā kāryyamabhāve sarvataḥ svayam |

yogapadādīnāṃ pūjādāvupayogāttallakṣaṇaṃ vīramitrodayadhṛtasiddhāntaśekhare ||

trividhaṃ yogapadakamādyaṃ vyāghrājinodbhavam |

dvitīyaṃ mṛgacarmmāḍhyaṃ tṛtīyaṃ tantunirmmitam |

caturmmātrapravistāraṃ dairghyeṇa yajñasūtravat |

caturmātraṃ caturaṅgulamātram ||

yajñopavītamārjanasya snānāt parataḥ karttavyatvaṃ tadatra likhyate ||

gāyatrītantre caturthabrāhmaṇapaṭale ||

sammārjya dadhidugdhena ghṛtena bahuyatnataḥ |

ghṛtādyabhāve cārvaṅgi ! mārjayettaṇḍulapiṣṭakaiḥ |

tadabhāve sārṣapeṇa tilatailaṃ parityajet |

vilvasya phalaniryāsairmārjayet dvijasattamaḥ |

śuddhasattvātmakaṃ sūtraṃ tadā bhavati pratyaham |

iti yajñopavītamārjanadravyāṇi ||

yajñopavītamārjanaprakārastu tatraiva ||

vāmaskandhāt samuttāryya vāmāṅguṣṭhe niyojayet |

vāmāṅguṣṭhaṃ vāmaskandhamevameva na cānyathā |

vāmāṅguṣṭhayutaṃ sūtraṃ kṛtvā sammārjayed dvijaḥ ||

iti yajñopavītamārjanaprakāraḥ |

kaṇṭhādau yajñopavītakaraṇadoṣaśca tatraiva ||

kaṇṭhe śirasi dakṣakare kṛtvā śūdratvamarhati |

gāyatryā ayutaṃ japtvā tasmāt pāpāt pramucyate |

tathā |

varṇavipre tathā bhaṭṭe mārjanaṃ na hitaṃ sadā |

dhāraṇaṃ yajñasūtrasya jātibhede pṛthak pṛthak |

raktacandanatoyena mārjayet kṣatrajātayaḥ |

hāridrairmārjayedvaiśya iti śāstrasya nirṇayaḥ ||

atha tilakaṃ matsyasūkte daśamapaṭale ||

athopaviśya pūrvāśāmukho bhūtvā susaṃyutaḥ |

prakuryyāttilakaṃ mantrī uttarāśāmukhena vā |

gopīcandanakenātha rocanākuṅkumena vā |

mṛttikayā malayajena tulasīvilvajena vā ||

yoginītantre tṛtīyabhāge navamapaṭale ||

malayajena gandhena gopīcandanakena vā |

vilvakāṣṭhodbhavenātha tulasīkāṣṭhakena vā |

padmakena tamālena tathā rocanayāthavā |

pidhāya tilakaṃ śreṣṭhameṣāmekatamena vā ||

vilvakāṣṭhodbhavenetyudāsīnaparam |

tatkāṣṭhacandanaṃ bhāle yo dhārayati sambhramādityādi yoginītantrīyapūrvakhaṇḍe pañcamapaṭaloktavacanāt ||

mṛdādiphalaṃ matsyasūkte ||

mṛdā tu muktimāpnoti āyuṣyaṃ candanena tu |

kuṅkumena bhavetkāryyaṃ rocanā vaśyamīritam |

jalasthāmṛttikā varjyā tīrasthaṃ puṇyadāyakam |

tasmāttīrodbhavaṃ grāhyamaśvakrānteti sampaṭhan |

notthāya tilakaṃ kuryyānmudā strīsarito budhaḥ |

śastañca jāhnavītīrodbhavairvā gopicandanaiḥ ||

iti tilakasya mṛttikāvidhiniṣedhau |

tilakakaraṇamantrastu matsyasūkte |

keśavānanta ! govinda ! varāha ! puruṣottama ! puṇyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ tilakaṃ me prasīdatu ||

candanadhāraṇamantro'pi tatraiva ||

kāntiṃ lakṣmīṃ dhṛtiṃ saukhyaṃ saubhāgyamatulaṃ mama |

dadātu candanaṃ nityaṃ satataṃ dhārayāmyaham |

ityanena ca mantreṇa pradadhyānmantravittamaḥ ||

tilakadhāraṇasthānāni matsyasūkte ||

lalāṭe prathamaṃ dadyānmūrddhni dadyāttato hṛdi |

kaṇṭhe ca śrotrayorbāhvorbāhumūladvaye'pi ca |

nābhau pṛṣṭhe ca sandadhyāt pārśvayośca yugaṃ yugam |

tilakāni likheccaiva mucyate sarvapātakaiḥ |

bhāle dīpaśikhākāraṃ bāhubhyāṃ vilvapatravat |

hṛdaye kamalākāraṃ grīvāyāṃ candramuddiśet ||

vaiṣṇavatilake tu viśeṣaḥ ||

lalāṭe tu gadā kāryyā mūrddhni cāpaṃ śaraṃ tathā |

nandakañcaiva hṛnmadhye śaṅkhaṃ cakraṃ bhujadvaye |

śaṅkhacakrāṅkito vipraḥ śmaśāne mriyate yadi |

prayāge yā gatiḥ proktā sā gatistasya nārada ! |

śyāmāpradīpe dvitīyaparicchede |

yajñapārśve mā tilakī karmma kurvīteti |

tasmānmṛdā jalenāpi karttavyaṃ tilakaṃ budhaiḥ |

anyathā niṣphalaṃ jñeyaṃ vījoptirūṣare yathā |

tilakākaraṇanindāpi tatraiva matsyasūkte ||

akṛtvā tilakaṃ bhāle caṇḍālaṃ yastu paśyati |

punaḥ snānantu karttavyaṃ viṇmūtrotsāraṇe tathā |

jale ca ghaṭe ca chāyāyāṃ saṃvīkṣya tilakaṃ caret |

darpaṇe vīkṣayedyatnādamāvāsyāṃ vivarjayet ||

ityamāvāsyāyāṃ tilakaniṣedhaḥ |

tathā |

tilake nijadevāstraṃ vilikheddakṣiṇāditaḥ |

bījaṃ bāhūdarotsaṅge bhāle vā praṇavādikam |

utsaṅge kroḍe ||

rāghavabhaṭṭadhṛtabrahmāṇḍapurāṇe ||

ūrddhvapuṇḍramṛjuṃ saumyaṃ lalāṭe yasya dṛśyate |

sa caṇḍālo'pi śuddhātmā pūjya eva na saṃśayaḥ |

ūrddhapuṇḍraṃ mṛdā saumyeti padmapurāṇe prathamacaraṇe pāṭhaḥ |

aśuciścāmyanācāro manasā pāpamācaret |

śucireva bhavennityamūrddhvapuṇḍrānvito naraḥ |

matpriyārthaṃ śubhārthaṃ vā rakṣārthaṃ caturānana ! |

madbhakto dhārayennityamūrddhvapuṇḍramatandritaḥ |

matpūjāhomakāle ca sāyaṃ prātaḥ samāhitaḥ |

madbhakto dhārayennityamūrddhvapuṇḍraṃ bhavāpaham |

iti bhagavadbhaktivilāsadhṛtapadmapurāṇe adhikam |

taddhṛtaskandapurāṇe kārttikaprasaṅge ||

ūrddhvapuṇḍro mṛdā śubhro lalāṭe yasya dṛśyate |

caṇḍālo'pi viśuddhātmā yāti brahma sanātanam |

ūrdhva puṇḍre sthitā lakṣmīḥ ūrddhvapuṇḍre sthitaṃ yaśaḥ |

ūrddhvapuṇḍre sthitā muktirūrddhvapuṇḍre sthito hariḥ |

uttarakhaṇḍe śivapārvatīsaṃvāde ||

ūrddhvapuṇḍrasya madhye tu viśāle sumanohare |

lakṣmyā sārddhaṃ samāsīno devadevo janārdanaḥ |

tasmād yasya śarīre tu ūrddhvapuṇḍraṃ dhṛtaṃ bhavet |

tasya deha bhagavato vimalaṃ mandiraṃ smṛtam |

ūrddhvapuṇḍradhṛto vipraḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ |

vimānavaramāruhya yāti viṣṇoḥ paraṃ padam |

ūrddhvapuṇḍradharaṃ vipraṃ dṛṣṭvā pāpaiḥ pramucyate |

nāmasmṛtyā tathā bhaktyā sarvadānaphalaṃ labhet |

ūrddhvapuṇḍradharaṃ vipraṃ yaḥ śrāddhe bhojayiṣyati |

ākalpakoṭipitarastasya tṛptā na saṃśayaḥ |

ūrddhvapuṇḍradharo yastu kuryyāt śrāddhaṃ śubhānane ! |

kalpakoṭisahasrāṇi vaikuṇṭhe vāsamāpnuyāt |

yajñadānatapaścaryyājapahomādikañcaret |

ūrddhvapuṇḍradharaḥ kuryyāttasya puṇyamanantakam ||

brahmāṇḍapurāṇe viṣṇuvākyam ||

ūrddhvapuṇḍradharo martyo mriyate yatra kutracit |

śvapāko'pi vimānastho mama loke mahīyate |

ūrddhvapuṇḍradharo martyo gṛhe yasyānnamaśnute |

tadā viṃśatkulaṃ tasya narakāduddharāmyaham ||

ityūrddhva puṇḍramāhātmyam ||

padmapurāṇe nāradoktau ||

yajño dānaṃ tapo homaḥ svādhyāyaḥ pitṛtarpaṇam |

vyarthaṃ bhavati tat sarvamūrddhvapuṇḍraṃ vinā kṛtam ||

uttarakhaṇḍe ||

ūrddhvapuṇḍravihīnastu kiñcit karma karoti yaḥ |

iṣṭāpūrttādikaṃ sarvaṃ niṣphalaṃ syānna cānyathā |

ūrddhvapuṇḍravihīnastu sandhyākarmādikañcaret |

tatsarvaṃ rākṣasaṃ jñeyaṃ narakañcādhigacchati |

yaccharīraṃ manuṣyāṇāmūrddhvapuṇḍra vinā kṛtam |

draṣṭavyaṃ naiva tattāvaccāṇḍālasadṛśaṃ bhavet ||

skānde ||

yasyorddhvapuṇḍraṃ dṛśyeta lalāṭe na narasya hi |

taddarśanaṃ na karttavyaṃ dṛṣṭvā sūryyaṃ nirīkṣayet ||

ityūrddhvapuṇḍrākaraṇe doṣaḥ ||

uttarakhaṇḍe ||

ūrddhvapuṇḍraṃ dharedvipro mṛdā śubhreṇa vaidikaḥ |

na tiryyagdhārayedvidvānāpadyapi kadācana |

bhagavadbhaktivilāsadhṛtam ||

ūrddhvapuṇḍre tripuṇḍraṃ yaḥ kurute sa narādhamaḥ |

bhuṅktvā viṣṇugṛhaṃ puṇyaṃ sa yāti narakaṃ dhruvam ||

skandapurāṇe ||

tiryyak puṇḍraṃ na kurvīta samprāpte maraṇe'pi ca |

naivānyanāma ca brūyāt pumānnārāyaṇādṛte ||

ityūrddhvapuṇḍre tripuṇḍrakaraṇaniṣedhaḥ ||

śāktānandataraṅgiṇīdhṛtam ||

ūrddhvapuṇḍraṃ tripuṇḍraṃ vā kṛtvā sandhyāṃ samācaret |

tadeva vyavasthāpitam skandapurāṇe ||

vaiṣṇavānāṃ brāhmaṇānāmūrddhvapuṇḍraṃ vidhīyate |

anyeṣāntu tripuṇḍraṃ syāditi brahmavido viduḥ ||

padmapurāṇe ||

tripuṇḍraṃ yasya viprasya ūrddhvapuṇḍre na dṛśyate |

taṃ dṛṣṭvāpyathavā spṛṣṭvā sacelaḥ snānamācaret ||

ūrddhvapuṇḍre na kurvīta vaiṣṇavānāṃ tripuṇḍrakam |

kṛtatripuṇḍramartyasya kriyā na prītaye hareḥ ||

athorddhvapuṇḍranirmāṇavidhiḥ brahmāṇḍapurāṇe ||

vīkṣya deśe jala vāpi yo vidadhyāt prayatnantaḥ |

ūrddhvapuṇḍraṃ mahābhāga ! sa yāti paramāṃ gatim |

daśāṅgulapramāṇantu uttamottamamucyate |

navāṅgulaṃ madhyamaṃ syādaṣṭāṅgulamataḥ param |

etairaṅgulibhedaistu kārayenna nakhaiḥ spṛśet ||

urddhvapuṇḍralakṣaṇantu matsyasūkte ||

nāsikākeśaparyyantamūrddhvapuṇḍraṃ vidhīyate |

madhye chidrantu karttavyaṃ tacchidraṃ harimandiram ||

padmapurāṇe uttarakhaṇḍe ||

ekāntena mahābhāgāḥ sarvabhūtahite ratāḥ |

sāntarālaṃ prakurvanti puṇḍraṃ haripadākṛtim |

śyāmaṃ śāntikaraṃ proktaṃ raktaṃ vaśyakaraṃ tathā |

śrīkaraṃ pītamityāhuḥ śvetaṃ mokṣapradaṃ śubham ||

iti karmaviśeṣe varṇaviśeṣatripuṇḍram |

varttulaṃ tiryyagacchidraṃ hrasvaṃ dīrghataraṃ tanum ||

vabhrūṃ virūpaṃ bahvagraṃ bhinnamūlaṃ padacyutam |

aśubhraṃ rūkṣamāsaktaṃ tathā nāṅgulikalpitam |

vigandhamapasavyañca puṇḍramāhuranarthakam ||

iti ninditapuṇḍram ||

nāṅgulikalpitamiti vihitakāṣṭhikābhinnopalakṣaṇam ||

anyathā matsyasūkte daśamapaṭaloktavacanamanarthakaṃ syāt |

tadvacanantu ||

kuśenaiva suvarṇena na kāṣṭhenāyasena ca |

na śaṅkhena na tāmreṇa na kāṃsyena kadācana ||

tulasyā vilvakāṣṭhena rajatena samullikhet ||

ūrddhvapuṇḍrākārastu uttarakhaṇḍe ||

aśvatthapatrasaṅkāśo veṇupatrākṛtistathā |

padmakuṭmalasaṅkāśo mohanaṃ tritayaṃ smṛtam |

ārabhya nāsikāmūlaṃ lalāṭāntaṃ likhenmudā |

lalāṭāntamiti nyūnatvavyavacchedakamanyathā daśāṅgulasyottamatvakīrttanaṃ vyarthaṃ syāt |

daśāṅgulaparimāṇantu nāsikātṛtīyabhāgāvadhi brahmarandhraparyyantameva |

mṛdeti vihitadravyopalakṣaṇam |

mṛdamiti pāṭhe vyatyayo bahulamiti sūtrādvibhaktivyatyayena sa evārthaḥ ||

nāsikāyāstrayo bhāgā nāsāmūlaṃ pracakṣate |

samārabhya bhruvormadhyamantarālaṃ prakalpayet ||

trayo bhāgā iti nirdeśabalāt pūraṇapratyayārthāvagatestṛtīyo bhāgo labhyate |

sa ca bhāgo yatra mastakāvasthito nāsikā nirgatā tatraiva ||

tasmācchidrānvitaṃ puṇḍraṃ daṇḍākāraṃ suśobhanam |

viprāṇāṃ satataṃ kāryyaṃ strīṇāñca śubhadarśane ! |

nāsikākeśaparyyantaṃ ūrddhvapuṇḍraṃ suśobhanam ||

madhye chidrasamāyuktaṃ tadvidyāddharimandiram ||

iti harimandiralakṣaṇam ||

vāmabhāge sthito brahmā dakṣabhāge sadāśivaḥ |

madhye viṣṇuṃ vijānīyāt tasmānmadhyaṃ na lepayet ||

yajurvedīyasya hiraṇyakeśīyaśākhāyām ||

hareḥ padākrāntim ātmano nidhāya yanmadhye chidramūrdhvapuṇḍraṃ yo dhārayati sa parasya priyo bhavati sa puṇyavān bhavati sa muktibhāgbhavatīti |

tilakaracanāyāmaṅguliniyamamāha bhagavadbhaktivilāsadhṛtā smṛtiḥ ||

anāmikā kāmadoktā madhyamāyuṣkarī bhavet |

aṅguṣṭhaḥ puṣṭidaḥ proktastarjanī mokṣasādhanī ||

ūrdhvapuṇḍrasya mṛttikā tu padmapurāṇe ||

parvatāgre nadītīre vilvamūle jalāśaye |

sindhutīre ca valmīke harikṣetre viśeṣataḥ ||

viṣṇoḥ snānodakaṃ yatra pravāhayati nityaśaḥ |

puṇḍrāṇāṃ dhāraṇārthāya gṛhṇīyāttasya mṛttikām |

śrīraṅge veṅkaṭādrau ca śrīkurmmadvārake śubhe |

prayāge nārasiṃhādrau vārāhe tulasīvane |

gṛhītvā mṛttikāṃ bhaktyā viṣṇupādajalaiḥ saha |

dhṛtvā puṇḍrāṇi cāṅgeṣu viṣṇusāyujyamāpnuyāt ||

parvatāgre ityādau ṣaṣṭhīsaptabhyorarthaṃ prati bhedābhāva iti nyāyāt parvatāgrasyetyādi labhyate |

gṛhītvā mṛttikāmiti pareṇānvayaḥ |

vyatyayo bahulamiti ṣaṣṭhyarthe saptamī vā |

nadītīra iti gaṅgāṃtīrasyeti jñeyam |

prāguktamatsyasūktavacanena strīsarito mṛttikāgrahaṇaniṣedhāditi |

śrīraṅgaḥ kāverīmadhyasthaḥ kṣetraviśeṣo dakṣiṇadeśeṣu prasiddhaḥ |

veṅkaṭādriḥ śeṣācalanāmnā tailaṅgadeśe prasiddhaḥ |

śrīkūrmmaḥ kaliṅgadeśe prasiddhaḥ kṣetraviśeṣaḥ ||

gopīcandanamāhātmyantu matsyasūkte |

durlabhaṃ candanaṃ loke gopīnāṃ viṣṇunirmitam |

yat kṛtvā tilakaṃ sadyo brahmahatyāṃ vyapohati ||

sthitasyetyadhyāhārādekakarttṛkatā |

padmapurāṇe nāradavākye'pi ||

brahmaghno vātha goghno vā haitukaḥ sarvapāpakṛt |

gopīcandanasamparkāt pūto bhavati tatkṣaṇāt |

gopīcandanakhaṇḍantu yo dadātīha vaiṣṇave |

kulamekottaraṃ tena svaṃ bhavettāritaṃ śatam ||

iti vaiṣṇave gopīcandanadānaphalam ||

skandapurāṇe dhruvavākyam ||

śaṅkhacakrāṅkitatanuḥ śirasā mañjarīdharaḥ |

gopīcandanaliptāṅgo dṛṣṭaścettadaghaṃ kutaḥ |

gopīmṛttulasī śaṅkhaḥ śālagrāmaḥ sacakrakaḥ |

gṛhe'pi yasya pañcaite tasya pāpabhayaṃ kutaḥ ||

sacakrakaṃ saśrīcakrakamityarthaḥ |

kāśīkhaṇḍe ||

śrīkhaṇḍe kva sa āmodaḥ svarṇe varṇaḥ kva tādṛśaḥ |

tatpavitraṃ kva vai tīrthe śrīgopīcandane yathā ||

garuḍapurāṇe śrīnāradavākyam |

yo mṛttikāṃ dvāravatīsamudbhavāṃ kare samādāya lalāṭapaṭṭe |

karoti nityantvatha corddhvapuṇḍra kriyāphalaṃ koṭiguṇaṃ sadā bhavet |

kriyāvihīnaṃ yadi mantrahīnaṃ śraddhāvihīnaṃ yadi kālavarjitam |

kṛtvā lalāṭe yadi gopicandanaṃ prāpnoti tatkarmmaphalaṃ sadākṣayam |

gopīcandanasambhavaṃ suruciraṃ puṇḍraṃ lalāṭe dvijo nityaṃ dhārayate yadi dvijapate ! rātrau divā sarvadā |

yat puṇyaṃ kurujāṅgale ravigṛhe māghyāṃ prayāge tathā tatprāpnoti khagendra ! viṣṇusadane santiṣṭhate devavat ||

yasmin gṛhe tiṣṭhati gopicandanaṃ bhaktyā lalāṭe manujo bibharti |

tasmin gṛhe tiṣṭhati sarvadā hariḥ śraddhānvitaḥ kaṃsanihā vihaṅgama ! ||

yo dhārayet kṛṣṇapurīsamudbhavāṃ sadā pavitrāṃ kalikalmaṣāpahām |

nityaṃ lalāṭe yadi mantrasaṃyutāṃ yamaṃ na paśyed yadi pāpasaṃvṛtaḥ |

yasyāntakāle khaga ! gopicandanaṃ bāhvorlalāṭe hṛdi mastake ca |

prayāti lokaṃ kamalālayāprabhorgobālaghātī yadi brahmahā bhavet ||

grahā na pīḍanti na rakṣasāṃ gaṇo yakṣāḥ piśācoragabhūtadānavāḥ |

lalāṭapaṭṭe khaga ! gopicandanam santiṣṭhate yasya hareḥ prasādataḥ ||

padmapurāṇe ||

ambarīṣa ! mahāghasya kṣayārthe kuru vīkṣaṇam |

lalāṭe yaiḥ kṛtaṃ nityaṃ gopīcandanapuṇḍrakam ||

kāśīkhaṇḍe yamoktiḥ |

dūtāḥ ! śṛṇuta yadbhālaṃ gopīcandanalāñchitam |

jvaladindhanavat so'pi dūre tyājyaḥ prayatnataḥ ||

iti gopīcandanamāhātmyam ||

bhagavadbhaktivilāsadhṛtakāśīkhaṇḍe ||

atha tasyopari śrīmattulasīmūlamṛtsnayā |

tathaiva vaiṣṇavaiḥ kāryyamūrdhvapuṇḍraṃ manoramam |

skandapurāṇe tulasīmūlamṛttikāmupakramya ||

tanmṛdaṃ gṛhya yaiḥ puṇḍraṃ lalāṭe dhāritaṃ naraiḥ |

prayāṇakaṃ kṛtaṃ taistu mokṣāya gamanaṃ prati ||

tulasīmṛttikāpuṇḍraṃ lalāṭe |

yasya dṛśyate |

dehaṃ na spṛśate pāpaṃ kriyamāṇantu nārada ! ||

garuḍapurāṇe ||

tulasīmṛttikāpuṇḍraṃ yaḥ karoti dine dine |

tasyāvalokanāt pāpāṃ yāti varṣakṛtaṃ nṛṇām ||

tulasīmūlamṛttikāmāhātmyam gāruḍe |

tasyopariṣṭādbhavagannirmālyamanulepanam |

tathaiva dhāryyamevaṃ hi trividhaṃ tilakaṃ smṛtamiti ||

pūrvoktyā atha tasyopari gopīcandanatilakopari |

tatra tu tasyopariṣṭāttulasīmūlamṛttikā tilakopariṣṭādityarthaḥ ||

tena prathamaṃ gopīcandanatilakaṃ kṛtvā tadupari tulasīmūlamṛttikātilakaṃ karaṇīyam ||

tadupari ca viṣṇunirmālyānulepane tilakaṃ kāryyamiti trividhaṃ tilakam ||

atha dvādaśatilakavidhiḥ ||

brahmapurāṇe ||

tato dvādaśabhiḥ kuryyānnāmabhiḥ keśavādibhiḥ |

dvādaśāṅgeṣu vidhivadūrdhvapuṇḍrāṇi vaiṣṇavaḥ ||

padmapurāṇe uttarakhaṇḍe ||

lalāṭe keśavaṃ dhyāyennārāyaṇamathodare |

vakṣaḥsthale mādhavantu govindaṃ kaṇṭhakūpake |

viṣṇuñca dakṣiṇe kukṣau bāhau ca madhusūdanam |

trivikramaṃ skandhadeśe vāmanaṃ vāmapārśvake |

śrīdharaṃ vāmabāhau tu hṛsīkeśantu kandhare |

pṛṣṭhe tu padmanābhañca kaṭyāṃ dāmodaraṃ nyaset |

tatprakṣālanatoyantu vāsudeveti mūrddhani |

yoginītantre ||

pidhāya tilakaṃ śreṣṭhameṣāmekatamena vā |

catuḥsamañca trisamaṃ dvisamañca sureśvari ! |

athālipya tato dehamayane tu vivarjayet |

catuḥsamamityādipūrvoktamalayajagopīcandanavilvatulasīkāṣṭha-padmakṛtamālagorocanānām |

śīte rātrau punaḥ snāne nānulipya sugandhibhiḥ |

lalāṭe tu viśeṣeṇa varāṅge na kadācana ||

matsyasūkte ||

na rātrau tilakaṃ kuryyād bhaktvā naiva ca naiva ca |

mahāgurunipāte ca tilakaṃ chedayennaraḥ |

bahvṛcapariśiṣṭam |

tatrādāvanulepena bhagavaccaraṇābjayoḥ |

nirmmālyena prasādena sarvāṇyaṅgāni mārjayet ||

brahmapurāṇe ||

śālagrāmaśilālagnaṃ candanaṃ dhārayet sadā |

sarvāṅgeṣu mahāśuddhisiddhaye kamalāsanam ||

ityūrdhva puṇḍraprakaraṇam |

atha tripuṇḍradhāraṇavidhiḥ ||

rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

bhasmāgnihotrasambhūtamānayecchodhinaṃ budhaḥ |

yadvā dharāmasaṃspṛṣṭaṃ satyenānīya gomayam ||

satyena praṇavena ||

vāmena pātre saṃśodhya aghoreṇa vinirdahet ||

tatpuruṣeṇa samuddhṛtya īśānena viśodhayet |

itthantu saṃskṛtaṃ bhasma agnirityādimantrataḥ |

vimṛjyāṅgāni saṃspṛśya punarādāya mantrataḥ |

tasmādbrahmeti yajuṣā mantrayedrudrasaṃkhyayā |

praṇavādyaiścaturthī hṛdantaistvaghora īśakaiḥ |

pañcavarṇākṣarādyaiśca bhālāṃśodarahṛtsu ca |

tripuṇḍradhāraṇaṃ kuryyānmūrddhniṃ pañcākṣareṇa ca |

tripuṇḍraṃ dhārayenmantrī sākṣācchiva ivāparaḥ ||

vāyavīsaṃhitāyām bhasmagrahaṇamanyadapyuktam ||

yathā |

śivāgnerbhasma saṃgrāhyamagnihotrodbhavantu vā |

vaivāhyāgnyudbhavaṃ vāpi pakvaṃ śuci sugandhi ca |

kapilāyāḥ śakṛcchuddhaṃ gṛhītaṃ gagane patat |

na klinnaṃ nāpi kaṭhinaṃ na durgandhi na coṣitam |

uṣitaṃ paryyuṣitamityarthaḥ ||

uparyyadhaḥ parityajya gṛhṇīyāt patitaṃ yadi |

piṇḍīkṛtya śivāgnau tu prakṣipenmūlamanvataḥ |

apakvamatipakvañca santyajya bhasitaṃ sitam |

ādāya yasmācchuddhaṃ tad yathā bhasma prajāyata iti kālāgnirudropaniṣadā vṛṣagomayasyāpyevamprakāraḥ pradarśitaḥ ||

vāmeneti ||

oṃ vāmadevāya namo jyeṣṭhāya namo rudrāya namaḥ |

kālāya namaḥ kalavikaraṇāya namo balavikaraṇāya namo balapramathanāya namaḥ sarvabhūtadamanāya namo manonmanāya namaḥ ||

aghoreṇeti mantrastu oṃ aghorebhyo'tha ghorebhyo ghoraghoratarebhyaḥ sarvataḥ sarvasarvebhyo namaste rudrarūpebhyaḥ ||

tatpuruṣeṇeti mantrastu oṃ tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi tanno rudraḥ pracodayāt ||

īśāneneti mantrastu |

oṃ īśānaḥ sarvavidyānāmīśvaraḥ sarvabhūtānāṃ brahmādhipatirbrahmaṇo'dhipatirbrahmā śivo me'stu sadāśivaum |

agnirityādimantrastu |

agniriti bhasmavāyuriti bhasmajalamiti bhasmasthalamiti bhasmavyometi bhasmasarvaharā idam |

bhasmamana etāni sakṣūṃṣi tasmādvratametat pāśupataṃ yat |

bhasmanāṅgāni saṃspṛśet |

tasmādbrahma tadetat pāśupataṃ paśupataṃ paśupāśavimokṣāya |

yajuṣā yajurmantreṇa pañcākṣareṇa namaḥ śivāyeti mantreṇa vā kulamūlāvatārakalpasūtratṛtīyakāṇḍaṭīkādhṛtā śrutiḥ ||

śuddhadravyaṃ tadāgneyabhasmatripuṇḍrakaṃ trirekhātmakamarddhacandrarūpātmakamarddhacandrarūpam ||

atha sanatkumārapramāṇasya tridhā lalāṭādācakṣuḥ paścād bhrūvormadhyataḥ |

yasyeha prathamā rekhā sā āhavanīyo'rka ṛgvedaḥ |

prātaḥ savanaṃ maheśvaraḥ |

yasyeha dvitīyā rekhā sāvasathya ukāro yajurvedaḥ sadāśivaḥ |

yasyeha tṛtīyā rekhā sā gārhapatyaḥ paramātmajñānaśaktirmakārādyairiti ||

atha kālāgnirudropaniṣat ||

saṃbartto'gnir-ṛṣirvirāḍviśvarūpī rudro devatā anuṣṭupchandaḥ śrīviśvarūpaprītyarthe viniyogaḥ |

atha kālāgnirudraṃ bhagavantaṃ sanatkumāraḥ papraccha adhīhi bhostripuṇḍravidhiṃ satattvaṃ kiṃ dravyaṃ kiñca sthānaṃ kati pramāṇaṃ kā rekhāḥ ke mantrāḥ kiṃ daivataṃ kaḥ karttā kiṃ phalamiti taṃ hovāca bhagavān kālāgnirudraḥ |

satyamuktaṃ yaddravyaṃ yadāgneyaṃ yadbhasma sadyojātādi pañcarudrabrahmamantraiḥ parigṛhya agniriti bhasma anenābhimantrya mānastoka iti saṃkṣubhya tryāyuṣamityādinā śirolalāṭaskandhakaṇṭhahṛdbāhudvayeṣu tribhirāyuṣaistryambakaistiryak tisro rekhāḥ prakurvīta etadeva tacchāmbhavaṃ sarvavedeṣu vedavidbhiruktam |

tat samācaran mumukṣurna punarbhavāya |

bhedamālalāṭādācakṣuṣorābhruvormadhyataḥ |

karṇādākarṇaparyyantaṃ tiryyak tisro rekhāḥ prakurvīta |

yā syāt prathamā rekhā sā gārhapatyāgniścākārā bhūrloka ātmakriyāśaktiśca ṛgvedaḥ |

prathamaṃ savanaṃ maheśvaraḥ yā syād dvitīyā rekhā sā dakṣiṇāgnirukāraḥ |

satyamantarīkṣamantarātmā cecchāśaktiryajurvedaḥ |

madhyandinaṃ dvitīyasavanaṃ sadāśivadeveteti |

yā syāt tṛtīyā rekhā sā āhavanīyo'gnirmakārastamo dyauḥ paramātmā jñānaśaktiḥ sāmavedastṛtīyasavanaṃ śivadeveti |

tripuṇḍrakaṃ bhasmanā karoti yo vidvān brahmacārī gṛhī vānaprastho yatirvā sa samastamahāpātakopapātakebhyaḥ pūto bhavati sarvān vedān paṭhitā bhavati sarvatīrtheṣu snāto bhavati sa santataṃ sarvamantrajāpī bhavati |

sakalabhogabhugdehaṃ tyaktvā śivasāyujyameti na punarāvarttate |

sa vaiṣṇavaḥ śivaḥ so'pi sa ca brahmā prajāpatiḥ |

sa muktaḥ sarvapāpebhyo na punarbhavamiṣyate |

ityasti bhagavān kālāgnirudraḥ punarāha |

agniriti bhasmajalamiti bhasmavāyumiti bhasmasthalamiti bhasmasarvaṃ viśvaṃ tadāgneyaṃ yājñyaṃ vṛṣapurīṣabhasma tena tripuṇḍrakaṃ tena tadvidvān kiñcidyājñikaṃ karmma ityāha bhagavān bhavaḥ ||

iti kālāgnirudropaniṣat samāptā ||

vāyavīyasaṃhitāyāṃ trayodaśasu sthāneṣu tripuṇḍradhāraṇamuktam ||

yathā rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

lalāṭe brahma vijñeyaṃ hṛdaye havyavāhanaḥ |

nābhau skandhe gale pūṣā rudro dakṣiṇabāhuke |

ādityo bāhumadhye ca śaśī ca maṇibandhake |

vāmadevo vāmabāhau bāhumadhye prabhañjanaḥ |

maṇibandhe ca vasabaḥ pṛṣṭhadeśe haraḥ smṛtaḥ |

śambhuḥ kakudi samproktaḥ paramātmā śivaḥ smṛtaḥ |

tasmāt kālāgnirudropaniṣadvāyavīyasaṃhitoktasthānānāmicchā-vikalpaḥ ||

puraścaraṇalaharītantre dvitīyapaṭale ||

āgneyamucyate bhasma dagdhagomayasambhavam |

śodhyaṃ ṣaḍakṣarairmantrairvedamantravivarjitaiḥ |

śirodeśe lalāṭe ca skandhe ca bhrūpradeśake |

madhyamānāmikāṅgulyaṅguṣṭhena tilakaṃ tataḥ |

tilakastisro rekhā syādrekhāṇāṃ nava devatāḥ |

pṛthivyagnistathā ātmā kriyāśaktirmaheśvaraḥ |

devatā ādyarekhāyā bhaktyā te parikīrttitāḥ |

labhasva tvañca subhage ! dvitīyāyāśca devatāḥ |

paramātmā śivo devastṛtīyāyāstu devate |

etānnityaṃ namaskṛtya tripuṇḍraṃ dhārayed yadi |

maheśvaravratamidaṃ kṛtvā siddhīśvaro bhavet |

brahmacārī gṛhastho vā vanastho yatireva vā |

mahāpātakasaṅghātairmucyate sarvapātakāt |

tathānye kṣatraviṭśūdrastrīhatyādikapātakaiḥ |

vīrabrāhmaṇahatyābhyāṃ mucyate subhageśvari ! |

amantreṇāpi yat kuryyāt kṛtvā caiva mahonnatim |

tripuṇḍrabhālatilako mucyate sarvapātakaiḥ |

paradravyāpaharaṇaṃ paradārābhimarṣaṇam |

paranindā parakṣetraharaṇaṃ parapīḍanam |

asatyavākyaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ devavikrayam |

kūṭasākṣyaṃ vratatyāgaṃ kaitavaṃ nīcasevanam |

gobhūhiraṇyamahiṣītilakambalavāsasām |

annadhānyajalādīnāṃ nīcebhyaśca pratigrahaḥ |

dāsīveśyāsu kṛṣṭāsu vṛṣalīṣu naṭīṣu ca |

rajaḥsvalāsu kanyāsu vidhavāsu ca saṅgamaḥ |

māṃsacarmmavasādīnāṃ lavaṇasya ca vikrayaḥ |

evaṃrūpāṇyasaṃkhyāni pāpāni vividhāni ca |

sadya eva vinaśyanti tripuṇḍrasya ca dhāraṇāt |

śivadravyāpaharaṇāttannindāyāśca kutracit |

nindāyāḥ śivabhaktānāṃ prāyaścittairna śudhyati |

devadravyāpaharaṇe brahmasvaharaṇena ca |

kulānyāśu vinaśyanti brāhmaṇātikrameṇa ca |

rudrākṣā yasya deheṣu lalāṭe ca tripuṇḍrakam |

yadi syāt sa ca cāṇḍālaḥ sarvavarṇottamottamaḥ |

yāni tīrthāni loke'smin gaṅgādyāḥ saritaśca yāḥ |

snāto bhavati sarvatra yallalāṭe tripuṇḍrakam |

saptakoṭirmahāmantrā upamantrāstathaiva ca |

śrīviṣṇoḥ koṭimantrāśca koṭimantrāḥ śivasya ca |

te sarve tena japtāḥ syuryo bibhartti tripuṇḍrakam |

sahasraṃ pūrvajātānāṃ sahasrañca janiṣyatām |

svavaṃśajānāṃ martyānāmuddharedyastripuṇḍradhṛk |

aṣṭaiśvaryyaguṇopetaḥ prāpya divyatripuṇḍrataḥ |

divyaṃ vimānamāruhya divyastrīśatasevitaḥ |

vidyādharāṇāṃ siddhānāṃ gandharvāṇāṃ mahaujasām |

indrādilokapālānāṃ lokeṣu ca yathākramam |

bhuktvā bhogān suvipulān prāktanānāṃ pureṣu ca |

brahmaṇaḥ padamāsādya tatra kalpāyutāvadhi |

viṣṇorloke ca ramate ābrahmaṇaḥ śatāyuṣam |

śivalokaṃ tataḥ prāpya ramate kālamakṣayam |

śivasāyujyamāpnoti na sa bhūyo vijāyate ||

iti tripuṇḍradhāraṇaphalam ||

śāktānandataraṅgiṇīdhṛtabhaviṣyapurāṇe ||

tripuṇḍreṇa vinā kuryyād yāṃ kāñcidvaidikīṃ kriyām |

sā niṣphalā bhaveddevi ! brahmaṇāpi kṛtā yadi ||

śyāmāpradīpe tu skandapurāṇīyamiti kṛtvā likhitam ||

kūrmapurāṇe ||

vaiṣṇavo vātha śaivo vā śākto vā saura eva vā |

tripuṇḍreṇa vinā pūjāṃ kurvāṇo yātyadhogatim ||

śivadharme |

sitena bhasmanā kuryyāt lalāṭe ca tripuṇḍrakam |

sarvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate ||

bhasmetyupalakṣaṇaṃ dravyāntareṇāpi tripuṇḍraṃ kāryyam ||

sarvastripuṇḍrakaṃ kuryyāt sarvadā yajñabhasmanā |

tadabhāve candanena mṛdā vā vāriṇāpi vā |

iti bhaviṣyapurāṇavacanāt |

yatkiñcit kurute karma vinā viprastripuṇḍrakam |

vyarthameva bhavet sarvaṃ bandhyāstrīsaṅgamo yathā |

sacchidraṃ kurute yastripuṇḍraṃ paśumatirdvijaḥ |

dharmārthakāmamokṣeṣu tasya chidraṃ prajāyate |

iti sacchidratripuṇḍradhāraṇanindā |

nanūrddhvapuṇḍre tripuṇḍrakaraṇamuktavacanajātāt niṣiddhaṃ pūrvoktakūrmapurāṇavacanena vaiṣṇavādīnāṃ tripuṇḍreṇa vinā pūjākaraṇe doṣaśrutiśceti lambodarasya ratikāle priyāmukhacumbanamivaikaṃ sandhitsato'nyat pracyavata iti ceti naivam |

ūrdhvapuṇḍratripuṇḍrayoḥ sacchidrakaraṇaniṣedho vaidhetarapara ityavehi |

sarvatraiva niṣedhasya vaidhabhinnaparatvād yathā viśikhanindā prāyaścittādyanāghrātaparā |

ata-eva śaivaistūrdhva puṇḍradhāraṇānantarameva bhasmanā tripuṇḍradhāraṇamapi kāryyaṃ yato dvijānāmūrdhvapuṇḍrasthāvaśyakatvamiti rāghavabhaṭṭaḥ ||

atha śaktitilakam ||

śāktānandataraṅgiṇīdhṛtagautamīye ||

tilakaṃ raktagandhena candanenātha vā priye ! |

devyastraṃ vilikhedbhāle tārābījaṃ tato hṛdi |

śaktimadhyagatāṃ kuryyādityetacchaktitilakam ||

tilake nijadevāstramiti prāguktenaikavākyatayā devyastraṃ svīyeṣṭadevatāvījamiti ||

annadākalpe pañcamapaṭale ||

prakṣālya pāṇipādau ca raktavastrayugaṃ tataḥ |

paridhāyārddhacandrābhaṃ sabinduṃ tilakaṃ caret |

candanena suraktena kuṅkumenātha vā punaḥ |

sindūrabindusaṃyuktaṃ rekhātrayavirājitam |

devīpādāmbujarajo dhyātvā mūlena sādhakaḥ |

pūjādhikārī durgāyā yathāsau candraśekharaḥ ||

kṛṣṇārccnacandrikādhṛtamālinīvijaye'pi ||

bhāle candrāddharekhā tritayaviracitaṃ vidyudābhāvilāsaṃ tasyādhaścāntarāle'ruṇakiraṇanibhaṃ bhrūyugasyātha bindum |

hṛṇmadhye padmarūpaṃ śaśadharaviśadaṃ doryuge vīraṇābhaṃ sthāneṣvanyeṣu bindūn racayati tilakaṃ so hi viśveśarūpaḥ ||

bhrūyugasyāntarāle madhye raktavarṇaṃ binduṃ racayatītyanvayaḥ |

hṛṇmadhye śvetapadmarūpamityarthaḥ |

doryuge bāhudvaye |

vīraṇābhaṃ vīraṇapatrākāram |

anyeṣu sthāneṣu purokteṣu iti etacchabdasya prayogastacchabdārthamabhidhatte |

uktañca sarvanāmasūtraṭīkāyāṃ tyattadāvekārthau yadi nirdiṣṭārthau |

itare trayaḥ sābhinayapratyakṣe sābhinayo hastabhaṅgimādiriti kulacandraḥ |

anyathā vimargalope satītyanena cchandobhaṅgaḥ syāt |

prakrāntavācinastasya na yacchabdāpekṣā |

uktañca kāvyaprakāśe ||

evaṃ prakrāntaprasiddhānubhūtārthaviṣayakastacchabdo'pi yacchabdasyopādanaṃ nāpekṣate |

ṛjavastu tantre'paśabdavicāraniṣedhāt so hīti paṭhanti |

jale yadi sandhyādi kriyate tadā yāgamaṇḍapaṃ gatvā upaviśya tilakaṃ kāryyam ||

annadākalpe tathoktatvāt ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ tṛtīye arthakāṇḍe snānāditilakāntapraśākhākathanarūpastṛtīyaḥ paricchedaḥ ||

Die Verehrung der Göttin verbindet zahlreiche Überlieferungen dieser Sammlung.


atha sandhyā ||

vaidikasandhyānantaraṃ tāntrikī sandhyā kāryyā ||

tathāca puraścaraṇarasollāse prathamapaṭale |

prātaḥsnānaṃ samāsādya sandhyāṃ paramadurlabhām |

upāsya cañcalāpāṅgi ! gāyatrīṃ prajapettataḥ |

tatastu tāntrikīṃ sandhyāṃ gāyitrīṃ tāntrikīṃ tathā |

sūryyārghyañca tato dattvā pūjārthaṃ gṛhamāviśet ||

vṛhannīlatantre prathamapaṭale'pi ||

ādau ca vaidikīṃ sandhyāṃ kṛtvā cāgamasammatām |

sandhyāṃ kṛtvā tato vīraḥ kulakoṭīḥ samuddharet |

tathā |

etatsandhyātrayeṇaiva divārātrau ca vandaneti ||

gandharvatantre ṣaṣṭhapaṭale ||

aparāṃ kathayāmyatra sarvapāpavināśinīm |

upaviśya śucau deśe tritattvena tridhācamet |

prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā tridhāvījaistridhāvidham |

vāmahaste jalaṃ gṛhya galitodakabindubhiḥ |

saptadhā prokṣaṇaṃ kuryyānmūrddhni mantramanusmaran |

avaśiṣṭodakaṃ dakṣahaste saṃgṛhya sādhakaḥ |

nāsāmāśliṣya toyena tatastenāghamarṣaṇam |

iḍayākṛṣya dehāntaḥ kṣālitaiḥ pāpasañcayaiḥ |

kṛṣṇavarṇaṃ tadodakaṃ vāmanāḍyā virecitam |

dakṣahaste tu tanmantrī pāparūpaṃ vicintya ca |

purato vajrapāṣāṇe nikṣipedastramantrataḥ |

ityaghamarṣaṇaṃ kṛtvā punarācamanaṃ tathā |

abhiṣiñcettato mūrdhni vidhinā sādhakottamaḥ |

oṃ āpo devī raso'mṛtaṃ pūtaṃ brahma punīmahe |

jalāñjalitrayaṃ bhūmau mārttaṇḍabhairavāya ca |

ūrdhvabāhustato mantrī mārttaṇḍaṃ samupāśrayet |

oṃ udutyaṃ jātavedasaṃ devaṃ vahanti ketavaḥ dṛśe viśvāya sūryyam |

mārttaṇḍaśeṣe deveśi ! bhairavaṃ padamīrayet |

etādṛk sandhyā tu gauḍa deśe na pracaradrūpā |

gauḍadeśīyā tu toḍalatantre tṛtīyapaṭale ||

ātmavidyāśivaistattvairācāmet pāthasā tathā |

vahni jāyānvitā mantrā vijñeyāḥ praṇavādikāḥ |

gaṅge cetyādinā devi ! tīrthāvāhanamācaret |

mūlena manunā bhūmau trivāraṃ nikṣitet sudhīḥ |

tajjalena saptavāramātmābhiṣekamācaret |

aṅganyāsaṃ tataḥ kṛtvā vāmahaste sureśvari ! |

gaganaṃ vāyuvījañca varuṇaṃ bhūmivījakam |

vahnibījaṃ binduyutaṃ trivāraṃ japamācaret |

anena manunā devi ! tajjalañcābhimantritam |

mūlamantraṃ samuccāryya saptadhā tattvamudrayā |

ātmābhiṣekamātreṇa mucyate sarvapātakaiḥ |

śeṣaṃ jalaṃ maheśāni ! dakṣahaste samānayet |

iḍayā pūrayettoyaṃ kṣālayeddehamadhyagam |

tataḥ piṅgalayā devi ! tattoyantu virecayet |

kṛṣṇavarṇaṃ tadudakaṃ pāparūpaṃ vicintayet |

purato vajrapāṣāṇe phaṭkāreṇa vinikṣipet |

hastaṃ prakṣālya cācamya sūryyāyārghyaṃ nivedayet |

devatārghyaṃ tataḥ paścāt gāyatrīṃ paramākṣarīm |

prapaṭhettu tato dhīmān trivāraṃ jalamutkṣipet |

tato japenmahāmantraṃ gāyatrīṃparamākṣarīm |

aṅganyāsaṃ tataḥ kṛtvā ācamya parameśvari ! |

iṣṭadevīṃ maheśāni ! dhyātvā tu ravimaṇḍale |

prāṇāyāmādikaṃ kṛtvā cāṣṭottaraśataṃ japet ||

kalpasūtraṭīkātṛtīyakāṇḍadhṛtalakṣmīkulārṇave ||

sandhyayā tu vihīno yo na dīkṣāphalamāpnuyāt |

mantrasandhyāpūrvikā sandhyā kāryyā taduktaṃ navaratneśvare ||

vaidikī tāntrikī sandhyā yathānukramayogata iti ||

mahānirvāṇatantre pañcamollāse'pi ||

sandhyāṃ samācarenmantrī tāntrikīṃ śṛṇu kathyate |

ācamya pūrvavattoye tīrthānyavāhayecchive ! |

gaṅge cetyādimantreṇa mudrayāṅkuśasaṃjñayā |

āvāhya tīrthaṃ salile mūlaṃ dvādaśadhā japet |

tatastattoyato bindūn tridhā bhūmau vinikṣipet |

aṅguṣṭhānāmikāyogānmūloccāraṇapūrvakam |

saptavāraṃ svamūrddhānamabhiṣicya tato jalam |

vāmahaste samādāya chādayeddakṣapāṇinā |

īśānavāyuvaruṇavahnīndravījapañcakam |

prajapya vedadhā toyaṃ dakṣahaste samānayet |

vīkṣya tejomayaṃ dhyātvā ceḍayākṛṣya sādhakaḥ |

dehāntaḥ kalaṣaṃ tena recayet piṅgalākhyayā |

niṣkṛṣya purato vajraśilāyāṃ vajramuccaran |

trivāraṃ tāḍayenmantrī hastau prakṣālayettataḥ |

ācamyoktena mantreṇa sūryyāyārghyaṃ nivedayet |

tāramāyā haṃsa iti ghṛṇisūryyastataḥ param |

idamarghyaṃ tubhyamuktvā dadyāt svāhetyudīrayan |

tato dhyāyenmahādevīṃ gāyatrīṃ paradevatām |

prātarmadhyāhnasāyāhne trirūpaṃ guṇabhedataḥ |

prātarvahniraktavarṇāṃ dvibhujāñca kumārikām |

kamaṇḍaluṃ tīrthapūrṇamakṣamālāñca bibhratīm |

kṛṣṇājināmbaradharāṃ haṃsārūḍhāṃ śucismitām || 1 ||

śyāmavarṇāṃ vaiṣṇavīñca caturbhujāṃ maheśvari ! |

śaṅkhacakragadāpadmadhāriṇīṃ garuḍāsanām |

pīnatuṅgakucadvandvāṃ vanamālāvibhūṣitām |

yuvatīṃ satataṃ dhyāyenmadhye mārttaṇḍamaṇḍale || 2 ||

sāyāhne varadāṃ devīṃ gāyatrīṃ saṃsmaredyatiḥ |

śuklāṃśuklāmbaradharāṃ vṛṣāsanakṛtāśrayām |

trinetrāṃ varadāṃ pāśaṃ śūlañca nṛkaroṭikām |

bibhratīṃ karapadmaiśca vṛddhāṃ galitayauvanām || 3 ||

evaṃ dhyātvā mahādevyai jalānāmañjalitrayam |

dattvā japettu gāyatrīṃ daśadhā śatadhāpi vā |

trisandhyametāṃ prajapan sandhyāyāḥ phalamāpnuyāt |

tatastu tarpayeddevi ! devarṣipitṛdevatāḥ |

praṇavaḥ sa dvitīyākhyastarpayāmi namaḥ padam |

śaktau tu praṇavo māyāṃ namaḥ sthāne dviṭhaṃ vadet |

tataścārghyaṃ mahādevye dattvā mūlaṃ japet sudhīḥ |

yathāśakti japaṃ kṛtvā devyā vāmakare'rpayet |

praṇamya devīpūjārthaṃ jalamādāya sādhakaḥ |

natvā tīrthe paṭhan stotraṃ devatādhyānatatparaḥ |

yāgamaṇḍapamāgatya pāṇipādau viśodhayet ||

vṛhannīlatantre prathamapaṭale ||

sandhyāṃ sāyantanīṃ kuryyād dvādaśyādiṣvapi priye ! |

akurvannirayaṃ yāti yato nityāgamakriyā |

etadvacanamavijñāya vaidikī tāntrikī sandhyā yathānukramayogata iti tantrasāradhṛtavacane anukramapadasvarasāt yatra vaidikī sandhyā na vidyate tatra tāntrikyapi na karaṇīyā |

tena dvādaśyādau sāyam evamaśaucādau tāntrikasandhyā na kāryyeti kaścidvadati tanna |

aśaucasya vaidikaviṣayatvāditi ||

tathā ca viśvasāratantre dvitīyapaṭale ||

mahāgurunipātādau na pūjāyā vikalpanā |

mohādvā yadi vā daivāt pūjayenna kadācana |

tasya sarvavināśaḥ syādityuktantu sadāśivairiti |

pūjayediti tāntrikanityakarmopalakṣaṇam |

yathā kāmadatantre navamapaṭale ||

upāsakā ye śrīkālyāste śuddhāḥ sarvadaiva hi |

janurmaraṇajāśaucaṃ tathānyad yadaśaucakam |

sarvaṃ na bādhate kvāpi kālikāyā upāsake |

gaṅgeva śuddhaḥ satataṃ kimaśaucaṃ sureśvari ! |

kālīmuddiśya pūjādijapahomamaśaucake |

na tyājyaṃ tena śāktena sarvaṃ kāryyaṃ sadaiva hi |

kālīmuddiśya dānādi na ca tyājyamaśaucake |

sarvadā paramaḥ śuddhaḥ śākta eva maheśvari ! |

atra śākta iti sāmānyenopadānāt pūrvavacane kālyā iti śaktimātropalakṣaṇam ||

atha yogināṃ sandhyā kalpasūtraṭīkāyāṃ tṛtīyakāṇḍe ||

yā gururūpiṇī mṛṇālasūtrāntaragā svaprakāśā kuṇḍalinīśaktiḥ kulākulasamarasabhāvena sādhanāntardhyeyā |

tathā madhyāhnasamaye taruṇāvayavāmatibhāsvarāṃ kāmarājarūpiṇīṃ mūlādibrahmarandhrāntaṃ brahmarandhrādimūlāntaṃ dhyāyet |

tathā sāyaṃsamaye śvetavarṇāṃ śaktivījasvarūpāṃ mṛṇālatantunibhāṃ kulākulayogenānusandadhyāt |

arddharātre parāparakuṇḍalinīrūpāṃ padmarāgavarṇāṃ mūlādihṛdayārvyantaṃ vāgbhavavījarūpiṇīṃ hṛdayādbhrūmadhyaparyyantaṃ kāmavījarūpāṃ bhrūmadhyādbrahmarandhrāntaṃ śaktivījarūpāṃ dhyāyet |

taduktamudayākarapaddhatyām ||

ādyā mṛṇālasūtrābhā pītā raktā tu madhyamā |

śvetā tvantargatā śaktiḥ sandhyācobhayarūpiṇī |

tarpaṇantu mūlādhārāt somasūryyāgnirūpiṇīm |

kuṇḍalinīṃ samutthāpya parabinduṃ nirbhidya tadudbhavāmṛtena sveṣṭadevatāṃ tarpayet |

taduktaṃ navacakreśvare ||

candrārkānalasaṅghaṭṭād galitaṃ yatparāmṛtam |

tenāmṛtena divyena tarpayet sundarīṃ parām ||

atha sūryyapūjā ||

mūlādhārāt kulakuṇḍalinīmutthāpya hṛdayārkamaṇḍalaṃ nītvā tatkarṇikāntargatasudhādhārayā mūlamantraṃ smaran siñcediti yogināmantaryāgaḥ ||

atha kaulānāṃ sandhyā gandharvatantre ṣaṣṭhapaṭale ||

ātmānaṃ sarvadā samyak dhyāyed dhyānaparāyaṇaḥ |

devatābhedataḥ sandhyā mānasīyaṃ parā priye ! |

śivaśaktyoḥ samāyogo yasmin kāle prajāyate |

sā sandhyā kulaniṣṭhānāṃ samādhisthaiḥ pratīyate |

bhūtaśuddhitantre prathamapaṭale'pi ||

antaḥ sandhyāṃ maheśāni ! śṛṇu yatnena pārvati ! |

śivaśaktisamāyogo yasmin kāle prajāyate |

sā sandhyā kulasādhūnāṃ samādhisthaiḥ pratīyate ||

vaidikasandhyādiprayogastu brāhmaṇasarvasvādāvanusandheyaḥ |

kevalamārjanasya viśeṣo nirvaṇatantre tṛtīyapaṭale yathā |

āpo mārjanamantrasya prakāraṃ śṛṇu yatnataḥ |

bhūmau śirasi cākāśe ākāśe bhūmimastake |

mūrdhnibhūmau tathākāśe yajurvede sureśvari ! |

sāmātharvairidaṃ devi ! ṛgvede śṛṇu śailaje ! |

śūnye śirasi cākāśe bhūmau śūnye śire tathā |

bhūmau śūnye tathā mūrdhni cāpo mārjanamācaret |

āpohiṣṭheti mantrasya aṣṭākṣarakrameṇa tu |

mārjanaṃ tatkrameṇaiva sarvapāpavināśanam |

vyatikrameṇa cārvaṅgi ! brahmahatyā pade pade |

varathastrīn mūrdhni dadyād ye savo vyomni cocyate |

bhūmau dadyānna trayeṇa iti sammārjanaṃ viduḥ |

ata-eva kramaṃ sarvaṃ tava snehāt prakāśitam |

stutiñca kavacaṃ devi ! paṭhitvā praṇamet sudhīḥ |

atha gāyatrī ||

nirvāṇatantre tṛtīyabrāhmaṇapaṭale ||

gāyatrīṃ śṛṇu cārvaṅgi ! caturvedaprapūjitām |

vedamāteti vikhyātāṃ trivargaphaladāyinīm |

hālāhalaṃ samuddhṛtya ityādi gāyatrī jñeyā ||

iti japtvā maheśāni ! mukto bhavati nānyathā |

antyayakārayoḥ sthāne ya iti ca yaḥ paṭhet |

sa caṇḍāla iti khyāto brahmahatyā dine dine |

ata-eva maheśāni ! tava snehāt prakāśitam |

sāvitrī paramā vidyā trailokye ca sudurlabhā |

asyā grahaṇa mātreṇābhūdbrahmā nātra saṃśayaḥ ||

yattu gāyatrītantrasya prathamabrāhmaṇapaṭale ||

praṇavatrayasaṃyuktaṃ brāhmaṇeṣu prakīrttitam |

kṣetrādau parameśāni ! śasyate praṇavadvayam ||

dvitīyabrāhmaṇapaṭale'pi ||

praṇavatrayasaṃyuktāṃ gāyatrīṃ prajapettu yaḥ |

gāyatryāḥ phalamāpnoti anyathāraṇyarodanamiti |

praṇavatrayayuktagāyatrīkathanam |

tatprabalakalau tatpuṭitatvābhiprāyeṇa tathā ca tatraiva ||

vidyā vā upavidyā vā praṇavaiḥ puṭitaṃ kalau |

japtvā siddhimavāpnoti tadṛte viphalaṃ bhavet ||

asyārthaḥ |

rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

tatra praṇavena brahma pratipādyate vyāhṛtibhirapi tadeva pratipādyate |

bhūriti sanmātramucyate sarvaṃ bhāvayati prakāśayati iti vyutpattyā bhuvamiti cidrūpamucyate |

sarvapreraṇāt svariti tejorūpatvāt pūjanīyatvāt maha iti |

sarvajananatvājjana iti |

jñānasvarūpatayā sarvatāpanatayā vā tapa iti |

paratvāt sarvātmakatvān anantajñānatvāt satyamiti saptavyāhṛtibhiḥ paraṃ brahmaivocyate |

praṇavena saha āsāmāntaraḥ sambandho yathā |

praṇavasya akārādisaptamātrāḥ saptavyāhṛtaya iti yadvā bhūrādisaptalokāḥ praṇavavācyabrahmātmakāstadatiriktaṃ na kiñcidastītyarthaḥ |

tatpadena brahmocyate |

oṃ tat saditi nirdeśo brahmaṇastrividho mata iti vacanāt |

suñ prāṇiprasava iti dhātorjātatvāt sarvaprapañcopadeśakatvena savituriti |

niratiśayānandarūpatvāt sarvavaraṇīyatvāt sarvasevanīyamiti vareṇyam |

pāpatarjanādbhaktavartmanā'bhayādbhargaḥ |

sarvaprakāśakatvena devasyeti saviturdevasyetyatra ṣaṣṭhīprayogo rāhoḥ śiravadaupacārikatrayaṃ bhūtam |

brahmadhīmahi dhyāyemahi no'smākaṃ dhiyo buddhīryaḥ pracodayāt prerayet |

atra ya iti liṅgavyatyayaḥ chāndasatvāt |

tena sarvāntaḥkaraṇaprakāśakaḥ sarvasākṣī paramātmoktaḥ |

vyāpnotītyāpaḥ sarvaprakāśakamiti jyotiḥ sarvātiśāyitvāt hrasvaḥ |

yadvā |

āpojyotīrasa iti somāgnyosteja ucyate |

yatastadātmakaṃ jagat |

anāśitvādamṛtaṃ vṛhattvādvṛṃhaṇatvād brahma satyajñānānandalakṣaṇam |

bhūrbhuvaḥsvaḥpadavācyaṃ so'hamityāspadavācyamiti |

evaṃ sarvātmakabrahmabodhako gāyatrīmantraḥ |

praṇavādyā iti vyāhṛtiḥ sambadhyate |

tatpadādiketyagrimeṇa sambadhyate ||

atra sapta vyāhṛtayaḥ ||

oṃ bhūḥ oṃ bhuvaḥ oṃ svaḥ oṃ mahaḥ oṃ janaḥ oṃ tapaḥ oṃ satyam |

etadagre tat savituriti ṛk tadante oṃ āpojyotīraso'mṛtaṃ brahmabhūrbhuvaḥ svaromidaṃ śivah |

asyāstantrāntaroktaṃ vījādiryathā |

re ityetattu bījaṃ syād yavarṇaṃ śaktirucyate |

nītyetat kīlakaṃ proktaṃ gāyatryāstripadātmana iti |

patsandhiṣviti pādadvayasandhicatuṣke akṣaracatuṣkaṃ taduktaṃ paddvayasandhicatuṣkamiti |

evaṃ bhujadvayasandhicatuṣke akṣaracatuṣkam |

anyatraikaikamakṣaram evaṃ caturviṃśatyakṣarāṇi nyasanīyāni |

nīyetyasya pṛthak tena caturviṃśatyakṣarātmakaṃ pratyekamakṣarāṇām ṛṣicchandodevatādhyānamucyate |

akṣarāṇāñca sarveṣāṃ prajāpatir-ṛṣistathā |

viniyogo'ṅgavinyāse gāyatrīcchanda ucyate |

akṣarāṇāntu sarveṣāṃ vakṣyante devatāḥ kramāt |

agnivāyusūryyavidyudyamā varuṇa eva ca |

vṛhaspatiśca parjanya indro gandharva eva ca |

pūṣā śivaśca tvaṣṭā ca vāsavaśca maruttathā |

somo'ṅgirā viśvedevā aśvinī ca prajāpatiḥ |

sarvadevaśca rudraśca brahmā viṣṇustu devatāḥ |

japakāle cintanīyāstāsāṃ sāyujyamāpnuyāt |

tatkāraṃ campakāpītaṃ brahmaviṣṇuśivātmakam |

śatapatrāsanārūḍhaṃ dhyāyet susthāsanasthitam |

sakāraṃ cintayedevamatasīpuṣpasannibham |

padma madhyasthitaṃ saumyamupapātakanāśanam |

atasīkusumābhā te-uḍīti yasya bhāṣā natvatasī śoṇapuṣpaṃ vakṣyamāṇagāyatrītantroktavacane śyāmavarṇadarśanāt ||

vikaraṃ kapilaṃ nityaṃ kamalāsanasaṃsthitam |

dhyāyecchāntaḥ dvijaśreṣṭho mahāpātakanāśanam |

tukāraṃ cintayet prājña indranīlasamaprabham |

nirdahet sarvapāpāṇi graharogasamudbhavam |

rvakāraṃ vahnidīptābhaṃ cintayecca vicakṣaṇaḥ |

bhrūṇahatyākṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati |

rekāraṃ vimalaṃ dhyāyet śuddhasphaṭikasannibham |

pāpaṃ naśyati tat kṣipramagamyāgamanodbhavam |

ṇīkāraṃ cintayed yogī śuddhasphaṭikasannibham |

abhakṣyabhakṣaṇaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati |

yakāraṃ tārakāvarṇaminduśeṣavibhūṣitam |

yogināṃ varadaṃ dhyāyed brahmahatyāvināśanam |

bhakāraṃ kṛṣṇavarṇantu nīlameghasamaprabham |

dhyātvā puruṣa ityādi pāpaṃ nāśayati dvijaḥ |

rgokāraṃ raktavarṇañca kamalāsanasaṃsthitam |

gohatyādikṛtaṃ pāpaṃ dhyātvā naśyati tatkṣaṇāt |

dekāraṃ raktasaṅkāśaṃ kamalāsanasaṃsthitam |

cintayet satataṃ yogī strīhatyā dahanaṃ param |

vakāraṃ cintayecchuddhaṃ jātīpuṣpasamaprabham |

guruhatyākṛtaṃ pāpaṃ dhyātvā naśyati tatkṣaṇāt |

syakārantu tathā pītaṃ suvarṇasadṛśaprabham |

manasā cintitaṃ pāpaṃ dhyātvā nudati cānaghaḥ |

dhīkāraṃ cintayecchuklaṃ kundapuṣpasamaprabham |

pitṛmātṛbadhāt pāpānmucyate nātra saṃśayaḥ |

makāraṃ padmarāgābhaṃ cintayeddīptatejasam |

pūrvajanmārjjitaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati |

hikāraṃ śaṅkhavarṇantu pūrṇacandrasamaprabham |

aśeṣapāpadahanaṃ dhyāyennityaṃ vicakṣaṇaḥ |

dhikāraṃ pāṇḍavaṃ dhyāyet padmasyoparisaṃsthitam |

pratigrahakṛtaṃ pāpaṃ smaraṇādeva naśyati |

yokāraṃ raktavarṇantu indragopasamaprabham |

dhyātvā prāṇibadhe pāpaṃ nirdahenmunipuṅgavaḥ |

dvitīyaścaiva yaḥ prokto yokāro raktasannibhaḥ |

nirdahet sarvapāpāṇi nānyaiḥ pāpaiḥ pralipyate |

naḥkārantu mukhaḥpūrvamādityodayasannibham |

sakṛddhyātvā dvijaśreṣṭhaḥ sa gacchet paramaṃ padam |

nīlotpaladalaśyābhaṃ prakāraṃ dakṣiṇāyanam |

sakṛddhyātvā dvijaśreṣṭhaḥ sa gacchedaiśvaraṃ padam |

saumyaṃ gorocanāpītaṃ cokāraṃ caturānanam |

sakṛddhyātvā dvijaśreṣṭhaḥ sa gacchedvaiṣṇavaṃ padam |

śuklavarṇendusaṅkāśaṃ dakāraṃ paścimānanam |

sakṛddhyātvā dvijaśreṣṭhaḥ sa gacchedbrahmaṇaḥ padam |

yātkārantu śivaṃ proktaṃ caturvadanasaprabham |

pratyakṣaphalado brahmaviṣṇurudra iti smṛtiḥ |

etaddhyātvā tu medhāvī japaṃ homaṃ karoti yaḥ |

na bhavet sūtakaṃ tasya mṛtakañca na vidyate |

yastvevaṃ na vijānāti gāyatrīñca tathāvidhām |

kathitaṃ sūtakaṃ tasya mṛtakañca mayānagha ! |

naiva dānaphalaṃ tasya na ca yajñaphalaṃ bhavet |

na ca tīrthaphalaṃ proktaṃ tasyaiva sūtake satīti ||

atha varṇakalpaḥ |

tathā gāyatrītantre ||

takāraṃ campakāpītaṃ brahmaviṣṇuśivātmakam |

tsakāraṃ cintayet śyāmaṃ vikāraṃ kapilaṃ tathā |

tukāramindranīlābhaṃ rvakāraṃ vahnisannibham |

rekāraṃ vahnisaṅkāśaṃ ṇikāraṃ raktavarṇakam |

yaṅkāraṃ dhūmrasaṅkāśaṃ bhakāraṃ kṛṣṇameva ca |

rgokāraṃ raktavarṇañca dekāraṃ śyāmalaṃ tathā |

vakāraṃ śuklasaṅkāśaṃ syakāraṃ nīlaśobhitam |

dhīkāraṃ kundapuṣpābhaṃ makāraṃ śuklameva ca |

hikāraṃ candrasaṅkāśaṃ dhikāraṃ pītameva ca |

yokāraṃ taḍidākāraṃ yokāraṃ dhūmravarṇakam |

aśeṣaṃ śoṣayet pāpaṃ vāyubījaṃ yathā tathā |

nakārantu mukhaṃ proktaṃ prataptakanakaprabham |

nakārasya samīpe tu bindudvayaṃ viśeṣataḥ |

ūrdhvabinduraktavarṇamadhaḥ śyāmaṃ prakīrttitam |

nīlotpaladalaśyāmaṃ prakāraṃ dakṣiṇāmukham |

saumyaṃ gorocanāpītaṃ cokāraṃ paścimāmukham |

śuklaśaṅkhasamākāraṃ dakāraṃ caturāmukham |

yātkāraṃ mūrdhni vijñeyaṃ ūrdhvāsyaṃ brahmamandiram ||

pūrvoktagāyatrīvarṇadhyānoktavarṇena yatra yatra viśeṣastatra tatrāmnāyabhedena jñeyaḥ ||

atha gāyatrīyantram ||

ādau trikoṇaṃ vinyasya ṣaṭkoṇaṃ tadvahirnyaset |

vṛttañcāṣṭadalaṃ padmaṃ tadvahiścaturasrakam |

caturdvārasamāyuktaṃ sāvitrīyantramīritam ||

śāradāyām ||

vidhāya maṇḍalaṃ vidvān trikoṇojjvalakarṇikam |

maṇḍalamiti sarvatobhadramaṇḍalam ||

trikoṇojjvalamiti tatkarṇikāyāṃ trikoṇaṃ likhet ||

atha gāyatryā ṛṣyādinyāsaḥ ||

śāradātilake ekaviṃśatipaṭale ||

ṛṣyādyāḥ praṇavasyaite munibhiḥ parikīrttitāḥ |

jamadagnibharadvājabhṛgugautamakāśyapān |

viśvāmitravaśiṣṭhākhyau vyāhṛtīnāmṛṣīn viduḥ |

gāyatryuṣṇigathānuṣṭuvvṛhatīpaṅktayaḥ punaḥ |

triṣṭuvjagatyau chandāṃsi kathitāni manīṣibhiḥ |

saptārcirbalinaḥ sūryyo vākpatirvaruṇo vṛṣā |

viśvedevāḥ kramādāsāṃ devatāḥ parikīrttitāḥ |

gāyatryā munirākhyāto viśvāmitro mahādyutiḥ |

gāyatrīcchanda ityuktaṃ devatā savitā smṛtā |

śiraso'sya munirbrahmā chandodevyādikā smṛtā |

gāyatrī paramātmā syāddevatā kathitā budhaiḥ |

vyāhṛtīḥ sapta tārādyā hṛṇmukhāṃsoruyugmake |

jaṭhare nyasya mantrajño gāyatryarṇān tanau nyaset |

patsandhiṣu dhvaje nābhau hṛtkaṇṭhabhujasandhiṣu |

āsyanāsākapolākṣikarṇabhrūmastake punaḥ |

pāścātyottarayāmyagrāmūrdhva vaktreṣu sādhakaḥ |

padāni daśa vinyasyedeṣu sthāneṣu mantravit |

śirobhrūmadhyahṛdvaktrakaṇṭhahṛnnābhiguhyake |

jānunoḥ pādayoryugme tacchiraḥ śirasi nyaset ||

atha ṣaḍaṅganyāsaḥ ||

nirvāṇatantre ||

ṣaḍaṅganyāsamantraṃ yat tat śṛṇuṣva priyaṃvade ! |

praṇavadvayaṃ hṛtpadme bhūḥkāraṃ śīrṣadeśake |

bhuvaḥ śikhāyāṃ svaḥkāraṃ kavace vinyase sudhīḥ |

netratraye bhūrbhuvaḥsvaḥ svaḥkāraṃ karayugmake |

namaḥ svāhā vaṣaṭ kūrccaṃ vauṣaṭ phaṭ kramato nyaset ||

śāradāyāntu ||

brahmaṇe hṛdayaṃ proktaṃ viṣṇave śira īritam |

śikhā rudrāya kavacamīśvarāya samīritam |

netraṃ sadāśivāyoktamastraṃ sarvātmane smṛtam |

ṣaḍaṅgānyevamuktāni yathāsthānaṃ pravinyaset ||

atha dhyānam ||

nirvāṇatantre ||

dhyānaṃ śṛṇu varārohe ! yathā dhyātvā japennaraḥ |

śvetavarṇā samuddiṣṭā kauśeyavasanā tathā |

śvetairvilepanaiḥ puṣpairalaṅkāraiśca bhūṣitā |

ādityamaṇḍalāntaḥsthā brahmalokagatātha vā |

akṣasūtradharā devī padmāsanagatā tathā |

oṃ tejo'si śukramasyamṛtamasi dhāmanāmāsi priyaṃ devānāmanādhṛṣṭaṃ devayajanamasi |

gāyatryasi ekapadī dvipadī tripadī catuṣpadyapadasi na hi padyase namaste turīyāya darśitāya parāya parorajase |

śāradoktadhyānaṃ yathā |

muktāvidrumahemanīladhavalacchāyairmukhaistrīkṣaṇairyuktā-mindunibaddharatnamukuṭāṃ tattvārṇavarṇātmikām |

gāyatrīṃ varadābhayāṅkuśakarāṃ śubhraṃ kapālaṃ guṇaṃ śaṅkhaṃ cakramathāravindayugalaṃ hastairvahantīṃ bhaje ||

gāyatrītantraprathamabrāhmaṇapaṭale ||

caturbhujāṃ śaśikalāṃ jaṭājūṭasamanvitām |

ṛksāmayajuṣāṃ nāthāṃ praphullakamalekṣaṇām |

pañcāśadvarṇagrathitamālādyotitahṛtsthalām |

anekaratnanirmāṇakaṇṭhadeśavirājitām |

divyagandhapraliptāṅgīṃ śuklavastrapariṣkṛtām |

śuklapadmasamāsīnāṃ śuklavastrottarīyiṇīm |

brahmādidevatāvṛndaiḥ saṃstutāṃ nityanūtanām |

evaṃ dhyātvā nyasedvarṇaṃ paṭhitvā chanda uttamam |

asyāgnimukhīgāyatryāḥ paraṃbrahma ṛṣir-ṛgyajuḥsāmātharvacchandaḥ savitā devatā paraṃbrahmamāturnyāse viniyogaḥ |

pādādimastakāntañca nyāsaṃ kuryyādviśāladhīḥ |

vinā nyāsaṃ japed yastu gāyatrī vipalā bhavet |

vinā mudrāṃ nyased yastu nyāso bhavati niṣphalaḥ |

yatistu pañcamudrābhirnyāsaṃ kuryāt prayatnataḥ |

gṛhī ca yatnataḥ kuryyāt trisandhyaṃ tattvamudrayā |

kaniṣṭhānāmikāṅguṣṭhā aṅguṣṭhā tarjjanī tathā |

aṅguṣṭhāmadhyamābhyāñca aṅguṣṭhānāmikā tathā |

kaniṣṭhāṅguṣṭhasaṃyogāt pañcamudrāḥ prakīrtitāḥ |

pādādi mastakāntañca bhūrbhuvaḥ svarnyaset sudhīḥ |

saptadhā vinyasedvidvān gāyatrīṃ kramayogataḥ |

pādāṅguṣṭhe nyasedyogī takāraṃ bhāvayet param |

tsakāraṃ gulphayormadhye vikāraṃ jaṅghayostathā |

tukāraṃ jānunormadhye rvakāramūrumadhyataḥ |

rekāraṃ guhyadeśe ca ṇikāraṃ vṛṣaṇe nyaset |

yaṅkāraṃ kaṭideśe ca bhakāraṃ nābhimaṇḍale |

rgokāraṃ jaṭhare nyaseddekāraṃ stanayornyaset |

vakāraṃ hṛdi madhye ca syakāraṃ kaṇṭhato nyaset |

dhīkāraṃ vadane bhadre makāraṃ tāluni nyaset |

hikāraṃ nāsikāgre ca dhikāraṃ cakṣuṣornyaset |

yokāraṃ prathamaṃ yogī bhruvormadhye ca vinyaset |

dvitīyañca tato jñeyaṃ lalāṭe ca na saṃśayaḥ |

naḥkārantu mukhe jñeyaṃ prakāraṃ dakṣiṇāmukham |

cokāraṃ paścime tadvaddakāraṃ cottare tathā |

yātkāraṃ mūrdhni vijñeyaṃ sarvaṃ vyāpya sthitaṃ sadā ||

gāyatrītantre daśamabrāhmaṇapaṭale ||

adhunā sampravakṣyāmi gāyatryāḥ pūjanaṃ priye ! |

upāsitasya mantrasya yathā pūjā vidhīyate |

gāyatryāḥ pūjanaṃ bhadre ! tathaiva kathayāmi te |

śivapūjā śaktipūjā viṣṇupūjādikā ca yā |

sarvā pūjā vṛthā bhadre ! gāyatrīpūjanaṃ vinā |

pūjāmaṇḍapamāgatya gāyatryācamanaṃ caret |

gāyatryāḥ prathamaṃ bījaṃ pūjāsthāne nyaset sudhīḥ |

kuśāsane copaviśya prāṇāyāmaṃ samācaret |

pūrakādikrameṇaiva gāyatryāḥ prāṇadhāraṇam |

sāmānyārghyaṃ tataḥ kuryyāt pūrvoktakramavartmanā |

gāyatrīṃ saṃkṛduccāryya tāmrapātre jalaṃ kṣipet |

tīrthamāvāhya yatnena gāyatrīṃ prajapettataḥ |

tato dhenvāmṛtīkṛtya prathamāṣṭākṣareṇa vai |

dvitīyāṣṭākṣare vipro jalaṃ vīkṣya praśāntaye |

tṛtīyāṣṭākṣare devi ! jalairātmaviśodhanam |

anenaiva vidhānena sṛṣṭisthitilayātmakam |

pūjanaṃ parameśāni ! tadaiva phaladāyakam |

yantranyāsadhyānādikantu pūrvameva likhitam ||

sauraṃ pīṭhaṃ yajettatra dīptādinavaśaktibhiḥ |

tatra sarvatobhadramaṇḍale dīptādayastu caturdaśapaṭale ||

yathā ||

dīptā sūkṣmā jayā bhadrā vibhūtirvimalā punaḥ |

aghorā vidyutā sarvatomukhī pīṭhaśaktayaḥ |

saurapīṭhaṃ sūryyaprakaraṇe'nusandheyam ||

mūlamantreṇa kḷptāyāṃ mūrttau devīṃ prapūjayet ||

nirvāṇatantre ||

jīvanyāsādikaṃ kṛtvā pūjayettāṃ trivargadām |

hālāhalādikaṃ mantraṃ samastaṃ parameśvari ! |

samuccāryya vadet pādyaṃ sāvitrīṃ ṅeyutāṃ tataḥ |

tyāgātmakamanuṃ paścād yathā vibhavavistaraiḥ |

pūjayedbahuyatnena cānyathā brāhmaṇaḥ smṛtaḥ |

śāradāyām ||

koṇeṣu triṣu sampūjyāḥ brāhmyādyāḥ śaktayo vahiḥ |

ādityādyāstataḥ pūjyā ūṣādisahitāḥ kramāt |

ādityādyāścoṣādayaśca sūryyaprakaraṇe veditavyāḥ |

tataḥ ṣaḍaṅgānyabhyarcet keśareṣu yathāvidhi |

prahlādinīṃ prabhāṃ paścānnityāṃ viśvambharāṃ punaḥ |

vilāsinīprabhāvatyāvūṣāṃ śāntāṃ yajet punaḥ |

kānti durgāsarasvatyau vidyārūpāstataḥ param |

viśālāsahitāmīśāṃ vyāpinīṃ vimalāṃ japet |

tamo'pahāriṇīṃ sūkṣmāṃ viśvayoniṃ jayāvahām |

padmālayāṃ parāṃ śobhāṃ padmarūpāṃ tato'rccayet |

brāhmyādyāḥ sāruṇā vāhye pūjayet proktalakṣaṇāḥ |

tato'bhyarcced grahān vāhye śakrāṃdīnāyudhaiḥ saha |

itthamāvaraṇairdevīṃ daśabhiḥ paripūjayet |

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ bhoktā syāddvijasattamaḥ ||

nirvāṇatantre ||

dravyābhāve varārohe ! pādyādyairudakātmakaiḥ |

pūjayitvā japeddevīṃ gāyatrīṃ paramākṣarīm |

etena dravyābhāve jalādinā pūjāyāṃ karttavyāyāmapi etatpādyamityādivaktavyamata-eva smṛtiḥ |

tailaṃ pratinidhiṃ kuryyād yajñārthe yājñiko yadi |

prakṛtyaiva tadā hetorbrūyād ghṛtavatīmiti |

tenaitatpādyārthaṃ jalamiti vākyamanuśāsanaviruddhamiti |

japaphalamapi tatraiva ||

daśabhirjanmajanitaṃ śatenāpi purākṛtam |

trijanmajaṃ sahasreṇa gāyatrī hanti pātakam |

jape tu viśeṣa ukto gāyatrītantre ||

gāyatryā puṭitaṃ kṛtvā iṣṭamantraṃ japecchatam |

iṣṭamantreṇa puṭitaṃ gāyatrīṃ prajapecchatam |

etajjapaṃ maheśāni ! ādhārādheyamuttamam |

vinādhāraṃ maheśāni ! ādheyena vinā tathā |

nādhāraṃ sidhyate bhadre ! ādheyañca na sidhyati |

sarveṣu viṣṇumantreṣu sauragāṇapatau tathā ||

ādhārādheyabhāvastu sarvatra karavarṇini ! |

sāṅganāllocanād yastu jhaṭiti praviśed gṛham |

na paśyeccakṣuṣā kiñcid gṛhamadhyeṣu yat sthitam |

evamādhāramādheyaṃ yaḥ karoti dvijātikaḥ |

aṅkuro jāyate bhadre ! lakṣajāpānnaṃ saṃśayaḥ |

naca jīvātmanorbhinnā gāyatrī brahmarūpiṇī |

gāyatrī na hi bhinnā syājjīvātmā tatsvarūpiṇī |

sarvadā ubhayoraikyaṃ nārikele yathodakam |

dvijātiḥ kathyate devabhāva eva hi brāhmaṇaḥ |

yathā sparśamaṇisparśāt tāmro'pi kāñcanaṃ sadā |

gāyatrīsahita ātmā dvijātmā tena īritaḥ ||

gayatrītantre ||

japet sūryyamukho vipro nāsti diṅniyamaḥ kvacit |

gāyatrīṃ prajapennityaṃ trisandhyaṃ nātra saṃśayaḥ |

aśauce tu maheśāni ! gāyatrīṃ manasā smaret |

gāyatrī bahurūpā ca trisandhyā dhyānameva ||

tatraiva ||

oṃ maheśvaravadanotpannā viṣṇorhṛdayasaṃsthitā |

brahmaṇā samanujñātā gaccha devi ! yathecchayā |

iti mantraṃ samuccāryya devyā vāmakare budhaḥ |

samarpayejjapaphalaṃ tataḥ stotrādikaṃ paṭhet ||

atha gāyatrīkavacam ||

śrīdevyuvāca ||

devadeva ! mahādeva ! saṃsārārṇavatāraka ! |

gāyatrīkavacaṃ deva ! kṛpayā kathaya prabho ! ||

śrīdevadeva uvāca ||

mūlādhāreṣu yā nityā kuṇḍalī tattvarūpiṇī |

sūkṣmātisūkṣmā paramā visatantusvarūpiṇī |

vidyutpuñjapratīkāśā kuṇḍalākṛtirūpiṇī |

paramabrahmagṛhiṇī pañcāśadvarṇarūpiṇī |

śivasya narttakī nityā paraṃ brahmaprapūjitā |

brahmaṇaḥ saiva gāyatrī saccidānandarūpiṇī |

tadbhramāvarttavāto'yaṃ prāṇātmā nityanūtanaḥ |

nityaṃ tiṣṭhatu sānandā kuṇḍalī bhavavigrahe |

atigopyaṃ mahat puṇyaṃ trikoṭītīrthasaṃyutam |

sarvayajñamayaṃ devi ! sarvadānamayaṃ sadā |

sarvajñānamayaṃ devi ! paraṃbrahmamayaṃ sadā |

kavacaṃ kathayāmyadya pārvati ! prāṇavallabhe ! |

oṃ oṃ bhūḥ oṃ oṃ oṃ oṃ bhuvaḥ oṃ oṃ oṃ oṃ svaḥ oṃ oṃ oṃ oṃ ta oṃ oṃ tsa oṃ oṃ vi oṃ oṃ tu oṃ oṃ rva oṃ oṃ re oṃ oṃ ṇi oṃ oṃ yaṃ oṃ oṃ bha oṃ oṃ rgo oṃ oṃ de oṃ oṃ va oṃ oṃ sya oṃ oṃ dhī oṃ oṃ ma oṃ oṃ hi oṃ oṃ dhi oṃ oṃ yo oṃ oṃ yo oṃ oṃ naḥ oṃ oṃ pra oṃ oṃ co oṃ oṃ da oṃ oṃ yāt oṃ oṃ oṃ oṃ |

oṃ bhūḥ oṃ pātu me mūlaṃ caturdalasamanvitaṃ |

oṃ bhuvaḥ oṃ pātu me liṅgaṃ ṣaḍdalasamanvitam |

oṃ svaḥ oṃ pātu me kaṇṭhaṃ sākāśaṃ dalaṣoḍaśam |

oṃ ta oṃ pātu me rūpaṃ brahmaṇyakāraṇaṃ param |

oṃ tsa oṃ vadanaṃ pātu rasanāsaṃyutaṃ mama |

oṃ vi oṃ pātu me gandhaṃ sadā śarīrasaṃyutam |

oṃ tu oṃ pātu me sparśaṃ śarīrasya ca kāraṇam |

oṃ rva oṃ pātu me śabdaṃ śabdavigrahakāraṇam |

oṃ re oṃ pātu me nityaṃ tvacaṃ śarīrarakṣakam |

oṃ ṇi oṃ pātu me akṣaṃ sarvatattvaikakāraṇam |

oṃ yaṃ oṃ pātu me śrotraṃ śravaṇasya ca kāraṇam |

oṃ bha oṃ pātu me ghrāṇaṃ gandhopādānakāraṇam |

oṃ rgo oṃ pātu me vākyaṃ sabhāyāṃ śabdarūpiṇī |

oṃ de oṃ pātu me bāhuyugalaṃ brahmakāraṇam |

oṃ va oṃ pātu me pādayugalaṃ brahmakāraṇam |

oṃ sya oṃ pātu me liṅgaṃ sajalaṃ ṣaḍdalairyutam |

oṃ dhī oṃ pātu me nityaṃ prakṛtiṃ śabdakāraṇam |

oṃ ma oṃ pātu me nityaṃ manobrahmasvarūpiṇīm |

oṃ hi oṃ pātu me buddhiṃ paraṃbrahmamayaṃ sadā |

oṃ dhi oṃ pātu me nityamahaṅkāraṃ yathā tathā |

oṃ yo oṃ pātu me nityaṃ pṛthivīṃ pārthivaṃ vapuḥ |

oṃ yo oṃ pātu me nityaṃ jalaṃ sarvatra sarvadā |

oṃ naḥ oṃ pātu me nityaṃ tejaḥpuñjaṃ yathā tathā |

oṃ pra oṃ pātu me nityamanilaṃ śarīrakāraṇam |

oṃ co oṃ pātu me nityamākāśaṃ śaśisannibham |

oṃ da oṃ pātu me jihvāṃ japayajñasya kāraṇam |

oṃ yāt oṃ pātu me cittaṃ śivajñānamayaṃ sadā |

oṃ tattvāni pātu me nityaṃ gāyatrī paradevatā |

oṃ bhūrbhuvaḥsvaḥ pātu me nityaṃ brahmāṇī jaṭharaṃ kṣudhā |

tvaṣṭā me satataṃ pātu brahmāṇī bhūrbhavaḥsvaraḥ |

asyāḥ śrīgāyatryāḥ paraṃ brahma ṛṣir-ṛgyajuḥsāmātharvāṃśchandāṃsi śrīgāyatrībrāhmaṇo devatā dharmārthakāmamokṣārthe vinigogaḥ ||

tato gāyatrīṃ paṭhet |

kāmakrodhādikaṃ sarvaṃ smaraṇād yāti sāmyatām |

idaṃ kavacamajñātvā gāyatrīṃ prajaped yadi |

śatakoṭijapenaiva na siddhirjāyate priye ! |

gāyatrīvācanāt sarvaṃ smaraṇaṃ sidhyati dhruvam |

paṭhitvā kavacaṃ vipro gāyatrīṃ sakṛduccaret |

sarvapāpavinirmukto jīvanmukto bhaveddvijaḥ |

idaṃ kavacamajñātvā kavacānyaṃ paṭhettu yaḥ |

sarvaṃ tasya vṛthā devi ! trailokyamaṅgalādikam |

gāyatrīkavacaṃ yasya jihvāyāṃ vidyate sadā |

tadāmṛtamayī jihvā pavitrā japapūjane |

idaṃ kavacamajñātvā brahmavidyāṃ japed yadi |

vyarthaṃ bhavati cārvaṅgi ! tajjapaṃ vanarodanam |

brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ |

mahānti pātakānyeva smaraṇānnāśamāpnuyuḥ |

tvagasṛṅmāṃsamedo'sthimajjāśukravinirmitam |

vātapittakaphairyuktaṃ sthūladehaṃ taducyate |

sūkṣmaṃ jyotirmayaṃ dehaṃ pañcabhūtātmakaṃ viduḥ |

mahāpadmavanāntaḥsthaṃ sarvāvayavasaṃyutam |

ādhārādheyasambandhād gāyatrī brāhmaṇaḥ svayam |

ata-eva paraṃ brahma kathyate cobhayātmakam |

brāhmaṇasyaiva jīvātmā gāyatrīsahitaṃ vapuḥ |

ātmano hṛdayāmbhoje pradīpakalikopamam |

nirdhūmañca yathā jyotistailāgnivarttiyogataḥ |

tajjyotiḥ paramaṃ brahma sa eva paramaḥ śivaḥ |

gāyatrīkavacanyāsaṃ mātṛkāsthānasandhiṣu |

yaḥ kṛtvā brāhmaṇaḥ śreṣṭho hyanyanyāsaṃ samācaret |

anyanyāsastadā siddho hyanyathāraṇyarodanam |

gāyatrīnyāsamātreṇa paraṃbrahmamayo dvijaḥ |

idaṃ kavacamajñātvā brahmacaryyaṃ karoti yaḥ |

brahmacaryyaṃ bhavedvyarthaṃ gāyatrīkavacaṃ vināṃ |

kavacasya prasādena brāhmaṇo jvaladagnivat |

kavacaṃ parameśāni ! sṛṣṭisthitilayātmakam |

kavacasya prasādena brahmā sṛṣṭiṃ karoti hi |

sthitiñca kurute viṣṇūrudro'haṃ layakāraṇaḥ |

anyaddhi kavacaṃ devi ! sṛṣṭisthitilayaṃ vinā |

idameva brahmamayaṃ sṛṣṭisthitilayātmakam |

kavacaṃ brāhmaṇo nāma prātarutthāya yaḥ paṭhet |

gāyatrīñca sakṛt smṛtvā japalakṣaphalaṃ labhet |

gāyatrīṃ daśadhā japtvā śatalakṣaphalaṃ labhet |

evaṃ krameṇa gāyatrīṃ śatadhā prajaped yadi |

śatalakṣaphalaṃ prāpya vihareddevavadbhuvi |

grahaṇe candrasūryyasya paṭhitvā kavacaṃ dvijaḥ |

sakṛd yadi japedvidvān gāyatrīṃ paramākṣarīm |

tatkṣaṇāt sa bhavet siddho brahmasāyujyamāpnuyāt |

idaṃ kavacamajñātvā gāyatrīṃ prajapettu yaḥ |

japa eva sa eva syānnistejā na ca siddhidaḥ |

yaḥ paṭhet kavacaṃ devi ! satataṃ śivasannidhau |

sannidhau viṣṇudevasya kavacaṃ śaktisannidhau |

tejaḥpuñjamayo viprastatkṣaṇājjāyate dhruvam ||

ityāgamasandarbhe jñānadarpaṇe gāyatrībrāhmaṇasarvasve devadevīsaṃvāde gāyatrīkavacaṃ samāptam ||

athāsyāḥ puraścaraṇam ||

śāradāyām ||

lakṣaṃ tattvavidhānena bhikṣāśī vijitendriyaḥ |

kṣīraudanaṃ tilān dūrvāḥ kṣīradrumasamidvarān |

pṛthak sahasratritayaṃ juhuyānmantrasiddhaye |

lakṣaṃ tattvavidhānenetyanena caturviṃśatilakṣaṃ puraścaraṇamuktam |

vidhānena puraścaraṇoktavidhānena |

kṣīraudanamiti kṣīramodanam |

tilān dūrvāśceti dravyacatuṣṭayam |

kṣīradrumeti aśvatthoḍumbaraplakṣavaṭā iti dravyacatuṣṭayam |

pṛthak sahasratritayamityanena caturviṃśatisahasrahomaḥ ||

nirvāṇatantre tu ||

vidhivallakṣajāpena puraścaraṇamīritam |

taddaśāṃśaṃ humet paścāt puraścaraṇasiddhaye |

homasya tu daśāṃśena tarpaṇaṃ samudīritam |

tarpaṇasya daśāṃśena cābhiṣekaṃ tataḥ param |

abhiṣekadaśāṃśena kuryyādbrāhmaṇabhojanam |

tataḥ siddho bhaveddevi ! trivargaphalasādhakaḥ |

māhātmyaṃ cāsya mantrasya caturvedena bhāṣitam ||

atha kāmyakarmāṇi śāradāyām |

tattvasaṃkhyasahasrāṇi mantravijjuhuyāttilaiḥ |

sarvapāpavinirmukto dīrghamāyuḥ sa vindati |

āyuṣe sājyahaviṣā kevalenātha sarpiṣā |

dūrvātrikaistilairmantro juhuyāt trisahasrakam |

aruṇāñjaistrimadhvaktairjuhuyādayutaṃ tataḥ |

mahālakṣmīrbhavettasya ṣaṇmāsānnātra saṃśayaḥ |

brahmaśriye prajuhuyāt prasūnairbrahmavṛkṣajaiḥ |

bahunā kimihoktena yathāvat sādhusādhitā |

dvijanmanāmiyaṃ vidyā siddhikāmadughā matā ||

atha tāntrikagāyatrī annadākalpe pañcamapaṭale ||

mocanī sarvapāpānāṃ śoṣaṇī sakalāpadām |

dāridryadamanī nityaṃ sukhamokṣapradāyinī |

ekoccāreṇa sakalaṃ brahmahatyādipātakam |

nāśamāyāti niyataṃ janmāntarasamudbhavam |

daśabhirdaśajanmotthaṃ śatena śatajanmajam |

sahasreṇa sahasrotthamitthaṃ pātakanāśinī |

sarvāgamāṇāṃ sāṅgānāṃ sārabhūtā sanātanī |

citkaleyaṃ samākhyātā sahasreṇa puraskriyā ||

iti puraścaraṇam ||

ṛṣirbrahmāsya gāyatrīcchando devī prakīrttitam |

devatānnapradā devī caturvargapradāyinī ||

ānapradeti svīyeṣṭadevatopalakṣaṇam ||

māyābījaṃ namaḥ śaktiḥ kīlakaṃ syāt pracodayāt |

dhyāyet kālatraye devīṃ triguṇāṃ guṇabhedataḥ |

prātaḥ brāhmī raktavarṇā dvibhujā ca kumārikā |

kamaṇḍaluṃ tīrthapūrṇamakṣamālāñca bibhratī |

kṛṣṇājināmbaradharā haṃsārūḍhā śucismitā |

madhyāhne sā śyāmavarṇā vaiṣṇavī ca caturbhujā |

śaṅkhacakragadāpadmadhāriṇī garuḍāsanā |

pīnonnatakucadvandvā vanamālāvibhūṣitā |

yuvatī ca sadā dhyeyā madhye mārttaṇḍamaṇḍale |

sāyaṃ sarasvatīrūpā candrārddhakṛtaśekharā |

arddhāstamitamārttaṇḍe dhyeyā satatayauvanā |

gāyatrī tu tantrasāre sarvāsāṃ devatānāṃ prāyeṇa draṣṭavyā ||

annadākalpe ||

pūjārthaṃ jalamānīya tīrthaṃ natvā yathāvidhi |

devīṃ dhyāyan paṭhan stotraṃ yāgamaṇḍapamāviśet ||

matsyasūkte pañcadaśapaṭale ca |

deśiko vidhivat snātvā kṛtvā pūrvāhṇikīḥ kriyāḥ |

yāyādalaṅkṛto mantrī yāgārthaṃ yāgamaṇḍapam ||

rudrajāmale pūrvakhaṇḍe dvitīyapaṭale'pi ||

pūjāmaṇḍapamāgatya prakṣālyāṅghrikarau tataḥ |

astreṇa dvāramabhyukṣya vāmadakṣiṇaśākhayoḥ |

gaṅgāyai yamunāyai ca nama uccāryya pūjayet |

ūrddhvadvāre śriyai adhodehalyai ca namastataḥ ||

yāgamaṇḍapamityatra lakṣaṇayā yāgamaṇḍapasamīpamiti labdhamanyathā aṅgaṃ saṅkocayannantaḥ praviśeddakṣiṇāṅghriṇā iti na saṅgacchate ||

matsyasūkte ||

ācamya vidhivattatra sūryyārghyantu vidhāya ca |

paścimadvāramāsādya praviśeddakṣiṇāṅghriṇā |

dvārānastrāmbunā prokṣya dvārapūjāṃ samācaret |

ūrddhvādhaḥkramabhāveṇa gaṇeśaṃ vighnanāśanam |

mahālakṣmīṃ mahāmāyāṃ tathā devīṃ sarasvatīm |

kṣetreśañca tathā gaṅgāṃ yamunāṃ puṣpavāribhiḥ |

astramantreṇa deveśi ! dehalīñca samarccayet ||

astramantreṇa astrāya phaḍiti mantramuccāryya dvāramabhyukṣyetyarthaḥ ||

śāradāyām ||

ūrddhvoḍumbarake vighnaṃ mahālakṣmīṃ sarasvatīm |

tato dakṣiṇaśākhāyāṃ vighnaṃ kṣetreśamanyataḥ ||

ūrddhvoḍumbarake dehalyāṃ gṛhadakṣiṇadvāri dehalyāṃ koṇadvaye vighnaṃ sarasvatīṃ madhye mahālakṣmīṃ pūjayediti tātparyyam |

dakṣiṇaśākhāyāṃ vighnam anyataḥ vāmaśākhāyāṃ kṣetreśamarccayedityarthaḥ ||

tayoḥ pārśvagate gaṅgāyamune puṣpavāribhiḥ |

dehalyāmarccayedastraṃ pratidvāramiti kramāt ||

tayo pārśva iti vighnakṣetreśayoḥ pārśve |

durgāpūjanamapyuktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena ||

koṇeṣu vighnaṃ durgāñca vāṇīṃ kṣetreśamarccayet ||

eteṣāṃ mantrastu ||

tāraṃ sabindumānādyakṣaraṃ caturthyantaṃ nāma namo'nvitam |

taduktamuḍḍāmareśvare ||

oṅkāraṃ bindusaṃyuktaṃ nāmadheyādyamakṣaram |

ṅeyutaṃ nāma sarveṣāṃ mantro devi ! namo'nvitaḥ ||

vaiṣṇavamate dvārapūjā tu rāghavabhaṭṭenoktā yathā ||

vaiṣṇavādiprabhedena dvārapālān samarccayet |

pratidvāraṃ pārśvayostu dvau dvāvaṣṭāviti kramāt |

nandaḥ sunandaścaṇḍākhyaḥ pracaṇḍaścaṇḍanāyakaḥ |

prabalo bhadranāmā ca subhadro vaiṣṇavā matāḥ ||

śaivadvārapālāstu ||

atha nandimahākālau gaṇeśavṛṣabhau punaḥ |

tato bhṛṅgariṭiḥ skandaḥ pārvatīśaśca saptamaḥ |

caṇḍeśvaro'ṣṭamaḥ śaivādvārapālāḥ kramādamī |

gaṇeśasya tu ||

vakratuṇḍaikadaṃṣṭrau ca mahodaragajānanau |

lambodarākhyaśca kaṭho vighnarājaśca saptamaḥ |

dhūmrarājo'ṣṭamo jñeyā gāṇapatyā iti kramāt |

brāhmyādyā mātaraḥ proktāḥ śākteyā dvārapālakāḥ ||

śāradāyām ||

anantaraṃ sādhakendro divyadṛṣṭyāvalokanāt |

divyānutsārayedvighnānastrādbhiścāntarīkṣagān |

pārṣṇighātaistribhirbhaumāniti vighnān nivārayet |

kiñcit spṛśan vāmaśākhāṃ dehalīṃ laṅghayettataḥ |

aṅgaṃ saṅkocayannantaḥ praviśeddakṣiṇāṅghriṇā |

matsyasūkte'pi ||

avalokyaṃ divyadṛṣṭyā vighnānutsārayettataḥ |

triḥ kṛtvā ca padāghātaṃ dattvā tālatrayaṃ tataḥ |

aṅgaṃ saṅkocayannantaḥ praviśeta sādhakottamaḥ ||

athāsanam |

śāktānandataraṅgiṇīdhṛtagaurījāmale ||

salile yadi kurvīta devatānāṃ prapūjanam |

tathāpyāsanamāsīno notthitastu tathācaret |

āsanaṃ kalpayitvā tu manasā pūjayejjale ||

āsanastho japet samyaṅmantrārthagatamānasaḥ ||

sammohanatantre ||

raktāsanopaviṣṭastu lākṣāgurugṛhe sthitaḥ |

namaḥkalpitarakto vā sādhakaḥ sthirasānasaḥ |

tūlakambalavastrāṇāṃ siṃhavyāghramṛgājinam |

kalpayedāsanaṃ dhīmān saubhāgyajñānavarddhanam |

kauśeyaṃ vātha vā carma tailataulamathāpi vā |

śarapatraṃ tālapatraṃ kambalaṃ dāravāsanam ||

kṛṣṇājine jñānasiddhirmuktiḥ syādvyāghracarmmaṇi |

kṛṣṇājine gṛhasthānāṃ nādhikāraḥ kathañcana |

nādīkṣito viśejjātu kṛṣṇasārājine gṛhī ||

viśedyatirvanasthaśca brahmacārī ca bhikṣukaḥ |

vastrāsane vyādhināśaḥ kambalaṃ duḥkhamocanam |

japadhyānatapohāniṃ vastrāsanaṃ karoti hi ||

atra vastraniṣedhaḥ kevalavastraparaḥ anyathā virodhāpatteḥ |

kuśāsane bhavedāyurmokṣaḥ syādvyāghracarmmaṇi |

ajine tu bhavet putrī kambale siddhiruttamā |

śāntike dhavalaḥ proktaḥ sarvārthaṃ citrakambale |

syāt pauṣṭike tu kauśeyaṃ kambale duḥkhamocanam |

tripurāpūjane devi ! praśastaṃ raktakambalam |

naitaddvihasthato dīrghaṃ sārddhahastānna vistṛtam |

na tryaṅgulāt samucchāyaṃ pūjākarmmaṇi saṃgraham |

āsanañca tataḥ kuryyānnātinīcaṃ na cocchritam ||

gandharvatantre ||

dharaṇyāṃ duḥkhasambhūtirdaurbhāgyaṃ dārujāsane |

āmranimbakadambānāmāsanaṃ vaṃśanāśanam |

vakule kiṃśuke caiva panaseṣu hataśriyaḥ |

vaṃśeṣṭakā ca dharaṇī tṛṇapallavanirmitam |

varjjayedāsanaṃ mantrī dāridryavyādhiduḥkhadam ||

eteṣāṃ phalāntaramuktam ||

dharaṇyāṃ duḥkhasambhūtirdaurbhāgyaṃ dārujāsane |

vaṃśāsane daridraḥ syāt pāṣāṇe vyādhipīḍanam ||

tṛṇāsane yaśohāniḥ pallave cittavibhramaḥ |

japadhyānatapohānirvastrāsane vidhīyate |

mṛdvāsane yadā mantrī celājijakuśottare |

nādīkṣito viśejjātu kṛṣṇājināsane gṛhī |

viśedyatirvanastho vā brahmacārī ca bhikṣukaḥ |

ityuktam ||

dārujāsanaṃ viśeṣayati gandharvatantre ||

gāmbhārīnirmmitaṃ śastaṃ nānādārumayaṃ śubham |

caturviśatyaṅgulaṃ hi dīrghaṃ kāṣṭhāsanaṃ priye ! |

ṣoḍaśāṅgulavistīrṇamucchrāgre caturaṅgulam |

kambalam cārmmaṇaṃ śailaṃ mahāmāyāprapūjane |

praśastamāsanaṃ devi ! kathitaṃ varavarṇini ! ||

muṇḍamālātantra tṛtīyapaṭale ||

vyāghrājinaṃ sarvasiddhyai jñānasiddhyai mṛgājinam |

vastrāsanaṃ rogaharaṃ vetrajaṃ prītivarddhanam |

kauśeyaṃ puṣṭidaṃ proktaṃ kambalaṃ sarvasiddhidam |

śuklaṃ vā yadi vā kṛṣṇaṃ viśeṣādraktakambalam |

uttarāmnāyāsanantu tatraiva ||

mṛdu komalamāstīrṇaṃ saṃgrāmapatitaṃ hi yat |

jantuvyāpāditaṃ vāpi mṛtaṃ vānaramāsanam |

garbhacyutāṃ tvacaṃ vāpi nārīṇāṃ yonijāṃ tvacam |

sarvasiddhipradaṃ devi ! sarvato'tisamṛddhidam |

tvacaṃ vā yauvanasthānāṃ kuryyādvīratarāsanam |

śmaśānakāṣṭhaghaṭitaṃ pīṭhaṃ vā dārujaṃ śubham |

nādīkṣito viśejjātu kṛṣṇasārājine gṛhī |

udāsīnavadāsīnaḥ snātakabrahmacāriṇām |

kuśājināmbareṇāḍhyaṃ caturasraṃ samantataḥ |

ekahastaṃ dvihastaṃ vā caturasraṃ samācaret |

karmmaviśeṣe āsanaviśeṣastu samayācāratantre dvitīyapaṭale ||

meṣāsanantu vaśyārthamākṛṣṭau vyāghracarmma ca |

śāntau mṛgājinaṃ śastaṃ mokṣārthaṃ vyāghracarmma ca |

gocarmma stambhane devi ! sambhave vājicarmma ca |

carmmoṣṭrasya tu coccāṭe vidveṣe śvānacarmma ca |

māraṇe māhiṣaṃ carmma karmoddiṣṭaṃ samācaret |

sarvakāmārthadaṃ devi ! vastrapaṭṭāsanaṃ tathā |

ūrṇāsanaṃ kambalaṃ vā sarvakarmmasu pūjitam |

duḥkhadāridryakaraṇaṃ kāṣṭhapāṣāṇajāsanam |

svarṇādiratnajaṃ devi ! mahāsaubhāgyavarddhanam |

śṛṇu devi ! viśeṣeṇa uttarāmnāyasya cāsanam |

yenāśu labhate puṇyaṃ phalaṃ devasya durlabham |

śavāsanantu subhage ! mṛtamuṇḍāsanaṃ tathā |

śmaśānamāsanaṃ devi ! bhagasya darśanaṃ tathā |

bhagadarśāsanañcaiva maithunāsanakaṃ tathā |

kṛtamaithunakaṃ vāpi vāñchitārthaphalapradam ||

mātsye pañcadaśe ||

rurucarmaṇi satkāmaḥ śrīmokṣau vyāghracarmaṇi |

śakteḥ śastaṃ kṛṣṇacarma kṛṣṇavyāghrasya bhāvini ! |

prastāramṛcchile caiva rakte pīte ca vāsasī |

kambale drutasiddhiḥ syādbhadradārumaye'pi ca |

tathā |

yogāsanañca kūrmañca viśet kṣauṇīmanusmaran ||

yogasāre dvitīyaparicchede ||

kambalaṃ komalañcaiva kauśañca dārabaṃ tathā |

eteṣāmāsanaṃ proktaṃ carmāsanaṃ tathaiva ca |

lomni caiva yadāsīnastadā sarvaṃ vinaśyati |

lomadarśanamātreṇa siddhihāniḥ prajāyate |

kāmyārthaṃ kambalaṃ proktaṃ jyeṣṭhaṃ syādraktakambalam |

kṛṣṇājine jñānasiddhiḥ śrīmokṣau vyāghracarmaṇi |

kuśāsane mantrasiddhirnātra kāryyā vicāraṇā ||

samayācāratantre ||

pṛthvīmantrasya ca ṛṣirmerupṛṣṭha udāhṛtaḥ |

sutalañca tathā chandaḥ kūrmo devo'sya sundari ! |

āsane viniyogaḥ syādbaddhapadmāsane viśet |

baddhapadmāsana ityupalakṣaṇam ||

padmasvastikavīrādiṣvekāsanasamāsthitaḥ |

japārccanādikaṃ kuryyādanyathā niṣphalaṃ bhavet |

iti rāghavabhaṭṭavacanāt ||

āsanantu yatīnāṃ kūrmākāramanyeṣāṃ catuṣkoṇam |

yathā rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

yatīnāmāsanaṃ ślakṣṇaṃ kūrmākārantu kārayet |

anyeṣāntu catuṣpādaṃ caturasrantu kārayet ||

tathā ||

dānamācamanaṃ homaṃ bhojanaṃ devatārccanam |

prauḍhapādo na kurvīta svādhyāyañcaiva tarpaṇam ||

prauḍhapādalakṣaṇamapi tatraiva |

āsanārūḍhapādastu jānunorvātha jaṅghayoḥ |

kṛtāvasaktakoṣastu prauḍhapādaḥ sa ucyate ||

iti rāghavaṭṭadhṛtaprauḍhapādalakṣaṇam ||

gorakṣasaṃhitāyām |

āsanāni ca tāvanti yāvanto jīvajantavaḥ |

eteṣāmakhilān bhedān vijānāti maheśvaraḥ |

caturaśītilakṣāṇāmekaikaṃ samudāhṛtam |

tathā śivena pīṭhānāṃ ṣoḍaśānāṃ śataṃ kṛtam |

āsaneṣu samasteṣu dvayametadudāhṛtam |

ekaṃ siddhāsanaṃ proktaṃ dvitīyaṃ kamalāsanam |

yonisthānakamaṅghrimūlaghaṭitaṃ kṛtvā dṛḍhaṃ vinyaset meḍhre pādamathaikameva hṛdayaṃ kṛtvā samaṃ vigraham |

sthāṇuḥ saṃyamitendriyo'nyanadṛśā paśyan bhruvorantaram etanmokṣakapāṭabhedanakaraṃ siddhāsanaṃ procyate ||

iti siddhāsanam || 1 ||

vāmorūpari dakṣiṇaṃ niyamataḥ saṃsthāpya vāmaṃ tathā dakṣorūpari paścimena vidhinā dhṛtvā karābhyāṃ dhṛtam |

aṅguṣṭhaṃ hṛdaye nidhāya civukaṃ nāsāgramālokayet etadvyādhivikāranāśanakaraṃ padmāsanaṃ procyate ||

anyadatrāpi ||

vāmorūpari dakṣiṇaṃ hi caraṇaṃ saṃsthāpya vāmaṃ tathāpyanyorūpari tasya bandhanavidhau dhṛtvā karābhyāṃ dhṛḍham |

aṅguṣṭhau hṛdaye nidhāya civukaṃ nāsāgramālokayedetadvyādhivināśakāri yamināṃ padmāsanaṃ procyate || 2 ||

iti padmāsanam ||

ityādyāsanāni yogopayogīnyeva |

pūjāyāṃ naiteṣāṃ prayojanam ||

matsyasūkte ||

pañcagavyena saṃśodhya maṇḍapaṃ yāgabhūmikam |

śareṇa prokṣaṇaṃ kuryyānmūlamantreṇa vīkṣaṇam |

vikirān vikirettatra saptajaptān śarāṇunā |

dhūpayedantare paścāccandanāgurubhistathā ||

tathā ||

ātmano dakṣiṇe bhāge pūjādravyāṇi sthāpayet |

savye suvāsitaṃ kumbhaṃ tīrthatoyena pūritam |

vastrapūtaṃ tataḥ kāryyaṃ rātritoyaṃ vivarjjayet ||

śāradāyām ||

prakṣālanāya karayoḥ patścā pātraṃ niveśayet |

ghṛtaprajvalitān dīpān sthāpayat paritaḥ śubhān ||

pādyārghyācamanamadhuparkācamanapātrāṇyapyadhunaiva sthāpayet ||

devīpurāṇe ||

hemarājatatāmrāṇi mṛcchilāśailajāni ca |

balidānādepātrāṇi śubharekhotkarāṇi ca |

arghyanaivedyapūjārthaṃ balidāne prakalpayediti |

śivarahasye śeṣārddham ||

haimapātrāṇi sarvāṇi vihitāni bhavantu me |

arghyaṃ dattvā tu raupyeṇa āyūrājyasutāllabhat |

tāmrapātreṇa saubhāgyaṃ dharmaṃ mṛṇmayasambhave |

sarvābhāve tu māheyaṃ svahastaghaṭitaṃ yadi |

māheyaṃ mṛṇmayam ||

āsanaṃ cārghyapātrañca bhagnamāsādayettataḥ |

sarvatra svarṇakaṃ tāmramanyamātre tato'dhikam |

pātrāṇāmādaraḥ kāryyaḥ pātrāṇyevottamādaraḥ |

balihomakriyārthaṃ hi vinā pīṭhantu sidhyati |

ṣaṭtriṃśadaṅgulaṃ pātramuttamaṃ parikīrttitam |

madhyamaṃ tattribhāgonaṃ kaniṣṭhaṃ dvādaśāṅgulam ||

caturviṃśāṅgulaṃ madhyaṃ kaniṣṭhaṃ dvādaśāṅgulamiti kvacit pāṭhaḥ |

vasvaṅgulavihīnantu na pātraṃ kārayedbudha iti pāṭhāntaram ||

sarvābhāve tyajet pātraṃ sravatai yatra vāri tat |

yatrodaka na sravate tat karmārhamiti kāryyakṣamopalambhakamiti |

nābhīvivararūpāṇi puṇḍarīkākṛtīni ca |

śaṅkhaśuktivṛkṣajāni pātrāṇi parikalpayet ||

atha pādyapātralakṣaṇam |

vaikhānasagranthe ||

pādāvanejanajalagrahaṇaṃ pātramadbhutam |

lauhajaṃ vā sarojātaṃ haimaṃ rājatameva vā |

tāmraṃ sacaraṇamapi vāyave na satāmiti ||

siddhāntaśekhare ||

ṣaḍaṅgulapravistāramutsedhaṃ caturaṅgulam |

oṣṭhamekāṅgulaṃ kuryyānnāsikāṃ caturāṅgulām |

pṛṣṭhe pādasamāyuktaṃ caturaṅgulamānataḥ |

pādyapātramiti khyātaṃ sarvadevaprapūjane ||

iti pādyapātralakṣaṇam ||

atha pādyaprakṣepaṇīyapātralakṣaṇam ||

tatraiva ||

aṣṭāṅgulasamutsedhaṃ vistāraṃ ṣoḍaśāṅgulam |

oṣṭhamekāṅgulaṃ kuryyāccharāvākṛtipātrakam |

pātrayorubhayoḥ kuryyādvṛttakaṃ kaṇake same |

pṛṣṭhe pādasamāyuktaṃ ṣaḍaṅgulasuvistṛtam |

pādotsedhaṃ caturmātraṃ pādyādhāraṃ prakīrttitam |

iti pādyaprakṣepaṇīyapātralakṣaṇam |

athārghyapātralakṣaṇam ||

siddhāntaśekhare ||

arghyasya lakṣaṇaṃ vakṣye paladravyādibhedataḥ |

sāmānyārghyaṃ tirodhāmyaṃ viśeṣārghyaparāṅmukham |

arghyapātrāṇi catvāri svarṇadūrvākṣatāni ca ||

durbalaṃ rājataṃ jñeyamadhamāni tataḥ param |

tāmraśuktiśilādārukarmamṛtpātrajāni ca |

uttamaṃ palaviṃśatyā madhyamaṃ daśabhiḥ palaiḥ |

hīnaṃ pañcapalaṃ kuryyādevamācamya pādyayoḥ |

catuḥparvāṇi tāni syuḥ niḥsṛtānyaṣṭaparvabhiḥ |

pṛṣṭhenāṅkaśubhāṅkāni kṛtākārāṇi vā punaḥ |

caturasrāṇi kurvīta catuṣpātrāṇi cārghyake |

karpūraṃ kuṅkumaṃ dūrvāṃ sidhārthaṃ vilvapatrakam |

yavadarbhān kuśāṃśceti sāmānyārghyaṃ vinikṣipet |

tilaprasūnasiddhārthadarbhadūrvāyavākṣatān |

dravyāṇyetāni saptaiva tirodhāya vinikṣipet |

tilataṇḍulasiddhārthadūrvāmudgayavānapi |

parāṅmukhārghyadāne ca dravyaśuddhiṃ prakalpayet ||

ityarghya pātralakṣaṇam ||

athācamanapātralakṣaṇaṃ vaikhānasagranthe ||

ācamya vārigrahaṇapātramuttamalauhajam |

sarojakarṇikākāraṃ kuryyādadbhutadarśanam ||

kārttasvaramayaṃ sthūlaṃ rājataṃ vātha pāvanam ||

kārttasvaraṃ suvarṇamiti ||

uttamalauhamapi tathā ||

sarvantu taijasaṃ lauhamiti svarasāt rajataṃ tāmraṃ vā ||

siddhāntaśekhare ||

dvādaśāṅgulavistāraṃ kukṣimadhyaṃ savṛttakam |

ṣaḍaṅgulaṃ taddalāntamoṣṭhaṃ kuryyāttathāṅgulam ||

asya tāraṃ trimātraṃ syāt pārśve nāsāguṇāṅgulam |

randhraṃ kaniṣṭhakātulyamagre taddviguṇe tvadhaḥ |

pṛṣṭhe pādaṃ catuḥ kuryyādutsedhaṃ dvyaṅgulaṃ tataḥ |

saḍaṅgulapravistāraṃ pātramācamanārthakam ||

iti ācamanapātralakṣaṇam ||

atha gandhapātralakṣaṇam ||

sidhāntaśekhare ||

arghyavadgandhapātraṃ syāditi |

atra arghyapātravadityanena sampūrṇārghya pātralakṣaṇātideśaḥ |

yathā arghyapātraṃ kriyate tathaiva gandhapātraṃ karttavyamityarthaḥ ||

iti gandhapātralakṣaṇam ||

atha dhūpapātralakṣaṇaṃ vaikhānasagranthe ||

dhūpapātraṃ sarojātaṃ suvarṇādivinirmitam |

pādayorapi tasya syādutsedhaṃ caturaṅgulam |

anekaśuṣiraṃ tasya pidhānaṃ sadṛśaṃ bhavet |

śuṣiraṃ chidram ||

pidhānamācchādanam |

siddhāntaśekhare ||

dhūpapātravidhiṃ vakṣye paladravyādipūrvavat |

catuḥpañcarasāśvairvai pātravistāramaṅgulaiḥ |

rasāḥ ṣaṭ aśvāḥ sapta |

pātrotsedhato dairghyaṃ syādoṣṭhamarddhāntakaṃ matam |

padmābhaṃ paritaḥ pātraṃ dvyaṅgulo'dhogalo bhavet |

pādamekāṅgulotsedhaṃ vistṛtaṃ dvyaṅgulaṃ tataḥ |

ṣaṭparvadīrghanābhaṃ syādunnataṃ dvyaṅgulaṃ matam |

pūrvakotsedhasaṃyuktaṃ vṛttañca cakracāpavat |

pidhānaṃ dvyaṅgulotsedhaṃ nānācchidrasamanvitam |

ekacchidrayutaṃ kuryyāt kalasākāramūrddhvataḥ ||

iti dhūpapātralakṣaṇam ||

vaikhānasagranthe ||

dīpapātraṃ tatā nālamadhye kumudakojjvalam |

varttyādhāraiḥ śatenāpi yuktamaṣṭābhireva ca |

trisaptakāṣṭabhiścaiva dvābhyāṃ vā daśabhiśca vā |

pañcabhirvā yathāśakti kalpayeccihnavittamaḥ |

siddhāntaśekhare ||

dīpapātravidhiṃ vakṣye paladravyādirarghyavat |

padena nāgalādyaṃ hi dhūpapātravaducyate |

ekapatraṃ catuṣpatraṃ ṣaḍdalaṃ vāṣṭapatrakam |

tatraikapatraṃ madhye syānnimnāśvatthadalākṛti |

catuṣpatraṃ caturdikṣu madhyamā nimnakarṇikā |

ṣaḍdale tu smṛtaṃ tadvadupapatrasamanvitam ||

iti dīpapātralakṣaṇam ||

atha dīpamālālakṣaṇam ||

siddhāntaśekhare ||

dārvayastāmrasambhūtā dīpamālā'dhamā matā |

madhyamā ca tathā śreṣṭhā svarṇā vā raupyajā kramāt |

yaṣṭyā tu dvāravat kuryyāt liṅgapṛṣṭhe prabhākṛtim |

dvārābhāmanyadeśe tu dīpamālāṃ suśobhanām |

caturbhiraṅgulairdīrghaṃ skandhamaṅgulavistṛtam |

evaṃ kṛtvā vibhāgaikaṃ daṇḍamadhye niyojayet |

skandhāt skandhaṃ samaṃ kuryyādantaraṃ bhūtamātrakam |

dīpamāleti kathitā sarvadevādipūjane |

iti dīpamālālakṣaṇam ||

atha dīpādhāralakṣaṇam ||

siddhāntaśekhare ||

hematāmrādisambhūtaṃ vidadhyāduttamādikam |

dvādaśāṅgulamārabhya dvidvyaṅgulavivṛddhitaḥ |

aṣṭādaśoditotsedhā dīpādhārasya cocchratā |

snehādhārasya pāde tūnnāhaṃ dairghyasamaṃ matam |

pādanāvaśarāvāṃśaḥ snehādhāro'pi tatsamaḥ |

tadūrddhvaṃ mukulaṃ kuryyāt prādikādisamanvitam |

nānāparīsamāyuktaṃ nānākumbhāṃśamālikam |

dīpādhāra iti prokto lauhajān dīpakāṃstu tān |

nānāvarṇān tathā ramyān caturhastapramāṇakān |

trihastānekahastān vā dvihastān vā yathābalam |

tāmrajān rājatīyān vā yugmaistaiḥ snehadhārakaiḥ ||

iti dīpādhāralakṣaṇam ||

vaikhānasagranthe ||

nīrājanakriyāpātrī hemādridravyanirmmitā |

tritālopetavistīrṇaghṛtamadhyā manoharā ||

sidhāntaśekhare ||

hiraṇyatāratāmrādinirmmitaṃ hyuttamādikam |

ṣaṭ triṃśatāṅgulaiḥ śreṣṭhaṃ madhyamaṃ triṃśatāṅgulaiḥ |

caturviṃśatimātraiḥ syādadhamaṃ vistṛtau kramāt |

agnibhāgaikabhāgena kuryyānmadhye ca karṇikām |

uttarakāsamutsedhaṃ karṇikāyāḥ pramāṇataḥ |

pīṭhikaṃ paritaḥ kuryyāt yavayugmena vistṛtam |

tatsamānonnatānīha parito'ṣṭadalāni ca |

parito'rddhapramāṇena kāṣṭhānāmaṣṭakaṃ samam |

oṣṭhamekāṅgulaṃ kuryādvistārāt karṇikonnate |

samānaṃ pūrṇacandrābhaṃ dīpādhāraśca kumbhavat ||

unnatādicaturmātrairvistṛtaiścāṅguladvayam |

tatra randhradvayaṃ kuryyāt karṇikāmadhyamaṃ samam ||

iti nīrājanapātralakṣaṇam ||

atha ghaṇṭālakṣaṇam ||

vaikhānasagranthe |

śabdabrahmamayī ghaṇṭā hastotsedhapramāṇikā |

brahmāṇḍagolakākārā surādyātmatamā bhavet |

adhomukhatālamānavistārotsedhanaṃ tataḥ |

nānāvidhāścatasro vā ghaṇṭāḥ pratidiśaḥ kṛtā |

cakrāṅkā paṅkajāṅkā vā sā ghaṇṭā parikīrttitā |

evaṃ vidhā bhavedghaṇṭā yadvā cittānusārataḥ |

sidhāntaśekhare ||

pañcāṅgulonnatā ghaṇṭā tadvadvistārasaṃyutā |

ghaṇṭāyāstu parīṇāho vistārārddhena kīrttitaḥ |

aṅgulastu bhaveddaṇḍo dairghye vṛttasamaṃ matam |

daṇḍāgre vṛṣabhaṃ śūlaṃ nalinaṃ vāpi kārayet |

śuddhakāṃsyena karttavyaṃ ghaṇṭālakṣaṇamīritam ||

iti ghaṇṭālakṣaṇam ||

atha naivedyapātralakṣaṇam ||

vīramitrodaye ||

naivedyapātraṃ vakṣyāmi keśavāya mahātmane |

hairaṇyaṃ rājataṃ tāmraṃ kāṃsyaṃ mṛṇmayameva vā |

pālāsaṃ madhyamaṃ plākṣapātraṃ viṣṇoratipriyam |

havirdravyapramāṇāni pātrāṇi parikalpayediti ||

siddhāntaśekhare ||

suvarṇarūpyatāmrebhyaḥ sthālikāṃ hyuttamādikām |

śuddhakāṃsyena vā kuryyāddevanaivedyapātrake |

ekapātraṃ samārabhya cāsaptāttu tataḥ kramāt |

kuryyānnaivedyapātrāṇi hīnanaivedyakādiṣu |

pātraṃ śataṃ palaṃ śreṣṭhaṃ tadarddhaṃ madhyamaṃ matam |

tadarddhaṃ madhyamaṃ jñeyam pātrasaṃkhyeti kīrttitā |

sthālikā navadhā kāryyā bhāvāḥ ṣaṭtriṃśadaṅgulam |

aṅgulārddhamitairmūlairaṣṭadhāṅgulakaiḥ kramāt |

iti vistāramākhyātaṃ sthālikānavake kramāt |

uttamatrayamagre syānmadhyame madhyamatrayam |

punastrayamadhastāt syāt sthālikānāṃ yathākramam ||

iti naivedyapātralakṣaṇam ||

atha pānīyapātralakṣaṇam ||

vaiśvānarasaṃhitāyām ||

pānīyapātraṃ sauvarṇaṃ rājataṃ tāmrameva vā |

vṛkṣāyatasuvṛttaṃ vā bhavedāyatameva vā |

prasthamānapramāṇāmbhaḥ purayogyāntaraṃ śubham ||

iti pānīyapātralakṣaṇam ||

ala tāmbūlapātralakṣaṇam ||

vaikhānasagranthe ||

kalpayedrāgalatikā dalapatrasamanvitā |

aratnimānavistīrṇaṃ kārayedvā yathābalam |

iti tāmbūlapātralakṣaṇam ||

iti prāṇatoṣiṇyāṃ tṛtīye'rthakāṇḍe gandhādipātrasthāpanāntarūpapallavakathanaṃ nāma caturthaḥ paricchedaḥ |

śāradāyām ||

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vāmadakṣiṇapārśvayoḥ |

natvā guruṃ gaṇeśānaṃ bhūtaśuddhimathācaret ||

karaśuddhiṃ samāpādya kuryyāttālatrayaṃ tataḥ |

ūrddhvorddhamastramantreṇa digbandhamapi deśikaḥ |

tena saṃjvalitaṃ tejo rakṣāṃ kuryyāt samantataḥ |

caturthapaṭale ||

suṣumnāvartmanātmānaṃ paramātmani yojayet |

yogayuktena vidhinā cinmantreṇa samāhitaḥ |

ātmānaṃ hṛdayakamalasthitaṃ suṣumnāvartmanā kuṇḍalinyā saha yogayuktena vidhinā cinmantreṇa haṃsa iti mantreṇa paramātmani yojayedityanvayaḥ |

suṣumnā vartma yasyāḥ sā tayā |

hṛdayakamalastha ātmā tu |

hṛdambuje brahmarandhrasambhūte jñānanālake |

tārāgramagre jīvastu cintanīyo manīṣibhiriti rāghavabhaṭṭadhṛtavacanena jñātavyaḥ |

yogayuktena vidhinā ityasyāyamarthaḥ |

gurūpadiṣṭamārgeṇa haṅkāreṇa kuṇḍalinīmutthāpyaitāṃ hṛdayakamalagatāṃ vibhāvya tato jīvaṃ mukhe gṛhītvā sahasrāragatāṃ vibhāvayet |

tena vyo haṃsamantreṇa dvādaśārṇoṣite pare |

iti vacanenaikavākyatayā cinmantro haṃsa iti |

śāradāyām ||

kāreṇa sarvabhūtānāṃ tattvānyapi vicintayet |

vījabhāvena līnāni vyutkramāt paramātmani |

sarvabhūtānāṃ kāraṇe paramātmani vījabhāvena līnāni tattvāni cintayedityarthaḥ ||

vyutkramāditi sṛṣṭikramāpekṣayā |

api śabdādvarṇānapi |

taduktaṃ piṅgalāmate ||

saṅkalpyaivaṃ tato nyāsasthānādvarṇāṃśca saṃharet |

pratilomena kṣalayo lakārasya hakārake |

halayaśca sakāre'tha salayaśca yakārake |

krameṇaivamaparyyantaṃ layamutpādya yatnataḥ |

akāraṃ brahmarandhre ca sahasrāre niyojayediti ||

śāradāyām ||

tataḥ saṃśoṣayeddehaṃ vāyuvījena vāyunā |

vahnivījena tenaiva sandahet sakalāṃ tanum |

vāyuvījena yakāreṇa vāyunā tadutthavāyunā |

vahnivījena repheṇa tenaivāgnivījotthavahninā sakalāmiti kalaṃ pāpaṃ pāpapuruṣasahitāṃ tanuṃ nidahedityarthaḥ |

saviśeṣaṇavidhitayā na prakṛtaśarīranāśaḥ |

tatkāraṇantu saviśeṣaṇe vidhiniṣedhau viśeṣaṇamupasaṃkrāmataḥ sati viśeṣye bādhe iti nyāyaḥ |

bādhastvanvayānupapattiḥ |

tātparyyaviṣayībhūte arthe anvayānupapattau |

yatra tu viśiṣṭe tātparyyaṃ tatra viśiṣṭamapyupagacchato vidhiniṣedhau na viśeṣyamātram |

tathāca bhartṛhariḥ ||

nīlaṃ paṭaṃ vidhehīti loke'pi dvayamīkṣate |

kvacinnīlaguṇasyaiva viśiṣṭasya vidhiḥ kvacit ||

ata-eva guptasādhanatantre ṣaṣṭhapaṭale ||

bhūtaśuddhau mahādeva ! yadi dehantu nāśayet |

kutra sthāne bhavet sṛṣṭiramṛtaṃ kutra sañcayediti devīsandehapraśnasyottaram ||

mahādeva uvāca ||

vāmakukṣau sthitaṃ pāpapuruṣaṃ kajjalaprabham |

tasya saṃharaṇārthāya mahatī prakaṭīkṛtā |

liṅgadeho maheśāni ! tasya deho na saṃśayaḥ |

pāpadehaṃ bhaveddagdhaṃ svadehaṃ naiva nāśayet ||

iti śivavacanam ||

pāpapuruṣadhyānantu rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

brahmahatyāśiraskantu svarṇasteyabhujadvayam |

surāpānahṛdā yuktaṃ gurutalpakaṭidvayam |

tatsaṃsargipadadvandvamaṅgapratyaṅgapātakam |

upapātakaromāṇaṃ raktaśmaśruvilocanam |

khaḍgacarmadharaṃ pāpamaṅguṣṭhaparimāṇakam |

adhomukhaṃ kṛṣṇavarṇaṃ vāmakukṣau vicintayet ||

śāradāyām ||

viśleṣayaṃstadā doṣānamṛtenāmṛtāmbhasā |

āpādya plāvayeddehamāpādatalamastakam |

doṣasvarūpapāpapuruṣabhasmaviśleṣo'pi vāyuvījenaiva |

tathāca gaṇeśavimarṣiṇyām ||

tadbhasmakūṭamakhilaṃ vāyuvījotthavāyunā |

vikīryyāmṛtavījena svadehaṃ plāvayettataḥ |

amṛteneti amṛtavījena vamityanena |

amṛtāmbhasā tadutthenāmṛtenāpādatalamastakaṃ dehamāpādyāplāvayedityanvayaḥ ||

śāradāyām ||

ātmalīnānāni tattvāni svasthāna prāpayettadā |

ātmānaṃ hṛdayāmbhojamānayet paramātmanaḥ |

manunā haṃsadevasya kuryānnyāsādikaṃ tataḥ |

paramātmanaḥ sakāśāt haṃsadevasya manunā ātmānaṃ hṛdayāmbhojamānayedityanvayaḥ ||

haṃsasya vījasya devaḥ paramātmā upāsyatvāt tanmantreṇa so'hamityanena |

taduktaṃ vaśiṣṭhasahitāyām ||

so'ha mantreṇa tā mantrī nādānte siddhibhāvitām |

dhyātvaivaṃ brahmarandhrācca hṛdi jīvaṃ nyasediti ||

tatra gurūpadeśataḥ prakāro likhyate |

omadyetyādi śrīdevapūjādyadhikārasiddhaye bhūtaśuddhyādyahaṃ kariṣye iti saṅkalpya mūlādhārādutthitāṃ vidyutsahasraprabhābhāsvarāṃ visatanturūpāṃ suṣumnāmārgeṇa hṛdayakamalagatā kuṇḍalinīṃ vibhāvya hṛdayakamalājjīvaṃ pradīpakalikākāraṃ mukhe gṛhītvā dvādaśārṇāmbujaṃ sahasradalagataṃ vibhāvya tatra jīvātmānaṃ haṃsamantreṇa paramātmani yojayet |

tataḥ pādādijānuparyyantaṃ caturasraṃ pṛthivīmaṇḍalaṃ vibhāvya tatra pādagamanakriyāgantavyagandhaghrāṇapṛthivībrahmanivṛtti samānavāyu saṃsmṛtya oṃ hlīṃ brahmaṇe pṛthivyadhipataye nivṛttikalātmane huṃ phaṭ svāhā ityamuṃmantramuccāryya tān kuṇḍalinīdvārā apsu pravilāpayedityapsthāne saṃharet |

jānvādinābhiparyyantaṃ śuklamarddhacandrākāraṃ jalamaṇḍalaṃ vibhāvya tatra hastādānadātavyarasarasanājalaviṣṇuṃ pratiṣṭhedanilasya oṃ hlīṃ viṣṇave jalādhipataye pratiṣṭhākalātmane huṃ phaṭ svāhā ityamuṃ mantramuccāryya tān sarvān kuṇḍalinīdvārā agnau pravilāpayāmītyagnisthāne saṃharet |

nābhyādihṛdayaparyyantaṃ trikoṇaṃ vahnimaṇḍalaṃ raktavarṇaṃ vibhāvya tatra pāyuvisarjanīyarūpacakṣustejorudravidyāvyānānilaṃ saṃsmṛtya oṃ huṃ rudrāya tejo'dhipataye vidyākalātmane huṃ phaṭ svāhā ityamuṃ mantramuccāryya tān sarvān kuṇḍalinīdvārā vāyau pravilāpayāmīti vāyusthāne saṃharet |

tato hṛdayādribhrūparyyantaṃ kṛṣṇavarttulaṃ ṣaḍvindulāñchitaṃ vāyumaṇḍalaṃ vibhāvya tatrāpasthānatadviṣayasparśaspraṣṭavyavāyavīyaśāntyapānān saṃsmṛtya oṃ hauṃ īśānāya vāyvadhipataye śāntikalātmane huṃ phaṭ svāhā ityamuṃ mantramuccāryya tān sarvān kuṇḍalinīdvārā ākāśe pravilāpayāmītyākāśasthāne saṃharet |

tato bhrūmadhyādibrahmarandhrāntaparyyantaṃ śuklavarttulamākāśamaṇḍalaṃ vibhāvya tatra vāgvadanavaktavyaśabdaśrotrākāśasadāśivaśāntyatītaprāṇān saṃsmṛtya oṃ hauṃ sadāśivāya ākāśādhipataye śāntyatītakalātmane huṃ phaṭ svāhā ityamuṃ mantramuccāryya tān sarvān kulakuṇḍalinīdvārā ahaṅkāre pravilāpayāmītyahaṅkāre pravilāpya mahattattvaṃ mātṛkāsaṃjñakaśabdabrahmasvarūpāyāṃ hṛllekhānubhūtāyāṃ prakṛtau pravilāpayāmīti pravilāpya tāṃ tathāvidhāṃ nityaśuddhasvabhāve paramabrahmaṇi pravilāpayāmīti pravilāpayet ||

taduktaṃ mantratantraprakāśe ||

gandhādighrāṇasaṃyuktāṃ pṛthivīmapsu saṃharet |

rasādijihvayā sārddhaṃ jalamagnau vilāpayet |

rūpādicakṣuṣā sārddhamagniṃ vāyau vilāpayet |

samīramīśvare vidvān sparśāditvaksamanvitam |

ahaṅkāre haredvyoma saśabdaṃ tanmahatyapi |

mahacca sarvaśaktānāmavyakte kāraṇe pare |

saccidānandarūpaṃ yad vaiṣṇavaṃ paramaṃ padam ||

pṛthivyādikramāt sarvaṃ tatra līnaṃ vicintayet |

tataḥ śarīrasyāntaryyāmī ṛṣiḥ satyaṃ devatā prakṛtipuruṣaṃ chandaḥ śodhanena viniyogaḥ |

ityuktvā vāmakukṣiṣu muktarūpaṃ pāpapuruṣaṃ vicintya yamiti vāyuvījasya kiṣkindha ṛṣirvāyurdetatā jagatīcchandaḥ śarīrapāpapuruṣaśodhane viniyogaḥ |

ityuktvā nābhimūle bindudvayalāñchitamaṇḍale yaṃ vicintayet |

tadvāyubījaṃ dhūmraṃ cañcaladhvajasaṃyuktaṃ dhūṃ dhūṃ śabdayutaṃ sarvaśoṣaṇaṃ haṃsadaivatamiti dhyātvā pūrakaprayogeṇa ṣoḍaśavāraṃ vījamuccāryya tadvījotthavāyunā svaśarīrasthaṃ pāpapuruṣaṃ śodhitaṃ vibhāvayet |

tato ramityagnivījasya kaśyapa ṛṣiragnirdevatā triṣṭupcchandaḥ taddāhe viniyogaḥ |

ityuktvā hṛdaye raktaṃ trikoṇaṃ vahnimaṇḍalaṃ vidyākalāyutaṃ rudradaivatamiti dhyātvā prayogeṇa catuḥṣaṣṭivāraṃ vījamāvarttya tadvījotthāgninā tadbhasmībhūtaṃ vibhāvayet |

tato recakeṇa dvātriṃśanmātrayā pūrvoktarūpaṃ vāyuvījamāvarttya pāpapuruṣabhasma recayet |

tato vamiti varuṇavījasya hiraṇyagarbha ṛṣirhaṃso devatā triṣṭupchandaḥ plāvane viniyogaḥ |

ityuktvā |

vāruṇaṃ maṇḍalaṃ mūrdhni śubhraṃ candrārddhasannibham |

sitapaṅkajayugmābhayakaraṃ syādvaruṇadaivatam ||

iti dhyātvā tadvījotthasrutāṃmṛtena taccharīrabhasma piṇḍībhūtaṃ vibhāvayet |

tato lamiti pṛthivīvījasya brahma-ṛṣirindro devatā gāyatrīcchandaḥ kaṭhinīkaraṇe viniyogaḥ |

ityuktvā |

ādhāramaṇḍale pṛthvīmaṇḍalaṃ vajralāñchitam |

catuṣkoṇañca kaṭhinaṃ pītavarṇendradaivatam |

laṃvījena samāyuktaṃ dhyāyan manasi pūrvavat ||

iti dhyātvā tadvījotthakāṭhinyena tanuṃ dṛḍhāṃ bhāvayet |

tato hamityākāśavījasya brahma ṛṣirākāśaṃ devatā paṃkticchandaḥ vyūhane viniyoga ityuktvā |

ākāśamaṇḍalaṃ vṛttaṃ dvādaśānte hyanujjvalam |

śāntyatītākalāyuktaṃ vicintyākāśadaivatam |

iti dhyātvā tadutthenākāśenākāśaṃ vibhāvayet |

tadvat hamiti vījenāvāyvīkaraṇaṃ bhavediti |

evaṃ svaśarīraṃ vicintya paramātmanaḥ sakāśāt sṛṣṭikrameṇa tattvāni svasvasthānaṃ prāpayediti ||

tataḥ paramātmanaḥ sakāśāt so'haṃ mantreṇa jīvaṃ hṛtpadmamānayediti saṃkṣepaḥ |

iyañca bhūtaśuddhirāvaśyakī ||

pañcaśuddhivihīnena kṛtā pūjābhicāravat |

viparītaphalaṃ dadyādabhaktyā pūjanaṃ yathā |

nir-ṛtirvidhihīnānāṃ phalaṃ hanti hi karmmaṇām |

niśācarādhipatyañca kurute śaṅkarājñayā ||

iti śaivāgamokteḥ |

anyatrāpi |

dehakāraṇabhūtānāṃ bhūtānāṃ yadviśodhanam |

avayavaḥ brahmasaṃyogād bhūtaśuddhiriyaṃ matā |

bhūtaśuddhiṃ vinā karmma japahomārccanādikam |

bhavettu niṣphalaṃ sarvaṃ prakāreṇāpyanuṣṭhitam ||

iti matsyasūkte pañcadaśapaṭale ||

natvā guruṃ gaṇeśānaṃ bhūtaśuddhiṃ samācaret |

ubhābhyāmapi pāṇibhyāṃ tarjjanyaṅguṣṭhayogataḥ |

gṛhītvā yaṃ kṣamaṃ devi ! yamityāghrāya nikṣipet ||

mahānirvāṇatantre pañcamollāse ca ||

svāṅke nidhāya ca karāvuttānau sādhakottamaḥ |

mano niveśya mūle ca huṅkāre śaivakuṇḍalīm |

utthāpya haṃsamantreṇa pṛthivyā sahitāntu tām |

svādhiṣṭhānaṃ samānīya tatastattve niyojayet |

ghrāṇādighrāṇasaṃyuktāṃ pṛthivīmapsu saṃharet |

rasādi jihvayā sārddhaṃ jalamagnau vilāpayet |

rūpādi cakṣuṣā sārddhamagniṃ vāyau vilāpya ca |

sparśādi tvagyutaṃ vāyumākāśe vipralāpayet |

ahaṅkāre taredvyoma saśabdaṃ tanmahatyapi |

mahattattvañca prakṛtau tāṃ brahmaṇi vilāpayet |

evaṃ vilāpya matimān vāmakukṣau vicintayet |

puruṣaṃ kṛṣṇavarṇañca raktaśmaśruvilocanam |

khaḍgacarmmadharaṃ kruddhamaṅguṣṭhaparimāṇakam |

sarvapāpasvarūpañca sarvadādhomukhasthitam |

tatastu vāmanāsāyāṃ yaṃ bījaṃ dhūmravarṇakam |

sañcintya pūrayettena vāyuṃ ṣoḍaśamātrayā |

tena pāpātmakaṃ dehaṃ śodhayet sādhakāgraṇīḥ |

nābhau raṃ raktavarṇañca dhyātvā tajjātavahninā |

catuḥṣaṣṭyā kumbhakena dahet pāpavatīṃ tanuṃ |

lalāṭe varuṇaṃ bījaṃ śuklavarṇaṃ vicintya ca |

dvātriṃśatā recakena plāvayedamṛtāmbhasā |

āpādaśīrṣaparyyantamāplāvya tadanantaram |

utpannaṃ bhāvayeddehaṃ navīnaṃ devatāmayam |

pṛthvībījaṃ pītavarṇaṃ mūlādhāre vicintayan |

tena divyāvalokena dṛḍhīkuryyānnijāṃ tanum |

hṛdaye hastamādāya āṃ hrīṃ kroṃ haṃ sa uccaran |

so'haṃ mantreṇa taddehe devyāḥ prāṇān pratiṣṭhayet |

bhūtaśuddhiṃ vidhāyetthaṃ devībhāvaparāyaṇaḥ ||

nīlatantre caturthapaṭale'pi ||

bhūtaśuddhiṃ tato vakṣye śṛṇuṣvāvahitānaghe ! |

apānamūrddhvagaṃ kṛtvā divyatattvaiḥ prapūryya ca |

haṃsamantreṇa cādhārācchaktiṃ kuṇḍalinīṃ parām |

kramāccakrāṇi nirbhidya jīvātmānaṃ tato'mbujam |

sahasrāraṃ tato nītvā pare brahmaṇi yojayet |

indriyāṇi daśekañca mahattattvāni tadguṇān |

śuddhaṃ karoti cittāni tattvāni prakṛtervapuḥ |

caturviṃśatitattvāni vījabhāvena yojayet |

tataḥ śūnye śarīre ca vāmabhāge vicintayet |

nirlepaṃ nirguṇaṃ śuddhamātmānaṃ tāriṇīmayam |

antarīkṣe tato dhyāyedāḥ kārādraktapaṅkajam |

bhūyastasyopari dhyāyet ṭāṅkārecchetapaṅkajam |

punastasyopari dhyāyed huṅkāraṃ nīlasannibham |

tato huṃṅkāravīje tu karttṛkā vījabhūṣitam |

karttuḥ parigatāṃ dhyāyedātmānaṃ tāriṇīmayam |

tathā |

vaśyādau raktavarṇaṃ tamākṛṣṭau pītarūpiṇam |

māraṇoccāṭanairdhūmraṃ kṛṣṇam tattadapekṣayā |

evambhūtaṃ svamātmānaṃ dhyāyecca tāriṇīmayam ||

viśvasāratastre dvitīyapaṭale ||

yamiti vāyuvījena ṣoḍaśena tu pūrayet |

catuḥ ṣaṣṭyā ca tenaiva pāpadehaṃ praśodhayet |

tena vījena vidhinā piṅgalāyāñca recayet |

dvātriṃśanmātrayā bhasma śvāsamārgeṇa vai śanaiḥ |

evaṃ vāratrayaṃ kṛtvā bhūtānāṃ śodhanaṃ smṛtam |

pūrayet pratilomena vahnivījena deśikaḥ |

ṣoḍaśena catuḥṣaṣṭyā kumbhayedrecayettataḥ |

dvātriṃśanmātrayā caiva dahanaṃ parikīrttitam |

caturddhā ca prajapyātha tadvarṇaṃ prajapet kramāt |

śoṣaṇaṃ dahanañcaiva plvāvanaṃ parikīrttitam |

kiskindhaḥ kaśyapaścaiva hiraṇyagarbhastataḥ param |

vījānāṃ ṛṣayaḥ proktāḥ śṛṇuṣva kamalekṣaṇe ! |

prāṇāyāmaṃ tataḥ kuryyāt krameṇa deśikottamaḥ |

sahasrāre mahāpadme cintayediṣṭadevatām |

yathā dhyānaṃ yathoktena gurumārgeṇa deśikaḥ |

tadā bhūtāni tajjñāni saguṇāni vidhānataḥ |

sakalāśaktiyuktāni varṇamātrakrameṇa ca |

pratilomena saṃhṛtya satattvadhātusaṃyutaiḥ |

mūlādhāraṃ sahasrāraṃ ṣaṭcakrakramayogataḥ |

vyutkrameṇa vicintyātha sahasrāraṃ tato'vadhi |

oṃ mantre cālayedbījaṃ ṣaṭcakrakramayogataḥ |

aikyaṃ vibhāvya tatsthāne mantramekaṃ samabhyaset |

so'haṃ mantraṃ samuccāryya sūkṣmabrahma vicintayet |

tatkṣaṇānnirmalaṃ dehaṃ nirdvandva niṣparigraham |

advaitaṃ cintayettatra manasā vahniyogataḥ |

akārādikṣakārāntavarṇamālākrameṇa ca |

cintayet śvāsarodhena pūrakumbhakarecakaiḥ |

evaṃ vicintyatān varṇān tataścandramanuṃ smaret |

ṭāntaṃ bindusamāyuktamarddhacandravibhūṣitam |

caturddhā prajapenmantraṃ manasā vāyunā sudhīḥ |

indrabījaṃ japeddevi ! tattvabījaṃ tataḥ param |

dūrīkṛtya vidhānena dhārayā sudhayā punaḥ |

tataḥ sañcintayeddevi ! pūrvoktaṃ mātṛkāmayam |

sakalānādasaṃyuktaṃ svaśaktisahitaṃ tataḥ |

pañcāśadvarṇasaṃyuktaṃ mahābhūtasamanvitam |

pañcabhūtātmakaṃ dehamanulomena cintayet |

antaryyāmī ṛṣistasya prāṇāyāmasya devatā |

vakṣaḥsthale dakṣahastaṃ dattvā sādhakasattamaḥ |

pūrvoktaprāṇamanunā ṛṣiśchandaḥsamanvitam |

haṃsamantreṇa taṃ prāṇamāvāhanamudāhṛtam |

sadhātūni satattvāni ihāgatya ciraṃ sukham |

tiṣṭhantu vahnijāyāntaṃ mantramenaṃ samuddharet |

akārādikṣakārāntaṃ pañcāśadvarṇasaṃyutam |

vicintya manasā dehaṃ tadā devo bhavennaraḥ |

prāṇāyāmaṃ trirāvṛtya balaṃ prāṇeṣu nikṣipet |

akārādikṣakārāntaṃ pūrakumbhakarecakaiḥ |

pratilomānulomena vicintya prāṇamāvahan |

tatkṣaṇādvirajo mantrī bhavet sākṣāt sadāśivaḥ |

nṛsiṃhenaiva mantreṇa dehe bījaṃ vinikṣipet |

mūlādhāraṃ tataḥ prāpya jīvātmānaṃ vicintayet |

kuṇḍalīrūpasambhūtā vidyudagnisamaprabhā |

nirmmalā nirvikārasthā sarvasiddhisamanvitā |

tadante vinyaseddehe mātṛkāṃ varṇarūpiṇīm |

mantreṇānena tāṃ dhyātvā vinyaset sakalāṃ tanum ||

atha prāṇāyāmaḥ ||

dakṣiṇāmūrttitantre saptamapaṭale ||

mūlamantreṇa deveśi ! vāmenāpūryya codaram |

kumbhakena trirāvṛttyā dakṣiṇena ca recayet |

kaniṣṭhānāmikāṅguṣṭhairyannāsāpuṭadhāraṇam |

prāṇāyāmaḥ sa vijñeyastarjjanīmadhyame vinā ||

prāṇāyāme viśeṣaḥ paścādvakṣyate ||

tato dīkṣāpaddhatyuktaṃ tantrasāradhṛtatattatkalpoktañca nyāsādikaṃ kuryyāt ||

atha pūjādhāranirūpaṇam |

mātṛkābhedatantre dvādaśapaṭale ||

śālagrāme maṇau yantre pratimāyāṃ ghaṭe jale |

pustikāyāñca gaṅgāyāṃ śivaliṅge prasūnake |

ādhārabhede phalaviśeṣastatraiva |

śālagrāme śataguṇaṃ maṇau tadvat phalaṃ labhet |

yantre lakṣaguṇaṃ puṇyaṃ mūrttau lakṣaṃ sulocane ! |

ghaṭe caikaguṇa puṇyaṃ jale caikaguṇaṃ priye ! |

pustikāyāṃ sahasrantu gaṅgāyāstatsamaṃ phalam |

śivaliṅge hyanantaṃ hi vinā pārthivaliṅgakam |

puṣpayantre maheśāni ! pūjanāt sarvasiddhibhāk |

śālagrāmādinikaṭe yantrakaraṇaniṣedho'pi |

śālagrāme ca pūjāyāṃ na likhed yantramuttamam |

maṇau sthite maheśāni ! na likhedyantramuttamam |

pratimāyāśca purato ghaṭaṃ saṃsthāpya yatnataḥ |

parivārān yajettatra ghaṭe tu parameśvari ! |

yantrādhiṣṭhātṛdevāṃśca ghaṭavaktre prapūjayet |

samastadevatārūpaṃ ghaṭañca paricintayet |

suradrumasvarūpo hi ghaṭo'yaṃ parameśvari ! ||

pratimānikaṭe yantrakaraṇaniṣedho'pi tatraiva |

janmasthānaṃ mahāyantraṃ yadi kuryyāttu sādhakaḥ |

tatra mūrttiṃ na kuryyāttu yadi yantrañca kārayet |

yadi kuryyāttu mohena yajedvāradvayaṃ priye ! |

dviguṇaṃ pūjanaṃ tatra dviguṇaṃ balidānakam |

dviguṇaṃ prajapenmantraṃ dviguṇaṃ homamācaret |

anyathā viphalā pūjā viphalaṃ balidānakam |

sarvaṃ hi viphalaṃ yasmāttasmād yantraṃ na kārayet |

guptasādhanatantre aṣṭamapaṭale |

sāmānye ca jale devi ! pūjā doṣādiśāntaye |

tathā |

na kuryyāt pārthive liṅge devīpūjādikāḥ kriyā |

pārthive pūjanāddevi ! siddhihāniḥ prajāyate |

yadi daivānmaheśāni ! mṛttikāskhalanaṃ bhavet |

tāvadvarṣasahasrāṇi narake pūyaśoṇite |

kumbhīpāke mahāghore pitṛbhiḥ saha pacyate |

ata eva maheśāni ! pārthive na hi pūjayet |

sphāṭikādīn samānīya liṅgaṃ nirmāya yatnataḥ |

tatra liṅge pūjanāddhi sarvasiddhiyuto bhavet ||

tantrāntare ||

kālikāṃ tāriṇīñcaiva tripurāṃ bhuvaneśvarīm |

yo'rccayet pārthive liṅge sa yāti paramāṃ gatim |

tāriṇyāḥ kālikāyāśca sundaryyāḥ parameśvari ! |

pārthive pūjanāddevi ! caturvargaphalaṃ labhet |

evañca guptasādhanoktavacanaṃ kālikādiviśeṣetaraparam samānyaviśeṣanyāyāt |

yadyapi devatāyā nirākāratvena dhyānādikamasambhavaṃ tathāpi sākāratayā dhyānaṃ sarvasamañjasaṃ tasyāḥ sākāratvakāraṇantūktam muṇḍamālātantre saptamapaṭale ||

śiva uvāca ||

nirguṇā prakṛtiḥ satyamahameva ca nirguṇaḥ |

yadaiva saguṇā tvaṃ hi saguṇo'haṃ sadāśivaḥ |

satyaṃ hi saguṇā devī satyaṃ hi nirguṇaḥ śivaḥ |

upāsakānāṃ siddhyarthaṃ saguṇā saguṇo mataḥ ||

mahānirvāṇatantre pañcamollāse ||

dhyānantu dvividhaṃ proktaṃ svarūpārūpabhedataḥ |

arūpaṃ tava yaddhyānamavāṅmanasagocaram |

avyaktaṃ sarvato vyāptamidamitthaṃ vivarjjitam |

agamyaṃ yogibhirgamyaṃ kṛtsnairbahusamādhibhiḥ |

manaso dhāraṇārthāya śīghraṃ svābhīṣṭasiddhaye |

sūkṣmadhyānaṃ purodhāya sthūladhyānaṃ vadāmi te |

trayodaśollāse ||

devyuvāca ||

mahādeveśādiśaktermahākālyā mahādyuteḥ |

sūkṣmātisūkṣmabhūtāyāḥ kathaṃ rūpanirūpaṇam ||

rūpaṃ prakṛtikāryyāṇāṃ sātu sākṣāt parātparā |

etanme saṃśayaṃ deva ! viśeṣācchettumarhasi ||

iti devīpraśnānantaraṃ śrīsadāśiva uvāca ||

upāsakānāṃ kāryyāya puraiva kathitaṃ priye ! |

guṇakriyānusāreṇa rūpaṃ devyāḥ prakalpitam ||

ityuktam ||

śvetapītādiko varṇo yathā kṛṣṇe vilīyate |

praviśanti tathā kālyāṃ sarvabhūtāni śailaje ! |

atha tasyāḥ kālaśakternirguṇāyā nirākṛteḥ |

hitāyāḥ prāptamūrttestu varṇaḥ kṛṣṇo nirūpitaḥ |

nityāyāḥ kālarūpāyā arūpāyāḥ śivātmanaḥ |

amṛtatvāllalāṭe'syāḥ śaśicihnaṃ nirūpitam |

śaśisūryyāgnibhirnetrairakhilaṃ kālikā jagat |

sampaśyati yatastasmāt kalpitaṃ nayanatrayam |

grasanāt sarvasattvānāṃ kāladaṇḍena carvaṇāt |

tadraktavāsorūpeṇa bhāsitaṃ sakalaṃ jagat |

samaye samaye jīvarakṣaṇaṃ vipadaḥ śive ! |

preraṇaṃ svasvakāryyeṣu varañcābhayamīritam |

rajojanitaviśvāni viṣṭabhya paritiṣṭhati |

ato hi kathitaṃ bhadre ! raktapadmāsanasthitām ||

kulārṇave pañcamakhaṇḍe ṣaṣṭhollāse'pi ||

cinmayasyāprameyasya niṣkalasyāśarīriṇaḥ |

sādhakānāṃ hitārthāya brahmaṇo rūpakalpanā |

liṅgasthaṇḍilavahnyambu yantrakuḍyapaṭeṣu ca |

maṇḍale phalake mūrdhni hṛdi vā daśa kīrttitāḥ |

eṣu sthāneṣu deveśi ! yajanti paramāṃ śivām |

arūpāṃ rūpiṇīṃ kṛtvā karmakāṇḍaratā narāḥ |

gavāṃ sarvāṅgajakṣīraṃ sravet stanamukhād yathā |

tathā sarvagato devaḥ pratimādiṣu rājate |

ābhirūpyācca vimbasya pūjāyāśca viśeṣataḥ |

sādhakasya ca viśvāsāddevatāsannidhirbhavet |

nāradapañcarātre dvitīyarātre ca ||

nārada uvāca ||

bhaktijñānañca bhaktānāṃ yogajñānañca yoginām |

keṣāṃ vartma praśastañca tanmāṃ kathitumarhasi ||

śrīmahādeva uvāca ||

dhyāyanti yoginaḥ sarve jyotīrūpaṃ sanātanam |

nirguṇasya śarīrañca na manyante ca yoginaḥ |

śarīraṃ praktanaṃ sarvaṃ nirguṇaṃ prakṛteḥ param |

guṇena sañjātadeho nirguṇasya kuto bhavet |

iti sarvaṃ yogaśāstraṃ yogavidbhiḥ prakīrttitam |

vaiṣṇavāstaṃ na manyante kumārādyā vayaṃ dvija ! |

vadanti vaiṣṇavāḥ sarve tejastejasvināṃ vinā |

kṛṣṇo nityaśarīrī ca tasya tejo hi varttate |

tejo'bhyantara evāhuḥ kṛṣṇamūrttiḥ sanātanī |

dhyāyante yoginaḥ sarve tattejo bhaktipūrvakam |

supakvabhaktyā kāmena sa yogī vaiṣṇavī bhavet |

tejo'bhyantararūpañca dhyāyante yoginaḥ sadā |

dāsānāñca kuto dāsyaṃ vinā dehena nārada ! |

vaiṣṇavānāṃ mataṃ śastaṃ sarvebhyo'pi ca nārada ! |

na vaiṣṇavāt paro jñānī brahmāṇḍeṣu ca brahmaṇām ||

evaṃ devatāyāḥ sākāratve siddhe svasvakalpoktaṃ tantrasārādyuktaṃ devatādhyānaṃ kṛtvāḥ mānasaiḥ sampūjya śaṅkhasthāpanādyāvaraṇapujāntaṃ tantrasāroktaṃ karmma kuryyāt |

mānasapūjāntu agre upapādayiṣye |

samprati prāṇapratiṣṭhāyāṃ viśeṣo likhyate ||

śāradātilake trayoviṃśatipaṭale ||

prāṇapratiṣṭhāmantrasya vidhānamabhidhīyate |

yena prāgīritā mantrāḥ prāṇavanto bhavanti te |

yadyapi mantrāṇāṃ prāṇapratiṣṭhā nāsti teṣāṃ svata eva samarthatvāt tathāpi yantrādau likhitānāṃ prāṇapratiṣṭhā kriyate taddvāreṇa prāṇavanta ityuktiḥ |

prāṇapratiṣṭhayā samastayantravihitayantraprayogaputtalyādi sarvaṃ pratiṣṭhitaprāṇaṃ kriyate ityarthaḥ ||

pāśāṅkuśapuṭā śaktirvāṇībinduvibhūṣitaḥ |

yādyāḥ sapta kalāvanto vyoma sārddhendusaṃyutam |

prathamaṃ pāśabījaṃ tataḥ śaktibījaṃ tato'ṅkuśabījaṃ vāṇīyaḥ bindubhūṣita ityanena yaṃ yādyā iti uddhṛtayakārānuvādena saptamantu tadyamiti bhinnavījam |

pūrvaṃ pṛthaguddhārastu saptānāmapi sabindutākhyāpanāya |

tathā ca rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

pāśāṅkuśāntaritaḥ śaktimanoḥ parastāduccāryya yadi vasuvarṇaguṇaṃ sahaṃsamiti vyoma hakāraḥ sārddhendusaṃyutaṃ haṃ |

kvacittu sanendusaṃyutamiti pāṭhastadā homiti |

tadante haṃsamantraḥ syāt tato'muṣya padaṃ vadet |

prāṇā iti vadet paścādiha prāṇāstataḥ param |

amuṣya jīva ihataḥ sthito'muṣya padaṃ vadet |

sarvendriyāṇyamuṣyānte vāṅmanaścakṣurantataḥ |

śrotraghrāṇapade prāṇā ihāgatya sukhaṃ ciram |

tiṣṭhantvagnibadhūrante prāṇamantro'yamīritaḥ |

pratyamuṣya padaṃ pūrvaṃ pāśādīni prayojayet |

ṣaḍadhikaṣaṣṭyakṣaro'yaṃ mantraḥ |

prayogeṣu samākhyātaḥ prāṇamantro manīṣibhiḥ |

kevalametatsādhanārthaṃ japavyatirekeṇa sarvatrānyatra prayoga eva |

tenātmani yatra puttalyādāvapi prāṇapratiṣṭhāsamaye pratyamuṣya padaṃ pāśādīni saṃyojya amuṣya padasthāne ṣaṣṭhyantaṃ sādhyanāma saṃyojya mantramuccarediti jñeyam ||

brahmaviṣṇuśivāḥ proktā munayastantravedibhiḥ |

uktamṛgyajuṣāṃsāmacchandaśchandoviśāradaiḥ |

caitanyarūpāḥ prāṇā me devatāśaktirīritā |

kavargeṇa viyatpūrve bhūte hṛdayamīritam |

śivaśca vargasandhādyairīritaṃ tadanantaram |

jñānendriye'ṣṭavargādyaistacchikhā parikīrttitā |

karmendriyaistavargādyaiḥ kavacaṃ parikīrttitam |

vacanādyaiḥ pavargādyairvilocanamudīritam |

buddhyādyairyādisaṃyuktairastrasya nyāsamīritam |

ātmane'ntāḥ samākhyātā aṅgamantrāḥ sajātibhiḥ ||

prayogo yathā ||

ṅaṃ kaṃ khaṃ ghaṃ gaṃ ākāśavāyuvahnisalilabhūmyātmane hṛdayāya namaḥ |

ñaṃ caṃ chaṃ jhaṃ jaṃ śabdasparśarūparasagandhātmane śirase svāhā |

ṇaṃ ṭaṃ ṭhaṃ ḍhaṃ ḍaṃ śrotratvakcakṣurjihvāghrāṇātmane śikhāyai vaṣaṭ |

naṃ taṃ thaṃ dhaṃ daṃ vākpāṇipādapāyūpasthātmane kavacāya huṃ |

maṃ paṃ phaṃ bhaṃ baṃ vacanādānaviharaṇavisargānandātmane netratrayāya vauṣaṭ |

haṃ yaṃ raṃ vaṃ laṃ kṣaṃ śaṃ ṣaṃ laṃ saṃ buddhimano'haṅkāracittajñānātmane astrāya phaṭ ||

nābheścaraṇaparyyantaṃ pāśavījaṃ pravinyaset |

hṛdayānnābhiparyyantaṃ śaktivījaṃ tataḥ param |

mūrddhvādihṛdayaṃ yāvadaṅkuśaṃ vinyasettataḥ |

hṛdaye dhātuṣu nyasyedatidīptaṃ yathākramam |

prāṇe jīve tato nyasyeddhaṃsavarṇadvayaṃ pṛthak ||

prāṇajīvayorapi hṛdaya eva nyāsaḥ |

pṛthagiti pratyekam ||

kuryyādvyāpakametena samastena vidhānavit ||

samastena mūlenetyarthaḥ ||

tato vicintayeddevīṃ jīvabhūtāṃ jaganmayīm |

raktābdhipotāruṇapadmasaṃsthāṃ pāśāṅkuśāvikṣuśarāsavāṇān |

śūlaṃ kapālaṃ dadhatīṃ karābjai raktāṃ trinetrāṃ praṇamāmi devīm |

evaṃ dhyātvā jagaddhātrīṃ lakṣamekaṃ japenmanum |

juhuyāttaddaśāṃśena carubhirghṛtasaṃyutaiḥ |

sapāśāḍhyaśaktipīṭhe vidhinānena pūjayet |

arccayet ṣaṭsu koṇeṣu brahmāṇaṃ viṣṇumīśvaram |

vaṇīṃ lakṣmīmumāṃ paścāt ṣaḍaṅgāni prapūjayet |

pūjākramastu ||

āgneyavāruṇeśeṣu brahmaviṣṇvīśā aindranair-ṛtavāyavyeṣu vāṇīlakṣmyumāḥ pūjyāḥ |

pramāṇantu prāguktam ||

daleṣu mātaraḥ pūjyāstadvāhye lokanāyakāḥ |

evaṃ sampūjayeddevīṃ sugandhikusumādibhiḥ |

iti saṃsādhito mantraḥ ṣaṭkarmmaphalado bhavet |

sthāpayenmanunānena prāṇān sarvatra deśikaḥ |

bījānte'muṣyaśabdānāmādau dūtīḥ prayojayet ||

sarvatra sarvakarmmasu puttalyādau ca prāṇapratiṣṭhāsthāpanaprakāro'nena darśitaḥ |

vījānte pāśādihaṃsamantrānte |

amuṣyaśabdānāmādāviti sādhyanāmna ādau |

taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena |

gatvā baddhvā pāśavījena sādhyaṃ śaktyā gṛhṇan śaktivījena bhūyaḥ |

prāṇānākṛṣyāṅkuśenātha yādīn dūtīścoktvā sādhyanāmātha mantrī ||

mṛtavaivasvatā bhūyo jīvahā prāṇahā tataḥ |

ākṛṣyāgrahaṇā paścāt pramadā visphuliṅginī |

kṣetrajñā pratihā hyetāḥ prāṇadūtyo nava smṛtāḥ |

pāśena baddhaceṣṭasya śaktyā svīkṛtacetasaḥ |

aṅkuśenāhṛtasyādbhiḥ sārddhasyāśu samāharet |

dvādaśāṅgulamānena kṛtvā sādhyasya puttalīm |

tasyāṃ prāṇātmakaṃ mantraṃ sakīṭaṃ hṛdaye nyaset |

niśīthasamaye sādhye supte'sya hṛdayāmbuje |

daleṣu vāyuvahnīndravaruṇānāmataḥ param |

īśarākṣasaśītāṃśuyamānāṃ karṇikāntare |

yādīn haṃsasamāyuktān bhṛṅgākārānanusmaret |

śivo vindusamudbhūtaṃ tantusambaddhavigrahān |

evamātmahṛdambhoje bhṛṅgīrūpā savartmanā |

ekaikāṃ sādhyahaṃpadmāṃ bhṛṅgamekaikamānayet |

puttalyāṃ sthāpayenmantrī sacitte vā vidhānavit ||

atra prathamavat dvitīyādīnāmapi sādhyanāmnāmekaikasyādau pāśādihaṃsamantrāntāni bījānyuccāryya sambuddhyantaṃ prathamadūtīnāma evaṃ caturṣu sthāneṣu prathamaṃ prayujyate |

evaṃ dūtyantareṣvapi |

navakṛttvo mantrāvṛttiḥ |

mantro'yamitthamudito grahasaṃkhyayaiveti rāghavabhaṭṭadhṛtavacanāt |

atraikaikasyāmāvṛttau ekaikabhṛṅgānayanamiti jñeyam |

prathamadūtīnāmaprayoge prathamabhṛṅgānayanaṃ dvitīyadūtīnāmaprayoge dvitīyabhṛṅgānayanamiti navāntamayameva kramaḥ |

tantucchedaṃ prakurvīta vahnibījena saṃyutaḥ |

ākṛṣṭvā sādhyahṛdbhṛṅgāṃstataḥ saṃjñambhramedbhavā |

evamekādaśāvṛttīḥ kuryyāt sarveṣu karmasu |

vaśyākarṣaṇayoryādīn varuṇān saṃsmaret sudhīḥ |

mohavidveṣayordhūmrān kṛṣṇān māraṇakarmaṇi |

pītān saṃstambhane dhyāyet prāṇākarṣaṇakarmmavit |

ākṛṣṭān sādhyahṛtprāṇān sthāpayedātmano hṛdi |

krūrakarmasu puttalyāṃ teṣāṃ sthāpanamīritam |

prāṇān sādhyasya maṇḍūkānātmānantu bhujaṅgamān |

saṃsmarettatra nipuṇaḥ sadā krūreṣu karmasu |

vāyvagniśakravaruṇeśvararākṣasendupreteśapatralikhitairatha yādivarṇaiḥ |

bindvāntikaiḥ kṣagata haṃsasametasādhyaṃ prāṇātmayantramatha varṇavṛtaṃ dharāstham |

itthaṃ prayogakuśalo manunānena mantravit |

vaśayet sakalān devān kiṃ punaḥ pārthivān janān ||

āvāhanādimudrā tu tantrasārakāreṇa dhṛtā na tvatra prayojanaṃ tāsāmiti |

athāsanaṃ mātṛkābhedatantre pañcamapaṭale |

caturaṅgulavistāramityadi ||

atha pādyam ||

prapañcasāre ṣaṣṭhapaṭale ||

pādyaṃ śyāmākadūrvābjaviṣṇukrāntābhirucyate iti pādyam ||

athārghyam ||

gandhapuṣpākṣatayavakuśāgratilasarṣapāḥ |

dūrvā ceti kramādarghya dravyāṣṭakamudīritam |

śākteyārghye viśeṣo yoginītantre saptamapaṭale ||

vakradhānyodbhavaṃ yacca sūkṣmadhānyodbhvaṃ tathā |

tattu taṇḍulamakṣuṇaṃ saptāṣṭanavasaṃkhyayā |

dūrvāṅkurasametañca bhagavatyai nivedayet |

aṣṭamyāṃ vā navamyāṃ vā so'śvamedhaphalaṃ labhet ||

ityarghyam ||

athācamanīyam ||

jātīlavaṅgakakkolairnirmitācamanīyakam ||

ityācamanīyam |

atha madhuparkkam ||

madhuparkañca sakṣaudraṃ dadhi proktaṃ manīṣibhiḥ ||

śāradāyām ||

ājyaṃ dadhi madhūnmiśrametaduktaṃ manīṣibhiriti madhuparkam ||

atha punarācanamīyam ||

śuddhābhiradbhirvihitaṃ punarācamanīyakam ||

iti punarācamanīyam |

atha gandhaḥ |

gandhaśabdavyutpattistu kulārṇave pañcamakhaṇḍe saptadaśollāse ||

gambhīrāpāradaurbhāgyakleśanāśanakāraṇāt |

dharmajñānapradānācca gandha ityabhidhīyate ||

prapañcasāre ||

candanāgurukarpūrapaṅkaṃ gandhamihocyate ||

taddānaphalantu yoginītantre ||

gandhānulepanaṃ dattvā jyotiṣṭomaphalaṃ labhet |

kuṅkumena vilipyāryyāṃ gosahasraphalaṃ labhet |

candanāgurukarpūraiḥ śuklapuṣpaiḥ sakuṅkumaiḥ |

viliptāṃ pūjayeddūrgāṃ vahniṣṭomaphalaṃ labhet |

atha gandhāṣṭakam ||

merutantre caturthaprakāśe ||

gandhāṣṭakaṃ tasya tasya devasyātha prakīrttyate |

candanāgurukarpūrarocanākuṅkumaṃ madam |

raktacandanajāvāsagāṇapatyamudāhṛtamiti gaṇeśagandhāṣṭakam ||

hrīveraṃ candanaṃ kuṣṭhamaguruṃ candanaṃ murā |

sevyakañca jaṭāmāṃsī vaiṣṇavaṃ tadudāhṛtamiti viṣṇugandhāṣṭakam ||

candanāgurukarpūrajalakuṅkumarocanā |

jaṭāmāṃsī kapiyutaṃ śāktaṃ gandhāṣṭakaṃ viduriti śaktigandhāṣṭakam ||

jalakāśmīrakuṣṭhaistu raktacandanacandanaiḥ |

uśīrāgurukarpūraiḥ sauraṃ gandhāṣṭakaṃ viduriti sūryyagandhāṣṭakam ||

gorocanā ca kuṣṭhañca karpūrāgurukuṅkumaiḥ |

candanena sadāsyañca varadena ca patrakam ||

śāradāyām ||

candanāgurukarpūratamālajalakuṅkumam |

kuśītakuṣṭhasaṃyuktaṃ śivaṃ gandhāṣṭakaṃ smṛtamiti śaivagandhāṣṭakam ||

atha puṣpam ||

puṣpaśabdavyutpattistu kulārṇave ||

puṇyasaṃvarddhanāccāpi pāpaughaparihārataḥ |

puṣkalārthapradānāñca puṣpamityabhidhīyate ||

prapañcasāre ||

tulasyau paṅkaje jātyau ketakyau karavīrakau |

śastāni daśa puṣpāṇi tathā raktotpalāni ca |

utpalāni ca nīlāni kahlārakumudāni ca |

viśvasāratantre dvitīyapaṭale śeṣacaraṇe bahūni kusumāni ceti pāṭhaḥ ||

mālatīṃ kundamandāraṃ nandyāvarttyādikāni ca |

palāśapāṭalāpārthaparantyāvartmakāni ca |

campakāni sa nāgāni raktamandārakāṇi ca |

aśokodbhavavilvākhyakarṇikārodbhavāni ca ||

viśvasāratantre śaktiviṣaye viśeṣa ukto yathā ||

atha devyā mate vakṣye puṣpāṇi śṛṇu pārvati ! |

ityuktvā tulasyau paṅkaje ityādyuktam ||

tadanantaram |

etānyanyāni tantre'smin puṣpāṇi santi vai priye ! |

nānādeśodbhavāni syuḥ sarvakālodbhavāni ca |

kulāni caiva puṣpāṇi dadyāddevyai viśeṣataḥ |

atha puṣpaṃ pravakṣyāmi karmayoge maheśvari ! |

śṛṇuṣva parayā bhaktyā yathoktaṃ brahmaṇā purā |

kamale karavīre dve kusumbhe tulasīdvayam |

jātyaśoke ketake dve kumārīcampakotpalam |

kundamandārapunnāgapāṭalānāgacampakam |

āragvadhaṃ karṇikāraṃ pāvantī navamallikā |

saugandhikaṃ sakoraṇḍaṃ palāśāśokasarjakāḥ |

sindhuvāra apāmārgaṃ vāpulīkañca kāmajam |

vyāghracelaṃ damanakaṃ maruvakañca tataḥ param |

lavaṅgaṃ jalakarpūraṃ tagarañca javā tathā |

śivapuṣpaṃ droṇapuṣpaṃ kāmarājaṃ suketakam |

anyāni vanapuṣpāṇi jalajasthalajāni ca |

girijāni deśajāni nānāpuṣpāṇyataḥ param ||

śāradāyāmapi ||

kamale karavīre dve kumade tulasīdvayam |

jātīdvayaṃ ketake dve kahlāraṃ campakotpale |

kundamandārapunnāgapāṭalā nāgacampakam |

āragbadhaṃ karṇikāraṃ pāvantī navamallikā |

saugandhikaṃ sakoraṇṭaṃ palāśāśokamallikāḥ |

dhustūraṃ sarjakaṃ vilvamarjunaṃ munipuṣpakam |

anyānyapi sugandhīni patrapuṣpāṇi deśikaiḥ |

upadiṣṭāni pūjāyāmādadīta vicakṣaṇaḥ ||

yoginītantre tṛtīyabhāge saptamapaṭale'pi ||

śṛṇu devi ! pravakṣyāmi puṣpādhyāyaṃ samāsataḥ |

ṛtukālodbhavaiḥ puṣpairmallikājātikuṅkumaiḥ |

sitaraktaistathā puṣpairnīlapadmaiśca pāṇḍaraiḥ |

kiṃśukaistagaraiścaiva javākanakacampakaiḥ |

vakulaiścaiva mandāraiḥ kundapuṣpaiḥ kuruṇḍakaiḥ |

dhustūrakādiyuktaiśca bandhūkāgastyasambhavaiḥ |

madanaiḥ sindhuvāraiśca dūrvāṅkurarasukomalaiḥ |

mañjarībhiḥ kuśānāñca vilvapatraiḥ sukomalaiḥ ||

navamapaṭale'pi ||

tulasī dve mālatī tamālāmalakī tathā |

punnāgaṃ munipuṣpañca mallikāñca nivedayet |

karavīrasya kusumairye'rccayanti janārdanam |

darśanāttasya deveśi ! narakāgniḥ praṇaśyati ||

atha karavīrādimāhātmyam |

puraścaraṇarasollāse daśamapaṭale ||

karavīraṃ javā devi ! svayaṃ kālī na cānyathā |

tārā ca aparā caiva svayaṃ tripurasundarī |

tathā |

karavīrajavāmūle tulasyā naganandini ! |

yadi prāṇāṃstyajeddevi ! māhātmyaṃ tasya sundari ! |

vaktrakoṭiśatenāpi jihvākoṭiśatena ca |

varṇituṃ tasya māhātmyaṃ na śaknomi kadācana ||

iti karavīrajavāmūle prāṇatyāgaphalam |

śuklakṛṣṇaṃ tathā pītaṃ haritaṃ lohitaṃ tathā |

karavīraṃ maheśāni ! javāpuṣpaṃ tathaiva ca |

svayaṃ kālī ! mahāmāyā svayaṃ svayaṃ tripurasundarī |

anādaro na karttavyaḥ kṛtvā ca narakaṃ vrajet ||

daśamapaṭale ||

kṛṣṇāparājitā sākṣādbhadrakālī na saṃśayaḥ ||

karavīrañca bhuvanā droṇaṃ bhuvanasundarī |

javā sākṣādbhagavatī sarvavidyāsvarūpiṇī |

ye sādhakā jaganmātararccayanti śivapriyām |

etaiśca kusumaiścaṇḍi ! sa śivo nātra saṃśayaḥ |

kiṃ japaiḥ kiṃ tapobhirvā kiṃ dānairvā kimadhvaraiḥ |

yenārccitā jagaddhātrī droṇakṛṣṇājavādibhiḥ |

rājasūyāśvamedhādyairvājapeyāgnihotrakaiḥ |

phalaṃ yajjāyate caṇḍi ! tatsarvaṃ kusumārccanāt |

javā droṇaṃ tathā kṛṣṇā mālūraṃ karavīrakam |

sākṣādbrahmasvarūpañca mahādevyai nivedayet |

śvetacandanasaṃyuktaṃ raktacandanalepitam |

yo dadyādbhaktibhāvena sa viśveśo na saṃśayaḥ ||

atha sakāmasya puṣpaviśeṣastatraiva ||

karavīrasya māghyasya sahasrāṇi dadāti yaḥ |

sa kāmān prāpya cābhīṣṭān devīloke mahīyate |

tatraikakaravīreṇa padmānāṃ dve sahasrake |

mahāghore mahotpāte mahāpadi ca saṅkaṭe |

mahāduḥkhe mahāroge mahāśoke mahābhaye |

pūjayet kālikāṃ tārāṃ bhuvanāṃ ṣoḍaśīṃ śivām |

bālāṃ chinnāñca vagalāṃ dhūmāṃ bhīmāṃ karālinīm |

kamalāmannapūrṇāñca durgāṃ duḥkhavināśinīm |

sarvavidyā javādroṇakaravīrairmanoharaiḥ |

mālūrapatraiḥ kṛṣṇābhiḥ kṛṣṇāṃ sampūjya bhūtale |

sādhakendro maheśāni ! bhavenmukto na saṃśayaḥ ||

muṇḍamālāyāṃ daśamapaṭale ||

javāpuṣpairdroṇapuṣpaiḥ karavīrairmanoharaiḥ |

kṛṣṇāparājitāpuṣpairabjaiśca munipuṣpakaiḥ |

pūjayet parayā bhaktyā caṇḍikāṃ parameśvarīm ||

yoginītantramatsyasūktayoḥ ||

ye'rccayanti janādhyakṣaṃ karavīraiḥ sitāsitaiḥ |

caturyugāṇi deveśi ! prīto bhavati mādhavaḥ |

sitāsitairiti śvetakṛṣṇamityādyuktavacanenaikavākyatayā asitaśabdena raktapītādikamavagamyate na tu kṛṣṇamātram |

yoginīhṛdaye ||

vakapuṣpaṃ jātipuṣpaṃ tathā rudrajaṭasya ca |

vājapeyasya yajñasya phalaṃ prāpnoti nānyathā |

sarveṣāmeva puṣpāṇāṃ pravaraṃ nīlamutpalam |

nīlotpalasahasreṇa yastu mālāṃ prayacchati |

durgāyai vidhivaddevi ! tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu |

varṣakoṭisahasrāṇi varṣakoṭiśatāni ca |

devyā anucaro bhūtvā rudraloke mahīyate |

muṇḍamālāyāmi ||

lakṣāṇāṃ mahiṣairmeṣairajairdānairmakhaiḥ śubhaiḥ |

pūjitā sā jagaddhātrī yadyeṣā kusumārccitā |

māhātmyañcaiva kṛṣṇāyāḥ kṛṣṇā jānāti kṛtsnaśaḥ |

tadarddhañcāpyahaṃ devi ! tadarddhaṃ śrīpatiḥ sadā |

tadarddhamabjajanmā vai tadarddhaṃ vedasādhakaḥ |

anya puṣpasya māhātmyaṃ saṃkṣepādvacmi śaṅkari ! |

pṛthivyā maṇḍale svargo vaikuṇṭhe kālikāpure |

javādikaravīraiśca dalaiḥ kiṃ kiṃ phalaṃ labhet |

na jānāti jagaddhātri ! ko veda pārvatīṃ vinā |

karavīraiḥ śvetaraktai raktacandanamiśritaiḥ |

pūjayet kṣmātale yastu sa viśveśo bhaveddhruvam |

kṛṣṇāparājitāpuṣpairyastu devīṃ prapūjayet |

so'śvamedhasahasrāṇāṃ phalaṃ prāpya śivāṃ vrajet |

mahāvipattau yo dadyājjavāṃ kṛṣṇāparājitām |

droṇaṃ vā karavīraṃ vā sa gacchet kālikāpuram ||

iti mahāvipattinivṛttikāraṇajavādidānenāpi kālipuragamanam ||

tatraiva ||

kiñca pādyaiḥ kiñca vādyairnaivedyaiḥ kiñca pūjanaiḥ |

madhudānairmadhuparkaiḥ kumbhakaiḥ kiñca recakaiḥ |

pūrakaiḥ kiñca vā dhyānaiḥ prāṇāyāmaiśca kiñca vā |

kiṃ japaiḥ kiṃ tapobhirvā matsyairmāṃsaiśca pañcamaiḥ |

kimanyamantraiḥ kiṃ tantraiḥ kiṃ yantraiḥ kiñca sādhanaiḥ |

kiṃ vedairāsavaiḥ kiṃ vā śmaśānairmantrasādhanaiḥ |

kimadhvarairmantrapūtairmantrārthairmantrajīvanaiḥ |

kiṃ yonimudrayā kiṃ vā tīrthaiḥ kiṃ brahmasādhanaiḥ |

kiṃ mātṛkānyāsagaṇaiḥ kiṃ kaṭaiḥ kiṃ ghaṭaiḥ paṭaiḥ |

kiṃ kākacañcubhiḥ ṣoḍhānyāsaiḥ kiṃ dharmmasādhanaiḥ |

yenārccitā mahādevī karavīrairjavādibhiḥ |

kṛṣṇāparājitāpuṣpaiḥ karavīrairmanoharaiḥ |

droṇaistu ketakīpuṣpairjavāmālūrapatrakaiḥ |

pūjitā yairbhagavatī teṣāṃ kiṃ karmmasādhanaiḥ ||

nityātantre ekādaśapaṭale ||

na tulasyā yajet kālīṃ nākṣatairviṣṇumarccayet |

aparājitāyā dānena sākṣāttuṣṭā bhavecchivā |

kālikāyāśca tārāyāḥ karavīramatipriyam |

javāpuṣpaṃ maheśāni ! dadyānna dhārayet kvacit |

raktotpalena deveśi ! kālikāṃ pūjayet sakṛt |

śatavarṣasahasrāṇāṃ pūjāyāḥ phalamāpnuyāt ||

tathā |

dūrvāpi garbhasaṃyuktā devītuṣṭikarī bhavet |

puraścaraṇarasollāse ||

mañjarīṃ sahakārasya keśavāya nivedayet |

jambutindukayoreva tathā vai keśavasyaṃ ca |

śephālikāñca tagaraṃ bandhūkañca nivedayet |

rudrajaṭāṃ śirīṣañca dāḍimaṃ kāñcanaṃ tathā |

nīlakaṇṭhaṃ mayūrañca yonyākārañca varjjayet |

puṣpadāne kāmyaphalaṃ nityātantre tatraiva ||

īśvara uvāca ||

brahmahatyādipāpānāṃ prāyaścittaṃ sureśvari ! |

raktapuṣpairmahādevi ! cakrarājaṃ prapūjayet |

kulācārakrameṇaiva karpūrakṣodamaṇḍitam |

mahāpātakakoṭīśca janmāntarakṛtā api |

māsamātreṇa hanyante satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ |

lakṣmīstasya bhavedgehe susthirā vīravandite ! |

javāpuṣpairmaheśāni ! pūrvavadyadi pūjayet |

māsamātreṇa naśyanti saptajanmakṛtānyapi |

brahmahatyādipāpāni dhanavān jāyate kaviḥ |

pūrvavat ketakīpuṣpaiḥ patrairvā yadi pūjayet |

māsamātreṇa deveśi ! upapātakakoṭayaḥ ||

naśyantīti pūrvoktenānvayaḥ |

labhate rājasaubhāgyaṃ sādhako nātra saṃśayaḥ |

śatapatrairmaheśāni ! pūrvavat pūjayecchivām |

māsamātreṇa deviśi ! sarvapāpaṃ vināśayet |

campakaiḥ pūjayeddevīṃ pūrvavanmāsamātrakam |

nihatya parameśāni ! pātakaṃ śatajanmajam |

saubhāgyaṃ labhate mantrī triṣu lokeṣu pārvati ! |

śvetapadmairmaheśāni ! māsamātraṃ prapūjayet |

triṃśajjanmakṛtān pāpānnāśayennātra saṃśayaḥ |

bandhūkaiḥ pūrvavaddevi ! māsamātraṃ prapūjayet |

nihatya sarvapāpāni trailokyaṃ vaśamānayet |

mālatīmallikājātīkundaiḥ śvetotpalaiḥ saha |

sumiśraiḥ pūrvavaddevi ! māsamātraṃ prapūjayet |

brahmahatyādipāpāni śatajanmakṛtānyapi |

nāśayet parameśāni ! muktistasya kare sthitā |

raktotpalajavāvahnibandhūkāgastyakaiḥ śivām |

pūrvavat parameśāni ! māsamātraṃ prapūjayet |

pātakaṃ nāśayitvāsau mama tulyo bhavennaraḥ |

nāgakeśarakahlāravakulaiḥ sindhuvārakaiḥ |

pāṭalaiḥ pūjayeddevi ! śrīpīṭhāntarnivāsinīm |

pūrvavat pūjayeddevi ! māsamātraṃ prasannadhīḥ |

sahasrajanmajaṃ pāpaṃ nāśayennātra saṃśayaḥ |

saubhāgyamatulaṃ tasya bhaveddevīprasādataḥ ||

yoginītantre ||

notsṛjya dadyāt puṣpāṇi vanasthāni kadācana |

na śaknuvanti vai devāḥ samākarṣitumudyatāḥ |

ekaikaṃ kusumaṃ yakṣā rakṣanti daśa vai yataḥ |

tathā yakṣāṅganāḥ pañca sarvataḥ kusumāvṛtāḥ |

tasmādāhṛtya kusumaṃ yajeddevān pitṝnapi ||

iti vṛkṣasthapuṣpadānaniṣedhaḥ ||

matsyasūkte ||

snātvā madhyāhnasamaye yaśchindyāt kusumaṃ naraḥ |

tatpuṣpairarcane devi ! raurave pratipacyate ||

madhyāhna ityupādānāt prātaḥsnātasya puṣpāharaṇe na doṣaḥ ||

atha puṣpamālā ||

viśvasāratantre ||

nīlotpalasahasreṇa yastu mālāṃ prayacchati |

durgāyai vidhivaddevi ! tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu |

varṣakoṭisahasrāṇi varṣakoṭiśatāni ca |

devyā anucaro bhūtvā rudraloke mahīyate ||

yoginītantre navamapaṭale ||

mālatīmālayā viṣṇurarccito yena kārtike |

pāpākṣarakṛtamālā nāśitā tasya viṣṇunā |

paṭṭe saure pramārjjitā iti matsyasūkte caturdaśapaṭale śeṣacaraṇe pāṭhaḥ ||

tathā ||

karavīrakṛtāṃ mālāṃ mādhavāya prayacchati |

devendro'pi maheśāni ! karoti karasampuṭam ||

atha māsaviśeṣe dhātrīphalādidānaphalaṃ tatraiva ||

dhātrīphalena patreṇa yo'rccayenmeṣage ravau |

daśānāmaśvamedhānāṃ phalantu labhate priye ! |

mañjarīṃ sahakārasya keśavāya nivedayet |

jambūtindukayoreva tathā vai keśavasya ca ||

matsyasūkte ||

karavīra kṛtāṃ mālāṃ yo dadyānmādhavāya ca |

devendro'pi maheśāni ! karoti karasampuṭam ||

cakārādanyasyai devatāyai ca ||

tatraiva ||

na bhedayed yajñasūtraṃ mālāñcaiva na bhedayet |

viśeṣe mālatīmālā vyāghracarmma tathaiva ca ||

vṛhannīlatantre dvitīyapaṭale ||

kokanadañca bandhūkaṃ karṇikādvayameva |

vakamandāraraktāni karavīrāṇi śasyate |

mallikātritayaṃ jātī kṣaumapuṣpaṃ jayantikā |

vilvapatraṃ kuruvakaṃ munipuṣpañca keśaram |

vasantīñcaiva saugandhaṃ kālapuṣpaṃ manoharam |

āmalakañca kādambaṃ vakulaṃ yūthikāṃ tathā |

vilvairmaru vakādyaiśca tulasīvarjitaiḥ śubhaiḥ |

oḍrapuṣpairviśeṣeṇa vajrapuṣpeṇa śobhitam |

sarvaṃ puṣpaṃ pradadyācca bhaktiyuktena cetasā |

javāpuṣpaṃ maheśāni ! dadyāddevyai viśeṣataḥ |

padmaṃ priyataraṃ devyāḥ śephālī vakulaṃ tathā |

raktotpalena deveśi ! pūjayet paramāṃ śivām |

lakṣavarṣasahasrāṇāṃ pūjāyāḥ phalamāpnuyāt |

śirīṣaṃ paramaṃ devyāḥ prītidaṃ tagaraṃ tathā |

sthalapadmaṃ suṣṭhutaraṃ lakṣasaṃkhyakrameṇa tu |

yadi dadyānmaheśāni ! sarvasiddhiḥ sureśvari ! |

tadaiva mantrasiddhiḥ syānnātra kāryyā vicāraṇā |

vijātīṃ tulasīṃ ramyāṃ tasyāṃ prītikarāṃ parām |

kāñcanaṃ raktavarṇañca ādipriyataraṃ mahat |

bhaktiyukto maheśāni ! sarvaṃ puṣpaṃ nivedayet ||

vṛhannīlatantre ||

cāturmāsye tu lakṣaikamālatyā yo'rccayeddharim |

śatajanmakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati |

karavīrasya kusumairye'rccayanti harerdine |

darśanāttasya deveśi ! narakāgniḥ praṇaśyati ||

atha varjyapuṣpāṇi ||

nārccayet jhiṇṭipuṣpeṇa pītaiśca tagaraistathā |

śvetenoḍreṇa kṛṣṇena vijayena na cārcayet ||

prapañcasāre ṣaṣṭhapaṭale ||

aṅgane patitairmālyaiḥ śīrṇairvā jantudūṣitaiḥ |

āghrātairaṅgasaṃspṛṣṭairūṃṣitairnāpi cārcayet ||

śāradāyām ||

malinaṃ bhūmisaṃspṛṣṭaṃ kṛmikeśādidūṣitam-aṅgaspṛṣṭaṃ samāghrātaṃ tyajet paryyuṣitaṃ guruḥ ||

matsyasūkte caturddaśapaṭale ||

śephālikāntu kahlāraṃ śaratkāle praśasyate |

anyatra na spṛśeddevi ! prāyaścittantu pūjanāt |

nārcayedraktakṛṣṇena tathogragandhikena ca |

karavīrasya māghyasya bandhūjīvasya caiva hi |

keśarasya ca vajrasya raktaṃ devi ! praśasyate ||

yoginītantre ||

vilvapatraṃ śamīpatraṃ tamālāmalakīdalam |

apāṅgabhṛṅgapatrañca kuśaṃ dūrvāṃ tathaiva ca |

puṣpāṇāmapyabhāve tu phalānyapi nivedayet |

phalānāmapyabhāve tu tatpatraiḥ pūjayeddharim ||

iti puṣpādyabhāve patreṇāpi pūjanam ||

guptapūjāpuṣpañca tatraiva ||

siṃhāsyañcaiva māsūraṃ dhustūrañca caturvidham |

tathā rudrajaṭe dve ca guhyapuṣpañca śaṅkari ! ||

padme nīlotpale devi ! vakamandārakāñcane |

mādhavī dve tamālañca guptametadvarārcane ||

divārātribhedena puṣpaviśeṣeṇa pūjanamuktaṃ tatraiva ||

kanakāni sugandhīni rātrau deyāni śaṅkari ! |

divā cānyāni puṣpāṇi divā rātrau ca mallikā ||

devālayasya puṣpeṇa yo devaṃ pratipūjayet |

andhatvaṃ prāpnuyāt so'pi daśa varṣāṇi pañca ca ||

devatāviśeṣe puṣpaviśeṣavarjjanamapi tatraiva ||

śive vivarjayet kundaṃ māghe māghyaṃ praśasyate |

gaṇeśe varjjayenmāghyamaśokaṃ tagaraṃ tathā |

sūryye māghyañca mandāraṃ kanakañca tathaiva ca |

mahālakṣmyai ca tulasīṃ jhiṇṭikāṃ kāñcanaṃ tathā |

atra jhiṇṭikāvarjanamadhikadoṣārtham ||

bandhūjīvañca droṇañca sarasvatyai na dāpayet |

grahāṇāṃ vilvapatrañca śamīpatraṃ tathaiva ca |

brahmaṇe varjayet kāśaṃ kausumbhaṃ śamipuṣpakam |

dhātrīpuṣpaṃ kuruṇṭañca jalapuṣpaṃ tathaiva ca |

durgāyai na pradadyācca somapuṣpaṃ tathaiva ca |

tripurāyai kāñcanañca kanakaṃ vāsakaṃ tathā |

kiṃśukaṃ kṛṣṇakāntāñca indrākṣīṃ varccanāṃ tathā ||

yoginītantre ||

vilvapatrañca māghyañca tamālāmalakīdalam |

kahlāraṃ tulasīñcaiva padmañca munipuṣpakam |

etat paryyuṣitaṃ na syāt yaccānyat kalikātmakam |

na duṣyecchinnabhinnañca jātīpuṣpañca śaṅkari ! |

dhūpaśabdatryutpattistu kulārṇave ||

dhūtāśeṣamahādoṣapūtigandhaprabhāvataḥ |

paramānandajananāddhūpa ityabhidhīyate ||

prapañcasāre ||

sa guggulvagurūśīrasitājyamadhucandanaiḥ |

sārāṅgāre vinikṣiptairmantrī pīṭheḥ pradhūpayet ||

yoginītantre ||

kṛṣṇāgurusakarpūraṃ candanaṃ sihlakaṃ tathā |

bhagavatyai naro yastu idaṃ dattvā maheśvari ! |

iha kāmamavāpnoti durgāloke mahīyate ||

iti dhūpaḥ ||

dīpavyutpattistu kulārṇave ||

mohadhvāntapraśamanāt kṣayajanmanivāraṇāt |

divyarūpapradānācca paratattvaprakāśanāt |

mokṣadīpa iti khyāto mokṣamārgaikasādhanam ||

prapañcasāre ||

gosarpiṣā vā tailena vartyā ca laghugarbhayā |

dīpitaṃ surabhiṃ dugdhaṃ dīpamuccaiḥ pradīpayet ||

iti dīpaḥ ||

vastradānantu varadātantre caturthapaṭale ||

ṣaṭtriṃśadaṅgulānyūnāyāmaṃ vastraṃ na cārpayet |

vibhave sati deveśi ! kāmye karmaṇi kutracit ||

alaṅkārastu tatraiva ||

aṣṭavarṣakanyakāyā nopayuktaṃ bhavettu yat |

alaṅkāraṃ na dadyācca vittaśāṭyaṃ vivarjayet ||

hīnottamayoḥ phalantu sarvopacārāṇāṃ tatraiva ||

hīne hīnaphalaṃ devi ! śreṣṭhe śreṣṭhaphalaṃ labhet ||

naivedyaśabdavyutpattistu kulārṇave ||

caturvidhaṃ kuleśāni dravyaṃ te ṣaḍrasānvitam |

nivedanādbhavettṛptirnaivedyaṃ tadudāhṛtam ||

prapañcasāre ||

susitena suśuddhena pāyasena sasarpiṣā |

sitaudanaṃ sakadalīdadhyādyaiśca nivedayet |

iti naivedyam ||

tāmbūlaṃ matsyasūkte ṣaḍviṃśatipaṭale ||

atha vāstuguvākañca kṛtvā parṇasamanvitam |

śaṅkhaśambūkacūrṇena viliptena nivedayet |

tathā |

karpūravāsitaṃ devi ! mṛgadarpasamanvitam |

dhanyākamadhurīkādyaiḥ sādhitantu nivedayet |

elācampakamustādyairmukhavāsaḥ praśasyate ||

niṣiddhacūrṇaparṇe api tatraiva ||

kapardakasya vṛkṣasya palāśasya ca śaṅkari ! |

taccūrṇaṃ varjjayeddevi ! vṛkṣaparṇaṃ na dāpayet |

kalivṛkṣasthitaṃ parṇaṃ panasasthaṃ na dāpayet |

aśokaśālmalisthaṃ vā sadaiva parivarjayet ||

kalivṛkṣo bhūtāvāsaḥ gauḍe vayaḍā iti yasya prasiddhiḥ |

śastamapi tatraiva ||

āmranimbagatañcaiva śastaṃ parṇaṃ mama priye ! |

iti tāmbūlam ||

tataḥ prāṇāyāmādikaṃ kṛtvā aṣṭottarasahasraṃ śataṃ vā mūlamantraṃ japtvā japaṃ samarpya stavakavacādikaṃ paṭhitvā praṇamet |

taduktaṃ gandharvatantre pañcadaśapaṭale ||

stuvannānāvidhaiḥ stotrairbhaktibhāvasamanvitaḥ |

praṇamet parameśānīṃ vidhinā sādhakottamaḥ |

devamānuṣagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ |

namaskāreṇa tuṣyanti mahātmānaḥ samantataḥ |

namaskāreṇa labhate caturvargaṃ mahodayam |

sarvatra sarvasiddhyarthaṃ natirekā pravarttate |

natyā vijayate lokān natyā dharmaḥ pravarttate |

namaskāreṇa dīrghāyuracchinnā labhate prajāḥ |

caturvargaṃ labhedbhakto na cirādeva sādhakaḥ |

namaskāro mahāyajñaḥ prītidaḥ sarvataḥ sadā |

namaskuru mahādevīṃ pradakṣiṇañca bhaktitaḥ ||

yoginītantre pūrvakhṇḍe'ṣṭamapaṭale ||

pradakṣiṇatrayaṃ kuryyāt padmākāraṃ namettataḥ |

dakṣiṇāduttaraṃ gatvā devasya ca maheśvari ! ||

pradakṣiṇatrayamityādi madhyāvasāne jñeyam |

tathā ca kumārīpūjāmadhikṛtya rudrajāmale uttarakhaṇḍe ṣaṣṭhapaṭale ||

pradakṣiṇatrayaṃ kuryyādādau madhye tathāntataḥ |

paścāttu dakṣiṇāṃ kuryyādrajataiḥ svarṇamauktikaiḥ |

kṛtāñjaliṃ tato baddhvā bhrāmayitvā namettataḥ |

pratyekabhramaṇe devi ! daṇḍavat praṇipātayet |

yo no namedbhramitvā tu aparādho bhavettadā |

abaddhāñjalinā yastu namaskāraṃ karoti saḥ |

mohāndhakāranarake pacyate nātra saṃśayaḥ |

pātāntare ca praṇamenmūrdhnā na ca kṣitiṃ spṛśet |

śapanti devatāstasya viphalaṃ tat prakīrttitam |

praṇāme devadevasya yāvatyo mṛttikāḥ priye ! |

śarīre vā maheśāni ! tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu |

yāvanto reṇavastasya yāvatkālañca tiṣṭhati |

tāvadvarṣasahasrāṇi brahmaloke mahīyate ||

gandharvatantre ||

kāyiko vāgbhavaścaiva mānasastrividhaḥ smṛtaḥ |

namaskārāśca vijñeyā uttamādhamamadhyamāḥ |

kāyikaistu namaskarairdevāstuṣyanti sarvadā |

namaskāreṣu sarveṣu kāyikaḥ prathamaḥ smṛtaḥ |

jānubhyāmavanīṃ gatvā saṃspṛśya śirasā kṣitim |

kriyate yo namaskāraḥ procyate kāyikastu saḥ |

puṭīkṛtya karau śīrṣe sarvadharmārthasādhanam |

prasāryya dakṣiṇaṃ hastaṃ svayaṃ namraśirāḥ punaḥ |

darśayan dakṣiṇaṃ pārśvaṃ bhaktiśraddhāsamanvitaḥ |

sakṛt pradakṣiṇaṃ kṛtvā varttulākṛti sādhakaḥ |

sa tu pradakṣiṇo jñeyaḥ sarvadevaikatuṣṭidaḥ |

aṣṭottaraśataṃ yastu devyāḥ kuryyāt pradakṣiṇam |

sa sarvakāmamāsādya paścānmokṣamavāpnuyāt |

trikoṇamatha ṣaṭkoṇamarddhacandraṃ pradakṣiṇam |

daṇḍamaṣṭāṅgamugrañca saptadhā natilakṣaṇam |

dakṣiṇādvāyavīṃ gatvā tasmādvyāvṛtya dakṣiṇam |

gatvā yo'sau namaskāraḥ so'rddhacandro mama priyaḥ |

namaskāreṣu jānīyādāsāṃ prākṛtamadrije ! |

tyaktvā svamāsanaṃ sthānaṃ paścādgatvā namaskṛtaḥ |

nipatya daṇḍavadbhūmau daṇḍa ityucyate budhaiḥ |

tathaiva daṇḍavadbhūmau nipatya hṛdayena ca |

civukena mukhenātha nāsayā hanukena ca |

cakṣuṣā cātha karṇābhyāṃ brahmarandhreṇa caiva hi |

tadaṣṭāṅgamiti proktaṃ yadbhūmiṃ spṛśate kramāt ||

merutantre ||

hastābhyāṃ caraṇābhyāñca jānubhyāṃ vakṣasā tathā |

mūrdhnā dṛṣṭyā tathā vācā citte cāṣṭāṅga īritaḥ |

hastajānuśirovākyadhībhiḥ pañcāṅga īritaḥ ||

gandharvatantre ||

brahmarandhreṇa saṃsparśaḥ kṣiteryasyā namaskṛte |

sa ugra iti vijñeyo viṣṇostuṣṭipradāyakaḥ |

yā svayaṃ gadyapadyābhyāṃ ghaṭitābhyāṃ namaskṛtiḥ |

kriyate bhaktiyuktena vācikastūttamaḥ smṛtaḥ |

paurāṇikairvaidikairvā tāntrikaiḥ kriyate natiḥ |

sa madhyamo namaskāro bhavedācārataḥ sadā |

pareṣāṃ gadyapadyābhyāṃ namaskāro yadā bhavet |

sa vāciko'dhamo jñeyo namaskāreṣu sarvataḥ |

iṣṭamadhyāniṣṭagatairmanobhistrividhaṃ bhavet |

namanaṃ mānasaṃ proktamuttamādhamamadhyamam |

trividhe ca namaskāre kāyikaścottamaḥ smṛtaḥ ||

tato devatāṃ visṛjyanaivedyāvaśeṣeṇa tattatkalpoktāṃ devatāṃ sampūjya sthānamārjjanādikaṃ kuryyāt ||

atha nirmālyakālanirūpaṇam yoginītantre tṛtīyabhāge saptamapaṭalīyavacanantu tantrasārakāreṇaiva dhṛtaṃ na tvatra prayojanam |

matsyasūkte ṣoḍaśapaṭale ||

maṇimuktāprabālāni devadattāni yāni ca |

na nirmālyaṃ dvādaśābdaṃ taijasāni tathaiva ca |

tūlikā caiva ṣaṇmāsamavijaṃ pañcavatsaram |

paṭanirmāṇakañcaiva kārpāsaṃ vastrameva ca |

vatsarañca tadarddhañca mṛduvastraṃ tadarddhakam |

naivedyaṃ darśanādeva mahāpūjāvasānake |

yāvaduṣṇaṃ bhavedannaṃ yajñasūtraṃ tataḥ smṛtam |

sodakaṃ kṛśarañcaiva yāmārddhena maheśvari ! |

karavīrasrajo devi ! tathā padmotpalāni ca |

yāmārddhena maheśāni ! tathā vilvamayasya ca |

mastakaṃ rudhirañcaiva ahorātreṇa sundari ! tulasī dve mālatī dve tamālāmalakī tathā |

punnāgamunipuṣpañca mallikā trividhāni ca |

jātī dve ketakī dve ca kumude padmakadvayam |

vāsudevāya yo dadyāttasya puṇyamanantakam ||

atha devatāsampradānakavihitaniṣiddhadravyāṇi ||

vṛhannīlatantre ṣaṣṭhapaṭale ||

sandeśaṃ paramaṃ dadyāddevyai dravyeṇa saṃyutam |

guḍaṃ kṣīraṃ madhudrākṣāmikṣudaṇḍaṃ purātanam |

rambhāphalaṃ bījapūraṃ tathā ca nārikelakam |

madhuyuktaṃ nārikelaśasyaṃ dadyānmaheśvari ! |

madhuyuktaṃ miṣṭayuktaṃ vyavahāro'pi ca tathā ||

yoginītantrottarakhaṇḍīyāṣṭamapaṭale ||

iṅgudīphalavilvāni vadarāmalakāni ca |

kharjjūraṃ panasañcaiva mātuluṅgaṃ madhūni ca |

āmrātoḍumbarañcaiva tathā tālaphalāni ca |

dāḍimaṃ kadalañcaiva prayatnena niyojayet |

lakucaṃ madhukaṃ yuktaṃ tathā pūgaphalāni ca |

bījapūrañca madhuraṃ karkandhūñca nivedayet |

mūlakasya ca śākañca anyacca vividhaṃ tathā |

sarṣapasya ca śākañca rājīvasya tathaiva ca |

yasya mūlaṃ viśālañca śākaṃ tasya prarohakam |

vāstūkasya śākañca pālaṅkasya mama priye ! |

deyāni varjjanīyāni tathā ca tintiḍīphalam |

kuṣmāṇḍaṃ parvatīyañca yathā cāraṇyasambhavam |

kadalaṃ bījapūrañca vāmakaṃ pīṇḍrakaṃ tathā |

akālapanasañcaiva tathānyadapi varjjayet ||

iti vihitaniṣiddhaphalakathanam |

vrīhīṇāñca pravakṣyāmi upayogyāni śaṅkari ! |

ekacittaṃ samādhāya prāpaṇaṃ śṛṇu śaṅkari ! |

somadhānyaṃ vṛhaddhānyaṃ raktaśālikameva ca |

mahaddhānyaṃ yavañcaiva tilamāṣañca mudgakam |

kalāyaṃ varttulañcaiva siddhārthaṃ kuṅkumāni ca |

kṣudrajīrañca madhurīmetānyapi niyojayet ||

varjyaśasyānyapi tatraiva ||

kālaśākaṃ kalāyañca jīvakīyaṃ tathaiva ca |

caṇakaṃ kodravañcaiva varjjayenmama sundari ! ||

atra kalāyaṃ trikoṇama cipiṭaṃ vā |

varttulasya vihitatvāttenātasīmasūrādīni varjjayedityarthaḥ ||

kṣīrañca kṛṣṇākṣīrañca lavaṇaṃ mṛttikodbhavam |

lavaṇaṃ prācīsambhūtaṃ tathottarasamudbhavam ||

kṣīraṃ kṛṣṇagavyādikṣīram ||

paśūnāñca pravakṣyāmi vanyānāṃ grāmavāsinām |

yena cāpyupayojyāni gavyaṃ devi ! payo ghṛtam |

mārgaṃ māṃsaṃ tathā chāgaṃ śālabhaṃ śāśakantathā |

etaistu prāpaṇaṃ dadyādviṣṇoścaiva priyāvaham |

māhiṣaṃ varjjayenmāṃsaṃ kṣīraṃ dadhi ghṛtaṃ tataḥ |

pakṣiṇāñca pravakṣyāmi ye prayojyā mama piye |

yāṃścaiva viṣṇuyāgeṣu upayuñjanti nityaśaḥ |

haritañca mayūrañca lāvakaṃ varttakaṃ tathā |

kapilaścaiva cāsaśca kākakukkuṭakau śiraḥ |

vanyakukkuṭakaścaiva śarāriśca kapotakam |

vellakaḥ kulikaścaiva raktapucchaśca ṭiṭṭibhaḥ |

kṛṣṇo matsyāśināñcaiva patatrīṇāṃ viśiṣyate |

abhakṣyañcaiva yadvā pañcanakhasya ca |

yadvā yadivārthe |

māṃsamabhakṣyaṃ yadi vā bhakṣyaṃ tadā pañcanakhasya cakārādeśca ityanvayaḥ ||

citramatsyaṃ rohitañca pāṭhīnaṃ nalamīnakam |

mahāśālañca śālañca rājīvaṃ siṃhatuṇḍakam |

matsyānyetāni devāni vaḍālīñca vivarjayet |

citramatsyaścitala iti |

nalamīnaściṅḍīti prasiddhaḥ |

siṃhatuṇḍaḥ riṭhā iti prasiddhaḥ |

vaḍālī bhedā iti prasiddhaḥ ||

jānapādāṃśca śakunān kṣudravārāhakaṃ tathā |

kausumbhaśākapinnākaṃ raktapādāṃśca varjayet |

kharjūraṃ panasaṃ drākṣāṃ mātulaṅgañca śīrakam |

kadalīṃ nāgaraṅgañca tathā jambū phalāni ca |

śālukaṃ madhukañcaiva prayatnena nivedayet |

kadalaṃ bījapūrañca dugdhapakvaṃ nivedayet |

kandupakvaṃ kaśeruñca jambūṃ bālapriyaṃ bhavet |

ārdrakaṃ lavaṇañcaiva jīrakaṃ pippalīyakam |

jātīkoṣaṃ tindukañca devyāḥ priyataraṃ bhavet |

varjanīyaphalamāha tatraiva ||

rāmarambhāphalaṃ pakvaṃ kadalaṃ dhūmratāpitam |

na yojayenmahādevyai utpalasya ca bījakam |

dhānyaṃ śrāvaṇikaṃ martyo dviḥsvinnañca vivarjayet |

nārikelaṃ suvarṇābhaṃ nārikelañca rāmakam |

nivedayenmahādevyai toyaṃ tasya viśeṣataḥ |

nārikelañca bhāṇḍīraṃ daive śrāddhe vivarjayet |

vakulasya phalaṃ pakvaṃ padmasya ca phalaṃ tathā |

niyojayenmahādevyai cāndrāyaṇaphalaṃ labhet ||

niṣiddhamāha tatraiva ||

karkkandhūṃ śarkarāyuktaṃ daṇḍaśākaṃ tathaiva ca |

kuṣmāṇḍaṃ parvatīyañca dūrataḥ parivarjayet ||

matsyasūkte ṣaḍviṃśatipaṭale ||

śṛṇu devi ! pravakṣyāmi māṃsabhedānnibodha me |

na deyaṃ tiktakamaṭhaṃ paśuśṛṅgiṇameva ca |

gomīnaṃ cakraśakulaṃ vaḍālaṃ rāghavaṃ tathā |

vāmīnaṃ canavarṇañca sacakraṃ ceṅgameva ca |

bhūvilaṃ cāniruddhañca gāṅgeyāni vivarjayet |

ātoṣiṇīhiraṇyāni cakravimbāni varjayet |

ajañca vṛhadājañca parvatīyaṃ tathaiva ca |

meṣañca dvividhañcaiva eṇaṃ caiva caturvidham |

akalau tu gavāṃ māṃsaṃ godhāmāṃsañca śāśakam |

lulāpañcaiva nepāle vārāhaṃ kāmarūpake |

khaḍgaṃ caturmukhaṃ bhakṣyaṃ cāhāre parameśvari ! |

gavayaṃ gandhamṛgañcaiva mahiṣantu viśiṣyate |

sarvatra kṣudravārāhaṃ nīlahayaṃ tathaiva ca |

malaye saguṇe caiva tathā jālandhareṣu ca |

abhakṣyaṃ matsyamāṃsañca vaḍālaṃ sarvapīṭhake |

atra deśaviśeṣe matsyamāṃsabhojananiṣedhād deśāntare gauḍanepālādau matsyamāṃsabhojanamanumataṃ bhavati |

vaḍālī tu abhakṣyā sarvadeśa ityarthaḥ ||

māntriko varjjayennityaṃ pārvataṃ śṛṅgaverakam |

kuṣmāṇḍaṃ parvatīyañca svarṇarohitakaṃ tyajet |

svarṇābhāṃ godhikāñcaiva vārāhaṃ śvetameva ca |

cakrāṅkitañca kamaṭhaṃ rājahaṃsaṃ na bhakṣayet |

grāmyaṃ jalacaraṃ caiva bhakṣyaṃ tasya vivarjjayet |

kapotaṃ kukkuṭaṃ caiva mayūraṃ krauñcameva ca |

varddhanaṃ vabhrubālañca dātyūhaṃ kokilaṃ tathā |

gṛdhrolūkañca kaṅkañca vistārākṣaṃ na bhakṣayet |

alāvuṃ vārttākuṃ caiva tittirañca mayaṃ tathā |

bhāradvājaṃ matsyacakraṃ daśāvatārameva |

akāmena dvijo bhuktvā prāṇāyāmena śudhyati |

trirātrāvasthitaṃ māṃsaṃ tatsarvaṃ parivarjjayet |

bhuktasya parvatīyasya siṃhatuṇḍasya pārvati ! |

na hi svedātape śuddhaṃ vahniśuddhaṃ tathaiva ca |

saṃskṛtaṃ gandhapṛktena pallavaṃ parameśvari ! |

tanmāṃsabhakṣaṇāddevi ! bhūyaśca tatra vidyate |

yo māṃsaṃ varjjayeddevi ! māṃsamātraṃ viśeṣataḥ |

sarvayajñaphalaṃ samyak labhate nātra saṃśayaḥ |

saṃvatsare daśaguṇaṃ ṣaṇmāse ca caturguṇam |

parvakāle tvaśakte tu pitṛmedhaphalaṃ labhet |

viṣṇoḥ śayanakāle ca cāturmāsye ca yatnataḥ |

agniṣṭomasya yajñasya labhate phalamuttamam |

aśaktaḥ kārttike devi ! matsyamāṃsau vivarjjayet |

kārttike śaukaraṃ māṃsaṃ gomīnaṃ matsyameva ca |

tasmāt sarvaprayatnena kārttike parivarjjayet |

bhakṣayellāvakaṃ varttaṃ hariccitrakaraṃ tathā |

cāsaṃ citrakapotañca tṛṇākṣañca mayūrakam |

kāmañca kalabhañcaiva tolikālakameva |

etānyeva ca bhakṣyāṇi pravadanti manīṣiṇaḥ ||

niṣiddhamapi tatraiva ||

bhṛṅgarājadvayañcaiva pikaṃ kadalameva ca |

sāraṅgaṃ dīrghatuṇḍañca dīrghagrīvaṃ hiraṇmayam |

narttañcalaṃ raktakaṇṭhaṃ raktapakṣiṇameva ca |

cillaṃ kīlālakañcaiva gaṅgācillakameva ca |

etānyeva dvijātīnāmabhakṣyāṇīti śabditam |

raktapucchaṃ tathāraṇyaṃ kukkuṭaṃ śoṇatuṇḍakam |

śvetagrīvo nīlakaṇṭho raktakaṇṭhastathaiva ca |

śaśakaḥ patravāhaśca pīḍako jīvakastathā |

etāni śastamāṃsāni kāle prāptāni bhakṣayet ||

abhakṣyamāṃsamāha tatraiva ||

naravānara-ṛkṣāṃśca vyāghramārjārakacchapān |

viḍvarāhañca śaralaṃ hayamāṃsaṃ tathaiva ca |

na bhakṣayet śuno māṃsaṃ bhuktvā cāndrāyaṇañcaret |

sakāmo gavayañcaiva gavāṃ māṃsaṃ tathaiva ca |

hastimāṃsaṃ pramādena bhuktvā cāndrāyaṇadvayam |

śūkarasya ca khaḍgasya sthūlamāṃsaṃ tathāśayam |

sthūlaṃ dvābhyāṃ tribhirvarṣaiścaturbhiḥ ṣaḍbhireva ca |

atisthūlamiti proktaṃ tanna bhavet kadācana |

eṇasya śaśakasyaiva ajasya vṛṣabhasya ca |

tathā khasya bhṛgasyaiva varāhamahiṣasya ca |

atisthūlāni māṃsāni bhakṣyaṃ māṃsaṃ kalau yuge |

akalau tu gavāṃ māṃsaṃ deśācāreṇa śaukaram |

na bhakṣayenmṛtaṃ māṃsaṃ dvividhaṃ mūṣikasya ca |

mekasya kṣudrāṭakasya śambūkakarkaṭasya ca |

akāmena dvijobhuktvā prāṇāyāmena śudhyati |

anuktamatsyamāṃsasya bhoktā snānena śudhyati |

gomāṃsaṃ māṃsakāmena bhuktvā cāndrāyaṇañcaret |

pheravasya tathā bhuktvā ṛṣicāndrāyaṇañcaret |

pūtigandhasakīṭāni bhuktvā cāndrāyaṇañcaret |

raudraśuṣkāṇi bhuktvā vai prāṇāyāmena śudhyati |

trirātrāvasthitaṃ māṃsaṃ tatsarvaṃ parivarjjayet |

śallasya parvatīyasya siṃhatuṇḍasya pārvati ! |

na duṣyedātape śuddhaṃ vahniśuddhaṃ tathaiva ca |

saṃskṛtaṃ gandhapṛktena yannavaṃ parameśvari ! |

tanmāṃsabhakṣaṇāddevi ! prāyaścittaṃ na vidyate |

atra bhakṣaṇaniṣedhādanivedya bhakṣaṇadoṣadarśanena sutarāṃ devatāsampradānakatvam |

māṃsatyāga phalamapi tatraiva ||

tulāmakarameṣeṣu yo māṃsaṃ parivarjjayet |

hayamedhasya yajñasya tadeva phalamāpnuyāt |

yāvajjīvaṃ tyajedvāpi rājasūyaphala labhet |

ekasya varjjanāddevi ! matsyamāṃsasya varjanam |

gṛhamedhī maheśāni ! pitṛśrāddhaṃ vinā tyajet |

pramādādvā tathājñānāt saṅkalpaṃ vā samācaret |

cāndrāyaṇaṃ tataḥ kṛtvā paurṇamāsyāṃ samācaret |

pitṛśrāddhaṃ tataḥ kṛtvā kṛtvā yastu nirāmiṣam |

satyatvaṃ varjayedvāpi pitṛhatyāvratañcaret |

sarvavratādhikataraṃ sarvayajñādhikaṃ param |

pitṛmedhaṃ maheśāni ! sarvasvenāpi kārayet |

tasyādhikataraṃ vāpi svabhāryyārttavalaṅghane |

ṣoḍaśedivase pūrṇe bharttā proṣita āgataḥ |

harivāsarakañcānyamathavā śrāddhavāsaram |

ṛtuṃ na laṅghayettatra tadeva vratameva hi |

ṛtuhā parameśāni ! brahmahatyāvratañcaret |

vrate vinaṣṭe deveśi ! prāyaścittaṃ bhavedanu |

tasmāt puṇyatamaṃ jñeyaṃ svabhāryyāparitoṣaṇam ||

atha haviṣyādau bhakṣyābhakṣyavidhiḥ ||

viśvasāre dvitīyapaṭale ||

atha bhakṣyaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣva kamalānane ! |

annaṃ dugdhaṃ tathā takraṃ pāyasaṃ pūpasūpakam |

navanītaṃ phalānyeva guḍapāyasasaṃyutam |

sarvāṇi phalapuṣpāṇi vividhāni vidhānavit |

na mūlaṃ gṛñjanaṃ lakṣma masūraṃ lasunaṃ tathā |

jambīraṃ lakucaṃ kāṃsyamalāvuñcāmlameva ca |

rājamāṣaṃ tathā māṣaṃ śākañcaiva palāṇḍukam |

āmiṣaṃ raktaśākādīn tāmbūlañcātha tailakam |

tālakharjūramuṣitaṃ dugdhavuṣṭādikañca yat |

kucelañca tathā tailaṃ mādhvīñca nakhalomakān |

abhyaṅgamasadālāpaṃ haviṣyāśī vivarjjayet |

hariṣyeṣu sudhā mukhyā tadanu vrīhayo matāḥ |

akṣāralavaṇañcaiva śaṅkarasya matena ca |

yavagodhūmamudgāśca dugdhaṃ śarkarasaṃyutam |

phalamūlādikaṃ hṛdyamakṣāralavaṇaṃ ghṛtaṃ |

raktavastraṃ tathā kṣuraṃ haviṣyeṣu vivarjjayet ||

śāradāyāṃ dvitīyapaṭale ||

bhaikṣyaṃ haviṣyaṃ śākāni vihitāni phalaṃ payaḥ |

mūlaṃ śakturyavotpanno bhakṣyāṇyetāni mantriṇām |

bhaikṣyamiti brahmacāriyatiparam |

bhikṣāsvarūpamuktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtavacane ||

vaidikācārayuktānāṃ śucīnāṃ śrīmatāṃ gṛhe |

satkulasthānajātānāṃ bhikṣā syādagrajanmanām |

haviṣyamuktaṃ smṛtau ||

haimantikaṃ sitāsvinnaṃ dhānyaṃ mudgāstilā yavāḥ |

kalāyakaṅgunīvārā vāstūkaṃ hilamocikā |

ṣaṣṭikā kālaśākañca mūlakaṃ kemuketarat |

kandaṃ saindhavasāmudre gavye ca dadhisarpiṣī |

payo'nuddhṛtasārañca panasāmrī harītakī |

tintiḍījīrakañcaiva nāgaraṅgañca pippalī |

kadalī lavalī dhātrīphalānyagurumaikṣavam |

atailapakvaṃ munayo haviṣyānnaṃ pracakṣate |

phalaṃ payo mūlaṃ vihitamityanuṣajyate ||

athābhakṣyaṃ matsyasūkte ||

nārikelodakaṃ kāṃsye ajākṣīrañca kācake |

pāṣāṇe mahiṣīkṣīramabhakṣyaṃ parikīrttitam ||

pañcadaśapaṭale ||

varāhapūjako yastu kolaṃ kūrmaṃ na bhakṣayet |

brahmāṇaṃ pūjayed yastu māhiṣaṃ cāmaraṃ carum |

gaṇeśayājī madhukaṃ panasaṃ koradūṣaṇam |

ādityabhakto deveśi ! mayūraṃ kuṇḍasāhakam |

śivayājī tilapiṣṭaṃ ciñcāñca cakrapūjakaḥ |

tathā ca madguraṃ matsyaṃ śakticiñcāṃ vaḍālakam |

kusumbhaśākaṃ deveśi ! laśunaṃ śṛṅgiṇaṃ tathā |

traipure tu nimbatiktaṃ tvaritārthī tathāmrakam |

gopālārthī tu pālaṅkamāmamatsyaṃ na bhakṣayet |

pārāvataṃ vāmanārthī cakraśākaṃ vaḍālakam |

nimbaṃ sārasvatairvarjyaṃ lakṣmyarthī ca karañjakam |

kālāndhaṃ kodravañcaiva candramatsyaṃ tathaiva ca |

sarvamantre vaḍālañca sarvayajñeṣu śaṅkari ! |

śvetapūtīñca vārttākīṃ kuṣmāṇḍaṃ parvatīyakam ||

ciñcāñcaiva parānnañca yatnena parivarjayet |

vaiṣṇavaiḥ patraśākañca mūlaṃ kandaṃ prarohakam |

śuṣkaṃ rājīvavāstūkaṃ pālaṅkīñca tathaiva ca |

yadā saṅkalpapūrveṇa yastyajedvaiṣṇavaḥ kvacit |

tathāpi na tyajeddevi ! prāyaścittaṃ samācaret |

sauravrate ghṛtaṃ varjyaṃ tāmbūlaṃ vaiṣṇaveṣu ca |

gavyatyāgī mahāpāpī madhutyāgī śriyaṃ haret |

saptaviṃśatipaṭale ||

jambū kharjūradāḍimbanārikelañca pūgakam |

jalavimbā trapūṣā tu urvāruṃ pīnakantathā |

vadarīlavalīdhātrīpanasāmraharītakī |

śālūkaṃ padmaṣaṇḍañca kaśeru karamarddakam |

nāgaraṅgañca madhukaṃ madhuraṃ tendukāni ca |

ānāḍañcaiva kuṣmāṇḍaṃ vāsantyāḥ phalameva ca |

tilakānnaṃ kalāyañca māṣañca rājamāṣakam |

taṇḍulaṃ yavadhānyañca nīvāraṃ kuṅkumaṃ tathā |

jīrakañca lavaṅgañca dhanyākaṃ jātikoṣakam |

elakañcaiva karpūraṃ candanāgurumustakam |

saralaṃ devadāruñca kṛṣṇabhallātakāni ca |

śṛṅgaveraḥ kaṭudravyaṃ maricaṃ lavaṇaṃ kaṇā |

phalaṃ yacca śivāyāśca svakṣāmraṃ panasasya ca |

kṛṣṇakoṣaṃ granthiparṇaṃ svargādevāṅkurāṇi ca |

drākṣāñca vakulaṃ kacvīphalañcekṣu ca khaṇḍitam |

etānyācamanīyāni surabhiḥ pācakānyapi |

tathā |

parvatīyaṃ tathā varttu tathā kaitavajāni ca |

lakṣmīlakucakañcaiva tilakaṃ kṣudratillakam |

hintālaṃ panasāmrañca pīvaraṃ baddhajīrakam |

vṛhacchoṭā ca vadarī parvatīyaṃ vivarjjayet |

kṣudra urvārukañcaiva jīvantyāḥ kṣudrameva ca |

madhukaṃ madhurīṃ drākṣāṃ kalāyaṃ yanna varttulam |

śvetamudgaṃ tathā kṛṣṇaṃ phalaṃ tasya vivarjayet |

nārikelaphalañcaiva svarṇābhaṃ nāgaraṅgakam |

nārikelañca svarṇābhaṃ dugdhaśasyaṃ tathaiva ca |

somadhānyaṃ nīvārañca kalambaṃ ṣaṣṭikāni ca |

vṛhaddhānyaṃ kṣudradhānyaṃ vālkalikamupāsukam |

etāni vrīhimukhyāni haviṣyāṇyeva bhojane |

mauktikaṃ raktaśākañca uttamaudhaiḥ pracakṣyate |

ikṣuñca śvetatrapuṣaṃ tathā mṛgaphalāni ca |

madyakumbha praropañca jagdhānnaṃ taṭasambhavam |

tathā śrāvaṇikaṃ devi ! haviṣyānne vivarjjayet |

vrateṣu āmiṣaṃ devi ! tāmbūlaṃ parṇacūrṇake |

nirāmiṣaṃ cāture ca āmiṣaṃ lakucāni ca |

abhakṣyaṃ varttulaṃ tasya hastabhagnastathaiva |

vārttākuṃ śvetaraktañca śvetapūtikameva ca |

vrate tu varjjayeddevi ! phalāhāravidhiṃ śṛṇu |

namaskāraṃ phalāhāraṃ sagavyaṃ vā viśiṣyate |

tribhāgapūraṇaṃ kṛtvā jalāhāraṃ kalau tyajet |

phalāhāraṃ maheśāni ! gṛhasthānāṃ kalau yuge |

śataṃ tilaṃ tadarddhaṃ vā tilāhāre maheśvari ! |

kṣīrāhāre ca caṇakaṃ pañcagavye phalaṃ bhavet |

ājyāhāre tu tolaikaṃ haviṣyasya vidhiṃ śṛṇu |

pakvamannaṃ svayaṃ vātha bhāryyayā sodareṇa tu |

mātāpiturgurorvāpi na bhuktvā yadi vā pacet |

laghvāhāro jitakrodho haviṣyavratabhojane |

tathā |

vetrāṅkuraṃ tathā mustāṃ saindhavaṃ sindhusambhavam |

tathā parvatasambhūtaṃ havirdravyādi kīrttitam |

vilvāmalatilasyaiva vadaryyāḥ patrameva ca |

haviṣyabhojane prāpte haviṣyānnaṃ pracakṣate |

sundārghya pātre patre vā palāśasya ca patrake |

kadalyāśca tvace patre haviṣyavratabhojane |

sauravrate kaṭudravyaṃ śaive cānnaṃ vivarjayet |

vaiṣṇave koradūṣañca śākte śāliṃ vivarjayet |

pūgaṃ sarvavratetyājyaṃ āranālakameva ca |

na bhakṣayellauhacchinnaṃ hastabhagnaṃ na bhakṣayet |

kālikāsu sthitaṃ dravyaṃ tathā panasapatrake ||

vikhyātasvīyakīrttyā'jani jagati dayārāmaviśvāsanāmā dharmātmā tasya sūnuḥ sakalaguṇayuto rāmaharyyākhya eva |

jātau tasyātmajau śrīsukṛtiyutajaganmohanaprāṇakṛṣṇau jyeṣṭhaḥ śrīprāṇakṛṣṇo guṇigaṇakumudaśreṇipūrṇauṣadhīśaḥ ||

tadādiṣṭaḥ śiṣṭavidvanmanaḥsantuṣṭikāriṇīm |

śrīprāṇatoṣiṇīṃ vallīṃ nirmame rāmatoṣaṇaḥ ||

ādeṣṭṭasatvaratayā gurutābhiyā ca granthasya sarvaracanaṃ na samācacakṣe |

dhīrāḥ ! kṛtāñjalirahaṃ vinivedayāmi yuṣmābhireva sakalantu vicaraṇīyam ||

iti śrīprāṇakṛṣṇaviśvāsānumatāyāṃ śrīrāmatoṣaṇavidyālaṅkārabhaṭṭācāryyaviracitayāṃ śrīprāṇatoṣiṇyāṃ tṛtīyamarthakāṇḍāṅgaṃ samāptam ||

Kāmyakāṇḍa – Zielgerichtete Rituale

Die Verehrung Durgas nimmt im Kāmyakāṇḍa breiten Raum ein.

nityānandamayī nitāntanipuṇā bhakteṣṭasiddhyai nirākārā nūtananūtanollikhitakṛt prajñāsvarūpā kaveḥ |
śabdārthobhayarūpiṇī śatasudhāṃśūddīptaśociḥ sadā dhyātā cetasi me cakāstu rucirā vāgīśvarī nirmalā ||

śrīyuktaḥ prāṇakṛṣṇo gurucaraṇasarojātasaṃlīnacetā datā khyātaḥ pramātā suvihitakṛtiko brahmasaṃsthāpakaḥ stāt |
bhogāḍhyo dīrghajīvī yadanumativaśādudgateyaṃ vipaścidvṛndaṃ śrīprāṇatoṣiṇyatimṛdulalatā hlādayatvadrikāṇḍaiḥ |

ādeṣṭratyantaśīghratvahetunā doṣarāśayaḥ |

atra jātā budhaiḥ śodhyā iti bhūyo nivedanam ||

kāmyakāṇḍasya nirghaṇṭa ādau caitanyameva ca |

sarvasāmeva vidyānāṃ mantrārthastadanantaram |

kullukā ca tathā seturmahāsetustataḥ param |

nirvāṇaṃ mukhaśuddhiśca prāṇayogastataḥ param |

dīpanīsūtakonmuktijapakramanirūpaṇam |

kullukādestathā sthānaṃ puraścaryā tataḥ param |

vāramāsapuraścaryārahasyādipuraskriyā |

grahaṇakālapuraścaryā tatra saṅkalpavāraṇam |

mālāprakaraṇamiti prathamaccheda ucyate || 1 ||

sādhanasthānanirṇītimahāpīṭhanirūpaṇam |

mahāpīṭhāni pīṭhāni tathaiva pīṭhadevatāḥ |

pūjākālastadviśeṣastathā devārcanāvidhiḥ |

ekāhādikramādbādhe kartavyanirṇayastataḥ |

prāyaścittamiticchedadvitīyasya samāpanam|| 2 ||

kṛkalāsākhumārjāraśṛgālakhādisādhanam |

iṣṭasādhanabhedāśca trivāṭādeśca sādhanam |

kārtavīryaprayogastatkavacaṃ tadanantaram |

paricchedatṛtīyasya samāpanamataḥ param || 3 ||

kukkuṭasya prayogaścocchiṣṭacāṇḍālinī tataḥ |

dhūmāvatī tataḥ kṛtyā parimālātmikā tataḥ |

jayadurgādiriti vai turyacchedasamāpanam || 4 ||

durgotsavasya ṣaṣṭhyādikalpatatkālanirṇayaḥ |

pūjādhāraśca mṛṇmayyā niṣedhavidhikīrtanam |

brāhmaṇādivarṇabhede vilvayugmasya nirṇayaḥ |

pūrvādidiśyamālūrayugmasya phalakīrtanam |

bilvayugmasya mṛṇmayyāścātra doṣaścuktau tathā |

tatprāyaścittakathanamutsavādinirūpaṇam |

tatrānyakarmatyāgaśca pūjākarma tataḥ param |

deśabhede mūrtibhedo maṇḍapantu tataḥ param |

ṣaṣṭhīkṛtyañca dikpālāstantrapūjāvidhireva ca |

balidānādi ca tato bilvavṛkṣanimantraṇam |

tataśca saptamīkṛtyaṃ kārtikādeḥ prapūjanam |

patrikāpūjanaṃ stotramaṣṭamīkṛtyameva ca |

niśīthakṛtyaṃ navamīkṛtyañca daśamīkriyā |

paricchedapañcamasya samāptiriti kīrtitam || 5 ||

durgāmantrastasya ṛṣiḥ puraścaryā ca yantrakam |

dhyānaṃ stutistato durgānāmamahātmyakīrtanam |

durgāyāḥ śatanāmākhyastotraṃ gītāvalistataḥ |

homaprakaraṇaṃ tasya dravyasya parimāṇakam |

mānādhyāya idaṃ ṣaṣṭhaparicchedasamāpanam || 6 ||

māsakṛtyaṃ tataḥ khañjarīṭaduṣṭiśca tatphalam |

kojāgarākhyakṛtyañca kṛtyaṃ kārtikamāsikam |

agrahāyaṇakṛtyāni pauṣakṛtyaṃ tataḥ param |

māghakṛtyaṃ phālgunasya kṛtyāni tadanantaram |

varṣakṛtyaṃ hṛtarājyarājyāptisādhanaṃ tataḥ |

devīṣoḍaśayātrā ca māsimāsi yathāditaḥ |

vaiśākhe mañjuyātrā ca prathamā parikīrtitā |

jyaiṣṭhe mahāsnānayātrā rathayātrādikā śucau |

śrāvaṇe jalayātrā ca bhādre ca dhūnanaṃ tathā |

āśvine ca mahāpūjā kārtike dīpayātrikā |

mārge navānnayātrā ca pauṣe'ṅgarāgarūpiṇī |

māghe yātrā raṭantyākhyā phālgune dolayātrikā |

dūtīyātrā rāsayātrā vāsantīnītyayātrikā |

etāścatasraścaitre tu ṣoḍaśīyātrikā matā |

digdarśanārthaṃ saṅghepānnirghaṇṭo vihito mayā |

anyānyapi yathāsthānaṃ veditavyāni paṇḍitaiḥ ||

idaṃ granthiśākhāpraśākhāsupatraistathā tārakaiḥ suprasūnaiḥ phalaiśca |

sadāśāṃ janānāṃ budhopāsakānāṃ prapūrṇāṃ vidhātā drutaṃ kāmyakāṇḍam ||

kāli hṛdabje śaṅkari ! nityam |

rājatu devādhīśvarapūjye ! |

atha caitanyam |

kubjikāyantre pañcamapaṭale ||

śrīpārvatyuvāca ||

bhagavan ! sarvadeveśa ! lokānāṃ hitakāraka ! |

caturvargapradaṃ deva ! caitanyaṃ me prakāśaya ||

śaṅkara uvāca ||

śṛṇu devi ! pravakṣyāmi caitanyaṃ paramādbhutam |

rahasyaṃ paramaṃ puṇyaṃ gopanīyaṃ tvayā punaḥ |

cicchaktyā dhvanitaṃ devi ! pariṇāmakrameṇa tu |

varṇabhāvaṃ samātyajya nirmalaṃ vimalātmakam |

ṣaṭcakrañca tathā bhittvā śabdarūpaṃ sanātanam |

nādabindusamāyuktaṃ caitanyaṃ parikīrtitam |

atha vānyaprakāreṇa śrūyatāṃ padmalocane ! |

vinā yena na sidhyettu japapūjādi kiñcana |

anāhatasya madhye tu grathitaṃ varṇamuttamam |

suṣumnāvartmanā devi ! kaṇṭhadeśaṃ vinirgatam |

caitanyañca maheśāni ! yogināṃ yogarūpakam |

sahasrāre varṇarūpaṃ pariṇāmakrameṇa tu |

karṇikāmadhyasaṃsthe tu nādabindusamanvitam |

evaṃ sañcintayeddevīṃ caitanyañca punaḥ punaḥ |

mantrākṣarāṇi cicchaktau grathitāni maheśvari ! |

tāni sañcintayeddevi ! sahasrāradale tathā |

caitanyamantrarūpā ca caitanyānandadāyinī |

caitanyanādaśaktiśca caitanyavarṇarūpakam |

maṇipūre sadā cintyaṃ mantrāṇāṃ prāṇarūpakam |

athavānyaprakāreṇa śrūyatāṃ varavarṇini ! |

kāmabījaṃ ramābījaṃ śaktibījaṃ sureśvari ! |

etāni pūrvamuccārya mātṛkāṃ tadanantaram |

puṭitaṃ mūlamantrañca śatamaṣṭottaraṃ japet |

koṭikoṭiguṇañcaiva labhate nātra saṃśayaḥ |

athavānyaprakāreṇa caitanyaṃ śṛṇu pārvati ! |

yena vijñānamātreṇa paramaṃ paśyati dhruvam |

sūryamaṇḍalamadhyasthaṃ cintayenmūlamantrakam |

aṣṭottaraśataṃ jāpyaṃ mūlavidyāsvarūpakam |

guruṃ sañcintayettatra śivarūpaṃ sanātanam |

śaktiñca cintayettatra brahmarūpāṃ sanātanīm |

evaṃ sañcintayedyastu japedvā surasundari ! |

nāsādhyaṃ tasya loke'smin muktirdevi ! kare sthitā |

tathā prathamapaṭale ||

mantrārthaṃ mantracaitanyaṃ yonimudrāṃ na vetti yaḥ |

na sidhyati varārohe ! kalpakoṭiśatairapi |

śatakoṭijapenāpi tasya vidyā na sidhyatīti sarasvatī tantre pāṭhaḥ ||

kathayāmi mahāmantraṃ mantrārthañca maheśvari ! |

yena vijñānamātreṇa sarvasiddhīśvaro bhavet |

kevalaṃ bhāvabuddhyā ca mantrārthaṃ prāṇavallabhe ! |

kevalaṃ jñānayogena jīvanmukto bhaveddhruvam |

kālītārā mahāvidyā ṣoḍaśī bhuvaneśvarī |

bhairavī chinnamastā ca vidyā dhūmāvatī priye ! |

bagalā caiva mātaṅgī kamalā ca prakīrtitā |

brahmaviṣṇumaheśādyaiścaturvedairnamaskṛtā |

bhogadā mokṣadā devi ! koṭibrahmāṇḍagopitā |

asyā grahaṇamātreṇa jīvanmuktastu sādhakaḥ ||

varadātantre ṣaṣṭhapaṭale |

śiva uvāca ||

mantrārthaṃ kathayāmyadya śṛṇuṣva parameśvari ! |

vinā yena na sidhyettu sādhanaiḥ koṭiśaḥ śive ! |

ādau prāsādabījasya mantrārthaṃ śṛṇu pārvati ! |

sivavācī hakārastu aukāraḥ syāt sadāśivaḥ |

śūnyaṃ duḥkhaharārthantu tasmāttena śivaṃ yajet ||

hauṃ ||

da durgāvācakaṃ devi ! |

ukāraścāpi rakṣaṇe |

viśvamātā nādarūpaḥ kurvartho bindurūpakaḥ |

tasmāttenaiva bījena durgāmārādhayecchive ! ||

dūṃ ||

ka kālī brahma ra proktaṃ mahāmāyārthakaśca ī |

viśvamātārthako nādo bindurduḥkhaharārthakaḥ |

tenaiva kālikādevīṃ pūjayedduḥkhaśāntaye ||

krīṃ ||

hakāraḥ śivavācī syāt rephaḥ prakṛtirucyate |

mahāmāyārtha īśabdo nādo viśvagrasūḥ smṛtaḥ |

duḥkhaharārthako bindurbhuvanāṃ tena pūjayet ||

hrīṃ ||

mahālakṣmyarthakaḥ śaḥ syāddhanārdho repha ucyate |

īstuṣṭyartho'paro nādo bindurduḥkhaharārthakaḥ |

lakṣmīdevyā bījametattena devīṃ prapūjayet ||

śrīṃ ||

sarasvatyartha aiśabdo bindurduḥkhaharārthakaḥ |

sarasvatyā bījametattena vāṇīṃ prapūjayet ||

aiṃ ||

ka kāmadeva udiṣṭo'pyathavā kṛṣṇa ucyate |

la indra ī tuṣṭivācī sukhaduḥkhapradañca aṃ |

kāmabījārthaṃ uktaste tava snehānmaheśvari ! |

klīṃ ||

ha śivaḥ kathito devi ! u bhairava ihocyate |

parārtho nādaśabdastu bindurduḥkhaharārthakaḥ |

varmabījatrayo hyatra kathitastava yatnataḥ ||

hūṃ ||

gaṇeśārtho ga uktaste bindurduḥkhaharārthakaḥ |

gaṃ bījārthantu kathitaṃ tava snehānmaheśvari ! |

gaṃ ||

ga gaṇeśavyāpakārtho lakārasteja au mataḥ |

duḥkhaharārthako bindurgaṇeśaṃ tena pūjayet ||

glauṃ ||

kṣaṇṛsiṃho vrahmā raśca ūrddhadantārthakaśca au |

duḥkhaharārthako bindurnṛsiṃhaṃ tena pūjayet |

kṣrauṃ ||

nāmādivarṇaḥ sarveṣāṃ nāma uktaṃ svayambhu vā |

tenaivārthantu jānīyādarthalabhyantu cintayet |

yathāyathaṃ vibhaktyantaṃ mantrārthe cintayecchive ! |

tattadvarṇādiyogena saṃkṣepāt kathitaṃ tvayi |

durgottāraṇavācyaḥ sa tārakārthastakārakaḥ |

muktyartho repha ukto'tra mahāmāyārthakaśca ī |

viśvamātārthako nādo bindurduḥkhaharārthakaḥ ||

vadhūbījārtha ukto'tra tava snehānmaheśvari ! ||

strīṃ ||

yatra bindudvayaṃ mantre ekaṃ duḥkhaharārthakam |

anyat sukhapradaṃ devi ! jñātvā cārthaṃ vicintayet |

yatra bindudvayaṃ mantre anyat pūrṇārthakaṃ matam |

svāhāmātrārthakā devi ! parārthā vāṃ prakīrtitā |

śakramātā vaṣaṭ proktā haripriyārthakā girā |

surārthā phaṭ hayagrīve vivriṃbījaṃ vinirdiśet |

yaṃ bījaṃ vāyuvācī syāt lamaindraṃ parikīrtitam |

anekākṣarabīje ca svasvabījaṃ svanāmakam |

evaṃ jñātvā maheśāni ! mantrārthaṃ paricintayet |

ekabījadvayaṃ yatra pṛthagarthaṃ prakalpayet |

vīpsārthaṃ vā maheśāni ! jñātvā mantraṃ japeddhiyā |

iti te kathito devi ! mantrārthaḥ parameśvari ! |

īṃ bījenaiva puṭitaṃ mūlamantraṃ japed yadi |

tadeva mantracaitanyaṃ bhavatyeva suniścitam ||

sarasvatītantre prathamapaṭale ||

īśvara uvāca ||

mantrārthaṃ parameśāni ! sāvadhānāvadharaya |

mūlādhāre mūlavidyāṃ bhāvayediṣṭadevatām |

śuddhasphaṭikasaṅkāśāṃ bhāvayet parameśvarīm |

dhārayedakṣaraśreṇīmiṣṭavidyāṃ sanātanīm |

muhūrtārddhaṃ vibhāvyaitāṃ paścāddhyānaparo bhavet |

dhyānaṃ kṛtvā maheśāni ! muhūrtārddhaṃ tataḥ param |

tato jīvo maheśāni ! manasā kamalekṣaṇe ! |

svādhiṣṭhānaṃ tato gatvā bhāvayediṣṭadevatām |

bandhūkāruṇasaṅkāśāṃ javāsindūrasannibhām |

vibhāvya akṣaraśreṇīṃ padmamadhyagatāṃ parām |

tato jīvaḥ prasannātmā pakṣiṇā sahasundari ! |

maṇipūraṃ tato gatvā bhāvayediṣṭadevatām |

vibhāvya akṣaraśreṇīṃ padmamadhyagatāṃ parām |

śuddhasphaṭikasaṅkāśāṃ śiraḥpadmoparisthitām |

tato jīvo maheśāni ! pakṣiṇā saha pārvati ! |

hṛtpadmaṃ prayayau śīghraṃ nīrajāyatalocane ! |

iṣṭavidyāṃ maheśāni ! bhāvayet kamalopari !

vibhāvya akṣaraśreṇīṃ mahāmarakataprabhām |

tato jīvo varārohe ! viśuddhaṃ prayayau priye ! |

hṛtpadmagahanaṃ gatvā pakṣiṇā saha pārvati ! |

iṣṭaṃvidyāṃ maheśāni ! ājñāṃśe paricintayet |

pakṣiṇā saha deveśi ! khañjanākṣi ! sucismite ! |

iṣṭavidyāṃ maheśāni ! sākṣādbrahmasvarūpiṇīm |

vibhāvya akṣaraśreṇīṃ haridvarṇāṃ varānane ! |

ājñācakre maheśāni ! ṣaṭcakre dhyānamācaret |

ṣaṭcakre parameśāni ! dhyānaṃ kṛtvā sucismite ! |

dhyānena parameśāni ! yadrūpaṃ samupasthitam |

tadeva parameśāni ! mantrārthaṃ viddhi pārvati ! ||

atha kullukādi |

sarasvatītantre tṛtīyapaṭale ||

tārāyāḥ kullukā devi ! mahānīlasarasvatī |

pañcākṣarī kālikāyāḥ kullukā parikīrtitā |

kālī kūrcaṃ badhūrmāyā phaṭkārāntā maheśvari ! |

chinnāyāstu maheśāni ! kullukāṣṭākṣarī bhavet |

vajravairocanīye ca ante varma prapūjayet |

sampatpradāyāḥ prathamaṃ bhairavyāḥ kullukā bhavet |

śrīmattripurasundaryāḥ kullukā dvādaśākṣarī |

vāgbhavaṃ prathamaṃ bījaṃ kāmabījamanantaram |

lajjābījaṃ tataḥ paścāttripureti tataḥ param |

bhagavatīti tatpaścādante ṭhadvayamuddharet |

athavā kāmabījañca kullukā parikīrtitā |

prāsādabījaṃ śambhośca mañjughoṣe ṣaḍakṣaram |

ekārṇā bhuvaneśvaryā viṣṇoḥ syādaṣṭavarṇakam |

namo nārāyaṇāyeti praṇavādyañca kullukā |

mātaṅgyāḥ prathamaṃ bījaṃ māyā dhūmāvatīṃ prati |

bālāyāśca badhūbījaṃ lakṣmyāśca nijabījakam |

sarasvatyā vāgbhavañca annadāyā anaṅgakā |

apareṣāñca devānāṃ mantramātraṃ prakīrtitam |

iyaṃ te kathitā devi ! saṅkṣepāt kullukā mayā |

ajñātvā kullukāmetāṃ yo japedadhamaḥ priye ! |

pañcatvamāśu labhate siddhihānistu jāyate |

tathā japādikaṃ sarvaṃ niṣphalaṃ nātra saṃśayaḥ |

tasmāt sarvaprayatnena dhārayenmūrddhni kullukām ||

tathā |

viprāṇāṃ praṇavaḥ setuḥ kṣatriyāṇāṃ tathaiva ca |

vaiśyānāñcaiva phaṭkāro māyā śūdrasya kathyate |

ajaptvā hṛdi deveśa ! yo vai mantraṃ samuccaret |

sarveṣāmeva mantrāṇāmadhikāro na tasya hi |

mahāsetuśca deveśi ! sundaryā bhuvaneśvarī |

kālikāyāḥ svabījañca tārāyāḥ kūrcabījakam |

anyāsāntu badhūbījaṃ mahāseturvarānane ! |

ādau japtvā mahāsetuṃ japenmantramananyadhīḥ |

dhane dhaneśatulyo'sau vāṇyā vāṇīśvaropamaḥ |

yuddhe kṛtāntasadṛśo nārīṇāṃ madanopamaḥ |

japakālo bhavettasya sarvakālo na saṃśayaḥ |

atha vakṣyāmi nirvāṇaṃ śṛṇuṣvāvahitānaghe ! |

praṇavaṃ pūrvamuccārya mātṛkādyaṃ samuddharet |

tato mūlaṃ maheśāni ! tato vāgbhavamuddharet |

mātṛkāstu samastāstu punaḥ praṇavamuddharet |

evaṃ puṭitamūlantu prajapenmaṇipūrake |

evaṃ nirvāṇaṃ maheśāni ! yo na jānāti pāmaraḥ |

kalpakoṭisahasreṇa tasya siddhirna jāyate ||

atha mukhaśodhanam ||

pañcamapaṭale ||

īśvara uvāca ||

aparaikaṃ pravakṣyāmi mtkhaśodhanamuttamam |

yatra kṛtvā mahādevi ! japapūjā vṛthā bhavet |

aśuddhajihvayā devi ! yo japet sa tu pāpakṛt |

tasmāt sarvaprayatnena jihvāśodhanamācaret |

mahātripurasundaryā mukhasya śodhanaṃ śubhe ! |

śrībījaṃ praṇavo lakṣmīstāraḥ śrīpraṇavastathā |

imaṃ ṣaḍakṣaraṃ mantraṃ sundaryā daśadhā japet |

śṛṇu sundari ! śyāmāyā mukhaśodhanamuttamam |

nijabījatrayaṃ devi ! praṇavatritayaṃ punaḥ |

kāmatrayaṃ vahnibinduraticandrayutaṃ pṛthak |

eṣā navākṣarī vidyā mukhaśodhanakāriṇī |

tārāyāḥ śṛṇu cārvaṅgi ! apūrvamukhaśodhanam |

jīvanaṃ madhyamaṃ lajjāṃ bhuvaneśīṃ tataḥ priye ! |

tryakṣarīyaṃ mahāvidyā vijñeyā'mṛtavarṣiṇī |

durgāyāḥ śṛṇu cārvaṅgi ! mukhaśodhanamuttamam |

dvādaśasvaramuddhṛtya binduyuktaṃ trayaṃ tathā |

aparaikaṃ pravakṣyāmi bagalāmukhaśodhanam |

vāgbhavaṃ bhuvaneśīñca vāgbījaṃ suravandite ! |

mātaṅgyāḥ śodhanaṃ devi ! aṅkuśaṃ vāgbhavaṃ tathā |

bījañcāṅkuśametaddhi vijñeyaṃ tryakṣarīyakam |

lakṣmyāśca śodhanaṃ devi ! śrībījaṃ kamalānane ! |

durgāyāḥ śodhanaṃ māyā vāgbījapuṭitā bhavet |

durge ! svāhāpunarmāyā vāgbījañca punaśca vāk |

praṇavaṃ dāntamuddhṛtya vāmakarṇavibhūṣitam |

punaḥ praṇavamuddhṛtya dhanadāmukhaśodhanam |

evaṃ mantraṃ maheśāni ! dhūmāvatyā bhavedapi ||

praṇavo bindumān devi ! pañcāntako gaṇeśituḥ |

vedādigaganaṃ vahnimanuyugmantu candravat |

dvyakṣaraṃ parameśāni ! viṣṇośca mukhaśodhanam |

anyāsāṃ praṇavaṃ devi ! bālādīnāṃ prakīrtitam |

strīṇāñca śūdratulyaṃ hi mukhaśodhanamīritam |

mukhaśodhanamātreṇa jihvā'mṛtamayī bhavet |

anyathā mukhaviḍyuktā jihvā bhavati sarvadā |

bhakṣaṇairdūṣitā jihvā mithyāvākyena dūṣitā |

kalahairdūṣitā jihvā tatkathaṃ prajapenmanum |

tacchodhanamanācarya na japet pāmaraḥ kvacit |

śaivaśāktavaiṣṇavādeḥ sarvasyāvaśyameva vā |

anyathā prajapenmantraṃ mohena yadi bhāvini ! |

sarvaṃ tasya vṛthā devi ! mantrasiddhirna jāyate |

ante narakavāsī ca bhavet so'pi na cānyathā |

devo yadi japenmantramakṛtvā mukhaśodhanam |

patanaṃ tasya deveśi ! kiṃ punarmartyavāsinām ||

ṣaṣṭhapaṭale ||

īśvara uvāca ||

atha vakṣyāmi deveśi ! prāṇayogaṃ śṛṇuṣva me |

vinā prāṇaṃ yathā dehaḥ sarvakarmasu na kṣamaḥ |

vinā prāṇaṃ tathā mantraḥ puraścaryāśatairapi |

māyayā puṭito mantraḥ saptadhā japataḥ punaḥ |

saprāṇo jāyate devi ! sarvatrāyaṃ vidhiḥ smṛtaḥ |

tathaivaṃ dīpanaṃ vakṣye sarvamantre ca bhāvini ! |

andhakāre gṛhe yadvanna kiñcit pratibhāsate |

dīpanīrahito mantrastathaiva parikīrtitaḥ |

vedādipuṭitaṃ mantraṃ saptavāraṃ japet punaḥ |

dīpanīyaṃ samākhyātā sarvatra parameśvari ! |

vedādipuṭitaṃ kṛtvā prayatnena sureśvari ! |

daśadhā prajapenmantraṃ sūtakadvayamuktaye |

athocyate japasyātra kramaśca paramādbhutaḥ |

yaṃ kṛtvā siddhasaṅghānāmadhipo jāyate naraḥ |

natirgurvādināmādau tato mantraśikhāṃ bhajet |

tato'pi mantracaitanyaṃ mantrārthabhāvanā tataḥ |

gurudhyānaṃ śiraḥpadme hṛdīṣṭadhyānamāharan |

kullukāñca tataḥ setuṃ mahāsetumanantaram |

nirvāṇañca tato devi ! yonimudrāvibhāvanā |

aṅganyāsaṃ prāṇāyāmaṃ jihvāśodhanameva ca |

prāṇayogaṃ dīpanīñca aśaucabhaṅgamevaṃ ca |

bhrūmadhye vā nasoragre draṣṭisetuṃ japaṃ punaḥ |

setumaśaucabhaṅgañca prāṇāyāmamiti kramāḥ ||

caturthapaṭale ||

kullukāṃ mūrddhni sañjapya hṛdi setuṃ vicintayet |

mahāsetuṃ viśuddhau ca kaṇṭhadeśe samuddharet |

maṇipūre tu nirvāṇaṃ mahākuṇḍalinīmadhaḥ |

svādhiṣṭhāne kāmabījaṃ rākiṇīmūrddhnisaṃsthitam |

vicintya vidhivaddevi ! mūlādhārāntikāṃ śive ! |

viśuddhāntaṃ smareddevi ! visatantutanīyasīm |

vedisthānaṃ hi jīvāntaṃ mūlamantrāvṛtaṃ muhuḥ ||

anyastu bījacintāmaṇyādāvanusandheyo'tra granthagauravabhiyā na likhitaḥ ||

puraścaraṇantu tantrasārakāreṇaiva dhṛtam |

puraścaraṇaviśeṣo likhyate |

kaṅkālamālinītantre ||

athavānyaprakāreṇa puraścaraṇamucyate |

aṣṭamyāñca caturdaśyāṃ navamyāṃ vīravandite ! |

sūryodayaṃ samārabhya yāvat sūryodayāntaram |

tāvajjaptvā nirātaṅkaḥ sarvasiddhīśvaro bhavet |

athavānyaprakāreṇa puraścaraṇamucyate |

aṣṭamyāñca caturdaśyāṃ pakṣayorubhayorapi |

astamārabhya sūryasya yāvat sūryāstamaṃ bhavet |

tāvajjaptvā nirātaṅkaḥ sarvasiddhīśvaro bhavet |

athavā vijanasthaśca asthiśayyāsamaśca vā |

udayāstaṃ divā japtvā sarvasiddhīśvaro bhavet |

tenāsane ca vā devi ! astamārabhya bhāsvataḥ |

japitvodayaparyantaṃ sarvasiddhīśvaro bhavet |

athavānyaprakāreṇa puraścaraṇamucyate |

sūryodayāt samārabhya ghaṭikādaśakaṃ kramāt |

ṛtavaḥ syurvasantādyā ahorātraṃ dine dine |

vasantagrīṣmavarṣākhyaśaraddhemantaśaiśirāḥ |

vasantaścāpi pūrvāhṇe grīṣmo madhyāhna ucyate |

aparāhṇaḥ prāviṣaḥ syuḥ pradoṣaḥ śaradaḥ smṛtaḥ |

arddharātre ca hemantaḥ śeṣe ca śiśiraṃ smṛtam |

sūryodayāt samārabhya vasantāntaṃ samāhitaḥ |

tāvajjapenmaheśāni ! puraścaryā hi sidhyati |

tataḥ pūjādikaṃ kṛtvā śaktiyuktaśca sādhakaḥ |

gurave dakṣiṇāṃ dattvā sarvasiddhīśvaro bhavet ||

athavānyaprakāreṇa puraścaraṇamucyate |

grīṣmādiṣu maheśāni ṣaḍṛtuṣu ca sādhakaḥ |

pṛthagjaptvā varārohe ! puraścaryā hi sidhyati |

pūrvoktavidhinā sarvaṃ kartavyaṃ vīravandite ! |

ṛtau japtvā tu ṛtvante śaktitaḥ pūjayecchivām |

evamācarya kṛtyaṃ vai dhanānāmīśvaro bhavet ||

atha vārapuraścaraṇaṃ svatantratantre ||

ravivārādisarveṣu vārasaṃkhyasahasrakam |

japtvā mantraṃ sadā devi ! sādhakaḥ siddhibhāgbhavet |

puraścaraṇametaddhi nātra kāryā vicāraṇā |

evaṃvidhaṃ samācarya daśāṃśantu tadācaret |

gurave dakṣiṇāṃ dattvā sarvakāmamavāpnuyāt ||

atha tithipuraścaraṇaṃ tatraiva ||

pratipattithimārabhya kuhuryāvadbhavet priye ! |

tikhisaṃkhyākrameṇaiva varddhayecca sahasrakam |

evaṃ japtvā tadā mantrī sarvakāmamavāpnuyāt |

puraścaraṇametaddhi kathitañca varānane ! |

pratipattithimārabhya rākā yāvadbhavet priye! |

tāvanmantraṃ prajātitithisaṃkhyākrameṇa tu |

sarvabhāvasamāyukto jāyate bhuvi sādhakaḥ |

etenaiva samṛddhiḥ syānnātra kāryā vicāraṇā ||

atha māsaniyatakāryam ||

adyetyādivaiśākhe kārtike māghe vā māsi amukarāśisthe bhāskare amukapakṣe'mukatithāvārabhya amukagotraḥ śrīamukadevaśarmā amukadevatāyā amukamantrasiddhikāmo'mukasaṃkrāntyāmārabhya meṣatulāmakarastharaviṃ yāvat pratyahamamukadevatāyā amukamantrasahasrasaṃkhyakajapameṣādāvanantarataddaśāṃśahoma- taddaśāṃśatarpaṇataddaśāṃsābhiṣekataddaśāṃśa- brāhmaṇabhojanarūpapuraścaraṇamahaṃ kariṣye iti saṅkalpya māsaṃ vyāpya haviṣyānnabhuk niyamasthaḥ pratyahaṃ sahasrakṛtvo japet ||

tataḥ saurajyaiṣṭhasauramārgaśīrṣasauraphālgunaprathamadineṣu homādikaṃ kṛtvā dakṣiṇāṃ kuryāt yathā |
adyetyādi kṛtaitat amuke māsi amukarāśisthe bhāskare amuke pakṣe amukatithau amukagotraḥ śrī-amukadevaśarmā amukarāśistharavikālīnāmukadevatāyā amukamantra iyatsaṃkhyakajapataddaśāṃśahomataddaśāṃśa- tarpaṇataddaśāṃśābhiṣekataddaśāṃśa-brāhmaṇabhojanarūpapuraścaraṇakarmaṇaḥ sāṅgatārthaṃ dakṣiṇāmidaṃ kāñcanaṃ vahnidaivatam amukagotrāya śrīamukadevaśarmaṇe gurave tubhyamahaṃ sampradade |
tato'cchidrāvavāraṇaṃ kuryāt ||

atha vārādipuraścaraṇasaṅklpamāha ||

adyetyādi amuke māsi

amukarāśisthe bhāskare amuke pakṣe amukatithāvārabhya amukagotraḥ śrī- amukadevaśarmā amukadevatāyā amukamantrasiddhikāmaḥ ravivārādisarvavāreṣu amukadevatāyā amukamantrasya vārasaṃkhyakasahasrajaparūpapuraścaraṇamahaṃ kariṣye |

iti saṅkalpayet |

tataḥ śeṣadine tatparadine vā adyetyādi kṛtaitat amukadevatāyā amukamantrasya ravivārādyadhikaraṇakavārasaṃkhyakasahasrajapa- taddaśāṃśahomataddaśāṃśatarpaṇataddaśāṃśābhiṣekatadda- śāṃśabrāhmaṇabhojanakarmāṇyahaṃ kariṣye |

tato dakṣiṇā |

adyetyādi kṛtaitat ravivārādyadhikaraṇakavārasaṃkhyaka- sahasrajapataddaśāṃśahomataddaśāṃśatarpaṇataddaśāṃśābhi- ṣekataddaśāṃśabrāhmaṇabhojanarūpapuraścaraṇakarmaṇaḥ sāṅgatārthaṃ dakṣiṇāmidamityādi ||

tithipuraścaraṇe sarvemevaṃ sarvatra vāraśabdasthāne tithiśabdaprayogaḥ |
atha ṛtupurścaraṇasaṅkalpaḥ ||

adyetyādi amukagotraḥ śrīamukadevaśarmā amukadevatāyā amukamantrasiddhikāmaḥ sūryodayaṃ samārabhya vasantāntaṃ yāvat amukadevatāyā amukamantrasya japarūpapuraścaraṇamahaṃ kariṣye ||

anyatra grīṣma-ṛtuvyāpakajaparūpapuraścaraṇamahaṃ kariṣye evaṃ sarvatra ||

japānte pūjāṃ kṛtvā dakṣiṇāṃ kuryad yathā |
adyetyādi amukadevatāyā amukamantrasya vasanta-ṛtuvyāpakajaparūpapuraścaraṇakarmaṇaḥ sāṅgatārthaṃ dakṣiṇāmidamityādi |
evaṃ sarvatra ||

tarpaṇābhiṣekaprayogo yathā |

ācamya sāmānyārghyaṃ kṛtvā āsanaśuddhiṃ kṛtvā prāṇāyāmaṃ ṛṣyādinyāsakarāṅganyāsau ca kṛtvā dhyātvā mānasaiḥ sampūjya punardhyātvā jale devaṃ samāvāhya idamudakātmakaṃ pādyam amukadevatāyai namaḥ |
idamudakātmakamarghyam |
ityanena udakātmakairupacāraiḥ sampūjya sandhyoktavidhinā parivārān santarpya mūlamuccārya amukadevatāṃ tarpayāmi namaḥ |
ityanena santarpya ātmānaṃ devatārūpaṃ dhyātvā namo'ntamūlamuccārya amukadevatāmahamabhiṣiñcāmi iti kumbhamudrayā mūrddhānamabhiṣicya saṃhāramudrayā devatāṃ visarjayet ||

atha śrīdurgāyā rahasyapuraścaraṇaṃ svatantratantre ||

śrīpārvatyuvāca ||

kathayasva mahādeva ! siddhikāraṇamuttamam |

yena siddhiṃ samayānti sarve mantrāśca siddhidāḥ |

yeṣu yeṣu ca kāleṣu puraścaraṇaṃ bhaveddhruvam ||

śiva uvāca ||

kathayāmi samāsena śrūyatāṃ parvatātmaje ! |

meṣe daśasahasrañca prajapenmantramuttamam |

puraścaraṇametaddhi jāyate haravallabhe ! |

vṛṣarāśau yadā mantramayutaṃ prajapet sudhīḥ |

tena tatra susiddhiḥ syānnātra kāryā vicāraṇā |

mithune ca tathā mantrī ayutaṃ mantramuttamam |

prajapet prayato nityaṃ puraścaraṇamucyate |

karkaṭe ca yadā mantrī sahasraṃ pratyahaṃ japet |

tena sarvārthasiddhiḥ syāt puraścaraṇakṛdbhavet |

siṃhe ca sarvamantrāṇāmayutānāṃ dvayaṃ japet |

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ phalabhāg bhavati dhruvam |

kanyāyāñca yadā mantrī mantraṃ mantraparāyaṇaḥ |

sahasradvādaśañcaiva japenniyatamānasaḥ |

puraścaraṇametaddhi sarvakāmārthasādhanam |

iha loke sukhaṃ bhuktvā cānte devīpuraṃ vrajet |

tulāyāṃ pratyahaṃ mantrī sahasraṃ sādhako japet |

anena vidhinā devi ! puraścaraṇakṛdbhavet |

vṛścike cāyutaṃ mantraṃ śayyāyāṃ prajapet sudhīḥ |

tena sarvārthasiddhiḥ syāt puraścaryāphalaṃ labhet |

dhanuṣi ca yadā mantraṃ japedayutamādarāt |

ihaiva kandarpasamo dhanavān balavān sukhī |

makare ca yadā mantraṃ japet sādhakasattamaḥ |

ayutāni ca catvāri pratyahaṃ yatamānasaḥ |

dhamārthaṃ bhāvayennityaṃ puraścaraṇamucyate |

kumbhe caiva yadā mantraṃ japedayutamādarāt |

tena sarvārthasiddhiḥ syāt puraścaraṇakṛdbhavet |

mīne caiva yadā devi ! prajapedayutadvayam |

puraścaraṇamityāhuḥ sarvāgamaviśāradāḥ |

sarvatrajapanaṃ kāryaṃ rātrau vā maithune'pi vā |

śayyāyāñca viśeṣeṇa parayoṣitsamāgame |

haviṣyāśī tadā devi ! japenniyatamānasaḥ |

evaṃvidhaṃ japaṃ kṛtvā daśāṃśañca tadācaret |

dakṣiṇāṃ gurave dattvā siddhibhāgbhavati dhruvam |

yeṣu yeṣu nakṣatreṣu jāyate siddhiruttamā |

kathayāmi samāsena śrūyatāṃ parvatātmaje ! |

aśvinyāṃ prajapenmantraṃ sādhakaśca sahasrakam |

tenāsmin siddhimāpnoti sādhako nātra saṃśayaḥ |

dvisahasraṃ yadā mantraṃ bharaṇyāñca japet sudhīḥ |

yamalokaṃ parityajya dhanena ca dhanādhipaḥ |

kṛttikāyāṃ japenmantraṃ dvisahasrañca sādhakaḥ |

rohiṇyāñca yadā mantraṃ japet sādhakasattamaḥ |

sahasraṃ vā śataṃ vāpi sarvakāmamavāpnuyāt |

mṛgaśīrṣe yadā mantraṃ niyataṃ prajapet sudhīḥ |

sahasrapañcakañcaiva vṛhaspatisamo bhavet |

ārdrāyāṃ japyate mantraṃ sādhakaiḥ susamāhitaiḥ |

ṣaṭsahasraṃ yadā devi ! sarvakāmārthasiddhaye |

punarvasusamāyoge sahasraṃ mantramuttamam |

japanāt sādhako nityaṃ labhate ca surottamam |

puṇyāyāñca japenmantraṃ saptānāñca sahasrakam |

tena sarvasusiddhiḥ syāt puraścaryādhiko vidhiḥ |

aśleṣāyāṃ yadā mantraṃ mantrī devi ! samāhitaḥ |

sahasraṣaṭkakañcaiva japet sarvārthasiddhaye |

daśasahasraṃ maghāyāñca japtvā mantraṃ samāhitaḥ |

purandarasamo bhūtvā sādhako vicaredbhuvi |

ekādaśasahasrantu pūrvātraye japet sudhīḥ |

kubera iva vittāḍhyo jāyate sādhako bhuvi |

uttarātritaye devi ! sahasradvādaśaṃ tathā |

japyate sādhakairnityaṃ sarvakāmārthasiddhaye |

hastāyāñca japeddevi ! trayodaśasahasrakam |

sūryasveva samo bhūtvā vicāredbhuvi sādhakaḥ |

citrāyāñca japenmantraṃ dvisahasrañca sādhakaḥ |

nānābhogasamāyukto bhavedbhuvi purandaraḥ |

svātyāṃ sarvārthasiddhiḥ syadvisahasrasya jāpanāt |

sādhako'vyāhatagatirjāyate nātra saṃśayaḥ |

viśākhāyāṃ yadā mantraṃ catuḥsāhasrakaṃ priye ! |

japecca sādhako nityaṃ somavat priyadarśanaḥ |

anurādhāyāṃ yadā devi ! mantrī mantraṃ sadā japet |

putrapautrasamāyuktaḥ khecaro jāyate dhruvam |

jyeṣṭhāyāñca yadā mantraṃ dvisahasraṃ vicakṣaṇaḥ |

japanāllabhate siddhiṃ nātra kāryā vicāraṇā |

mūlāyāñca japenmantraṃ sahasrapañcakaṃ priye ! |

nānāsiddhimavāpnoti sādhako nātra saṃśayaḥ |

śravaṇāyāṃ yadā mantraṃ dvisahasraṃ japet sudhīḥ |

aṣṭasiddhirbhavettasya nātra vai saṃśayaḥ priye ! |

dhaniṣṭhāyāṃ japenmantraṃ dvisahasraṃ samāhitaḥ |

varuṇena samo bhūtvā jāyate sādhako bhuvi |

śatabhiṣāyāṃ yadā mantraṃ dvisahasraṃ japet sudhīḥ |

sa mahāpātakānmucyet phalabhāgbhavati dhruvam |

revatyāñca mahāmantraṃ catuḥsāhasrakaṃ tathā |

japtvā stutvā sadā devi ! somalokamāpnuyāt |

rātrau vā maithune vāpi śayyāyāñca vyavasthitaḥ |

prajapet sādhako nityaṃ sādhayedātmano hitam |

sarvadā prajapenmantraṃ haviṣyāśī divā śuciḥ |

dakṣiṇāṃ gurave dadyādyathāvibhavavistaram |

athavānyaprakāreṇa puraścaraṇamucyate |

vavādikaraṇenaiva puraścaraṇamucyate |

viṣkumbhādiṣu yogeṣu yo japedyogasaṃkhyayā |

sahasraṃ sādhako nityaṃ sarvasiddhiparāyaṇaḥ |

puraścaraṇametaddhi tantre tantre nirūpitam |

saṃkrāntiṣu ca sarvāsu viṣuvādiṣu pārvati ! |

saṃkrānteranusāreṇa varddhayecca sahasrakam |

pūrvamukho japenmantraṃ dhanārthī sarvadā priye ! |

śatrunāśāya satataṃ prajapet paścimāmukhaḥ |

lokānāṃ vaśyahetvarthaṃ muktyarthaṃ vā yadā priye ! |

uttarābhimukho bhūtvā japenmantraṃ samāhitaḥ |

śatrunāśāya satataṃ dakṣiṇābhimukho japet ||

iti haragaurīsaṃvāde rahasyapuraścaraṇam ||

atha grahaṇapuraścaraṇam ||

grahaṇantu cakṣuṣā rāhordarśanam |

sa tu caṇḍālasvarūpa iti kiṃvadantī |

tasya darśanaṃ kathaṃ puṇyajanakamiti sandehe mātṛkābhedatantre ṣaṣṭhapaṭale ||

caṇḍikovāca ||

rāhuścāṇḍālavikhyātaḥ sarvatra parameśvara ! |

puṇyaṃ kālaṃ kathaṃ deva ! tasya sparśe divākare |

niśākare tathā nātha ! ceti me saṃśayo hṛdi |

kathayasva parānanda ! paścādanyaṃ prakāśaya ||

śrīśaṅkara uvāca ||

śṛṇu sarvāṅgasubhage ! grahaṇa~cottamottamam |

grahaṇaṃ trividhaṃ devi ! candrasūryāgnisaṃyutam |

sakterlalāṭe netre ca vahnistiṣṭhati sarvadā |

vāmanetre tathā candro dakṣe sūryaḥ pratiṣṭhitaḥ |

śambhunāthena deveśi ! ramaṇaṃ kriyate yadi |

tadaiva grahaṇaṃ devi ! śaktiyuktaḥ sadāśivaḥ |

vāmanetre cumbite ca śaśāṅkagrahaṇaṃ tadā |

dakṣanetre cumbite ca bhāskaragrahaṇaṃ tathā |

lalāṭe cumbite cāgnigrahaṇaṃ parameśvari ! |

śivavīryaṃ yato vahnirato dṛśyaḥ sureśvari ! |

rāhuḥ śivaḥ samākhyātastriguṇā śaktirīritā |

śivaśaktyoḥ samāyogād grahaṇaṃ parameśvari ! |

śivaśaktyoḥ samāyogakālo brahmamayaḥ priye ! |

ata eva maheśāni ! rāśyādīn na vicārayet |

tithīnakṣatrayoge tu yadyogaṃ parameśvari ! |

tadaiva parameśāni ! rāśyādigaṇanaṃ caret |

śivaśaktisamāyogāt sarvaṃ brahmamayaṃ jagat |

māsapakṣatithīnāñca noccāryaṃ parameśvari ! |

dṛṣṭimātreṇa japtavyaṃ tadā siddho bhaved dhruvam |

tatkālaṃ paramaṃ kālaṃ vijñeyaṃ vīravandite ! |

tatra yad yat kṛtaṃ sarvaṃ bahu kiṃ kathyate'dhunā |

etat suguptabhedaṃ hi tava snehāt prakāśitam |

na vaktavyaṃ paśoragre prāṇānte'pi sureśvari ! ||

atrānantaphalakīrtanāt japadaśāṃśahomādikamapi na kartavyam ||

taduktaṃ gāyatrītantre prathamabrāhmaṇaparicchede ||

candrasūryoparāge ca japtvā brahmamayo bhavet |

mantrasya parameśāni ! na ca homādikañcaret |

kṛte homādike bhadre ! tajjapaṃ viphalaṃ bhavet |

japamātre maheśāni ! anantatanmanuryathā |

anantasya maheśāni ! daśāṃśaṃ kena jāyate ||

śāktānandataraṅgiṇīdvādaśollāsadhṛtabījārṇavatantrīya-ṣoḍaśapaṭale ||

ekadā parameśāni ! kāmākhyāyāṃ maheśvari !|

dṛṣṭvoparāgaṃ yatkāryaṃ tacchṛṇuṣva varānane ! |

kutaḥ snānaṃ kutaḥ sandhyā prāṇāyāmaḥ kutaḥ priye ! |

bhūtaśuddhiḥ kuto bhadre ! kutaḥ pūjā varānane !|

kālātītabhayāddevi ! sarvaṃ santyajya kāmini ! |

saṅkalpaṃ mānasaṃ kṛtvā japaṃ kṛtvā varānane ! |

pañcāṅgaistu vihīno'pi siddho bhavati nānyathā |

mantraṃ vidyā maheśāni ! kavacaṃ stavameva vā |

dhyānaṃ vā parameśāni ! nyāsaṃ vā kamalekṣaṇe ! |

ekoccāreṇa girije ! tadbhaveddaśakoṭayaḥ |

asaṃkhyaṃ tajjapaṃ devi ! grahaṇe candrasūryayoḥ |

tatkathaṃ parameśāni ! kriyate japasaṃkhyakam |

ata eva maheśāni ! homo nāsti śucismite ! |

abhiṣekañca deveśi ! tathā tarpaṇameva ca |

bhojanañca maheśāni ! nāstyatra kamalānane ! |

candrasūryagrahe devi ! pañcāṅgaṃ nāsti kāmini ! |

pañcāṅgena vihīno'pi siddho bhavati nānyathā |

saṅkalpaṃ vidhivaddevi ! mānasaṃ yadupasthitam |

tatsaṅkalpaṃ vijānīyādgrahaṇe candrasūryayoḥ |

tasmāttu capalāpāṅgi ! saṅkalpaṃ naiva kārayet |

saṅkalpaṃ mānasaṃ devi caturvargaphalapradam |

tato hi mānasaṃ devi ! mukhyaṃ saṅkalpamīritam |

vyarthaṃ hi sthūlasaṅkalpaṃ grahaṇe parikīrtitam |

saṅkalpena vinā devi ! yatkiñcit kurute naraḥ |

vyarthameva hi tat sarvaṃ tasmāttanmānasaṃ param |

prathame prahare devi ! candragrāsaṃ yadā bhavet ||

tadaiva divase bhuktvā satvaraṃ narakaṃ vrajet |

niśīthe tu yadā devi ! graseccandraṃ yada tamaḥ |

tadaiva divase bhuktvā pītvānandamayo bhavet |

candragrahaṇakāletu japayajñādikañcaret |

rātrau bhuktvā ca pītvā ca japayajñādikaṃ caret |

sarveṣu viṣṇumantreṣu saure gāṇapate tathā |

śaktimantre maheśāni ! praśastaṃ satataṃ japm |

iti bījārṇave tantre śivena parikīrtitam |

etat kalpaṃ jñānināntvajñānināmapi cocyate ||

gāndharve ||

athavānyaprakāreṇa puraścaraṇamucyate |

grahaṇe'rkasya cendorvā śuciḥ pūrvamupoṣitaḥ |

nadyāṃ samudragāminyāṃ nābhimātrodake sthitaḥ |

grahaṇādivimokṣāntaṃ japenmantraṃ samāhitaḥ |

dṛṣṭvā snātvā susaṅkalpo vimokṣāntaṃ japañcaret ||

japasya tu daśāṃśena homaṃ kuryād yathāvidhi |

homārthaṃ tad dviguṇaṃ japenmantraṃ samāhitaḥ ||

homasya tu daśāṃśaśca tarpaṇaṃ samupācaret |

abhiṣekadaśāṃśena brāhmaṇān bhojayettataḥ |

tadante mahatīṃ pūjāṃ kuryāt sādhakasattamaḥ |

gurave dakṣiṇāṃ dattvā bhaktyā viprāṃśca tarpayet ||

kālītantre ||

athavānyaprakāreṇa puraścaraṇamiṣyate |

candrasūryagrahe caiva grāsāvadhivimuktitaḥ |

yāvatsaṃkhyaṃ manuṃ japtvā tāvaddhomādikaṃ caret |

jāmale ||

api śuddhodake snātvā śucau deśe samāhitaḥ |

grāsādvimuktiparyantaṃ japenmantramananyadhīḥ |

evaṃ japtvāpyasandigdho japasya phalabhāgbhavet ||

grahaṇapūrvāhe upavāsāśaktasya phaladugdhādibhojanāprāmāṇyāt varaṃ hariṣyācaraṇaṃ śāstraṃ nimittāniścaye tasyāṅgatvābhāvādupavāsaṃ vinaiva puraścaraṇamit guravaḥ |

atra śrāddhamakurvāṇaḥ paṅke gauravasīdatīti nindāśravaṇamupadiṣṭaviṣayam |

upadiṣṭasya tu japasyāvaśyakatvaṃ vaidhahiṃsāvaditi mānyāḥ |

sanatkumārīye |

śrāddhāderanurodhena yadi jāpaṃ tyajennaraḥ |

sa bhaveddevatādrohī pitṝn sapta nayatyadha ityārabdhapuraścaraṇaviṣayam |

tyajediti śravaṇāt ||

atha mālāprakaraṇam ||

nityātantre navamapaṭale ||

īśvara uvāca |

akṣamālāṃ samāśritya mātṛkāvarṇarūpiṇīm |

atha muktāphalamayī bhogamokṣapradāyinī |

rājavaśyakarī sarvasiddhidā nātra saṃśayaḥ |

yathā muktāphalamayī tathā sphaṭikanirmitā |

rudrākṣamālā girije ! mokṣadā ca samṛddhidā |

prabālaghaṭitā mālā vaśyadā karmasādhinī |

māṇikyaracitā mālā sāmrājyaphaladāyinī |

puttrañjīvakamālā tu vidyālakṣmīpradāyinī |

padmabījākṣamālā tu mahālakṣmīpradāyinī |

raktacandanabījākṣamālā vaśyaphalapradā ||

muṇḍamālātantre dvitīyapaṭale |

sphāṭikairmokṣalābhaḥ syāt rudrākṣairbahuputradā |

jīvaputtraiśca dhandā pāṣāṇairbhogamokṣadā |

śuddhasphaṭikamālā tu mahāsampatpradā priye ! |

śmaśānadhūsturairmālā ekā dhūmāvatīvidhau |

tathā |

maṇiratnaprabālaiśca hemarājatasambhavā |

mālā kāryā kuśagranthyā sarvabhogaphalapradā |

samayācāratantre dvitīyapaṭale ||

pūrvāmnāyādi sarveṣāṃ mālāṃ śṛṇu yathākramam |

japtvā yenāśu labhate phalaṃ devaiśca durlabham |

akṣamālā prathamato mātṛkārṇasvarūpiṇī |

atha muktāmayī mālā ratimokṣaphalapradā |

sarvasiddhikarī mālā sarvarājavaśaṅkarī |

prabālamālā vaśyārthaṃ sarvakāryaphalapradā |

māṇikyaracitā mālā sāmrājyaphaladāyinī |

putrañjīvakamālā sā lakṣmīvidyāpradāyinī |

padmākṣaracitā mālā yaśolakṣmīpradā sadā |

suvarṇaracitā mālā sphāṭikī sarvakāmadā |

raktacandranamālā ca bhogadā mokṣadā bhavet |

rudrākṣaracitā mālā sarvakāmaphalapradā |

sarvamālāṃ prapūjyātha candanena vilepitām |

samāśritya japennityaṃ yathoktaphalamāpnuyāt |

etā mālāśca subhage ! pañcāmnāyeṣu pūjitāḥ ||

muṇḍamālātantre ||

devyuvāca ||

akṣamālā tu kathitā yatnato na prakāśitā |

akṣamāleti kiṃ nāma phalaṃ vā kiṃ vadasva me ||

īśvara uvāca

akṣamālā tu deveśi ! kāmyabhedādanekadhā |

bhavanti śṛṇu tatprājñe ! vistarāducyate mayā |

anulomavilomena kḷptayā varṇamālayā |

ādilāntalādi ānta krameṇa parameśvari ! |

kṣakāraṃ merurūpañca laṅghayenna kadācana |

merulaṅghanadoṣastu tatraiva ||

meruhīnā ca yā mālā merujaṅghā ca yā bhavet |

aśuddhā pratikāśā ca sā mālā niṣphalā bhavet |

citriṇī visatantvābhā brahmanāḍīgatāntarā |

tayā saṃgrathiā mālā sarvakāmaphalapradā |

aṣṭottaraśataṃ japtvā ādiklīvaṃ samācaret |

ṛ ṝ ḷ ḹ dvayaṃ yattu taddhi klīvaṃ pracakṣate |

vargāṇāmaṣṭabhirvāpi kāmyabhedāt krameṇa tu |

akacaṭatapayaśā aṣṭau vargāḥ prakīrtitāḥ ||

mālayā japaviśeṣeṇa phalaviśeṣastu nityātantre ||

akṣamālāṃ prapūjyātha candanena sulocane ! |

samāśritya japedvidvān lakṣamātramananyadhīḥ |

yoṣitaḥ sakalā vaśyāḥ saptadvīpasya pārvati ! |

tato dvitīyalakṣañca prajapedvīravandite ! |

pātālatalanāgendrakanyā vaśyā bhavanti hi |

tato lakṣatrayaṃ bhadre ! prajapet sādhakottamaḥ |

devāṅganā bhavantyeva vaśyāstasya maheśvari ! |

mahāpātakakoṭiśca nāśayet kamalekṣaṇe ! |

abhimānena saubhāgyaṃ saukhyaṃ saundaryamāpnuyāt |

caturlakṣaṃ prajapyātha mahāyogīśvaro bhavet |

pañcalakṣajapāddevi ! kuberapadavīṃ vrajet |

ṣaḍlakṣajapamātreṇa sarvavidyāsu kovidaḥ |

saptalakṣajapāddevi ! khecaro bhavati dhruvam |

aṣṭalakṣaṃ prajapyātha devapūjyo bhavennaraḥ |

aṇimādyaṣṭasiddhīnāṃ nāyako nātra saṃśayaḥ |

rājāno vaśagāstasya yoṣitaśca viśeṣataḥ |

navalakṣaṃ mahādevi ! yo japet sādhakottamaḥ |

rudramūrtiḥ svayaṃ sākṣāt kartā hartā na saṃśayaḥ ||

samayācāratantre ||

uttarāmnāyeṣu yā mālā bhūyaḥ śṛṇu vadāmi te |

atha varṇamayī mālā sarvotkṛṣṭā ca sā matā |

mahāśaṅkhamayī mālā vāñchitārthaphalapradā |

uḍumbaraphalasyātha sūkṣmasyātha kṛtā matā ||

yoginītantre pūrvakhaṇḍe dvitīyapaṭale ||

īśvara uvāca ||

varṇamālā śubhā proktā sarvamantrapradīpanī |

tasyāḥ pratinidhirdevi ! mahāśaṅkhamayī śubhā |

mahāśaṅkhaḥ kare yasya tasya siddhiradūrataḥ |

tadbhāve vīravandye ! sphāṭikī sarvasiddhidā ||

maṇibhedena phalabhedamāha muṇḍamālātantre ||

triṃśataiśvaryaphaladā pañcaviṃśaistu mokṣadā |

caturdaśamayī mokṣadāyinī bhogavarddhinī |

daśapañcātmikā devi ! māraṇoccāṭane sthitā |

stambhane mohane vaśye bodhane añjane tanoḥ |

pādukāsiddhisaṅghe ca śatasaṃkhyā prakīrtitā |

aṣṭottaraśataṃ kuryādatha vā sarvakāmadam |

yoginītantre ||

maṇisaṃkhyāṃ mahādevi ! mālāyāḥ kathayāmi te |

pañcaviṃśatibhirmokṣaṃ puṣṭyai tu saptaviṃśatiḥ |

triṃśadbhirdhanasiddhiḥ syāt pañcāśanmantrasiddhaye |

aṣṭottaraśataiḥ sarvasiddhireva maheśvari ! |

etatsādhāraṇaṃ proktaṃ viśeṣaṃ kāmināṃ vada ||

śrīśiva uvāca ||

dantamālā jape kāryā gale dhāryā nṛṇāṃ śubhe ! |

daśanairyadi kartavyā saṃkhyā dantasya te priye ! |

sarvasiddhipradā mālā rājadantena meruṇā |

anyatrāpi maheśāni ! merutvenaivamādiśet |

nityaṃ japaṃ kare kuryānna kāmyamavarodhanāt |

kāmyamapi kare kuryānmālābhāve priyaṃvade ! |

atrāṅgulyā japaṃ kuryāt sāṅguṣṭhāṅgulibhirjapet |

aṅgulena vinā karma kṛtaṃ tanniṣphalaṃ bhavet ||

utpattitantre prathamapaṭale ||

nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ kare kuryādvicakṣaṇaḥ |

karamālā mahādevi ! sarvadoṣavivarjitā |

chinnabhinnādidoṣo'pi kare nāsti kadācana |

akṣayastu karo devi ! mālā bhavati tādṛśī !

granthiḥ sā kuṇḍalīśaktiḥ pañcāśadvarṇarūpiṇī |

ata eva maheśāni ! karamālā mahāphalā ||

yoginītantre ||

tathā tathāto grathanaṃ mālānāṃ tatra bodhanam |

pūjāṃ vidhāya bhaktyā tu śuciḥ pūrvamupoṣitaḥ |

vijane grathayenmaunī svayaṃ mālāñca sādhakaḥ |

kṛtanityakriyaḥ śuddhaḥ śuddho'kṣeṣu ca mantravit |

yathākālaṃ yathākāmamakṣāṇyānīya yatnataḥ |

anyonyasamarūpāṇi nātisthūlakṛśāni ca |

kīṭādibhiraduṣṭāni na jīrṇāni navāni ca |

gavyaistu pañcabhistāni prakṣālya ca pṛthak pṛthak |

pṛthvī devendrapuṇyastrīnirmitaṃ granthivarjitam |

triguṇaṃ triguṇīkṛtya paṭṭasūtramathāpi vā |

śuklaṃ raktaṃ tathā pītaṃ śāntivaśyavicārake |

sūtraṃ sampātayedvidvān tat prakṣālya ca pūrvavat |

mālāmekaikamādāya sūtre sampātayet sudhīḥ |

mukhe mukhantu saṃyojya pucche pucchantu yojayet |

gopucchasadṛśī kāryāthavā sarpākṛtirbhavet |

tatsajātīyamekākṣaṃ merutvenāgrato nyaset |

ekaikamālāmadhye tu brahmagranthiṃ prakalpayet ||

utpattitantre ṣaṣṭipaṭale ||

kramotkramācchatāvṛttyā pañcāśadvarṇamālayā |

yo japaḥ sa tu vijñeya uttamaḥ parikīrtitaḥ |

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ caturthe kāmyakāṇḍe granthikathanarūpaḥ prathamaḥ paricchedaḥ |

athe sādhanasthānam ||

śāradāyāṃ dvitīyapaṭale ||

puṇyakṣetraṃ nadītīraṃ guhāparvatamastakam |

tīrthapradeśāḥ sindhūnāṃ saṅgamaḥ pāvanaṃ mahat |

udyānāni viviktāni vilvamūlaṃ taṭaṃ gireḥ |

devatāyatanaṃ kūlaṃ samudrasya nijaṃ gṛham |

sādhaneṣu praśasyante sthānānyetāni mantriṇām |

nadītīraṃ puṇyanadītīraṃ sāmānyanadītīrasya niṣiddhatvāt |

viviktāni vijanāni ||

rāghavabhaṭṭadhṛtam |

pratyaṅmukhaḥ śivasthāne vṛṣabhādivivarjite |

aśvatthabilvatulasīvane puṣpāntarāvṛte |

gavāṃ goṣṭhe'śvatthamūle puṇyakṣetreṣu śasyate ||

goṣṭha ityanenaiva gosthāne labdhe gavāmiti yaduktaṃ tat tātkālikagosambandhajñāpanāya tena gosamīpe japādikarma praśastamataeva gavāṃ samīpa ityuktam ||

vāyavīyasaṃhitāyām |

yathā |

sūryasyāgre gurorindordīpasya ca jalasya ca |

viprāṇāñca gavāñcaiva sannidhau śasyate japaḥ |

athavā nivasettatra yatra cittaṃ prasīdati |

muṇḍamālātantre tṛtīyapaṭale ca ||

nadītīre bilvamūle śmaśāne śūnyaveśmani |

ekaliṅge parvate vā devāgāre catuṣpathe |

śavasyopari muṇḍe vā jale vā kaṇṭhapūrite |

saṃgrāmabhūmau yonau vā sthāne vā vijane vane |

yatra kutra sthale ramye yatra vā syānmanolayaḥ ||

vṛhannīlatantre dvitīyapaṭale ||

ekaliṅge śmaśāne vā śūnyāgāre catuṣpathe |

harmye vā sādhayeddevīṃ sarvābhīṣṭapradāyinīm |

ekaliṅgalakṣaṇamāha ||

pañcakrośāntare yatra na liṅgāntaramīkṣyate |

tadekaliṅgamākhyātaṃ tatra siddhiranuttamā |

iti śyāmārahasyadhṛtenaikaliṅgaṃ jñātavyam ||

tathā |

ujjaṭe parvate vāpi nirjane vā catuṣpathe |

devāgāre devaśūnye bilvamūle nadītaṭe |

svagṛhe nirjane'raṇye tathā cāśvatthasannidhau |

ityapi śyāmārahasye nityātantre prathamapaṭale ca ||

ekaliṅge śmaśāne vā śūnyāgāre nadītaṭe |

pātālabhavane vāpi girau vā dīrghikātaṭe |

śaktikṣetre mahāpīṭhe bilvamūle śivālaye |

dhātrīvṛkṣatale'śvatthamūle caiva tarostale ||

pātālabhavane bhūmimadhye ||

samayācaratantre dvitīyapaṭale'pi ||

japasthānāni deveśi ! siddhapīṭhāni yāni ca |

siddhapīṭhe ca śayyāyāṃ khaṭṭāśayyāviśeṣataḥ |

catuṣpathe siddhaliṅge gurudevālaye tathā |

vaṭāśvatthabilvamūle rambhāyā vipine tathā |

nadītīre śivāgare guhāparvatamastake |

japasthānāni deveśi ! kathitāni nagātmaje ! |

śṛṇu devi ! viśeṣeṇa uttarāmnāyahetave |

veśyāgṛhe śmaśāne vā gatvā maithunamācaret |

tato japādikaṃ devi ! kṛtvā ca labhate phalam |

athavā svagṛhe rātrau bhaktimān susamācaret |

sa prāpnoti phalaṃ sarvaṃ cintādibhayavarjitaḥ ||

puraścaraṇarasollāsatantre caturthapaṭale ||

goṣṭhaṃ catuṣpathañcaiva tripathañca varānane ! |

nirjanañca tathāraṇyaṃ śūnyagehaṃ tathaiva ca |

parvatañca nadītīraṃ tathaiva dīrghikātaṭam |

aśvatthavṛkṣamūle ca vaṭavṛkṣatale tathā |

dhātrīvṛkṣatale devi ! tathaiva vakulasya ca |

yatra padmavanaṃ bhadre ! śuklaṃ raktaṃ varānane ! |

droṇapuṣpasya cārvaṅgi ! yadi bhāgyena labhyate |

aruṇādityasaṅkāśaṃ japakālaṃ parātparam |

sthānaviśeṣe annadākalpe dvitīyapaṭale ||

gośālāyāṃ puṇyabhūmau gurorgehe viśeṣataḥ |

bilvamūle nadītīre parvate śivasannidhau |

svagṛhe puṇyanilaye tathā sādhakamandire |

śrīdurgāpratimāsthāne yuvatīnāñca sannidhau |

evamādiṣu deśeṣu dīkṣākarma praśasyate ||

phalaviśeṣastu rāghavabhaṭṭenokto yathā ||

gṛhe japaḥ samaḥ prokto goṣṭhe śataguṇastu saḥ |

ārāme ca tathāraṇye sahasraguṇa ucyate |

ayutaḥ parvate puṇye nadyāṃ lakṣaguṇastu saḥ |

koṭirdevālaye prāhuranantaṃ śivasannidhau ||

atha siddhapīṭham ||

kubjikātantre saptamapaṭale ||

śiva uvāca ||

śrūyatāṃ sāvadhānena siddhapīṭhaṃ pativrate ! |

yasmin sādhanamātreṇa sarvasiddhīśvaro bhavet |

māyāvatī madhupurī kāśī gorakṣakāriṇī |

hiṅgulā ca mahāpīṭhaṃ tathā jālāndharaṃ punaḥ |

jvālāmukhī mahāpīṭhaṃ pīṭhaṃ nagarasambhavam |

rāmagirirmahāpīṭhaṃ tathā godāvarī priye |

nepālaṃ karṇasūtrañca mahākarṇaṃ tathā priye ! |

ayodhyāñca kurukṣetraṃ siṃhanādaṃ manoramam |

maṇipūraṃ hṛṣīkeśaṃ prayāgañca tapovanam |

vadarīñca mahāpīṭhaṃ ambikā arddhanālakam |

triveṇī ca mahāpīṭhaṃ gaṅgāsāgarasaṅgamam |

nārikelañca virajā uḍḍīyānaṃ maheśvari ! |

kamalā vimalā caiva tathā māhiṣmatīpurī |

vārāhī tripurā caiva vāgmatī nīlavāhinī |

govarddhanaṃ vindhyagiriḥ kāmarūpaṃ kalau yuge |

ghaṇṭākarṇo hayagrīvo mādhavaśca sureśvari ! |

kṣīragrāmaṃ vaidyanāthaṃ jānīyādvāmalocane ! |

kāmarūpaṃ mahāpīṭhaṃ sarvakāmaphalapradam |

kalau śīghraphalo devi ! kāmarūpe japaḥ smṛtaḥ |

anyatra jape'likāmākhyāvastrayogena phalamuktaṃ tatraiva ||

kāmākhyāvastramādāya japapūjāṃ samācaret |

pūrṇakāmaṃ labheddevi ! satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||

tantracūḍāmaṇau mahāpīṭhanirūpaṇaṃ yathā |

īśvara uvāca ||

mātaḥ ! parātpare ! devi ! sarvajñānamayīśvari ! |

kathyatāṃ me sarvapīṭhaṃ śaktirbhairavadevatā ||

devyuvāca ||

śṛṇu vatsa ! pravakṣyāmi dayālo ! bhaktavatsala ! |

yābhirvinā na sidhyanti japasādhanatatkriyāḥ |

ekapañcāśataṃ pīṭhaṃ śaktirbhairavadevatā |

aṅgapratyaṅgapātena viṣṇucakrakṣatena ca |

mamāsya vapuṣo devahitāya tvayi kathyate |

brahmarandhraṃ hiṅgulāyāṃ bhairavo bhīmalocanaḥ |

koṭṭarīśo mahādevastriguṇā yā digambarī || 1 ||

karavīre trinetraṃ me devī mahiṣamardinī |

krodhīśo bhairavastatra ||

2 |
|

sugandhāyāñca nāsikā |

devastryambakanāmā ca sunandā tatra devatā || 3 ||

kāśmīre kaṇṭhadeśaśca trisandhyeśvarabhairavaḥ |

mahāmāyā bhagavatī guṇātītā varapradā || 4 ||

jvālāmukhyāṃ mahājihvā deva unmattabhairavaḥ |

ambikā siddhidānāmnī |
5 |

stanaṃ jālāndhare mama |

bhīṣaṇo bhairavastatra devī tripuramālinī || 6 ||

hṛdyapīṭhaṃ vaidyanāthe vaidyanāthastu bhairavaḥ |

devatā jayadurgākhyā || 7 ||

nepāle jānu me śiva ! |

kapālī bhairavaḥ śrīmān mahāmāyā ca devatā || 8 ||

mānave dakṣahastaṃ me devī dākṣāyaṇī hara ! |

amaro bhairavastatra sarvasiddhipradāyakaḥ || 9 ||

utkale nābhideśastu virajākṣetramucyate |

vimalā sā mahadevī jagannāthastu bhairavaḥ || 10 ||

gaṇḍakyāṃ gaṇḍapātaśca tatra siddhirna saṃśayaḥ |

tatra sā gaṇḍakī caṇḍī cakrapāṇistu bhairavaḥ || 11 ||

vahulāyāṃ vāmabāhurbahulākhyā ca devatā |

bhīruko bhairavastatra sarvasiddhipradāyakaḥ || 12 ||

ujjayinyāṃ kūrparañca māṅgalyakapilāmbaraḥ |

bhairavaḥ siddhidaḥ sākṣāddevī maṅgalacaṇḍikā || 13 ||

caṭṭale dakṣabāhurme bhairavaścandraśekharaḥ |

vyaktarūpā bhagavatī bhavānī tatra devatā |

viśeṣataḥ kaliyuge vasāmi candraśekhare || 14 ||

tripurāyāṃ dakṣapādo devī tripurasundarī |

bhairavastripureśaśca sarvābhīṣṭapradāyakaḥ || 15 ||

trisrotāyāṃ vāmapado bhrāmaro bhairaveśvaraḥ || 16 ||

yonipīṭhaṃ kāmagirau kāmākhyā tatra devatā |

yatrāste triguṇātītā raktapāṣāṇarūpiṇī |

yatrāste mādhavaḥ sākṣādumānando'tha bhairavaḥ |

sarvadā vihareddevī tatra muktirna saṃśayaḥ |

tatra śrībhairavī devī tatra na kṣetradevatā |

pracaṇḍacaṇḍikā tatra mātaṅgī tripurātmikā |

bagalā kamalā tatra bhuvaneśī sadhūminī |

etāni nava pīṭhāni śaṃsanti varabhairavāḥ || 17 ||

aṅgulīvṛndaṃ hastasya prayāge lalitā bhava ! || 18 ||

jayantyāṃ vāmajaṅghā ca jayantī kramadīśvaraḥ |

sarvatra viralā cāhaṃ kāmarūpe gṛhe gṛhe |

gaurīśikharamāruhya punarjanma na vidyate || 19 ||

bhūtadhātrī mahāmāyā bhairavaḥ kṣīrakaṇṭhakaḥ |

yugādyā sā mahāmāyā dakṣāṅguṣṭhaḥ pado mama |

nakulīśaḥ kālīpīṭhe dakṣapādāṅgulīṣu ca || 20 ||

karatoyāṃ samārabhya yāvaddikkaravāsinī |

śatayojanavistāraṃ trikoṇaṃ sarvasiddhidam |

devā maraṇamicchanti kiṃ punarmānavādayaḥ ||

iti kāparūpamāhātmyam ||

bhuvaneśī siddhirūpā kirīṭasthā kirīṭataḥ |

devatā vimalānāmnī saṃvarto bhairavastathā || 21 ||

vārāṇasyāṃ viśālākṣī devatā kālabhairavaḥ |

maṇikarṇītivikhyātā kuṇḍalañca mama śruteḥ || 22 ||

kālyāśrame ca me pṛṣṭhaṃ nimiṣo bhairavastathā |

sarvāṇī devatā tatra || 23 ||

kurukṣetre ca gulphataḥ |

sthāṇunāmnī ca sāvitrī aśvanāthastu bhairavaḥ || 24 ||

maṇibandhe ca gāyatrī sarvānandastu bhairavaḥ || 25 ||

śrīśaile ca mama grīvā mahālakṣmīstu devatā |

bhairavaḥ saṃvarānando deśe deśe vyavasthitaḥ || 26 ||

kāñcīdeśe ca kaṅkālo bhairavo rurunāmakaḥ |

devatā devagarbhākhyā || 27 ||

nitambaḥ kālamādhave |

bhairavaścāsitāṅgaśca devī kālī susiddhidā || 28 ||

dṛṣṭvā dṛṣṭvā namaskṛtya mantrasiddhimavāpnuyāt |

śoṇākhye bhadrasenastu narmadākhyā nitambake || 29 ||

rāmagirau tathā nālā śivāno caṇḍabhairavaḥ || 30 ||

vṛndāvane keśajāla umānāmnī ca devatā |

bhūteśo bhairavastatra sarvasiddhipradāyakaḥ || 31 ||

saṃhārākhya ūrddhadante devī nārāyaṇī śucau || 32 ||

adhodante mahārudro vārāhī pañcasāgare || 33 ||

karatoyātaṭe talpaṃ vāme vāmanabhairavaḥ |

aparṇā devatā tatra brahmarūpā karodbhavā || 34 ||

śrīparvate dakṣagulphaṃ tatra śrīsundarī parā |

sarvasiddhīśvaro sarvā sunandānandabhairavaḥ || 35 ||

kapālinī bhīmarūpā vāmagulphaṃ vibhāṣake |

bhairavaśca mahādevaḥ sarvānandaḥ śubhapradaḥ || 36 ||

udarañca prabhāse me candrabhāgā yaśasvinī |

vakratuṇḍo bhairavaśca || 37 ||

ūrddhvoṣṭhe bhairavaparvate |

avantyāñca mahādevī lambakarṇastu bhairavaḥ || 38 ||

citrake bhrāmarī devī kikubhākhyā jale sthale |

bhairavaḥ sarvasiddhiśastatra siddhiranuttamā || 39 ||

gaṇḍo godāvarītīre viśveśo viśvamātṛkā |

daṇḍapāṇirbhairavastu |
40 |

vāmagaṇḍe tu rākiṇī |

bhairavo vatsanābhastu tatra siddhirna saṃśayaḥ || 41 ||

ratrāvalyāṃ dakṣaskandhe kumārībhairavaḥ śivaḥ || 42 ||

mithilāyāṃ mahādevī vāmaskandhe mahodaraḥ |
43 |

nalāhāṭyāṃ nalāpāto yogīśo bhairavastathā |

tatra sā kālikā devī sarvasiddhipradāyikā || 44 ||

kālīghāṭe muṇḍapātaḥ krodhīśo bhairavastathā |

devatā jayadurgākhyā nānābhogapradāyinī || 45 ||

vakreśvare mana pāto vakranāthastu bhairavaḥ |

nadī pāpaharā tatra devī mahiṣamardinī || 46 ||

yaśohare pāṇipadmaṃ devī yaśohareśvarī |

caṇḍaśca bhairavastatra yatra siddhimavāpnuyāt || 47 ||

aṭṭahāse cauṣṭhapāto devī sā phullarā smṛtā |

viśveśo bhairavastatra sarvābhīṣṭapradāyakaḥ || 48 ||

hārapāto nandipure bhairavo nandikeśvaraḥ |

nandinī sā mahādevī tatra siddhirna saṃśayaḥ || 49 ||

laṅkāyāṃ nūpurañcaiva bhairavo rākṣaseśvaraḥ |

indrākṣī devatā tatra indreṇopāsitā purā || 50 ||

virāṭadeśamadhye tu pādāṅgulinipātanam |

bhairavaścāmṛtākhyaśca devī tatrāmbikā smṛtā || 51 ||

tatrāste kathitāḥ putra ! pīṭhanāthādhidevatāḥ |

kṣetrādhīśaṃ vinā devaṃ pūjayeccānyadevatām |

bhairavairhriyate sarvaṃ japapūjādisādhanam |

ajñātvā bhairavaṃ pīṭhaṃ pīṭhaśaktiñca śaṅkara ! |

prāṇanātha ! na sidhyettu kalpakoṭijapādibhiḥ |

na deyaṃ paraśiṣyebhyo nindakāya durātmane |

śaṭhāya krūrakāryāya dattvā mṛtyumavāpnuyāt |

dadyācchāntāya śiṣyāya mantrī mantrārthasiddhaye |

mahānīlatantre pañcamapaṭale ||

pīṭhārcanaṃ mahādevi ! yatra siddhiranuttamā |

pīṭhānāṃ paramaṃ pīṭhaṃ kāmarūpaṃ mahāphalam |

tatra yā kriyate pūjā sakṛdvāpi maheśvari ! |

vihāya sarvapīṭhāni tasya dehe vasāmyaham |

tasmācchataguṇaṃ proktaṃ kāmākhyāyonimaṇḍalam |

teṣāṃ phalaṃ maheśāni ! vaktuṃ kiṃ śakyate mayā |

tatra koṭiguṇaiḥ sārddhamādyā vasati tāriṇī |

yatpīṭhaṃ brahmaṇā guptaṃ vaktuṃ sarvasukhāvaham |

yato devāśca vedāśca munayaścaiva bhāvajāḥ |

sarve'pyāvirbhavantyete tena guptaṃ sadā kuru |

dvividhañcaiva yatpīṭhaṃ goptavyaṃ tanmaheśvari ! |

vaktrādguptaṃ mahāpuṇyaṃ durāpaṃ sādhakādhamaiḥ |

vyaktaṃ sarvatra deveśi ! labhyate kulasundari ! |

pīṭhaprasaṅgāddeveśi ! pīṭhāni śṛṇu bhairavi ! |

śṛṇu tāni mahāprājñe ! śreṣṭhasthānāni yāni ca |

siddhipradāni sādhūnāṃ mahadbhiḥ sevitāni ca |

puṣkarañca gayākṣetramakṣayākhyavaṭastathā |

varāhaparvatañcaiva tīrthañcāmarakaṇṭakam |

narmadā yamunā piṅgī gaṅgādvāraṃ tathā priye ! |

gaṅgāsāgarasaṅgañca kuśīvartañca bilvakam |

śrīnīlaparvatañcaiva kalambakubjake tathā |

bhṛgutuṅgañca kedāraṃ sarvapriyaṃ mahābalam |

lalitā ca sugandhā ca śākambharī purapriyam |

karṇatīrthaṃ mahāgaṅgā taṇḍulikāśrama eva ca |

kumārākhyaprabhāsau ca tathā dhanyā sarasvatī |

agastyāśramamiṣṭaṃ me karṇāśramamataḥ param |

kauśikīsarayūśoṇajyotiḥsarapuraḥsaram |

kālodakaṃ priyaṃ śrīmat priyamuttamamānasam |

pataṅgavāpī saptārcirmahāviṣṇupadaṃ mahat |

vaidyanāthaṃ mahātīrthaṃ priyaḥ kālañjaro giriḥ |

rāmocchedaṃ gargocchedaṃ harocchedaṃ mahānanam |

bhadreśvaraṃ mahātīrthaṃ lakṣmaṇacchedameva ca |

jānīhi priyaśreṣṭhā ca kāverī kapilodakā |

someśvaraṃ śuklatīrthaṃ kṛṣṇavelvāprabhedakam |

pāṭhalā ca mahābodhirnagatīrthaṃ madantike ! |

puṇyaṃ rāmeśvaraṃ devi ! tathā meghavanaṃ hareḥ |

ailamavanakañcaiva govarddhanamajapriyam |

hariścandraṃ puraścandraṃ pṛthūdakamatipriyam |

indranīlaṃ mahānādaṃ tathaiva priyamainakam |

pañcāsaraṃ pañcavaṭī vaṭī parvaṭikā tathā |

gaṅgābilvaprasaṅgaśca priyanādavaṭaṃ tathā |

gaṅgārāmācalañcaiva tathaiva ṛṇamocanam |

gautameśvaratīrthañca vaśiṣṭhatīrthameva ca |

hārītañca tathā devi ! brahmāvartaṃ śivapriyam |

kuśāvartamatiśreṣṭhaṃ haṃsatīrthaṃ tathaiva ca |

piṇḍārakavanaṃ khyātaṃ haridvāraṃ tathaiva ca |

tathaiva badarītīrthaṃ rāmatīrthaṃ tathaiva ca |

jayantīvijayantañca sarvakalyāṇadaṃ priye ! |

vijayā śāradātīrthaṃ bhadrakāleśvaraṃ tathā |

aśvatīrthaṃ suvikhyātaṃ tathā devaśivapriyam |

oghavatī nadī caiva tīrthamaśvapradaṃ tathā |

chāgaliṅgamātṛgaṇaṃ karavīrapuraṃ tathā |

saptagodāvaraṃ tīrthaṃ liṅgākhyaṃ sarvamohanam |

kirīṭamuttare tīrthaṃ dakṣiṇe tīrthamuttamam |

viśālatīrthaṃ kālyāśca vanaṃ vṛndāvanaṃ tathā |

jvālāmukhī hiṅgulā ca mahātīrthaṃ gaṇeśvaram |

jānīhi sarvatīrthānāṃ hetusthānāni sundari ! |

atra sannihitā nityaṃ sarve devā maharṣayaḥ |

pitaro yoginaścaiva ye ye siddhiparāyaṇāḥ |

āśu sidhyanti karmāṇi śraddhābhaktimatāṃ priye ! |

puṇyakāle paṭhed yastu tatpuṇyamakṣayaṃ bhavet |

śrāddhakāle paṭhet yastu juhuyādvāpi bhaktitaḥ |

akṣayaṃ tadbhavet kavyaṃ pitṝṇāṃ paramaṃ sukham |

asmin sthāne paṭhed yastu siddhirbhavati tatkṣaṇāt ||

atha vakṣye maheśāni ! yatra yā devatā śṛṇu |

yatra te yāni nāmāni kathayiṣyāmi tat śṛṇu |

magno'haṃ paramānande tatkathāmṛtavāridhau |

puṣkare kamalākṣī ca gayāyāñca gayeśvarī |

akṣayā akṣayavaṭe'mareśo'marakaṇṭake |

varāhaparvate ca tvaṃ varāhī dharaṇīpriyā |

narmadā narmadāyāñca kālindī yamunājale |

śivāmṛtā ca gaṅgāyāṃ aśvā dehalikāśrame |

śāradā sarayūtīre śoṇe ca kanakeśvarī |

aprakāśā yadā devī jyotirmayyabdhisaṅgame |

śrīrahaṃ śrīgirau caiva kālī kālodake tathā |

mahodarī mahātīrthe nīlā cottaramānase |

mātaṅginyāṃ mataṅge ca guptārciviṣṇupāduke |

svargadā svargamārge ca godāvaryāṃ gaveśvarī |

vimuktiścaiva gomatyāṃ pipāśāyāṃ mahābalā |

śatadrvāṃ śatarūpā ca candrabhāgā ca tatra vai |

airāvatyāñca īrnāma siddhidā siddhitīrake |

dakṣapañcanade caiva dakṣiṇāhaṃ prakīrtitā |

aujase vīryadā ca tvaṃ saṅgamā tīrthasaṅgame |

bāhudāyāmanantāhaṃ kurukṣetre raṇekṣaṇā |

tapasvinī puṇyatamā bhāratī bhāratāśrame |

sukathā naimiṣāraṇye pāṇḍau ca pāṇdarānanā |

viśālāyāṃ viśālākṣī muṇḍapṛṣṭhe śivātmikā |

śraddhā kanakhale tīrthe śuddhabuddhirmunīśvarī |

suveśā sumanā gaurī mānase ca sarovare |

nandāpure mahānandā lalitā lalitāpure |

brahmāṇī brahmaśirasi mahāpātakanāśinī |

pūrṇimā cendumatyāñnca kāñcyāmatipriyā sadā |

jāhnavīsaṅgame vṛttiḥ svadhā ca pitṛtuṣṭidā |

puṇyāhaṃ bahumityāñca prapāyāṃ pāpanāśinī |

śaṅkhasaṃhāriṇī caiva ghorarūpā mahodarī |

svargocchede mahāvāriḥ prabalā ca mahāvane |

bhadrā ca bhadrakālī ca bhadreśvarī śivapriyā |

bhadreśvare ramā viṣṇupriyā viṣṇupade tathā |

dāruṇā narmadācchede kāveryāṃ kapileśvarī |

bhedinī kṛṣṇavettāyāṃ sambhede śubhavāsinī |

śraddhā ca śukratīrthe ca prabhāse ceśvarī tathā |

mahābodhau mahābuddhiḥ paṭale pāṭaleśvarī |

subalā nāgatīrthe ca nāgeśī nāgavanditā |

madantau ca madantī ca pramadā ca madantikā |

meghasvanā meghavāme vidyut saudāminīcchadā |

rāmeśvare mahābuddhirvīrā celāpure satī |

priyā ca mārgake durgā sureśā surasundarī |

kātyāyanī mahādevī govarddhane'khilātmikā |

śubheśvarī hariścandre puracandre pureśvarī |

pṛthūdake mahāvegā maināke'khilavarddhinī |

indranīle mahākāntā ratnaveśā suśobhanā |

māheśvarī mahānāde mahātejā mahābale |

patyapāsarasi sāraṅgā pañcakaṭyāṃ tapasvinī |

vaṭīśāvaṭikāyāñca sarvavarṇā suraṅgiṇī |

saṅgame vindhyagaṅgāyāṃ vindhye śrīvindhyavāsinī |

mahānandā nandataṭe gaṅgabālācale śivā |

āryāvarte mahāryā tvaṃ vimuktir-ṛṇamocane |

aṭṭahāse ca cāmuṇḍā tantre śrīgautameśvarī |

vedamayī brahmavidyā vaśiṣṭhe tvamarundhatī |

harite hariṇākṣī ca brahmāvarte brajeśvarī |

gāyatrī caiva sāvitrī kuśāvarte kuśapriyā |

haṃseśvarī mahātīrthe parahaṃseśvareśvarī |

piṇḍārakavane dhanyā surasā sukhadāyinī |

nārāyaṇī vaiṣṇavī ca gaṅgādvāre vimuktidā |

śrīvidyā vadarītīrthe rāmatīrthe mahādhṛtiḥ |

jayantī ca jayante tvaṃ vijayante'parājitā |

vijayā ca mahāśuddhiḥ śāradāyāñca śāradā |

subhadre bhadradā bhavyā bhadrakāleśvare tathā |

mahābhadrā mahākālī hayatīrthe gavīśvarī |

vedadā vedamātā ca videśe vedamastake |

yuvatyāñca mahāvidyā mahānadyāṃ mahodayā |

caṇḍā ca tripade caiva chāgaliṅge balipriyā |

mātardṛśe jaganmātā karavīrapure satī |

malinī raṅgiṇī rāmā paramā parameśvarī |

saptagodāvare tīrthe devarṣirakhileśvarī |

ayodhyāyāṃ bhavānī ca jayadā jayamaṅgalā |

mādhavī mathurāyāñca devakī yādaveśvarī |

vṛndā gopeśvarī rādhā rāsavṛndāvane rame |

kātyāyanī mahāmāyā bhadrakālī kalāvatī |

candramālā mahāyogā mahāyoginyadhīśvarī |

vajreśvarī yaśodeti vajraśrīgokuleśvarī |

kāñcyāṃ kanakakāñcī syādavantyāmatipāvanī |

vidyā vidyāpure caiva vimalā nīlaparvate |

rāmeśvarī setubandhe vimalā puruṣottame |

virajā yāgapuryāñca bhadre'pi bhadrakarṇikā |

tamolipte tamoghnī ca svāhā sāgarasaṅgame |

kulaśrīrvaṃśavṛddhiśca mādhavī mādhavapriyā |

maṅgalā maṅgale koṭe rāḍhe maṅgalacaṇḍikā |

jvālāmukhī śivāpīṭhe mandare bhuvaneśvarī |

kālighaṭṭe guhyakālī kirīṭe ca maheśvarī |

kirīṭeśvarī mahādevī liṅgākhye liṅgavāhinī |

sākṣī sarvatra bhaktānāmabhaktānāṃ kuto'pi na ||

athānyat sampravakṣyāmi siddhasthānāni sundari ! |

sarvapāpavināśārthaṃ sarvasiddhipradaṃ nṛṇām |

nirmitāni śiveneha siddhasthānāni yāni ca |

śrutvā manasi bhāvyāni prakāśyānyadhikāriṣu |

amareśamahāpīṭhe kuśatuṅgārasaṃjñakaḥ |

tatra durgādvayaṃ nāma caṇḍikā ca maheśvarī |

prabhāse somanātho'sau devī ca puṣkarekṣaṇā |

devadevādhipaḥ śambhurnaimiṣe ca maheśvaraḥ |

tatra prajñā ca devī ca śivānī liṅgadhariṇī |

puṣkare ca rājagandhiḥ purahūtā maheśvarī |

śrīparvate śriyo nāma śaṅkarastripurāntakaḥ |

māyāvī śaṅkarī tatra bhaktānāmakhilārthadā |

japyeśvare mahāsthāne śaṅkarī ca triśūlinī |

triśulī śaṅkarastatra sarvapāpavimocakaḥ |

āmrātakeśvare sūkṣmā sūkṣmākhyā parameśvarī |

gaṇakṣetre maṅgalākhyā śivo yaḥ prapitāmahaḥ |

kurukṣetre śivasthāṇuḥ śivāsthāṇuḥ śriyā parā |

iṣṭalābhe svayambhūśca devī svāyambhuvā matā |

ugraḥ kanakhale proktaḥ śivogre śivavallabhā |

vimaleśvare viśvaśambhurviśvāviśvapriyā sadā |

aṭṭahāse mahānando mahānandā maheśvarī |

mahāntako mahendraśca pārvatī ca mahāntakā |

bhīmeśvaro bhīmapīṭhe śivā bhīmeśvarī tathā |

vastrapāde bhavo nāma bhavānī bhuvaneśvarī |

adrikūṭe mahāyogī rudrāṇī parameśvarī |

avimukte mahādevo viśālākṣī śivā parā |

mahāmāye haro rudro mahābhāgā śivā tathā |

mahābalaśca gokarṇe śivabhadrā ca caṇḍikā |

bhadrakarṇe mahādevo bhadrā ca karṇikā tathā |

suparṇākhye sahasrākhya utpalā parameśvarī |

sthāṇusaṃjñe śivasthā śrīsvarasthā śrīdharā śivā |

kanakālaye mahāsthāne kamalākhyo maheśvaraḥ |

kamalākṣī maheśāni ! sakalārthapradāyinī |

chāgalā tu kapardī ca prasabhā ca maheśvarī |

ūrddharetā vareṇye ca sandhyākhyaparameśvarī |

sākoṭāsyamahākoṭā śivā ca muṇḍakeśvarī |

mātuleśvarapīḥe ca karavīrā ca śekharā |

śrīmadvyāghrapure sākṣāddharanāmā sabhāpatiḥ |

śivaḥ sabhāpatirnāma yatra nṛtyati śaṅkaraḥ |

ātmānandamahānādapūrṇānandamahārṇavam |

nṛtyantaṃ yatra deveśaṃ deveśī paripaśyati |

yatra āśu mahādevo bhaktānāṃ varado bhavet |

nṛtyantaṃ yatra sarveśaṃ vīkṣya loko vimucyate |

puṇyasthāneṣu sarveṣu sthānametanmahottamam |

yad yatkarmāṇi sarvāṇi akṣayāṇi bhavanti vai |

tasmin mahottame sthāne śivagaṅgākhyamadbhutam |

taḍāgamasti tattīre dakṣiṇe nṛtyatīśvaraḥ |

taḍāge'smin vasan snātvā sabhānāthaṃ samīkṣate |

aṣṭottarasahasrantu japecchuddho mudānvitaḥ ||

yāni te kathitānyatra sadā tiṣṭhanti devatāḥ |

pitaraḥ siddhagandharvāḥ siddhayaḥ sarvasiddhidāḥ |

atra dattaṃ hutaṃ japtaṃ snānamakṣayapuṇyadam |

yad yat prakīrtitaṃ nāma bhairavaṃ paripūjya ca |

praṇavādi hṛdante ca labhate'bhīṣṭamuttamam |

bhojayed brāhmaṇān yo'tra akṣayaṃ phalamaśnute |

iha nānāsukhaṃ bhuktvā haragaurīpuraṃ vrajet |

śokaduḥkhavināśo'yaṃ karuṇānidhirīśvaraḥ |

nirmame sarvasamprīttyai puṇyakṣetrāṇi bhūtale |

akāle puṇyaśuddhānāmanekaiḥ puṇyasādhanaiḥ |

āstikānāṃ bhavedatra nivāsaḥ sādhanaṃ prati |

tasmād yatnena kartavyamatra sādhanamuttamaiḥ |

idānīṃ śṛṇu cārvaṅgi ! pīṭhaṃ sarvāṅgasundaram |

akṣamālāmayaṃ pīṭhaṃ brūhi me parameśvari ! |

yatra sidhyanti kāryāṇi sthitiste śaṅkarasya ca |

viṣṇoragādhabodhasya tatpriyāyā maheśvari ! |

anyeṣāñcaiva devānāṃ yugmaṃ padanivāsinām |

prasādo hi bhavatyāśu tatra ca prītiruttamā ||

atha pūjākālaḥ samayācāratantre prathamapaṭale ||

pūjanādiṣu yaḥ kālo devānāñca pṛthak pṛthak |

sa kālaḥ samayo nāma yajjñātvā'mṛtamaśnute ||

tathā |

prātarmadhyāhnakaḥ kālaḥ pradoṣaśca tṛtīyakaḥ |

rātriprathamayāmaśca caturthaḥ parikīrtitaḥ |

pañcamastvarddharātraśca pañca kālāḥ prakīrtitāḥ |

dinasya prathamasyādau kālaḥ prathama īritaḥ |

dinamadhye tu yaḥ kālo dvitīyaḥ parikīrtitaḥ |

sūryāstarajanīkādau pradoṣo yastṛtīyakaḥ |

brāhmyamuhūrtāvadhikamarddharātrādanantaram |

kālaḥ ṣaṣṭhātmako jñeyo devānāmapi durlabhaḥ |

śāntikarma tathā vaśyaṃ stambhadveṣaṇamohanam |

uccāṭanaṃ māraṇañca karmāṇi ca pṛthak pṛthak |

śāntyarthaṃ prathamḥ kālo madhyāhnastadanantaram |

sāyaṃ sūryāstasamayastrikālānāmayaṃ kramaḥ ||

matsyasūkte pañcamapaṭale ||

anuktakāle sarvatra divasādau śubhe'hani |

bhāgānukte samaṃ kuryād vārānukte gurordine |

tithyanukte'ṣṭamī grāhyā nakṣatre rohiṇī matā |

yoge'nukte dhruvo yogaḥ sarvatraiva vidhiḥ smṛtaḥ |

yoginītantre pūrvakhaṇḍe dvitīyapaṭale ||

gate tu prathame yāme tṛtīyapraharāvadhi |

kālo naktaṃ japasyoktaṃ pūjākālamiti śṛṇu |

sārddhayāmagate nakte sārddhayāmaḥ sthito yadā |

pūjākālo bhaved yāmaścaturvargapradaḥ sadā |

śliṣṭe dve ghaṭike ye tu rātrermadhyamayāmayoḥ |

sā mahārātriruddiṣṭā tatkṛtaṃ tvakṣayaṃ phalam |

yad yajjaptaṃ hutaṃ yad yat yat kṛtaṃ mokṣasādhanam |

sarvaṃ tadakṣayaṃ yāti tathānantyāya kalpyate |

guptasādhanatantre ṣaṣṭhapaṭale ||

niśā tu parameśāni ! sūrye cāstamupāgate |

prahare ca gate rātrau ghaṭike dve pare ca ye |

mahāniśā samākhyātā tataścātimahāniśā |

tantrāntare ghaṭikādvayameva ceti pāṭhaḥ |

atimahāniśāntamuktvā tu |

tatra na pūjayeddevīṃ paśubhāvaḥ kadācana |

daśadaṇḍe tu yā pūjā tatsarvamakṣayaṃ bhavet |

ṣaṣṭhakrośe maheśāni ! tat sarvamamṛtaṃ priye ! |

saptamakrośake devi ! sarvaṃ kṣīropamaṃ bhavet |

aṣṭamakrośaka ityādi samānam |

arddharātre gate devi ! sarvaṃ kṣīropamaṃ smṛtam |

aṣṭamakrośake devi ! dravyatulyaṃ na saṃśayaḥ |

ataḥ paraṃ maheśāni ! viṣatulyaṃ na saṃśayaḥ |

etat sarvaṃ maheśāni ! paśubhāve mayoditam |

divyavīramate devi ! tattvajñāne prapūjayet |

pañcatattvaṃ samānīya yadi pūjāparo bhavet |

kālākālavicārantu devi ! tatra vivarjayet |

arddharātre gate devi ! kūlapūjā prakīrtitā |

tattattantrānusāreṇa sarvapūjādikañcaret |

vṛhanmuṇḍamālātantre ||

āgamaprakāśadhṛte ||

śaratkāle'thavā caitre sūryendusaṅgame'sitā |

arddharātre'rcitā devī bhogasvargāvavargadā |

sūryendusaṅgame'māvasyāyām |

asitā śyāmā kāliketi yāvat ||

āgamasāre ||

tulāmakarameṣeṣu kuhuṃ prāpya sureśvari ! |

pūjayet kālikāṃ devīṃ caturvargaphalāptaye ||

nandikeśvaratantre ||

niśīthe kārtike kuhvāṃ yajeddīpānvitādine |

kālikāṃ kālikā tasya sarvābhīṣṭapradāyikā |

pratisaṃvatsaraṃ kuryāt kālikāyā mahotsavam |

kārtike tu viśeṣeṇa amāvasyāṃ niśārddhake |

tasyāṃ sampūjayeddevīṃ bhogamokṣapradāyinīm |

tulāyāṃ kujavāre'pi kuhureva yadā bhavet |

pragalbhāntu jagaddhātrīṃ pūjayedgītamaṅgalaiḥ |

muṇḍamālātantre ||

tulādityaniśārddhe tu pañcadaśyāṃ nagātmaje ! |

pūjayet kālikāṃ tatra pracaṇḍāṃ muṇḍamālinīm ||

ṣaṣṭhapaṭale ||

divāpūjā vidhātavyā niśāpūjā maheśvari ! |

sandhyāpūjā vidhātavyā tadā siddhimavāpnuyāt |

na divā na niśābhāge na sandhyāyāṃ kadācana |

pūjayenna jagaddhātrīṃ halāyāṃ paripūjayet |

divā na pūjayeddevīṃ rātrau naiva ca naiva ca |

sarvadā pūjayed devīṃ divā rātrau na pūjayet |

vacanatrayāṇāṃ iti divyavīraviṣayatvena samādhānamato na kaściddoṣaḥ |

tathā ca niruttaratantre prathamapaṭale ||

na divā pūjayedvīraḥ paśūrātrau na pūjayet |

viparītaṃ maheśāni ! abhicārāya kalpyate ||

nanu prāguktaguptasādhanatantroktavacanena paśunāṃ ṣoḍaśadaṇḍātmakarātrimadhye pūjāśravaṇāt rātrau paśukartṛkapūjananiṣedhaḥ kathaṃ saṅgacchata iti cet satyam |

nandikeśvaramuṇḍamālātantrayorvacanairāgamaprakāśadhṛtaiḥ sahaikavākyatayā guptasādhanatantroktavacanaṃ dīpānvitādinimittakartavyaśyāmādipūjāviṣayakam |

niruttaratantrantu nityapūjāviṣayamiti sarvaṃ samañjasam |

divāvīrapūjāniṣedho'pi pañcatattvahīnapūjāviṣayatvena boddhavyaḥ |

anyathā pūrvoktakālākāletivacanamanarthakaṃ syāt |

atiniśāyāṃ pūjāniṣedhastu apraśastakālārthaḥ |

anyathā dravyasyāmṛtatvādikīrtanasya vaiyarthyaṃ syāt |

sārddhayāmetyāda vastutastu kulapūjāviṣayam |

mahānirvāṇatantre caturdaśollāse ||

devyuvāca ||

yadyakasmāddevatānāṃ pūjābādho bhavedvibho ! |

vidheyaṃ tatra kiṃ bhaktaistanme kathaya tattvataḥ |

apūjanīyāḥ kairdoṣairbhaveyurdevamūrtayaḥ |

tyājyā vā kena doṣeṇa tadupāyaśca bhaṇyatām ||

śrīsadāśiva uvāca ||

ekāhamarcanābādhāt dviguṇaṃ devapūjanam |

dinadvaye bhaveddviguṇaṃ taddvaiguṇyaṃ dinatraye |

tataḥ ṣaṇmāsaparyantaṃ yadi pūjā na sambhavet |

tadāṣṭakalasairdevaṃ snāpayitvā yajet sudhīḥ |

ṣaṇmāsāt parato devaṃ prāk saṃskāravidhānataḥ |

punaḥ susaṃskṛtaṃ kṛtvā pūjayet sādhakāgraṇīḥ |

khaṇḍitaṃ sphuṭitaṃ vyaṅgaṃ saṃspṛṣṭaṃ kuṣṭharogiṇā |

patitaṃ duṣṭabhūmyādau na devaṃ pūjayedbudhaḥ |

hīnāṅgaṃ sphuṭitaṃ bhagnaṃ devaṃ toye-visarjayet |

sparśādidoṣaduṣṭantu saṃskṛtya punarcayet |

mahāpīṭhe'nādiliṅge sarvadoṣavivarjite |

sarvadā pūjayettatra svasvamiṣṭaṃ sukhāptaye ||

atha prāyaścittam ||

śyāmārahasyadhṛtaliṅgāgame ||

śṛṇu devi ! pravakṣyāmi prāyaścittamanuttamam |

tadviśuddhiśca vidhivadbhairaveṇa subhāṣitam |

gurutyāgakaraḥ śiṣyaḥ prāyaścittī bhaveddhruvam |

lakṣaṃ śrīpādukāṃ japtvā tasmāt pāpādviśudhyati |

mantratyāgakaraḥ śiṣyastatsaṅgaṃ naiva kārayet |

lakṣamekaṃ japenmantraṃ homatarpaṇataḥ śuciḥ ||

etattu divyavīragurutyāge boddhavyam |

kulaśiṣyeṇa paśugurutyāgaḥ kartavya eva |

iti śyāmārahasyoktaṃ tanna samīcīnam kaulikānāṃ prāyaścittābhāvāt ||

taduktaṃ kulārṇave pañcamakhaṇḍe ||

prāyaścittaṃ bhṛgoḥ pātaṃ sannyāsaṃ vratadhāraṇam |

tīrthayātrābhigamanaṃ kaulaḥ pañca vivarjayet ||

tena prāyaścittaṃ paśuśiṣyaviṣayam |

paśugurutyāgasya śāstroktatvānna tatra prāyaścittam |

tadvacanantu rudrajāmalakulārṇavayoḥ |

madhulubdho yathā bhṛṅgaḥ puṣpāt puṣpāntaraṃ vrajet |

jñānalubdhastathā śiṣyo gurorgurvantaraṃ vrajet |

mantrānmantrāntaramiti pāṭhāntaram |

tanmate ca ripumantraḥ sādhyamantro jīvahīnaḥ sandigdho vā yathā syāttathā taṃ hitvā anyamantragrahaṇaṃ kuryāt |

tathā vidyāṃ vihāya - mahāvidyāgrahaṇaṃ kuryāt ||

taduktaṃ tatraiva ||

sakalo jīvahīnaśca sandigdho nidritastathā |

manavaste na sidhyanti guruḥ syād brahmaghātakaḥ |

tadā taṃ sahasā jñātvā mantradevaṃ guruṃ tyajet |

bahujño'pi gurustyājyo jñātvā sāraṃ varānane ! |

alpajño'pi guruḥ pūjyo yo jānāti kulākulam |

ekatra guruṇā sārddhaṃ svapityupaviśecca yaḥ |

sa yāti narakaṃ ghoraṃ yāvadindrāścaturdaśa |

guruvākyaṃ hataṃ kṛtvā ātmāvākyantu ropayet |

guruṃ jetuṃ mano yasya sa patennarakārṇave |

anekadhā paśorannaṃ bhuñjate ye ca kaulikāḥ |

tebhyaḥ prakupyate devī tatsaṅgaṃ naiva kārayet |

kaulikaḥ paśusaṃsargo paśuśaktiṃ ramedbalāt |

goṣṭhīmadhye ca yatnena darśaṃ tasya na kārayet |

ekapātre pibeddravyaṃ vīro māheśvaro yadi |

śuno viṣṭhā bhavet pānaṃ prāyaścitī sa kaulikaḥ |

gāyatrībhiḥ sahasreṇa tatpāpaṃ śamayedatha |

homayeddhaviṣājyena niṣpāpaḥ sa bhaveddhruvam |

lakṣatrayaṃ japellopāṃ lakṣaṃ vāpyajapāṃ japet |

samyak śodhitacittastu suvarṇaṃ gurave dadet |

cakraṃ kṛtvā tu deveśi ! pūjayettarpaṇaṃ vinā |

catvāri tasya naśyanti āyurvidyā yaśo balam |

abhiṣeke vinābhūte ācāryatvaṃ karoti yaḥ |

yonikoṭiśataṃ yāti rauravaṃ narakaṃ vrajet |

mātṛrūpāṃ parityajya strīrūpāṃ śaktimācaret |

sa yāti narakaṃ ghoraṃ janmakoṭiśatāni ca |

mūlaṃ lakṣatrayaṃ japtvā ajapāṃ lakṣameva ca |

kūrcabījaṃ pañcalakṣaṃ tataḥ śuddhimavāpnuyāt |

mantramātā ca putrī ca bhaginī ca kulāṅganā |

na ramet kauliko nityametāḥ samyak samarcayet |

śrīpātragrahaṇaṃ kṛtvā cakramutthāpayedyadi |

paśupānaṃ bhavettasya prāyaścittaṃ prajāyate ||

atha mantramātṛgamane prāṇāntikaprāyaścittam |

taduktaṃ tantrāntare ||

balādvā svecchayā vāpi yo ramenmantramātaram |

daśalakṣaṃ manuṃ japtvā tuṣānalaṃ samācaret |

putrīkulāṅganābhaginīgamane mūlamantralakṣajapāt śuddhistaduktaṃ tatraiva ||

mantraputrī svaputrī ca bhaginī ca kulāṅganā |

ramaṇāllakṣajāpena śuddho bhavati kaulikaḥ ||

tantrāntare ||

parvaṇyapūjya deveśīṃ gurumagniñca śaktitaḥ |

adattvā ca baliṃ tatra śatamaṣṭottaraṃ japet |

patraṃ puṣpaṃ phalaṃ mūlamantrapānādimauṣadham |

anivedya na bhuñjīta yadāhārāya kalpyate |

anivedyantu bhuñjānaḥ prāyaścittī bhavennaraḥ |

devyāścāṣṭaśataṃ mantraṃ japtvā pūto bhavennaraḥ |

anasthiprāṇisaṅghātaṃ hatvā ca daśakaṃ japet |

hatvā ca pakṣiṇaḥ sarvān tribhirekādaśaṃ japet |

sarpamārjāranakulaṃ śvānamuṣṭraṃ kharaṃ hayam |

gajādyāṃśca mṛgān sarvān hatvā cāṣṭaśataṃ japet |

japedaṣṭasahasrantu kṣatravaiśyabadhe budhaḥ |

hatvā paśuṃ striyaṃ bālaṃ mantraṃ pañcaśataṃ japet |

japedaṣṭasahasrantu sacchūdravinipātane |

trayodaśasahasrantu divyavīrabadhe japet |

vīrastrīgamanenāpi vṛthāpāne tathaiva ca |

gurusnuṣāmantraputtrigamane cāpi kaulikaḥ ||

iti tu ajñānakṛte bodhyaṃ jñānakṛte tu lakṣajapāt śuddhiḥ ||

taduktaṃ brahmajāmale ||

kṛtvā vīrabadhaṃ mantrī vṛthāpānaṃ gurusnuṣām |

vīrapatnīṃ mantraputtrīṃramitvā digayutaṃ japet ||

iti |

mahāpātakaprāyaścittajapastu latāsambandhena kāryaḥ |

taduktaṃ kālītantre ||

latāratena japtavyaṃ mahāpātakamuktaye |

rudrajāmale uttarakhaṇḍe dvitīyapaṭale ||

paśūnāṃ vratabhaṅgādau vidhiṃ prathamataḥ śṛṇu |

vratabhaṅge nityabhaṅge nityapūjādikarmaṇi |

sahasraṃ prajapenmantrī vratadoṣopaśāntaye ||

gāyatrītantre pañcamabrāhmaṇapaṭale |

śālagrāmaśilādyagre kṛtvā divyaṃ karoti yaḥ |

śālagrāmādikaṃ spṛṣṭvā yadi divyaṃ karoti ca |

tathā gaṅgājalādīṃśca tāmrañca gomayaṃ tathā |

tulasīñca mahādevi ! suvarṇaṃ gorajastathā |

vedādīnyapi puṇyāni dravyāṇyanyāni yānyapi |

tīrthapīṭhādināmāni spṛṣṭvā divyaṃ karotyapi |

divyakartuḥ kārayiturnarakānna ca niṣkṛtiḥ ||

pūrvoktaṃ yanmaheśāni ! tatpāpasya viśuddhaye |

yadi brahmabadhaproktaprāyaścittaṃ kariṣyati ||

tasmāt pāpāt tadā śuddho nānyathā kalpakoṭibhiḥ |

aparañca pravakṣyāmi śṛṇuṣva kamalānane ! |

gaṅgāsnānaṃ hi nandādau sarvapāpapraṇāśanam |

gaṅgātoye kṛtaṃ divyaṃ tatpāpaṃ naganandini ! |

mahāpātakopapāpaṃ gaṅgāsnānādvinaśyati |

gaṅgāyāṃ mauṣalaṃ snānaṃ mahāpātakanāśanam ||

prāyaścittātmakagaṅgāsnānasaṅkalpaḥ ||

adyetyādiśālagrāmasannidhidivyakaraṇaśālagrāmagaṅgājala- tāmragomayagorajastulasīsuvarṇarajatatīrthamahāpīṭhavedādiśāstra- sparśapūrvakadivyakaraṇadevādināmoccāraṇapūrvakadivyakaraṇa- kāraṇajñānakṛtabrahmahatyādijanitapāpakṣayakāmo nandāyāṃ gaṅgāsnānamahaṃ kariṣye |

iti tu samuccitapāpakṣayasaṅkalpaḥ |

adyetyādigaṅgājalasparśapūrvakadivyakaraṇadivyakāraṇajanitapāpa-kṣayakāmo gaṅgāyāṃ snānamahaṃ kariṣye |

iti gaṅgājalasparśapūrvakadivyakaraṇapāpakṣayasaṅkalpaḥ |

adyetyādijñānājñānakṛta brahmahatyādipāpakṣayakāmo gaṅgāyāṃ snānamahaṃ kariṣye ||

iti brahmahatyādipāpakṣayasaṅkalpaḥ ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ caturthe kāmyakāṇḍe śākhākathanaṃ nāma dvitīyaḥ paricchedaḥ |

atha viśeṣasādhanāni |

kṛkalāsadīpikāyāṃ prathamapaṭale ||

śrīnīlāvāṇyuvāca ||

idānīṃ kṛkalāso'pi paśurūpadharo'vyayaḥ |

paśuvākyaprabodhāya upāyaṃ vada śaṅkara ! ||

īśvara uvāca ||

sādhu pṛṣṭaṃ tvayā devi ! paśuvākyapraodhanam |

ādau tu kathayiṣyāmi paścāt sādhanamuttamam |

kārtike phālgune māsi tṛtīyāyāṃ mahāniśi |

ekākī nirbhayo gatvā citāyāṃ varavarṇini ! |

śuddhāsanaṃ samāsādya devīṃ dhyātvā tu carcikām |

śuṣkakaṇṭhīmugrarāvāṃ śunāṃ ghoratarekṣiṇīm |

yuvatīṃ dvibhujāṃ tālajaṅghāṃ muktakacāṃ bhaje |

evaṃ dhyātvā prayatnena japenmantramananyadhīḥ |

tārāṃ māyāṃ tathā carcicarcike kṛkalāsakam |

bodhayadvitayaṃ vahnikāntāmantraḥ parātparaḥ |

evaṃ sahasraṃ prajapet tataḥ siddhiranuttamā |

kṛkalāsaravaṃ jñātvā sādhako gataśokabhāk |

tatprasādānmaheśāni ! sāphalyaṃ tasya jāyate |

sa brūte sakalāṃ vārtāṃ sādhakāya yadā tadā |

rājānaṃ vaśayet kṣipraṃ kāminīñca na saṃśayaḥ || 1 ||

athavā goṣṭhamāsādya niśīthe sādhakottamaḥ |

ugracaṇḍāṃ prayatnena dhūpadīpairmanoramaiḥ |

bhaktitaḥ parameśāni ! pūjayettāramāyayā |

nijamantrasahasrantu tadaiva prajapettataḥ |

tataḥ sidhyati deveśi ! nātra kāryā vicāraṇā || 2 ||

athavā kāminīpuṣpamakarandena sundari ! |

tilakaṃ kārayenmūrddhni japedetaṃ manuṃ tataḥ |

tatkṣaṇāt siddhimāpnoti satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ || 3 ||

iti kṛkalāsasiddhiḥ ||

atha vallīsiddhiḥ ||

tatraiva |

vallikāyāṃ sādhayedvidvānnadītīre mahāniśi |

ugrakeśīṃ prayatnena pūjayitvā viśeṣataḥ |

tāraṃ hṛdugrakeśīñca caturthyantāṃ dviṭhāvadhi |

japedetat sahasrantu sidhyatyeva na saṃśayaḥ |

athavā muktakeśastu citāyāṃ parameśvari ! |

bagalāṃ pūjayed yatnādupacārairyathocitaiḥ |

oṃ namo bagale ! māyā svāhānto'yaṃ mahāmanuḥ |

aṣṭottarasahasrantu japedananyamānasaḥ |

tato devi ! samānīya godhikāṃ gṛhasambhavām |

pūjayettāṃ prayatnena punarjāpaṃ samācaret |

tataḥ prabhṛti deveśi ! vallikāśabdavidbhavet |

atītānāgatāṃ vārtāṃ līlayā vakti sarvadā || 1 ||

athavā niśi māṃsādyaiḥ pūjayet kṛṣṇapiṅgalām |

japenmāyātrayaṃ lakṣmīṃ ṅeyutaṃ nāmasaṃyutam |

japedayutamānantu tataḥ siddho bhavenmanuḥ |

tadeva phalamāpnoti satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ |

prātaḥkāla samāsādya japedenaṃ dināvadhi |

sandhyāyāṃ parameśāni ! jyaiṣṭhikāśabdavidbhavet ||

atha mūṣikasādhanaṃ tatraiva ||

atha vakṣye maheśāni ! mūṣikāśabdasādhanam |

upoṣya pūrve'hani śuddhamānasaḥ prātaḥ śuciḥ sundaraveśadhārī |

gatvā nadītīramuṣīṃ satārāṃ ṅe'ntāṃ namo'ntāṃ prajapecca yatnāt |

siddhāvadhi śrīgirirājakanyāprasādato mūṣikaśabdavidbhavet || 1 ||

kiṃvā ramāyugmamuṣīñca ṅe'ntāṃ dviṭhāvadhi proktamavītimanyat |

japet sahasrañca śataṃ niśānte tato maheśāni ! bhavettadeva || 2 ||

vāṇīṃ ramāñca pradadāsi vidyāṃ lajjāñca tārañca punaśca lajjām |

tāraṃ punarmūṣikaśabdapūrvaṃ vicarcike vahnivadhūsametam |

śayyāmupetyāśu japecca vidyām svakāntayā vā parakāntayā vā |

tato maheśāni ! sa rājagoṣṭhī brūte raho mūṣikaśabdavṛndam |

durbhikṣaṃ vā subhikṣaṃ vā bandhañcāpi śubhāśubham |

deśānāñca maheśāni ! śīghraṃ brūte śubhāśubham ||

atha mārjārasādhanaṃ tatraiva ||

atha vakṣye maheśāni ! mārjāraśabdamuttamam |

pauṣe vā śrāvaṇe vāpi haviṣyāśī jitendriyaḥ |

dhupadīpaiśca naivedyai raktacandanapuṣpakaiḥ |

pūjayitvā prayatnena vikaṭākṣāṃ mahotkaṭām |

bibhratīṃ kaṅkiṭīṃ dhyāyenmārjāroparisaṃsthitām |

tāraṃ māyāṃ kaṅkaṭāñca caturthyantāmudīrayet |

svāhāntā kathitā vidyā japettāmayutatrayam |

evaṃ saptadinaṃ rātrau śmaśāne sādhakottamaḥ |

kuryāt siddho'tha mārjāraśabdaṃ budhyati nānyathā |

atītānāgatāṃ vārtāṃ sa brūte parameśvari ! ||

śṛgālasādhanamapi tatraiva ||

atha vakṣye maheśāni ! pherūṇāṃ śabdamuttamam |

amāvāsyādine pheru ekaghātaprahāriṇaḥ |

gataprāṇo'tha saṃsthāpya bhūtale darbhasa~caye |

tamāruhya maheśāni ! pūjayet pherukaṃ sudhīḥ |

caturbhujāṃ viśālāsyāṃ vivastrāmunnatastanīm |

taptakāñcanasaṅkāśāṃ padmaṃ śaṅkhaṃ gadāmasim |

bibhratīṃ muktakeśīñca sarvabhītiharāṃ parām |

iti dhyātvā prayatnena gandhapuṣpairmanoramaiḥ |

sāmiṣaiḥ surasaiścaiva naivedyaiśca manoramaiḥ |

pūjayitvā varārohe ! japet praṇavasampuṭām |

kālī māyā tathā kālī vahnikāntāvadhi priye ! |

prajapedarddharātrau ca lakṣamānaṃ śuciḥ pumān |

pheruḥ sa jīvati tato divyamutpadyate tadā |

varaṃ varaya bho vatsa ! yatte manasi vartate |

tataḥ sa sādhakaśreṣṭho devadevaṃ manorame ! |

vaśībhūtvā sahasrābdān tvaṃ māṃ pālaya sarvadā |

evaṃ prārthya varaṃ devi ! pūjayettāṃ prayatnataḥ |

raktaśākānnapiṣṭena bhojanañca yathocitam |

tataḥ sa tiṣṭhati sadā yāvadāyurna saṃśayaḥ |

tachayanañca lakṣamānañca hanyāt sa vīkṣaṇena tu |

yad yat samprārthayenmantrī sarvamānīya yacchati |

sahasraṃ vā śataṃ vāpi dhanaṃ dadyāddine dine |

icchābhojyaṃ maheśāni ! tathaiva varasundarīm |

ānīya krośalakṣasthāṃ jape yacchati pārvati ! |

anāgatāṃ tathā vārttāṃ brūte ṣāṇmāṣikīmapi |

atītāṃ śatavarṣīyāṃ brūte nityaṃ maheśvari ! |

śivānāṃ sarvavārtāñca svayaṃ bodhayati dhruvam |

pratyahaṃ prajapettañca yatnena sāmiṣānnakaiḥ |

sa śrutvā pherukāṇāñca śabdaṃ praṇatimācaret ||

atha śvaśabdasādhanam tatraiva |

nimbamūlaṃ samāsādya pūjayedbhojane'satām |

dhūpadīpaiśca naivedyairbalibhiḥ paramottamaiḥ |

pūjayitvā niśābhāge japedaṣṭāyutaṃ budhaḥ |

sphiṃ sphiṃ kāli ! vahnikāntā vidyeyaṃ paramottamā |

tataḥ siddho maheśāni ! sarvaṃ kukkurabhāṣitam |

budhyeddevi ! tadā sarvaṃ tadarthañca yathatatham ||

iti śvaśabdajñānam |

mekasādhanaṃ tatraiva |

nadītīraṃ samāsādya snāto nirmalavastraṣṭak |

prajāpatiṃ vahnisaṃsthamanusvārasamanvitam |

tritayaṃ tattvato bheṃ bheṃ mantrametadudīritam |

japeddevi ! sahasrantu pratyahaṃ saptavāsarān |

tato mekavare devi ! sarvatattvārthavidbhavet |

atītānāgatāṃ vārtāṃ brūte cāpi yathocitām ||

atha godhāsādhanam |

godhayā hatayā vāpi athavā bilvamūlake |

godhikāṃ khaḍgahastāñca daṃṣṭrāṃ śāntimukhīṃ śivām |

raktagambhīranayanāṃ raktavarṇaśiroruhām |

japellakṣapramāṇantu godhikāsiddhihetave |

siddhāyāṃ godhikāyāñca kiṃ na sidhyati pārvati ! |

icchārūpaṃ dadātyannaṃ dadāti vipulaṃ dhanam |

atītānāgatāṃ vārtāṃ vartamānāṃ tathā priye ! |

raktiśaktī yathā syātāṃ yadvat pṛcchati sarvadā ||

atha gośabdajñānam |

gavāṃ mūtreṇa deveśi ! |

yāvakaṃ pācayedbudhaḥ |

tasmāddinatrayaṃ vāpi śuddhavāsodharaḥ pumān |

dharābījadvayaṃ devi ! japellakṣapramāṇataḥ |

pūjayedenāṃ satīṃ devīṃ nīlavarṇāṃ manoramām |

dvibhujāṃ sarvabhūṣāḍhyāṃ nānālakṣaṇalakṣitām |

evaṃ dhyātvā prayatnena paśyedenāṃ na saṃśayaḥ |

tasya gehe sadā devi ! gavāṃ vṛddhirbhaveddhruvam |

gavāñca sarvavārtāñca samprabuddhyenna saṃśayaḥ |

tasya gehe sthirā lakṣmīrjāyate nātra saṃśayaḥ |

atha mṛgaśabdajñānam tatraiva |

bilvamūlaṃ samāsādya devi ! gandhādibhiḥ śubhaiḥ |

pūjayet kamalāṃ devī nīlavastrāṅgarāgiṇīm |

dvibhujāmambujadvandvadhāriṇīṃ parameśvarīm |

evaṃ dhyātvā prayatnena śuddhāsanagataḥ pumān |

kamalāṃ kamalāṃ māyāṃ māyāṃ vahnibadhūntathā |

japedaṣṭāyutaṃ devi ! kamalāsiddhihetave |

siddhāyāṃ kamalāyāntu mṛgaśabdaṃ subudhyate |

dhanañca vipulaṃ devi ! bhavettasya gṛhe dhruvam |

ripurna jāyate tasya jāyante sarvasampadaḥ |

kāminī vaśamāyāti yadi rambhāsamā bhavet ||

atha meṣaśabdajñānam tatraiva |

mahāgaṇḍārakaṃ devi ! tasya carmaṇi cārdrake |

upaviśya japedvidyāṃ koṅkālāṃ kanakaprabhām |

raktavastraparīdhānāṃ nānāmaṇḍanamaṇḍitām |

dvibhujāṃ sundarīṃ devīṃ dhyātvā prayatamānasaḥ |

dharābījadvayaṃ devi ! kāmabījadvayaṃ tathā |

svāhāntā kathitā vidyā japedaṣṭāyutaṃ budhaḥ |

tataḥ sidhyati deveśi ! koṅkaṇā parameśvari ! |

śabdaṃ budhyati deveśi ! meṣāṇāṃ tatprasādataḥ ||

atha chāgalaśabdajñānam |

kevalaṃ chāgadugdhena paramānnantu pācayet |

tadeva bhakṣayeddevi ! japedenāmananyadhīḥ |

japecca koṅkaṇāṃ vidyāṃ saptāyutamatandritaḥ |

tatprasādānmaheśāni ! chāgānāṃ śabdavidbhavet |

atha vanaviḍālaśabdajñānam |

haviṣyāśī niśābhāge japedenāṃ hi sādhakaḥ |

ṣaṭsahasrapramāṇena ṣaḍdinaṃ yāvadeve hi |

tataśca śaśakānāṃ vai śabdaṃ budhyati nānyathā |

anenaiva vidhānena ṛtumūlalatāṃ spṛśan |

ayutaikapramāṇena sandhyāyāṃ prajapenmanum |

tatastasyāḥ prasādena kapīnāṃ śabdavidbhavet |

anenaiva vidhānena japed yadi dināvadhi |

tato vanaviḍālānāṃ śabdaṃ budhyati nānyathā |

atha ṛkṣaśabdajñānam |

tāraṃ māyā ramāyugmaṃ viśālāṃ ṅeyutāṃ tathā |

astrānteyaṃ mahāvidyā svāhāntāmapi suvrate ! |

viśālāṃ ghoravadanāṃ muktakeśīṃ digambarīm |

yauvanodbhinnavakṣojāṃ sarojākṣīṃ hasanmukhīm |

khaḍgakhaṭvāṅgapadmāsīn bibhratīṃ parameśvarīm |

evaṃ dhyātvā japenmantraṃ mucyate nātra saṃśayaḥ |

niśābhāge haviṣyāśī japenmantraṃ jitendriyaḥ |

pūjayitvā prayatnena raktacandanapuṣpakaiḥ |

daśāṃśaṃ juhuyādvahnau nimbakāṣṭhairvarānane ! |

tataḥ sidhyati deveśi ! ṛkṣāṇāṃ śabdavidbhavet |

vivāde saṅkaṭe yuddhe jayī bhavati nānyathā |

kevalaṃ smṛtimātreṇa ṛkṣa āyāti tatpuraḥ |

yuddhe vāpi vivāde vā ripuṃ hanyācchatāyutam |

vipulañca balaṃ dadyāt satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ |

gajendramadasambhūtadraveṇa tilakaṃ yadi |

tadājñāvaśato hanyāt ripusainyaṃ śatāyutam |

vipulañca balaṃ dadyāt satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ |

anenaiva vidhānena śmaśāne yadi sādhakaḥ |

japellakṣapramāṇena vyāghrāṇāṃ śabdavidbhavet |

śvāpadasmṛtimātreṇa samayācāratatparaḥ |

anenaiva vidhānena japedaṣṭāyutaṃ budhaḥ |

juhuyāttaddaśāṃśena hastisiddhirbhaviṣyati |

aṣṭabhiḥ sahāyutamiti sahārthe tṛtīyā samāso'pi kvacidgamakatvāttenāṣṭādhikamayutamityāyātam |

kariśabdañca sa brūte sabhāyāṃ parameśvari ! |

hastināntu prasādena sa jayī sarvavidbhavet |

karikṛtaśabdamabhipretya sabhāyāṃ sa brūte ityarthaḥ |

hastikarṇe tadā tena kathyate yanmaheśvari ! |

tadeva kurute hastī drumādīnāntu bhañjanam |

anenaiva vidhānena yadi puṣpavatīgṛhe |

niśābhāge japellakṣaṃ pūjayedbalibhiḥ śubhaiḥ |

puṣpavatīgṛhe rajaḥsvalāyonimaṇḍale |

juhuyādayutaṃ padmairlohitaiḥ parameśvari ! |

oṃ namo devadevāya pañcāsyāya mahātmane |

tvatprasādānmahādeva ! mama siddhirbhaviṣyati |

iti stutvā maheśāni ! mṛgendraśabdavidbhavet |

mṛgendrasya prasādena tasyāsādhyaṃ na vidyate |

yuddhe vāpi vivāde vā sa bhavedvijayī naraḥ |

mṛgendrasmṛtimātreṇa siṃho gacchati tatpuraḥ |

tadājñāvaśato nityaṃ kāryaṃ sādhayati dhruvam |

iti te kathitaṃ sarvaṃ durlabhaṃ bhuvanatraye |

tasya gehe sthirā lakṣmīḥ puttrapautrāvadhi sthitā |

etanmantraṃ maheśāni ! yadi parvatamastake |

haviṣyāśī japeddevi ! sadā sarvatra siddhidaḥ ||

atha śūkaraśabdajñānam ||

paṅkabhūmiṃ samāsādya tāraṃ ghurughurudvayam |

ghūt ghūt svāhāntamantro'yaṃ japet saptāyutaṃ budhaḥ |

ghoṇirāpūrayed yatnāttataḥ sidhyati nānyathā ||

atha kaṅkālasiddhiḥ ||

nadītīraṃ samāsādya kṛtasnāno divā śuciḥ |

kaulikīṃ pūjayed yatnānnānāpuṣpairmanoramaiḥ |

madyairmāṃsairlohitaiśca nṛtyagītādibhiḥ svayam |

pītvā kularasaṃ yatnāt kulaṃ gatvā prayatnataḥ |

kālī māyābālike ca kaṅkālī vahnivallabhā |

etanmantraṃ maheśāni ! japedviṃśasahasrakam |

tadāyāti mahādevi ! kaṅkālī tatra sodyamā |

sādhakāya varaṃ dattvā vāhanañca varānane ! |

yāti vā vāhanaṃ tasya vāhyaṃ vahati sarvadā |

hanti śatrusahasrāṇi pṛthvīṃ bhramati tatkṣaṇāt |

balañca vipulaṃ dadyāt satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ |

tāraṃ māyā ramābījaṃ paśunāmāgnivallabhā |

kālikāpūjanaṃ yastu paśunāmnā japenmanum |

sahasraṃ parameśāni ! tasya śabdaṃ prabudhyati ||

atha kākaśabdajñānam ||

dvitīyapaṭale ||

kākapucchaṃ maheśāni ! mūrdhni sandhārya yatnataḥ |

kālībījaṃ tathā kākā kālīmantro'yamuttamaḥ |

citāyāṃ ṣaṭ sahasrāṇi homapūjāvivarjitam |

japenniśīthe deveśi ! tataḥ siddho bhavennaraḥ |

tataḥ prabhṛti deveśi ! sārvajñaṃ tasya jāyate |

kākaśabdaprabodhena sarvaṃ vakti yathātatham |

cirajīvī bhavenmartyo nātra kāryā vicāraṇā || 1 ||

atha khañjanasiddhiḥ ||

tāraṃ timiranāśyai ca māyābījaṃ maheśvari ! |

pūjayet parameśāni ! yatrāttimiranāśinīm |

tataḥ khañjanasiddhiḥ syānnātra kāryā vicāraṇā |

khañjanānāṃ tatastasya darśanañca bhavet sadā |

mūrdhni nīte ca tatpakṣe daive'pi sa na dṛśyate |

jānīyāt khāñjanaṃ śabdaṃ sarveṣāṃ priyatāmiyāt |

atha jalacarapakṣisiddhiḥ |

etanmantraṃ maheśāni ! śmaśāne yadi vā japet |

ṣaṭsahasrapramāṇena pūjayedambuvāsinīm |

tadā vāricarāṇāñca pakṣiṇāṃ śabdavidbhavet |

etanmantraṃ khañjanasādhanoktaṃ mantram ||

smṛtimātreṇa deveśi ! pakṣiṇaḥ śataśaḥ kṣaṇāt |

tadājñāvaśagāḥ sarve pakṣiṇaḥ pūrvavartinaḥ || 2 ||

atha mayūrasiddhiḥ ||

vaṭamūlaṃ samāsādya niśīthe pūjayecchivām |

parāṃ caṇḍoṃ sahāsyāṃ vipulakucayugāṃ muktakeśīṃ vivastrāṃ nānālaṅkārapūrāṃ śaśadharaśakalaṃ bibhratīṃ bhīmakāntām |

japyantīmadrikārṇaṃ varajaghanabharāt kṣauṇicakraṃ samagraṃ nyakurvantīṃ samantādavaniripugaṇaṃ carvayantīṃ bhajāmi |

evaṃ dhyātvā tato devīṃ gandhapuṣpairmanoharaiḥ |

madyairmāṃsairmahābhogaiḥ pūjayitvā yathāvidhi |

kālībījaṃ samuccārya punaḥ kālī varānane ! |

tato mayūraśabdasya mantro'yaṃ bahusiddhidaḥ |

aṣṭāyutaṃ japet paścāt humettāvat sahasrakam |

nimbakāṣṭhairharidrāktairbilvapatrairmanoharaiḥ |

samāyāti tato devī mayūragaṇamaṇḍitā |

varaṇ dattvā sādhakāya prayāti parameśvarī |

mayūraśabdavidbhūtvā sārvajñaṃ labhate dhruvam |

yathecchati tathā kṣate viṣaṃ jārayituṃ kṣamaḥ |

ripūṇāṃ jayamāpnoti satyaṃ devi ! vadāmi te |

anenaiva vidhānena baliṃ dattvā svadehajām |

dakṣiṇāṃ śabdamātreṇa mama tulyo na saṃśayaḥ |

pūjayet kālikāṃ devīṃ madyairmāṃsairmanoharaiḥ |

tataḥ sidhyati deveśi ! kulasiddhiḥ sadā bhavet |

kulānāṃ śabdavidbhūtvā sārvajñaṃ labhate dhruvam || 3 ||

atha vidyādharapakṣiviśeṣasiddhiḥ |

māyāṃ tāraṃ gauṃ gauṃ caiva pātayettadanantaram |

etanmantraṃ maheśāni ! niśīthe tu japet sudhīḥ |

ayutañca jepeddevi ! tataḥ siddhirbhaved dhruvam |

gandharvaśabdavidbhūtvā balavān puttravān bhavet || 4 ||

atha kaṅkaśabdajñānam |

kāmaṃ kelikeli dvandvaṃ kāmamantreṇa uttamaḥ |

japtvā saptasahasrantu kaṅkaśabdaprabodhanam |

kaṅkālaśabdavidbhūtvā sarvajño bhavati dhruvam || 5 ||

kolakāla varārohe ! vahnikāntā tataḥ param |

bilvamūle maheśāni ! japedayutamānataḥ |

pūjayet kālikāṃ devīṃ tataḥ siddhirbhaveddhruvam |

vakānāṃ śabdavidbhūtvā sarvajño jāyate naraḥ || 6 ||

atha caṭakaśabdajñānam ||

cāṭu cāṭu maheśāni ! spheṃ pūrvaṃ parameśvari ! |

saptāyutaṃ japed yatnāt kālikāmapi pūjayet |

tato budhyati deveśi ! caṭakāśabdamuttamam || 7 ||

atha śukaśabdajñānam ||

māyābījaṃ śukadvandvaṃ bodhayadvitayaṃ tathā |

vahnikāntāvadhirmantro japedayutamānataḥ |

tataḥ śukasya śabdajño naro bhavati nānyathā |

śukasyāpi prasādena mahāsampattimān bhavet |

etanmantraṃ maheśāni ! niśīthe tyaktabhojanaḥ |

japedaṣṭasahasrantu śārikāpadadānataḥ |

śārikāśabdavidbhūtvā sarvajño jāyate naraḥ || 8 ||

atha sārasasiddhiḥ ||

dharābījaṃ samuddhṛtya bhaiṃ bhaiṃ bījaṃ samuddharet |

etanmantraṃ maheśāni ! saptāyutamatandritaḥ |

japet kamalamadhye tu haviṣyāśī jitendriyaḥ |

tataḥ sidhyati deveśi ! nātra kāryā vicāraṇā |

sārasāṇāṃ ravaṃ buddhvā sarvajño jāyate naraḥ || 9 ||

atha kapotasiddhiḥ ||

spheṅkāraṃ pūrvamuddhṛtya huṅkāradvayamuddharet ||

svāhāntā kathitā vidyā japedayutamānataḥ |

śālmalīmūlamāsādya pūjayet siddhikālikām |

tataḥ sidhyati deveśi ! nātra kāryā vicāraṇā |

kapotasya ravaṃ devi ! sa budhyati na saṃśayaḥ || 10 ||

kauraberaśabdamuccārya kūrcabījaṃ samuddharet |

siddhikālīṃ prapūjyātha japedayutapañcakam |

tataḥ sidhyati deveśi ! nātra kāryā vicāraṇā |

kapotasya ravaṃ devi ! sa budhyati na saṃśayaḥ || 11 ||

kapotaviṣṭhayā mūdhni tilake'pi kṛte budhaḥ |

bhūtaṃ bhāvi vartamānaṃ sarvaṃ vakti yathātatham || 12 ||

atha kukkuṭaśabdajñānam |

kaṃ kaṅkāraṃ samuccārya kūrcabījamathoddharet |

japedaṣṭāyutaṃ devi ! kālikāñca prapūjayet |

madyairmāṃsairlatāgehe siddho bhavati nānyathā |

siddhe mantre tathā mantrī bhavedbhūmipurandaraḥ |

śabdaṃ budhyati teṣāṃ vai sarvajño bhavati dhruvam |

yāvattiṣṭhati tadviṣṭhā tasya mūrdhni varānane ! |

kavitvaṃ kurute tāvat vādinaṃ jayati dhruvam || 13 ||

atha śarālusiddhiḥ ||

haṃ haṅkāraṃ samuccārya spheṃ spheṅkāraṃ samuccaret |

haṃsa haṃsa tato brūyāt japellakṣaṃ varānane ! |

guhyakālīṃ prapūjyātha madyairmāṃsairvarānane ! |

tataḥ sidhyati deveśi ! haṃsaśabdo hi suvrate ! |

tadviṣṭhātilakaṃ kṛtvā mahāsarvajñatāmiyāt || 14 ||

atha kṣemaṅkarīsiddhiḥ ||

māyābījaṃ samuddhṛtya dharābījaṃ samuddharet |

kṣemaṅkarīpadaṃ paścāttadante vahnivallabhā |

vaṭamūlaṃ nadītīraṃ gatvā lakṣaṃ japennaraḥ |

pūjayet kālikāṃ devīṃ madyamāṃsairmanoramaiḥ |

raktapuṣpai raktamālyairnānālaṅkārasaṃyutaiḥ ||

tataḥ sidhyati deveśi ! niśīthe sa bhavet priye ! |

kṣemaṅkarīṇāṃ śabdajño jāyate nātra saṃśayaḥ |

parastrīnirato devi ! manovāñchāmavāpnuyāt || 15 ||

atha ṭiṭṭibhasiddhiḥ |

ṭiṭṭibhāyastu svaṃ bījaṃ vahnikāntā tataḥ param |

kālīṃ sampūjayedyatnāt ṭiṭṭibha śabdavidbhavet || 16 ||

atha kokasiddhiḥ |

kokayugmaṃ vahnikāntā japet saptāyutaṃ budhaḥ |

kālikāṃ pūjayedyatnāt kokānāṃ śabdavidbhavet || 17 ||

atha cakoraśabdajñānam |

kālībījaṃ cakorāya japedaṣṭāyutaṃ budhaḥ |

vaṭamūlaṃ samāsādya kālikāṃ pūjayettataḥ |

cakoraśabdavidbhūtvā sarvajño jāyate naraḥ || 18 ||

tāraṃ kālī cakorāya japedaṣṭāyuta naraḥ |

mahākālī tato devi ! astraṃ vahnibadhūṃ tataḥ |

etanmantraṃ maheśāni ! japellakṣaṃ maheśvari ! |

madyairmāṃsai raktapuṣpairmahākālīṃ prapūjayet |

evaṃ kṛtvā vidhanena tatpucchaṃ mūrddhnidhārayet |

tatpakṣiṇaḥ śabdavettā jāyate nātra saṃśayaḥ || 18 ||

atha koṭaśabdajñānam |

atha vakṣye maheśāni ! kīṭasādhanamuttamam |

vaṭamūla samāsādya snātaḥ śuklāmbaraḥ śuciḥ |

vyāghracarmaiḥ samāsādya sadyairmāṃsairmanoharaiḥ |

dhūpadīpaiśca naivedyairbalibhiḥ paramottamaiḥ |

latābhirveṣṭito bhūtvā kīṭakañca samarpayet |

tuṅgavakṣījayugalāṃ cakoranetrāṃ hasanmukhīm |

pibantīṃ rudhiraṃ dhārāṃ muktakeśīṃ digambarām |

bibhratīṃ khaḍgamuṇḍañca tato vikaṭasannibhām |

evaṃ dhyātvā prayatnena japenmantramananyadhīḥ |

kālībījaṃ kīṭakālī nivasettatra sā'sitā |

etanmantra maheśāni ! japedekāgramānasaḥ |

sahasraṃ padmapatrāṇāṃ juhuyāt saṃskṛte'nale |

kīṭakālī samāyāti tato nātrāsti saṃśayaḥ |

sādhakāya varaṃ dattvā prabhāte yāti kālikā |

tataḥ prabhṛti deveśi ! kīṭaśabdasya sādhakaḥ |

līlayā sādhakaḥ sarvaṃ buddhvā sarvajñatāmiyāt |

pipīlikādikīṭānāṃ śabdaṃ boddhuṃ kṣamo bhavet |

svarge martye ca pātāle dharāyāṃ yā kathā bhavet |

bhūtaṃ bhavyaṃ vartamānaṃ sādhakendrāya sarvadā |

kīṭāḥ śaṃsanti deveśi ! nātra kāryā vicāraṇā |

kīṭakālīprasādena gṛhe lakṣmīḥ sthirā bhavet |

dhanavān putravān bhūtvā svargamokṣamavāpnuyāt || 20 ||

atha prakṛtasādhanam |

muṇḍamālātantre caturthapaṭale ||

niśāhāge caturdaśyāmamāyāṃ haravallabhe ! |

japedayutasaṃkhyañca sa siddhaḥ sarvakarmasu |

sa yogīndraḥ sa bhāvajñaḥ sa dhīraḥ sarvakarmasu || 1 ||

tathā |

prabhāte'śvatthamūle ca gatvā paramakovidaḥ |

pūjayet parayā bhaktyā sāmiṣairlohitairapi |

bilvairbilvadalairvāpi bilvapuṣpairvarānane ! |

japellakṣaṃ caturdaśyāmārabhya naganandini ! |

pañcamena yajeddevīṃ bilvamūle divāniśam |

tadā vāksiddhimāpnoti sphuṭaṃ vācaspatirbhavet || 2 ||

tathā |

vāmabhāge striyaṃ sthāpya dhūpāmodasugandhibhiḥ |

tāmbūlacarvaṇādyaiśca pūjayedbhavagehinīm |

bhavānīṃ tāriṇī vidyāṃ brahmavidyāṃ manoharām |

śuddhāṃ siddhimavāpnoti tatkṣaṇādeva śaṅkari ! |

viśvamātarjayādhāre ! viśveśvari ! namo'stu te |

karālavadane ! ghore ! candraśekharavallabhe ! |

māṃ tāraya mahābhāge ! dehi siddhimanuttamām |

kāmakalpalatārūpe ! kāmeśvari ! kalāmate ! |

kāmarūpe ! ca vijaye ! nistāre ! śavavāhini ! || 3 ||

gṛhītvā śacāṇḍālaṃ dhṛtvā bhālaṃ mukhaṃ śiraḥ |

nāsāṃ karṇau ca hṛtpadmaṃ nābhiṃ liṅgaṃ gudaṃ tathā |

bāhupṛṣṭhañca jaṭharaṃ dhṛtvā dhṛtvā muhurmuhuḥ |

ādau māyāṃ punarmāyāṃ punarmāyāṃ niyojayet |

badhūbījaṃ tathā lajjāṃ sarvāṅge nikṣipenmanum |

aṣṭottaraśataṃ japtvā kṛtvā ca śavabandhanam |

punaḥ svamantrabījena nīladraveṇa cakṣuṣā |

sattvena rajasā devi ! tamasā naganandini ! |

harabījena sammārjya sa siddheśvaratāmiyāt |

vāyustambhaṃ jalastambhaṃ vahnistambhaṃ nagātmaje ! |

tatkṣaṇādeva deveśi ! jāyate nātra saṃśayaḥ || 4 ||

śūnyāgāre maheśāni ! bhaveddhandadiṅmukhaḥ |

śaṅkhamālā grahītavyā sphāṭikī vātha rājatī |

cāmīkaramayī mālā prabālaghaṭitā tathā |

mūrdhni deśe kullukāñca japtvā śatamanuttamām |

tadā mantraṃ japenmantrī maheśo nātra saṃśayaḥ |

sa śāktaḥ śivabhaktaśca bhairavaśca sadāśivaḥ || 5 ||

tathā |

aśvatthe bilvamūle vā svajāyāmandire'tha vā |

devīṃ vā kāminīṃ vāpi dhyāyet paramadevatām |

ādyāṃ jyotirmayīṃ vidyāmabhayāṃ varadāṃ śivām |

praṇamet stutibhiścaṇḍīṃ sarvadoṣanikṛntanīm |

śmaśānasthaḥ śavastho'pi prapaṭhet kavacottamam |

tathā śmaśāne deveśi ! śave vā varavarṇini ! |

siddhirbhaviṣyati tadā pratipakṣā na bhairavāḥ |

unmattaḥ krodhanaścaiva bhairavo vaṭukātmakaḥ |

saṃhāro bhīṣaṇaścaiva tathā ca kālabhairavaḥ |

mahākālabhairavaśca bhairavā vasusaṃkhyakāḥ |

dṛṣṭvā śmaśānaṃ deveśi ! śavasādhanameva ca |

nṛtyanti bhairavāḥ sarve garjanti raktalocanāḥ |

adya matsadṛśo vāpi adyaiva vātulo'pi vā |

śavaśmaśānayormadhye na jānāmi kathañcana |

mābhaiṣīrbhairavāḥ sarve vadiṣyanti ca rakṣaṇāt |

siṃhavyāghravarāhādyākārā garjanti sarvataḥ |

mābhaiṣīścaiva mābhaiṣīrmābhaiṣīścaiva sādhakam |

yo vadiṣyati purataḥ sa gurustattvakovidaḥ || 6 ||

pañcamapaṭale ||

kṛṣṇāṣṭamyāṃ navamyāṃ vā prajapedayutaṃ niśi |

tadā siddhimavāpnoti mantradhyānapuraḥsaram || 7 ||

tathā |

mahāpīṭhāśramaṃ yāti mahāpīṭhasya darśanam |

mahāpīṭhe yajeddevīṃ bhaktyā paramayā yutaḥ |

pūjayedraktapuṣpaiśca raktagandhānulepanaiḥ |

mahiṣaiśca yajeddevīṃ meṣajaiḥ kṣatajairapi |

chāgalairlohitairdevīṃ gātrajairbrāhmaṇairapi |

tadā siddheśvaro bhūtvā gāṇapatyaṃ labhettu saḥ ||

tathā |

stutipāṭhāddṛḍhajñānāt pūjanācchivasundari ! |

suprasannā mahāvidyā japāt siddhirbhaviṣyati || 8 ||

ṣaṣṭhapaṭale ||

kulavāre maheśāni ! sahasramayutaṃ japet |

śanaiścare caturdaśyāmamāyāṃ kujavāsare |

sthitvā kuśāsane jñānī mantrasiddhiparāyaṇaḥ |

ayutaṃ bhaktibhāvena sahasraṃ ca varānane ! |

antaryāgaṃ tataḥ kṛtvā sarvasiddhīśvaro bhavet || 9 ||

aśvatthavaṭamūle vā bilvamūle'tha vā priye ! |

pūjayet parayā buddhyā mantrasiddhiṃ jano labhet || 10 ||

tathā ! |

suṣumnāntaḥ sthitāṃ devīṃ padmakiñjalkavāsinīm |

dhyāyennāḍīviśuddhena mantrasiddhiranuttamā ||

tathā |

śmaśāne'śvatthamūle vā śave vā śūnyamandire |

prajapet kālikāṃ tārāṃ mahāvidyā prasīdati |

japena tapasā stotrairantaryāgairmanoharaiḥ |

pūjanaiḥ kavacairdevi ! mahāvidyā prasīdati || 11 ||

vāme surāyāṃ deveśi ! nānālaṅkārabhūṣitām |

kulacakre ca deveśi ! prajapettu samaḥ śivaḥ |

niśi cakre karālāsye muktakeśo digambaraḥ |

sahasraṃ vāyutaṃ vāpi japenmadanamandire |

śvetaṃ vā lohitaṃ vāpi kusumaṃ pañcamānvitam |

evaṃvidhavidhānena mahākālyai nivedat |

divāpūjā vidhātavyā niśāpūjā maheśvari ! |

sandhyāpūjā vidhātavyā tadā siddhimavāpnuyāt ||

tathā |

śave bilvaṃ kare dakṣe mālāṃ saṃgṛhya sādhakaḥ |

prajapet pārvatīmantraṃ sarvakāryārthasiddhaye |

praṇamya bhaktyā deveśi ! japeccintāmaṇiṃ manum |

cintāmaṇiprasādena kiṃ na sidhyati bhūtale |

cintāmaṇiṃ kalpalatāṃ gṛhitvā paramāṃ śivām |

japtvā mahāmanuṃ caṇḍi ! devadeveśvaro bhavet |

yoginītantre pūrvakhaṇḍe pañcamapaṭale ||

devyuvāca ||

bhagavan ! sarvadharmajña ! lokānugrahakāraka ! |

sādhanaṃ sarvamantrasya sarvāśāparipūrakam |

sādhanaṃ siddhamantrasya vada me karuṇāmaya ! ||

īśvara uvāca ||

śṛṇu devi ! pravakṣyāmi sādhanaṃ paramādbhutam |

sārddhayāmagatāyāntu niśāyāṃ sādhakottamaḥ |

bhūtvā digambaraḥ samyagācamya vidhivattatthā |

abhyukṣya mūlamantreṇa śayyāyāṃ tatra saṃviśet |

guruṃ paramaguruñca parāparaguruṃ tathā |

parameṣṭhiguruñcaiva vāme'bhyarcya gaṇeśvaram |

dakṣiṇe ca dhruvākhyantu śmaśānavāsinyai namaḥ |

tato māyā āsanāya nama ityuccarecchive ! |

śayyā śayyātale devi ! praṇavānte dhruvañca phaṭ |

likhitvācamya yatnena svatantroktavidhānataḥ |

praṇavaṃ maṇidharī caiva vajriṇī ca mahāpadam |

pratisare rakṣa rakṣa māṃ huṃ phaṭ svāhayā yutaḥ |

anena manunā deve ! śikhāṃ baddhvā vidhānataḥ |

aṅganyāsakaranyāsau mātṛkānyāsameva ca |

bhūtaśuddhyādikaṃ kṛtvā tataśca paramāṃ śivām |

dhyātvā bhaktyā samabhyarcya mānasaiḥ sādhakottamaḥ |

śayyātale maheśāni ! mantro'pi ca varānane ! |

praṇavañca tato devi ! vaṭukebhyo namastathā |

iti mantreṇa manasā vaṭukaṃ pādyādibhiryajet |

tatastu vahnibījena samantājjaladhārayā |

vahniprācīramācintya saṅkalpya ca samādarāt |

japaṃ kṛtvā samarpyātha vidhinā parameśvari ! |

punaḥ saṅkalpya deveśi ! kuryāt sa kramataḥ śive ! |

homañca tarpaṇañcaiva abhiṣekaṃ tataḥ param |

viprasya bhojanañcaiva abhāve dviguṇaṃ japet |

kāñcanaṃ dakṣiṇāṃ dattvā'cchidrāvadhāraṇaṃ caret |

sammocya vaṭukaṃ devi ! kṣamasveti visarjayet |

evamuktaṃ maheśāni ! śayyāsādhanamuttamam |

mantrasiddhikaraṃ śīghramasmatsāyujyadāyakam ||

viśeṣaśayyāsādhanantu nirguṇakāṇḍe vakṣyate ||

tatraiva ||

itaḥ śṛṇu trivāṭasya caturvāṭasya sādhanam |

gatvā tu tripathaṃ vāpi catuṣpathaṃ varānane ! |

prāgvaddevīṃ samabhyarcya maṇidharīti mantrataḥ |

baddhvā granthintu vastrānte nirbhayaṃ sādhakottamaḥ |

śmaśānavāsino ye ye devā devyaśca bhairavāḥ |

kṛpāṃ kurvantu te sarve siddhidāśca bhavantu me |

praṇamet praṇavādyena manunānena bhaktitaḥ |

tataḥ pūrvamukho vāpi uttarāśāmukho'pi vā |

upaviśya samācamya svasti vācya maheśvari ! |

sthānaṃ sammārjya tatraiva pretabījaṃ likhet sudhīḥ |

bījopari mahādevi ! vihitāsanamāstaret |

tatropaviśya deveśi ! hṛdīṣṭadevatāṃ smaret |

yatheṣṭaṃ manasārādhya aṣṭāśāsu baliṃ haret |

kālyādibhyo viśeṣeṇa pūjayitvā maheśvari ! |

kālī kapālinī kullā kurukullā virodhinī |

vipracittā tathā nīlā balākā ca ghanādviṣaḥ |

praṇavādyā ṅeyutāntā pūjyā balyā vinā smṛtā |

saṅkalpyāṣṭottarayutaṃ japtvā'cchidrāvadhāraṇam |

kṛtvā sthānaṃ pariṣkṛtya devīṃ smaran gṛhaṃ vrajet |

ataḥ paramahaṃ vakṣye bilvamūlasya sādhanam |

bilvamūlaṃ maheśāni ! samantāt ṣoḍaśaṃ karam |

atastatsādhanaṃ devi ! sarveṣāṃ priyakārakam |

tatra gatvā bilvamūlaṃ prāgvadgurucatuṣṭayam |

abhyarcya yatnato devi ! kṣetrapālaṃ prapūjya ca |

kṣetrapāla ! mahābhāga ! śmaśānādhipa ! suvrata ! |

siddhiṃ dehi jagatkartā dehi sthānaṃ namo'stu te |

anena praṇavādyena manunā praṇamecca tam |

tataḥ sthānantu sampūjya likhettatra varānane ! |

vāgbhavaṃ pretabījañca punarvāgbhavameva ca |

tadante mūlamantrañca likhet sādhakasattamaḥ |

pūjayitvā ca kālyādi pūrvavat parameśvari ! |

saṅkalpyāṣṭottaraśataṃ japtvā'cchidrāvadhārayet |

pariṣkṛtya tataḥ sthānaṃ guruṃ smaran gṛhaṃ vrajet |

ityevaṃ kathitaṃ tubhyaṃ sārātsāraṃ parātparam |

gopanīyaṃ sadā bhadre ! viśeṣāt paśusaṅkule ||

atha kārtavīryārjunaprayogaḥ ||

mantramahodadhau ||

yathā phrauṃ vrīṃ kloṃ hraṃ hrīṃ kroṃ strīṃ huṃ phaṭ kārtavīryārjanāya namaḥ ||

vahnitārayuto vādyo lakṣmīragnonduśaktiyuk |

vedhādharenduśāntyāḍhyo nidrādhīśāgnirinduyuk |

māyāṅkuśaṃ badhūrvarmāstre tataḥ kārtavī padam |

rephavāyvānalo vahnijau dakṣakarṇasaṃsthitau |

meghaḥ sadīrghaḥ pavano manuvaktro hṛdantakaḥ |

ūnaviṃśativarṇo'yaṃ tārādimakhavarṣakaḥ ||

iti pramāṇam ||

oṃ kārtavīryārjunāya namaḥ ||

athāsya nyāsaḥ ||

yathā |

oṃ namo bhagavate bho bhoḥ kārtavīryārjuna oṃ oṃ oṃ mama hṛdaye duṣṭaṃ dāraya duritaṃ hanahana pāpaṃ mathamatha ārogyaṃ kurukuru hāṃ hāṃ huṃ dviṣaḥ || 1 ||

oṃ phrauṃ vroṃ huṃ āṃ hrīṃ kroṃ strīṃ huṃ phaṭ kārtavīryārjunāya namaḥ |

ayaṃ viṃśatyarṇaḥ ||

dvitīyanyāsaḥ ||

oṃ namo bhagavate bho bhoḥ kārtavīryārjuna oṃ phrauṃ oṃ mama udare duṣṭaṃ dāraya duritaṃ hanahana pāpaṃ mathamatha ārogyaṃ kurukuru hāṃ hāṃ hūṃ hūṃ phaṭ phaṭ dviṣaḥ || 2 ||

oṃ namo bhagavate kārtavīryārjuna oṃ vrīṃ oṃ mama nābhau duṣṭaṃ dāraya duritaṃ hanahana pāpaṃ mathamatha ārogyaṃ kurukuru hāṃ hāṃ huṃ huṃ phaṭ phaṭ dviṣaḥ || 3 ||

oṃ ityādi 15 oṃ klīṃ mama jaṭhare duṣṭaṃ dārayetyādi || 4 ||

oṃ ityādi 15 oṃ druṃ mama guhyamaṇḍale duṣṭamityādi || 5 ||

oṃ ityādi 15 oṃ āṃ oṃ mama ūruyugjānupādeṣu duṣṭamityādi || 6 ||

oṃ ityādi 15 oṃ hrīṃ oṃ mama mūrdhni duṣṭamityādi || 7 ||

oṃ ityādi 15 oṃ krauṃ oṃ mama bhrū yugale duṣṭamityādi || 8 ||

oṃ ityādi 15 oṃ śrīṃ oṃ mama karṇākṣināsikājihvāvaktreṣu duṣṭamityādi || 9 ||

oṃ ityādi 15 oṃ huṃ oṃ mama kaṇṭhabāhuyugeṣu duṣṭamityādi || 10 ||

oṃ ityādi 15 oṃ kāṃ oṃ mama sarvāṅgeṣu duṣṭamityādi |

oṃ ityādi 15 oṃ phaṭ oṃ mama sarvāṅgeṣu duṣṭamityādi || 11 ||

oṃ ityādi 15 oṃ oṃ oṃ mama sarvāṅgeṣu duṣṭaṃ dārayetyādi || 12 ||

oṃ ityādi 15 oṃ vīṃ oṃ mama sarvāṅgeṣu duṣṭamityādi || 13 ||

oṃ ityādi 15 oṃ ryyāṃ oṃ mama sarvāṅgeṣu duṣṭamityādi || 14 ||

oṃ ityādi 15 rjjuṃ oṃ mama sarvāṅgeṣu duṣṭamityādi || 15 ||

oṃ ityādi 15 oṃ nāṃ oṃ mama sarvāṅgeṣu duṣṭamityādi || 16 ||

oṃ ityādi 15 oṃ yaṃ oṃ mama sarvāṅgeṣu duṣṭamityādi || 17 ||

oṃ ityādi 15 oṃ naṃ oṃ mama sarvāṅgeṣu duṣṭamityādi || 18 ||

oṃ ityādi 15 oṃ ma oṃ mama sarvāṅgeṣu duṣṭamityādi || 19 ||

atha gāyatrī ||

oṃ kārtavīryāya vidmahe mahāvīryāya dhīmahi tanno'rjunaḥ pracodayāt |

gāyatryeṣā samākhyātā prayogādau japettu tām ||

iti mantramahodadhyuktaprayogaḥ ||

athāsya kavacam ||

śrīdevyuvāca ||

devādhideva ! sarvajña ! sarvalokahite rata ! |

kena rakṣā bhavennṝṇāṃ bhītānāṃ vividhapadi |

rājacaurādipīḍāsu śastrāgniviṣapātane |

mārīduḥsvapnapīḍāsu graharogabhaye'pi ca |

jvarāpasmārapīḍāsu siṃhavyāghranipātane |

rākṣasāsuravetālapiśācapretapātane |

mahābhaye mahānāśe mahākārāgāragate'rṇave |

mahāmṛtyubhaye ghore mahākalahapātane |

kenopāyena śāntiḥ syāt sādhakānāṃ maheśvara ! |

anaṣṭadravyatā caiva naṣṭasya punarāgamaḥ |

sarvākarṣṇasaṃkṣobhaḥ sarvasaṃhananaṃ tathā |

bhavatyabhīṣṭaṃ jantūnāṃ kevalaṃ vada me śiva ! ||

īśvara uvāca ||

śṛṇu guhyatamaṃ devi ! gopanīyaṃ prayatnataḥ |

avācyamapi vakṣyāmi tava lokahitāya vai |

kavacaṃ kārtavīryasya sāṅgāvaraṇakaṃ kramāt |

svamūrtiśaktimantraughaṃ sajapadhyānapūrvakam |

sahasrādityasaṅkāśe nānāratnasamujjvale |

bhāsvaddhvajapatākāḍhye turagāyudhabhūṣaṇe |

mahāsaṃvartakāmbhojabhīmarāvavirāviṇi |

samuddhṛtamahācchatravitānitaviyatpathe |

nirmāṇakiṅkiṇījālacalaccāmaraśobhite |

mahārathavare dīpte nānāyudhavirājite |

susthitaṃ vipulodārasahasrabhujamaṇḍitam |

vāmorukuṇḍakodaṇḍān dadhānamaparaiḥ śarān |

kirīṭahāramukuṭakeyūrabalayāṅgadaiḥ |

mudrikodaragandhāḍhyairmauñjīnūpurakādibhiḥ |

bhūṣitaṃ vividhākalpairbhāsvaraiḥ sumahādhanaiḥ |

ābaddhakavacaṃ vīraṃ suprasannānanāmbujam |

dhanurjyāsiṃhanādena kampayantaṃ jagattrayam |

sarvaśatrukṣayakaraṃ sarvavyādhivināśanam |

sarvasampatpradātāraṃ vijayaśrīniṣevitam |

sarvasaubhāgyadaṃ bhadraṃ bhaktānāṃ bhayanāśanam |

divyamālānulepāḍhyaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam |

rathanāgāśvapādātivṛndamadhyagamīśvaram |

varadaṃ cakravartīnāṃ mahīlokaikapālakam |

samānoditasāhasraṃ divākarasamatviṣam |

mahāyogabalaiśvaryaṃ kīrtyākrāntajagattrayam |

śrīmaccakrahareraṃśādavatīrṇaṃ mahābalam |

samyagātmavibhedena dhyātvā rakṣāmudīrayet |

dattātreya ṛṣiḥ prokto'nuṣṭupchandaḥ prakīrtitam |

kārtavīryārjuno viṣṇuścakravartī ca devatā |

viniyogaśca rakṣāyai sarvataḥ parikīrtitaḥ |

sarvaduṣṭavināśāya sarvārthasya ca siddhaye |

asyāṅgamūrtayaḥ pañca pāntu māṃ sphaṭikojjvalāḥ |

agnīśāsuravāyavyakoṇeṣu hṛdayādikāḥ |

sarvatastūjjvalarūpavīracarmāsipāṇayaḥ |

avyāhatabalaiśvaryaśaktisāmarthyavigrahaḥ |

kṣemaṅkarīśaktiyutaścaurāṇāṃ madabhañjanaḥ |

prācīdiśaṃ rakṣatu me vāṇavāṇāśayāyudhaḥ |

śrīkarāśaktisahito mārīmadavibhañjanaḥ |

śaracāpadharaḥ śrīmān diśaṃ me pātu dakṣiṇām |

mahāvaśyakarīyuktaḥ śatrūṇāṃ madabhañjanaḥ |

kodaṇḍeṣu dharaḥ sauryāṃ diśaṃ me parirakṣatu |

prajākarīyutaścāpavāṇaduṣṭapraṇāśanaḥ |

parirakṣatu me samyak vidiśaṃ caitrabhānavīm |

vidyākarīsamāyuktaḥ sumahān duṣṭanāśanaḥ |

pātu me nai-ṛtīṃ cāpa vāṇavān diśamīśvaraḥ |

dhanakaryā samāyukto mahāduritanāśanaḥ |

iṣvāsaneṣudhṛk pātu vidiśaṃ mama vāyavīm |

āyuṣkaryā samāyuktaḥ śrīmān bhayavināśanaḥ |

cāpeṣudhāro śaivīṃ me vidiśaṃ parirakṣatu |

vijayaśrīyutaḥ sākṣāt sahasrāradharo vibhuḥ |

diśamūrddhvābhavatu me mahābhayavināśanaḥ |

śaṅkhabhṛt sumahāśaktisaṃyuto'pyadharāṃ diśam |

parirakṣatu me duḥkhadhvāntasambhedabhāskaraḥ |

mahāyogasamāyuktaḥ sarvadikcakramaṇḍalam |

mahāyogīśvaraḥ pātu sarvato mama padmabhṛt |

etā diṅmūrtayo raktā raktamālyāṃśukairvṛtāḥ |

pradhānadevatārūpāḥ pṛthak rathavare sthitāḥ |

śaktayaḥ padmahastāśca nīlendīvarasannibhāḥ |

suśuklamālyavasanāḥ suliptatilakojjvalāḥ |

tatpārśvadevatāḥ svasvavāhanāyudhabhūṣaṇāḥ |

svasvadikṣu sthitāḥ pāntu māmindrādyā mahābalāḥ |

etāstasya samākhyātāḥ sarvāvaraṇadevatāḥ |

sarvato māṃ sadā pāntu sarvaśaktisamanvitāḥ |

hṛdaye codare nābhau jaṭhare guhyamaṇḍale |

ūruyugjānupādeṣu mūrddhni bhrūyugaleṣu ca |

karṇākṣināsikājihvākaṇṭhabāhuyugeṣu ca |

daśabījātmakā mantrāḥ samyak sampattidāyakāḥ |

tejorūpāḥ sthitāḥ pāntu vāñchāsuradrumāḥ |

daśa cānye mahāvarṇā mantrarūpā mahojjvalāḥ |

vyāpakatvena pāntvasmānāpādatalamastakam |

kārtavīryaḥ śiraḥ pātu lalāṭaṃ haihayeśvaraḥ |

sumukho me mukhaṃ pātu karṇau vyāptajagattrayaḥ |

sukamāro hanū pātu bhrūyugaṃ me dhanurdharaḥ |

nayane puṇḍarīkākṣo nāsikāṃ me guṇākaraḥ |

adharoṣṭhau sadā pātu brahmageyo dvijān kaviḥ |

sarvaśāstrakalādhāro jihvāṃ cibukamavyayaḥ |

dattātreyapriyaḥ kaṇṭhaṃ skandhau rājakuleśvaraḥ |

bhujau daśāsyadarpaghno hṛdayaṃ me mahābalaḥ |

karau sarvārthadaḥ pātu karāgrāṇi jagatpriyaḥ |

kukṣiṃ rakṣatu me vidvān vakṣaḥ parapurañjayaḥ |

revāmbulīlāsantṛpto jaṭharaṃ parirakṣatu |

vīraśūrastu me nābhiṃ pārśvau me sarvaduṣṭahā |

sahasrabhujabhṛt pṛṣṭhaṃ saptadvīpādhipaḥ kaṭim |

ūrūmāhiṣmatīnātho jānunī vallabho vibhuḥ |

jaṅghe vīrādhipaḥ pātu pātu pādau manojavaḥ |

pātu sarvāyudhadharaḥ sarvāṅgaṃ sarvamarmasu |

sarvaduṣṭāntakaḥ pātu dhātvaṣṭakakalevaram |

prāṇādidaśajīveśān sarvaśiṣṭeṣṭado'vatu |

vaśīkṛtendriyagrāmaḥ pātu sarvendriyāṇi me |

anuktamapi yat sthānaṃ śarīre'ntarvahiśca yat |

tatsarvaṃ pātu me sarvalokanātheśvareśvaraḥ |

vajrāt sāratarañcedaṃ śarīraṃ kavacāvṛtam |

bādhāśatavinirmuktamasti me bhayavarjitam |

baḍdhvedaṃ kavacaṃ divyaṃ na bhedyaṃ haihayeśituḥ |

vicarāmi divārātrau nirbhayeṇāntarātmanā |

rājamārge mahādurge mārge caurādisaṅkule |

viṣame vipine ghore dāvāgnau girikandare |

saṃgrāme śastrasaṅghāte siṃhavyāghraniṣevite |

gahvare sarpasaṅkīrṇe sandhyākāle nṛpālaye |

vivāde vipulāvarte samudre ca nadītaṭe |

paripanthijanākīrṇe deśe dasyugaṇairvṛte |

sarvasvaharaṇe prāpte prāpte prāṇasya saṅkaṭe |

nānārogajarāveśe viṣādaprāptabhūtale |

mārīduḥkhasvapnapīḍāsu kliṣṭe viśvāsaghātakaiḥ |

śārīre ca mahāduḥkhairmānase ca mahājvare |

ādhivyādhibhaye vighne jvālopadravake'pi ca |

na bhavettu bhayaṃ kiñcit kavacenāvṛtasya me |

āgantukāmānakhilān suradasyuvilumpakān |

vināśayettaddordaṇḍasahasreṇa mahārathaḥ |

svakaroddhṛtanirbhinnān sahasraśarakhaṇḍitān |

rājacūḍāmaṇiḥ kṣipraṃ karotvasmadvirodhakān |

khaḍgasāhasradalitān sahasramūṣalārditān |

caurādiduṣṭasattvaughān sahasrārasahasrabhṛt |

kṛtavīryasuto rājā sahasrabhujamaṇḍitaḥ |

avatāro hareḥ sākṣāt pālayet sakalaṃ mama |

kārtavīryārjuno nāma rājā bāhusahasravān |

tasya smaraṇamātreṇa kṛtaṃ naṣṭañca labhyate |

yo bhavellokarakṣārthamaṃśāccakraṃ harerbhuvi |

taṃ namāmi mahāvīryamarjunaṃ kṛtavīryakam |

sahasrabāhuṃ saśaraṃ sacāpaṃ raktāmbaram raktakirīṭakuṇḍalam |

caurādiduṣṭabhayanāśanamiṣṭadaṃ taṃ vande mahābalavijṛmbhitakārtavīryam |

kārtavīrya ! mahāvīrya ! sarvaduṣṭavināśana ! |

sarvatra sarvadā tiṣṭha duṣṭānnāśaya pāhi mām |

dakṣe pañcaśataṃ vāṇā vāme pañcaśataṃ dhanuḥ |

yo bibharti sa pātvasmān viṣavyālaśatākulān |

uttiṣṭha duṣṭadamana ! saptadvipaikapālaka ! |

tvameva śaraṇaṃ prāptaṃ sarvato rakṣa rakṣa mām |

uttiṣṭha kiṃ tvaṃ svapiṣi kiṃ tiṣṭhasi cirāya hi |

pāhi naḥ sarvadā sarvabhayebhyaḥ svasutāniva |

ya caurā vasuhartāro vidviṣo ye ca hiṃsakāḥ |

antarāyakarā duṣṭāḥ pāpakā ye durāśayāḥ |

durhṛdo duṣṭabhūpālā duṣṭā mānyāśca pāpakāḥ |

ye ca kāryaviloptāro ye khalāḥ paripanthinaḥ |

sarvasvahāriṇo ye ca ye ca māyāvino'pare |

mahākleśakarā mlecchā dasyavo vṛṣalāśca ye |

ye mahāśaradātāro vañcakāḥ śastrapāṇayaḥ |

ye pāpā duṣṭakarmāṇo duḥkhadā duṣṭabuddhayaḥ |

vyājakāḥ kupathāsaktā ye ca nānābhayapradāḥ |

chidrānveṣaratā nityaṃ ye'smān bādhitumudyatāḥ |

te sarve kārtavīryasya mahāśaṅkhavarāhatāḥ |

sahasā vilayaṃ yāntu dūrādeva vimohitāḥ |

ye dānavā mahādaityā ye yakṣā ye ca rākṣasāḥ |

piśācā ye mahāsattvā ye bhūtā brahmarākṣasāḥ |

apasmāragrahā yeca ye grahāḥ piśatāśanāḥ |

mahālohitabhoktāro vetālā ye ca guhyakāḥ |

manobuddhīndriyajavāḥ sphoṭakāśca mahājvarāḥ |

mahāśanā balibhujo mahākuṇapabhojanāḥ |

gandharvāpsarasaḥ siddhā ye ca devādiyonayaḥ |

ḍākinyo ghonasāḥ pretāḥ kṣetrapālā vināyakāḥ |

mahāvyāghramahāmeṣamahāturagarūpakāḥ |

mahāpūjā mahāsiṃhā mahāmahiṣasannibhāḥ |

ṛkṣavārāhaśunakarūpā volukamūrtayaḥ |

mahoṣṭrakharamārjārasarpāṇāṃ viṣamastakāḥ |

nānārūpā mahāsattvā nānākleśasahasradāḥ |

nānārogakarāḥ kṣudrā mahāvīryā mahābalāḥ |

vātikāḥ paittikā ghorāḥ ślaiṣmikāḥ sānnipātikāḥ |

māheśvarā vaiṣṇavāśca vairivaṃśyā mahāgrahāḥ |

skāndā vaināyakāḥ krūrā ye ca pramathasambhavāḥ |

mahāśatrugrhā raudrā mahāmārīmasūrikāḥ |

aikāhikā dvyāhikā tryāhikāśca mahājvarāḥ |

cāturthikāḥ pākṣikāśca māsāḥ ṣāṇmāsikāśca ye |

sāṃvatsarā durnirvāryā jvarāḥ paramadāruṇāḥ |

svāpnikāśca mahotpātā ye ca duḥkhapnikā grahāḥ |

kuṣmāṇḍā jṛmbhakā bhaumā ghonāsā nidhivañcakāḥ |

bhrāmakāḥ prāṇahartāro ye ca bālagrahādayaḥ |

divācarā rātricarā ye ca sandhyāsu dāruṇāḥ |

pramattā apramattā vā ye'smān bādhitumudyatāḥ |

te sarve haihayeśasya dhanurmuktaśarārditāḥ |

sahasradhā praṇaśyantu bhagnasattvabalodyamāḥ |

ye sarpā ye mahānāgā mahāgiriguhāśayāḥ |

kālavyālā mahādaṃṣṭrā mahājagarasaṃjñakāḥ |

anantakulikādyāśca daṃṣṭrāviṣamahābhayāḥ |

anena śataśīrṣāśca khaṇḍapucchāśca dāruṇāḥ |

mahāviṣajalīkāśca vṛścikā raktapucchakāḥ |

āśīviṣāḥ kālakūṭā mahāhālāhalāhvayāḥ |

jalasarpā jalavyālā jalagrahāśca kacchapāḥ |

māsikā viṣapucchāśca ye cānye jalavāsinaḥ |

jalajāḥ sthalajāścaiva nānābhedaśatodbhavāḥ |

ye ca ṣaḍvindavo lūtā bhrāmarāḥ śukapucchikāḥ |

sthāvarā jaṅgamāścaiva kṛtrimāśca mahāviṣāḥ |

guptarūpā guptaviṣā mūṣikā gṛhagodhikāḥ |

apasmāraviṣā ghorā mahograviṣasaṃjñakāḥ |

ye'smān bādhitumicchanti śarīraprāṇanāśanāḥ |

te sarve kārtavīryasya khaḍgasāhasrakhaṇḍitāḥ |

dūrādeva vinaśyantu pranaṣṭendriyasāhasāḥ |

manuṣyāḥ paśavo vṛkṣā vānarā vanagocarāḥ |

siṃhavyāghravarāhāśca mahiṣā ye mahāmṛgāḥ |

gajāsturaṅgā gavayā rāsabhāḥ śarabhā vṛkāḥ |

śunakāḥ piśunāḥ śūdrā mārjārā vilayonayaḥ |

śṛgālāḥ śaśakāḥ śyenā garutmanto vihaṅgamāḥ |

bheruṇḍā vāyasā gṛdhrā haṃsādyāḥ pakṣijātayaḥ |

uḍbhijjāścāṇḍajāścaiva svedajāśca jarāyujāḥ |

nānābhedakule jātā nānābhāvapṛthagvidhāḥ |

ye'smān bādhitumicchanti sandhyāsu ca divā niśi |

te kṣipraṃ kārtavīryasya gadāsāhasracūrṇitāḥ |

dūrādeva vinaśyantu vinaṣṭagatipauruṣāḥ |

ye cākṣepapradātāro dveṣṭāro ye vidūṣakāḥ |

kārtyayantraprakartāraḥ kūṭāmāyāvino'pare |

māraṇoccāṭanonmūladveṣamohanakārakāḥ |

viśvāsaghātakā duṣṭā ye ca svāmidruho narāḥ |

ye cātatāyino duṣṭā ye pāpā goprahāriṇaḥ |

dāhopaghātagaralaśastrapātātiduḥkhadāḥ |

kṣetravittāpaharaṇabandhanādibhayapradāḥ |

ete ye vividhākārā ye cānye duṣṭajātayaḥ |

pīḍākarāśca satataḥ chidramicchanti bādhitum |

te sarve kārtavīryasya cakrasāhasradāritāḥ |

dūrādeva vināśyantu kṣayaṃ yāntu sahasradhā |

ye meghā ye mahāvarṣā ye vātā yāśca vidyutāḥ |

ye mahāśanayo dīptā nirghātādyāśca dāruṇāḥ |

ulkāpātāśca ye ghorā ye mahendrāyudhādayaḥ |

sūryendukujasaumyāśca gurukāvyaśanaiścarāḥ |

rāhuśca ketavo ghorā nakṣatrāṇi ca rāśayaḥ |

tithayaḥ saṃkramā māsā hāyanā yuganāyakāḥ |

manvantarādhipāḥ siddhā ṛṣayo yogasiddhayaḥ |

śrutaya ṛgyajuḥsāmātharvaṇādyāśca vahnayaḥ |

ṛtavo lokapālāśca pitaro devasaṃhatiḥ |

vidyāścaiva catuḥṣaṣṭibhedotthā bhuvanatraye |

ete vai kīrtitāḥ sarve ye cānye nānukīrtitāḥ |

te santu naḥ sadā saumyā sarvakālaṃ sukhāvahāḥ |

ājñayā kārtavīryasya yogīndrasyāmitadyuteḥ |

kārtavīryārjuno dhanvī rājendro haihayeśvaraḥ |

dattātreyapriyatamaḥ sahasrabhujamaṇḍitaḥ |

cāpī khaḍgī rathī vāṇī tūṇī carmī mahābalaḥ |

subhagaḥ sumukhaḥ śāntaścakravartī guṇākaraḥ |

daśāsyadarpahāro vā līlātṛptaḥ sudurjayaḥ |

duṣṭahā cauradamano rājarājeśvaraḥ prabhuḥ |

sarvajñaḥ sarvadaḥ śrīmān sarvaśiṣṭeṣṭadaḥ kṛtī |

rājacūḍāmaṇiryogī saptadvīpādhināyakaḥ |

vijayī viśvato rājñāṃ mahāmatiralolupaḥ |

devaviprapriyo vidvān brahmageyaḥ sanātanaḥ |

māhiṣmataupatiryoddhā mahākīrtirmahābhujaḥ |

sukumāro mahāvīro mārīghno madirekṣaṇaḥ ||

śatrughnaḥ śāśvataḥ śūraḥ śaṅkhabhṛdgopivallabhaḥ |

mahābhāgavato dhīmān mahābhayavināśanaḥ |

asādhyavigraho divyabhāvo vyāptajagattrayaḥ |

sarvaśāstrakalādhāro virajo lokavanditaḥ |

vīro vimalasattvāḍhyo mahābalaparākramaḥ |

vijayaśrīmayo nānyo jitārirmantranāyakaḥ |

cakrabhṛt kāmadaḥ kāntaḥ kāmaghnaḥ kamalekṣaṇaḥ |

bhadravādapriyo vaidyo vibudho varado vaśī |

jitendriyo jitārātiḥ mahān yo'nantavikramaḥ |

cakrabhṛt paracakraghnaḥ saṃgrāmavidhipūjitaḥ |

mahādhano nidhipatirmahāyogī gurupriyaḥ |

yogāḍhyaḥ sarvarogaghno rājitākhilabhūtalaḥ |

divyāstrabhṛdameyātmā sarvagoptā mahojjvalaḥ |

sarvāyudhadharo'bhīṣṭapradaḥ parapurañjayaḥ |

yogasiddho mahākāyo mahāvṛndaśatādhipaḥ |

sarvajñānanidhiḥ sarvasiddhadānakṛtodyamaḥ |

ityaṣṭaśatanāmotthā mūrtayo daśadikapateḥ |

samyak daśa diśo vyāpya pālayantu ca māṃ sadā |

manaḥsaukhyamasambādhamārogyamaparājayaḥ |

duḥkhahānirarighnaśca prajāvṛddhiḥ sukhodayaḥ |

vāñchāptiriti kalyāṇamavaiṣamyamanāmayam |

anālasyamabhīṣṭañca mṛtyuhānirbalonnatiḥ |

bhayahāniryaśaḥ kāntirvidyābuddhimahocchritaḥ |

anaṣṭadravyatā caiva naṣṭasya punarāgamaḥ |

dīrghāyuṣṭraṃ manolābhaḥ saukumāryamabhīpsitam |

apradhṛṣṭamanlpatvaṃ mahāsāmarthyameva ca |

santu me kārtavīryasya haihayendrasya kīrtanāt |

ya idaṃ kārtavīryasya kavacaṃ puṇyavarddhanam |

sarvapāpapraśamanaṃ sarvopadravanāśanam |

sarvaśāntikaraṃ guhyaṃ samastabhayanāśanam |

vijayārthapradaṃ nṝṇāṃ sarvasampatpradaṃ śubham |

śṛṇuyādvā paṭhedvāpi pūjayedvāpi pustakam |

nityaṃ śirasi yo dhatte sarvān kāmānavāpnuyāt |

mucyate sarvaduḥkhaistu sarvatra vijayī bhavet |

mārīcaurādi pīḍādyairna kadācit prabādhyate |

paṭhataḥ prātarutthāya duḥsvapnādi vinaśyati |

labhate vāñchitānarthān pūjyate tridaśairapi |

śayyātalagato rātrau ya idaṃ kavacaṃ paṭhet |

na tasya taskarārātiduḥsvapnādikṛtaṃ bhayam |

caurairyadā hṛtaṃ paśyet paśvādidhanamātmanaḥ |

saptavāraṃ tadā japtvā niśi paścimadiṅmukhaḥ |

saptarātreṇa labhate naṣṭadravyaṃ na saṃśayaḥ |

saptaviṃśatidhā japyāt prācīdigvadano yadi |

tadā devāsuranibhaṃ paracakraṃ nivārayet |

vivāde kalahe ghore pañcadhāḥ yaḥ paṭhedidam |

vijayo jāyate tasya na kadācit parājayaḥ |

samyak dvādaśadhā rātrau prajapedbandhamuktaye |

tridinānnigaḍagrasto mucyate nātra saṃśayaḥ |

anenaiva vidhānena sarvasādhanakarmaṇi |

asādhyamapi saptāhāt sādhayenmantravittamaḥ |

yātrākāle paṭhitvedaṃ mārge gacchati yaḥ pumān |

na tasya cauravyāgrādyairbhayaṃ syāt paripanthibhiḥ |

nityaṃ gṛhagato japtvā kalyāṇaiḥ paripūryate |

na bhayaṃ jāyate tasya duṣṭasattvādibhiḥ kvacit |

sarvarogaprapīḍāsu tridhā vā pañcadhā paṭhet |

sa rogamṛtyuvetālabhūtapretairna bādhyate |

jagannāsecanaṃ kuryājjalenāñjalinā tanau |

na cāsau viṣakṛtyādirogasphoṭaiḥ prabādhyate |

trisandhyaṃ yaḥ paṭhedetat ṣaṇmāsaṃ vijitendriyaḥ |

kālamṛtyumapi prāptaṃ jīyānnāstyatra saṃśayaḥ |

paṭhataḥ kavacañcedaṃ viṣaṃ nākramate tanau |

na jāḍyāndhatvamūkatvaṃ nopasargabhayaṃ kvacit |

viṃśatyā coktavidhinā dhyātvā devaṃ tadātmakam |

mantrī guruprasādāptaṃ mantrarājaṃ japet punaḥ |

kavacenāvṛto bhūyo mantradhyānaṃ samācaret |

ādau sambodhanaṃ kuryāttannāmadhyānapūrvakam |

caturaścakramantraṇāmuccaredvījapūrvakān |

kṛtvānte caiva mantrāṇāmuccaredvījapūrvakān |

śarīre nyāsamevaṃ hi yaḥ karoti samāhitaḥ |

sa yathoktaṃ labhet sadyaḥ phalaṃ vajratanurbhavet |

yathātathedaṃ kavacaṃ kasyacinna prakāśayet |

gopanīyaṃ prayatnena śivasya vacanaṃ yathā |

subhaktāya suśiṣyāya dadyāt sarvasvadāyine |

sādhakānāṃ hitārthāya yaduktaṃ candramaulinā |

kārtavīryasya kavacaṃ yaduktaṃ vai mayā tava |

tena saṃvīkṣito devi ! kālenāpi na jīryate |

tasmāt sarvaprayatnena kavacaṃ dhārayet sudhīḥ |

kārtavīryaḥ khaladveṣī kṛtavīryasuto balī |

sahasrabāhuḥ śatrughno raktavāsā dhanurddharaḥ |

raktagandho raktamālyo rājā smarturabhīṣṭadaḥ |

dvādaśaitāni nāmāni kārtavīryasya yaḥ paṭhet |

sampadastasya jāyante janāstasya vaśe sadā |

iti śrī uḍḍāmareśvaratantre kārtavīryārjunakalpe umāmaheśvarasaṃvāde kārtavīryārjunakavacaṃ nāmāṣṭāśītipaṭalaḥ samāptaḥ |

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ caturthe kāmyakāṇḍe praśākhākathanaṃ nāma tṛtīyaḥ paricchedaḥ |

atha kukkuṭaprayogaḥ |

phetkāriṇītantre dvitīyapaṭale |

atha vakṣye saṃgrahataḥ kukkuṭamantramahaṃ manusāram |

jagatāmupakāraparaiḥ kṣapaṇakagurubhiryathā purā proktam |

nāntaṃ ṣaṣṭhasvaraparigataṃ bindumat kukkuṭākhyaṃ vīpsai tattvāṃ punarapi padaṃ vīpsitaṃ pūrvakaṃ tat |

nāntaṃ bhūtasvaraparigataṃ veti mantro'yamuktaḥ syādāyuḥ śrīvibhavasukhasaubhāgyasampatpradāyī |

proktaḥ pañcadaśārṇo'yaṃ mantraḥ kukkuṭadaivataḥ |

sa sarvadevatātejaḥśaktivṛṃhitavigrahaḥ |

kṣīrodadhimadhyagate dvīpavare kanakaratnamayabhūmau |

anavaratasikatāmuktāmaṇimṛdupavanasuśītale ramye |

tatra samutthitamamalaṃ vipulataraṃ kalitavararatnaphalajātam |

haimaṃ tālamahījaṃ bahumaṇivilasadvicitrapatravaram |

taṃ punaradhitiṣṭhantaṃ dhyāyedakhilojjvalanāṅgam |

atiśobhācūḍāśobhitavaktram kukkuṭamatitīkṣṇanakhacaraṇam |

vaktraṃ yasya ṣaḍānano girisutā yasyodaraṃ kālahā pṛṣṭhaṃ yasya ca varhikukkuramukhau pādau ca vakretarau |

pakṣau yasya suradrumau maṇimayau yā śṛṅkhalābandhanī kāmākarṣakarīkarotu sa tu naḥ sarvānāsau kukkuṭaḥ |

gaurīhastāravinde tvaniśamadhivasan ṣaṇmukhārūḍhakāmaḥ sarvālaṅkāradīptaḥ pracalitacaraṇaḥ pakṣavikṣepadakṣaḥ |

hemābho ratnacañcūmaṇimayavilasadvṛttakaṇṭhaḥ svarūpaḥ pāyānnastāmracūḍaḥ sakalajanarataḥ sarvasiddhipradātā || 1 ||

athavā |

sarvapriyaḥ sāgaramadhyaratnadvīpasya tālāganivāsikukkuṭaḥ |

vidyābhirāmo'khilabhūṣaṇāḍhyo vaśīkarotyāśu susevito naraiḥ |

amuṣya pūrvasevārthamekaliṅge śivālaye |

devasya mahatīṃ pūjāṃ kṛtvā āsīdudaṅmukhaḥ |

parvatāgre nadītīre vṛṣaśūnyaśivālaye |

paścimadvārasaṃyukte kuryānmantrapuraṣkriyām |

guruṃ praṇamya śirasā āsanaṃ parikalpayet |

karaśuddhiṃ dehaśuddhiṃ tālatrayamathācaret |

digbandhanaṃ kārayet paścād vidyāmantreṇa tatparaḥ |

prāṇāyāmatrayaṃ paścāt praṇavena tu kalpayet |

mātṛkāṃ vinyaset pūrvaṃ paścānnyāsaṃ samācaret |

pakṣimantrasya prathamaṃ hṛnmantraṃ taṃ vinirdiśet |

dvitīyapadamuccārya śirasaiva tu yojayet |

vāṃ śikhāyāñca vinyasya varmapakṣitṛtīyakam |

turīyapadamuccārya netre ca viniyojayet |

purābhyāñcāstrasaṃyuktamaṅgaṣaṭkaṃ vidhīyate |

namaḥ svāhā vaṣaṭ huñca vauṣaṭ phaṭ ca kramānnyaset |

pumādivāntavarṇāṃśca kramaśo vinyaset sudhīḥ |

lalāṭe bindumadhye ca cakṣuḥśravaṇayorapi |

nāsāvivarayoścaiva āsye kaṇṭhe tathā hṛdi |

jaṭhare nābhideśe ca liṅge guhye ca vinyaset |

namo'ntena tu mantreṇa mūrdhnādivyāpakaṃ nyaset |

evaṃ vinyastadehastu dhyāyedvahniśivātmakam |

manasā devamabhyarcya ṣoḍaśairupacārakaiḥ |

vijñāpyāvāhya yāgena devaṃ santoṣya yatnataḥ |

dhyātvā kukkuṭadevañca japedbhānusahasrakam |

tāvacchataṃ tarpayitvā puraścaryāṭṭato bhavet |

vaśyākarṣaṇavidveṣastambhanoccāṭanādikam |

karmāṇi kuryādiṣṭāni mantreṇānena mantravit |

ālikhya mantreṇa vidarbhitaṃ tatsādhyāhvayaṃ tālavarasya patre |

prāṇān pratiṣṭhāpya śataṃ yathāṣṭau japtvā dhṛtañcet śaraṇaṃ prayāti |

tāmbūlaṃ yadyaṣṭottarasahasraṃ japtvā dattaṃ bhuktyai yasyāḥ |

vaśyā nityaṃ pratyupadeśāddāsyatyarthān prārthitabhogān |

mantraṃ japannatha pañcakamalaṃ yaḥ kanakāhvayamaṅgapañcayuktam |

bhakṣyabhojyavidhiṣu pratiyojyaṃ sāsya yāti vaśagā maraṇāntam |

mūlaṃ tasya ca mūlakena sahitaṃ citāhvayasya tvacaṃ puṣpaṃ bījasavīryahastikusumaṃ svarṇāsikāntarjalam |

patraṃ rohiṇamaṅgapañcakamalaṃ tadbhāṇḍayuktaṃ mitho dattaṃ vā puruṣasya taddhṛtamidaṃ vaśyāṅganā manmathaiḥ |

aṣṭottaraśataṃ japtvā hayamāraprasūnakam |

saptarātrau kṣiped yasya mūrddhni sāsya vaśībhavet |

hayamāraṃ karavīram ||

bhūrje sādhyavidarbhitaṃ manumimaṃ saṃlikhya kaulālamṛtsnākākalpitaputtalīhṛdi kṛtaṃ prāṇān prathiṣṭhāpya ca |

japtvā saptadinaṃ trisandhyamatha tāmāloḍya bhāṇḍīrasairlimpedvaśyamavaśyameva bhavitā cānyeṣu janmasvapi |

bhāṇḍī bhārgī ||

aṣṭottaraśataṃ japtvā samūlakāṇḍāṃ kṛtāñjaliṃ śirasā |

dhārayati sarvalokapriyo bhavenniyatameva mantrivaraḥ |

kṛtāñjalirlajjāvatī |

tacchatamakhavallīlakṣmīpuṣpāṇi dhārayedevaṃ samudābhadrakaviṣṇupriyāśca mūṣalī sa mantrajāpena |

madhukaṃ dūrvāṃ sahāñcaiva yathādhṛtam śirasā |

sā tathaivaikaṃ svargalokakalyāṇanayanasamarthakam |

kā kathā manuṣyalokeṣu daśa ravivasurudramanuṣu |

aṣṭavākṣiviśvadrogabhāge añjalyādi kramaśaḥ |

saṃyojyādaśakamakhilavaśyakaram |

pratyekaṃ śatamaṣṭau japtvā saṃyojya daśakamapiṣṭvā guṭikīkṛtya sahasrāṣṭakaṃ japtvā guṭikayā racitā tilakakriyā suranārīnaralokarañjanādikaṃ kapilādhṛtadīpitayā tattaccūrṇagarbhayā vartyā kajjalamuddhṛtamiva tatkarpūrayutaṃ sahasraṃ parijaptam |

dinamanudinanayanayutaṃ kuryādakhilalokamavaśyavaśyakaram ||

ete vaśyāprayogāḥ |

ātmānaṃ kukkuṭaṃ dhyātvā svakīyagaṇaśaktayā |

sādhyāṃ śṛṅkhalayā kaṇṭhe baddhvā kiṣamanuvrajet |

sahasramarddharātre tu rātritrayamatandritaḥ |

turīyakukkuṭasyānte sādhyanāma svakarma ca |

japet saṃyojyavaśyādikāryeṣu sakaleṣvapi |

yāmārabhya japedenaṃ peṣitaṃ sā madālasā |

bibhrat sadārdravasanā madanākulacetanā |

utphullaguhyajaghanā śithilāṃśukabhūṣaṇā |

calatpādaparinyāsā sphuradromāñcakañcukā |

kāmānaloṣṇaniśvāsā śobhitādharapallavā |

vikīrṇakeśapāśāsau vepitā ghūrṇitekṣaṇā |

racitāñjalirāyāti svayamasyālayaṃ niśi |

sādhyāhvānavidarbhitaṃ manumimaṃ tāmbūlapatrodare lekhanyā pratilikhya karmasahitaṃ prāṇān pratiṣṭhāpya ca |

japtvāṣṭau śatamarkadugdhajanitā dīpe trirātrāntare |

guptaṃ dīpaśikhāgninā svayamamuṃ vaśyorvaśī cāśrayet |

bhūrje mantramamuṃ vilikhya sakalaṃ sādhyāhvayāsampuṭaṃ prāptaprāṇamathāṣṭakottaraśataṃ japtaṃ trirātraṃ punaḥ |

kṣaudrakṣīraghṛteṣvidaṃ pṛthagapi prakṣipya mantraṃ japannākarṣatyacirādabhīṣṭavanitāṃ nāgādilokādapi |

ālikhyaiva śarāvake manumimaṃ tannāmakarmānvitam |

rātrau rocanayā praṇītapavanaṃ japtvā ca sāṣṭau śatam |

tasyā nābhimukhāṅgajanmabhavanaṃ santāpayan khādire vahnau caitamanaṅgavegavivaśā yā vā samayāti ca |

nābhimātrajale sthitvā sādhyanāmavidarbhitam |

japet sahasraṃ tridinamiṣṭāmākarṣayed dhruvam ||

ityākarṣaṇam |

kapiromahiṅgudārvīkharacarmāṇi cūrṇayet |

taccūrṇaṃ mantrasañjaptaṃ nāmakarmavidarbhitam |

trisahasraṃ punastena snigdhayorantarātmanoḥ |

dhūpairatīva vidviṣṭau snigdhāvapi bhaviṣyati |

tālapatre likhenmantraṃ nāmakarmavidarbhitam |

kṛtaprāṇapratiṣṭhāntaṃ prajaptaṃ trisahasrakam |

viṣāliptaṃ dvidhā kṛtvā nikhanet sindhutīrayoḥ |

snigdhayorāśu vidveṣaḥ syādumeśānayorapi |

sindhutīrayoḥ nadyubhayatīre |

ulūkakākayoḥ pakṣau gṛhītvā mantravittamaḥ |

mantre ālikhya vai śarāve niśāyāñca sādhyākṣarasampuṭitaṃ mantraṃ sthāpitapavanaṃ sahasrajaptaṃ catuṣpathe nikhanet |

stambhanametadavaśyaṃ bhavitā jagatāñca nātra sandehaḥ |

sthāpitapavanaṃ kṛtaprāṇapratiṣṭham ||

kṛtvā pratikṛtimathavā śmaśānāṅgārakeśaśavavasanajāṃ sapadi samyagadhiṣṭhitapavanāṃ hṛdgatanāmnīṃ samantralalāṭāṃ vasanādhiṣṭhitapavanāṃ sahasrajaptāṃ pratiṣṭhitaprāṇām |

bandhanaṃ prati tīkṣṇataraṃ stambhanamatitīkṣṇāmbunikṣiptām |

likhitamantracitāmayakīlakaṃ sahitakarma sanāma samārutam |

kṛtajapaṃ trisahasrakasaṃkhyāyāḥ pathisvanedatha yānanivāraṇam |

vihitanimbatarau ripunāmayutaṃ manumimaṃ niśayā kṛtanāmakam |

navasahasrajapādiṣu sādhitaṃ pathi khanet parasainyanirodhanam ||

iti stambhanam ||

aṅgārakaṃ pitṛbhuvo ripunaidhanarkṣe japtvā vinirmitamidaṃ pitṛbhūgatāgnau |

dagdhvā ca tabbhasitamiśritamātraśatrorālikhya nāma manukarmayutaṃ svamūrddhni |

kṣipraṃ sa cālayati cāṣṭasahasrajaptaṃ japtvā śive kujadine sacaturdaśīke |

karmāhvayamānampuṭaṃ manum |

sahasrajaptaṃ nikhaned dviṣāṃ gṛhe dvāre taduccāṭanamāśu jāyate |

nirasya kākanilayaṃ pitṛbhūgatāgnau dagdhvā ca tadbhasitamiśritamantriśatroḥ |

ālikhya nāma manumarmayugasya mūrdhni proccāṭayeccāṣṭasahasrajaptam |

japtvā śive kujadine sacaturdaśīke karmāhvayāḍhyamanunā trisahasrajaptam |

dattaṃ vidhāya ripumūrdhni vinikṣipecca proccāṭayedripumasau drutamāśu caitat |

śmaśānaje cele vā ripunāmakarmasaṃyuktaṃ mantrapañcasahasrajaptam |

dvāri kṣipedamukāmukasya śatroruccāṭayet saptadināntarāle |

kīlaṃ citākāṣṭha mayañca mantrī karmānvitaṃ cāṣṭasahasrasaṃkhyam |

mantrṇa japtaṃ nikhanedarātigehe tamuccāṭayati kṣaṇena |

unmattarasālocitāmasīsakārūpakṣaṇavidhinā |

kāraskaraphalakāntamanuṃ likhet karmanāmasampuṭitam |

sthāpya prāṇānasmin dviṣato'ṣṭaviṣānuliptasaṃsiddham |

tatraiva sahasrajaptaṃ śmaśānadeśe catuṣpathe vāpi |

nikhanedaribhavane tadaṣṭamarkṣe ripoḥ kṣipraṃ deśāntaramathavāsau |

masyeti tenodvijitalokāntaraṃ sadā rogī ||

ityuccāṭanam ||

mantraṃ sādhyasya nāma pratipuṭitamathālikhya tālasya patre puttalyāṃ tannidhāyārpitapavanamatho japtamaṣṭau sahasram |

rātrāvunmattadīpte pitṛvanajanite tīkṣṇatailena liptaṃ chitvā chitvā niśārddhe tridinaparimite mohayenmārayed vā |

madhyārkavṛkṣakṛtarūpamadhiṣṭhite'nujaptaṃ sahasramapi kīlayati śmaśāne |

mantreṇa dārayati sādhitamantramaṅgaṃ yadyadriporapi vinaśyati tattadaṅgam |

vairiprasravamṛttikāpadarajaḥsaṃyuktacakrīmṛdā kṛtvā puttalikāñca nāma hṛdaye śīrṣe pade vā likhet |

aṅgāraiḥ pitṛbhūgatairmanumimaṃ tannāmakarmānvitam |

tasya nyasya hṛdīdamāśu pavanaṃ saṃyuktacakrīmṛdā |

kṛtvā puttalikāñca nāma hṛdaye śīrṣe pade vā likhet |

aṅgāraiḥ pitṛbhūgatairmanumimaṃ tannāmakarmānvitaṃ tasya nyasya hṛdīdamāśu pavanaṃ japyāt sahasratrayam |

sañchittvaivamakhaṇḍitena śatadhā śastreṇa tāṃ puttalīṃ yāmyāśābhimukho dināni daśabhirdīpte śmaśānānale |

tailaṃ tīkṣṇataraṇ niṣicya juhuyāt naidhanya-ṛkṣe'thavā mantrī pretapateḥ puraṃ drutamasau yāsyatyarātirdhruvam |

naidhanya-ṛkṣe śatrorbadhatārāyām |

aṅgāravāre kulikodayeriporālikhya patre pratimāṃ pratiṣṭhitām |

prāṇān pratiṣṭhāpya viṣānuliptāṃ śmaśānabhūmau juhuyādvinaśyet |

ripoḥ pratikṛtiṃ kṛtvā gomayena ca taddhṛdi |

tālapatre samālikhya manumākhyāvidarbhitam |

vinyasya tatpratikṛteḥ sthāpyopari ca rājatam |

mṛṇmayaṃ vā ghaṭaṃ samyag gomayena ca pūritam |

tatrāpi nikṣipenmantraṃ likhitākhyapuṭaṃ budhaḥ |

vairiprāṇān pratiṣṭhāpya tasmin gomayavāriṇi |

trisandhyaṃ prajapettasmin chāyāyāmādbhaviṣyati |

dṛṣṭvā tāṃ gomayajale ripucchāyāṃ samāhitaḥ |

astreṇa chedayedaṅgaṃ yasya yadyadabhīpsitam |

tattadvinaśyati ripoḥ saptāhānnātra saṃśayaḥ |

hṛdayodarakaṇṭheṣu chinneṣu bhavitā mṛtiḥ |

śirorogo bhavettasya vraṇe śastreṇa mastake |

śuṇṭhī hiṅgu ca citrakaṃ marīcaṃ rohipippalī |

mandībadhūmayūrakalpaṃ proktametadviṣaṃ budhaiḥ |

kāraskaramāmalakīmauḍumbarajambūkhadirakṛṣṇā ca |

vaṃśapippalanāgau rohiṇamalināsanabhrumālikāḥ |

ariṣṭabilvavikaṅkatakadambavakulatvaksaṃjñāḥ |

vañjulapanasārkaśamīkadambanimbaprakāśamūlañca |

tataḥ sahasramanumādarāt japati yaḥ sa ramābhavanaṃ bhavejjapavidhau kapīsīkusumaiḥ |

siddhajape tu kukkuṭamanvaham aṣṭottaraṃ manumimaṃ prajapet sahasraṃ dhyāyenmaheśamanukukkuṭarūpakaṇṭham |

pañcārcito'sya bhavanañca manorathādyairāpūryate bahuvidhairapi vatsareṇa |

nityaṃ gna(?) tyuṣasi pratītamanasā pādena bhūdhāriṇā ratnānyeva samantataḥ svapurataḥ paryākṣipantaṃ muhuḥ |

dhyātvā kukkuṭamīśarūpamathavā bhūtyaiva māyā svayam |

bhaktyā yaḥ prajapedupendramitaraṃ prāpyendirā lakṣayet |

tattvena khaṇḍīkṛtatālavṛttāṃ kṣmāṃ chādayettāṃ phalaratnakhaṇḍaiḥ |

dhyātvā manuṃ svaṃ nayane japed yo vidviṣṭamākhaṇḍalavat sameti |

dodhūyamāno nijapakṣapatravat parārddharatnaṃ kiraṇakanakarāgapuṣpam |

dhyātvā sunirniyatameva manuṃ prajapya prauḍhāṃ śriyaṃ bhṛśamavāpsyati ratnapūrṇām |

bhūmau kāñcanamṛttikāpadarajorājīṃ kirantaṃ mudā kūjantaṃ caraṇena dhānyanicayānākīrya cañcādinā |

sañcintyojjvalatāmracūḍamaruṇaṃ kiñcit samākuñcitagrīvaṃ yaḥ prajapedamuṣya bhavanaṃ dhānyādibhiḥ pūryate |

daśauṣadhadagdhabhasitamanunāmunā kṛtajapaṃ niśi vasādhṛtam |

duritarogaviṣabhūtabhayāpahaṃ bhajatāṃ vaśīkaraṇamatīva ramākaram ||

sthalajendhanacarmabhasitaṃ tridhā vidhivat sahasrajaptamabhirakṣati cākhilam |

bhūrjapatramabhilikhitanāmamātrakaṃ naramāśu rakṣati dhṛtaṃ japānvitam |

manunā taṇḍulamanunā |

sahasrajaptaṃ tadvat kukkuṭaṃ yo vetti so'sau |

kukkuṭasaṅghān svakīyān yuddhe jeṣyati kṣipram |

smṛtvā sahasramapi sañcintya kukkuṭaṃ japet |

jeṣyati sapadi raṇe svabhaṭe caraṇāyudhaiḥ samāyātaḥ |

bahunā kimatra manunā likhitaṃ parivāñchitaṃ sapadi sādhyataram |

acireṇa tasya bhavane japato vasatiṃ prayāti kamalā vimalā |

iti japaniratānāṃ kukkuṭaṃ lakṣayitvā kṣapaṇakamanivāhakṣiptabhūtāripakṣaḥ |

tvaritanivahapakṣakṣepakaḥ sarvabhakṣya praṇatasujanarakṣī vīkṣitānāṃ svapakṣaḥ |

nikhilamabhimatānāmarthināṃ kalpavṛkṣaḥ suravaranaranārīrañjanākṛṣṭidakṣaḥ |

anantaṃ bindusaṃyuktaṃ puṅkolidvitayaṃ tataḥ |

vāṃ śaktiścātha puṅkoliyugalaṃ vilikhettataḥ |

vukāraṃ varuṇārūḍhamanantaṃ vāsabindukam |

krośantamuddharenmantraṃ kukkuṭaṃ sumanoharam ||

iti kukkuṭaprayogaḥ ||

athocchiṣṭācāṇḍālīprayogaḥ ||

tatraiva ṣaṣṭhapaṭale ||

śrīpārvatyuvāca ||

sūcitā me purā śambho ! mantrā naikavidhāstvayā |

idānīṃ śrotumicchāmi devīmucchiṣṭapūrvikām ||

śambhuruvāca ||

śṛṇu devi ! varārohe ! devīṃ tāṃ kathayāmyaham |

yayā vijñātamātreṇa abhūdvidyāmayo naraḥ ||

śrīdevyuvāca ||

ko vidhiḥ kiṃ phalaṃ cāsyā mayi vidyāsvarūpataḥ |

kathyatāṃ deva ! yatnena rahasyenaṃ niveditam ||

śambhuruvāca ||

śṛṇu devi ! vidhiṃ vakṣye phalañcoccāṭanādikam |

viṣañca sthāvaraṃ devi ! vidyābhāvānnihanti ca |

athānyat sampravakṣyāmi devīṃ guhyatamāṃ priye ! |

ucchiṣṭapūrvikāṃ devīṃ mātaṅgīṃ sarvasiddhidām |

sarvapāpaharāṃ devīṃ sarvadoṣavivarjitām |

yayā vijñātayā ekāḥ kṣayaṃgacchanti cāpadaḥ |

sthāvaraṃ jaṅgamañcaiva kṛtrimaṃ jaṅgamaṃ tathā |

viṣaṃ jayati deveśi ! sthāvarāṅgasamāśritam |

iyaṃ vidyā parāvidyā sarvapāpavināśinī |

svargadā mokṣadā caiva rājyasaukhyaphalapradā |

iyaṃ devī mayā pūrvaṃ sādhitā viṣavarjitā |

sakṛduccāritā vidyā brahmahatyāviśodhanī |

sarvapāpavihantrīyaṃ sarvasaubhāgyadāyinī |

yadyucchiṣṭamukho bhūtvā smareddevīṃ kadācana |

tadācānto bhaveddevi ! vinaivācamane kṛte |

durbhagā subhagā nūnaṃ duḥkhitā sukhitā bhavet |

bandhyāpi labhate putraṃ śatahāyanajīvitam |

nirdhano dhanamāpnoti mūrkho vidyāmavāpnuyāt |

yāṃ yāṃ prārthayate siddhiṃ haṭhāttāṃ tāmavāpnuyāt |

vidhānaṃ hyatra vakṣyāmi śṛṇu devi ! manorame ! |

bhojanānantaraṃ devi ! vinaivācamane kṛte |

baliṃ dattvā prathamato mūlamantreṇa sādhakaḥ |

tato mantraṃ japeddhyātvā devīṃ tāmiṣṭasiddhaye |

mantraṃ śṛṇu mahādevi ! yathāvat kathayāmi te |

nama ucchiṣṭapūrvantu tathā cāṇḍālinīti ca |

sumukhī ca tato devī kīrtayettadanantaram |

mahāpiśācinī tasmāllajjāvījamataḥ param |

nādabindusamāyuktaṃ ṭhakāradvitayaṃ punaḥ |

savisargaṃ mahādevi ! sarvasiddhipradāyakam |

na tithirna ca nakṣatraṃ nopavāso vidhīyate |

nāṅganyāsakaranyāsau na varṇanyāsa īritaḥ |

na videśo na vā vighno nāśaucaṃ niyamo na ca |

yasya tiṣṭhati mantro'yaṃ na na sa vighnairavāpyate |

dhyānamasyāḥ pravakṣyāmi yathāvajjagadīśvari ! |

śavopari samāsīnāṃ raktāmbaraparicchadām |

raktālaṅkārasaṃyuktāṃ guñjāhāravibhūṣitām |

ṣoḍaśābdāñca yuvatīṃ pīnonnatapayodharām |

kapālakṛtakāhastāṃ paramajyotirūpiṇīm |

bāladakṣiṇayogena dhyāyenmantraviduttamaḥ |

ucchiṣṭena baliṃ dattvā japettadgatamānasaḥ |

ucchiṣṭenaiva kartavyo japo'syāḥ siddhimicchatā |

ucchiṣṭajapamānasya jāyante sarvasiddhayaḥ |

aparañca pravakṣyāmi śṛṇu devi ! phalapradam |

homaṃ santarpaṇañcāsyāḥ sahasā kāryasiddhaye |

sthaṇḍile maṇḍalaṃ kṛtvā caturasraṃ samāhitaḥ |

pūjayenmaṇḍalaṃ devi ! mūlamantreṇa mantravit |

tato devīṃ samādhāya vahnirūpāṃ vyavasthitām |

devīṃ dhyātvā carddhomaṃ dadhisiddhānnataṇḍulaiḥ |

sahasraikaṃ vidhānena rājā bhavati vaśyagaḥ |

mārjārasya tu māṃsena yo devyai homamācaret |

sa prāpnoti parāṃ vidyāṃ śastraśāstravahiṣkṛtām |

kuryāttu chāgamāṃsena homaṃ madhusamanvitam |

sahasraikaṃ vidhānena bhavanti dhanasiddhayaḥ |

vidyākāmaścareddhomaṃ śarkarāmadhupāyasaiḥ |

punastasya bhavantyeva siddhavidyāścaturdaśa |

rajasvalāyā vastreṇa madhunā pāyasena ca |

homaṃ kṛtvā mahādevi ! trailokyaṃ vaśamānayet |

nāgavallyā careddhomaṃ madhunā saha sarpiṣā |

ayutaikaṃ vidhānena siddhividyā bhaved dhruvam |

sadyo mārjāramāṃsena ghṛtena madhunā saha |

cāṇḍālakeśayuktena bhavedākarṣaṇaṃ dhruvam |

śaśakasya tu māṃsena madhunāloḍitena tu |

kṛtvā homamavāpnoti vidyāṃ vittaṃ varāḥ striyaḥ |

dhustūrārkasya yogena citāvahnau tu mantravit |

kokilākākapakṣaiśca homaḥ śatrūn vināśayet |

uccāṭanāya śatrūṇāṃ homaṃ kuryācca mantravit |

pūrvoktena vidhānena citākāṣṭhahutāśane |

ulūkakākapakṣābhyāṃ kṛtvā homaṃ nirantaram |

vedhayecchatrumanyonyaṃ kalahākulamuddhṛtam |

ulūkapakṣahomena garbhapāto varastriyaḥ |

sahasraikaṃ vidhānena kuryāddhomaṃ samāhitaḥ |

bilvapatreṇa sājyena māsamekaṃ nirantaram |

api bandhyā labhet putraṃ cirajīvinamuttamam |

bandhūkakusumaṃ hutvā raktaṃ madhusitānvitam |

durbhagāyā haṭhāddevi ! saubhāgyasukhadāyakam |

prātarutthāya yaḥ kaścit kuryāddhomaṃ dine dine |

javāpuṣpeṇa sājyena śatamaṣṭottaraṃ priye ! |

ṣaṇmāsasya prayogeṇa bhavedākarṣaṇaṃ dhruvam |

devagandharvamartyānāṃ kanyā nāgāṅganā dvijāḥ |

haṭhādāgatya kāmārtā balādāliṅgayanti tam |

vidyāyāḥ kriyate homastilapāyasamiśritaiḥ |

sa prāpnoti mahāvidyāṃ śāstraughapadaśālinīm |

madhunā rurumāṃsena homaṃ kuryāt prayatnataḥ |

vidyāvān dhanavān buddhiṃ śastraśāstravaśīkṛtām |

iyaṃ devī mahādevi ! vāmācāraphalapradā |

dakṣiṇācārayogeṇa na bhavet phaladāyinī |

sabhājanāntarañcāsyā baliṃ dattvā dine dine |

ucchiṣṭena japenmantraṃ śatamaṣṭottaraṃ priye ! |

ujjaṭe vā śmaśāne vā śūnyāgāre catuṣpathe |

balipradānato devī pratyakṣā bhavati dhruvam |

eṣā devī mayā khyātā bhairavākāramicchatā |

ityeṣā kathitā devī sarvapāpāpahāriṇī |

mantrasyoccāraṇāddevi ! sarvapāpavivarjitaḥ |

ucchiṣṭadūṣaṇaṃ tyaktvā sa pavitro bhaved dhruvam |

ityucchiṣṭacāṇḍālinī devī bhuvanaviśrutā |

nānāpravartane kāñcidvidyāṃ śṛṇu varānane ! ||

(śrīśiva uvāca ||

śṛṇu devi ! mahāvidyāṃ samayākāradhāriṇīṃ |

na tithirna ca nakṣatraṃ na sādhyādiṃ vicārayet |

mahādevīti vikhyātā śivadīkṣāntagāminī |

yajñopavītaṃ deveśi ! dhāryate sādhakena vai |

ucchiṣṭenārcayeddevīṃ mahādevena sādhitām |

nānyamavagatastiṣṭhet sarvagranthaṃ suvistaram |

bahunoktena kiṃ devi ! trailokyamapi sādhayet |

sadā kālantu mantro'yaṃ smartavyastripurāriṇā |

payoguḍena bhaktena māṃsena juhuyānnaraḥ |

āyurdhanañca putrāṃśca vidyāmaṣṭādaśīṃ labhet |

goptavyeyaṃ prayatnena kathitavyā na kasyacit |

gurubhaktiḥ pradātavyā kāyena ca dhanena ca |

lokāpavādo na ca devi ! pāpaṃ naivāparā tiṣṭhati martyaloke |

marttyaloke sukhaṃ bhuktvā pare devīpuraṃ vrajet |

mokṣaikasārāṃ dhanadaikasārāṃ vidyaikasārāṃ śṛṇu devi ! vidyām |

sarvopakārāṃ paramārthasārāṃ mahānubhāvāṃ bhuvi kāmadhenum ||

ityucchiṣṭacāṇḍālinīprayogaḥ ||

matsyasūkte aṣṭapañcāśatpaṭale !

grāmamedhaṃ pravakṣyāmi kṛte rogairna bādhyate |

akṛte maraṇaṃ grāme tasmāt kuryāt prayatnataḥ |

tatra sampūjayeddevīṃ śivaṃ viṣṇuṃ prajāpatim |

bhadrakālīñca kṣetreśaṃ ghaṇṭākarṇaṃ viśeṣataḥ ||

atha dhūmāvatīprayogaḥ ||

phetpāriṇītantre ||

dhūmāvatīprayogo'yamadhunā kathyate mayā |

dāntau sārghīśavindvantau bīje dhūmavatīhdviṭhaḥ |

dhūmāvatīmanuḥ prokto vairinigrahakārakaḥ |

ṣaḍaṅgaṃ jātisaṃyuktaṃ kalpayettena mantravit |

pippalādo muniśchando nīvṛdeṣā ca devatā |

vivarṇā ca~calā kṛṣṇā dīrghā ca malināmbarā |

vimuktakuntalā rūkṣā vidhavā virasadvijā |

kākadhvajarathārūḍhā vilambitapayodharā |

sūrpahastātirūkṣākṣā dhṛtahastā varānvitā |

pravṛddhaghoṇā tu bhṛśaṃ kuṭilā kuṭilekṣaṇā |

kṣutpipāsārditā nityaṃ bhayadā kalahāspadā |

evaṃvidhāṃ samādhyāyettataḥ karma samārabhet |

caturthena tu varṇena ṣaṣṭhasvarayutena ca |

ṣaḍdīrghajātiyuktena kuryādaṅgāni mantravit |

japet kṛṣṇacaturdaśyāṃ puraścaraṇasiddhaye |

upavāsarato mantrī śūnyāgāre divāniśam |

śmaśāne vipine vāpi japellakṣantu vāgyataḥ |

soṣṇīṣaḥ sārdravāsāśca puraścaraṇakarmaṇi |

sādhyopari mantramālikhya tasmin sthāpya śivaṃ vrajet |

avaṣṭabhya śivaṃ śatrunāmnātha prajapenmanum |

sahasrādūrddhvataḥ śatrurjvareṇa parigṛhyate |

pañcagavyena śāntiḥ syājjvarasya payasāpi vā |

mantrādyakṣaramālikhya śatrunāma tataḥ param |

dvitīyantu manoḥ śatrornāmaikaṃ manumālikhet |

vane'yutaṃ japet śatrorniścitaṃ maraṇaṃ bhavet |

kṛtvā mantre riporākhyāṃ māraṇe yāminīdale |

utsādo jāyate śatrormanorayutajāpataḥ |

dagdhvā kākaṃ śmaśānāgnau tadbhasmādāya mantritam |

virodhināmāṣṭāśāsu sadya uccāṭanaṃ ripoḥ |

śmaśānabhasmanā kṛtvā śivaṃ tasyopari nyaset |

virodhināmasaṃruddhaṃ kṛṣṇapakṣe samuccaret |

mahiṣīkṣīradhūpañca dadyāt śatruvipatkaram |

mahiṣīrūpamāsthāya śatruṃ sā vinipātayet |

mantreṇānena nikhanettadbhasma ripumandire |

śatrumuccāṭayettūrṇaṃ nātra kāryā vicāraṇā |

nyasya pāṇitale śatrorākhyānaṃ citibhasmanā |

vahnāvadho mukhaṃ kruddhaḥ sthāpayannayutaṃ japan |

dhūmāvatīmanuṃ mantrī śatrukṣayaparaṃ nayet |

prāgvat karatale nyasya tvarddhayorddhaṃ ripornyaset |

jalasthaḥ prajapet mantrī huṅkārānnāśayedarīn |

śmaśānāṅgāramādāya kṛtvā puṣpādinārcayet |

bhagaliṅgaṃ samābhāṣya manasā karma cintayan |

nimbakākacchadānekīkṛtya cāṣṭaśataṃ japet |

dadyāddhūpaṃ sādhyanāmnā sadyo vidveṣayedarīn |

citākāṣṭhānale kṣīrahomācchāntiḥ prajāyate |

rajodhūpapradānena gṛdhrarūpeṇa kālikā |

mārayatyarimāgatya śāntinirmālyadhūpataḥ |

varāhabāladhūpena hanyādvārāharūpiṇī |

aśvatthapatradhūpena śāntirbhavati nānyathā |

śāntiḥ sarvābhicārasya pañcagavyena jāyate |

kṣīreṇāpi ca deveśi ! madhuratritayena ca |

kīle kṣeḍatarorvidarbhya vilikhenmantreṇa nāmākṣaraṃ japtvā lekhyapadadvaye tu nikhaneduccāṭanaṃ vidviṣām |

tvatpādadvayadhūlikīrṇahaviṣā dattvā dvijebhyo baliṃ tajjaptvā citibhasmakīrtitamarergehe ca tadvadbhavet |

vāyavye vilikhecca parṇasahitaṃ japtaṃ sahasrādhikam |

japtvā vāyusurā śivākṣadakṛśatve vā na tadrodhakam |

cūrṇaṃ tasya ca pallave vinihitaṃ japtaṃ sahasrākṣaraṃ kāntaṃ śatrugṛheṣu tacchirasi vā teṣāṃ kuloccāṭanam |

japtvārāme śmaśāne ca nirmālye padagocare |

gardabhāvāsabhūmau ca bhūtasthāne catuṣpathe |

ūṣare mehanābhūmau puṣpitāvāsameghayoḥ |

ānīya śarkarāṃ mantrī digvāsā dakṣiṇāmukhaḥ |

śmaśānaloṣṭre nikṣipya tatrāgnau bharjayettathā |

cūrṇaṃ tattu japellakṣaṃ prakṣipecchatruveśmani |

senāmadhye ca sarveṣāṃ pakṣāduccāṭanaṃ bhavet |

garte pipīlikānāntu pādadhūlī ṣaḍānanān |

dhṛtānnaṃ saptarātrantu juhuyānmantravinniśi |

bhramate kākavat sarvāṃ mahīmāmāraṇādripuḥ |

kṛtvā pratikṛtiṃ śatrorjanma-ṛkṣeṇa mantravit |

kṛtvā pratiṣṭhāṃ prāṇasya viddhvā marmasu kaṇṭakaiḥ |

āyasairmantramāvartya bhaumavārodayādiṣu |

dhustūrarasasampiṣṭacitāṅgāreṇa mantriṇā |

nityasya pṛṣṭhato baddhvakeśapāśena taṃ japet |

śmaśāne śatrumāhūya tadgṛhe nikhanenniśi |

vidveṣaṇaṃ bhavet sadyo gaurīśaṅkarayorapi |

aśvatthatvaci mantrārṇairdarbhitaṃ sādhyamālikhet |

anyadviṣatarostadvajjaptvā tatkṛtyayā nyaset |

pūrvoktakaṇṭakaividvān japet piṣṭvā śataṃ śatam |

vidviṣṭau bhavatastau tu nāmnāmapi ca tatkṣaṇāt |

varṇāṃstān vilikhedviṣākhyamabhitaḥ koṇeṣu mantrākṣaraiḥ saṃruddhān paritaḥ prabhañjanagṛhaṃ madhye ca sādhyaṃ pṛthak |

aṅgāraiḥ kanakodbhavairapi padairmantraṃ japaṃstāḍayet |

kārpāsena raṇe kujārkadivase bhūlokavidveṣaṇam |

āpādya pūrvāṃ murtiñca śatrorālikhya śodhayet |

ātape niśitāṃ japtvā vahnerupari lambayet |

evaṃ saptadinaṃ dravyairājapyālikhya śodhayet |

vyomāgnilaśulonmattahiṅgusiddhārthaśūraṇaiḥ |

piṇḍairlavaṇasambhūtairunmattadravasaṅgataiḥ |

peṣayitvā tena samyag likhenmantrī manuṃ japet |

balimadhye khanet kīlaṃ yuktarūpaṃ tathopari |

vahniṃ prajvālya taddhyuccairgavyayuktaṃ humejjapet |

nikṣipya pratimāṃ tatra japennityaṃ mahāmanum |

saptaviṃśaṃ tataḥ kuṇḍaṃ śūnyāgāre ca vā humet |

trikoṇaśūladīptāgramekhalātritayānvitam |

tatrāpi nikhanet kolaṃ vahniṃ prajvālya pūrvavat |

tataḥ pratikṛtiṃ mantrī vahnerupari lambayet |

ukta dravyeṇa saṃliptvā ūrddhvapādāmadhomukhīm |

raktadravyaiḥ samārādhya prajvālya viṣavṛkṣajaiḥ |

indhanaiḥ pratimāyāñca samitprajvalitāṃ humet |

āvaraṇādibhirāmartyo layaṃ yāti na saṃśayaḥ ||

iti dhūmāvatīprakaraṇam ||

atha kṛtyāparimalaprayogaḥ |

trayodaśapaṭale ||

athātaḥ saṃpravakṣyāmi mantraṃ parimalātmakam |

yena vijñānamātreṇa nāsādhyaṃ bhuvanatraye |

rudrajāyā mahāyogī nato gaurīpadaṃ vadet |

bhuvanabhayaṅkarīti padaṃ varmāntamuccarenmanum |

athavā prathamādanyamathāto brahmaṇaḥ padam |

parimala ityādi brahmādyakhaṇḍaparimalaḥ |

ṣaḍdīrghayuktabījena mantrārddhenāstrayogiṇā |

hṛdayañca tato'rddhena varmāstreṇa śiraḥ kramāt |

śikhākavacanetrāstramevaṃ nyāsakramaḥ smṛtaḥ |

aṅgirā ca ṛṣirdevī gāyatrīcchanda īritam |

siṃhavaktrā ca bhūtānāṃ bhayaṅkariṇyataḥ param |

mahākṛtyā devatā cetyuktvā nyāsaṃ samācaret |

siṃhānanāṃ kṛṣṇamukhīṃ lambamānapayodharām |

daṃṣṭrākarālavadanāṃ trinetrāṃ sarvatojjvalām |

kṛṣṇakañcukasaṃvītāṃ vidhūmāgnisamaprabhām |

triśūlacakramuṣalakhaṭṭāṅgakarapaṅkajām |

lelihānāṃ mahajjihvāṃ vidyutprekṣasabhīṣaṇām |

dhyātvā kṛtyāṃ vidhānena pūjayenmantravittamaḥ |

dhyātvā kṛtyāmarcayati raktaiḥ puṣpaiśca vaśyake |

kṛṣṇā māraṇakṛtyeṣu māṃsaraktāsavaistathā |

kṛtyāñca madanāṃ sarvakulyāṃ svañchādinīṃ tathā |

bhīṣaṇāṃ śrīmatīṃ caiva pratiṣṭhāñca tataḥ param |

vidyāmabhyarcayedaṣṭapatreṣu kramaśaḥ sudhīḥ |

pūrve tu śāṅkarīnāma śuklavarṇāṃ varānvitām |

dvibhujāṃ saumyavadanāṃ pāśāṅkuśadharāṃ śivām |

dakṣiṇe bhīṣakānāma lambajihvāṃ sudhāmukhīm |

kṛṣṇavarṇāṃ raktamukhīṃ raktamālyānulepanām |

caturbhujāṃ siṃhanādāhlādakāñca kapālinīm |

khaḍgahastāṃ śiromālāṃ sarvābharaṇabhūṣitām |

paścime vāruṇīnāma svarṇavarṇāṃ hasanmukhīm |

surudramālikāṃ śubhradaṃṣṭrāmabhayadāṃ sadā |

uttare bhīmikānāma caturvarṇabhayaṅkarīm |

pūjayitvā japenmantraṃ nityamaṣṭottaraṃ śatam |

avāpya viniyogastu kartavyo mantriṇā sadā |

kālaṃ viditvā pratimāṃ madhūcchiṣṭena kārayet |

dvādaśāṅgulaṃ tat śatrornakhalomasamanvitam |

hṛdaye nāmadheyañca phaṭkāraṃ sarvavarmake |

amuṣya prāṇa iha cāmuṣya jīva iha sthitaḥ |

amuṣya sarvendriyāṇi tathā cāmuṣya vāṅmanaḥ |

cakṣuḥśrotraghrāṇaprāṇānihānayatvagniballabhā |

iti prāṇaṃ pratiṣṭhāpya maricairlepayettataḥ |

mṛtabrāhmaṇacāṇḍālakeśābhyāṃ pādayoḥ pṛthak |

baddhvā kāraskaramaye toraṇe cāpyayomukhīm |

tasyādho mekhalāyuktaṃ trikoṇaṃ tatra kuṇḍakam |

tatra śāvaṃ vidhāyāgniṃ paristīrya śaraistṛṇaiḥ |

vibhītakaparidhyā ca kalpayed yasya māraṇam |

juhuyānnimbatailāktaiḥ kākolūkasya picchakaiḥ |

dārayainaṃ śodhayainaṃ mārayetyabhidhāya ca |

aṣṭottaraśatenaiva manunā vidhinā budhaḥ |

homānte vidhivat kṛtyāmārādhyāgneśca sannidhau |

yo me ekasthagṛho'tidūrastho vāntike'pi ca |

piva kṛtye'sṛk tasya humityuktvā nivedayet |

saṃrakṣāgniṃ vidhānena navarātraṃ samācaret |

humed yāvattāvadasya bhavedeva ripormṛtiḥ |

arkakṣīreṇa maricaṃ piṣṭvā siddhārthameva ca |

jale saṃloḍya mantreṇa ripuṃ dhyātvā niruddhadṛk |

kṛṣṇāmbarottarīyāgraṃ pādenākramya tadripum |

vajraṃ śūlamiti dhyātvā tasyopari vinikṣipet |

navarātrāntare śatrurmriyate nātra saṃśayaḥ |

dūrasiddhe citāvahnau tailāsaktairvibhītakaiḥ |

juhvato mriyate śatruḥ satyamauśanasoditam |

ripoḥ pratikṛtiṃ kṛtvā sādhyarkṣaphalake'male |

arkakṣīreṇa maricaṃ piṣṭvā tatraiva lepayet |

phaṭkāraṃ hṛdaye kṛtvā śivaṃ nirmāya dhūpakaiḥ |

kṣipet kṛṣṇacaturdaśyāṃ japtvā mantraṃ sahasraśaḥ |

sadyo'vagāhanaṃ kṛtvā kuryād yasyātmarakṣaṇam |

mantraṃ japtvā vidhānena bhedayet saha mudrayā |

ṣaṇmāsāt mriyate śatruḥ sandhyayorubhayorapi |

vāyunā coddhṛtaṃ parṇaṃ śuṣkaṃ vaibhītakaṃ tataḥ |

gṛhītvā ca likhenmantrī kṛṣṇasarpasya śoṇitaiḥ |

nāmadheyaṃ riporante vāyubījaṃ prayojayet |

nikhanettasya gehe tu kākavaktrāmaye dhruvam |

vātoddhūtaiḥ śuṣkaparṇaiḥ kāṣṭhairaśanipātitaiḥ |

uṣṭrāsthi ca navāṅgāraiḥ śatroruccāṭanaṃ humet |

dūrvāguḍūcīṃ gandhena sarpiṣā tilataṇḍulaiḥ |

annaḥ samidbhiḥ pālāśaiḥ śāntiṃ kuryādvicakṣaṇaḥ |

lakṣmīṃ bilvaphalaiḥ patrairnandyāvartaiḥ śriye tathā |

vajrapatrairapāmārgairaṅgāraiśca subhadrakaiḥ |

madhuratrayasaṃyuktairebhiḥ kuryāttu vaśyakam |

uttame panase tantre vāsavasyāpi kathyate |

śāntiṃ kṛtvā vidhānena japet parimalaṃ tvidam |

mahāvyādhipraśamanaṃ nityamaṣṭādhikaṃ śatam |

japedekāgracittastu lokavaśyakaraṃ śubham |

manasā cintayedetāṃ gajārūḍhāṃ viyatsthitām ||

tasya vaśyā bhavet kṣipramaśvārūḍhā tathā bhavet |

cauravyāghramṛgādīnāṃ salilādibhayāpahām |

sakṛt śravaṇamātreṇa sarvapāpavināśanam |

saptābhimantritaṃ toyaṃ pītvā nityaṃ samāhitaḥ |

medhāvī ca bhavedvāgmī tāvajjaptvābhiṣekataḥ |

saptābhimantritaṃ kṛtvā viṣamapyamṛtaṃ bhavet |

māsaṃ pakṣaṃ dvimāsañca ṣaṇmāsaṃ vatsarantu vā |

evaṃ yaḥ kurute martyaḥ sa puṇyāṃ gatimāpnuyāt |

atha vakṣye viśeṣeṇa mahāśāntividhikramam |

sarvasiddhikaraṃ puṇyaṃ sarvapāpavināśanam |

sarvamudrāpaharaṇaṃ sarvāriṣṭavināśanam |

mahāvyādhipraśamanamapasmāravināśanam |

yoginībhūtavetālāḥ pretakuṣmāṇḍapannagāḥ |

tatra sthāne na tiṣṭhanti ḍākinyādyā viśeṣataḥ |

kṛtyāmabhyarcayedvatsa ! yathāvidhipuraḥsaram |

ṣoḍaśāraṃ likhet padmaṃ yoniyugmaṃ sabindukam |

tanmadhye'ṣṭadalaṃ likhya yakārādīn nyaset kramāt |

tanmadhye rasakoṇantu likhenmūlamanuṃ smaran |

candrabimbaṃ likhenmadhye tasyorddhve pratimāṃ likhet |

tasya madhye nyaset kumbhaṃ vane sragdāmabhūṣitām |

tasya madhye nyaset kṛtyāṃ sarvalakṣaṇasaṃyutām |

pūjayecca yathānyāyaṃ pāyasantu nivedayet |

paritoṣya ghaṭe nyasya cāsitāṅgādibhairavān |

asitāṅgo ruruścaṇḍaḥ krodhīśonmattabhairavaḥ |

kapālī bhīṣaṇaścaiva saṃhāraścāṣṭamaḥ smṛtaḥ |

gandhapuṣpādinābhyarcya tadvāhye kṣetrapālakān |

lokapālaṃ yajeddevīṃ tadagre homamācaret |

juhuyādājyāpāpāmārgāvakṣatābhiramarṣaṇaḥ |

dūrvāgrakhadirāśvatthaṃ pratyekantu śatādhikam |

kuṇḍe vā sthaṇḍile vāpi homakarma samācaret |

tasya dakṣiṇapārśve tu lakṣmīṃ dhyāyed yathāvidhi |

kuṇḍamadhye nyasyeddevīṃ dakṣiṇe tu śriyaṃ smaret |

vāmapārśve smareddevīṃ hṛllekhāṃ parameśvarīm |

tasyaiva vāmapārśve tu pūjayeddaśa nāyakān |

ayutaṃ mūlamantrañca japenmṛtyuvināśanam |

ayutaṃ bhrūṇahatyāyāṃ japet parimalaṃ viduḥ |

mahāvyādhipraśamanaṃ tāvajjaptvābhiṣekataḥ |

evaṃ yaḥ kurute marttyaḥ puṇyāṃ gatimavāpnuyāt |

yena jñātaṃ parimalaṃ yasya vaktre sthitaṃ sadā |

tasyāvaśyaṃ nivedyeta vyādhibhyo'pi bhayaṃ na hi |

ityādividhinā candre jñeyaḥ parimalo vidhiḥ |

mahāśāntikaraḥ puṃsāṃ duḥkhādivighnanāśanaḥ ||

iti kṛtyāparimalaḥ ||

atha jayadurgā |

caturdaśapaṭale ||

durge durge padaṃ coktvā rakṣaṇīti padaṃ tataḥ |

tārādivahnijāyānto jayadurgāmahāmanuḥ |

jātimadhyagataṃ kṛtvā nyasenmantrapadaṃ budhaḥ |

rakṣākarīyaṃ kathitā jayadurgā varmasaṃyutā |

śyāmāṃ trilocanāṃ durgāṃ dhyātvā tvenāṃ caturbhujām |

śaṅkhaṃ cakraṃ śaraṃ śūlaṃ vahantīṃ raudrarūpiṇīm |

yuddhe ca vyavahārādau jayedetajjapānnaraḥ |

jayāṃ śrīṃ pūjayennityāṃ śaṅkhañca churikāṃ tathā |

jayadurgāmanuḥ proktaḥ kathyate cāparo manuḥ |

namo bhagavatītyuktvā jvālāmālinyataḥ param |

gṛdhragaṇaparivṛte dviṭhastārādirīritaḥ |

oṃ namo hṛdayaṃ proktaṃ bhagavati śirastathā |

jvālāmālinī śikhā gṛdhragaṇaparivṛte tataḥ |

kavacaṃ svāhāstramityetat jātiyuktaṃ nyasettanau |

ayutaṃ niyutañcaitajjayamantraṃ yajejjayī |

rudrāṅganāgnijāyābhyāṃ ruddhvā jvālāmukhītyapi |

mantrāntaraṃ samākhyātaṃ jvālāmukhyāmanuttamam |

dīpatailāktapādo'rddharātre gurudināditaḥ |

japedaṣṭasahasrantu trayoviṃśativāsarān |

pratyahaṃ sā raupyaṣaṭkaṃ dadātīti na saṃśayaḥ |

nārāyaṇīyaṃ kathitamagastyairnavadhā punaḥ |

durgā navaprakārākhyā navadurgā viśeṣataḥ |

susiddhimicchatā gopyo mānavena samīrayet |

puro'pi nṛpate'dyāpi dhārmikasya nyaśeṣataḥ |

navadurgāvidhānantu darśayet karmagauravāt ||

nṛpaśca samyagārādhya mantrañca vividhairdhanaiḥ |

bhaktyā sannihitaṃ kuryādrakṣārthaṃ nityamādarāt |

āpatsvayaṃ prayoktavyo māraṇādau viśeṣataḥ |

tato mantrī prayatnena prakuryānmāraṇakriyām |

parairdurddharṣito mantrī rājñe sarvaṃ nivedayet |

nivedya vidhivat paścāt mantravarṣeṇa nirdahet |

smṛtimātreṇa vai mantrī ripūn sarvān vināśayet |

pradadyādambikāṃ tasmai sahasraṃ śatameva vā |

gavāṃ suvarṇaniṣkāṇāṃ bhūmiṃ vā śasyaśālinīm |

sarvaśāntimavāpnoti sarvarakṣākṛtirbhavet ||

iti phetkāriṇītantre jayadurgāgṛdhragaṇaparivṛtājvālamukhīprayogaḥ ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ caturthe kāmyakāṇḍe kukkuṭocchiṣṭa- cāṇḍālinīdhūmāvatīkṛtyāparimalajayadurgāgṛdhragaṇa- parivṛtajvālāmukhīprayogarūpapallavakathanaṃ nāma caturthaḥ paricchedaḥ ||

Die Verehrung der Göttin verbindet zahlreiche Überlieferungen dieser Sammlung.


atha durgotsavaḥ ||

matsyasūkte mahāmantre uparibhāge ekacatvāriṃśatpaṭale ||

bhagavānuvāca ||

atha cāśvayuje śuklapakṣamāsādya nandikām |

samārādhya tato durgāṃ haviṣyāśī jitendriyaḥ |

kṛtvā srotojale snātvā tasyāstīre samarcayet |

tasyā iti strīliṅganirdeśānnadyāstīre samarcayedityarthaḥ ||

pūjāprakāro'pi tatraiva ||

nandāyāṃ pūjayet kumbhe dvitīyāyāñca pustake |

tṛtīyāyāṃ tathā khaḍge caturthyāṃ keśaśodhanam |

pañcamyāṃ sūryabimbe ca ṣaṣṭhyāṃ bilvasya mūlake |

saptamyāṃ patrikāyāntu aṣṭamyāṃ pratimāsu ca |

jyeṣṭhānakṣatrayuktāyāṃ ṣaṣṭhyāṃ bilvābhimantraṇam |

mūlādyapāde saptamyāṃ patrikāyāḥ praveśanam |

pūrvāṣāḍhāyutāṣṭamyāṃ devī pūjyā mahotsavaiḥ |

uttareṇa navamyāntu balibhiḥ pūjayecchivām |

śravaṇānte daśamyāntu praṇipatya visarjayet |

etena devīpurāṇoktasya kanyāsaṃsthe ravau śakraśuklāmārabhya nandikāmiti vacanasya ṣaṣṭhītaḥ prabhṛti navamīparyantaṃ pūjeyamityekatvenoktamiti smārtabhaṭṭācāryavyākhyānam |

nandikāpratipaditi durgābhaktitaraṅgiṇyuktaṃ yuktamiti vācyam |

mahānavamīvihitaṣaṣṭhyatikrame mānābhāvāditi vacanādevaṃ pratipaditi durgābhaktitaraṅgiṇyuktameva bhadramutpaśyāmaḥ |

keśaśodhanamiti saptamyarthe prathamā |

keśaśodhanakaṅkatikāyāṃ pūjayedityarthaḥ ||

nakṣatrāṇāmabhāve kṛtyalopaḥ syādityāha tatraiva ||

nakṣatrāṇāmabhāve'pi ṣaṣṭhyādikramaśastathā |

sarvameva vidhiṃ kuryāttārālābhe phalodayaḥ |

phalodayaḥ viśiṣṭaphalodaya ityarthaḥ |

anyathā nakṣatrābhāve phalābhāvaprasaṅgaḥ syāt |

iti pratipadādikalpakathanam |

atha pūjādikālastatraiva ||

jyeṣṭhā vāpyathavā ṣaṣṭhī sāyaṃkāle na cedbhavet |

sāyameva tathapi syādbilvaśākhābhimantraṇam |

pūrvāṃ ṣaṣṭhīṃ sanakṣatrāṃ sāyaṃ prāptāmapi tyajet |

yadā tu patrikāpūjā na paredyurbhaviṣyati |

sannikṛṣṭantu yat pūrvaṃ patitaṃ divasasya ca |

taddine varaṇaṃ kṛtvā pare śākhāṃ praveśayet |

saptamyāntu yadā ṣaṣṭhī niḥsṛtā vā na niḥsṛtā |

varddhate saptamī kintu daṇḍamātraṃ pare yadi |

pare'hanīti śeṣaḥ |

muhūrtamadhikā vāpi navamyāmaṣṭamī bhavet |

varddhate daśamī caiva tadā kāryaṃ yathā śṛṇu |

na kevalaṃ navamī daśamī ceti cārthaḥ |

saptamyāṃ bilvavaraṇamaṣṭamyāntu praveśanam |

pūjāṣṭakā navamyāntu daśamyāṃ preṣayecchivām |

atra kecit sāmānyavidhiprāptatithibādhabhiyā saptamyāṃ bahukālīnasaptamīyutaṣaṣṭhyāmiti vyākhyānti |

tatra ṣaṣṭhī na niḥsṛteti vacanamanākulaṃ veti pratibhāti |

yadā ṣaṣṭhau ca saptamyāṃ aṣṭamyāñcāpi varddhayet ||

svārtha iṇapāṇinividāntu ṇic varddheta |

arthāt saptamīti śeṣaḥ |

aṣṭamī paragā caiva taddine ca dinakṣayaḥ |

tadā ṣaṣṭhyāṃ pūrvadine bilvasya vandanaṃ matam |

ṣaṣṭhīsaṃyuktasaptamyāṃ patrikāyāḥ praveśanam |

atikalpe tathāṣṭamyāṃ mṛṇmayīñca praveśayet |

atikalpe atipratyūṣe ||

saptamyā saṃyutāṣṭamyāṃ mahāpūjotsavakriyā |

navamyāntu baliṃ dadyāddaśamyāṃ preṣayecchivām |

navamyāmaṣṭamī yatra navamī parato nacet |

bhaved vā daśamīviddhā navamī ca pare'hani |

tadāṣṭamīnavamyośca dvayoḥ pūjādvayaṃ kila |

ekasminneva divase kartavyaṃ balibhiḥ saha |

aṣṭakā navamīpūjā trisandhyavyāpinī parā |

tadā tadā navamyuktaṃ balidānaṃ pare'hani |

trisandhyavyāpinī cet syād yadā pūrvadine'ṣṭamī |

daśamīviddhanavamyāntu kuryāt pūjāṃ na saṃśayaḥ |

aṣṭakānavamīyogo rātriyogo viśiṣyate |

arddharātrau śataguṇaṃ sandhyāyāṃ dviguṇaṃ smṛtam |

saptamyādiṣu pūrvāhṇe tārāyogo na cedbhavet |

tadāpyārabhya pūrvāhṇe nakṣatrāṃśe samāpayet |

daśamyāṃ śravaṇo vyāpī tathotthāya kṛtakriyaḥ |

prātaḥ sampūjya vidhivat nṛtyagītapuraḥsaraiḥ |

pratīkṣya śrāvaṇaṃ kālaṃ prāpte sampreṣayecchivām |

yadi nakṣatramāśritya saptamyādi trikaṃ sthitam |

tadaiva śravaṇāpekṣā daśamyāṃ kecidabruvan |

śravaṇānte gate rātrau tadante navamī dine |

svasvasthānocitaṃ karma dakṣiṇāntaṃ samāpaet |

daśamyāntu tadaprāptau dhaniṣṭhāyāṃ yathāvidhi |

preṣayedbhagavatīṃ durgāmaśeṣaiḥ śāradotsavaiḥ |

navamī daśamīyuktā śravaṇā tu gatā niśi |

tadā sampreṣayeddevīṃ navamyāṃ daśamīkṣaṇe |

aṣṭamīdinaparyantā rātrau cennavamī bhavet |

navamyāmapi kurvīta mahāpūjāṃ mahāniśi |

candrodite niśāyāntu yā bhavedaṣṭamītithiḥ |

mahāṣṭamīti sā proktā devyāḥ prītikarī parā |

tato'nu navamī yā syāt sā mahānavamītithiḥ |

pūjādhāramāha tatraiva ||

citre ca pratimāyāñca mṛṇmayyāṃ śrīphale'pi ca |

mahāyonau candrabimbe śilāyāṃ yonimaṇḍale |

pustake pāduke khaḍge mahābimbe tathaiva ca |

puṇyakṣetre ca gaṅgāyāṃ devīmāvāhya pūjayet ||

pramākaraṇavidhiniṣedhāvapi tatraiva ||

na gṛhī mṛṇmayīṃ kuryānna vai tālamayīṃ kvacit |

trihastāṃ tṛṇagarbhāñca vilvayugme samarcayet ||

na gṛhī mṛṇmayīṃ kevalamṛttikayā pratimāṃ na kuryāttathā tālamayīṃ sārddhatrihastaparimitāṃ gṛhī na kuryāt |

vidhimāha trihastāmiti |

trihastāṃ pratimāmityadhikaparimāṇavyavacchedārthamuktam |

tena tannyūnapratimākaraṇe na doṣaḥ |

mṛṇmayyāḥ pratiprasavamāha tṛṇagarbhāmiti |

tena tṛṇagarbhamṛṇmayīpūjane doṣaḥ |

cakāro bhinnakrame tṛṇagarbhāṃ samarcayet bilvayugme ceti |

brāhmaṇādibhedena bilvayugmasya viśeṣamāha |

māhendrasthañca īśasthaṃ brāhmaṇasya praśasyate ||

ūrddhasthamuttarasthañca kṣatriyasya varānane ! |

vāyavyasthañca vaiśyasya śūdrasya ca varānane ! |

māhendrasthaṃ tatheśasthaṃ sarveṣāmathavā priye ! |

pūrvādisthabilvayugmaphalamāha ||

māhendrasthe jñānavṛddhirīśasthe sarvakāmadam |

vāyusthe ca dhanāvāptiraiśvaryamuttarāsthite |

yāmyasthe śatruvṛddhiḥ syāt koṇage maraṇaṃ bhavet |

vāyvīśānakoṇasthasya viśeṣaphalābhidhānādatra koṇapadamagninai-ṛtakoṇaparaṃ pāriśeṣyāditi |

bilvayugasya śubhalakṣaṇamagrāhyatvañcāha tatraiva ||

samaṃ vṛttaṃ samaṃ sthūlaṃ śastaṃ kīṭādidūṣitam |

na grāhyaṃ parameśāni ! kadācidūrddhvamadhyagam |

ūrddhvagetikṣatriyabhinnasyāgrāhyatvam |

samamiti sarvasya |

yadvā kadāciduktasthānasthasyāprāptādūrddhvamadhyagamapi grāhyaṃ nindyaphalāśruteriti tātparyam |

bilvayugmādeścyutidoṣo'pi tatraiva ||

snānasthāne nīyamāne cyute yugme maheśvari ! |

mṛṇmayyāśca cyutiryatra jāyate maraṇaṃ dhruvam |

taddoṣapraśamanārthañcāyutaṃ juhuyād ghṛtaiḥ |

dhenuñca dakṣiṇāṃ dadyāt śvetāśvaṃ śetachāgalam ||

iti bilvayugapratimācyutiprāyaścittam |

nandāmārabhyadaśamīparyantamutsavaṃ viduḥ |

mahāmahotsavaṃ jñeyaṃ tridinaṃ tat prakīrtitam |

tadanyadevatāyāgaṃ yaḥ karoti maheśvari ! |

na tasya phalamāpnoti so'nte narakamāpnuyāt |

devyā bhāgaśataṃ sarvaṃ tasmānnānyaṃ samarcayet |

punaraṣṭamyāṃ pratimāsu cetyantamabhidhāya |

prahare prahare snānaṃ prahare prahare baliḥ |

prahare prahare homamannañcābhiṣasaṃyutam |

prabhūtabalidānañca navamyāñca praśasyate |

navamyā pūjitā devī dadātyanantakaṃ phalam ||

deśaviśeṣe mūrtiviśeṣo'pi tatraiva ||

oḍradeśe kaliṅge ca madhyadeśe tathaiva ca |

devī cāṣṭabhujā pūjyā ayodhyāyāṃ surāṣṭrake |

cohāre caiva śrīhaṭṭe kośale śavavallake |

aṣṭādaśabhujā kāryā mahendre ca himālaye |

kaurave mathurāyāñca kedāre rāmaṭhe'pi ca |

pūjayed dvādaśabhujāṃ makarandre virāṭake |

kaumāre caiva gauḍe ca pāripātre ca dakṣiṇe |

devī daśabhujā kāryā marahaṭṭe gajāhvaye |

pūrṇe caiva tu nepāle kacchaseśe ca kaṅkaṇe |

caturbhujā bhaveddevī dvibhujā sāgarāntike |

dīpasthānantu kūrmacakraśiraḥsthānam |

tattu tantrasārakāreṇaiva dhṛtam |

dīpasthānavivarjiteneṣṭakāracitasthānena kadācana devīmarcayedityanena dīpasthāne tṛṇakāṣṭhādimayagṛhe na doṣaḥ |

tathā dīpasthānabhinne iṣṭakāmayagṛhe'pi dīpasthānabhinnasya pratiprasavamāha ||

aiśānyāñca mahendre vā uttare bhavanasya ca |

kārayedbhavanaṃ divyaṃ dhanaiśvaryaprasādataḥ |

ekatriṃśacca dairghyeṇa pañcatriṃśadathāpi vā |

vartulaṃ navahastaṃ vā tūryahastamathāpi vā |

vibhidya pārśvayorbhāgaṃ kṛtvā madhyaṃ suśobhanam |

caturdikṣu pramāṇena devīṃ tatraiva kārayet |

atha siṃhāsanādilakṣaṇam |

hastamātraṃ samutsedhaṃ loma tatra samanvitam |

siṃhāsanaṃ mahācakraṃ sarvatobhadrameva ca |

rajasā maṇḍalaṃ kuryāt pīṭhaṃ tatra niveśayet |

kṣīraṃ śrīpatikodbhūtaṃ sahakāramathāpi vā |

muṣṭibāhupramāṇena prādeśocchrāyameva ca |

prāpte'ṣṭadhā ca kuṭilaṃ catuṣkoṇaṃ samaṃ śubham |

bhadrāsanamidaṃ proktaṃ kūrmāsanamathāpi vā |

vivāhe saurayāge ca sahakāraṃ vivarjayet |

vāruṇaṃ vā maheśāni ! padmakaṃ devadārukam |

praśastaṃ sarvavedīṣu tathā śālamayāni ca |

tato'ruṇena gandhena kuṅkumena gajena vā |

mahāyoniṃ likhitvā tu vahiḥ padmadvayānvitam |

gajena mṛgamadena ||

tatra saṃsthāpayeddevīṃ sarvakāmārthadāyinīm |

ṣaṣṭhīkartavyakarmāha |

nityaṃ nirvarttya vidhivat sāyaṃ ṣaṣṭhyāṃ tato gṛhī |

yāyādalaṅkṛto maunī bilvamūlaṃ samāhitaḥ |

brāhmaṇān bhojayitvā tu pañcāṅgena praṇamya ca |

uttarāśāmukho bhūtvā pīṭhaṃ nirmāya sādhakaḥ |

pañca devānnamaskṛtya tataḥ saṅkalpayet sudhīḥ |

tryambakeṇaiva mantreṇa vṛkṣaṃ toyena sāpayet |

kṣīreṇa pañcagavyena tathā pañcāmṛtena ca |

snātvā kumbhatrayeṇāpi sūtramāṇeti vai ṛcā |

niṣiktena tu sūtreṇa triguṇena ca pañcadhā |

veṣṭayeddakṣiṇāvarte pañca vrīhīṃśca vāpayet |

adyāmuke māsyamuke pakṣe etasmin puṇyabhūpredeśe bhavantamambikāśivayoḥ priyataraṃ śāṇḍilyagotraṃ bilvavṛkṣam amukagotro'mukadevaśarmā amukakāmanayā abhinnavṛntaphalayugalayuktāṃ śākhāṃ durgāsvarūpataḥ pūjārthaṃ netuṃ naktamebhirabhyarcya vṛṇe |

hastaṃ dattvā vṛkṣamūle phalairmālyaiḥ samanvitam |

saṃvāhya taiḥ samabhyarcya sthaṇḍile pūjayettataḥ |

gaṇeśamuttaradvāri pūrve caṇḍañca dakṣiṇe |

pracaṇḍaṃ paścime caiva vetālañca tataḥ param |

madhye ādhāraśaktyādīn sāṅgopāṅgāṃstathaiva ca |

mahārajatasaṅkāśāṃ pūrṇacandranibhānanām |

nānāratnasamākīrṇāṃ kaṅkaṇaiḥ kaṭakairapi |

vibhrājamānāṃ daśabhirbāhubhiḥ sumanoharaiḥ |

śaradambhojasaṅkāśavikāśimukhapaṅkajām |

indīvarābhairviṣamairlocanaistribhiruttamaiḥ |

vidyotayantīṃ nayanairuddāmadyutidāmabhiḥ |

triśūlaṃ karabālañca cakraṃ vāṇañca śaktyapi |

cintayed vāmabhāge tu kheṭakaṃ pūrṇacāpakam |

pāśāṅkuśañca paraśuṃ jvālāmālopaśobhitam |

ūrddhvapādaṃ vāmapādaṃ mahiṣoparisaṃsthitam |

māhiṣaṃ chinnaśirasamadhastāt paricintayet |

khaḍgacarmadharaṃ tatra samudbhūtaṃ mahāsuram |

bilvavṛkṣasthitāṃ dhyāyet sarvakāmārthadāyinīm |

evaṃ dhyātvā maheśāni ! āsanaṃ pratipūjya ca |

mūlenāvāhanaṃ kuryāt pradadyādāsanaṃ tataḥ |

pādyādikaṃ tato dattvā aṅgapūjāṃ vidhāya ca |

pūrvādipatramūleṣu jayantyādīn samarcayet |

patrāgre caiva brahmādīn bhairavān patramadhyataḥ |

tatrāgatya vṛkṣamūle vṛkṣāgre ca samarcayet |

vetālaṃ maṇibhadrañca yakṣakañca tathaiva ca |

tripurāntakaṃ samākhyātaṃ kaṇaṃ hetukameva ca |

agnijihvarasañcaiva gandhapuṣpaiḥ samarcayet |

tato grahān digīśāṃśca tadastrāṇi ca tadbahiḥ ||

atra dikpālatadastrapūjāyāṃ viśeṣa uktaḥ śāradātilake caturthapaṭale mahāprāmāṇikairlakṣaṇācāryaiḥ |

yathā |

ante yajellokapālānmūlapāriṣadānvitān |

hetijātyadhipopetān dikṣu pūrvāditaḥ kramāt ||

mūlapāriṣadānvitāniti asyāyamarthaḥ |

yadā śaktyāvaraṇe indrādipūjā tadā pratyekaṃ śaktipāriṣadāyeti evaṃ gaṇapatipūjāyāṃ pratyekaṃ gaṇeśapāriṣadāyeti evaṃ sūryapūjāyāṃ pratyekaṃ sūryapāriṣadāyeti |

evaṃ viṣṇupūjāyāṃ viṣṇupāriṣadāyeti |

hetīti pratiyoge jātyadhipānā pūrvamuccaraṇaṃ paścāddhetīnāṃ mūle hetiśabdasya pūrvanipātaḥ |

śastrajātayaḥ svaratejaḥpretarakṣojavavātakṣetrabhūtanāgalokān savāhanān saparivārānityapi jñeyam ||

dikpālānāha tatraiva ||

indramagniṃ yamaṃ rakṣo varuṇaṃ pavanaṃ vidhum |

īśānaṃ pannagādhīśamadha ūrddhvaṃ pitāmaham |

pīto rakto'sito dhūmraḥ śuklo dhūmraḥ sitāvubhau |

gauro'ruṇaḥ kramādete varṇataḥ parikīrtitāḥ |

teṣāṃ vāhanāni rāghavabhaṭṭadhṛtāni |

yathā |

airāvatājamahiṣanaramakarahariṇāśvavṛṣabharathahaṃsāḥ |

eteṣāṃ bījāni kapilapañcarātre ||

yānyulomatṛtīyantu dvitīyaṃ lavilomataḥ |

caturthakaṃ vilomena vānulomena cāṣṭamam |

tṛtīyañcānulomena na vilomāt tṛtīyakam |

caturthaṃ saptamaṃ varṇaṃ vānulomena saṃsthitam |

caturthaṃ khavilomena tṛtīyaṃ gavilomataḥ |

surānteṣu sunādābhyāṃ bheditaṃ sarvameva tat |

ānupūrvoddhṛtaṃ bījaṃ brahmāṇḍaṃ vāsavādikamiti |

etāni bījāni dīrghāṇīti sampradāyavidaḥ |

anantabrahmaṇormāyā pāśavī iti kecit |

pṛthvyāgnipavanādyantā varuṇānilasendukaiḥ |

anantabindusaṃyuktairarcyāḥ pāśena māyayeti |

prayogo yathā |

oṃ lāṃ indrāya pītavarṇāya surādhipataye vajrahastāya airāvatavāhanāya saparivārāya durgāpāriṣadāya namaḥ |

evaṃ rāṃ agnaye piṅgalavarṇāya tejo'dhipataye śaktihastāya ajavāhanāya saparivārāya durgāpāriṣadāya namaḥ |

ityādi ūhyam |

taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena ||

prayajet svadikṣvamaladhīḥ svajātyadhīrahetiparivārasaṃyutāniti granthakṛdapi ||

nityātantre ||

lokapālān yajedante vāhanāyudhasaṃhatān |

ityeṣāṃ pūjānantaramāyudhān pūjayet ||

śāradāyām ||

vajraṃ śaktiṃ daṇḍamasiṃ pāśamaṅkuśakaṃ gadām |

śūlaṃ cakraṃ padmameṣāmāyudhāni kramādviduḥ ||

merutantre caturthaprakāśe'pi ||

vajraṃ śaktiṃ daṇḍakhaḍgapāśāṅkuśagadāḥ punaḥ |

pūrvatastu tathaiśyānyāṃ śūlacakrāmbujānvitamiti |

āyudhānāṃ rūpamuktam śāradāyām ||

pītaśuklāsitākāśavidyudraktasitāsitāḥ |

kurubindapāṭalābhā vajrādyāḥ parikīrtitāḥ |

kurubindaḥ padmarāgaḥ ||

tatra prayogo yathā ||

oṃ vajrāya vajrahastāya pītavarṇāya vajralāñchitamaulaye savāhanāya saparivārāya durgāpāriṣadāya namaḥ |

ityādyūhyam |

taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena |

arcyā vahirnijamalakṣitamauliyuktā svasvāyudhābhayasamudyatapāṇipadmā iti |

matsyasūkte ||

baliṃ dadyādvidhānena homaṃ kuryādvidhānataḥ |

yavaṃ kṣīrañca śālyannaṃ śāntyarthañca nivedayet |

yakṣebhyo yāvakānnañca bhāṣabhaktamathāpi vā |

kṛtāñjalistato bhūtvā jānubhyāmavanīṃ gataḥ |

tato bodhanamantrāṃśca pāṭhayet surapūjite |

aiṃ rāvaṇasya badhārthāya rāmasyānugrahāya ca |

akāle brahmaṇā bodho devyāstvayi kṛtaḥ purā |

ahamapyāśvine māsi tatastvāṃ bodhayāmi te |

ṣaṣṭhyāṃ nakṣatrayuktāyāṃ sāyāhne bodhayāmi te |

etadarthaṃ ārdrānakṣatrālābhena pāṭhyaṃ tātparyārthasyāsamatvatattvāditi |

śrīśailaśikhare jātaḥ śrīphalaḥ śrīniketanaḥ |

netavyo'si mayā gaccha pūjyo durgāsvarūpataḥ |

aśeṣasukhalābhāya nārīvibhavahetave |

netavyaḥ svodite gehe sarvakāmaprado bhava |

merumandarakailāsahimavacchikhare girau |

jātaḥ śrīphalavṛkṣa ! tvamambikāśaṅkarapriyaḥ |

namaste bilvavṛkṣāya sarvakāmapradāya ca |

dātavyaṃ svodite hastaṃ pūjanīyaṃ phaladvayam |

mahādevapriyo'si tvaṃ śrīvṛkṣa ! sarvakāmadaḥ |

durgāyajñanimittārthaṃ śākhāmekāṃ prayaccha me |

tañca ārohayet paścāduttarāśāmukhena ca |

kiñciduṣṇena toyena kuśapuṣpaphalākṣatam |

śaṅkhe kṛtvā dadedarghyaṃ bilvavṛkṣodbhavena ca |

dantakāṣṭhaṃ tato dadyādariṣṭañcānumārjayet |

dūrvākṣatena siddhārthaṃ vastrayugmena veṣṭayet ||

iti bilvavṛkṣanimantraṇarūpaṣaṣṭhīkṛtyam |

atha saptamīkṛtyaṃ tatraiva ||

mūlayuktena saptamyāṃ bhāskare codite priye ! |

bilvamūlaṃ tato gatvā gandhapuṣpaiḥ samarcayet |

gṛhītvā caiva kaṭṭāraṃ sutīkṣṇaṃ muṣṭisaṃyutam |

dvādaśāṅgulakaṃ mānaṃ muṣṭiḥ ṣaḍaṅgulaṃ smṛtam |

chindhi chindhi yugaṃ dadyāttārayugmaṃ tathaiva ca |

astrāya hṛdayānto'yaṃ chinnamantra udāhṛtaḥ |

yugamiti saptamyarthe prathamā yuge arthādvilvayugānvitaśākhāviśeṣe |

dadyādarpayet pūrvoktakaṭṭārakamiti śeṣaḥ |

rajakasya vastraṃ dadātītivadatra dādhātorapaṇārthakatā |

arpaṇamantramāha |

chindhi chindhīti na tu chindhi chindītyanena yugaśabdāt trayañchindhītyasya catuṣkatvāpatteḥ |

chedanamantrastu tārayugmamityādi |

chinne chedane mantraśchinnamantra ityarthaḥ |

cālanamantrastu |

cāmuṇḍe ! calayugmantu cālayadvitayaṃ tathā |

śīghrañca mandirañcaiva praviśa pūjālayaṃ padam |

tārādyo vahnijāyānto manunānena cālayet ||

chedanakāle strīprabhṛtīnāṃ dṛṣṭirniṣiddhā yathā tatraiva |

strīṇāṃ dṛṣṭiḥ paśordṛṣṭiryathā naiva tu chedane |

tathā kuryāt prayatnena śivikāyāṃ praveśayet |

pūjādiṣu praṇayet tadāha ||

unmattaṃ patitaṃ klīvaṃ vāmanaṃ chidrasaṃyutam |

na yojayeddaridrañca mantrakuṇṭhaṃ na veśayet |

chedane nayane kāle sthāpane ca viśeṣataḥ |

bhagne tu maraṇaṃ vidyāt prāyaścittaṃ tadācaret |

pārśve dīpayugaṃ dadyādikṣudaṇḍāśrayaṃ dvayam |

gṛhapraveśakāle ca ghaṭayugmañca sthāpayet |

ghaṭaṃ sammārjanīyuktaṃ raktasūtreṇa gumphitam |

cūtapatrasamāyuktāṃ darbhacchedanabhūṣitām |

dvāri dvāri nyaset sraktāṃ sapuṣpāṃ śobhanāṃ śubhām |

samūlāṃ chinnarahitāṃ toraṇena vibhūṣitām |

janateti vat srakśabdāt samūhārthe tāpratyayaḥ |

sraktāṃ mālāsamūhaṃ dvāri nyasedityarthaḥ |

prāpte pratolikāṃ dvāri gṛhiṇī lakṣaṇānvitā |

sādhvībhirnavanārībhiḥ kṛtamaṅgalapūrvakam |

bījayedvyajanenāpi vāmadakṣiṇapārśvayoḥ |

kaṭutrayaṃ salavaṇaṃ mukhe kṛtvā maheśvari ! |

devyāḥ pracumbanaṃ kuryāttataḥ kuryād gṛhāṅgane |

patrikāṃ snānapīṭhe ca vastrādīn madhyadeśake |

deśaviśeṣe navapatrikākramamāha |

māṇādīṃścaiva śrīśaile dhyānyādiṃ malaye girau |

kramukādiṃ sāgarānte kacvī caikāmrakādike |

rambhādiṃ gauḍe vaṅge ca kaumāre kālarūpake |

pratipīṭhe yajedvāpi lakṣmīkāmena sundari ! |

rambhā kacvī haridrā ca jayantī bilvadāḍimau |

aśoko māṇakaścaiva dhānyādirnavapatrikā |

samūlā patrikā grāhyā haridrādhānyakaṃ vinā |

samūlā eva rambhā syādrāmarambhāṃ vivarjayet |

śvetarambhā rājyarambhā tathā caiva sugandhinī |

eṣāmekatamaṃ grāhyaṃ bījarambhāṃ vivarjayet |

śarkarāsvāduyuktāyāḥ phalaṃ vṛkṣañca santyajet |

triputrañcaikaputrañca mṛtavatsañca varjayet |

dvijātiropitaṃ grāhyamathavā girisambhavam |

brāhmaṇasya gṛhe jātaṃ tīrthebhyo'nyasamudbhavam |

antyajasyālaye jātaṃ śmaśānanilayañca vā |

śākhoṭamūrddhajaṃ śuṣkaṃ tyājyaṃ syāddūradhukṣakam |

evameva ca mṛṇmayyāmānīya śubhajairjalaiḥ |

snāpayet śaṅkhatoyena pratimāyāñca darpaṇe |

dantakāṣṭhaṃ tato dadyānmantreṇa ca viśeṣataḥ |

daśākṣareṇa deveśi ! pañcagavyena cāntaram |

pratyekena tataḥ paścāt tathā pañcāmṛtena ca |

triśītena triraktena tathā tīrthodakena ca |

vedyāmīśānato vātha patrikāyāśca sthāpanam |

madhye bilvaṃ vijānīyādathavā ekamūlakam |

rambhāvṛkṣe nibadhnīyādviṣṇukrāntālatātribhiḥ |

veṣṭayitvā tu rambhāyāṃ hastocchrāye tu yugmakam |

pītasūtreṇa vastreṇa veṣṭayenmukuṭānvitam |

kusumbharaktaṃ kṣaumaṃ vā dukūlaṃ kīṭakāni ca |

varjayet prathamaṃ devi ! hyalaktāktaṃ viśeṣataḥ |

mahotsave tataḥ kuryād vedaghoṣapuraḥsaram |

kumārīṇāñca sādhvīnāṃ śrāvayecca tathā dhvanim |

balikarmaṇi yātrāyāṃ praveśe navaveśmanaḥ |

mahotsave ca māṅgalye tatra strīṇāṃ dhvaniḥ śubhaḥ |

nirmañchanaṃ tathā kuryāllājajambūphalādibhiḥ |

svāgataṃ kuśalapraśnamāsanañca nivedayet |

jānubhyāmavanīṃ pretya paṭhenmantraṃ kṛtāñjaliḥ |

oṃ śāradīyāmimāṃ pūjāṃ gṛhāṇa tvamihāgatā |

svāgatante mahādevi ! viśveśvari ! namo'stu te |

dhanyo'haṃ kṛtakṛtyo'haṃ saphalaṃ jīvitañca naḥ |

āgatāsi yato durge ! māheśvari ! mamāśramam |

arghyamannaṃ phalaṃ pādyaṃ mālāṃ malayavāsini ! |

gṛhāṇa varade ! devi ! kalyāṇañca pradehi me |

caṇḍike ! caṇḍarūpe ! tvaṃ sarvakāmaprade ! śubhe ! |

gṛhāṇārghyamidaṃ bhadre ! āgaccha mama mandiram |

gṛhītvā śāradīṃ pūjāṃ martyamaṇḍalamāgatā |

caṇḍike ! tvāṃ namāmyadya puṣpamarghyaṃ pragṛhyatām |

caṇḍi ! tvaṃ caṇḍarūpāsi suratejomahābale ! |

praviśya tiṣṭha madgehe yāvat pūjāṃ karomyaham |

sāmānyārghyaṃ vidhāyātha āsanaṃ pratigṛhya ca |

vikirān vikirettatra prāṇāyāmaṃ tataścaret |

gaṇeśagrahadikpālān kalase pūjayettataḥ |

snāpayecca svamantreṇa varayedarghyapātrakam |

dineśārghyaṃ tato dadyādbhūtaśuddhimathācaret |

daśākṣareṇa mantreṇa bhāvayedraktabudbudam |

tanmadhye rukmabrahmāṇḍaṃ punareva tu bhedayet |

tanmadhye cintayeddevīṃ sarvakāmapradāyinīm |

jaṭājūṭasamāyuktāmarddhendukṛtaśekharām |

navayauvanasaṃyuktāṃ sarvābharaṇabhūṣitām |

trinetrāṃ pūrṇavadanāṃ mahiṣāsuramardinīm |

triśūlañca tathā cakraṃ khaḍgaṃ vāṇaṃ tathaiva ca |

dakhiṇe ca tathā śaktiṃ vāmataḥ kheṭakaṃ dhanuḥ |

pāśāṅkuśañca ghaṇṭāñca nāgahāragarīyasīm |

adhastānmahiṣaṃ tadvadviśiraskaṃ pradarśayet |

śiraśchedodbhavaṃ tadvaddānavaṃ khaḍgapāṇinam |

hṛdi śūlena nirbhinnaṃ niryadantravibhūṣitam |

devyāstu dakṣiṇaṃ pādaṃ samaṃ siṃhoparisthitam |

kiñcidūrddhvaṃ tathā vāmamaṅguṣṭhaṃ mahiṣopari |

evaṃ sañcintya manasā pratimāṃ kṛtya sannyaset |

ātmānamantarātmānaṃ paramātmānamarcayet |

mātṛkānyāsapūrveṇa kalānyāsamathācaret |

mantranyāsaṃ tataḥ kṛtvā tāreṇārghyaṃ viśodhayet |

arghya syottarataḥ kāryaṃ pādyamācamanīyakam |

madhuparkaṃ tataḥ pārśve prokṣaṇyāñca japenmanum |

aṣṭakṛtvo japenmantrī gāyatryā rakṣayettataḥ |

oṃ durgāyai vidmahe nārāyaṇyai dhīmahi |

dhiyo yo naḥ pracodayāditīrayet |

tena toyena deveśi ! yāgavastūni secayet |

gaṇeśamatha caiśānyāṃ gaṇapaṃ gurupādukām |

gurubhyaḥ paramaṃ hyevaṃ parameṣṭhiguroḥ param |

guruṃ jñānañca vairāgyamaiśvaryañca yathā kramāt |

raktaṃ śyāmañca hāritaṃ nīlābhañcaiva pūjayet |

dhūmrābhaṃ kanakāvidyudrūpān dharmādikān priye ! |

adharmādīni patrāgre agnyādau ca yathāvidhi |

adharmañca tathājñānamavairāgyaṃ tathaiva ca |

anaiśvaryaṃ kṛṣṇavarṇaṃ pītaraktaṃ vibhāvayet |

ajameṣahaṃsavarṇarūpān dharmādikānapi |

dvārapārśve mahākālaṃ kapilaṃ kṛṣṇalocanam |

nandinaṃ raktapītañca śūlakhaṭvāṅgadhāriṇam |

bhujaṅgaśvetasaṅkāśaṃ dvibhujaṃ paṅkajānanam |

caṇḍeśañca karālāsyaṃ piṅgorddhvanayanaṃ yajet |

adhaḥ kūrmaśivārūḍhāṃ śaraccandranibhānanām |

ādhāraśaktiṃ prayajet paṅkajadvayadhāriṇīm |

murddhnitasyāḥ samāsīnaṃ kūrmāsanaṃ samarcayet |

ūrddhvaṃ brahmaśilāsīnamanantaṃ kundasannibham |

adhaścakradharaṃ mūrdhni dhārayantaṃ vasundharām |

tamālaśyāmalāṅgīñca nīlendīvaralocanām |

abhyarcayedvasumatīṃ sphuratsāgaramekhalām |

tatra sañcintayet padmaṃ vikāranavakeśaram |

mantrī prakṛtipatrāṇi bhāvayeddaśakarṇikam |

bhūstattvañca bhuvastattvaṃ svastattvañca tathaiva ca |

sattvaṃ rajastama iti sūryādīnāṃ trimaṇḍalam |

punarānantaraṃ vajranakhadaṃṣṭrāyudhāya ca |

mahāsiṃhāya varmāstramahāsiṃhamanurmataḥ |

dadyādāsanametena mūrtiṃ mūlena kalpayet |

gṛhītvā raktakusumaṃ prakuryāt pāṇikacchapam |

kṛtvā sampūrṇapātrañca gandhapuṣpākṣatāni ca |

hṛdaye sthāpayedbhaktyā dhyātvā purvoktavartmanā |

pūjayedupacārādyairmaṇḍale sthāpayettataḥ |

āsanaṃ svāgataṃ pṛcched dadyātpādyādikaṃ trikam |

madhuparkaṃ tato dadyādaṅgapūjāṃ vidhāya ca |

darśayedaṣṭamudrāśca tata āvāhanaṃ paṭhet |

oṃ āvāhitāsi durge ! tvaṃ mṛṇmayyāṃ śrīphale'pi ca |

sthirā tvaṃ gṛhiṇo bhūtvā gṛhe kāmapradā bhava |

ehi durge ! mahābhāge ! patrikā gṛhyatāmiyam |

tava sthānamidaṃ bhadraṃ śaraṇaṃ tvāṃ namāmyaham |

tvaṃ devi jagatāṃ mātaḥ ! sṛṣṭisaṃhārakāriṇi ! |

patrikāsu samastāsu sānnidhyamiha kalpaya |

āyurdehi dhanaṃ dehi yaśo rājyañca dehi me |

santuṣṭā cātra madgehe mano'bhīṣṭaṃ prasādhaya |

tataḥ pūrvādipatreṣu rudracaṇḍādikān yajet |

rudracaṇḍāṃ pracaṇḍāñca caṇḍogrāṃ caṇḍanāyikām |

caṇḍāṃ caṇḍavatīṃ caṇḍarūpāñcaivāticaṇḍikām |

agnivarṇāṃ tato madhye ugracaṇḍāṃ samarcayet |

sarvā yuvatyo dīptāṅgā varābhayakarāḥ śubhāḥ |

raktāḥ pītāmbaradharā nānābharaṇabhūṣitāḥ |

tryakṣareṇa ca mantreṇa vāgādyena maheśvari ! |

pūjayedaṣṭapatreṣu dalāgreṣu viśeṣataḥ |

brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā |

vārāhī ca tathendrāṇī cāmuṇḍā caṇḍikā tathā |

daṇḍaṃ kamuṇḍaluṃ paścādakṣasūtramathābhayam |

bibhratī kanakachāyāṃ brāhmī kṛṣṇājināmbarā || 1 ||

śūlaṃ paraśvadhaṃ kṣuraṃ dundubhiṃ candraśobhitam |

vahantī himasaṅkāśā dhyeyā māheśvarī sadā || 2 ||

aṅkuśaṃ daṇḍakhaṭvāṅgaṃ pāśañca dadhatī karaiḥ |

dhyeyā bandhūkasaṅkāśā kaumārī kāmadāyinī || 3 ||

cakraṃ ghaṇṭāṃ kapālañca dadhatī karaiḥ |

tamālaśyāmalā dhyeyā vaiṣṇavī vidyutojjvalā || 4 ||

muṣalaṃ karabālañca kheṭakaṃ dadhatī halam |

karaiścaturbhirvārāhī dhyeyā kālānalacchaviḥ || 5 ||

aṅkuśaṃ tomaraṃ vidyāṃ kuliśaṃ bibhratī karaiḥ |

indranīlanibhendrāṇī dhyeyā sarvasamṛddhidā || 6 ||

śūlaṃ kapālaṃ nṛśiraḥ kvapāṇaṃ dadhatī karaiḥ |

muṇḍasraṅmaṇḍitā dhyeyā cāmuṇḍā raktavigrahā || 7 ||

akṣasrajaṃ raktasravaṃ kapālaṃ nīlanīrajam |

vahantī hemasaṅkāśā vyāghrasya carmaṇojjvalā || 8 ||

raktākṣīṃ daṇḍikāñcaiva nṛsiṃhīṃ śivadūtikām |

nārāyaṇīṃ kālikākhyāṃ māyāñcaiva tu bhrāmarīm |

aravindāṃ viśālākṣīṃ bhīmāñcaiva sarasvatīm |

aparājitāṃ somalatāṃ anantāñca kapālinīm |

bhadrakālīñca purata etāḥ ṣoḍaśa nāyikāḥ |

caturbhujā yuvatyaśca śaṅkhacakragadāṅkuśāḥ |

sarvābharaṇasandīptāḥ siṃhasthāḥ śaśiśekharāḥ |

bālādyāstryakṣareṇaiva sampūjyā raktavigrahāḥ |

kālīvilāsatantre viṃśatipaṭale ||

ādau daśabhujā pūjyā ghaṭasthāpanapūrvikā |

pañca devān prapūjyādau paścānmahiṣamardinīm |

tataśca kārtikādīnāṃ pūjāñca yatnataścaret |

tataśca patrikāpūjā devīpurāṇasammatā |

iti vacanāt patrikāpūjanāt pūrvaṃ kārtikeyādīn pūjayet ||

devyāḥ kasmin deśe kaḥ pūjya ityāha tatraiva ||

jayā vāme sthitā vidyā vijayā cāpi dakṣiṇe |

vāme ca kārtikaṃ devaṃ dakṣiṇe gaṇapatiṃ tathā |

atha kartikeyadhyānamaṣṭādaśapaṭale ||

sutaptakanakaprekṣaṃ khaḍgapaṭṭidharaṃ varam |

soṣṇīṣamastakaṃ devaṃ mayūravaravāhanam |

brahmāṇḍābhyantare vīraṃ brahmaviṣṇuśivātmakam |

dhyātvā pādyādikaṃ dattvā daśadhā prajapenmanum |

śṛṇu mantraṃ pravakṣyāmi kārtikeyaṃ yathocitam |

hrīṃ guhāya kārtikeyāya senānye svāhayānvitā |

caturdaśākṣarī vidyā kārtikeyasya kīrtitā |

pratimāyāṃ hṛdi sthāne dattvāṅguṣṭhaṃ sulocane ! |

daśadhā mantramuccārya prāṇanyāsastato bhavet |

atha jayādhyānam ||

taptakāñcanasaṅkāśāṃ dvibhujāṃ lolalocanām |

kaṭākṣaviśikhopetāṃ digambaraparicchadām |

divyābharaṇasaṃyuktāṃ dhyāyet siddhipradāyinīm |

dhyātvā pādyādikaṃ dattvā sampūjya prajapenmanum |

mantrastu hrīṃ hrīṃ jayāyai hrīṃ hrīṃ |

saptākṣarī mahāvidyā jayāyāḥ parikīrtitā |

māyādvayajayā ṅe'ntā punarmāyādvayaṃ priye ! |

saptākṣarī mahāvidyā kathitā surapūjitā |

jayāyā hṛdaye'ṅguṣṭhaṃ dattvā mantraṃ japeddaśa |

prāṇasiddhistadā devi ! jāyate nātra saṃśayaḥ |

adhunāhaṃ pravakṣyāmi vijayādhyānamuttamam |

dalitāñjanasaṅkāśāṃ dvibhujāṃ khañjanekṣaṇām |

kaṭākṣaviśikhoddīptāmañjanāñcitalocanām |

divyāmbaraparīdhānāṃ nānāratnavibhūṣitām |

dhyāyettāṃ vijayāṃ nityāṃ sarvasiddhipradāyinīm |

dhyātvā pādyādikaṃ dattvā daśadhā prajapenmanum |

mantrastu |

vāgbhavaṃ śambhuvanitā nāma sambodhanaṃ tataḥ |

māyā ca vāgbhavañcaiva manuḥ saptākṣaraḥ priye ! |

vijayāhṛdaye'ṅguṣṭhaṃ dattvā mantraṃ japed yadi |

prāṇasiddhistadā devi ! jāyate nātra saṃśayaḥ |

atha mayūradhyānam ||

nānācitravicitrāṅga ! garuḍājjananaṃ tava |

anantaśaktisaṃyukta ! kālāhibhakṣaṇaṃ tava |

garuḍastvaṃ mahābhāga ! atastvāṃ praṇamāmyaham |

dhyātvā pādyādikaṃ dattvā ekadhā mantramuccaret |

māyā bhago nādabindū ṅe'ntanāma sulocanā |

saptākṣaraṃ mahāmantraṃ hṛdaye prajaped yadi |

prāṇasiddhistadā devi ! mayūrasya bhaveddhruvam ||

atha mūṣikadhyānam ||

vṛṣākāra ! mahābhāga ! vṛṣarūpa ! mahābala ! |

karmarūpa ! vṛṣastvaṃ hi gaṇeśasya ca vāhanam |

namaskaromyahaṃ deva ! pūjāsiddhiṃ prayaccha me |

dhyātvā pādyādikaṃ dattvā kṣipet puṣpāñjalitrayam |

māyādvayaṃ samuccārya vadecca mūṣikaṃ tataḥ |

ṅe'ntañca vanitāṃ śambhormūṣikasya manuḥ priye ! |

prāṇapratiṣṭhā pūrvavat ||

siṃhadhyānam ||

siṃhastvaṃ harirūpo'si svayaṃ viṣṇurna saṃśayaḥ |

pārvatyā vāhanastvaṃ hi ataḥ pūjāmi tvāmaham ||

siṃhamantraḥ ||

māyādvayaṃ samuccārya siṃhāya mahābalāya ca |

punarmāyādvayaṃ devi ! manureṣa prakīrtitaḥ |

dvādaśākṣarī mahāvidyā siṃhasya parikīrtitā |

dhyātvā pādyādikaṃ dattvā ekadhā mantramuccaret ||

ūnaviṃśatipaṭale ||

mahiṣadhyānam ||

mahiṣastvaṃ mahāvīra ! śivarūpa sadāśiva ! |

atastvāṃ pūjayiṣyāmi kṣamasva mahiṣāsura ! |

dhyātvā pādyādikaṃ dattvā ekadhā prajapenmanum |

māyādvayañca nakulaṃ nādabinduvibhūṣitam |

mahiṣañca tathā ṅe'ntaṃ kūrcaṃ māyādvayaṃ tathā |

ekādaśākṣarī vidyā bhaktyā te parikīrtitā |

atha gaṇeśadhyānam ||

lambodaraṃ mahākāyaṃ gajavaktraṃ trilocanam |

sarvadevamayaṃ devaṃ pārvatīnandanaṃ bhaje |

dhyātvā pādyādikaṃ dattvā ekadhā mantramuccaret |

māyāṃ kavargatṛtīyaṃ nādabindusamanvitam |

tathā gaṇapatiṃ ṅe'ntaṃ vilomena punarlayam ||

lakṣmīdhyānam |

taptakāñcanasaṅkāśāṃ dvibhujāṃ lolalocanām |

kaṭākṣaviśikhoddīptāmañjanāñcitalocanām |

śuklāmbaraparīdhānāṃ sindūratilokojjvalām |

śuklapadmāsanagatāṃ dhyāyennārāyaṇapriyām |

dhyātvā pādyādikaṃ dattvā daśadhā prajapenmanum ||

mantrastu ||

māyāṃ kāmañca deveśi ! kamalāntaravāsinī |

ṅe'ntaṃ kāmaṃ tato māyāṃ lakṣmīdevyā daśākṣaram ||

atha sarasvatīdhyām |

śaṅkhendukundasaṅkāśāṃ dvibhujāṃ padmalocanām |

kaṭākṣaviśikhoddīptāṃ divyāmbaraparicchadām |

divyābharaṇaveśāḍhyāṃ vāgrūpāṃ paramāṃ bhaje ||

sarasvatīmantro yathā ||

māyāñca vāmakarṇañca bindunādasamanvitam |

sarasvatyai punarbījadvayañcāṣṭākṣarī matā ||

brahmadhyānam ||

taruṇādityasaṅkāśaṃ caturvaktraṃ caturbhujam |

caturvedamayaṃ vaktraṃ dharmakāmārthamokṣadam |

brahmamantraḥ ||

māyāṃ kavargasyādyantu nādabindusamanvitam |

brahmaṇe namaścavargādyaṃ nādabindusamanvitam ||

māyāṃ saptākṣaraṃ mantraṃ brahmaṇaḥ parikīrtitam |

sāvitrīpūjanaṃ bhadre ! śṛṇuṣva kathayāmi te ||

sāvitrīdhyānam ||

taptakāñcanavarṇābhāṃ dvibhujāṃ lolalocanām |

divyābharaṇaveśāḍhyāṃ divyāmbaraparicchadām |

sindūratilakoddīptāmañjanāñcitalocanām |

sāvitrīmantrastu ||

māyāṃ sāṃ sāvitryai tataḥ puraḥ sāṃ māyāṃ tataḥ param |

saptākṣaramidaṃ devi ! sāvitryāḥ parikīrtitam ||

atha navapatrikāpūjā matsyasūkte ||

rambhāñca dvibhujāṃ pītāṃ śūlapustakadhāriṇīm |

pūjayet kāmabījena mantreṇānena śaṅkari ! |

durge ! devi ! samāgaccha sānnidhyamiha kalpaya |

rambhārūpeṇa me devi ! śāntiṃ kuru namo'stu te || 1 ||

khaḍgaśūlāṅkuśadharamabhayaṃ dadhatī karaiḥ |

mahiṣāsurayuddhe tvaṃ kacvīrūpāsi suvrate ! |

śakrasyānugrahārthāya āgaccha mama mandiram || 2 ||

māyābījena sā pūjyā haridrāmatha cintayet |

dvibhujāṃ pītavasanāṃ trinetrāṃ khaḍgadhāriṇīm |

mahiṣasthāṃ viśālākṣīṃ ambaraṃ vāmahastake |

haridre ! varade ! devi ! umārūpāsi suvrate ! |

mama vighnavināśāya pūjāṃ gṛhṇa sureśvari ! || 3 ||

jayantīṃ raktavasanāṃ pītāñca caṇḍamālinīm |

śūlacakradharāṃ caiva sarvālaṅkārabhūṣitām |

niśumbhamathane caiva sendrairdevagaṇairapi |

pūjitāsi jayanti ! tvamasmākaṃ varadā bhava || 4 ||

vipaddhantrīñca dvibhujāṃ mahāvṛṣabhavāhinīm |

śvetāmabhītivaradāṃ gagane tu samarcayet |

mahādevapriyakaraḥ sarvadevarataḥ sadā |

umāprītikaro yasmāt tasmāt tvāṃ praṇamāmyaham || 5 ||

dāḍimīpatrikāṃ raktāṃ raktābharaṇabhūṣitām |

raktavastradharāṃ saumyāmarddhendukṛtaśekharām |

caturbhujāṃ trinayanāṃ mahiṣoparisaṃsthitām |

khaḍgacarmadharāṃ skandhe vāmenotpalapustikām |

mandareṇaiva bījena bālādyena samarcayet |

siddhamantraṃ purā jātaṃ raktabījasya sammukhe |

umāprītikaraṃ yasmāttasmāttvāṃ praṇamāmyaham || 6 ||

aśokapatrikāṃ raktāṃ sindūrāruṇavigrahām |

vāṇacāpadharāṃ saumyāṃ padmasthāṃ nāgavāhanām |

haraprītikaro vṛkṣo hyaśokaḥ pāpanāśanaḥ |

umāprītikarastvaṃ hi māmaśokaṃ sadā kuru || 7 ||

śyāmāṅgīṃ māṇapatrīñca nīlanīrajadhāriṇīm |

mahiṣasthāṃ trinetrāñca kanyābījena cārcayet |

patre vasasi kaumāri ! māṇavṛkṣe śacīpriye ! |

mama cānugrahārthāya pūjāṃ gṛhṇa yathāsukham || 8 ||

dhānyavṛkṣe nimagnāñca dvibhujāṃ śvetavigrahām |

śvetapadmopraviṣṭāñca varābhayakarāṃ śubhām |

śrībījena satāreṇa pūjayet kamalānanām |

jagatprāṇahitārthāya brahmaṇā nirmitaṃ purā |

umāprītikaraṃ dhānyaṃ śāntiṃ kuru namo'stu te || 9 ||

vahiḥ pīṭhe jayantyākhyāṃ dikpatīn sāyudhāṃstathā |

upacāraiḥ samabhyarcya hṛṣṭapuṣṭikarān punaḥ |

kumudotpalapadmāni kundaśephālikājavāḥ |

vakulaṃ tagarañcaiva puṣpāṣṭakamudāhṛtam |

mantraṃ japedaṣṭaśataṃ homaṃ kuryād yathāvidhi |

balidānāntare caiva pādaṃ saṃśrapayeccarum |

kṛtāñjalistataḥ kṛtvā jānuspṛṣṭamahītalaḥ |

paṭhet stotraṃ yathānyāyaṃ vāgvījādyantasaṃyutam ||

atha stotram |

durgāṃ śivāṃ śāntikarīṃ brahmāṇīṃ brahmaṇaḥ priyām |

sarvalokapraṇetrīñca praṇamāmi sadāmbikām |

maṅgalāṃ śobhanāṃ śuddhāṃ niṣkalāṃ paramāṃ kalām |

viśveśvarīṃ viśvamātāṃ caṇḍikāṃ praṇamāmyaham |

īśānamātaraṃ devīṃ sarvalokabhayāpahām |

brahmeśaviṣṇunamitāṃ praṇamāmi sadā umām |

viśvasthāṃ viśvanilayāṃ divyasthānanivāsinīm |

yoginīṃ yogamātāñca caṇḍikāṃ praṇamāmyaham |

īśānamātaraṃ devīmīśvarīmīśvarapriyām |

praṇato'smi sadā durgāṃ saṃsārārṇavatāriṇīm |

ya idaṃ paṭhati stotraṃ śṛṇuyādvāpi bhaktitaḥ |

sa muktaḥ sarvapāpebhyo modate durgayā saha |

pañcaghoṣeṇa bheryādigītavādyādinisvanaiḥ |

divāvasāne snātvā tu sāyaṃsandhyāṃ samāpya ca |

paścimāśāmukho bhūtvā gandhamālyairalaṅkṛtam |

dhyāyet pūrve devīrūpaṃ haṃsamantreṇa vāgyataḥ |

dadyādarghyaṃ namaskuryāttato devīgṛhaṃ vrajet |

pañcopacārairvidhivat pūjayet parameśvarīm |

haviṣyānnaṃ tato bhaktvā dantakāṣṭhañca bhakṣayet ||

iti saptamīkṛtyam ||

athāṣṭamīkṛtyam ||

tataḥ kalpaṃ samutthāya aṣṭamyāṃ prātareva ca |

nadītīraṃ tato gatvā snānaṃ kuryāt samāhitaḥ |

abhāve srotastoyena yatra sūryasya darśanam |

svasti tato vācayitvā pañca devānnamasya ca |

snānaṃ homaṃ samuddiśya balinirdeśanaṃ nutim |

yathā praharapūjā ca arddharātre viśeṣataḥ |

navamyāñca tathā pūjāṃ daśamyāñca visarjanam |

tarpaṇaṃ brāhmaṇānāñca gotroddeśaṃ svasaṃjñakam |

evaṃ saṅkalpya matimān devyāḥ snānaṃ samācaret |

tārārkavacanaṃ ṅe'ntaṃ caṇḍikāhṛdayaṃ tataḥ |

pānīyasya ca kathitaṃ kṣīrasya śṛṇu sundari ! |

māyāṃ gāṃ gauryai hṛdayaṃ pañcagavyasya ca śṛṇu |

tārāṃ vāṇīñca netrābhyāṃ sarvato hṛdayāntakam |

māyāntanuvudāñcaiva hṛdayārṇañca śarkarām |

tārāṃ māyāñca giriśe ! madhumantra itīritaḥ |

māyāṃ śikhāyai nama iti punaḥ pānīyakena tu |

tāraṃ cakraṃ bhadrakālī kavacāyeti dadhimantra udāhṛtaḥ |

vāgbhavādyañca tailasya māyāṃ gauryai namaḥ sthitam |

uṣṇodakasya deveśi ! tathā guḍaghṛtasya ca |

vāṅmantreṇa maheśāni ! tathaivekṣurasena ca |

anukte caṇḍikāśāntaṃ yaccāntena maheśvari ! |

daśākṣareṇa mantreṇa nānāgandhodakena ca |

triraktena trigandhena triśītena maheśvari ! |

phalodakaistīrthatoyaiḥ puṣpatoyaiḥ kuśodakaiḥ |

ghaṭasthāpanaṃ tataḥ kṛtvā pīṭhapūjāṃ samāpya ca |

pūrvavaddhyānaṃ dhyātvā ca mantreṇāropayettataḥ |

āgatāṃ svāgatāṃ pṛccheddayāt pādyādikaṃ tataḥ |

gāyatryā snāpayeddevīmaṅgapūjāṃ vidhāya ca |

madhuparkaṃ tato dadyāt punarācamanīyakam |

pūrvādipatre sampūjyā jayantyādyāśca mātaraḥ |

jayantī maṅgalā kālī bhadrakālī kapālinī |

durgā śivā kṣamā dhātrī svāhā svadhā tataḥ param |

tatraiva ca dalāgreṣu rudracaṇḍādikā api |

rocanābhāṃ rudracaṇḍāṃ pracaṇḍāmaruṇaprabhām |

caṇḍogrāṃ kṛṣṇavarṇāñca śyāmāñca caṇḍanāyikām |

śuklābhāṃ caṇḍarūpāñca dhūmrāṃ caṇḍavatīmapi |

aticaṇḍāṃ pāṇḍurābhāṃ pītavarṇāntu caṇḍikām |

vāgādyena tu mantreṇa tārādihṛdayāntakam |

agnivarṇāmugracaṇḍāṃ madhye tu paripūjayet |

pūrvādiṣvaṣṭapīṭheṣu catuḥṣaṣṭhīḥ samarcayet |

brāhmī māheśvarī caiva kaumāri vaiṣṇavī tathā |

pañcopacārairvidhivajjayantyādi tataḥ param |

jayantī maṅgalā kālī bhadrakālī kapālinī |

durgā śivā kṣamā dhātrī pūjanīyāḥ prayatnataḥ |

dakṣiṇaprānteṣu devyāḥ svāhāñcaiva svadhāṃ tataḥ |

ambikāṃ carcikāñcaiva tathā kātyāyanīmapi |

raktadantikāñca sarvādimaṅgalāñca tataḥ param |

śākambharīṃ bhrāmarīñca śivadūtīṃ tataḥ param |

mahākālīñca gauriñca tarjanīṃ bhāvinīṃ tathā |

mahāmohāñca prayajet tathā caiva bhayaṅkarīm |

tataḥ paścimaprānteṣu bhīmāṃ padmāṃ śacīṃ tathā |

medhāñcaiva mahāmāyāṃ sāvitrīṃ vijayāṃ jayām |

devasenāṃ dhṛtiñcaiva puṣṭiṃ dhṛtiñca bhrāmarīm |

mahāmāyāṃ mahādevīṃ mahāmedhāṃ tathaiva ca |

kāmeśvarīmuttarasyāṃ kāmadāmapi cārcayet |

bhrāmarīṃ kālarātriñca mahārātriṃ tathaiva ca |

cakreśvarīṃ tataścaiva pūjayedbhagamālinīm |

dhūmrāṃ bhīmāñca śāntāñca vidārīñca mahāmbikām |

lakṣmīñcaiva suparṇāñca mahogromāṃ tathādarāt |

kuladevīṃ tryakṣareṇa mantreṇa ca samarcayet |

vaṭukān pūjayed dvāre dvau dvau kṛtvā vibhāgataḥ |

siddhākhyañcaiva sandehaṃ kālaputrākhyameva ca |

kriyākulanibhañcaiva mantrāṅgaṃ devi ! pūttrakam |

mandareṇaiva bījena satāreṇa prapūjayet |

bhairavānasitāṅgādīn kṣetreśāṃśca yajet kramāt |

hetukaṃ tripurāṅgañca agnijihvaṃ tathaiva ca |

kālāsyañca karālāsyamekapādañca bhīmakam |

anugrahañcorddhabhāge adhaśca nāsikeśvaram |

nārasiṃhena bījena satāraṃ hṛdayāntakam |

vahiḥ pīṭhe cārcayedvai tena bījena sādhakaḥ |

jambhakaṃ maṇibhadrañca pūrṇabhadraṃ tathaiva ca |

virūpañca virūpākṣaṃ citrakuṇḍalamityapi |

citrākṣaṃ citrarūpañca kelimālinameva ca |

varendraṃ nandinaṃ siṃhaṃ grahān lokapatīn yajet |

ādityādigrahā ye ca ye grahāḥ krūrakarmaṇaḥ |

tithayo vāsarāḥ sarve teṣāṃ hi sannidhau sthitāḥ |

te pūjārthamihāyāntu pūjayiṣyāmi tānaham |

krūrakarmaṇa iti chāndasatvāt hrasvaḥ |

athāstrapūjā ||

dakṣiṇādikrameṇaiva devyastrāṇi prapūjayet |

pratimantraiḥ svabījaiśca gandhacandanapuṣpakaiḥ |

iyaṃ yena dhṛtā kṣauṇī hataśca mahiṣāsuraḥ |

tridhārāya ca śūlāya tasmai śuddhātmane namaḥ |

asirviśasanaḥ khaḍgastīkṣṇadhāro durāsadaḥ |

śrīgarbho vijayaścaiva dharmapāla ! namo'stu te |

ityaṣṭāveva prayajettīkṣṇadhārābhirālikam |

cakreśvarītimatreṇa lauhadaṇḍaṃ tathaiva ca |

sudarśana ! mahācakra ! daityarājabhayaṅkara ! |

tripurāntakaraḥ śrīmān cakravarya ! namo'stu te |

cārvaṅgagaṇasampanna ! cakrāya ca namo namaḥ |

satāraścakramantro'yaṃ sarvavighnavināśanaḥ |

namo'stu pañcavāṇāya nirmalāya mahātmane |

pañcatattvasvarūpāya pañcavāṇāya vai namaḥ |

śaktistvaṃ sarvabhūtānāṃ vyāpakānāñca vyāpakam |

kālākālamavaṣṭabhya śaktivarya ! namo'stu te |

ramābījaṃ satārañca sajayaṃ mantramīritam |

vāmādivāmataḥ pūjyāḥ paścānmantrairyathāvidhi |

dharmapradastvaṃ samare dharmāṇāmāyudho'pyasi |

rakṣaṇīyastvayā yasmāt varānagha ! namo'stu te |

dhṛtaṃ kṛṣṇena rakṣārthaṃ saṃhārārthaṃ hareṇa ca |

trayīmūrtiñca sagaraṃ dhanurastraṃ namāmyaham |

atyantaṃ rāmakṛṣṇābhyāṃ dhanuṣe vahnivallabhā |

vijayādiśarāntañca dhanurmantra udāhṛtaḥ |

nāgarāja ! mahāpāśa ! anantavaraṇāya ca |

nirmito viṣṇunā yasmādataḥ pāhi namaḥ svadhā |

caṇḍikāyāḥ pradattāsi sarvānubālavarhiṇī |

churike ! rakṣa māṃ nityaṃ śāntiṃ kuru namo'stu te |

churikāyai ca ṭhadvayam |

ghaṇṭāyāḥ śṛṇu mantrañca koṇāntena ca sundari ! |

paritaḥ pūjayenmantrān devāṃścaiva ṛṣīnapi |

pīṭheśāṃścaiva jīveśānupacārairanantaram |

tatraiva ca śivaṃ viṣṇuṃ vanitārañca pūjayet |

vedoktairāgamoktaiśca tathā paurāṇikairapi |

mantrairyathā vibhāgena svatantroktaiḥ prayatnataḥ |

śubhreṇa dadhisūktena gāyatryā tadanantaram |

mantraṃ japtvā stutiṃ kuryāddhomaṃ kuryāddaśāṃśakam |

prasādanaṃ tataḥ kuryādimaṃ mantraṃ paṭhettataḥ |

yanmayopahṛtaṃ kiñcit puṣpagandhānulepanaiḥ |

tat sarvamupayuñjīta prasīda varadā bhava |

puṣṭīṃ prajñāṃ dhṛtiṃ medhāmārogyaṃ bhūtimeva ca ||

atha ṣoḍaśopacāramantrāḥ ||

prasīda jagatāṃ mātaḥ ! saṃsārārṇavatāriṇi ! |

mayā niveditaṃ bhaktyā āsanaṃ saphalaṃ kuru || 1 ||

āsanaparimāṇantu mātṛkābhedatantre pañcamapaṭale ||

caturaṅgulavistāraṃ raupyanirmāṇapīṭhakam |

alaṅkāraṃ yathāyogyaṃ puruṣastu nivedayet |

mūlaprakṛtirūpeṇa sūyate sacarācaram |

pūjāmahaṃ vidhāsyāmi svāgatante maheśvari ! || 2 ||

durgandhi paramāmodaṃ paraṃ vāgīśvareśvarī |

pādyametanmayā dattaṃ prasīda bhuvaneśvari ! || 3 ||

dūrvātaṇḍulasammiśraṃ karpūrāgurupūritam |

arghyaṃ dattamidaṃ gṛhṇa mattastribhuvanārcite ! || 4 ||

āpo nārāyaṇaḥ sākṣādapsu sarvaṃ carācaram |

nivedayāmi te devi ! adbhirācamanīyakam || 5 ||

vājimedhaphalāvāptyai mayā dattaṃ varānane ! |

madhuparkaṃ pratīcchastra mātarme bhuvaneśvari ! || 6 ||

punarācamanīyamapyācamanīyamantreṇa vā dadyāt || 7 ||

śaṅkhasthamudakaṃ puṇyaṃ sugandhi sumanoharam |

niveditaṃ mayā devi ! snānīyaṃ pratigṛhyatām || 8 ||

tvaṃ devi ! parameśāni ! paraṃbrahmasvarūpiṇi ! |

gṛhṇa vastramidaṃ devi ! yajñasūtramidaṃ śubhe ! || 9 ||

jyotiṣāṃ jyotirekastvamanādinidhanaṃ na te |

mayā dattamalaṅkāramalaṅkuru namo'stu te || 10 ||

sugandhi durgamaṃ nānyaṃ kumudotpalamālinam |

sitapītāruṇādānaṃ gṛhṇa puṣpaṃ varānane ! || 11 ||

dhūpaṃ guggulusaṃyuktaṃ candanāgurucarcitam |

daśāṣṭāṅgasamudbhūtaṃ gṛhāṇa parameśvari ! || 12 ||

paraṃ jyotiḥ paraṃ brahma jagadekaṃ sanātani ! |

bhūtaye mama deveśi ! dīpo'yaṃ pratigṛhyatām || 13 ||

yaddattaṃ parayā bhuktyā phalamūlādikaṃ mayā |

gṛhāṇa parameśāni ! naivedyaṃ sumanoharam || 14 ||

mātṛkābhedatantre ||

naivedyaṃ vividhaṃ ramyaṃ nānāphalasamanvitam |

śarkarāsaṃyutaṃ kṛtvā pāyasañca nivedayet |

matsyasūkte ||

aśeṣajagadādhārabhūte ! trailokyavandite ! |

pradakṣiṇamahaṃ vande vidvatsu pādapaṅkajam || 15 ||

dhānyamudgakalāyasya rajovasya tilasy ca |

prakaṭānekaphalayugracanāṃ vinivedayet || 16 ||

prāṇān rakṣa yaśo rakṣa puttradāradhanāni ca |

sarvarakṣākarī yasmāttvaṃ devi ! bhuvanatraye |

atra balidānoktasmārtabhaṭṭācāryalikhitābhilāpavākyavad dravyaviśeṣe'pi kāmanāviśeṣeṇābhilāpa uktastatraiva ||

dravyadānocitaṃ vākyaṃ śṛṇu vakṣye samāsataḥ |

yādṛśaṃ kalpasampūrṇaṃ tat prayaccha varānane ! |

tato yathābhimatavijayakāmo gandhamahaṃ dadāmīti gandhaṃ dadyāt |

kalpakoṭisvarganivāsakāmaścandanāgurukarpūrakuṅkumairanu-lepanamahaṃ dadāmīti miśritānulepanaṃ dadyāt |

tataḥ puṣpaṃ daśasuvarṇadānaphalaprāptikāmo nānāvidhayuktapuṣpamahaṃ dadāmīti uddiśya jātīyuktavimuktacampakabilvapatrotpalakumuda- mallikākāñcanśephālikākahlārakaravīrajayantībandhūkayathā- kālaprāptajalajāraṇyajaparvatasambhūtoktānuktapuṣpāṇi dadyāt |

adya rājasūyayajñaphalaprāptikāmo bilvapatramālādvayaṃ dadyāt |

tataḥ puṣpadānatriguṇaphalaprāptikāmaḥ karavīramālyamahaṃ dadāmīti uktvā nānākarmaviracitakṛtyaṃ vakulamālyaṃ dadyāt |

adya gosahasradānaphalaprāptikāmo mālatīmālādvayaṃ raktotpalañca dadyāt ||

tato vājapeyaphalaprāptikāmo dhūpamahaṃ dadāmīti bahuvidhadhūpaṃ dadyāt |

aśvamedhaphalaprāptikāmo ghṛtapradīpamahaṃ dadāmītyuddiśya ghṛtena dīpamālāyāṃ dīpolkāñca dadyāt |

tato gomedhaśatayajñaprāptikāmo hṛdyanānāphalānvitapatrapuṣpopetabahuvidhānnapānatāmbūlādīni medhyānyamūni dadyāt |

tataḥ puṣkarādhikaraṇakadaśasuvarṇatāradānaphalaprāptikāmaḥ stavakādiphalapañcaśasyaprarūḍhadhānyaśālūkapadmamṛṇālāni yathāsambhavamedhyamatirūpāṇi dadyāt |

etadvastratantusaṃkhyavarṣasahasrāvacchinnaśivadurgālayamodana-kāmo netrakṣaumādiyathāsambhavavastrāṇyahaṃ dadāmīti uktvā sūkṣmamṛdurūpāṇi vastrāṇi dadyāt |

tato gaṅgādhikaraṇakadaśagodānaphalaprāptikāmaḥ sottarīyayajñasūtraṃ dadāmītyuddiśya dadyāt |

tato gosahasradānaphalaprāptikāmaḥ suvarṇamahaṃ dadāmītyuktvā dadyāt |

tataḥ svargādhikaraṇakadīpyamānakāmaśchatramahaṃ dadāmīti chatram |

agniṣṭomayajñaphalaprāptikāmaścāmaramahaṃ dadāmīti cāmaraṃ dadyāt |

adya dīrghāyurārogyavijayāvacchinnavipulabhogaprāptikāmaḥ adya candrāṃśujanmaṇisamaḥ atisaubhāgyakāmaḥ rūpadhānyakanyāyutasahasrāvacchinnadurgālokaprāptikāmaḥ sopadhānaśayyāpādukādīni dadyāt |

dattvā baliṃ tataḥ kuryāt kṛṣṇacchāgaṃ parātparam ||

balidānasya viśeṣo'gre vakṣyate |

japtvā pradakṣiṇaṃ kuryāt stutipāṭhaṃ sadācaret |

atha stutiḥ ||

nārada uvāca ||

oṃ bhagavati ! bhayocchede ! kātyāyani ! ca kāmade ! |

kauśiki ! tvaṃ maheśāni ! kālike ! tvāṃ namāmyaham || 1 ||

pracaṇḍe ! puttrade ! devi ! sūprīte ! suranāyike ! |

kuladyotikare ! cogre ! pārvati ! tvaṃ prasīda me || 2 ||

durgottāriṇi ! durge ! tvaṃ sarvāśubhanivāriṇi ! |

sarve ! sarvārthade ! devi ! bhava tvaṃ varadā mama || 3 ||

caṇḍogre ! varade ! devi ! pracaṇḍe ! vijayaprade ! |

dharmārthakāmade ! devi ! kātyāyani ! namo'stu te || 4 ||

janmāntarasahasreṣu tiryagyonigatasya ca |

aghaṃ saṃhara me devi ! jñānato'jñānataḥ kṛtam || 5 ||

śāntipuṣṭiprade ! devi ! mātastrailokyatāriṇi ! |

namasyāmi jagaddhātri ! tvāmahaṃ bilvabhāvini ! || 6 ||

namaste'stu śive ! devi ! sarvavyāpini ! śāṅkari ! |

nijadharmādikaṃ kāmyaṃ kalyāṇañca pradehi me || 7 ||

sarveṣāṃ nāthabhūtāsi tvamevaikākinī yataḥ |

tasmānnamāmi deveśi ! prasannā varadā bhava || 8 ||

iyaṃ sarveśvarīpūjā yanmayā devi ! te kṛtā |

pūrṇā bhavatu sā sarvā tvatprasādānmaheśvari ! || 9 ||

jātasya yajamānasya garbhasthasya ca dehinaḥ |

mā bhūttatra kule janma yatra devī na caṇḍikā || 10 ||

ityaṣṭamīkṛtyam ||

atha niśīthakṛtyam ||

arddharātrau tataḥ kuryād divase vā samāhitaḥ |

sandhyāyāṃ vā maheśāni ! śaraṇāmbhasi pūrvakam |

aṣṭamyāñca navamyāñca śivikāyāṃ yathecchayā |

niśāyātrāṃ prakurvīta sandhyāyāṃ rajanīmukhe |

tataḥ sampūjayedbhaktyā balibhiḥ pāyasādinā |

nṛtyagītavicitraiśca vādyairuccāvacairapi |

raktapuṣpasya kusumaṣṭamyāñca nivedayet |

sahasrasaṃkhyakairdevi ! vakulairvā manoramaiḥ |

puṇḍarīkantu yo dadyādarddharātrau viśeṣataḥ |

sarvān kāmānavāpnoti śatamaṣṭottaraṃ tathā |

atha navamīkṛtyam tatraiva ||

navamyāṃ pūrvavat pūjā kartavyā bhūrtimicchatā |

devyai navamyāṃ sandhyāyāṃ piśitānnaṃ saśarkaram |

dadyād yadi tadā madyavarjitaṃ tadarānvitam |

araṃ kāñjikam ||

śāntiṃ kṛtvā dadeddhenuṃ dakṣiṇāṃ vidhivad yathā |

dakṣiṇāṃ vastrayugmañca ācāryāya nivedayet |

paritoṣaṃ punardānaṃ vidhijñāya ca kāñcanam |

dhānyaṃ vāmastathā tāmraṃ brahmaṇe dhānyakāñcanam |

ṛtvije'pi tathā dhānyaṃ satilaṃ kāñcanaṃ tathā |

brāhmaṇāṃśca kumārīśca anyānapi ca pūjayet |

dīnāndhakṛpaṇānāñca bhaktitaḥ pūjanaṃ caret |

dadyāduktamarkabhojyaṃ dinabhojyaṃ viśeṣataḥ ||

patiranyaṃ yadā dorbhirbalidānādyaśāntaye |

śivabhaktān pūjayecca śivābhaktān viśeṣataḥ |

śivabhaktāśca ye kecid viṣṇubhaktāśca pārvati ! |

gṛhaṃ praviśya ca punargītavādyapuraḥsaram |

gṛhaṃ sampūjayedbhaktyā bhuñjīta bāndhavaiḥ saha ||

iti navamīkṛtyam ||

tatraiva |

prātareva daśamyāntu nityaṃ nirvartya sādṛtaḥ |

jānubhyāmavanīṃ gatvā idaṃ saṃśrāvayettataḥ |

oṃ kāli ! kāli ! mahākāli ! kālike ! pāpanāśini ! |

kāli ! karālaniṣkrānte ! kālike ! tvāṃ namo'stu te |

siṃhavāhini ! cāmuṇḍe ! pinākadhanuvallabhe ! |

upahāraṃ gṛhītvaivaṃ prasīda parameśvari ! |

oṃ uttiṣṭha devi ! cāmuṇḍe ! śubhāṃ pūjāṃ pragṛhya ca |

vraja tvaṃ srotasi jale vṛddhau ca sthīyatāmiha |

nirmālyadhāriṇī pūjyā cāṇḍālī gandhacandanaiḥ |

samarpayitvā mantreṇa mantrametadudīrayet |

nimajyāmbhasi sampūjyā parikālārcite jale |

puttrāyurdhanavṛddhyarthaṃ sthāpitāsi jale mayā |

yajamānaḥ svayañcaiva caṇḍikāṃ preṣayecchivām |

na vīkṣeta maheśānīṃ na nagnāṃ preṣayejjale |

daśamyāṃ śravaṇāprāpte apsu nikṣipya dārakaḥ |

alābhe kevalāyāntu na niśāyāṃ kathañcana |

pūjopahāradravyāṇi ācāryāya nivedayet |

tadarddhañca vidhijñāya tadarddhañcaiva brahmaṇe |

taccheṣaṃ ṛtvije dadyāt paritoṣaṃ tathaiva ca |

pūjālayaṃ na vīkṣeta gṛhasthaḥ svaṃ kadācana |

apsu nikṣipya deveśīṃ brāhmaṇāyopapādayet |

devīsthitagṛheṇāpi yo gṛhaṃ kārayet sudhīḥ |

tasya lakṣmīrbalañcāyuḥ sarvaṃ naśyati tatkṣaṇāt |

iti daśamīkṛtyam ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ caturthe kāmyakāṇḍe durgotsavaprakaraṇe pratipadādikṛtyarūpastavakathanaṃ nāma pañcamaḥ paricchedaḥ |

ekapañcāśatpaṭale ||

bhagavānuvāca ||

atha durgāmanuṃ vakṣye sarvatantrānusārataḥ |

śāradīyaprayoge tu tadviśeṣaṃ yathā śṛṇu |

vākśaktikamalāsyāśca tryakṣaraṃ parikīrtitam |

nitye naimittike kāmye mokṣeṣu ca niyojayet |

ṛṣiḥ syānnāradaścāsya chando'nuṣṭup prakīrtitam |

śambhuśca devatā devī caturvargeṣu yojayet |

kāmalakṣaṃ japenmantraṃ taddaśāṃśena tarpaṇam |

tattvanyāsaṃ baliñcaiva homaṃ daśadaśāṃśake |

ṣaṭpurañcāṣṭapatrañca kalāpatraṃ dharāpuram |

caturdvāraṃ bījayuktaṃ pīṭhayuktaṃ samarcayet |

brāhmyādīnatha patre ca jayantyādīṃśca ṣaṭpure |

śeṣaśeṣaṃ tathā madhye amṛtādyāḥ kalācchade |

dhyānam ||

jaṭājūṭasamāyuktāmarddhendukṛtaśekharām |

locanatrayasaṃyuktāṃ pūrṇendusadṛśānanām |

taptakāñcanavarṇābhāṃ supratiṣṭhāṃ sulocanām |

navayauvanasampannāṃ sarvābharaṇabhūṣitām |

sucārudaśanāṃ tadvat pīnonnatapayodharām |

tribhaṅgasthānasaṃsthānāṃ mahiṣāsuramardinīm |

triśūlaṃ dakṣiṇe haste khaḍgaṃ cakraṃ tathaiva ca |

tīkṣṇavāṇaṃ tathā śaktiṃ dakṣiṇe'pi nibodhata |

kheṭakaṃ pūrṇacāpañca pāśamaṅkuśameva ca |

ghaṇṭāṃ vā paraśuṃ vāpi devyā vāme vicintayet |

adhastānmahiṣaṃ tadvadviśriraskaṃ pradarśayet |

śiraśchedodbhavaṃ tadvaddānavaṃ khaḍgapāṇinam |

hṛdi śūlena nirbhinnaṃ niryadantravibhūṣitam |

raktaraktīkṛtāṅgañca raktavisphuritekṣaṇam |

veṣṭitaṃ nāgapāśena bhṛkuṭībhīṣaṇānanam |

pibantañcaiva raktañca devyāḥ siṃhaṃ pradarśayet |

devyāstu dakṣiṇaṃ pādaṃ samaṃ siṃhoparisthitam |

kiñcidūrddhvaṃ tathā vāmamaṅguṣṭhaṃ mahiṣopari |

dhyātvānena japenmantraṃ baliṃ dattvā stutiṃ paṭhet |

ṛṣiḥ syānnāradaśchando'pyanuṣṭup śambhureva ca |

devatā ca samākhyātā caṇḍikā parameśvari ! |

oṃ paraṃbrahmasvarūpāñca vedagarbhāṃ jaganmayīm |

śaraṇye ! tvāmahaṃ vande durgāṃ durgatināśinīm || 1 ||

kāmākhyāṃ kāmadāṃ śyāmāṃ kāmarūpāṃ manoramām |

īśvarīṃ tvāmahaṃ vande durgāṃ durgatināśinīm || 2 ||

trinetrāṃ hāsyasaṃyuktāṃ sarvālaṅkārabhūṣitām |

vijayāṃ tvāmahaṃ vande durgāṃ durgatināśinīm || 3 ||

brahmādibhiḥ stūyamānāṃ siddhagandharvasevitām |

bhavānīṃ tvāmahaṃ vande durgāṃ durgatināśinīm || 4 ||

niśumbhaśumbhamathanīṃ mahiṣāsuraghātinīm |

divyarūpāmahaṃ vande durgāṃ durgatināśinīm || 5 ||

viṃśatyarddhabhujāṃ devīṃ śuddhakāñcanasannibhām |

gaurīrūpāmahaṃ vande durgāṃ durgatināśinīm || 6 ||

triśūlaṃ khaḍgacakrañca vāṇaśaktiṃ paraśvadham |

dadhānāṃ tvāmahaṃ vande durgāṃ durgatināśinīm || 7 ||

jaganmayīṃ mahāvidyāṃ sṛṣṭisaṃhārakāriṇīm |

sarvadaivamahaṃ vande durgāṃ durgatināśinīm || 8 ||

idantu kavacaṃ divyaṃ mahāmantraṃ mahāphalam |

yaḥ paṭhenmānavo nityamasmadbhaktisamanvitaḥ |

dhanaṃ dhānyaṃ prayacchāmi sakṛdāvartanena tu |

iti matsyasūkte durgāstotraṃ samāptam |

tatraiva |

durgantvāraktaśṛṅkhalam |

nigamādyaṃ vahnijāyāṃ daśārṇaṃ parikīrtitam |

eṣā vidyā mahāvidyā jayadurgā prakīrtitā |

ṛṣiḥ syānnāradaśchando gāyatrī parikīrtitā |

devatā ca bhaveddurgā sarvārthe viniyojayet |

mantraṃ lakṣaṃ japenmantrī tattvanyāsa udāhṛtaḥ |

taddaśāṃśaṃ juhuyācca tarpaṇaṃ ṛtusaṃkhyakam |

dadyānmahiṣamantreṇa āsanaṃ parikīrtayet |

mūlena kalpayenmūrtiṃ śṛṇu dhyānaṃ varānane ! |

tato jalanidhestīre vanarājivirājitam |

tamālatālahintālapāṭalāmalakairvṛtam |

kundamandāradāḍīmakadambakusumairyutam |

campakāśokarambhāḍhyaṃ candanāgurubhūṣitam |

sugandhikusumāmodagandhāmoditadiṅmukham |

paśupakṣigaṇākīrṇaṃ bilvanopasarovaram |

kumudotpalakahlārapuṇḍarīkopaśobhitam |

tasminnamṛtadaṃ cārupārijātacatuṣṭayam |

pādapallavamāmodi mañjarīpuñjadhāritam |

tasminmaṇimayaṃ kuṇḍaṃ maṇḍapaṃ maṇikuṭṭimam |

taḍitkoṭipratīkāśaṃ bālādityasamaprabham |

maṇḍitaṃ pāṇḍaracchatrairvimānena virājitam |

śobhitaṃ śatasāhasrairdhvajaiḥ pāṇḍaracāmaraiḥ |

tatra siṃhāsanaṃ ramyaṃ ratnadāmavirājitam |

tato bhāvayedbhāsvaraṃ siṃhamājaṃ caturvedapādaṃ caturviṃśatattvam |

vahirlolajihvaṃ calatpiṅgalākṣaṃ tuṣāraprabhaṃ durnirīkṣaṃ samastaiḥ ||

mahattāprabhavāraktapaṅkajaṃ ṣaṭpurānvitam |

vibhrājamānaṃ vistīrṇaṃ mṛgarājoparisthitam |

dhyāyettasmin taptajāmbūnadābhāṃ divyairbhavyairbhāsayantīṃ trinetraiḥ |

candrādityau kuṇḍale dve dadhānāmūrddhvaṃ candraṃ dhārayantīṃ mudā hi |

sa chinnabalavīryaugho nirgato mahiṣāsuraḥ |

saprāsena triśūlena bhrukuṭīkuṭilānanām |

gṛhītanāgatatkeśamṛgendrākṛṣṭavāhakam |

lohitāsyairmahāghoraiḥ śārdūlairapi bhakṣitam |

niyuktaṃ raktapaṃ siṃhaṃ vīkṣayantī muhurmuhuḥ |

siddhagandharvarakṣobhiryakṣavidyādharoragaiḥ |

gītavāditranirghoṣaiḥ stūyamānā maheśvarī |

mahotsave mahārātrau utthāne śayane'pi ca |

mahāmakhe mahāyoge dhyānaṃ tatra niyojayet |

nityāṃ nīlotpalābhāṃ tāṃ trinetrāṃ śaśiśekharām |

caturbhiḥ svakarairdhatte śaṅkhacakrakṛpāṇakam |

triśikhañca jaṭājūṭaṃ siṃhasthāmapi cintayet |

pīṭhasiṃhe maheśāni ! yajet śaktisamanvitām |

prabhā māyā jayā sūkṣmā viśuddhā nandinī tathā |

suprabhā vijayā sarvasiddhidā nava śaktayaḥ |

ṣaṭpure bhairavīñcaiva śeṣamadhye samāpayet |

pūrvādyagre ca brahmādīn yaccheṣaṃ pūrvavat priye ! |

aṣṭādaśabhujāyāśca vakṣye mantraṃ śivapradam |

bhāvasthāne samunnīya tattvaduṣṭe udāhṛtaḥ |

dhyānaṃ devyāḥ pravakṣyāmi sarvapāpapraṇāśanam |

sūryamaṇḍalamadhyasthāṃ dāvāgnisadṛśaprabhām |

jaṭājūṭasamāyuktāṃ trinetrāṃ śaśiśekharām |

aṣṭādaśābdikāṃ devīṃ raktāmbaravibhūṣitām |

nighnantīṃ mahiṣañcaiva siṃhāsanoparisthitām |

śaktiñca durddharaṃ śūlaṃ vajraṃ khaḍgaṃ tathāṅkuśam |

śaraṃ cakraṃ śalākañca vāmadakṣiṇataḥ śṛṇu |

siddhākhyavaṭukañcaiva sandehavaṭukaṃ punaḥ |

samayādyaṃ tathāṅgāni patrādyañca kriyā tathā |

putraṃ teṣāmanantantu vaṭukaṃ śaktivāmataḥ |

tāreṇa bhāvayuktena namasāntena cārcayet |

ajitāparājitā caiva jayā ca vijayā punaḥ |

kālī caiva tathā śyāmā maṅgalā siddhireva ca |

kātyāyanyāḥ pravakṣyāmi mantraṃ sarvārthasādhanam |

vāgādyā jayadurgāyāstāramūle maheśvari ! |

tataścārkabhujāyāśca kamalādyaṃ samuddharet |

māyānyāsañca sarvatra dvibhujāyāśca vāgbhavam |

sindūrārkaprasaṅkāśāṃ pīnonnatapayodharām |

trinetrāṃ mahiṣaghnīñca candralekhāṃśubhiryutām |

karaiścaturbhiḥ khaḍgañca śūlaṃ cakraṃ gadāṃ tathā |

vāme carmāṅkuśaṃ ghaṇṭāṃ muṇḍapañcakameva ca |

yavādyāḥ pūjayet patre śrīkaṇṭhādīṃśca tadvahiḥ |

atha cāṣṭabhujāyāśca dhyānaṃ vakṣye samāhitaḥ |

sūryakoṭipratīkāśāṃ trinetrāṃ śaśiśekharām |

mṛgacarmottarāsaṅgāṃ siṃhaskandhanivāsinīm |

aṣṭabhirbāhubhiḥ khaḍgaṃ cakraṃ dakṣiṇabāhubhiḥ |

vajrāśaniṃ kapālañca vāme carma dhanuḥ śaram |

ghaṇṭāñca paraśuñcaiva kramādastrāṇi vai priye ! |

puṣṭyādimātaraḥ patre śrīkaṇṭhādīṃśca tadbahiḥ |

caturbhujāyāḥ śrīvatsadhyānaṃ vaiṣṇavacoditam |

siṃhārūḍhāṃ mahābhīmāṃ śūlaṃ cakraṃ dhanustathā |

śaṅkhaṃ padmañca mahiṣaṃ nighnantīṃ paricintayet |

iti durgāviśeṣapūjā |

atha durgānāmamāhātmyaṃ tatra svarūpaṃ darśayatri rudrajāmale |

tavargatṛtīyo varṇaḥ pañcamasvarasaṃyutaḥ |

kavargasya tṛtīyaśca rephaṃ tasyopari priye ! |

dvitīyasvarasaṃyuktaṃ nāmedaṃ parikīrtitam |

atha nāmamāhātmyam |

muṇḍamālātantre dvitīyapaṭale |

na hi durgāsamā pūjā na hi durgāsamo japaḥ |

na hi durgāsamaṃ jñānaṃ na hi durgāsamaṃ tapaḥ |

durgāyāścaritaṃ yatra tatra kailāsamandiram |

tṛtīyapaṭale |

durgāsmaraṇajaṃ devi ! durgāsmaraṇajaṃ phalam |

durgāyāḥ smaraṇenaiva kiṃ na sidhyati bhūtale |

śaivo vā vaiṣṇavo vāpi śākto vā girinandini ! |

bhajeddurgāṃ smareddurgāṃ yajeddurgāṃ śivapriyām |

tatkṣaṇāddevadeveśi ! mucyate bhavabandhanāt |

tathā |

durgāyā mantramākāraṃ nānātantre śrutaṃ tvayā |

durge durgeti durgāyā durge nāmaparaṃ manum |

yo bhajet satataṃ caṇḍi ! jīvanmuktaḥ sa mānavaḥ |

he durge ! durge ghorasaṅkaṭe durgāyāḥ paraṃ manuṃ durge iti nāmaśataṃ yo bhajejjapet sa jīvannapi mukto bhavedityanvayaḥ |

phalāntaramāha tatraiva |

mahotpāte mahāroge mahāvipadasaṅkaṭe |

mahāduḥkhe mahāśoke mahābhaye samutthite |

yaḥ sadā saṃsmareddurgāṃ yo japet paramaṃ manum |

sa jīvaloke deveśi ! nīlakaṇṭhatvamāpnuyāt |

mahotpātādiṣu durgāṃ yaḥ smaret smṛtiviṣayatāśālinīṃ kuryādyaśca japan mānasapratyakṣaviṣayatāvatīṃ kuryāt sa nīlakaṇṭhatvamāpnuyāt kālakūṭasyeva mahotpātādeḥ pātṛtve labhet |

uttaratra tu nīlakaṇṭhatvaṃ śivatvamit sarvaṃ samañjasamiti |

tadeva spaṣṭayati caturthapaṭale |

śraddhayā'śraddhayā vāpi yaḥ kaścinmānavaḥ smaret |

durgāṃ durgaśataṃ tīrya sa yāti paramāṃ gatim |

saptamapaṭale |

nānātantramataṃ devi ! nānāratnaṃ prakāśitam |

brahmasvarūpaṃ vijñātuṃ kaḥ samartho mahītale |

nānāmārge pradhāvanti paśavo hatabuddhayaḥ |

śrīdurgācaraṇāmbhojaṃ hitvā yānti rasātalam |

satyaṃ vacmi hitaṃ vacmi pathyaṃ vacmi punaḥ punaḥ |

na bhuktiśca na muktiśca vinā durgāniṣevaṇāt |

aṣṭamapaṭale |

bhaktyā bhagavatīṃ durgāṃ duḥkhadāridryanāśinīm |

saṃsmaret prajapeddhyāyet sa mukto nātra saṃśayaḥ |

jīvanmuktaḥ sa vijñeyastantrabhaktiparāyaṇaḥ |

sa sādhako mahājñānī yaśca durgāpadānugaḥ |

na ca bhuktirna vā muktirna gatirnaganandini ! |

vinā durgāṃ jagaddhātri ! niṣphalaṃ jīvanaṃ bhavet |

śaktimārgarato bhūtvā yo'nyamārge pradhāvati |

na ca śāktāstasya vaktraṃ paripaśyanti śaṅkari ! |

vinā durgāṃ jagaddhātri ! vāgjālaśāstramohitāḥ |

anyadevaṃ bhajante te cānyaśāstreṣu ghūrṇitāḥ |

picchilātantre pūrvakhaṇḍe tṛtīyapaṭale |

na durgānāmasadṛśaṃ nāmāsti jagatītale |

yasya smaraṇamātreṇa palāyante mahyapadaḥ |

durgānāmasmaraṇena sarvavidyāsmaraṇamāha |

tāriṇī sundarī kālī durgā ca bhairavī tathā |

bhuvaneśī mahālakṣmīstāsāṃ durgeti nāma vai |

tāsāmiti bahuvacanādgaṇo labhyate |

prāguktanāmno mantratvamatra spaṣṭayati |

durgānāmamahāmantraḥ sarvamantrottamottamaḥ |

lakṣasaṃkhyājapenaiva puraścaryā vidhīyate |

rājādibhayamāpanne durgānāma parā gatiḥ |

mahāpadi mahātrāse mahādāridryasaṅkaṭe |

lakṣasaṃkhyājapenaiva palāyante mahāpadaḥ ||

jāmale |

śiva uvāca |

ārogyasya ca sampatterjñānasya ca mahodayaḥ |

nāmedaṃ paramo heturmuktaye bhavasaṅginām |

kalikāle viśeṣeṇa mahāpātakināmapi |

nistārabījaṃ vijñeyaṃ nāmasaṃsmaraṇaṃ priye ! |

paradārarato'pi syāt paradravyāpahārakaḥ |

so'pi pāpāt pramucyeta yo vā syādatipātakī |

brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ |

tasmādapi pramucyeta yadi nāma smaret sudhīḥ |

viṣṇunāmasahasrebhyo hyadhikaṃ parameśvari ! |

durgānāma samākhyātaṃ caturvedavidāṃ matam |

durgānāmajapāt pāpaṃ sarvaṃ yāti hi tatkṣaṇāt |

vedeṣvāgamatantreṣu purāṇeṣu suniścitam |

harināmnaḥ paraṃ nāsti vaiṣṇavānāmidaṃ smṛtam |

tādṛśāñca mate jñeyaṃ durgānāma tato'dhikam |

na tasya durlabhaṃ kiñcit paratreha ca sundari ! |

yaḥ smaret satataṃ durgāṃ sa eva śrīsadāśivaḥ |

śaucācāravihīno'pi saṃsmaret parameśvarīm |

sa eva paramaṃ sthānaṃ kathitaṃ vīravandite ! |

vaiṣṇavānāñca śaivānāṃ śuddhānāṃ yādṛśī gatiḥ |

nāmasaṃsmaraṇādyasya tathā śāktajanasya ca |

karmaṇānena deveśi ! nādhikārī yamo mama |

durgānāmajapo yasya kiṃ tasya kathayāmi te |

ahaṃ pañcānanaḥ kānte ! varṣakoṭiśatairapi |

yāvadbhūrvāyurākāśaṃ jalaṃ vahniḥ śaśī grahāḥ |

tāvattiṣṭhanti te svarge durgānāmaparāyaṇāḥ |

dhanī putrī sukhī so'pi cirajīvī bhavedbhuvi |

pratyahaṃ yo japed bhaktyā śatamaṣṭottaraṃ śuciḥ |

aṣṭottarasahasrantu yo japedbhaktimān naraḥ |

pratyahaṃ parameśāni ! tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu |

dhanārthī dhanamāpnoti jñānārtho jñānameva ca |

rogārto mucyate rogāt baddho mucyeta bandhanāt |

bhīto bhayāt pramucyeta pāpānmucyeta pātakī |

putrārthī putramāpnoti devi ! satyaṃ na saṃśayaḥ |

ayutaṃ yo japedbhaktyā pratyahaṃ parameśvari ! |

nigrahānugrahe śaktaḥ sa bhavet kalpapādapaḥ |

tasya krodhādbhavenmṛtyuḥ prasāde paripūrṇatā |

evañca taṃ vijānīyāt samarthaṃ sarvakarmaṇi |

māsi māsi ca yo lakṣaṃ japaṃ kuryādvarānane ! |

na tasya grahapīḍā syānnāpi bandhuviyojanam |

na caiśvaryaṃ kṣayaṃ yāti na ca sarpakṣataṃ kvacit |

nāgnicaurabhayaṃ vāpi na cāraṇye jale bhayam |

parvatārohaṇe devi ! siṃhavyāghrabhayādike |

bhūtapretapiśācānāṃ bhayaṃ vā kutracidbhavet |

na ca vairibhayaṃ kānte ! na ca dasyubhayaṃ pathi |

jvarādīnāñca rogāṇāṃ na śarīre sthitiḥ kvacit |

paraloke bhavet svargī kathitaṃ vīravandite ! |

candrasūryasamo bhūtvā vaset kalpāyutaṃ divi |

vājapeyasahasrasya yat phalaṃ syādvarānane ! |

pratyahaṃ tat phalaṃ durgānāmajāpādvarānane ! |

pūjākāle japedyastu gaṅgātīre ca mānavaḥ |

śatāśvamedhayajñānāṃ phalamāpnoti sādhakaḥ |

prājāpatyavrate yādṛk tathā cāndrāyaṇe'pi vā |

ekādasyupavāsena koṭisaṃkhyena yādṛśam |

candrasūryagrahe gatvā gaṅgāyāñca sureśvari ! |

kurukṣetre ca sarvasvadāne yat phalamīritam |

prayāgādiṣu tīrtheṣu māghasnāne ca yat phalam |

śivarātricaturdaśyāṃ śambhoścaiva prapūjanāt |

rathasthaṃ vāmanaṃ dṛṣṭvā kṣetre śrīpuruṣottame |

kāmarūpe mahāmāyāṃ kāmākhyāyonimaṇḍale |

pūjayitvā phalaṃ yādṛk durgānāma tato'dhikam |

aṣṭamyāñca caturdaśyāṃ navamyāñca mahāniśi |

śmaśāne ca japaṃ kuryāccāṇḍālahṛdayopari |

digambaro nirātaṅko muktakeśo bhavedyadi |

sa siddhiṃ samavāpnoti devānāmapi durlabhām |

śanibhaumadine devi ! bhavedindukṣayo yadi |

tatrāyutaṃ japedyastu nirātaṅko mahāniśi |

saṃvandyo devatānāñca munīndrāṇāñca sundari ! |

bhaumavāre mahādevi ! yadi syādaṣṭamītithiḥ |

bilvapatrasahasraistu tatra sampūjya pārvatīm |

baliṃ dadyādvidhānena japtvā nāmasahasrakam |

yadyadiṣṭatamaṃ loke tattadāpnoti niścitam |

kṛṣṇāṣṭamīsamāyuktaniśāyāṃ sa gaṇo bhavet |

tatra gatvā śmaśāne vai śanivāre varānane ! |

paśūnāṃ ghātanaṃ kṛtvā yonimudrāṃ vidhāya ca |

sarvapāpavinirmuktaḥ sādhakaḥ sādhayecchivām |

aṣṭamyāñca caturdaśyāṃ navamyāñcaiva pārvati ! |

śatamaṣṭottaraṃ yastu durgānāmajapaṃ caret |

sa labhedvāñchitaṃ sarvamiha loke paratra ca |

gaṅgāgodāvarīrevāyamunājalasannidhau |

yo japet sādhako bhaktyā sahasrañca tithikṣaye |

parastrīharaṇāt pāpaṃ paradravyāpahāraṇāt |

sarvaṃ tat kṣayamāpnoti mahārauravakāraṇam |

kāmarūpe mahātīrthe kāmākhyāyonisannidhau |

lakṣamekaṃ japedyastu niśāyāṃ vīravandite ! |

sa ca vāgīśvaro bhūtvā paratra śivatāṃ vrajet |

bhavānīsannidhau yastu vārāṇasyāṃ japaṃ caret |

daridro'pi dhanī bhūtvā śivaloke mahīyate |

iti durgānāmaphalam |

atha durgāśatanāmastotram |

muṇḍamālātantre dvitīyapaṭale |

durgāyāḥ śatanāmāni śṛṇu tvaṃ bhavagehini ! |

durgā bhavāni deveśī viśvanāthapriyā śivā |

ghoradaṃṣṭrā karālāsyā muṇḍamālāvibhūṣaṇā |

rudrāṇī tāriṇī tārā māheśī bhavavallabhā |

nārāyaṇī jagaddhātrī mahādevapriyā jayā |

vijayā ca jayārādhyā śarvāṇī haravallabhā |

asitā cāṇimā devī laghimā garimā tathā |

maheśaśaktirviśveśī gaurī parvatanandinī |

nityā ca niṣkalaṅkā ca nirīhā nityanūtanā |

raktā raktamukhī vāṇī vasuyuktā vasupradā |

rāmapriyā rāmaratā raghunāthavarapradā |

rājyeśvarī rājyaratā kṛṣṇā kṛṣṇavarapradā |

yaśodā rādhikā caṇḍī draupadī rukmiṇī tathā |

guhapriyā guharatā guhavaṃśavilāsinī |

gaṇeśajananī mātā viśvarūpā ca jāhnavī |

gaṅgā kālī ca kāśī ca bhairavī bhuvaneśvarī |

nirmalā ca sugandhā ca daivakī devapūjitā |

dakṣajā dakṣiṇā dakṣā dakṣayajñavināśinī |

suśīlā sundarī saumyā mātaṅgī kamalā kalā |

niśumbhanāśinī śumbhanāśinī caṇḍanāśinī |

dhūmralocanasaṃhartrī mahiṣāsuramardinī |

umā gaurī karālā ca kāminī viśvamohinī |

ityevaṃ śatanāmāni kathitāni varānane ! |

nāmasmaraṇamātreṇa jīvanmukto bhavennaraḥ |

yaḥ paṭhet prātarutthāya smṛtvā durgāpadadvayam |

mucyate janmabandhebhyo nātra kāryā vicāraṇā |

sandhyākāle divābhāge niśāyāṃ vā niśāmukhe |

paṭhitvā śatanāmāni mantrasiddhiṃ labheddhruvaṃ |

ajñātvā stavarājañca daśa vidyā bhajed yadi |

tathāpi naiva siddhiḥ syāt satyaṃ satyaṃ maheśvari ! |

iti muṇḍamālātantre durgāśatanāmastotraṃ samāptam |

atha durgāgītā |

tathā saptamapṭale |

nānātantramataṃ devi ! nānāratnaṃ prakāśitam |

brahmasvarūpaṃ vijñātuṃ kaḥ samartho mahītale |

nānāmārge pradhāvanti paśavo hatabuddhayaḥ |

śrīdurgācaraṇāmbhojaṃ hitvā yānti rasātalam |

satyaṃ vacmi hitaṃ vacmi pathyaṃ vacmi punaḥ punaḥ |

na bhuktiśca na muktiśca vinā durgāniṣevaṇāt |

pārvatyuvāca |

golake caiva rādhāhaṃ vaikuṇṭhe kamalātmikā |

brahmaloke ca sāvitrī bhāratī vāksvarūpiṇī |

kailāse pārvatī devī mithilāyāñca jānakī |

dvārakāyāṃ rukmiṇī ca draupadī nāgasāhvaye |

gāyatrī vedajananī sandhyāhañca dvijanmanām |

yogamadhye pūṣāhañca puṣpe kṛṣṇā'parājitā |

patre mālūrapatrañca pīṭhe yonisvarūpiṇī |

hariharātmikā vidyā brahmaviṣṇuśivārcitā |

viśeṣānugraheṇaiva vijñeyā śaṅkara ! prabho ! |

yatra kutra sthale nātha ! śaktistiṣṭhati śaṅkara ! |

tatraivāhaṃ mahādeva ! niścitaṃ matamuttamam |

śaktimārgaṃ parityajya yo'nyamārge hi dhāvati |

karasthaṃ sa maṇiṃ tyaktvā bhūtibhāraṃ pradhāvati |

bhūtibhāraṃ bhasmabhāraṃ ||

iti durgāgītā samāptā ||

atha baliḥ ||

samayācāratante ||

sarvāsāṃ devatānāñca balidānaṃ śṛṇuṣva me |

yena kṛtvāśu labhate yathoktaphalamuttamam |

nityantu bhojane kāle mūlamantreṇa sādhakaḥ |

kārayedbalidānañca bhojanāt prathamaṃ priye ! |

tataścānantaraṃ kuryādbhojanaṃ sthiramānasaḥ |

bhojanānantaraṃ devi ! śucisthaḥ kṛtavān bhavet |

baliṃ samuddhared yatrādekānte sthāpayettadā |

sthāpayitvā baliṃ tatra viharecca yathāsukham |

uttarāmnāyeṣu deveśi ! mātaṅgī yā prakīrtitā |

tasyā baliṃ bhojanānte vinaivācamane kṛte |

mūlamantreṇa subhage ! baliṃ dadyāddine dine|

tataḥ kiñcijjapaṃ kṛtvā tataścācamanādikam |

punaśca rātrau sarveṣāṃ baliṃ kṛtvā prayatnataḥ |

yathoktavidhinā kuryād yathoktaphalamāpnuyāt |

baliśca dvividho devi ! sāttviko rājasastathā |

sāttviko balirākhyāto māṃsaraktādivarjitaḥ |

rājaso māṃsaraktādiyuktaḥ sa procyate priye ! |

gāyatrītantre pañcamabrāhmaṇapaṭale |

trividhā balayaḥ proktā uttamādhamamadhyamāḥ |

uttamaścottamaṃ dadyānmadhyamo madhyamaṃ tathā |

adhamaḥ kathyate devi ! adhame'pyadhamā gatiḥ |

daśasaṃkhyabaliryatra madhyamastena kathyate |

sāttvikī uttamā pūjā yadi dadyānmahābalim |

aṣṭamīnavamīsandhau dadyādyatrānmahābalim |

śataṃ sahasraṃ lakṣaṃ vā ayutaṃ koṭikoṭiśaḥ |

śasyate nṛpatiśreṣṭhaḥ sāttvikopūjane baliḥ |

ekena balidānena caturvargamavāpnuyāt |

bahubhirbalidānaistu paraṃbrahmamayo bhavet |

bahubhirbalidānaistu japayajñaistu bhūpateḥ |

kriyate sāttvikī pūjā sāttvikī tena kathyate |

daśabhiḥ paśubhiḥ pūjā japayajñaistathaiva ca |

yā kṛtā śāradī pūjā rājasī tena kīrtitā |

balibhiḥ pañcabhiḥ pūjā tāmasī tena kīrtitā |

matsyasūkte ||

sādhakāstrividhāḥ proktāḥ sāttvikā rājasāstathā |

tāmasāśca tathā devi ! teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam |

sāttvikaḥ sāttvikairyukto lakṣaṇaiścaiva sundari ! |

sāttvikaṃ balidānādi nityaṃ kuryāt prayatnataḥ |

rājaso rājasaguṇairyuktaḥ satyaṃ varānane ! |

rājasaṃ balidānādi sureśe ! rājasairyutaḥ |

tāmasastāmasaguṇai rājasādyairyutaḥ priye ! |

na śraddhā balidāneṣu pūjanādiṣu sundari ! |

na stotrapāṭhahomeṣu nāmamātreṇa sādhakaḥ |

yoginītantre uttarakhaṇḍe saptamapaṭale ||

viprāṇāṃ kṣīrabalayaḥ śālyannaṃ vātha pāyasam |

ghṛtaplutaṃ caruphalaṃ puṣpaṃ tasya ghṛtānvitam |

pradadyācca gavāṃ kṣīraṃ dugdhāmrāmlān nivedayet |

śālyannaṃ vātha samadhuṃ sasaraṃ khaṇḍamodakam |

rājñāṃ hi paśavaḥ śastā vaiśyānāṃ vrīhayastathā |

kṣaudraṃ vṛṣalajātīnāṃ sarveṣāṃ paśavo'thavā |

nivedayet śoṇagaṇḍaṃ mānuṣaṃ vā lulāpakam |

varāhaṃ vātha chagalaṃ cāmaraṃ vāruṇaṃ tathā |

meṣañcātha varāhañca godhikāñca nivedayet ||

matsyasūkte ||

lulāpañca tathā khaḍgaṃ cāmarañca varāhakam |

kacchapaṃ śallakīṃ godhāṃ mānuṣaṃ tadanantaram |

na dadyādbrāhmaṇo madyaṃ mānuṣañca tathā rurum |

traipakṣikānna vivarṇān mānuṣānna kṛśānapi |

saṃvatsarāt paraṃ chāgaṃ yāvat syāttu trihāyaṇam |

varāhadantasadṛśaviṣāṇābhyāṃ suśobhanam |

madagandhasamāyuktaṃ romarājivirājitam |

kṛṣṇaṃ tāraṇakañcaivaṃ tṛptau dvādaśavārṣikam ||

jātibhede varṇaviśeṣamāha tatraiva ||

śvetañca chāgalañcaiva brāhmaṇasya viśiṣyate |

raktaṃ śvetaṃ kṣatriyasya vaiśyasya gaurameva ca |

nānāvarṇaṃ hi śūdrasya sarveṣāmañjanaprabham |

yoginītantre ||

paśūnāñcaiva ṣaṇmāsāt parataśca balirbhavet |

chāgalaḥ kṛṣṇaḥ śveto vā dvivarṣātparato yadi |

tathā cāśvaṃ mṛgañcaiva chāgañca parvatīyakam |

mūṣikañca karālañca kṣudramārjārameva ca ||

varjyamapi tatraiva ||

kākolaṃ kalaviṅgañca rājahaṃsañca śārikam |

śukaṃ gṛdhrañca kākolaṃ mayaraṃ citrakaṃ tathā |

aśvañca veṇupṛṣṭhañca kṛṣṇapārāvatañca yat |

vṛhatkapotakañcaiva khañjarīṭaṃ tathaiva ca |

vakañcaiva balākañca prayatnena vivarjayet ||

balyantaramāha tatraiva ||

rambhā jātī bījapūraṃ sugandhiparimiśritam |

miśrīkṛtya baliṃ dadyādaṣṭamyāñca viśeṣataḥ |

prayoge balimantro'yaṃ prayogān dhārayed yadi |

arddharātre baliṃ dadyānnityaṃ devi ! catuṣpathe |

parasainyagrahāviṣṭarogakṛtyānivāraṇam |

praṇavaṃ pūrvamuccārya ugratāre tataḥ param |

vikaṭadaṃṣṭraṃ parapakṣaṃ mohayadvayamuccaret |

khādayadvandvamuccārya pakṣadvandvaṃ vadet punaḥ |

ye māṃ hiṃsitumudyatā yoginīcakre tān dāraya huṃ phaṭ svāhā |

sarvavidyāmākarṣayākarṣaya chedaya chedaya hana hana kapāle gṛhṇa gṛhṇa svāheti ||

anenaiva ca deveśi ! baliṃ dadyānmaheśvari ! |

vṛhannīlatantre ṣaṣṭhapaṭale ||

tataḥ śatrubaliṃ rājā dadyāt kṣīreṇa nirmitam |

dvayaṃ chindyāt krodhadṛṣṭyā prahārajanakena ca |

kopena ca sakṛddevi ! satyaṃ satyaṃ maheśvari ! |

prāṇapratiṣṭhāṃ kṛtvā vai śatrunāmnā maheśvari ! |

śatrukṣayo maheśāni ! bhavatyeva na saṃśayaḥ |

śatrumadhikṛtya viśeṣastu matsyasūkte ||

mantreṇānena deveśi ! prakuryāt pūrvanirmitam |

kātyāyanyambike ! tāraṃ hanayugmaṃ dahadvayam |

pacadvandvaṃ mathadvandvaṃ prathamadvandvameva ca |

māyā dvayaṃ vaśañcaiva caṇḍi ! caṇḍi ! ca tārakam |

nārasiṃhadvayaṃ paścāt mandarañca satārakam |

cāmuṇḍe ! praṇavañcaiva bhakṣayeti dahadvayam |

mathadvayaṃ pacadvandvaṃ chindhiyugmaṃ tato nyaset |

oṃ jayadvitayañcaiva sphoṭayadvitayaṃ tathā |

kartayadvitayasyānte tato daha samīrayet |

mama śatruṃ samuttārya tato bījaṃ samuccaret |

dāhayadāhaya dvandvaṃ tataśchedaya mohaya |

chedayadvitayasyānte viśleṣaya tataḥ param |

mama śatrupadasyānte mantra muccārayettataḥ |

tāraṃ hanayugasyānte bhakṣayadvitayaṃ tathā |

trāsayanāśayadvandvamāveśaya tataḥ param |

ārohayasphoṭayānte uccāṭayayugaṃ tataḥ |

unmattayayugasyānte imaṃ mantramudīrayet |

kṛṣṇapuṣpaṃ samādāya kuryānnirmañchanaṃ svayam |

kalatrāṇāñca deveśi ! mantreṇānena dāpayet |

vilayaṃ yāntu te sarve ye māṃ hiṃsanti jantavaḥ |

mṛtyurogabhayakleśāḥ patantu śatrumastake |

vimukhaṃ krodhadṛṣṭiñca pātayecchatrumastake |

kavacadvandvamuccārya svāhādvandvamudīrayet |

chāgādīnāmuttarottaraṃ prāśastyamuktaṃ matsyasūkte mahātantre ||

cāmarāṇāñca daśakaiśchāgalaikaṃ viśiṣyate |

daśabhiśchāgalairdeva ! kūrma ekaḥ praśasyate |

kūrmasya ca śatenāpi śaśakaiko viśiṣyate |

śaśakasya śatenāpi svagātrarudhiraṃ śrutam |

yāvat padmadalaṃ pūrṇaṃ tāvanmātraṃ maheśvari ! |

tataḥ śatapuṭānāñca śalalaiko viśiṣyate |

śalalasya sahasreṇa varāhastu viśiṣyate |

dve sahasre varāhasya mahiṣaḥ śreṣṭha ucyate |

dve sahasre lulāpasya khaḍga eko viśiṣyate |

khaḍgānāntu sahasreṇa mānuṣe cātulaṃ phalam |

dve sahasre manuṣyasya śoṇatuṇḍaḥ praśasyate |

dve śate śoṇatuṇḍasya śvetagrīvaḥ praśasyate |

śvetagrīvaśatenāpi godhikā tūttamā matā |

godhikānāṃ śatenāpi narasya ca kumārakaḥ |

daśaiṇasya samā godhā godhāyā daśapārṣatam |

pārṣatasya daśānāntu meṣa eko viśiṣyate |

meṣasya daśamadhye tu chāgalaśca viśiṣyate |

daśānāṃ chāgalānāñca kṛṣṇavarṇo viśiṣyate |

tilākṣatena puṣpeṇa cāṣṭāṣṭau ca viśiṣyate |

chāgasya kṛṣṇavarṇasya śveta eko viśiṣyate |

śvetavarṇasya daśakaṃ mukuṭaṃ yadi mastake |

praśastaṃ taṃ vijānīyādakṣatañca vicārayet |

śataṃ tasmāllulāpaikaṃ tacchataṃ khaḍgameva ca |

śatānāmatha khaḍgānāṃ mānuṣaśca viśiṣyate |

daśakañca narāṇāñca varāhaiko viśiṣyate |

varāhasya phalaṃ devi ! sairibhaistoṣayecchivām |

sairibhasya śatānāñca godhāhvayo viśiṣyate |

godhikānāṃ śatānāñca svagātrarudhiraṃ tathā |

tatsamaṃ śoṇatuṇḍañca śvetagrīvaṃ tathaiva ca |

arddharātrau tu kuṣmāṇḍaṃ parvatīyaṃ vinā priye ! |

lulāpadāne yat proktaṃ chitvā dattvā ca yat phalam |

khaḍgañca daśavarṣīyaṃ lulāpaṃ vatsarātparam |

praśastaṃ śvetavarṇantu khaḍgaṃ śvetaṃ vivarjayet |

sairibhañca śvetakṛṣṇaṃ manuṣyaṃ śyāmasundaram |

dvādaśābdāt parañcaiva yāvadyāvat sa puṣkalam |

tāvadeva maheśāni ! kiñcinnādyānmahāmuniḥ |

pakṣiṇaḥ kacchapā grāhāḥ sthalajā jalajā api |

kāmanā tu ||

adya dīrghāyurārogyavijayāvacchinnavipulabhogaprāptipūrvaka- dhvajamālākulavimānavarārohaṇāvacchinnabrahmalokaprāptikāmo bhagavatyai chāgaladaśakaṃ dadyāt ||

khaḍgābhimantraṇaṃ kuryāttena khaḍgena chedayet |

pūjayedraktapuṣpeṇa gandhena candanena ca |

tāraṃ māyāyugaṃ kāliyugmaṃ syādvikaṭaṃ nyaset |

daṃṣṭrākarāli niṣpeṣaphetkāriṇi ca khādaya |

sṛ ajaṃ piba piba tūrṇaṃ rudhiraṃ nārasiṃhake |

dvitīyaṃ kirikiridvandvaṃ kāliyugmaṃ tataḥ param |

vrajeśvaripadaṃ ṅe'ntaṃ vasakhaḍgadhanuḥ smṛtam |

rudhire śarkarāṃ dadyāt pānīyañca sasaindhavam |

gandhaṃ sukusumaṃ dadyāddarbhayugmantu nikṣipet ||

tripadaṃ triśūlam ||

oṃ kāli ! kāli ! mahākāli ! kālike ! pāpanāśini ! |

śoṇitañca baliṃ gṛhṇa varade ! vāmalocane ! |

tāraṃ tāraṃ tato māyāṃ hrāṃ hraiṃ hrauñca ṭhadvayam |

tāraṃ sthāṇuyugaṃ dadyāt śeṣāṅgañca samuddharet |

khaṭvāṅgaṃ nṛmuṇḍañceti triśūladhāriṇītyapi |

vikaṭadaṃṣṭre karālāsye kapālamālini tatparaṃ hāṃ hāṃ gṛhṇa sāṭṭahāsinipadasyānte mantrañca vikaṭadvayam |

śivaṃ kāntaṃ tato vāntaṃ kaṃ kaṃ kālyai namaḥ sthitiḥ |

eṣa mātsyabaliḥ svāhā anenāmantrya dāpayet |

tāraṃ māyāsphuradvandvaṃ hanayugañca ṭhadvayam |

indhanamagurudvandvaṃ gṛhṇa gṛhṇa ca ṭhadvayam |

dharābhimantraṇaṃ kṛtvā trivargaṃ parikalpayet |

pūtanāṃ kauśikīñcaiva kālikāñca yathākramāt ||

yoginītantre khaḍgapūjādau viśeṣo yathā ||

māyābījaṃ samuccārya kālikālīti sundari ! |

vrajeśvaripadaṃ paścāt lauhadaṇḍāya te naraḥ |

iti sampūjya deveśi ! śaktiṃ sampūjayettataḥ |

huṃ huṃ vāgīśvarībrahmabhyāṃ namaḥ |

huṃ lakṣmīnārāyaṇābhyāñca padaṃ brūyāddevi ! caṇḍe ! maheśvari ! |

nama umāmaheśvarābhyāṃ nama ityādinārcayet |

praṇavañca tataḥ paścāt kārtikeśvarābhyāṃ namaḥ |

ityanenaiva mantreṇa śaktiṃ prayojayennaraḥ |

iti khaḍgaṃ prapūjyaiva viśeṣeṇa prapūjayet |

khaḍgāya kharanāśāya śaktikāryārthatatpara ! |

paśuśchedyastvayā śīghraṃ khaḍganātha ! namo'stu te |

anenaiva ca mantreṇa praṇamet khaḍgamuttamam |

gṛhītvā tāmrapātrañca jalapūrṇamudaṅmukhaḥ |

harṣakāmo mahādevyai paśośca prokṣaṇañcaret |

prokṣaṇañca paśoḥ kṛtvā cotsṛjeddevatādhiyā |

yathoktena vidhānena tubhyamastu samarpitam ||

matsyasūkte ||

candrahāsena khaḍgena chedayeduttamaṃ balim |

candrahāsaścatustālaḥ karavīradalākṛtiḥ ||

madhyamam ||

pañcaviṃśāṅgulaṃ mānaṃ prastāraṃ sārddhatryaṅgulam |

ekadhāreṇa khaḍgena yaḥ prāṇī badhyate kila |

na tat phalamavāpnoti chettā ca narakaṃ vrajet ||

ekadhārapratiprasavastu tatraiva ||

padmapatradalākāramekadhāraṃ praśasyate |

daṇḍakhaḍgastrivakrastu praśasto balikarmaṇi |

sakṛt prahāramātreṇa baliḥ syāduttarāmukhaḥ |

svayaṃ pūrvamukho bhūtvā chedayedapramādataḥ |

baliṃ pūrvamukhaṃ kṛtvā svayaṃ syāduttarāmukhaḥ |

chedayet tīkṣṇakhaḍgena prahāreṇa sakṛdbudhaḥ ||

yoginītantre ||

chinne ca patite tasmin vāmabhāge ca ninditam |

dainyaṃ madhye ca patitaṃ devīcchedaṃ smaredbudhaḥ |

tatprāyaścittamapi tatraiva ||

tataḥ kuṇḍāntike gatvā āhutirdaśapañcabhiḥ |

tenaivamutsṛjeddoṣaṃ baliṃ lakṣet salakṣaṇam ||

matsyasūkte ||

śiraśchitvā baliṃ dadyādajasya raktameva ca |

mantreṇānena deveśi ! prakuryāt pūrvanirmitam ||

atha rudhirapātram ||

matsyasūkte ||

rājataṃ mṛṇmayaṃ kāṃsyaṃ raityaṃ kāṣṭhamayaṃ tathā |

praśastaṃ rudhirāloke dārulauhamayaṃ tyajet |

śaṅkhañcāśmayañcaiva apavitraṃ vivarjayet |

svastikāyāḥ supraśastaṃ tathā padmadalasya ca |

arghyatoyapradānena naradānaphalaṃ labhet |

kaṇṭharaktaṃ na dadyāt chāgalasya viśiṣyate |

padmapuṣpadalasyānte tathā madhyagatasya ca |

tāvaddalapramāṇaṃ syānmātṛvadanupūrvakam ||

atha rudhiragrahaṇaprakārastatraiva ||

kiyanmāṃsaṃ sarudhiraṃ tathā khaḍgagatasya ca |

rudhiraṃ mastakañcaiva paśoścāpi viśeṣataḥ |

viparītaṃ paśormaste pakṣimaste ca dāpayet |

kacchape cāmare bhāse yaḥ pradīpantu jvālayet |

sa durgatimavāpnoti na cireṇa maheśvari ! |

darbheṇāpi dvidhā kṛtvā pañcadhā rudhirasya |

pūrvabhāgādito dadyānmadhye ca tadanantaram |

vāmahastatale kṛtvā mantreṇānena mantrayet |

kāli ! kāli ! mahākāli ! kālike ! pāpanāśini ! |

śoṇitaṃ taptakaṃ devadevi ! gṛhṇa namo'stu te |

kāli kālīti mantreṇa caṇḍikāyai nivedayet |

carakīñca vidārīñca pūtanāṃ pāparākṣasīm |

kauśikīṃ purataḥ kṛtvā devyai raktaṃ pradāpayet |

kauśikyādyāmanuṃ vakṣye dharmakāmārthasiddhidam |

tāraṃ vā kamalā māyā kamalā kamalāmiti |

kāmakalā spheṃ spheṃ khirañcaiva dviṭhāntaṃ samudāhṛtam |

teṣāmādyakṣareṇaiva binduyuktena vā punaḥ |

etat sarvaprayatnena mantraṃ vakṣyāmi śaṅkari ! |

tāraṃ vyoma tato māyāṃ yaśca padmamidaṃ paṭhet |

oṃ trinetre ! vikarālāsye ! astramālāvibhūṣite ! |

sarvāsurakṛtānte ! tvaṃ khaḍgakhaṭvāṅgaśūladhṛk |

tvaṃ khaḍgakhaṭvāṅgaśūladhṛk |

vakṣye mahāmanuṃ devi ! tāraṃ krauṃ kraumudīrayet |

kauśikāya gṛhṇa gṛhṇa eṣānte ca balidvayam |

aparaṃ tāramāyā ca prasphuradvitayaṃ daha |

caladvayaṃ kuhuñcaiva kuhuścaiva guludvayam |

punaśca māraya dvandvaṃ budhairyat parikīrtitam |

viśākhādyamanuṃ vakṣya yena utpadyate śubham |

tāraṃ tato vikaṭadaṃṣṭre ṅe'ntaṃ hana hana dvayam |

vai viśikhāya svāheti balimantra udāhṛtaḥ ||

yoginītantre ||

tato rudhiramādāya vaṭukādīn samarcayet |

nai-ṛtyāñca maheśāni ! krūraṃ vaṭukabhairavam |

vāyavyāṃ huṃ yāṃ yoginībhyo nama ityādinārcayet |

aiśānyāñca maheśāni ! huṃ kṣauṃ kṣetrapālāya nama ityādinā devi ! gandhapuṣpaiḥ samarcayet |

āgneyyāṃ huṃ goṃ gaṇeśāya nama ityādinārcayet |

gandhapuṣpaiḥ samabhyarcya balidānaṃ samarpayet ||

matsyasūkte ||

bhūgataṃ rudhiraṃ yattu bhuñjanti paricārikāḥ |

yāvacca tāvaddeveśi ! lepanaṃ parivarjayet ||

iti balidānavidhiḥ ||

atha homaḥ ||

śāradātilake pañcamapaṭale ||

vīkṣaṇaṃ mūlamantreṇa śareṇa prokṣaṇaṃ matam |

tenaiva tāḍanaṃ darbhairvarmaṇābhyukṣaṇaṃ smṛtam |

astreṇa khananoddhārau hṛnmantreṇa prapūraṇam |

samīkaraṇamantreṇa secanaṃ varmaṇā matam |

kuṭṭanaṃ hetimantreṇa marmamantreṇa mārjanam |

vilepanaṃ kalārūpakalpanaṃ tadanantaram |

trisūtrīkaraṇaṃ paścāt hṛdayenārcanaṃ matam |

astreṇa vajrīkaraṇaṃ hṛnmantreṇa kuśaiḥ śubhaiḥ |

catuṣpathaṃ tanmantreṇa tanuyādakṣapāṭanam |

yāge kuṇḍāni saṃskuryāt saṃskārairebhirīritaiḥ |

śareṇa phaḍiti mantreṇa uttānena tu hastena prokṣayediti sūtradarśanāddhastāgreṇa prokṣaṇaṃ tenaiva phaḍitimantreṇaiva |

varmaṇā humitimantreṇa muṣṭibaddhena hastena secanābhyukṣaṇamiti |

hetimantreṇāstramantreṇa varmamantreṇeti caturṣu sambadhyate |

taduktaṃ somaśambhunā |

sammarjanaṃ samālepaṃ kalārūpaprakalpanam |

trisūtrīparidhānañca varmaṇābhyarcanaṃ hṛdeti |

kalārūpaprakalpanamiti candrasūryāgnikalākalpanamiti trisūtrīkaraṇaṃ iti sūtratrayeṇa veṣṭanam |

vajrīkaraṇamiti vajravaddṛḍhīkaraṇamiti |

kuśairiti prāgudagagraiḥ |

madhye catuṣpatharūpaṃ bhāgaṃ kṛtvā āvasathyādikaṃ bhāvayet |

taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena |

āvasathyaṃ madhyabhāge prācyāṃ satyantu paścime |

āhavanīyastato'nvāhāryaṃ dakṣiṇadeśataḥ |

gārhapatyañca mantrajño bhāvayeduttarakramāditi |

mantreṇa kavacamantreṇa humityanena akṣapāṭanamantreṇodghāṭanam |

ebhiḥ saṃskārairīritairmūlamantreṇa vīkṣaṇamityādikathitaiḥ kuṇḍāni saṃskuryādityanvayaḥ |

aśaktān pratyāha |

athavā tāni saṃskuryāccaturbhirvīkṣaṇādibhiḥ |

vīkṣaṇābhyukṣaṇāntaiśca caturbhirityarthaḥ |

tisrastisro likhedrekhā hṛdāprāgudagagragāḥ |

prāgagrāṇāṃ smṛtā devā mukundeśapurandarāḥ |

rekhānāmudagagrāṇāṃ brahmavaivasvatendavaḥ ||

tisrastisra iti vīpsayā prāgagrāstisra udagagrāstisra iti labhyate |

tataścādau prāgagrāṇāṃ likhanaṃ paścādudagrāṇāṃ likhanaṃ sarvāstu prādeśapramāṇā iti sāmpradāyikāḥ |

taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtasautrāmaṇītantre ||

prācīsthamuttarasthañca paścimārambhamālikhet |

tisrastisro likhitvaivaṃ prokṣayedvāgbhavena ceti |

athavā ṣaṭkoṇavṛttaṃ trikoṇaṃ tatra saṃlikhet |

sarvāṇyabhyukṣya tāreṇa yogapīṭhamathārcayet |

atra tu ādhāraśaktītyādijñānātmāntaṃ sampūjya vāgīśvarayoryogapīṭhāya nama iti yogapīṭhaṃ pūjayet |

vāgīśvarīmṛtusnātāṃ nīlendīvarasannibhām |

vāgīśvareṇa saṃyuktāmupacāraiḥ prapūjayet |

śaktimantreṇa vāgīśīṃ sādhyamantreṇa vāgīśīṃ pūjayet |

taduktaṃ gaṇeśavimarṣaṇyām ||

śaktimantreṇa vāgīśīṃ vāgīśaṃ sādhyamantrata iti ||

śāradāyām ||

sūryakāntādisambhūtaṃ yadvā śrotriyagehajam |

ānīya cāgniṃ pātreṇa kravyādāṃśaṃ parityajet |

sūryakāntādītyādiśabdādaraṇijanya iti labhyate |

taduktaṃ vaśiṣṭhasaṃhitāyām |

jātaṃ mārtaṇḍakāntāddhutavahamaraṇeḥ śrotriyāgārajaṃ vā āhitāgnergṛhādapīti |

pātreṇa kāṃsyapātreṇa pātrāntareṇāpihitena |

taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena yathā |

pātrāntareṇāpihite tāmrapātrādike śubhe |

agnipraṇayanaṃ kuryāt śarāve tādṛśe'pi ca |

yattu smṛtisāre ||

śarāve bhinnapātre ca kapāle conmukhe'pi vā |

nāgnipraṇayanaṃ kuryāt vyādhiṃ hāniṃ bhayāvahamiti |

tasya mukhamukhyapātrasambhave śarāvo na grāhya iti tātparyam |

kravyādāṃśaṃ parityajet astramantreṇeti jñeyam |

taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena ||

astreṇāgniṃ samādhāya kavacena pidhāya tu |

kravyādāṃśantu cāstreṇa nair-ṛtyāṃ santyajet priye ! |

anyatra tu vahnivījena kravyādāṃśatyāgaḥ |

taduktaṃ vahnibījena mantrī kravyādāṃśaṃ tyajettadanu ca manunā śodhayedastrakeṇa iti |

mantramuktāvalyāntu viśeṣaḥ |

ānīyāstreṇa nair-ṛtye kravyādāṃśaṃ parityajet |

devāṃśaṃ mūlamantreṇa sthāpayet purataḥ sudhīriti |

saṃskuryāttaṃ yathā nyāyaṃ deśiko vīkṣaṇādibhiḥ |

audaryavaindavāgnibhyāṃ bhīmasyaikaṃ smaran vasoḥ |

yojayedvahnibījena caitanyaṃ pāvake tadā |

audaryeti binduḥ prasiddhaḥ paramātmasvarūpastasyāgnīṣomarūpatvāttayorvahnivaindava iti |

anye tu bindurbhrūmadhyaṃ tadbhavo vaindavaḥ |

vasoragnerbhaumasya pārthivasya ekamekaṃ smaran devāṃśaṃ niyojayet kuṇḍādiṣu nidadhyādityanvayaḥ |

nidhānaprakāramāha ||

tāreṇa mantrita mantrī dhenumudrāmṛtīkṛtam |

astreṇa rakṣitaṃ paścāttanutreṇāvaguṇṭhanam |

arcitaṃ triḥ paribhrāmya kuṇḍasyopari deśikaḥ |

pradakṣiṇaṃ tadā tāramantroccāraṇapūrvakaḥ |

ātmano'bhimukhaṃ vahniḥ jānuspṛṣṭamahītalaḥ |

śivabījadhiyā devyā yonāvenaṃ vinikṣipet |

enamagnim |

paścāddevasya devyāśca dadyādācamanīyakam |

jvālayenmanunānena tamagnimatha deśikaḥ |

citpiṅgalahanadahapacayugmamudīrya ca |

sarvājñājñāpaya svāhāmantro'yaṃ prāgudīritaḥ |

jvālanena viśeṣo yathā rāghavabhaṭṭe |

juhuyuśca hutāgniśca pāṇisūrpasruvādibhiḥ |

na kuryādagnidhamanaṃ na kuryādvyajanādinā |

mukhe naiva dhamedagniṃ mukhadoṣo hi jāyate |

nāgniṃ mukhenetica yallaukike yojayanti tat ||

agnipraṇāmamantrastu |

agniṃ prajvalitaṃ vande jātavedaṃ hutāśanam |

suvarṇavarṇamamalaṃ samiddhaṃ viśvatomukham |

upatiṣṭheta vidhivanmanunānena pāvakam |

vinyasedātmano dehe mantrairjihvāṃ havirbhujaḥ |

liṅgapāyuśirovaktraghrāṇanetreṣu sarvataḥ |

vahnīrārghīśasaṃyuktāḥ sādiyāntāḥ savindavaḥ |

varṇamantrāḥ samuddiṣṭā jihvānāṃ saptadeśikaiḥ ||

vahnīrephaḥ |

iro yakāraḥ |

arghīśa ukāraḥ |

etadyuktāḥ sādiyāntāḥ sakārādiyakārāntāḥ vaiparityenaite varṇāḥ savindavaḥ sapta jihvānāṃ sapta vindavo mantrāḥ samuddiṣṭāḥ kathitā deśikairityarthaḥ |

sattvādiguṇabhedena saptajihvābhedamāha |

jihvāstāstrividhāḥ proktā guṇabhedena karmasu |

hiraṇyā gaganā raktā kṛṣṇānyā suprabhā matā |

bahurūpātiraktā ca sāttvikyo yogakarmasu |

parāgābhā suvarṇānyā tṛtīyā bhadralohitā |

lohitānantaraṃ śvetā dhūminī ca karālikā |

rājasyo rajasā vahneḥ vihitāḥ kāmyakarmasu |

viśvamūrtisphuliṅginyau dhūmravarṇā manojavā |

lohitānyā karālākhyā kālī tāmasya īritāḥ |

etāḥ sapta niyujyante krūrakarmasu mantribhiḥ ||

iti jihvābhedakathanam |

jihvānāṃ rūpatadadhiṣṭhātṛdevatāñcāha |

svasvanāma samābhāḥ syurjihvāḥ kalyāṇaretasaḥ |

amarttyapitṛgandharvayakṣanāgapiśācakāḥ |

rākṣasaḥ saptajihvānāmīritāścādhidevatāḥ |

amartyo devaḥ |

jihvāviśeṣe dravyaviśeṣahomo rāghavabhaṭṭādāvanusandheyaḥ |

vahneraṅgamanuṃ nyasyettamāvuktena vartmanā |

sahasrārciḥ svastipūrṇa uttiṣṭha puruṣaḥ punaḥ |

dhūmavyāpī saptajihvo dhanurddhara iti kramāt |

ṣaḍaṅgamanavaḥ proktā jātibhiḥ saha saṃyutāḥ |

sahasrārcirādīnāṃ caturthyantatvaṃ sampradānāt |

prayogastu |

oṃ sahasrārciṣe hṛdayāya nama ityādi jñeyam |

mūrtoraṣṭau tanau nyasyeddeśiko jātavedasaḥ |

mūrdhnāṃ pārśvakaṭyandhukaṭipārśvāṃsake punaḥ |

pradakṣiṇavaśānnyasyeducyante tā yathākramāt |

jātavedāḥ saptajihvo havyavāhanasaṃjñakaḥ |

aśvodarajasaṃjño'nyaḥ punarvaiśvānarādayaḥ |

kaumāratejāḥ syādviśvamukho devamukhaḥ smṛtaḥ |

tārāgnaye padādyāḥ syūrnatyantā vahnimūrtayaḥ |

tāraḥ praṇavaḥ |

agnaye iti svarūpaṃ tenāgnyantena oṃ agnaye iti padamādau yeṣāmiti vigrahaḥ |

prayoge tu mūrddhni oṃ agnaye jātavedase nama ityādyūhyam |

āsanaṃ kalpayitvāgnermūrtiṃ tasya vicintayet |

iṣṭaśaktiṃ svastikābhītimuccerdīrghairdorbhirdhārayantaṃ javābham |

hemakalpaṃ padmarāgaṃ trinetraṃ dhyāyedvahniṃ baddhamauliṃ jaṭābhiḥ |

pariṣiñcettatastoyairviśuddhairmaikhalopari |

darbhairagarbhairmadhyasthamekhalāyāṃ paristaret |

nikṣipeddikṣu paridhīn prācīvarjaṃ gurūttamaḥ |

prācīvarjaṃ dikṣu gurūttamaḥ paridhīnnikṣipedityanvayaḥ |

paridhayastu kātyāyanenoktā yathā |

paridhīn paridadhatyārdrān ekavṛkṣīyān bāhumātrān palāśavaikaṅkatavailvāniti |

prādakṣiṇyena sampūjyāsteṣu brahmādimūrtayaḥ |

dhyāyan vahniṃ yajenmadhye gandhādyairmanunāmunā |

vaiśvānarajātavedaḥ pade paścādihāvaha |

lohitākṣapadasyānte sarvakarmāṇi sādhaya |

vahnijāyāvadhiḥ prokto mantraḥ pāvakavallabhaḥ |

etat pūjanamaṣṭamūrtisaptajihvāpūjanāntaraṃ kāryam |

yadāha matsyasūkte daśamapaṭale |

athāgniyajanaṃ vakṣye sarvayajñeṣu bhūtidam |

ādau samīraṇaṃ kṛtvā paścāt pūjāṃ samācaret |

āsanaṃ pūjayitvā tu gṛhītvā raktapuṣpakam |

pātrāntarasthaṃ kusumaṃ dhyāyeddevaṃ hutāśanam ||

dhyānantu śāradoktasamānam |

yajet pūrvādipatreṣu |

haṃ jātavedase namaḥ, haṃ hutāśanāya namaḥ |

haṃ suvarṇavarṇāya namaḥ haṃ hiraṇyākhyāya namaḥ |

haṃ susiddhāya namaḥ |

haṃ hiraṇyāya namaḥ |

haṃ sarvatomukhāya namaḥ |

pūrvādipatreṣu |

hiraṇyavarṇāṃ prathamāṃ vahnerjihvāṃ mahādyutim |

varābhayakarāṃ vande hiraṇyākhyāṃ susiddhaye |

oṃ yyāṃ hiraṇyāyai namaḥ |

kanakāṃ dvibhujāṃ śuklāṃ hastābhyāṃ darbhasañcayān |

kamaṇḍaluñca bibhrāṇāṃ namaḥ sādhakasiddhidām oṃ yyāṃ kanakāyai namaḥ svāhā |

udyadindunibhāṃ varṇān caturbhirbhujapallavaiḥ |

śaṅkhacakrābhayavarān dadhatīṃ praṇamāmyaham |

oṃ raktāyai namaḥ svāhā |

suprabhā pāṇḍarā śvetakarābhyāñca kṛtāñjaliḥ |

padmāsanasthā nau śeṣarasanā māṃ prasīdatu |

suprabhāyai namaḥ svāhā |

oṃ bahurūpāyai namaḥ svāhā |

nīlotpalanibhe ! devi ! vahnivarṇe ! surārcite |

! javārūpadhare ! nityamitirūpe prasīda mām ||

oṃ yyaṃ yyaṃ abhirūpāyai namaḥ svāhā |

yadvā |

virephāvantimau vargau rephaḥ ṣaṣṭhaḥ svarasthitau |

indubinduśikhāyuktau jihvābījānyanukramāt || 7 ||

oṃ citpiṅgalahanahanadahadahapacapacasarvājñājñāpaya svāhā |

iti mantreṇa ca punaragniṃ sampūjayet sudhīḥ |

śāpacāre namaste'stu namaste havyavāhana ! |

gavāntaka ! suraśreṣṭha ! śāntiṃ kuru namo'stu te ||

iti svāgatam || 1 ||

namaste bhagavan deva ! āpo nārāyaṇātmaka ! |

sarvalokahitārthāya pādyañca pratigṛhyatām |

iti pādyam || 2 ||

nārāyaṇaparaṃ nāma jyotīrūpa ! sanātana ! |

gṛhāṇārghyaṃ mayā dattaṃ viśvarūpa ! namo'stu te ||

ityarghyam || 3 ||

jagadādityarūpeṇa prakāśayati yaḥ sadā |

tasmai prakāśarūpāya namaste jātavedase ||

ityācamanīyam || 4 ||

dhanañjaya ! namaste'stu sarvapāpapraṇāśana ! |

madhuparkaṃ prayacchāmi gṛhāṇa parameśvara ! |

iti madhuparkaḥ || 5 ||

traiguṇyaviṣayādhāna tridhārūpa parātpara ! |

trailokyasthitisaṃhatre vītihotrāya te namaḥ ||

iti punarācamanīyam || 6 ||

javāsindūrasaṅkāśaṃ sarvapāpapraṇāśanam |

snānīyaṃ te mayā dattaṃ sarvakāmārthasiddhaye ||

iti snānīyam || 7 ||

hutāśana ! mahāvāho ! devadeva sanātana ! |

vasanante prayacchāmi dehi me paramaṃ padam ||

iti vastram || 8 ||

jyotiṣāṃ jyotīrūpastvamanādinidhanācyuta ! |

mayā dattamalaṅkāramaṅkuru namo'stu te ||

ityalaṅkāraḥ || 9 ||

devīdevā mudaṃ yānti yasya samyak samāgamāt |

sarvadoṣopaśāntyarthaṃ gandho'yaṃ pratigṛhyatām ||

iti gandhaḥ || 10 ||

tvaṃ viṣṇustvaṃ hi brahmā ca jyotiṣāṃ patirīśvaraḥ |

gṛhāṇa puṣpaṃ deveśa ! sānurūpaṃ jagadguro ! ||

iti puṣpam || 11 ||

devatānāṃ pitṝṇāñca sukhamekaṃ sanātanam |

dhūpo'yaṃ devadeveśa ! gṛhyatāṃ śrīdhanañjaya ! ||

iti dhūpaḥ || 12 ||

tvāmekaṃ sarvabhūteṣu sthāvareṣu careṣu ca |

paramāhuḥ parākāraḥ pradīpaḥ pratigṛhyatām || 13 ||

iti dīpaḥ ||

namo'stu yajñapataye prabhave jātavedase |

sarvalokahitārthāya naivedyaṃ pratigṛhyatām ||

iti naivedyam || 14 ||

hutāśana ! namastubhyaṃ namaste suravāhave ! |

lokanātha ! namaste'stu namaste jātavedase ||

iti vandanam || 15 ||

jihvāpūjāsthānamāha śāradāyām |

madhye īśvarakoṇeṣu jihvā jvālāruco yajet |

keśaroktena mārgeṇa pūjayedaṅgadevatāḥ |

paścādādāya pāṇibhyāṃ sruksruvau tāvadhomukhau |

triḥ sampratāpayedvahno darbhānādāya deśikaḥ |

tadagramūlamadhyāni śodhayettyeyākramāt |

gṛhītvā vāmahastena prokṣayeddakṣiṇe tanau |

punaḥ pratāpya tau mantrī darbhānagnau vinikṣipet |

ātmano dakṣiṇe bhāge sthāpayettau kuśāntare |

ājyasthālīmathādāya prokṣayedvastravāriṇā |

tasyāmājyaṃ vinikṣipya saṃskṛtaṃ vīkṣaṇādibhiḥ |

niruhya vāyavye'ṅgarān hṛdā teṣu niveśayet |

idaṃ tāpanamuddiṣṭaṃ deśikaistantravedibhiḥ |

sandīpya darbhayugalamājye kṣptvānale kṣipet |

gururhṛdayamantreṇa pavitrīkaraṇaṃ tvidam |

dīptena darbhayugmena nīrājyājyāt sa varmaṇā |

agnau visarjayeddarbhamabhidyotanamīritam |

ghṛteṣu jvalitān darbhān pradarśyāstrāṇunā guruḥ |

jātavedasi tānnyāsyedājyotpavanamīritam |

gṛhītvā ghṛtamaṅgārān pratyuhyāgnau jalaṃ spṛśet |

aṅguṣṭhopakaniṣṭhābhyāṃ darbhau prādeśasammitau |

kṛtvopanīyādastreṇa ghṛtamutpavanantvidam |

tadvad hṛdayamantreṇa kuśābhyāmātmasaṃmukham |

ghṛtesaṃplavanaṃ kuryāt saṃskārāḥ ṣaḍudīritāḥ |

prādeśamātraṃ sagranthidarbhayugmaṃ ghṛtāntare |

nikṣipya bhāgau dvau kṛtvā pakṣe śukletare smaret |

vāme nāḍīmiḍāṃ bhāge dakṣiṇe piṅgalāṃ punaḥ |

suṣumnāṃ madhyato dhyātvā kuryāddhomaṃ yathāvidhi |

atra sthānaviśeṣe homanindā matsyasūkte caturdaśapaṭale ||

yathā ||

karṇahome bhaved vyādhirnetre'ndhatvamudīritam |

nāsikāyāṃ manaḥpīḍā mastake ca dhanakṣayaḥ |

eteṣu pradhānāhutiparamanyathā śāradokto doṣaḥ syāt |

tadyathā |

sruveṇa dakṣiṇādbhāgādādāyājyaṃ sadā guruḥ |

juhuyādagnaye svāhetyagnerdakṣiṇalocane |

vāmatastadvadādāya vāme vahnivilocane |

juhuyādagnīṣomābhyāṃ svāheti hṛdayāṇunā |

hṛnmantreṇa sruveṇājyaṃ bhāgādādāya dakṣiṇāt |

juhuyādagnaye sviṣṭikṛte svāheti tanmukhe |

hetiṃ sampādayedbhāge svājyasyānnāhutikramāt |

ityagninetravaktrāṇāṃ kuryādudghāṭanaṃ guruḥ |

satārābhirvyāhṛtibhirājyena juhuyāt punaḥ |

juhuyādagnimantreṇa trivāraṃ deśikottamaḥ |

kuṇḍasya rūpaṃ jānīyāt paramaṃ prakṛtervapuḥ |

prācyāṃ śiraḥ samākhyātaṃ bāhuṃ dakṣiṇasaumyayoḥ |

jaṭharaṃ kuṇḍamityuktaṃ yoniḥ pādau ca paścime |

garbhādhānādikā vahneḥ kriyā nirvartayet kramāt |

aṣṭābhirājyāhutibhiḥ praṇavena pṛthak pṛthak |

garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ punaḥ |

anantaraṃ jātakarma syānnāmakaraṇaṃ tathā |

upaniṣkramaṇaṃ paścādannaprāśanameva ca |

cauḍopanayane bhūyo mahānāmnyaṃ mahāvratam |

mahānāmnyaṃ vedārambhaḥ ||

tathopaniṣadaṃ paścādgodānodvāhakau mṛtiḥ |

śubheṣu syurvivāhāntāḥ kriyāstāḥ krūrakarmasu |

maraṇāntāḥ samuddiṣṭā vahnerāgamavedibhiḥ |

tataśca pitarau tasya sampūjyātmani yojayet |

samidhaḥ pañca juhuyāt mūlāgraghṛtasaṃplutāḥ |

mantrairjihvāṅgamūrtīnāṃ kramādvahneryathāvidhi |

pratyekaṃ juhuyādekāmāhutiṃ mantravittamaḥ |

avadāya sruveṇājyaṃ catuḥsruci pidhāya tām |

sruveṇa tiṣṭhannevāgnau deśiko yatamānasaḥ |

juhuyādvahnimantreṇa vauṣaḍantena sampade |

vighneśvarasya mantreṇa juhuyādāhutīrdaśa |

sāmānyaṃ sarvatantrāṇāmetadagnimakhaṃ matam |

tataḥ pīṭhaṃ samabhyarcya devatāyai hutāśane |

arcayedvahnirūpāṃ tāṃ devatāmīṣṭadāyinīm |

tanmukhejuhuyānmantrī pañcaviṃśatisaṃkhyayā |

ājyena mūlamantreṇa vaktraikīkaraṇantvidam |

vahnidevatayoraikyamātmanā saha bhāvayan |

mūlamantreṇa juhuyādājyenaikādaśāhutīḥ |

nāḍīsandhānamuddiṣṭametadāgamavedibhiḥ |

juhuyādaṅgamukhyānāmāvṛtīnāmanukramāt |

ekaikāmāhutiṃ samyak sarpiṣā deśikottamaḥ |

tato'nyeṣvapi kuṇḍeṣu saṃskṛteṣu yathāvidhi |

ācāryo viharedagniṃ pūrvādiṣa samāhitam |

ṛtvijo gandhapuṣpādyairaṅgādyāvaraṇānvitām |

tantroktāmetāmiṣṭvā ca pañcaviṃśatisaṃkhyayā |

mūlenājyena juhuyuḥ sājyena caruṇā tathā |

āhutidānaprakāraśca matsyasūkte ||

uttānena tu hastena aṅguṣṭhāgreṇa pīḍitam |

saṃhatāṅgulipāṇistu juhuyāddeśikottamaḥ |

āhutistu ghṛtādīnāṃ sruveṇādhomukhena tu |

dadyāttilādyāhutiṃ tu daivenottānapāṇinā |

samiddhomaśca tilavanmodakādyāhutistathā |

aṅguṣṭhāditricaturairbilvapatra iti kramāt ||

dravyaviśeṣahome jihvāviśeṣo'pi tatraiva ||

ghṛtāhutau hiraṇyākhyā kanakā śasyahomataḥ |

raktā khyātā samiddhome kṛṣṇā sā āhutau tathā |

suprabhā modakavidhau bahurūpātirūpakā |

puṣpā patravidhau vahnerjihvāḥ sapta prakīrtitāḥ |

dravyālābhe pratinidhirapi tatraiva ||

uktaṃ na labhyate tatra pratikṛtyā ca homayet |

arkasyoḍumbaraṃ proktaṃ khadirasya śamīritā |

pippalasya palāśaḥ syāt palāśa syāpi pippalaḥ |

ubhayorevamevaṃ syādapāmārge palāśakam |

kuśābhāve bhaveddūrvā dūrvābhāve kuśo bhavet |

ikṣorabhāve tvamṛtā'mṛtāyāśca palāśakam |

padmābhāve hayāriḥ syājjalajānāṃ viśeṣataḥ |

ghṛtaṃ na labhyate yatra śuddhakṣīreṇa homayet |

kṣīrasya tu dadhijñeyaṃ madhunaśca guḍaṃ bhavet |

śarkarāyāśca śrīkhaṇḍaṃ guḍakhaṇḍamathāpi vā |

rasānāñca rasenaiva sarvamikṣurasena vā |

modake piṣṭakaṃ jñeyaṃ phalānāñca phalena tu |

kāṣṭhasya caiva kāṣṭhena puṣpasya kusumena ca |

evamanyonyataḥ sarvaṃ sarvadravyeṣu sarvadā ||

adbhuteṣu tu sarveṣu uttarābhimukho bhavet |

samidhaḥ prāvaraṇaṃ kuryādanyatra pūrvadig bhavet |

yajamānaḥ svayaṃ naiva samidhaṃ pravayet kvacit |

putraśiṣyādibhiḥ kuryānna putraṃ viniyojayet ||

tathā ||

na kadācidasṛgdānaṃ gṛhayajñe vicakṣaṇaḥ |

bhūtikāmaḥ kvacit kuryādevaṃ tantravidāṃ matam |

ājyādikaṃ bhavedyatra samidhaḥ śrāvaṇe sthitam |

śeṣaṃ na yojayenmantrī anyatraivaṃ vicakṣaṇaḥ |

ekāṅgaṃ lagnamekatra na pātre sthāpayet kvacit |

deśikaḥ prāṅmukho bhūtvā aiśānyādikrameṇa tu |

pradakṣiṇena kurvīta mantraiḥ parisamūhanam |

mantrapūrvaṃ sāgnikānāṃ dṛṣṭimeva niragnikam |

trikuśena mahāyāge vivāhādau tripatrakam |

vaiśvadeve tvekapatraṃ nityahome tathaiva ca |

digvidikṣu paristīrya mahāyāgeṣu sarvadā |

dikṣumātre nityahome vaiśvadeve tathaiva ca |

akṛtvā karma nityantu vṛthā naimittikaṃ caret |

tasmāt puṣpaphalādyena kṛtvā naimittikaṃ caret ||

tathā ||

prajāpatiṃ tathendrañca agniṃ somaṃ tathaiva ca |

etānnityāhutiṃ kṛtvā samiddhomamanantaram |

hutvā vyāhṛtibhiḥ paścāt sarvatraivaṃ maheśvari ! |

bhūrbhuvaḥ svaḥ svāhā tatra ityādimantrapañcakam |

ante sviṣṭikṛtiṃ dadyāddhomadravyeṇa śaṅkari ! |

dānamadhye yajñabhede grahayajñe śatāntare |

saptabhede tvime pūrṇāḥ punaste ca tridhā kramāt |

ṛtvikskandhaṃ spṛśanmantrī dakṣiṇaṃ vā spṛśan bhujam |

yajamānaḥ sapatnīko juhuyāddeśikottamaḥ |

utthāya dadyāt pūrṇāñca nopaviśya kadācana |

kanakāyāntu jihvāyāṃ raktāyāṃ grahayajñake |

grahahomaśatānte ca pūrṇā ekā vidhīyate |

sahasrānte dvayaṃ kuryādayutānte caturthakam |

annahome yugaṃ dadyāt padmahome caturthakam |

ājyalājatilādīnāṃ home ca daśalakṣake |

panasāmraphalairhome dvitīyaṃ samudāhṛtam |

śatārddhe vā tadarddhe vā garbhādhānānnaprāśane |

sīmantonnayane caiva prāyaścittāhutiṣu ca |

dadhihome ca nitye ca eṣu pūrṇāṃ vivarjayet ||

atha homadravyapramāṇam matsyasūkte caturdaśapaṭale ||

karṣaikaṃ ghṛtahome tu dvitolañca payaḥ smṛtam |

vāṇatolaṃ pañcagavyaṃ tolakairmadhudugdhakam |

dadhi prasṛtimātrantu lājāḥ syurmuṣṭisammitāḥ |

pṛthukāṣṭapramāṇena athavā pūrvapūraṇam |

śaktavo muṣṭimātreṇa śarkarā tolakārddhakam |

tritolañca guḍaṃ vidyāddikṣupurvāvadhi smṛtam |

modakaṃ dhātrīmānañca mārgaṃ vadaramānataḥ |

piṇḍakasya yathā mānaṃ nārikelādiparvakam |

tālantu dvyaṅgulaṃ caiva panasaṃ bījasaṃkhyayā |

māraṇoccaṭane caiva panasaṃ daśadhā kṛtam |

aṣṭadhā nārikelantu mātuluṅgaṃ tridhā matam |

tridhā kṛtaṃ phalaṃ bailvamanyathā daśabhāgakam |

prādeśamātraṃ samidhaṃ dūrvāpatratrayaṃ smṛtam |

patrāvasānahome ca prādeśaṃ parikalpayet ||

samidviśeṣo yathā rāghavabhaṭṭe ||

viśīrṇā vidalā hrasvā vakrā sthūlā kṛśā dvidhā |

krimidaṣṭāśca dīrghāśca nistvacaḥ parivarjitāḥ |

viśīrṇāyuḥkṣayaṃ kuryādvidalā vyādhisambhavā |

hrasvāyāṃ vyādhimāpnoti vakrā vighnakarī sadā |

sthūlābhiharate lakṣmīṃ kṛśāyāṃ yājakakṣayaḥ |

dvidhāyāṃ netrarogāḥ syuḥ kīṭadaṣṭārthanāśinī |

doṣaṃ prakurvate dīrghāḥ prāṇaghnyo nistvacaḥ smṛtāḥ |

na kṣīṇā nādhikā nyūnāḥ samidhaḥ sarvakāmadāḥ |

ārdratvacāṃ samacchadāṃ tarjanyaṅgulivartulām |

īdṛśīṃ homayet prājñaḥ prāpnoti vipulāṃ śriyam |

śraute smārte catasroktāḥ samidhaḥ parikīrtitāḥ ||

matsyasūkte ||

caturaṅgulā ca guḍūcī vrīhayo muṣṭisammitāḥ |

sarṣapaṃ sūktimānena sūktiḥ syāt pañcatolakam |

marice viṃśakaṃ kṛtvā māraṇe daśakaṃ viduḥ |

daśadhā ca mṛṇālaṃ syānmūlakaṃ saptabhāgakam |

ekaikaśaḥ kaśeruśca śṛṅgaverāṅgulena tu |

mātuluṅgaṃ samaṃ kuryādannaṃ vyañjanasaṃyutam |

pūrvavadeva mānaṃ syāttaṇḍulaṃ caiva tatsamam |

candanāgurukarpūrakastūrīkuṅkumādi ca |

nakule tu kulaṃ jñātvā kule dravyāntareṇa tu |

yathā yogo na gandhena rājyakāme viśeṣataḥ |

tintiḍībījamānena samuddiṣṭāni tāntrikaiḥ ||

yoginītantre'pi ||

karṣamātraṃ ghṛtaṃ deyaṃ sūktimātraṃ payaḥ smṛtam |

dadhi prasṛtimānantu tadarddhañca madhuspṛśam |

eṣāṃ vyāpārakaṃ vakṣye yathāvat śṛṇu pārvati ! |

suvarṇāṣṭapramāṇena ghṛtaṃ deyaṃ vicakṣaṇaḥ |

payo bhavettadarddhena dadhi pañcasuvarṇakam |

dadhi caiva tadarddhena evaṃ mānavido viduḥ |

evaṃ śatasya mānantu prābalyaṃ vibhave sati |

pañcāśattatra jānīyāt sarvatraiva vicakṣaṇaḥ |

atha mānādhyāyaḥ ||

yoginītantre dvitīyabhāge ||

gavākṣamātre yadṛśyā arkaraśmestu lekhikā |

lekhikāṣṭau bhaveddhūlī dhūlayo'ṣṭau ca sarṣapaḥ |

sarṣapāṇāṃ catuṣkeṇa rattiketyabhidhīyate |

rattikānāṃ viṃśatiśca pādañca parikīrtitam |

tolikā tu catuṣpādaiścatustolaiḥ prasṛtikā |

prasṛtī dve karṣakañca dve karṣe tu palaṃ bhavet |

palārddhena bhavet sūktirdve sūktī guḍakaṃ matam |

vīramitrodayadhṛtahastihṛdayaprabandhe ||

jālāntarapraviṣṭāyāṃ sūryabhāsi yadīkṣyate |

rajastatparamāṇvākhyaṃ pramāṇaṃ prathamaṃ matam |

trasareṇurmatastaiśca paramāṇubhiraṣṭabhiḥ |

tairaṣṭabhirbhavellikhyo yūkā likhyaistathāṣṭabhiḥ |

yavo yūkābhiraṣṭābhiryavairaṣṭabhiraṅgulam |

muṣṭistāni ca catvāri dve ca muṣṭī dhanurgrahaḥ |

trimuṣṭiko vitastiḥ syādaratnau dve vitastike |

kiṣkurdvābhyāmaratnibhyāṃ dhanuḥ kiṣkudvayena ca |

sahasraṃ dhanuṣāṃ krośo gavyūtirdviguṇā tataḥ |

gavyūtayaśca catasro yojanaṃ kalpitaṃ kalā ||

matsyasūkte ṣoḍaśapaṭale tu ||

sarṣapāṇāṃ catuṣkeṇa māṣa ityabhidhīyate ||

atra māṣaḥ śasyavācakaḥ ||

māṣāṇāñcaiva tūryeṇa rattiketyabhidhīyate |

rattikānāṃ viṃśakañca pādañca parikīrtitam |

tolikā ca catuṣpādaiścatustolaiḥ prasṛtikā |

prasṛtī dve karṣakañca dve karṣe tu palaṃ bhavet |

paladvaye tu sūktiḥ syād dve sūktī dagdhakaṃ matam ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ caturthe kāmyakāṇḍe durgāmantrastutināma- māhātmyaśatanāmabalihomahomīyānukalpaparimāṇātmaka- durgotsavaprakaraṇarūpapuṣpakathanaṃ nāma ṣaṣṭhaḥ paricchedaḥ |

iṣṭadevīṃ namaskṛtya bhuktimuktipradāyinīm |

māsakṛtyamatho vakṣye viduṣāṃ parituṣṭaye ||

atha māsakṛtyam |

cāndra evātra māsastithikṛtyanimittatvādabhilāpādikantu saureṇaiva prāguktadharmakāṇḍadhṛtavacanāt |

matsyasūkte dvipañcāśatpaṭale ||

āśvine śuklapakṣe ca aṣṭamyāñca niśāgame |

siddhagaurīvrataṃ kuryād yā sādhvī dharmacāriṇī ||

iti siddhagaurīvratamasmin deśe apracaradrūpatvena na likhitam |

yasyātra prayojanaṃ vidyate tena tattu anveṣyam |

śuklapakṣe daśamyāntu āśvine parameśvari ! |

vijayā nāma sā khyātā sarvatranigamālayam |

revantaṃ pūjayettatra īśvarīñca varānane ! |

iha loke sukhaṃ prāpya yāsyanti śivamandiram |

tejo'sīti ca dvibhujaṃ turaṅgāsanasaṃsthitam |

khaḍgacarmadharañcaiva mantreṇānena pūjayet |

namaste sūryaputrāya turaṅgānāṃ hitāya ca |

śāntiṃ kuru turaṅgānāṃ revantāya namo namaḥ |

oṃ gandharvakulajātastvaṃ bhūpālāya ca keśava ! |

brahmaṇastattvavāhyena somasya varuṇasya ca |

tejasā caiva sūryasya svalīlā te padā tathā |

rudrasya brahmacaryasya pavanasya balena ca |

dhānyakaṃ paśukaṃ vījaṃ dhyānaṃ siddhārthakāni ca |

padmapatraṃ niśānte ca sūtreṇa dviguṇena ca |

badhnīyādakṣamālāyāṃ gale cāpi viśeṣataḥ |

astraśastrādikañcaiva rājyāṅgāni ca bhāvini ! |

prativījena puṣpādyaiḥ pūjayedavicārayan ||

atha khañjanadarśanaṃ tatraiva ||

daśamyāmaparāhṇe tu bhuktavatsu svayaṃ priye ! |

śobhanaṃ khañjanaṃ paśyan namaskuryādvibhūtaye |

vāsudevasvarūpeṇa sarvakāmaphalaprada ! |

pṛthivyāmavatīrṇo'si khañjarīṭa ! namo'stu te |

khañjanāya namastubhyaṃ sarvābhīṣṭapradāya ca |

nīlakaṇṭhāya bhadrāya bhadrarūpāya te namaḥ |

bhadra ! tvaṃ dehi me bhadramāśāṃ pūraya pūraka ! |

svastiko'si kuru svasti khañjarīṭa ! namo'stu te |

nārāyaṇasvarūpātha saṃvatsarasukhaprada ! |

nīlakaṇṭha ! mahādeva ! khañjarīṭa ! namo'stu te |

devadānavayakṣāṇāṃ narāṇāṃ puṣṭivardhanam |

darśanaṃ tava bhadrasya viṣṇurūpa ! namo'stu te |

atha darśanaśubhāśubhaphalam ||

jalaprāsādaśikhare parvate ca jalāntike |

dṛṣṭe śubhaṃ bhavet kīrtirgoṣṭheṣu dhanavardhanam |

abjeṣu nṛpatirbhūyāttathā devālayeṣu ca |

taḍāgatīre dhanavān śmaśāne maraṇaṃ bhavet |

kṛṣṇagrīvo nīlakaṇṭhaḥ śvetakaṇṭho janārdanaḥ |

pīte tu pārvatī devī dhunvatpakṣe tu vīkṣaṇam |

vyādhirbhavati deveśi ! sthire sampattikārakam |

bhaktaṃ bhuñjan bhavedrogī śriyaṃ dṛṣṭvā ca vāsavaḥ |

sumānaḥ kīrtanādeva āyuṣastu kṣayo bhavet |

tasmāttu khañjanaṃ nāma kīrtayedavicārayan ||

tatraiva ||

kaumudyāṃ rātriyoge tu gṛhiṇī yā pativratā |

indraṃ lakṣmīṃ samabhyarcya sugandhikusumādibhiḥ |

pāyasañca baliṃ dadyādannaṃ vyañjanasaṃyutam |

nārikelaphalairdevān pitṝnatha samarcayet |

bandhūṃśca pūjayedrātrau prakuryāt krayavikrayam |

na karoti mahālakṣmīḥ śāpaṃ dattvā vrajet puram |

niśīthe varadā lakṣmīḥ ko jāgarti vibhāṣiṇī |

nārikelodakaṃ pītvā akṣairjāgaraṇaṃ niśi |

tadvibhūtiṃ prayacchāmi ko jāgarti mahītale |

somañca pūjayet kumbhe paṭṭe vā pīṭhakeṣu ca ||

atha lakṣmīdhyānaṃ tatraiva ||

navayauvanasampannāṃ taptakāñcanasannibhām |

trinetrāṃ dvibhujāṃ ramyāṃ divyakuṇḍaladhāriṇīm |

śrīphalaṃ dakṣiṇe pāṇau vāme padmañca bibhratīm |

sarvālaṅkārasampūrṇāṃ sarvālaṅkāragarvitām |

kinnarāmaragandharvasiddhacāraṇasevitām |

vījena dīrghayuktena ṣaḍaṅgamatha kalpayet |

pūjayedupacārādyairnānānaivedyavandanaiḥ ||

pūjāmantrastu tatraiva ||

kṣīrodārṇavasambhūte ! viṣṇorurasi saṃsthite ! |

gṛhāṇa pūjāṃ deveśi ! kaumudyāñca namo'stu te |

praṇāmamantrastu |

viśvarūpasya bhāryāsi padme ! padmālaye ! śubhe ! |

mahālakṣmi ! namastubhyaṃ kaumudīñca kurusva me |

namaste sarvajagatāṃ varadāsi haripriye ! |

yā gatistvatprapannānāṃ sā me bhūyāt tvadarcanāt |

lakṣmi ! devi ! namastubhyamacalā bhava sarvadā |

kamale ! varade ! devi ! kulodyotakarī mama |

hitāya sarvabhūtānāṃ yathā nārāyaṇe sthitā |

tathā tvaṃ pāhi māṃ devi ! sarvalakṣaṇasambhave ! |

kṛtā pūjā mayā bhaktyā kamale ! varade ! śubhe ! |

pūjāṃ gṛhṇa sureśāni ! namaste kamalālaye ! |

pūrvādipatre sampūjya bhūtyādinavaśaktikāḥ |

vāsudevādikaṃ tatra vāmanādikamarcayet |

tatraiva kalase caiva indraṃ dhyātvā samarcayet |

sarvalakṣaṇasampūrṇamindramairāvatasthitam |

śacīsametaṃ varadaṃ dhyānena paricintayet |

pūjāmantro'pi ||

vajrahasta ! mahāvāho ! bahunetra ! purandara ! |

rakṣārthaṃ sarvabhūtānāṃ pūjeyaṃ pratigṛhyatām |

dikpālāṃśca grahāṃścaiva brāhmaṇāṃścāgrato'rcayet |

viṣṇuṃ nārāyaṇañcaiva bhāvabhūteśvaraṃ yajet |

pūjayitvā hyanenāpi vilvamudrāṃ pradarśayet |

padmamudrāṃ dhenumudrāṃ mantraṃ japtvā stutiṃ paṭhet ||

ityāśvinakṛtyam ||

tripañcāśatpaṭale ||

śrībhagavānuvāca ||

tulārāśiṃ gate bhānau śuklapakṣe viśeṣataḥ |

pratipadyeva gośṛṅge pūjayet kamalālayām |

upoṣya yāvakāhāraṃ baliṃ dadyācca pāyasam |

kundapuṣpaiḥ samabhyarcya sarvapāpaharo bhavet |

tatraiva pūjayeddevīṃ mahiṣeṇa mama priye ! |

dūrvayāṅkarapuṣpābhyāṃ pūjayejjagatāṃ patim |

śālyodanaṃ tato bhuktvācamya gatvā jalāntike |

ghṛtañca dvividhaṃ kuryāt palaṃ kṛtvā maheśvari ! |

jayaṃ saṃvatsaraṃ tasya bhaṅge bhaṅgaṃ samādiśet |

vibhīṣaṇaṃ baliñcaiva sīmañca parameśvaram |

pūjayedgandhapuṣpādyairnānānaivedyavandanaiḥ |

kṛṣṇapakṣe tathā kuryāddampatīpūjanañcaret |

madhumāṃsāśanaṃ kuryādekabhaktena vartayet |

śuklapakṣe dvitīyāyāṃ dharmarājaṃ samarcayet |

caruṃ kṛtvā vidhānena sodarānatha bhojayet |

aiśvaryaṃ labhate saukhyaṃ bahubhogānavāpnuyāt |

kṛṣṇapakṣe tathā lakṣmīṃ kundapuṣpaiḥ samarcayet |

kṛṣṇadravyabaliṃ tadyāttasmai vittaṃ prayacchati |

tṛtīyāyāṃ gaṇeśañca pūjayet piṣṭakādinā |

vartayedekabhaktena na śoko jāyate bhuvi |

caturthyāṃ modakairdevīṃ pūjayet kuśalārthakam |

dadhikhaṇḍabaliṃ dadyādvāñchitaṃ labhate dhruvam |

kṛṣṇapakṣe pratipadi devīṃ māheśvarīṃ yajet |

sitapārāvataiḥ pūjā bhūtidā jāyate dhruvam |

pañcamyāṃ vilvapatraiśca haraṃ gaurīṃ samarcayet |

baliñca modakaṃ dadyādvidyākāmaḥ sureśvari ! |

kṣīrasya prāśanādeva pāpāt pūto na saṃśayaḥ |

pañcamyāṃ kṛṣṇapakṣasya devaṃ nārāyaṇaṃ haram |

mahāyonau samabhyarcya kulānāṃ tārayeddaśa ||

mahāyonau kāmākhyāyāṃ ||

ṣaṣṭhyāṃ vai śuklapakṣasya devaṃ dhanapatiṃ yajet |

yo janaḥ ṣoḍaśaṃ dadyānmodate nākamaṇḍale |

saptamyāṃ saṃyato bhūtvā ubhe pakṣe tu kārtike |

devaṃ matsyaṃ tathā kāmamindradevaṃ prapūjayet |

brāhmaṇān dampatīṃ caiva bhojayet prātareva ca |

phalamūlaṃ tathā dhānyaṃ pradadyāt dakṣiṇāṃ śubhām |

na ca vyādhiḥ kṣudhā vāpi kule tasya prajāyate |

aṣṭamyāñcaiva deveśi ! śuklapakṣe viśeṣataḥ |

durgāṃ mattānilīñcaiva kṛṣṇakhaḍge samarcayet |

trikālaṃ pūjayedbhaktyā yaśasvī tejavān bhavet |

kṛṣṇapakṣe śivaṃ durgāṃ kamalāṃ kālikāṃ tathā |

mṛṇamayyāṃ pūjayeddevīṃ madhyarātre prayatnataḥ |

na ca vyādhibhayaṃ ghoraṃ yāvattu vatsarāvadhi ||

vṛhannīlatantre ṣaṣṭhapaṭale ||

kārtike śuklapakṣasya navamī yā śubhā bhavet |

tasyāṃ pūjyā maheśāni ! sundarī paradevatā |

sundaryāḥ paṭale samyak pūjā ca kathitā śubhe ! ||

matsyasūkte ||

śuklapakṣe navamyāntu tilairhomaṃ samācaret |

devamuddiśya phaladamuparyupari pañcame |

kṛṣṇe caiva yajeddevīṃ saptamyāṃ sūryamarcayeta |

dhanadhānyalakṣmīkaraṃ putrapautravivarddhanam |

kārtikasya tu śuklāyāṃ daśamyāṃ niyataḥ śuciḥ |

tailena śuddhatailena arcayenmadhusūdanam |

kṛṣṇapakṣe tu kṣīreṇa madhunā ca viśiṣyate |

rātrau phalāśanaṃ kuryānmodate viṣṇumandire |

kṛṣṇapakṣe'rccayet kṛṣṇaṃ hṛṣīkeśaṃ śatakratum |

toṣayet paramānnādyairnarī na nirayaṃvrajet |

ekādaśyāṃ kārttikasya śuklapakṣe yaśasvini ! |

snānaṃ śuklatilaiḥ kuryāttriśuklairharimarccayet |

prātareva tu dvādaśyāṃ nityakṛtyaṃ samāhitaṃ |

saṅkalpya ca gaṇeśānaṃ brahmāṇaṃ dikpatīnapi |

grahāṃśca pratikumbheṣu sthaṇḍile ca hariṃ yajet |

pañcāmṛtena gandhena tīrthatoyena snāpayet |

pūjayeccyutapatrādyaiḥ kumudaiḥ paṅkajairapi |

śāradīyena puṣpeṇa yathāvibhavavistaraiḥ |

trikālaṃ cārcayedbhaktyā agnikāryyaṃ tato niśi |

prabodhanaṃ tataḥ kuryānmadhyāhne parameśvari ! |

divā snāne bhaveddhānistathā rātrau prabodhane |

ādye aṣṭākṣaraṃ dadyāt pratimantre maheśvari ! |

kṛtāñjaliṃ tato baddhvā imaṃ mantramudāharet |

brahmendrarudrairabhinūyamāno bhavān suraughaiśca vivandanīyaḥ |

prāptā taveyaṃ dvādaśī kaumudyākhyā tvameva jāgṛṣva hi lokanātha ! |

tataḥ spṛṣṭvā paṭhenmantrī śanairmantraṃ paṭhettataḥ |

meghāgatairnirmmalacandratoyairāraṇyapuṣpairatha saurabheyaiḥ |

ahaṃ dadāmīti ca dharmahetoḥ jāgṛṣva jāgṛṣva ca lokanātha ! |

jānubhyāmavanīṃ gatvā paṭhenmantraṃ satārakam |

prasīda nārāyana ! kṛṣṇa ! viṣṇo ! mukunda ! lakṣmīśa ! bhavannamaste |

sampaśya lakṣmīṃ tava bhāvabhūtimāśritya cāśritya ca lokanātha ! |

nṛtyagītairbahuvidhaiḥ purāṇaśravaṇena ca |

nayedrātriṃ maheśāni ! pañcaghoṣapuraḥsaram |

prabhāte pūjayedbhaktyā dhenuṃ dadyācca dakṣiṇām |

brāhmaṇān pūjayedbhaktyādīnāndhakṛpaṇānapi |

pārśvaparivartane caiva mantramaṣṭākṣarāntare |

pārśvo bhava jagannātha ! namo nārāyaṇācyuta ! |

prasīda bhagavannātha ! bhava saṃsāramākṣaṇa ! |

parivarttaya pārśvo'pi govindācyuta ! tadvayam |

divābhāgena karttavyaṃ pūrvavad vidhinā priye ! |

kṛṣṇapakṣasya dvādaśyāṃ kuryādbrāhmaṇatarpaṇam |

śuklāyāñca caturdaśyāṃ pārvatyā saha śaṅkaram |

vilvapatraiḥ samabhyarcya na śoko jāyate bhuvi |

atha kṛṣṇatrayodaśyāṃ kārttike māsi śaṅkari ! |

prātaḥ snānaṃ tataḥ kṛtvā srotasi vidhivannaraḥ |

umāṃ haraṃ raviṃ viṣṇuṃ candanena vilikhya ca |

padmapatrairmaheśāni ! vilvapatraiḥ samarcayet |

śākena toṣayeddevān svayaṃ śākena varttayet ||

tathā |

madhyāhne snāpayet kumbhaṃ vasanaṃ tatra vinyaset |

abhiṣiñcettataḥ paścādātmānaṃ bāndhavaiḥ saha |

apāmārgasya puṣpeṇa trivāraṃ śirasopari |

vāmāvarttena deveśi ! apāmārgasya patrakam |

vakṣyamāṇena vā kuryād gāyatryā vā samāhitaḥ |

yat kṛtaṃ duṣkṛtaṃ karma mayā janmaśatānyapi |

vyāpyādya tvatprasādena apāmārga ! harasvame |

saṃhitākhyāñca puṇyākhyāṃ pretākhyānāntareṇa ca |

śrutvā saṃkhyāṃ dvijātibhyo dānaṃ dadyādvibhūtaye |

caturdaśī tathā pretā pūjyā pūrveṇa saṃyutā |

yadā paradine rātrau darśayuktā na sā bhavet |

evametat paraṃ grāhyaṃ nithyante dīpamutsṛjet |

devairapi nivṛtte cet pūrṇimā sacaturdaśī |

tadā pūrvā grahītavyā sadā rātrigatā api |

snāne pretakathāyāśca śravaṇe yamatarpaṇe |

sūryodayagatā grāhyā naraiḥ pretacaturdaśī |

ekādaśīṃ samārabhya yāvat pañcadarśīṃ prati |

nirāmiṣeṇa bhoktavyamekabhaktena varttayet |

bhīṣmavratamidaṃ proktaṃ sāvakāśena sevayet |

paurṇamāsyāṃ tulāditye śrīpatiṃ lolayā saha |

candanaiḥ pūjayedbhaktyā kulacchedo bhavenna hi |

tulāgataṃ samāvāpya lakṣmīrnidrāṃ vimuñcati |

tatra sampūjanādeva lakṣmīḥ syādanapāyinī |

śvetakumbhe'rcayellakṣmīṃ kuveraṃ raktakumbhake |

pītakumbhe'rcayedviṣṇuṃ nānānaivedyavandanai ||

nāradapañcarātre dvitīyarātre saptamādhyāye ||

kārtikīpārṇamāyāñca rādhārccā vuṣṇupūjanam |

yatra tatra tvaniyamaḥ para nirvāṇakāraṇam ||

matsyasūktaṃ ||

kadācit kārtike māsi yadi darśadvayaṃ bhavet |

tatrādyā sukharātriḥ syādaparastu malimlu caḥ |

malimluce vṛścike tu vuṣṇūtthānādanantaram |

lakṣmīprabodho bhavati sā jñeyā sukhasuptikā |

daṇḍaikarajanīyogo darśena syāt pare'hani |

tadā vihāya pūrvedyuḥ parataḥ sukharātrikā |

tatra śrāddhaṃ kṛtaṃ yena akṣayaṃ bhavati dhruvam |

śatagrahaṇajaṃ puṇyaṃ tīrthe snānaṃ mahāphalam |

iṣṭadevaṃ samuddiśya pitṝnuddiśya yatnataḥ |

jīvitañcet samuddiśya dīpaṃ dadyāt śivālaye |

āyuṣkāmo hi deveśi ! dīpaṃ dadyāccatuṣpathe |

dvātriṃśattu samutmṛjya pañcaviṃśatikaṃ priye ! |

ākāśadīpaṃ dadyāttu navapañcayugena vā |

tridīpaṃ pañcadīpañca ekaṃ vā dāpayedbudhaḥ |

arghyañcaiva vahan jantūn jāyate nātra saṃśayaḥ |

trihastaṃ sārddhahastaṃ vā hastamātramathāpi vā |

ūrddhe tu dāpayeddīpān labhate vāñchitaṃ phalam |

śire vakṣaḥsthale caiva aṅge vā maṇibandhake |

yo dīpaṃ darśayeddevi ! svargaloke mahīyate |

kamalāṃ hlādinīñcaiva dharaṇīṃ vijayāṃ tathā |

jayāṃ lakṣmīṃ subhadrāñca mahāmāyāṃ dale'rcayet |

brahmādīn pūjayedagre vāsudevādikānapi |

śaṅkhaṃ padmanidhiṃ pūjet kuveraṃ varuṇaṃ tathā |

indrāṇīmaya sampūjya mantreṇānena saṃyajet |

namaste ityādi |
viśvarūpasyetyādi |

tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ varadāsi haripriye ! |

sarvānandakare ! devi ! sarvaśākhe ! namo'stute |

lole ! devi ! namaste'stu narakārṇavatāriṇi ! |

kṣīrodamathanodbhūte ! prasīda parameśvari ! |

jaya padmālaye ! devi ! jaya lakṣmi ! haripriye ! |

sarvānandakare ! devi ! sarvaśākhe ! namo'stu te |

jaya kṣīrodaduhitarmadgehe susthirā bhava |

iyaṃ sāṃvatsarī pūjā naivedyādikamuttamam |

lole ! gṛhītvā tatsarvaṃ gṛhāṇa parameśvari ! |

dīpadānāntare caiva mantrametamudīrayet |

dāmodarāya nabhasi tulāyāṃ lolayā saha |

pradīpaṃ te prayacchāmi namo'nantāya vedhase |

ūrddhvataḥ sapta lokā ye ye cādhovarttinaḥ sadā |

dattākāśapradīpena prakāśaṃ vicarantute |

ye ca nārakiṇo lokāḥ pīḍayā bādhitāḥ sadā |

bhavasthāste prakāśantu dattākāśapradīpataḥ |

andhakāre sthitā ye ca ye ca lokavivarjitāḥ |

teṣāṃ prakāśanārthāya pradīpo dīyate mayā |

yamadvāre mahāghore santi ye puruṣā mama |

teṣāṃ prakalpitārthāya pradīpo dīyate mayā |

vātavarṣapataṅgādisnehavarttikṣayādinā |

nirvāṇasya pradīpasya na doṣo mama keśava ! |

namaḥ pitṛbhyaḥ pretebhyo namo dharmāya viṣṇave |

namo dharmāya rudrāya kāntārapataye namaḥ |

īśakoṇe pradadyāttu mālaye vijane'pi ca |

ulkā niśi tathā deyā dakṣiṇābhimukhena tu |

nikṣipettatra prathamaṃ mantreṇānena śaṅkari ! |

ulkāmukhāśca ye keciccaranti iha bhūtale |

ujjvalajyotiṣā dagdhāsteṣāntu paramā gatiḥ |

āpado mama naśyantu mukharātriprasādataḥ |

ulkāsandīpanenaiva varddhantu mama pūruṣāḥ |

kārtikasya amāyāṃ vai samārabhya yaśasvini |

kālarātrivrataṃ kuryād yathākāryaṃ tathā śṛṇu |

vratavidhyādistu tripañcāśatpaṭale'nusandheyaḥ ||

iti kārttikakṛtyam ||

tatraiva catuḥpañcāśatpaṭale ||

vṛścike śuklapakṣasya pratipatsu maheśvaram |

dūrvāṅkuraiḥ samabhyarcya gaṇanāmīśvaro bhavet || 1 ||

dvitīyāyāṃ jagaddhātrīṃ jale sampūjyayatnataḥ |

ekāhāraṃ tataḥ kṛtvā tṛtīyāyāṃ janārdanam |

caturthyāñcaiva śrīkāntamekādaśyāṃ janārdanam |

dvādaśyāñcaiva brahmāṇaṃ trayodaśyāṃ śatakratum |

caturdaśyāñca gaurīśaṃ sitapadmaiḥ samarccayet |

śvetāmbaradharo bhūtvā trikālaṃ saṃyatendriyaḥ |

madhunā tarpayeddevān brahmaloke mahīyate |

vṛścike paurṇamāsyāntu kalyamutthāya vāgyataḥ |

pūjayet kṣetravighneśaṃ pañcamyāṃ kamalāṃ tathā |

ṣaṣṭhyāṃ vasuṃ samabhyarcya saptamyāñca divākaram |

aṣṭamyāṃ tripurāñcaiva navamyāṃ surasundarīm |

durgāṃ bālāṃ samuddiśya ekabhaktena varttayet |

daśamyāñcaiva tāṃ devīṃ dikpatīṃścāpi pūjayet |

savitāraṃ snāpayitvā devān rātrau baliṃ caret |

vṛhannīlatantre ṣaṣṭhapaṭale ||

mārge māsi site pakṣe saptamī ravivallabhā |

annadāṃ pūjayedbhaktyā putrapautrasamanvitaḥ |

lakṣmīḥ sthirāyate'vaśyaṃ yāvacca sacarācaram |

tāvattasya gṛhe lakṣmīścauddhatyaṃ parivarjayet |

niścalā ca bheddevi ! satyaṃ satyaṃ gaṇeśvari ! |

pūjā cāsyā maheśāni ! kathitā tava sannidhau |

annadākalpake samyag jānīhi naganandini ! |

matsyasūkte ||

vṛścike paurṇamāsī tu vijñeyā kṣetrapūrṇimā |

dvāpare pūrṇimā pauṣe tretāyāṃ māghamāsake |

balibhirguḍakhaṇḍaiśca pūjayitvā dvijottamam |

alakṣmīṃ nāśayeddātā lakṣmīñca labhate parām |

yāvakaiḥ śarkarādyaiśca modakairvividhairapi |

kṣetrapūrṇimāmārabhya trirātraṃ parameśvari ! |

kṛtvā naktaṃ maheśāni ! viṣṇuloke mahīyate |

surayajñamidaṃ proktaṃ mahāvibhavadāyakam |

dhanadhānyalakṣmīkaraṃ śrīsaubhāgyapradāyakam |

kṛṣṇapratipadi viṣṇuṃ pūjayet pārvatīpatim |

agnikāryaṃ trikālañca lakṣmīvān jāyate kule |

dvitīyāyāṃ guḍaṃ prāśya pūjayet sundarīmapi |

tṛtīyāyāñca govindaṃ tilaṃ prāśya tato niśi |

caturthyāṃ yāvakāhāro madanañca niśāpatim |

dadhi prāśya tato rātrau śivaloke mahīyate |

pañcamyāṃ dinanāthañca viṣṇuñca lolayā saha |

pūjayet pīvare kumbhe kṣīraṃ prāśya labhet śriyam |

pūjayeccaiva govindaṃ gavāmapyadhipo bhavet |

saptamyāñca tathāṣṭamyāṃ navamyāṃ vijitendriyaḥ |

dhanādhyakṣaṃ śvetakumbhe trikālaṃ niyataḥ śuciḥ |

mahāvibhavamāpnoti lakṣmīḥ syādanapāyinī |

nādeyatoye deveśi ! kṛṣṇapakṣe jagadgurum |

citrapaṭṭe samabhyarcya kṣīraṃ prāśya tato niśi |

aṇimādiguṇaiḥ siddhirjāyate nātra saṃśayaḥ |

daśamyāñca maheśāni ! ekādaśyāṃ śatakratum |

dvādaśyāṃ keśavaṃ mūle trayodaśyāñca pārvati ! |

caturdaśyāmaśokena kāmaṃ viṣṇuṃ samarccayet |

trikālaṃ snānamāsādya ekabhaktena varttayet |

evaṃ kṛtvā sakṛddevi ! brahmaloke mahīyate |

amāvasyāyāṃ gomukhye gale vipramukhe gale |

gokṣīreṇa caruṃ kṛtvā pitṝnuddiśya śaṅkari ! |

madhunā guḍakhaṇḍena lavaṇenodakena ca |

trikālaṃ tarpayitvā tu kāmamāpnotyabhīpsitam |

aiśvaryamatulaṃ prāpya pitṛloke mahīyate ||

ityāgrahāyaṇakṛtyam ||

tatraiva ||

dhanuḥsthe ca tataḥ sūrye śuklapakṣe varānane ! |

pratipadi maheśāni ! prātaḥsnāyī jitendriyaḥ |

trikālaṃ pūjayet sūryyaṃ rogānmucyeta nānyathā |

kṛṣṇapakṣe jagannāthaṃ pūjayet pārvatīpatim |

agnikāryyaṃ tataṃ kṛtvā tato mucyeta bandhanāt |

dvitīyāyāṃ samārabhya śuklapakṣe viśeṣataḥ |

ādityamatha rudrāṃśca pūjayedbhaktibhāvataḥ |

yāvat pañcadaśīñcaiva tāvadeva maheśvari ! |

saṃsārānmucyate devi ! nātra kāryā vicāraṇā |

caturthyāṃ śuklapakṣe tu dhanūrāśiṃ gate ravau |

ekabhaktena deveśi ! rameśaṃ prati pūjayet |

kṛṣṇaṃ śacīpatiṃ viṣṇuṃ pañcamyāṃ madhusūdanam |

ṣaṣṭhyāṃ skandaṃ viśākhāñca rātrau tu kṣīrabhojanam |

saptamyāñca tathāṣṭamyāṃ navamyāṃ pakṣayordvayoḥ |

kātyāyanīṃ samabhyarcya ekabhaktena śaṅkari ! |

daśamyāṃ pārvatīnāthamekādaśyāṃ śriyaḥ patim |

piṣṭakaiḥ pūjayeddviṣṇuṃ svayaṃ naktaṃ samācaret |

yāvaccaturdaśīṃ prāpya amāvāsyāñca pretyaṣe |

paurṇamāsyāṃ tataḥ kalpe pitṝnuddiśya tarpayet |

puroḍāśena vidhinā kadācinnāvasīdati ||

iti pauṣakṛtyam ||

tatraivaṃ pañcāśatpaṭale ||

śrībhagavānuvāca ||

makarasthe sahasrāṃśau śuklapakṣe yaśasvini ! |

pratipadi sarittoye snātvābhyacya janārdanam |

vattayedekabhaktena agnikāryyapuraḥsaram |

kṣīreṇāghyaṃ vidhātavyaṃ mucyate śokasāgarāt |

dvitīyāyāṃ tathā śakraṃ candanena vilipya ca |

pīṭhe vā'gurupatre ca pūjayedbhaktitatparaḥ |

haviṣyāśī bhavedrātrau rūpavānabhijāyate |

tṛtīyāyāmumākāntaṃ śrīpatiṃ kamalālayām |

samabhyarcya niśānāthaṃ kundapuṣpaiḥ pṛthagvidhaiḥ |

mudgañca prāśanaṃ kuryānmahāpātakanāśanam |

caturthyāṃ śuklapakṣasya pūjayedgaṇanāyakam |

tāmrakumbhe viśeṣeṇa pañcaratnena śaṅkari ! |

tilān samprāśayedrātrau tilairhomaṃ samācaret |

lakṣmīvān mutarāṃ cāpi dhanavān sa prajāyate |

pañcamyāñca jagaddhātrīṃ prātareva nadījalaiḥ |

snāpayitvā sulakṣmīṃ tāṃ kumbhairmārakatairapi |

vasantapañcamī nāma sarvapāpapramocanī |

vasantañca samabhyarcya kandarpaṃ saratiṃ priye ! |

vasantarāgaśravaṇāt śriyamāpnotyabhīpsitām |

śrīpañcamīṃ tu kecittāṃ manayaḥ pravadanti vai |

varttayedekabhaktena śriyo na vicyutirbhavet |

ṣaṣṭhyāṃ prātaḥ kṛtasnānaḥ pūjayecca divākaram |

kṣīreṇārghyaṃ tato dadyānmucyate vyādhibandhanāt |

sūryagrahaṇatulyā hi śuklā māghasya saptamī |

aruṇodayavelāyāṃ tasyāṃ snānaṃ mahāphalam |

vadaryāścārkapatrasya sapta patrāṇi śālijān |

raktāṃśca taṇḍulān dūrvāḥ kṛtvā śirasi majjayet |

oṃ yadyajjanmakṛtaṃ pāpaṃ mayā saptasu janmasu |

tanme rogañca śokañca mākarī hantu saptamī |

saptārkapatrairaktaiśca taṇḍulairgandhacandanaiḥ |

phalairdūrvājavāpuṣpairarghyaṃ dadyāt kṛtakriyaḥ |

saptasaptiprītivahe ! saptalokapradīpani ! |

saptavyāhṛtike ! devi ! namaste ravimaṇḍale |

jananī sarvabhūtānāṃ saptamī saptasaptike ! |

saptavyāhṛtike ! devi ! namaste ravimaṇḍale |

dānaṃ koṭiguṇaṃ proktaṃ homaṃ jāpaṃ surārcanam |

brāhmaṇān bhojayitvā ca haviṣyānnaṃ svayaṃ tataḥ |

tīrthe snānaṃ daśaguṇaṃ gaṅgāyāṃ koṭireva ca |

ravivāre ca samprāpte koṭikoṭiguṇaṃ bhavet |

dadyādarghyaṃ sahasrañca śataṃ vāpi tadarddhakam |

ayutena labheddāsyaṃ lakṣaiḥ sāyujyameva ca |

aśakto dvādaśaṃ dadyāt pañcaviṃśamathāpi vā |

dviguṇatvānmaheśāni ! vratāṅge'rghya mudāhṛtam |

bhajedravidine prāpte pravṛtte cottarāyaṇe |

punnāmadheyanakṣatre gṛhṇīyāddaśamīvratam |

hasto mitrastathā puṣyo jyeṣṭhā bhṛgupunarvasū |

punnāmadheyanakṣatrāṇyetānyāhurmanīṣiṇaḥ |

saptamyāṃ śuklapakṣe tu kṛtakṛtyaḥ samāhitaḥ |

pārvatīśaṃ gaṇeśañca pūjayeddayitayā saha |

trikālaṃ pūjayitvā tu tilapāyasamodakaiḥ |

tato naktaṃ carenmantrī haviṣyānnena śaṅkari ! |

yat kṛtaṃ dvādaśāṣṭamyāmekenaiva tu tat phalam |

bhavettasmāt prayatnena sarvasvenāpi bhāvini ! |

pitṝnuddiśya yat śrāddhaṃ yaḥ karoti svabhaktitaḥ |

sarvaśrāddhe yat phalañca kāṅkṣantisma na saṃśayaḥ |

pitṛtarpaṇataḥ śeṣe sarve varṇā dvijātayaḥ |

tilodakantu bhīṣmāya pradadyādañjalitrayam |

vāmopavītinā devi ! dakṣiṇāśāmukhena tu |

dadyādanena mantreṇa śuciḥ prayatamānasaḥ |

ehi bhīṣma ! mahābāho ! śāntanoḥ kulanandana ! |

gṛhāṇa dattamasmābhiḥ pānīyaṃ varado bhava |

vaiyāghrapadyagotrāya sāṅkatiḥ pravarāya ca |

aputrāya dadāmyetat salilaṃ bhīṣmavarmaṇe |

madhyāhnavyāpinī grāhyā śrāddhe bhīṣmāṣṭamī sadā |

snāne ca tarpaṇe dāne grāhyā sūryodayāt parā |

yadyekasmiṃstu vai māsi yadi svānmākarīdvayam |

bhīṣmāṣṭamī bhavedvāpi tadā grāhyā parā tithiḥ |

navamyāntu jagaddhātrīṃ gaurīṃ kamalayā saha |

śrīvṛkṣe pūjanādeva mahatīṃ śrīyamāpnuyāt |

daśamyāmatha naktāśo saptamīṃ saptakumbhake |

pūjayenmarupatraiśca nānāvibhavavistaraiḥ |

brāhmaṇān bhojayedbhaktyā ṛṣiṃ sampūjya vaiṣṇavam |

toṣayedbhāvabuddhyā ca tattulyo jāyate priye ! |

ekādaśyāṃ prātareva tataḥ saṅkalpayedvratī |

trikālaṃ pūjayedviṣṇumagnikāryasamanvitam |

ekenaivopavāsena kṛtena parameśvari ! |

sarvapāpairviśuddhātmā harisāyujyamāpnuyāt |

jāgaraṃ kārayedrātrau saṃhitāśravaṇādibhiḥ |

na cātra vāradoṣo'sti māghe caiva ghaṭeṣu ca |

utthāne śayane viṣṇorvāsarantu na laṅghayet |

dinakṣaye daśāviddhe sadaiva parivarjayet |

gṛhasthastu viśeṣeṇa putravāṃścedviśeṣataḥ |

naktaṃ puṇyakṣayaścaiva pūrvasaṅkalpitaṃ vinā |

dvādaśyāmapyuṣaḥkāle snānaṃ kuryānnadījale |

dhātrīsnānaṃ prakuryāttu mahāpātakanāśanam |

govindaṃ pūjayedbhaktyā dhenuṃ dadyāttato vratī |

dānañcaivāgnikāryañca brāhmaṇānatha yojayet |

śṛṇu devi ! mahāguhyaṃ śrīviṣṇorvratapañcakam |

vibhūtidvādaśī nāma pañcaiva parikīrtitāḥ |

kārtikasya ca mārgasya māghasya phālgunasya ca |

āṣāḍhasya varārohe ! dvādaśyāṃ śuklapakṣake |

śrāvaṇasya tu siṃhasya aśūnyā nāma dvādaśī |

janārdanaṃ samuddiśya upavāsaṃ karoti yaḥ |

aśūnyā ca bhavet śayyā janmajanmani śaṅkari ! |

trayodaśyāntu śuklāyāṃ vibhūtyākhyā trayodaśī |

mādhavaṃ kalase kṛtvā bhūtimāpnoti śāśvatīm |

māghe māsi site pakṣe khyātā rāmacaturdaśī |

kāmaviddhāpi sā kāryā śivarātrividhānataḥ |

paurṇamāsyāmuṣaḥkāle snānaṃ kuryādvidhānataḥ |

sampūjya ca jagannāthaṃ dānaṃ dadyādvibhūtaye |

dhenuṃ dadyādvijātibhyo viṣṇuloke mahīyate |

indhanañcaiva pakvānnaṃ haviṣyānnena varttayet |

kṛṣṇapakṣe pratipadi skandamuddiśya yatnataḥ |

dānaṃ dadyāddvijāgrebhyaḥ pūjayitvā vidhānataḥ |

dvitīyāyāṃ jagannāthaṃ samuddiśya prapūjayet |

pradadyāccarunaivedyaṃ haviṣyānnena varttayet |

tṛtīyāyāṃ tathā dharmaṃ citraguptaṃ samarcayet |

piṣṭakāśī bhavedrātrī dharmalokādbhaveccyutiḥ |

caturthyāṃ kṛṣṇapakṣe tu lakṣmīṃ kumbhe samarccayet |

pāyasāśī bhavennityaṃ ramāyā na cyutirbhavet |

pañcabhyāṃ madanaṃ devaṃ gopālaṃ rukmiṇīmapi |

citre vākṣatapuñjeṣu naro na nirayaṃ vrajet |

ṣaṣṭhyāṃ dhanvantariṃ śambhuṃ kumāraṃ pūjayenniśi |

kṣīrakumbhe maheśāni ! na śoko jāyate bhuvi |

saptamyāṃ kamalānāthaṃ ghṛtakumbhe samarcayet |

vāridhārāṃ tao dadyādbhāryayā ca vratasya vai |

kṛṣṇāṣṭamyāṃ navamyāñca vilvapatreṇa śaṅkaram |

trikālaṃ pūjayedbhaktyā pārvatyā saha gomaye |

piṇḍebhyo'rcya hṛṣīkeśamekabhaktena varttayet |

daśamyāṃ kṛṣṇapakṣasya gaṅgāṃ sampūjayedvratī |

ekādaśyāṃ haviṣyāśī mādhavañca samarccayet |

trayodaśyāṃ tathā kāmaṃ caturdaśyāñca pratyuṣe |

anarkābhyudite kāle snānaṃ kuryāt sarijjale |

śatajanmakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati |

raṭantī nāma vikhyātā sarvapāpaharā śivā ||

vṛhannīlatantre saptamapaṭale ||

mādhe māsyasite pakṣe raṭantyākhyā caturdaśī |

tasyāṃ sampūjayettārāṃ mahāvibhavavistaraiḥ |

cakravarttī mahārājo bhavatyeva na saṃśayaḥ ||

matsyasūkte ||

amāvasyāṃ kṛtasnānastilānnena maheśvari ! |

śrāddhaṃ kuryāddhaviṣyāśī pitṛloke mahīyate ||

iti māghakṛtyam ||

matsyasūkte |

śrībhagavānuvāca ||

kumbhasaṃsthe sahasrāṃśau pūjāmārabhya deśikaḥ |

tathā kṛṣṇe maheśāni ! pratipatprabhṛti kramāt |

brahmāṇañcaiva gāyatrīṃ satīṃ gaurīṃ jayantikām |

kamalāṃ pārvatīñcaiva mahāmahiṣamardinīm |

sarasvatīṃ mahāmāyāṃ mahālakṣmīṃ ratiṃ tathā |

kālarātrimumāñcaiva yajettairupacārakaiḥ |

karṇenākarṇanī tūrṇī pūrṇā madanaprītidā |

krīḍayeyuśca pūrvāhṇe narāḥ sindūramaṇḍitāḥ |

pūjayecca maheśāni ! gopālaṃ gopivallabham |

mandāraiḥ kiṃśukaiścaiva tathā cūtāṅkurairapi |

pūjayedvidhivaddevaṃ śivikāyāṃ tatonyasyet |

muhūrte'bhijite pañcavādyairyātrāṃ samācaret ||

nāradapañcarātre dvitīyarātre saptamādhyāye ||

paraṃ śivacaturdaśyāṃ śivaṃ samprāpya pūjanam |

taddine'naśanaṃ vipra ! paraṃ nirvāṇakāraṇam |

matsyasūkte ||

śivavratamatho vakṣye sarvapāpapraṇāśanam |

candrābje karaṇe devi ! rudrasāyujyamāpnuyāt |

caturdaśyāmamāvāsyādivasaṃ yadi saṃspṛśet |

yadā taryodaśī candrā trayodaśyāṃ śivavratam |

prāpnonyatulabhogantu yasya rātrau caturdaśī |

śivarātrivrataṃ tatra kartavyaṃ tithipūjanam |

māghaphālgunayormadhye yā ca kṛṣṇā caturdaśī |

śivayogena saṃyuktā śivarātrirudāhṛtā |

divāsparśe vrataṃ vidyādrātrau vā pūrṇameva tu |

hīnenaiva vrataṃ kuryāt śivayogasya śaṅkari ! |

māghītaṃ parato yā syāt kṛṣṇā māghī caturdaśī |

tasyāṃ sampūjanādeva sarvapāpaiḥ pramucyate |

yogatithyantare caiva praveśañca samācaret |

na rātrau pāraṇaṃ kuryānna sandhyāyāṃ kathañcana |

snānamāvāhanaṃ kuryāccaturdaśyāḥ samāgame |

āture mārjanaṃ jñeyaṃ snānāt koṭiguṇaṃ phalam |

ekādaśaguṇaṃ kuryānnaivedyaṃ parameśvari ! |

baliñca trividaṃ kuryāt śṛṇuṣva varavarṇini ! |

aṣṭamyāṃ pañcadaśyāṃ vā caturdaśyāmathāpi vā |

kṛṣṇāṣṭamī skandaṣaṣṭhī śivarātricaturdaśī |

ghaniṣṭhā śivayoge ca yā ca kṛṣṇā caturdaśī |

rātriyoge tu samprāptā sā tu puṇyatamāmatā |

yogasparśe puṇyamātraṃ rātriyoge'dhikaṃ phalam |

sarvarātrau daśaguṇaṃ divāsparśe sahasrakam |

snātvā saṃsthāpayelliṅgaṃ sthaṇḍile yatra pūjayet |

tatra vai darpaṇe kuryāt śālagrāme manau tathā |

vāriṇā prathame snānaṃ pañcanadyeti vā punaḥ |

āpyāyasyeti kṣīreṇa dadhikrāvneti vai dadhi |

madhuvāteti madhunā gāyatryā ca guḍenaṃ ca |

āpohiṣṭheti mantreṇa tathā ratnodakairapi |

toyenānena mantreṇa tathā pañcāmṛtena tu |

mārjayedvilvapatreṇa ghaṭasthāpanamārabhet |

saṅkalpānte paṭhenmantraṃ kṛtāñjalipuṭena tu |

adya śaiva caturdaśyāṃ jāgarayāmyahaṃ niśām |

pūjāṃ dānaṃ japaṃ homaṃ kārayāmyagra śaktitaḥ |

śiva ! śaṅkara ! sarvajña ! vratānāṃ phaladāyaka ! |

śivarātrivrataṃ deva ! karomi tvatprasādataḥ |

caturdaśyāṃ nirāhāro bhūtvā caivāpare'hani |

bhokṣye'haṃ bhuktimuktyarthaṃ śaraṇaṃ me bhaveśvara ! |

uttarābhimukho bhūtvā prāṇāyāmaṃ samācaret |

gaṇeśaṃ dikpatīṃścaiva grahāścaiva marudgaṇān |

brahmāṇaṃ pratikumbhe ca tato devāsanaṃ yajet |

nandinañca mahākālaṃ pūrvadvāri yajedbudhaḥ |

bhūteśaṃ caṇḍapāṇiñca dakṣiṇadvāri saṃyajet |

uttare caiva vetālaṃ vṛṣabhañca tato yajet |

madhye ādhāraśaktyādīn sāṅgopāṅgaṃ samarccayet |

dhyāyeddevaṃ maheśānaṃ dhyānaṃ śṛṇu varānane ! |

vṛṣāsanagataṃ padmaṃ tatra padmāsane sthitam |

śuddhasphaṭikasaṅkāśamaṇimādiguṇairyutam |

daśabhirbāhubhirdhatte śūlaśaktivarābhayam |

khaṭvāṅgaṃ bhujagañcaiva ghaṇṭāṅkuśaṃ tathaiva ca |

ḍamaruṃ bījapūrañca nīlotpalavaraṃ tathā |

dvātriṃśallakṣaṇopetaṃ pañcavaktraṃ trilocanam |

icchādiśaktisahitaṃ bījenāropayettataḥ |

aṅgapūjāṃ vidhāyātha dadyāt pādyādikaṃ śubham |

tataḥ svaśaktisaṃyuktān pūrvādidigdale yajet |

śrīkaṇṭhādīṃśca tadvāhye mūrtīraṣṭau ca saṃ yajet |

upacāraiḥ samabhyarcya aṅgapūjāvasānake |

anana vidhimantreṇa dadyādarghyaṃ vibhūtaye |

dadhidūrvākṣatañcaiva gandhapuṣpasamanvitam |

jānubhyāmavanīṃ gatvā mantreṇānena sādhakaḥ |

namaḥ śivāya śāntāya sarvapāpaharāya ca |

śivarātrau dadāmyarghyaṃ prasīda umayā saha |

trimadhvaktena deveśi ! prathamaprahareṇa tu |

modakaṃ pāyasānnaṃ vā saṃyuktaṃ vā viśiṣyate |

dvitīyaprahare caiva svayaṃ syādvāruṇena tu |

snānaṃ kuryāttu mantreṇa śṛṇu mantraṃ varānane ! |

ajñānatimirāndhānāṃ praṇītakalmaṣātmanām |

snānaṃ karomi deveśa ! sarvapāpaviśuddhaye |

devañca pūrvavat snātvā pūrvavaccārcanañcaret |

rudrasūktena kāmena rudrasūktena cārcayet |

haraṃ maheśaṃ vijayaṃ yakṣeśaṃ varadaṃ śivam |

nārāyaṇañca brahmāṇaṃ pūjayedbhaktitatparaḥ |

homānte pradadedarghyaṃ madhukṣīrājyasaṃyutam |

kuśapuṣpasamāyuktaṃ guḍaśarkarayānvitam |

namaḥ śivāya śāntāya bhuktimuktipradāya ca |

śivarātrau dadāmyarghyaṃ sarvābhimatasādhanam |

tṛtīyaprahare caiva snānaṃ kuryādviśuddhaye |

vakṣyamāṇena mantreṇa kuśenābhyukṣya vāriṇā |

virūpākṣa ! mahādeva ! sucintyo me bhavādhipa ! |

śivarātrau kṛtasnānādbhuktimuktiprado bhava |

śiva ! śaṅkara ! deveśa ! prabho ! paśupate ! hara ! |

hṛhāṇārghyamidaṃ deva ! umākānta ! prasīda me |

dattvārghyaṃ vidhivaddevi ! pūjayenmanmathaṃ haram |

yogeśaṃ mādhavaṃ dharmaṃ viṣṇulokaṃ tathaiva ca |

caturthaprahare caiva snānaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ |

mārjanañca tataḥ kuryānmantreṇānena sundari ! |

yathāṣṭakoṭiliṅgānāṃ yat phalaṃ pūjanādvibho ! |

tadetat prāpyate nātha ! śivarātrau snānakarmaṇā |

pāvakaṃ bhuvanaṃ viṣṇu narasiṃhaṃ śatakratum |

janārdanaṃ mādhavañca madhyapīṭhe samarcayet |

gaurīñca vīrabhadrañca candrārddhakṛtaśekharam |

sarvapāpaviśuddhyarthamarghyo me pratigṛhyatām |

saṃsārakleśadagdhasya vratenānena śaṅkara ! |

gṛhāṇārghyaṃ mayā dattaṃ śivarātrau prasīda me |

prabhāte ca tataḥ kṛtvā nityaṃkṛtyaṃ samāhitaḥ |

devaṃ tryambakamantreṇa snāpayet pūjayettataḥ |

dakṣiṇāṃ vidhivaddadyāt pāraṇañca samācaret |

namaḥ śivāyeti mantreṇa brāhmaṇān bhojayettataḥ |

vṛhannīlatantre saptamapaṭale |

prāṅgaṇe madhyarātrau ca phālgune māsi sundari ! |

caturdikṣu maheśāni ! kadalīkhaṇḍamuttamam |

apāpayāge deveśi ! maṇḍapaṃ kāraya priyam |

cūtāśvatthavaṭairdevi ! channaṃ kuryācca maṇḍapam |

kumārīveṣṭitaṃ kuryānmaṇḍapaṃ sarvamohanam |

tārāmūrtistathā kālīmūrttirvā devarājaka ! |

sarvakāryapradāṃ deva ! tāṃ kuruṣva maheśvara ! |

annadā mūrtimetāṃ hi kuru vā suravandita ! |

paṭṭavastrairmahādevyai baliṃ yatnena dāpayet |

āsanaṃ kambalaṃ dadyāt svāgataṃ madhunirmitam |

pādyantu payamā dadyādarghyaṃ dadyāt kuśena ca |

madhuparkaṃ ghṛtenaiva jalenācamanīyakam |

krameṇa snānamācarya vasanaṃ lohitaṃ smṛtam |

rajatābharaṇaṃ dadyāt sarvadevamanoramam |

taṇḍulena vinā deva ! naivedyaṃ dāpayet priya ! |

carvyaṃ coṣyaṃ tathā lehyaṃ peyaṃ dadyānmanoramam |

raktacandanabījena japedaṣṭasahasrakam |

śuklapratipadārabhya navamyāñca samāpayet |

baliṃ dadyānmahādevyaichāgena mahiṣeṇa vā |

annaṃ matsyaṃ tathā māṃsaṃ ghṛtaṃ paramaśobhanam |

piṣṭakaṃ paramaṃ divyaṃ dadyāddevyai manoramam |

homayed devadeveśa ! yathāśakti vidhānataḥ |

kumārīṃ pūjayedyatnairdravyairbahuvidhairapi |

homādikantu sakalaṃ kumārīpūjanaṃ vinā |

paripūrṇaphalaṃ naiva saphalaṃ pūjanaṃ bhavet |

tataḥ sakalasiddhyarthaṃ kumārīṃ vā prapūjayet ||

tathā |

tāriṇīṃ kālikāñcaivānnapūrṇāṃ bhairavīṃ parām |

sampūjya vidhivadbhaktyā sarvasiddhirbhaviṣyati |

pūjāvidhānaṃ deveśa ! śrītumarhasyasaṃśayaḥ ||

matsyasūkte saptapañcāśatpaṭale |

śrībhagavānuvāca |

atha māsāśritaṃ karma vakṣye devi ! samāsataḥ |

yathākrama yathākālaṃ yathāśakti vidhānataḥ |

vratastho dāpayeddānaṃ yajñaṃ kuryādvratāgame |

pratigrahaṃ vinodañca strīṇāṃ samprekṣaṇādikam |

bhojanaṃ kāṃsyalauhe ca tāmbūlasya ca bhakṣaṇam |

kṣārañca kaṭukañcaiva varjayenmūlakaṃ tathā |

vilvayāvakamāṣāṃśca tiktānnaṃ mākṣikaṃ tyajet |

śākaṃ sarvavrate śastaṃ sakṛtpakvaṃ viśiṣyate |

mūlapatrakaraurādiphalakāntādiyojanam ||

iti phālgunakṛtyam ||

rāmārcanacandrikāyāṃ pañcamapaṭale |

madhau śuklatṛtīyāyāṃ jānakīramaṇaṃ prabhum |

rājopacāraiḥ sampūjya rāmamāmantrayet kalau |

dolārūḍhaṃ prapaśyanti ye kṛṣṇaṃ madhumādhave |

aparādhasahasraistu muktāste nātra saṃśayaḥ |

dolārūḍhasya devasya ye'gre kurvanti jāgaram |

samyak puṇyaphalāvāptirnimiṣe nimiṣe bhavet |

caitraśuklanavamyāntu karttavyaṃ vratamuttamam |

rāma eva paraṃ brahma taddinaṃ rāmatoṣakam |

vratasya vistārastatrānusandheyo'tra tu granthagauravabhiyā na likhitaḥ |

taddine upavāsasyāvaśyakatvamapi tatraiva |

yastu rāmanavamyāntu bhuṅkte mohādvimūḍhadhīḥ |

kumbhīpākeṣu ghoreṣu pacyate nātra saṃśayaḥ |

upavāsāsamarthasya ekabhaktamapyuktaṃ tatraiva |

navamyāmekabhaktena aṅgabhūtena rāghavaḥ |

ikṣvākuvaṃśatilakaḥ prīto bhavati nānyathā |

tathā |

ekabhaktavratī tatra sahācāryo jitendriyaḥ |

śṛṇvan rāmakathāṃ divyāmahaḥ śeṣaṃ nayenmune ! |

anyat sarvaṃ tithitattvādāvanusandheyam |

tathā |

dvādaśyāṃ caitramāsasya śuklāyāṃ damanotsava |

baudhāyanādibhiḥ proktaḥ karttavyaḥ prativatsaram |

tatra syāt svīyatithiṣu vahnyādau damanārpaṇam |

vahnirviriñcirgirijā gaṇeśaḥ phaṇī viśākho dinakṛnmaheśaḥ |

durgāntako vighnaharismarāśca sarve'pi pīṭhe'tra tithau tu pūjyāḥ |

damanotsavayātrā tatraivānusandheyā atra tu granthagauravabhiyā na likhitā |

tatphalantu tatraiva |

svayaṃ dhṛtvābhyarcya bandhūn viprān sambhojya pārayet |

syādaśvamedhajaṃ puṇyamityāha bhagavān śivaḥ |

pāraṇāhena labhyeta dvādaśī ghaṭikā na cet |

tadā trayodaśī grāhyāpavitrā damanārpaṇe |

mādhave damanāropaḥ syānmadhau vismṛto yadi |

vaiśākhyāṃ śrāvaṇe bhādre karttavyaṃ vā tadarpaṇam ||

iti caitrakṛtyam |

vaiśākhe paurṇamāsyāntu jalasthaṃ jagadīśvaram |

śuklāmekādaśīṃ yāvat pūjayettaṃ praharṣitaḥ |

nikṣipya jalapātre tu māse mādhavasaṃjñite |

mādhavaṃ ye'rcayiṣyanti devāste na narā bhuvi |

svarṇapātre tathā raupye tāmre vā mṛṇmaye'pi vā |

toyasthaṃ yo'rcayeddevaṃ śālagrāmasamudbhavam |

pratimāṃ vā mahābhāga ! tasya puṇyamanantakam |

tasmāt jyaiṣṭhe sadā bhūpa ! toyasthaṃ pūjayeddharim |

vītapāpo narastiṣṭhed yāvadābhūtasaṃplavam |

jñeyaḥ kālavikalpā'yaṃ muktasya dvayameva vā |

gandhodakaṃ vā tatpātre nityapūjāṃ samāpya ca |

abhivādya divā rātrau devaṃ nītvā nijāsanam |

pañcopacāraiḥ sampūjya tīrthaṃ prāpyā visarjayet |

ātmānaṃ gṛhadārādīn tena tīrthena pāvayet |

dvādaśyānta jale rātrāvarcayedgāruḍoktitaḥ |

dvādaśyāṃ pūjayedrātrau jalasthaḥ jalaśāyitam ||

iti vaiśākhajyaiṣṭhayoḥ kṛtyam ||

tatraiva ||

āṣāḍhaśukladvādaśyām kṣīrābdhiśanotsavaḥ |

kāryo'nyathā tvanāvṛṣṭirbhavet paurāṇavākyataḥ |

mithunasthe sahasrāṃśau svāpayenmadhusūdanam |

tulāñcāpi gate tasmin punarutthāpayet prabhum |

mithunasthe sahasrāṃśau na svāpayati yo harim |

vaiṣṇavaiḥ saha sambhūya hyanāvṛṣṭistadānyathā |

asmiṃstithau vaiṣṇavānāṃ mudrāṅkadhāraṇamuktaṃ tatraiva |

śaunakoktaprakāreṇa taptamudrāṅkadhāraṇam |

karttavyaṃ vaiṣṇavaiḥ sarvaiḥ sampradāyānurodhataḥ |

sāmavede'pi |

pratadviṣṇo abjacakre sutapte janmāmbhodhā uttare karṣaṇīndrāḥ |

mūle bāhvordadhati praṇavāni liṅgānyaṅge taptāyudhāni paryanta iti |

tatphalamuktamatharvaṇā |

yathā |

urukramasya cinhairaṅkitā loke urubhāgā bhavantīti |

brāhmaṇasyāpi vaiṣṇavasyāṅkadhāraṇamuktaṃ rāmārcanacandrikāyām |

yathā |

agnihotraṃ tathā nityaṃ vedasyādhyayanaṃ tathā |

brāhmaṇasya tathaivedaṃ taptacakrāṅkadhāraṇam |

yadyapi vaiṣṇavasyeti noktaṃ kevalaṃ brāhmaṇasyeti tathāpyatra prāguktavacanaikavākyatayā vaiṣṇavasyeti labhyate |

dhāraṇa kramastu tatraiva |

ṣoḍaśopacārairbhagavantamabhyarcya cākṣare parame vyoma śanno mitrasaṃbaruṇa ityetābhyāṃ cakraṃ śaṅkhaṃ cābhyarcya dvādaśākṣaram |

nahi tajjarāyāgnermathe prathamasya pracetasamityābhyām agnāvādadhyāt |

vaiśvadevasya syāmityagniṣvarthayet |

puruṣasūktena śatamāhutīrhutvā bhagavantaṃ puruṣasūktenopastutya yo brāhmaṇamiti daṇḍavat purato nipatet |

tataḥ |

sudarśana ! mahājvāla ! sūryakoṭisamaprabham |

ajñātārthasya me nityaṃ viṣṇormārgaṃ pradarśaya ||

iti gṛhītvā oṃ sudarśanāya vidmahe mahājvālāya dhīmahi tannaścakraṃ pracodayāditi cakrādhānam |

tataḥ |

pāñcajanya ! mahādhvāna !! dhvastapātakasañcaya ! |

pāhi māṃ pāpinaṃ ghorasaṃsārārṇavapātitam ||

ityādāya pāñcajanyāya vidmahe pavamānāya dhīmahi tannaḥ śaṅkhaḥ pracodayāditi śaṅkhādhānam ||

mudrādhāraṇaphalamapi tatraiva ||

ya evaṃ kurute vidvān brāhmaṇaḥ śrotriyaḥ śuciḥ |

sarvapāpaiḥ pramucyeta viṣṇulokañca gacchati |

athavā utthānadvādaśyāmapi mudrāṅkadhāraṇam kāryyam |

śayanyāñcaiva bodhinyāṃ cakratīrthe tathaiva ca |

śaṅkhacakravidhānena vahnipūto bhavennaraḥ ||

iti taddhṛtavacanāditi mudrādhāraṇavidhiḥ ||

prāṇyaṅgacūrṇaṃ carmmāmbujambīre bījapūrakam |

ayajñamiṣṭamannādyaṃ yadviṣṇoraniveditam |

dagdhamannaṃ masūrañca māṣañcetyaṣṭadhāmiṣam |

rucyaṃ tattaddeśalabhyaṃ phalamūlādi varjayet |

niṣpāvān rājamāṣāṃśca masūrasanmitāni ca |

vṛntākuñca kaliṅga supte deve na bhakṣayet |

matsyasūkte aṣṭapañcāśatapaṭale ||

dharaṇyāmṛtumatyāntu tathā sapta dināni ca |

vaṭe somavaṭe caiva na datte'pi madhūjake |

pūjayet kṣetrapālañca jayapālaṃ mahābalam |

nagaragrāmapīṭhādye hyagastye cottare'pi vā |

na kuryādgrāmamadhye tu na koṇe'pi varānane ! |

uttarāśāṃ gate sūryaṃ puṇyarkṣe tu śubhe'hani |

sthāpayet prathamaṃ vṛkṣaṃ sthiro bhava itīrayan |

snāpayet pañcagavyena triḥsūtreṇa ca veṣṭayet |

kṛtākṛtajñavipreṇa sthitabhāryeṇa sundari ! |

vṛṣānte tridinañcaiva mithanānte dinatrayam |

ravisaṃkramaṇe madhye bhūmidāhaḥ prakīrtitaḥ |

kalau dinatrayaṃ varjyaṃ vṛṣānte mithunāditaḥ |

ravisaṃkramaṇe caiva bhūmīdāho dinatrayam |

bhūmidāhe tyajet sarvaṃ dāhe dāhaphalaṃ labhet |

vyavahāre koṣahāniḥ putrasyotpādanāt kṣām |

pragrahe darśane strīṇāmasaubhāgyaṃ vijānīhi |

tasya śāntiṃ pravakṣyāmi kṛtsnāṃ cāmīkaraṃ phalam |

dadyāddoṣopaśāntyarthaṃ dadyādvā tilakāñcanam |

kāmyaṃ naimittikañcaiva yātrā mantraṃ kriyāṃ tathā |

ṛtumatyāṃ na kurvīta pūrvasaṅkalpitāṭṭate |

na kuryāt khananaṃ bhūmeḥ sūcyagreṇāpi śaṅkari ! |

bījānāṃ vapanañcaiva caturviṃśatiyāmakam |

pramādādvapanaṃ kṛtvā gāśca tatra pracārayet |

kṛcchraṃ kuryādbhakṣaṇācca khananāttilakāñcanam |

durgādyā mātaraḥ sarvā ṛtumatyo bhavanti ṣaṭ |

jaiminiśca sumantuśca vaiśampāyana eva ca |

pulastyaḥ pulahaścaiva pañcaiva pañcaite vavvavādṛṇāḥ |

paṭhedvā dhārayedgehe na vavvāgnibhayaṃ tathā |

meṣe vṛṣe ca mithune dadyādvāri suśītalam |

pratimāyāṃ mahāliṅge śālagrāme tathaiva ca |

yajñavṛkṣasya mūle vā pañca tridhārayānvitam |

muhūrttamapi yo dadyānmama viṣṇoḥ śiropari |

vājapeyaphalaṃ prāpya modate brahmaṇā saha |

śālagrāmaśilāyāntu aśvamedhaphalaṃ labhet |

viprāya modakaṃ dattvā so'śvamedhaphalaṃ labhet |

tṛṣārtebhyo'pi jantubhyaḥ svargaloke mahīyate |

kuśāgraniḥsṛtaṃ vāri yo dadāti dine dine |

deheṣu tarumūleṣu viṣṇulokaṃ sa gacchati |

gandhodakasya yo dhārāṃ guḍakṣīramathāpi vā |

ekaikaṃ vāriṇā siktaṃ candanokṣitameva vā |

dinaikaṃ madhudhārāpi paraṃ brahmādhigacchati |

karpūrāgurusammiśraṃ yo dadyāt śarkarānvitam |

sa svarge vipulān bhogān bhuṅkte ca pitṛbhiḥ saha ||

ityāṣāḍhakṛtyam ||

rāmārccanacandrikāyām ||

śrāvaṇasya site pakṣe dvādaśyāṃ śaunakādibhiḥ |

uktastadā prakartavyaḥ pavitrāropaṇotsavaḥ |

sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ |

hariśca prītimāpnoti yaḥ pavitraṃ samācaret |

vidhinā śāstradṛṣṭena yo na kuryāt pavitrakam |

haranti rākṣasāstasya sarvaṃ pūjādikaṃ phalam ||

iti śrāvaṇakṛtyam ||

tatraiva ||

atha bhādrapade śukladvādaśyāṃ karṇikotsavaḥ |

karttavyo vaiṣṇavaiḥ sārddhaṃ śayanotsavavaddhareḥ |

prāpte bhādrapade māsi ekādaśyāṃ site'hani |

kaṭadānaṃ bhavedviṣṇormahāpātakanāśanam |

śayanotsavarītyā tu devaṃ nītvā jalāśayam |

kaṭadānotsavaṃ kurve iti saṅkalpya pūjayet |

devadeva ! jagannātha ! yogagamya ! janārdana ! |

kaṭadānaṃ karomyadya prāpte bhādrapade śubhe |

anena dakṣiṇāvṛttaṃ dakṣiṇāṅge prakalpayet |

mahāpūjāṃ tataḥ kṛtvā pūrvavat svagṛhaṃ vrajet ||

iti bhādrakṛtyam ||

atha varṣakṛtyam ||

varadātantre dvitīyapaṭale ||

ādyāyākhyakṣarīmadhikṛtya ||

karma kuryāt phalāvāptyai candrādiśobhane budhaḥ |

binā naimittikaṃ devi ! anyathā viphalaṃ bhavet [ vārṣikī kālikā pūjā rājyadā'nyakriyāṃ vinā |

sā cāpi tatra karttavyā śṛṇuṣva parameśvari ! |

sā pūjā iti |

rājyadā dhanadā pūjā jayadā'śubhasaṅkule |

śatrukāryakṣatikarī nijakāryaprasādhinī |

rājavaśyapradā sarvaṃ grahadoṣanivārikā |

prakāśe doṣadā śīghraphaladā kathyate mayā |

mahāviṣuvasaṃkrāntyā savastraṃ ghaṭamutsṛjet |

upānahau] ca chatrañca kālīprīṇanahetave |

akṣayāyāṃ tṛtīyāyāṃ tathaivamutsṛjedghaṭam |

svarṇaṃ vā rājataṃ vāpi tejasaṃ mārttikaṃ tathā |

vaiśākhe jaladānantu svarṇadānasamaṃ priye ! |

jyaiṣṭhe pakvānnadānena āṣāḍhe panasena ca |

śrāvaṇe paramānnena pūjayet parameśvarīm |

bhādre tu piṭakaiḥ pūjā āśvine śāradotsavaḥ |

bhagavatyai ratnavastraṃ dattvānyaddravyameva ca |

paścāt svayañca tadgrāhyaṃ kārttike śītavāsasā |

navānnena mārgaśīrṣe navamudgena pauṣake |

māghe ca phālgune caiva dugdhena ca ghṛtena ca |

caitre dadhnā mahāpūjā sarvaduḥkhavināśinī |

iyaṃ te vārṣikī pūjā sarvasāmrājyadāyinī |

ātmapriyaṃ tathā vastu yathāvaddhi nivedayet |

vārṣikīṣu maheśāni ! sarvābhīṣṭāni sādhayet |

etattu dakṣiṇāvidyāviṣaye sādhakottamaḥ |

kuryādyaḥ prativarṣantu sa bhavedbhūmipāgraṇīḥ |

pañcavarṣe bhavedrāṣṭraṃ sāmrājyaṃ daśavarṣake |

viṃśavarṣe maheśāni ! mahāsāmrājyadāyinī |

lakṣādhipatyaṃ rājyaṃ syāt sāmrājyaṃ daśalakṣake |

śatalakṣe maheśāni ! mahāsāmrājyamāpnuyāt |

dāso'pi bhṛtyatāṃ tyaktvā akasmājjāyate mahān |

manasā na smṛtaṃ yattu vacasā kathitaṃ na yat |

dakṣiṇāsevakaḥ satyaṃ tathā rājyamavāpnuyāt ||

pañcamamaṭale |

atirājyasya rājyāptisādhanaṃ kathayāmi te |

śubhe kāle samārabhya varṣamekaṃ samācaret |

candratārānukūlaṃ hi dinaṃ grāhyaṃ maheśvari ! |

prātaḥ snātvā śuddhavāsaḥ paridhāya prasannadhīḥ |

saṅkalpaṃ hṛtarājyasya lābhāya samupācaret |

kālikā tryakṣarīvidyāmadhigamya gurormukhāt |

sādhanaṃ vidhivat kṛtvāvaśyaṃ rājyamavāpnuyāt |

ādye'hni pūjayeddevīṃ javākuṅkumavarbaraiḥ |

pūjānte parameśāni ! sahasraṃ prajapenmanum |

janaśūnyagṛhe sthitvā samāpya japamuttamam |

tatastu juhuyāt sāṣṭaśataṃ dūrvāghṛtendukaiḥ |

mantreṇānena deveśi ! kālāgurughṛtena vā |

kāli ! kāli ! tato rājeśvari ! rājyaprade ! padam |

rājyaṃ dehi padañcoktvā dayāmayi ! padaṃ ṭhaṭhaḥ |

idaṃ hi paramaṃ mūlamantraṃ rājyāptaye śive ! |

japahomau tu karttavyau mantreṇānena deśikaḥ |

svecchāccāro'tra deveśi ! sthānādiśodhanaṃ na ca |

tataḥ pratidinaṃ yāvadvarṣamekaṃ japenmanum |

aṣṭottaraśataṃ mantraṃ kadācinna parityajet |

na pūraścaraṇāpekṣā mantre'smin parameśvari ! |

bhūmilagnaikapādastu paurṇamāsyāṃ japenmanum |

kālāgurudraveṇaiva tatsakhye tarpayecchivām |

kṛṣṇāṣṭamyāṃ vilvavṛkṣaṃ caturdaśyāṃ javātarum |

amāvasyāsu sarvāsu śephālītarumuttamam |

spṛṣṭvā japeddaśa daśa vārān sūryodaye vratī |

kṛṣṇāṣṭamyāṃ caturdaśyāṃ pūjyedatiyatnataḥ |

aṣṭottaraśataṃ hutvā ratrau cāpi japecchatam |

evaṃ dvādaśamāseṣu kṛtvā rājyamavāpnuyāt |

kṛtenaitena deveśi ! prayogo nāti yatnataḥ |

indratulyena ripuṇā hṛtaṃ rājyamavāpnuyāt |

varṣamadhye yadi ripurbalavān sādhako bhavet |

tacchaktināśakāmo'tra cared yat kathayāmi te |

amukaṃ stambhaya svāhā kālikā tryakṣarīpuṭam |

brāhmaṇe guruvāre tu kṣatriye śukravāsare |

vaiśye maṅgalavāre ca śūdreravisutāhani |

pūrvāhṇe prajapenmantrasahasraṃ nirjanasthale |

evaṃ pañcadine kṛtvā pūjayedghoradakṣiṇām |

śatrornāmākṣararkṣe tu unmattamūlamuttamam |

utpāṭya parameśāni ! kuṅkumena vigharṣayet |

candracandanakarpūrajātīlavaṅgasaṃyutam |

kucandanaṃ javāṃ dūrvāmekīkṛtya baliṃ diśet |

mantreṇānena deveśi ! rāmatattvākhyamudrayā |

praṇavaṃ pūrvamuccārya kālike ! kālarātrike ! |

maddattaṃ padamuccārya gṛhṇa gṛhṇa padadvayam |

amukasya ripoḥ kāryyaṃ vināśaya padadvayam |

chindhi chindhi matha matha mama rājyaṃ pradāpaya |

ṭhadvayenaiva manunā aṣṭamyāṃ balimādiśet |

balidānena deveśi ! kṣīṇaśaktirbhavedripuḥ |

ātmīyarājyarakṣārthamakṣamastatkṣaṇādbhavet |

evaṃ kṛte varṣamadhye'vaśyaṃ rājyamavāpnuyāt |

prāpte rājye varārohe ! kālikāṃ ghoranisvanām |

pūjayedbahujātīyairdravyaiśca balibhiḥ śubhaiḥ |

toṣayedbrāhmaṇāvārīrdīnān dhanagaṇairapi |

tadeva sthirarājyaḥ syānnānyathā viphalaṃ bhavet |

na nārīṃ nindayedvācā karmmaṇā manasāpi vā |

brāhmaṇānapi deveśi ! sthirarājyāya sarvadā ||

atha devīṣoḍaśayātrāḥ ||

vāmakeśvaratantre catuḥpañcāśatpaṭale ||

bhairava uvāca ||

śṛṇu devi ! pravakṣyāmi yātrāvidhimanuttamam |

tava yātrā maheśāni ! ṣoḍaśī parikīrtitā |

dvādaśeṣveva māseṣu amāvasyā praśasyate |

tasyāṃ pūjādikarmāṇi kurvāṇo mokṣamāpnuyāt |

kulavāre kulatithau pūjayet prajapenniśi |

kulavārau tu vijñeyau kujamandau maheśvari ! |

caturdaśyaṣṭamī caiva amāvasyātha pūrṇimā |

navamī ca mahādevi ! tithayaḥ kulasaṃjñakāḥ |

tatra saṃkrāntiyogena mahāyogaḥ prakīrtitaḥ |

asmin dine maheśāni ! devīpūjā sukhapradā |

vaiśākhe mañcayātrā ca candanāgurukalpanā |

jyaiṣṭhe mahāsnānayātrā ambuvācīdinatrayam |

aṣāḍhe rathayātrā ca digdinavyāpinī parā |

śrāvaṇe jalayātrā ca vastrabhūṣaṇacāmaraiḥ |

bhādre yātrā dhūnanākhyā caṇḍikāyā dinatrayam |

āśvine ca mahāpūjā yātrā yajñabalipriyā |

kārtike dīpayātrā ca navānnamagrahāyaṇe |

pauṣe cāṅgarāgayātrā vastrālaṅkārabhūṣaṇaiḥ |

māghe māsi mahādevi ! raṭantī ca caturdaśī |

dolākeliḥ phālgune ca caitre catuṣṭayau |

dūtīyātrā rāsayātrā vāsantī nīlayātrikā |

evaṃ yātrā proktā ṣoḍaśī bhavamocanī ||

devyuvāca ||

saṃkṣepāt kathitā deve ! yātrā ca ṣoḍaśī prabho ! |

kena vā kriyate yātrā vidhānaṃ brūhi me prabho ! |

bhairava uvāca ||

śṛṇu devi ! pravakṣyāmi sārātsārataraṃ vacaḥ |

yat kṛtvā sādhakaśreṣṭhaḥ kriyātīto bhavet priye ! |

gurvājñayā kriyātītaścābhiṣikto jitendriyaḥ |

kāmakrodhalobhamohamadamātsaryavarjitaḥ |

gurūpadiṣṭamārgeṇa devīmālambya yatnataḥ |

pūjayedvidhivadbhaktyā vāṅmanaḥ kāyakarmabhiḥ |

atmavat pūjayeddevīṃ divārātrikrameṇa ca |

prātaḥkāle dantakāṣṭhairmukhaprakṣālanaṃ caret |

dhautavastraṃ paridhāpya tailābhyaṅgañca kārayet |

sugandhinā jalenaiva devyāḥ snānaṃ prakalpayet |

pūjayedvidhivadbhaktyā yathāvittānusārataḥ |

pūjāvasāne deveśi ! bhāvayedvākyasambhavaiḥ |

vākyasambhavaiḥ stavairityarthaḥ |

śāyayitvā vicitrāyāṃ śayyāyāṃ sukhahetave |

tata utthāpya mandhyāyāṃ dīpairnnīrājanañcaret |

rātrau tithiviśeṣe ca pūjyā tvamasi sādhakaiḥ |

annaṃ vyañjanasaṃyuktaṃ dadhi dugdhaṃ saśarkaram |

panasāmraphalañcaiva dāḍimaṃ nāgaraṅgakam |

yadutatkṛṭatamaṃ loke dadyāt sādhakasattamaḥ |

madhu māṃsaṃ piṣṭakañca pāyasaṃ ghṛtasaṃyutam |

matsyaṃ pravīṇaṃ mudrāñca candravimbanibhāṃ parām |

nārikelaṃ tarambūñca kharjūraṃ tālapiṣṭakam |

panasāmraphalañcaiva dāḍimaṃ nāgaraṅgakam |

dhyānaniṣṭho japāviṣṭastato dhīro jitendriyaḥ |

vārṣikīṃ prārabhed yātrāṃ śṛṇu tat sāvadhānataḥ ||

pañcapañcāśat ||

vaiśākhe pūrṇimāyāñca mañcaṃ hastacauṣṭayam |

dīrghamāyatamevaṃ taduccamānaṃ prakīrttitam |

tatra saṃsthāpya deveśīṃ gītavādyādimaṅgalaiḥ |

candanāgurukarpūrakuṅkumālaktasindūraiḥ |

mṛganābhimākṣikaiśca gātramārjanamācaret |

snānañca kārayeddevyāḥ karpūravāsitairjalaiḥ |

mandire ca tato pūjayitvā yathāvidhi |

homaṃ kṛtvā baliṃ dattvā santoṣya bhojanādibhiḥ |

kumārīṃ pūjayitvā ca brāhmaṇaḥnapi bhojayet |

evaṃ vidhividhānajño yātrāṃ kṛtvā virājate |

jyaiṣṭhe māsi mahāsnānaṃ karpūrādisuvāsibhiḥ |

aṣṭottaraśataiḥ pūrṇaiḥ kalasaiḥ snāpayettataḥ |

vastrairgātraṃ mārjayitvā dhūpayed ghṛtaguggulaiḥ |

mañcācca mandire nītvā baliṃ pūjāñca homayet |

gandhāṣṭakairaṅgarāgaṃ kārayitvā yathāvidhi |

vidhinā kārayeddevi ! svīkumārīdvijārcanam |

prasādaṃ bhakṣayet paścāt putradārasvabandhubhiḥ |

itthaṃ yātrāvidhiṃ kṛtvā vihared bhairavo yathā |

āṣāḍheprathame deve ! ambu vācīdinatrayam |

saṅgopana gṛhe devīṃ sthāpayedvastraveṣṭanaiḥ |

rātrau mahāniśāyoge pañcācāreṇa deśikaḥ |

pūjayitvā baliṃ dattvā homayitvā vihārayet |

śuklapakṣe dvitīyāyāṃ rathe saṃsthāpya caṇḍikām |

cālayennṛtyagītaiśca svecchācāreṇa sādhakaḥ |

tasmāt pūjāgṛhe nītvā balihomādinārcayet |

strīkumārīdvijān sarvān bhojayedannasambhavaiḥ |

vittaśāṣṭhyaṃ na kurvīta sādhakaḥ sthiramānasaḥ |

śrāvaṇe jalayātrā ca vastracāmarabhūṣaṇaiḥ |

sajjīkṛtya śubhāṃ naukāṃ sādhako vāhayet svayam |

devīṃ saṃsthāpya vidhinā bhagaliṅgānukīrttanaiḥ |

tataḥ pūjāgṛhe nītvā pūjayedvidhipūrvakam |

bhādre māsi trayodaśyāmārabhya tridinaṃ śubham |

kuhau vā paurṇamāsyāṃ vā dhūnañca samācaret |

pratyahaṃ pūjayedrātrau balihomādikīrttanaḥ |

nānāvidhāni dravyāṇi mano'bhilaṣitāni ca |

dattvā striyaḥ kumārīśca viprān sarvān pratoṣayet |

āśvine ca mahāpūjāṃ navamyāmārabhet sudhīḥ |

pratyahaṃ pūjayeddevīṃ balihomamastavādibhiḥ |

pratyahaṃ bhojayedviprān kumārīśca suvāsikāḥ |

divārcyā paśuvīreṇa rātrau kaulānusārataḥ |

evañca sādhakaśreṣṭho nirvāṇaṃ mokṣamāpnuyāt |

tatrāpyaśakto deveśi ! tridinaṃ pūjayecchivām |

kārtike'mātithau devi ! dīpayātrāṃ samācaret |

rātrau mahāniśāyoge dīpādibhiraṅkṛtam |

kṛtvā devīgṛhaṃ pūjābalihomādinārcayet |

ghṛtapradīpābhāve tu tailadīpaṃ samācaret |

mārgaśīrṣe mahādevi ! navānnaṃ vidhipūrvakam |

matsyaṃ māṃsaṃ pāyasañca dugdhaṃ dadhi ghṛtaṃ madhu |

sūpaṃ śākaṃ piṣṭakañca miṣṭānnaṃ vrīhisaṃyutam |

tilalaḍḍuṃ nārikelaṃ śarkarāguḍamiśritam |

sarvaṃ navaṃ navaṃ dadyāt pūjayet sādhakottamaḥ |

prasādaṃ bhakṣayeddevyāḥ putradārānvitaḥ sudhīḥ |

pauṣe navāni vastrāṇi nānālaṅkāraṇāni ca |

aṅgarāgavidhiṃ kṛtvā dattvā pūjāvidhiṃ caret |

vinā homena balinā brāhmaṇārādhanena ca |

pūjā naiva mahādevyāḥ satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ |

māghe māsi caturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe sureśvari ! |

raṭantī pāpanāśārthaṃ pṛthivyāṃ pāpinaṃ janam |

tasmin dine maheśāni ! pūjayedvibhavāvadhi |

dānaṃ kṛtvā brāhmaṇebhyaścaṇḍikāprītaye dadet |

śrītārttāya kṣudhārttāya daridrāya yatātmane |

annaṃ vastraṃ suvarṇañca devīprītikaraṃ param |

phālgune pūrṇimāyāñca mañcaṃ kṛtvā trikhaṇḍakam |

tatra devyā āsanañca bhūṣayedvastraveṣṭanaiḥ |

caturdikṣu patākāñca rambhāñca kṣudraghaṇṭikām |

dolayet phālgune devīṃ divārātriprabhedataḥ |

pūjayedbhojayedviptrān bandhūn jñātīn sutādikān |

nṛtyagītavādyabhāṇḍaistoṣayet kālikāṃ sadā |

catre kṛṣṇacaturdaśyāṃ dūtīyāgavidhiṃ caret |

rātrau devīṃ pūjayitvā nava kanyāḥ prapūjayet |

tadabhāvai viprakanyāṃ suveśāṃ yauvanānvitām |

nānālaṅkāravastrādyairgandhamākhyānulepanaiḥ |

bhūṣayitvā bhojayitvā svayaṃ bhojanamācaret |

kaulācāreṇa deveśi ! rātrau pūjāvidhiṃ caret |

dūtīyāgoktamantreṇa sarvaṃ pūjādikaṃ nayet |

vāsantī tridinaṃ yāvat balihomādinā yajet |

paurṇamāsyāṃ rāsayātrāṃ devyāḥ kuryānniśārddhake |

pūrvavanmañcamāsthāpya devīṃ devyāsanaṃ yajet |

sammukhe vāsasaṃsthānaṃ bhairavībhairavānvitam |

kṛtvā tān pūjayitvā ca bhrāmayet kumbhacakravat |

kolāhalaṃ mṛdaṅgādivādyairnṛtyaiḥ sugītakaiḥ |

kuryādānandahṛdayaḥ sādhakaḥ sthiramānasaḥ |

vittāśāṭhyaṃ na kurvīta devīyātrā sukhapradā |

saṃkrāntyāmārabhenmantrī nīlayātrāṃ maheśituḥ |

dhūpena dhūpayeddevi ! mahākālasya tuṣṭaye |

mahākālena ca samaṃ rātrau devīṃ prapūjayet |

savitpradhānaivedyaṃ nānāvastusamanvitam |

dattvā stutvā nato bhūtvā gānaṃ kuryāt sabāndhavaḥ |

ānandodriktahṛdayo mantrī narttanamācaret |

śivābaliḥ prakarttavyo niśārddhe śivatuṣṭaye |

vaiśākhe pūrṇimāñcetyādyetatparyyantaṃ kaulatantreṇa samānam |

evaṃ sāṃvatsarīṃ yātrāṃ kṛtvā sādhakasattamaḥ |

guroḥ prāsādāddeveśi ! śivatulyo na saṃśayaḥ ||

iti devīṣoḍaśayātrāḥ ||

pṛthvīvikhyātakīrtirguṇigaṇa hṛdayāmbhojasūryaprakāśaḥ snigdhaḥ sampūrṇacandrapratikṛtiramarācāryaśuddhopalabdhiḥ |

jīyāt śrīprāṇakṛṣṇāhvaya iha vibudhadruḥ sadīpāsakānāṃ bhūyāṃso mātṛkākhye vapuṣi samagaman brāhmaṇā yatprasādāt ||

śrīrāmatoṣaṇakṛtī jagatāṃ hitāya śrīprāṇakṛṣṇaparitoṣanideśavartī |

natvā sucārucaraṇāmbujāmiṣṭadevyāścakre caturthamidamuttamakāmyakāṇḍam ||

granthiḥ śākhā praśākhā stavakakiśalaye satphalañca prasūnaṃ sarvaṃ tatkāmyakāṇḍe ruciramatiphalaṃ dhīmatāṃ darśanīyam |

vidvāṃsaḥ ! paśyatedaṃ nayanamalaharaṃ divyadṛṣṭiprasādaṃ nānāsandehanāśi pramudditahṛdayāḥ sarvalokopakarttṛ ||

iti prāṇakṛṣṇaviśvāsānumatāyāṃ śrīrāmatoṣaṇavidyālaṅkārabhaṭṭācāryyaviracitāyāṃ śrīprāṇatoṣiṇyāṃ kāmyābhidhānaṃ caturthakāṇḍaṃ samāptam ||

Bhaktikāṇḍa – Verehrung der Gottheiten

Der Bhaktikāṇḍa behandelt unter anderem die Verehrung Shivas.

praṇamyeṣṭapadāmbhojaṃ caturvargaphalapradam |

pañcamaṃ bhaktikāṇḍañca tanoti rāmatoṣaṇaḥ |

nirghaṇṭo bhaktikāṇḍasya pañcamasyādhunocyate |

prātaḥkṛtyaṃ gaṇeśaya snānādi tadanantaram |

tarpaṇasya viśeṣastu phalaṃ tasya tataḥ param |

śrīgaṇeśabhūtaśuddhimātṛkānyāsanaṃ vinā |

karttavyakarmanindā ca ṣaḍaṅganyāsa eva ca |

mātṛkānyāsakṛtyasya prakārastadanantaram |

nyāsāntaraṃ tato dhyānaṃ yantrasya karaṇaṃ tataḥ |

pīṭhapūjādikañcāvāhanaṃ pūjākramastataḥ |

gandhāṣṭakaṃ gaṇeśasya puṣpañca tadanantaram |

dhūpadīpādibhedaścāvaraṇārccā tataḥ param |

puraścaryā gaṇeśasya kāmyakarma tataḥ param |

mahālakṣmyādikānāñca sādhanaṃ tadanantaram |

gaṇeśamantro yantrañca dhāraṇārhamataḥ param |

ākarṣaṇādikarmāṇi tato dhyānāntaraṃ tataḥ |

karmabhede varṇabhedo bījatrayaṃ gaṇeśituḥ |

dhyānāntaraṃ tato mudrā puraścaryāntaraṃ tataḥ |

tīvrādiśaktidhyānantu pīṭhamantrastataḥ param |

pūjāvaraṇapūjā cāṣṭabāhugaṇapārccanam |

tato mūṣikapūjā ca haridrāgaṇapodbhavaḥ |

gaṇeśopaniṣaccaiva stotraṃ gaṇapatestataḥ |

kavacaṃ gaṇanāthasya lipilambodarodbhavaḥ |

anyānyapi yathāsthānaṃ dṛṣṭvā jñeyāni paṇḍitaiḥ |

ityādimaparicchedasamāptirabhidhīyate |

vāṇaliṅgaṃ tasya bhedastaccihnaṃ tatparīkṣaṇam |

vāṇaśabdasya vyutpattirvāṇaliṅgapraśaṃsanam |

tatpūjanaphalañcaiva tatsthāpanaphalaṃ tataḥ |

rasaliṅgaphalañcaiva nindyaliṅgaṃ tataḥ param |

śubhaliṅgaṃ vāṇaliṅgamudbhūtikāraṇaṃ tataḥ |

vāṇaliṅgasthalaṃ vāṇaliṅgaṃ naikaprakārakam |

dhyānaṃ pūjā stavaścaiva raudraliṅgādilakṣaṇam |

śilā na mṛtsnādisambhūtaliṅgārcanaphalaṃ tataḥ |

dhātvādyadbhūtaliṅgasya saṃskārastadanantaram |

saśaktikaliṅgapūjāphalaṃ tattatpramāṇakam |

viprādibhede mṛtsnāyāḥ phalaṃ sthūlaṃ śilādijam |

phaladaṃ pañcasūtrādiliṅgavyatpattireva ca |

liṅgamāhātmyapūjādiphale ca tadanantaram |

rasaliṅgasya māhātmyaṃ talliṅganirmitistataḥ |

liṅgotpattirvaiṣṇavāderliṅgapūjādhikāritā |

tadakāṇanindādau śivaliṅgotpattirvaiṣṇavāderliṅgapūjādhikāritā |

tadakaraṇanindādau śivaliṅgārcanāvidhiḥ |

liṅgasya sthāpanaphalaṃ kāmyapūjā tataḥ param |

iti chedo dvitīyasya samāptirabhidhīyate |

tīrthādimṛttikā grāhyā śivanirmāṇakarmaṇi |

nadī kṣudralakṣaṇāñca liṅganirmītareva ca |

mṛttikāhakaraṇe mantro mantrājñāne ca nindanam |

nirmāṇamantrastatpramāṇaṃ pratiṣṭhānyāsa eva ca |

prāṇāyāmastato dhyānamāvāhanamataḥ param |

mantraḥ ṣaḍakṣaraḥ pūjāṣṭamūrtipūjanaṃ tataḥ |

japaḥ samarpaṇaṃ tasya mukhavādyaṃ tato natiḥ |

visarjanaṃ tataḥ pūjā sūtrañca tadanantaram |

tataśca pūjakasthānaṃ doṣā nyūnādhikena ca |

sarvāgrato liṅgapūjānyathā doṣastanantaram |

puṣpadānañcaiva tataḥ puṣpamāhātmyameva ca |

vijayāpatramāhātmyaṃ kāmyaliṅgārcanākramaḥ |

pratyahaṃ liṅgapūjā ca liṅgārpitaphalaṃ tataḥ |

riṣṭaśāntiśāntirekadinakṛtaliṅgārcanāphalam |

sārvakāmikapūjā cāgrāhyaṃ liṅgārpitaṃ tataḥ |

tātkāraṇañca pātrasthaṃ bhakṣyaṃ naivedyamuttamam |

śivasvagrahaṇe doṣastatprāyaścittameva ca |

vāṇaliṅgārpitaṃ grāhyaṃ svayambhādyarpitaṃ tathā |

nirmālyadravyanirṇītistathārṣādiṣvapi smṛtam |

tataḥ pāśupatāstrañca liṅgastotraṃ tataḥ param |

śivasya kavacaṃ vilvavṛkṣādimahimā tataḥ |

rudrākṣamahimā saṃvit prakaraṇaṃ tadanantaram |

tṛtīyacchedasampūrttiriti nirṇīyavemayā |

śālagrāmaśilotpattinidānaṃ cakrakāraṇam |

anudyogaviṣṇuśilālābhottamaphalaṃ tataḥ |

snigdhādiguṇadoṣāśca sakāme doṣanirṇayaḥ |

śālagrāmārccanaphalaṃ cakradvādaśakodbhavam |

phalañca cakrasaṃkhyābhiḥ śālagrāmanirūpaṇam |

śālagrāmasthitiphalaṃ tatprabhedastataḥ param |

viprādibhede cakrasya viśeṣastadanantaram |

saṃsparśārcāniṣedhastu rājanyādernirūpitaḥ |

bhojanasya ca nidāpi śālagrāmārccanaṃ vinā |

cakradvayaṃ tathā liṅgadvayaṃ nārcyaṃ gṛhe kvacit |

dvādaśādicakrapūjāphalaṃ cakrasya vikraye |

doṣastu na syāt cakrārcaphalañca tadanantaram |

gaṇḍakīdvārakācakrasaṅgamasya phalaṃ tataḥ |

śālagrāme viṣṇupūjāphalaṃ jñeyaṃ tataḥ param |

paricchedacaturthasya samāptirīritā |

dvārakācakracihnāni tanmāhātmyaṃ tataḥ param |

tasya varṇaviśeṣeṇa śubhāśubhaphalaṃ tataḥ |

nindā śilācakrabhede nāmabhedastataḥ param |

jīrṇoddhārādikarmāṇi śālagrāmaśilārccanāt |

tataśca ṣaṭpadīstotraṃ praṇāmaḥ prārthanā tataḥ |

caraṇāmṛtapānañca śirasā tasya dhāraṇam |

apītvā mūrdhnidharttuśca nindā viprāṅghrivāriṇaḥ |

pādaṃ naivedyadānasya mantraścārccanasūtrakam |

ṣoḍaśopacāramantrāḥ kāmyakarmma tataḥ param |

śrīviṣṇunāmamāhātmyaṃ śatanāma tataḥ param |

viṣṇapūjā kāṣṭhapātrādiṣu doṣāvahā tataḥ |

svarṇādipātre pūjātiphaladā tadanantaram |

puruṣasūktamāhātmyaṃ snānatryaphalaṃ tataḥ |

udvarttanasnānaphalaṃ phalaṃ śaṅkhe śubhāśubham |

tripadīlakṣaṇañcaiva tulasīmahimādi ca |

mālādhāraṇamapyuktaṃ vaiṣṇavasya praśaṃsanam |

daśāvatāratithyādiparicchedo'tra pañcamaḥ ||

mahāvidyānirṇayaśca tāsāṃ māhātmyakīrttanam |

mahāvidyāprabhṛtīnāṃ bhairavastadanantaram |

mahārātryādinirṇītirvidyotpattistataḥ param |

mahākālīsvarūpañcālīḍhādikīrtanaṃ tapaḥ |

kālīmantrapraśaṃsā cādyānindādoṣa eva ca |

kālīmantradvayañcaiva tābhyāṃ śāntyādireva ca |

mantradvayaphalañcaiva ṛṣyādinyāsa eva ca |

saṃyamāditantrakarma guruṇā kṛtyameva ca |

tatputrādyaiḥ svayaṃ vāpi nānyadvārā kadācana |

guruṇā kṛtatantroktakarmaṇaḥ phalanirṇayaḥ |

gurupatnyāḥ kṛte karmaṇyatra homo na vidyate |

purohitena vihitena vihite tasmin karmaṇi nindanam |

janasya sannidhau pūjāniṣedhaḥ parikīrtitaḥ |

athavā vuṣṇutantroktapūjā tatra vidhīyate |

iṣṭadevaṃ vinānyatra bhaktirnindā tathaiva ca |

pūjā ca trividhā vāhyapūjāphalamataḥ param |

pūjāsūtraṃ tataḥ saṅkṣepapūjāsūtrameva ca |

nityapūjāvidhānañca mantradvayapuraskriyā |

śatanāmastutiścaiva mahāvidyāstavastataḥ |

mahāvidyā kavacañca kālīkavacameva ca |

śāktapraśaṃsā viprāṇāṃ śāktatvakāraṇaṃ tataḥ |

śaktyupāsakabhartyasyānyopāsananiṣedhanam |

anyānyapi yathāsthānaṃ jñātavyāni manīṣibhiḥ |

iti ṣaṣṭhaparicchedasamāptirabhidhīyate |

ekavarṣādibhedena kumārīnāmanirṇayaḥ |

viśeṣastatra tatrāpi nānātantrānusārataḥ |

kumārīpūjanasthānaphalaṃ tatkālanirṇayaḥ |

tasyāḥ puṣpādidānasya bhojanasyāpi yat phalam |

pūjāsthānañca tatpaścāt kumārīpūjane manuḥ |

pūjākramaḥ kumārīṇāṃ praṇāmastadanantaram |

dakṣiṇādipradānañca kanyodvāaphalaṃ tataḥ |

vivāhanāphalañcaiva tanmantrasya puraskriyā |

kumārikāpūjanasya prayogastadanantaram |

kumārīstavarājaśca kumārīkavacaṃ tataḥ |

brāhmaṇasya praśaṃsā cādhyāpakavṛttijaṃ phalam |

brahmaśāpaphalaṃ tīrthayātrā ca tadanantaram |

digviśeṣe ca yātrāyāṃ niṣiddhamāsanirṇayaḥ |

yoginīnirṇayaścaiva tithiyogaviśeṣayoḥ |

yoge yātrāniṣedhaśca tithyarkṣayogatastathā |

niṣedho janmamāsāderūṣādinirṇayastataḥ |

digviśeṣe ca yātrā tu digviśeṣamukhasya ca |

tatrāpi yātrikadravyaviśeṣanirṇayastataḥ |

gayāyā nirṇayaścaiva pretaśilānirūpaṇam |

golādiliṅganirṇītiḥ svapiṇḍadānameva ca |

āgastye tatphalañcaiva svakṛtyakālanirṇayaḥ |

tatra nāsti ca kālasya niyamaḥ śrāddhakarmaṇi |

viṣuvaśrāddhakaraṇe nirāmiṣaniṣedhanam |

āmaśrāddhe tvāmamāṃsaniṣedhaśca tataḥ param |

kṛte ca sāmiṣaśrāddhe nindā nirāmiṣāśane |

varṣaśrāddhādiṣu tathāmiṣadānavinirṇayaḥ |

kṛte nirāmiśaśrāddhe doṣastvāmiṣabhojane |

śudranimantraṇe viprabhuktinindā tataḥ param |

śrāddhe deyaṃ tathā māṃsaṃ tatphalañca tataḥ param |

varjyaṃ māṃsaṃ tathā deyā matsyā varjyāstathaiva ca |

dhūpapakvakadalyādiniṣedhastadanantaram |

śrāddhe pātraviśeṣānnaistṛptikālanirūpaṇam |

nimantraṇāpakrāntau ca kāśīmāhātmyameva ca |

iti saptamavicchedasamāptiḥ kathitā mayā ||

idaṃ saptabhirvistṛtaṃ bhaktikāṇḍaṃ paricchedarūpaiḥ phalaiḥ saṃyutañca |

yadarthaṃ surāmānavāḥ kinnarādyāstapaścerurugraṃ galatparṇabhogaiḥ |

ādeṣṭṭatvarayā na kāṇḍamatulaṃ bhīmāṃsitaṃ yanmayā dhīrā ! nopahasantu tena paravighnasyedṛśī durgatiḥ |

paśyantve kamanīhamīśamasakṛnmāyāguṇairdustyajairnānārūpadharaṃvibh uṃ tvamahamityāviṣṭacittaṃ sadā ||

atha gaṇeśaprakaraṇam ||

kulamūlāvatārakalpasūtraṭīkādhṛtadvitīyakāṇḍīyagaṇeśa- vimarṣiṇyām ||

brāhmye muhūrte utthāya śirasi śvetapaṅkaje |

śvetavarṇaṃ mukhāsīnaṃ varadābhayapāṇikam |

dvinetraṃ śāntavadanaṃ smṛtvā nijaguruṃ punaḥ |

praṇipatya yathānyāyaṃ vahirnirgatya sādhakaḥ |

vihitāvaśyakaṃ śaucamācāmaṃ dantadhāvanam |

mukhaprakṣālanādīni kṛtvā snānaṃ samācaret |

hṛnmantrāṅkuśamantrābhyāṃ tīrthaṃ savitṛmaṇḍalāt |

āvāhyāmbhasi saṃyojya somasūryāgnimaṇḍalam |

sañcintya mantrī tanmadhye nimajjya susamāhitaḥ |

mūlamantraṃ samārabhya manasā ca trivārakam |

samutthāya samācāntaḥ saḍaṅgīkṛtavigrahaḥ |

ātmānaṃ mūlamantreṇa mudrayā kalasākhyayā |

saptakṛtvo'bhiṣicyātha manunāmantritaṃ jalam |

pītvācamyātha vimale vāsasī paridhāya ca |

punarācamya vinyasya ṣaḍaṅgamapi pūrvavat |

vāmahaste gṛhītādho galitodakavindubhiḥ |

saptadhā prokṣaṇaṃ kuryānmūlamantraṃ samuccaran |

avaśiṣṭodakaṃ dakṣahaste kṛtvā tu mantritam |

dineśāyotkṣipettiṣṭhan gāyatryārghyāñjalitrayam |

tathā |

sarvābhīṣṭapradaṃ vakṣye caturāvṛttitarpaṇam |

ekānte vijane'raṇye sarvopadravavarjite |

kṛtasnānādiko mantrī pūrvavannyāsasaṃyutaḥ |

taḍāgamadhye sañcintya puṣpitaṃ nalinīvanam |

tasya madhye mahāpadmaṃ taruṇādityasannibham |

samunnataṃ sugandhāḍhyaṃ ramaṇīyaṃ manoharam |

sadyo vikasitaṃ dhyāyedathavā nirmalaughavān |

yathāvittānusāreṇa sauvarṇādiśarāvakam |

pṛthulaṃ suviśālāsyaṃ nūtanaṃ mṛṇmayantu vā |

bhadrāsanantu saṃsthāpya nadīnadataḍāgajaiḥ |

śuddhodakaiḥ samāpūrya tatra vā kamalaṃ smaret |

raupyasopānapaṅktyā tu ātmānaṃ gaṇanāyakam |

viniścitya samāgamya tadambhoruhamadhyataḥ |

upaviṣṭaṃ gaṇeśānaṃ sarvābharaṇasaṃyutam |

prakarairgandhakusumaiḥ samabhyarcya ca pūrvavat ||

sādhyamūrddhani nāsāgre nidhāyāmṛtadhārayā |

taccharīraṃ susañcintya dhyātvā gaṇapamastake |

candracandanakāśmīrakastūrīlolitairjalaiḥ |

prathamaṃ mūlamantreṇa caturvāraṃ pratarpya ca |

mithunaṃ ṣaḍagaṇeśañca śaṅkhapadmanidhī api |

svasvavījādikairyugmaiḥ svāhāntaiśca catuścatuḥ |

mūlamantraṃ caturvārapūrvakaṃ tarpayet sudhīḥ |

sambhūyāṣṭottaraśataṃ kaniṣṭho'yaṃ mataḥ kramaḥ |

yadvāṣṭavāraṃ mūlena tarpayitvā viśeṣavit |

śrītyādīni yugmāni nidhyantāni pṛthak pṛthak |

vibhajya caturāvṛttyā mūlapūrvaṃ pratarpayet |

evaṃ madhyakramo'yaṃ syād dviśataṃ ṣoḍaśottaram |

athavā mūlamantreṇa viṃśadvāraṃ pratarpya ca |

pūrvaṃ mantrākṣarairvyastaiḥ svāhāntaiśca catuścatuḥ |

mūlamantracaturvāraṃ pūrvavat sampratarpya ca |

mithunādīṣṭataḥ paścāt pūrvavat sampratarpayet |

bhavet sambhūya sacatuścatvāriṃśaccatuḥśatam |

jyeṣṭhakramo'yaṃ samproktastattvajñaistantravedibhiḥ |

itthaṃ sudhāmayajalairabhiṣicya kalevaram |

devaṃ punaśca santoṣya gandhādyairdeśakālavit |

sarvābhīṣṭatamaṃ prārthya namaskṛtya samudvaset |

evaṃ yo'nudinaṃ mantrī dinādau sampratarpayet |

maṇḍalāt sakalābhīṣṭaṃ nirvighnaṃ labhate dhruvam ||

śāradātilake trayodaśapaṭale'pi ||

tarpayet salilaiḥ śuddhairdineśaṃ gaṇanāyakam |

catuścatvāriṃśatāḍhyaṃ catuḥśatamatandritaḥ |

prāpnuyānmaṇḍalādarvāk abhīṣṭamadhikaṃ naraḥ |

tarpaṇe tu sarvamantrāṇāmayaṃ viśeṣaḥ |

krīḍan hemamayodayādriśikhare sthitvāvatīrṇaḥ kṣudhāṃ sopāneṣu sametya rukmakaliteṣvabjādibhaikṣyaṃ bahu |

bhuktvā prītamanā yathāpuramasau sampūjito vighnapaḥ kuryādityuṣasi smṛtaḥ śaśikalāklāmāṃstathā tarpitaḥ |

tarpaṇe tu gaṃ gaṇeśaṃ tarpayāmīti prayogaḥ |

kramāccatuḥśatamiti pratitithidravyacatuṣṭayena tāvān homaḥ |

anāvṛṣṭau bhaye ghore rājacaurādyupadrave |

mahāhave vivāde ca mahādāridryasaṅkaṭe |

vivāhādiṣu sarveṣu kāmeṣu ca viśeṣataḥ |

evaṃ pratarpaṇaṃ kuryānmānasaiśca prasannadhīḥ |

śrīgaṇeśaprabhāveṇa sarvaṃ siddhyati līlayā |

anākulamanā mantrī bhāvayedikṣusāgaram |

tanmadhye vidrumadvīpaṃ taruṇādityasannibham |

tasya madhye mahādivyajāmbūnadamayaṃ sthalam |

tasyorddhvaṃ kalpakodyāne viśālamaṇibhūtalam |

samayānilasaṃsevyaṃ jyotsnākālātapāruṇam |

tanmadhye maṇḍapaṃ divyaṃ maṇistambhavirājitam |

sāndrasindūrapaṅkena samāliptaṃ manoharam |

muktāmaṇivitānāḍhyaṃ puṣpamālāvirājitam |

ghaṇṭādhvajapatakābhirujjvalaṃ sumanoharam |

itthaṃ sañcintya tanmadhye surasaṅghaiḥ supūjitam |

vasantādyṛtubhiḥ ṣaḍbhiḥ mevitaṃ yugapat sadā |

maṇiratnaprabālāḍhyaṃ phalaprasavapallavaiḥ |

śobhitaṃ sarvaphaladaṃ mahākalpataruṃ smaret |

tatra kalpatarormūle navaratnaiḥ samaṃ mahat |

siṃhāsanañca tanmadhye lasatṣaṭkoṇakarṇikam |

ambhoruhaṃ lipiriyaṃ bhāvayenmantravittamaḥ |

bhūtaśuddhiprakaraṇam ||

athātaḥ saṃpravakṣyāmi bhūtaśuddhiṃ yathāvidhi |

dhvajamūlagudādhastād dakṣapādāṅghripārṣṇinā |

ṛjukāyaśirogrīvaḥ saṃyatendriyamānasaḥ |

aṅkasaṃlagnapāṇiśca nāsāgranyastalocanaḥ |

pūrṇasvadehaśuṣiramāpādāṅguṣṭhamastakam |

sañcinya vyāpinīṃ śaktiṃ śarīrāntaravāhyataḥ |

sāhaṅkāramanojīvaprāṇān saṃyamya pūrvakān |

gurūpadiṣṭamārgeṇa mūlādhārānnayet sudhīḥ |

utthāpya kuṇḍalīśaktimātmānañca tayā saha |

ekīkṛtyāstramantreṇa granthividrāvaṇakramāt |

haṃsena kumbhakoddvātaparānando'rddhamarccayet ||

sauṣumnamadhyamārgeṇa jīvātmānamananyadhīḥ |

uttamāṅgāttamānīya dvādaśāntargate śive ! |

niyojya tattvavarṇāṃśca vilīnān paribhāvya ca |

nābhau savindukaṃ dhūmraṃ vahnibījaṃ vicintya ca |

kalevarañca haṃsena śoṣayeccaṇḍavāyunā |

udghātapañcakenātha hṛdayāmbusaroṃruhe |

ṣaṭkoṇe narasiṃhārṇajvālāmālāsamākulam |

sañcintyopadhanaṃ mūlyamakalmaṣamanāmayam |

tadvījajvālayā dagdhvā bhasmībhūtaṃ vibhāvya ca |

tadbhasmakūṭamakhilaṃ vahnibījotthavāyunā |

vikrīrya saṃyataḥ paścād dvādaśārṇaṃ cidantare |

śivaśaktisamudbhūtaistattvādyaiḥ sṛṣṭimārgataḥ |

kalevaraṃ samutpādya tejorūpaṃ mahāmayam |

ciccandrabījamadhyasthaṃ jalabījamanusmaret |

tadudbhūtāmṛtāmbhodhau cintayedvudbudaṃ mahat |

tato vudbudamadhyasthaṃ brahmāṇḍaṃ samanusmaret |

tasmin viśvaṃ tato devīṃ dhyātvā taddhṛdayāmbuje |

so'haṃdhiyātmacaitanyaṃ samanīya cidambarāt |

tataḥ susthiramātmānaṃ bhūbījena vicintayet |

sa vāhyābhyantaraṃ dehaṃ saṃplāvyaṃ sudhayā punaḥ |

svasthānamāgatāṃ śaktiṃ bhāvayenmanasā sudhīḥ |

evaṃ kṛtvā bhūtaśuddhiṃ punarnyāsaṃ samācaret ||

mātṛkānyāso'pi tatraiva ||

japādau sarvamantrāṇāṃ vinyāsena lipervinā |

kṛtantu niṣphalaṃ vidyāt tasmāt pūrvāṃ lipiṃ nyaset |

ṣaṇḍavaryairvisargādyairādyairdvādaśabhiḥ svaraiḥ |

puṭitaiḥ kādiṣaḍvargairmantrī kuryāt ṣaḍaṅgakam |

keśānte mukhavṛtte ca cakṣuṣoḥ śravaṇadvaye |

nāsāgaṇḍauṣṭhadantānāṃ dvandve mūrddhvāsyayoḥ svarān |

varṇān pañca cavargāṇāṃ bāhvoścaraṇasandhiṣu |

pārśvayoḥ pṛṣṭhato nābhau hṛdaye ca kramānnyaset |

yādivargān dhātuprāṇeṣvātmakenātmanaḥ kramāt |

nyasyaivaṃ mātṛkāṃ paścādityevaṃ nyāsamācaret |

nyasyaivaṃ mātṛkāṃ paścānmūlamantreṇa pañcadhā |

sthāneṣu vakṣyamāṇeṣu vinyaset prayatātmavān |

mūrddhāsyahṛdguhyapādahṛtsu bījāni ṣaṭ kramāt |

vinyasya vyāpayecchiṣṭān mantrārṇān sarvavigrahe |

śirolalāṭadṛgvaktracūḍājihvāsu vinyaset |

ṣaḍbījāni mukhe śiṣṭermantrāṇaiḥ sarvavigrahe |

śirobhrūmamadhyayoḥ śrotre netranāsāyugeṣvapi |

vaktre karapadadvandvaṃlasatsandhicatuṣṭaye |

karpūre hṛdayāmbhoje mantrārṇairvyāpakaṃ tanau |

śirovaktrahṛdambhojaguhyapatsvapi pañcakam |

mithunānāṃ nyaset svīyaiḥ svabījairnāmabhiḥ pṛthak |

akhilāgamatattvajñairīśānaśivadeśikaiḥ |

pañcamaṃ mithunaṃ proktaṃ ṣaṣṭhañca kamalātmakam |

atha mūlaṣaḍaṅgāni vinyaseduktamānataḥ |

bījaṣaṭkaiścāgamādyairvahnerjātisamanvitaiḥ |

aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntamutpattirbrahmacāriṇām |

madhyāditarjanyavadhi gṛhasthānāṃ sthitirbhavet |

aṅguṣṭhāntaṃ kaniṣṭhādi yatīnāṃ saṃhṛtirbhavet |

āśramānuguṇaṃ mantrī karayorubhayorapi |

aṅgulīṣu ca sāgreṣu talayorapi pṛṣṭhayoḥ |

nyasya hṛdādimudrābhirhṛdayādiṣu vinyaset |

tathā |

mūrddhni netre ca jihvāyāṃ hṛnnābhiśirajānuṣu |

vināyakādivighneśān caraṇāgre ca vinyaset |

vināyako virūpākṣaḥ krūrakarmāparājitaḥ |

caṇḍavego hayagrīvaḥ karālaścaṇḍavikramaḥ |

tathā |

sakaṇṭhāṃśeṣu teṣveva vinyaset sādhakottamaḥ |

vighno vināyako vīraḥ śūro vadana eva ca |

gajavaktrastataḥ paścādekadantastataḥ param |

lambodaraḥ kṣiprasaṃjño mahāgaṇapa eva ca |

brahmāṇyādyāstathā mātṝrasitāṅgādibhairavān |

śaktibījādikāṃścāṣṭau nijasthāneṣu vinyaset |

bhāladoḥstanapārśveṣu jaṭhare dakṣapārśvake |

dakṣakaṇṭhāparagale hṛdayeṣu yathākramam |

evaṃ nyāsaṃ vinirvarttya dhyānaṃ kuryāt samāhitaḥ |

siddhilakṣmīsamāśliṣṭapārśvamarddhenduśekharam |

āraktavarṇaṃ mātuluṅgagadāpuṇḍrekṣukārmukam |

śūlaṃ sudarśanaṃ śaṅkhaṃ nīlotpalaṃ dhānyamañjarīm |

nijadantā ratnaghaṇṭā parindrapāṇyekādaśakam |

prabhinnakaṭamānandapūrṇamaśeṣadhvaṃ sakaraṃ vighneśvaraṃ daśabhujaṃ dhyāyediti kecit |

atha dhyānaṃ pravakṣyāmi vyāptisaṃsāradehataḥ |

kṣmāpadaṃ khatanutraye jaṭharaṃ pavanākṣaram |

ravīnduvahninayanaṃ daśāśāśravaṇadvayam |

pradhānaśīrṣaṃ bhūteśaṃ buddhīndriyaviceṣṭitam |

anādinidhanaṃ divyaṃ tejorāśimanāmayam |

dhyāyeddevaṃ gaṇeśānaṃ saccidānandavigraham |

evaṃ vyāptiṃ samākhyāya sākāraṃ dhyānamucyate |

anākulamanā mantrī bhāvayedikṣusāgaram |

tatra madhye samāsīnaṃ gajavaktraṃ trilocanam |

ekadantaṃ daśabhujaṃ kamba grīvaṃ mahodaram |

padmasthadakṣacaraṇalambimadhyapadāmbujam |

taruṇādityasaṅkāśaṃ pītāmbarasamāvṛtam |

sandhyāruṇakapardāntasauvarṇābharaṇānvitam |

śaśāṅkārddhakṛtottaṃsaṃnāgayajñopavītinam |

ratnaughahārollasitaviśālavaravakṣasam |

maṇimuktāprabālāṭyaṃ kaṭisūtrapariṣkṛtam |

kiṅkiṇīmālayā baddhavāmajaṅghāvirājitam |

dakṣādho hastamārabhya dhārayā lambamānayā |

gadāśūlavarttikadruviṣāṇān dakṣiṇairbhujaiḥ |

śālyagrapāśacakrekṣucayasaṃbījapūrakān |

bījapūragadāmikṣucāpaśūlasudarśanān |

abjapāśopalavrīhiviṣāṇānapare viduḥ |

vāme'ṅgadharamañjīravilasaccaraṇāmbujam |

vāmāṅgasaṃsthayā śaktyā sarvālaṅkārayuktayā |

ambhojakarayāśliṣṭaṃ sarvaiśvaryamukhapradam |

līlayā ratnakalasaṃ puṣkarāgre nidhāya ca |

paritaḥ sādhakaṃ śaśvadvarṣantaṃ ratnavarṣaṇaiḥ |

procchalatkarṇatālena madalolupaṣaṭpadān |

nirvāsayantaṃ satataṃ devāsuraniṣevitam |

vīranādoddhatodgītaiḥ stotraiḥ sampūrṇamānasaḥ |

devaṃ mahāgaṇeśānaṃ dhyātvā sādhakapuṅgava iti |

asya yantrakaraṇamapi tatraiva ||

kusodenāmbukastūrīcandracandanakuṅkumaiḥ |

ālikhya hemasūcyā vā dūrvākāṇḍena vā likhet |

padmaṃ saṃlikhya matimān samarekhaṃ suśobhanam |

sthāpayet kanake pīṭhe tadabhāve vicakṣaṇaḥ |

śrīparṇosambhave vātha caturasre sunirmite |

pūrvaṃ svavāmetarayoriṣṭvā gurugaṇeśvarau |

tayorājñāṃ samāsādya pīṭhapūjāmupakramet |

ādhāraśaktiṃ cānantaṃ kūrmavat pṛthivīṃ kramāt |

uparyupari sampūjya paścāddikṣvantarādibhiḥ |

siṃhāsanantu manubhiḥ pūjayecca yathākramam |

ādhāraśaktirāsīnā śuklābharaṇabhūṣitā |

dhyātavyā dhavalaprekṣyā lokān dhatte śivājñayā |

tattvairdharādividyāntairdvātriṃśatsaṃkhyakairiha |

pīṭhākārai hyanantaḥ syādanantāsanamīritam ||

tathā |

dharmaṃ jñānañca vairāgyamaiśvaryañca catuṣṭayam |

etat siṃhāsanapade catuṣṭayamiti kalpasūtraṭīkāvyākhyānam |

pīṭhāgneyādipādeṣu caturṣvapi yathākramam |

adharmādicatuṣkañca pūrvādyāśācatuṣṭaye |

dharmaṃ raktaṃ vṛṣākāraṃ siṃhaṃ jñānañca mecakam |

bhūtākārantu vairāgyamaiśvaryaṃ sitamaindavam |

īśāḥ syuḥ kanakamaṇipīṭhe dharmādayaḥ kramāt |

tathā |

sattvaṃ rajastamaścaiva tatpīṭhakamalopari |

māyāñca śūlikākārāṃ vidyāṃ pracchadarūpiṇīm |

uparyupari sampūjyamānandaṃ lipipaṅkajam |

tanmadhye pūjayenmantrī tadūrdhve maṇḍalatrayam |

dale'rkamaṇḍala paścāt keśare somamaṇḍalam |

karṇikāyāṃ tataḥ paścāt pūjyaṃ vahneśca maṇḍalam |

praṇavāvayavārṇādyairarccayennāmabhiḥ kramāt |

brahmaviṣṇvīśvarā bhāvyāḥ kramaśo maṇḍalatraye |

ātmānamantarātmānamuparyupari pūjayet |

pīṭhaśaktīḥ keśareṣu madhye prāgāditaḥ kramāt |

pāśāṅkuśakarā dhyeyā navakuṅkumasannibhāḥ |

tīvrādyāḥ pūjanīyāḥ syuḥ śaktayo maṇibhūṣaṇāḥ |

tīvrā ca jvālinī nandā bhogadā kāmavarddhinī |

ugratejovatī satyā navamī vighnanāśinī |

sarvaśaktipadaṃ coktvā kamalāpadamuccaret |

sanāyeti namo'bhyarcya gandhapuṣpākṣataiḥ śubhaiḥ |

samāptipīṭhaṃ tanmadhye mantrī pūrvatrayaṃ kṣipet |

tataḥ pūrakayogeṇa mūlaṃ saṃyojya mānasam |

tatrasthajīvacaitanyamunnīya hṛdayāmbuje |

pūrvoktavidhinopetamicchayā śrīgaṇeśvaram |

sarvopacārairārādhya prasannaṃ puruṣaṃ punaḥ |

svatejorūpatāṃ nītvā tattejaḥ saṃyatendriyaḥ |

mantrakāṇḍaṃ samunnīya tatra pāṇḍarapaṅkaje |

tejastattvaṃ sumañcintya mantrī niścalamānasaḥ |

kodaṇḍasthānamānīya puṣpapūrṇakarāmbujau |

niḥsārya pravahannāḍyā pūjite pīṭhapaṅkaje |

madhye mūrtiñca gāyatryā vidyā dehaṃ tadantare |

bījena paracaitanyatanmūrttiṃ hṛdayāmbuje |

mahāgāṇapatītyuktvā mūrttaye nama ityarthaḥ |

gaṇeśamāvāhayāmi vidyā dehañca mūlataḥ |

tathaiva paracaitanyaṃ mantrajñaḥ sādhakottamaḥ |

śrīdeśikoktamārgeṇa samyagāvāhayet sudhīḥ |

tattvavarṇānnyasenmūrtau vidyādehe tataḥ param |

nyāsaṃ sarvaṃ pravinyasya prāgvaddhyātvā samarcayet |

tatra caitanyamāpādya pañca mudrāḥ pradarśayet ||

tadyathā ||

sthāpanaṃ sannidhānañca sannirodhāvaguṇṭhane |

amṛtīkaraṇaṃ paścādetā mudrāḥ prakīrtitāḥ |

sarvajñatā ca hṛdaye tatastṛptiḥ śive punaḥ |

anādibodhañca śikhā śastraṃ cānantaśaktitaḥ |

etairjātiyutairaṅgairupadeśavidhānataḥ |

hṛdayādiṣu vinyasya mūlena vyāpakaṃ nyaset |

gaṇeśamudrāḥ sandarśya paripūrṇaṃ gaṇeśvaram |

dhyātvā puṣpāñjaliṃ kurvan vijñāpya svāgataṃ punaḥ |

pādyādīnupacārāṃśca mantrī samyak samācaret |

āsanaṃ svāgatañcārghyaṃ pādyamācamanīyakam |

madhuvarkācamanasnānavasanābharaṇānyapi |

sugandhisumanodhūpadīpanaivedyavandanam |

prayojayed gaṇeśāya upacārāṃstu ṣoḍaśa |

pādyādayo naivedyāntā upacārā daśa kramāt |

gandhādayonaivedyāntā pūjā pañcopacārikā |

saparyā trividhā proktā tāsāmekāṃ samācaret |

gandhapuṣpākṣatayavakuśāgratisarṣapāḥ |

dūrvā ceti kramādarghyaṃ dravyāṣṭakamudīritam |

pādyaṃ śyāmākadūrvābjaviṣṇukrāntābhirucyate |

jātīlavaṅgakakkolairyutamācamanīyakam |

madhuparkañca sakṣaudraṃ ghṛtaṃ dadhi samīritam |

śuddhābhiradbhirvihitaṃ punarācamanīyakam |

candanāgurukarpūrakāśmīrakapirocanā |

jaṭhāmāṃsau ca coraśca etad gandhāṣṭakaṃ smṛtam |

candanāgurukarpūrapaṅairgandha ihocyate |

karavīrotpaladvandvavijayākusumāni ca |

punnāganāgacampāni kundamandārakāṇi ca |

bandhujīvajavānuśrīramānimbakuraṇṭakaiḥ |

pāṭalāśokamadanajātikuñjāparājitaiḥ |

nandhyāvarttādipūrvāṇi hyadyānyanyāni yāni ca |

āgamoktāni puṣpāṇi gaṇeśasya priyāmi ca |

mukulaiḥ parito mlānai jīrṇairvā kimidūṣitaiḥ |

āghrātairaṅgasaṃspṛṣṭairna ca paryuṣitairapi |

sadguggulvagurūśīrasitājyamadhucandanaiḥ |

sārāṅgāravinikṣiptairmantrīṃ nīcaiḥ pradhūpayet |

gosarpistilailena varttyā karpūragarbhayā |

dīpitaṃ surabhiṃ śuddhaṃ dīpamuccaiḥ pradarśayet |

asitena sugandhena sasarpiṣā sitaudanam |

samakadalamadhvājyadugdhādīni nivedayet |

tato devasya vijñāpya snānaṃ nama itīrayet |

keśaprasādhanābhyaṅgodvarttanoṣṇodakāni ca |

mahāgaṇapate ! pādyaṃ nama ityeva pādayoḥ |

tadvadācamanīyañca svadheti trirmukhe dadet |

arghyaṃ svāheti śirasi madhuparkaṃ svadhā tathā |

punarācamanaṃ puṣpaṃ maulau pariśikhāṇunā |

pañcagavyaṃ tathā ṣaṣṭhaṃ gandhodvarttana meva ca |

sugandhāmalakīgandhastīrthodakamanantaram |

divyagandhānulepañca mūlamantrābhimantritaiḥ |

sugandhalohitaistīrthatoyairapyabhiṣecanam |

ādarśadarśanaṃ cānyamaṅgalācaraṇāni ca |

divyāṃśuke tataḥ paścānmukuṭāni ca kalpayet |

sambodhya mukhamākalpya kalpayāmītyudīrayet |

saṅkalpya pūrvavanmantrī pādyāditrikamācaret |

sagandhākṣatapuṣpāṇi dhūpañca svasvamudrayā |

hṛdayādikavacāntaistu manubhiḥ kramaśo'rcayet |

kṛtvā layañca pūjāñca mantrañcākṣarasaṃkhyayā |

japtvāvaraṇapūjāntaṃ devaṃ vijñāpya tat punaḥ |

aṅgānīṣṭvā tato mantrī vāhyāvaraṇamarccayet |

lokapālāstataḥ pūjyāḥ samastacaturasrakaiḥ |

puruhūteśayormadhye rakṣovaruṇayostathā |

brahmaviṣṇuśivādīni sadā śayyā vidhormukhe |

purandarādilokeśāḥ sajātyadhigahetavaḥ |

savāhaparivārāntāḥ prayoktavyā manīṣibhiḥ |

gurvādyā lokapālāntā ye mantrāste dhruvādikāḥ |

svasvabījānvitāḥ sarve sacaturthīnamo'ntikāḥ |

evamāvaraṇaṃ pūjya prasūnaiḥ kundasambhavaiḥ |

punardevañca mūlena samyaggandhādibhiryajet |

jayadhvani ! tato mantramātaḥ ! svāhetyudīryya ca |

abhyarcya vādayan ghaṇṭāṃ mahāpañcamahāravaiḥ |

vanaspatīti mantreṇa svāhāntena svamudrayā |

suprakāśeti mantreṇa namo'ntena svamudrayā |

sa sarvānnamṛtīkṛtya gaṇeśamanupūrvakam |

sanaivedyaṃ gṛhāṇānte svāhetyuktvā svamudrayā |

mudrayodakadānena mantrī sarvaṃ nivedayet |

devaṃ saparivārañca paritṛptaṃ vibhāvya ca |

tathā |

atha nityavidhiṃ kurvan puraścaryāṃ samācaret |

guruṇā dīkṣito mantrī pūrvavacca susaṃyutaḥ |

caturlakṣañca sacatuścatvāriṃśatsahasrakam |

manumenaṃ japet prājñaḥ puraścaraṇasiddhaye |

mauliniścalakaṇṭhauṣṭhajihvādṛgakṣayantritaḥ |

nāsātālugalajjihvāsṛkkaṇīnāṃ samālihan |

kiñcidunnatakagrīvaḥ kiñcitsaṅkocitekṣaṇaḥ |

nāsāgradattadṛṣṭiḥ san dantairdantānna saṃspṛśet |

taccittastadgataprāṇastanniṣṭhastatparāyaṇaḥ |

vācikenopāṃśunā ca mānasenāthavā sudhīḥ |

catuḥsahasraṃ sacatuścatvāriṃśattamaṃ yathā |

aṣṭottarasahasraṃ vā hariṣyāśī jitendriyaḥ |

yatsaṃkhyayā samārabdhaṃ tanmānaṃ pūrṇatāṃ nayet |

yadi nyūnādhikaṃ kuryādvratabhraṣṭo bhavennaraḥ |

tasmātsamaṃ japettāvadyāvat saṃkhyā samāpyate |

daśāṃśaṃ tarpaṇaṃ kuryāt sādhakendro'nuśāsanam |

itthaṃ jape tu sampūrṇe homaṃ kuryāddaśāṃśataḥ |

pūrvoktaistarpaṇādyaiśca saha bhaktiparāyaṇaḥ |

vakṣyamāṇakrameṇaiva karmānuguṇasaṃkhyakān |

sāṅgāya bhojayedaṅgān brāhmaṇān hṛṣṭamānasān |

gurave dakṣiṇāṃ dadyād yathāvittānusārataḥ |

samprāpta gurukāruṇyaḥ paścānmantravidāṃ varaḥ |

prajapeccaturāvṛttyā yadvā nityaṃ svaśaktitaḥ |

kuryādyathāvat pūjādi homenātiprayatnataḥ |

vittaśāṭhyaṃ vinā nityaṃ mantrī vighneśvaraṃ bhajan |

nirvighnaṃ vatsarādarvāk mahatīṃ śriyamaśnute |

yadyagnikāryasampattirbaleḥ pūrvaṃ vidhānataḥ |

vidhinā saṃskṛte vahnau kuryāt pūrvakrameṇa ca |

paryyantaiśca hutvā mantrāsanavānadya trivāraṃ santarpyeti |

yogyairiti tattanmantrānuṣṭhānaparaiḥ |

prayogā api tatraiva |

itthaṃ siddhamanurmantrī kāmyakarmmāṇi sādhayet |

vakṣyāmi kāmyakarmāṇi sādhakānāṃ hitāya vai |

śāstroktaiva mārgeṇa saṃkṣepāt na tu vistarāt |

svahṛtpadme gaṇeśānaṃ kundendudhavalaprabham |

śuklālaṅkārasampannaṃ bhāvayed yo nirantaram |

bhāratī tasya vaktrābje śāstraughoddhārasundarī |

nityaṃ prakāśate satyaṃ divyajñānapradāyinī |

na nirasyedgaṇeśānaṃ sindūrasadṛśaprabham |

pāśāṅkuśadharaṃ dhyātvā yo japenmantrimattamaḥ |

anaṅgarasasampannātamabhyeti varāṅganā |

pāśāṅkuśavarābhītaṃ himakundendusannibham |

anavadyamadīnābhaṃ sphuranmāṇikyamaṇḍanam |

yaḥ smarettasya vaśagā bhavantyapi varāṅganāḥ |

vivādeṣu gaṇeśānaṃ jvaladagnisamaprabham |

prativādimukhe dhyāyan prajapenmanasā manum |

tanmukhaṃ stambhayedāśu vādī dīno'pi nānyathā |

aṅguṣṭhamānaṃ hṛtpadmaśuddhasphaṭikasannibham |

cintayitvā gaṇeśānaṃ cidambarasudhārasam |

abhiṣicya suraśreṣṭhaṃ satataṃ dharaṇītale |

sarvarogavinirmuktaścirakālaṃ sa jīvati |

śuklavarṇaṃ gaṇeśānaṃ daśabāhumadotkaṭam |

śuklāmbaradharaṃ saumyaṃ cicchaśāṅkāmṛtaplutam |

bhāvayeddhṛdayāmbhoje nityaṃ nirmmalamānasaḥ |

mantrī garuḍavat sadyastrividhaṃ harae viṣam |

svarṇārthī madhunā nityaṃ vaśyārthī pāyasairhumet |

ghṛtena lakṣmīsamprāptyai humet śarkarayā tathā |

āyuṣe cārthasampattyai dadhnā ca juhuyāt sudhīḥ |

annena cānnasampattyai dravyāptyai tilataṇḍulaiḥ |

lavaṇairapyanāvṛṣṭyai vṛṣṭikāmastu vetasaiḥ |

saubhāgyārthī tathā lājaiḥ kusumbhaiścāpi sūdanaiḥ |

vaśine juhuyātpadmairājānaṃ vaśamānayet |

tatpatnī vipulairvyaktairamādyan kairavaiḥ śubhaiḥ |

aśvatthoḍumbaraplakṣanyagrodhajasamiddhutāt |

viprakṣatritayaviṭśūdrāḥ sadyo vaśyā bhavanti vai |

strīṇāṃ pratikṛtiṃ kṛtvā piṣṭena prativāsaram |

sājyāhutyā striyastasya vaśamāyānti nānyathā |

japitvā tu mantrarājaṃ layo vidhimanoharam |

daśāṃśaṃ juhuyānmantrī rājikālavaṇena ca |

tadbhasma vāmahastena gṛhītvā tāḍayet striyam |

samāgacchati sā nārī madanālasitekṣaṇā |

tadvacca prayajedenaṃ pītapuṣpaiśca mantravit |

stambhayedripusainyañca sāmātyabalavāhanam |

prativādī bhavenmūko mantrasyāsya prabhāvataḥ |

stambhayet pañca divyāni nātra kāryā vicāraṇā |

vibhītakasamidbhistu niyataṃ juhuyāt sudhīḥ |

samyaguccāṭayet śatrūn svasthānāttu na saṃśayaḥ |

merumandaratulyo'sāvuccāṭayati nānyathā |

grāme yuddhe pure vāpi imaṃ stutvā tu homayet |

uccāṭayati vegena mānuṣeṣu ca kākathā |

nimbapatre samālikhya ripornāma prayatnataḥ |

go'śvamāhiṣaraktena nimbatailena saṃyutam |

ekānte ca kṛte home viṃśatsāhasryasaṃkhyayā |

dviṣṭo bhavati lokeṣu sa sākṣānmanmatho yadiḥ |

mānuṣāsthimayaṃ kīlaṃ samyagaṣṭāṅgulaṃ mitam |

mṛtakeśaistu saṃveṣṭya sahasrāṣṭābhimantritam |

kulikodayavelāyāṃ śatrudvāre khanedbhuvi |

saptāhānmaraṇaṃ tasya bhāvayennātra saṃśayaḥ |

atha vakṣyāmi saṃkṣepāt kumāryā veśanakramam |

sugupte vijane deśe gomayenopalepayet |

ācāryaḥ prayato bhūtvā susnāto vijitendriyaḥ |

navakumbhaṃ samādāya śuddhakumbhena pūrayet |

navaṃ śarāvamānīya kapilāghṭapūritam |

kumbhopari samāropya dīpaṃ prajvālayettataḥ |

śatāṣṭamantrajāpena kumārā vā kumārikāḥ ||

atītānāgatañcaiva varttamānañca yadbhavet |

śubhāśubhāni sarvāṇi paśyanti nātra saṃśayaḥ |

samyagdhyātvā gaṇeśānaṃ gate yāme japenniśi |

śubhāśubhāni karmāṇi kathayanti na saṃśayaḥ |

kanyakārthī śucirbhūtvā mantrarājaṃ gaṇeśituḥ |

japtvā daśasahasrāṇi jālaraktāśvamārajaiḥ |

puṣpairdaśāṃśahavanāttāṃ kanyāṃ labhate dhruvam |

vakṣyāmi bhūmipālānāṃ gajasampādanakramam |

mātaṅgābdhimahīpālaḥ kārayettadvanāntare |

avaṭaṃ vipulaṃ dhyātvā tata stannikaṭe guruḥ |

pūrvoktalakṣaṇayute maṇḍape sumanohare |

vedikottarataḥ kuṇḍaṃ vedāsraṃ kārayecchubham |

vedikorddhe gaṇeśānamāvāhyātyantamantravit |

supakvaphalatoyaiśca siddhānnañca nivedayet |

tasyā mayā tato mantrī vahnimādhāya pūrvavat |

aṣṭadravyaistrimadhvaktaiśvatvāriṃśatsahasrakaiḥ |

catuḥsahasraiḥ sacatuścatvāriṃśaccatuḥśatam |

pṛthagdravyaṃ yathāsaṃkhyaṃ juhuyāt pañcavāsaram |

dvijottamairanujapaṃ kārayettantramantravit |

gaṇeśvaraprasādena catvāriṃśaddināntare |

patanti kanakābhāste kalabhītā mahāvaṭe |

brāhmaṇān bhojayennityaṃ svādūktabhojyavastubhiḥ |

tadbrāhmaṇakṛtāśīrbhirvarddhate'sau mahīpatiḥ |

teṣāñca gurave dadyāṅgajapañcāśaddakṣiṇām |

tatpramāṇāddaśāṃśaṃ vā tadvikrītadhanāni vā |

mithunādidigīśāntairmantrairājyena deśikaḥ |

snātvā devaṃ samabhyarccya homaṃ samyak samāpayet |

punarnivedya muhūrtāśeṣaṃ pūrvavadācaret |

punaḥ puṣpāñjaliṃ dattvā mantrī svahṛdayāmbuje |

gaṇeśvaraṃ samudvāsya vahnimudvāsayedguruḥ |

homopakaraṇaṃ sarvaṃ gurave śuddhacetasā |

samarpayitvā bhūpālo bhūyobhūyaḥ praṇamya ca |

anyairābharaṇādyaiśca paṭṭavastrādibhiḥ śubhaiḥ |

guruṃ santoṣayet samyag gajānāmativṛddhaye |

ayaṃ rājanyavargaiśca rāṣṭreṇa saha varddhate ||

athātaḥ sampravakṣyāmi mahālakṣmyādisādhanam |

manojñe vijane deśe sarvabādhāvivarjite |

śuklavastraparīdhānaḥ śuklamālyānulepanaḥ |

kṛtanityakriyo mantrī vahnimādhāya pūrvavat |

puṇḍarīkaistrimadhvaktairutpalaṃ pañca pañcadhā |

śrīphalairbaddhalakṣañca madhvājya kṣīrasaṃyutaiḥ |

śuklapratipadi prātarhumedekāgramānasaḥ ||

akṣayāṃ mahatīṃ lakṣmīṃ samprāpnoti na saṃśayaḥ |

uktapratipadamārabhya mātṛnyāsamupāsya ca |

caturthyāṃ śrīgaṇeśasya mahāpūjāṃ vidhāya ca |

pūrvadravyaistrimadhvaktaiḥ śuklapakṣasya pakṣatau |

pakṣatau pratipadi |

aṣṭottarañca lakṣañca yāvatkālena pūryyate |

tāvatkālaṃ humedevaṃ sādhakaśca prasannadhīḥ |

homāvasāne lakṣmīṃ svāṃnidhiṃ paśyati sa dhruvam |

ādityābhimukhastiṣṭhannūrddhabāhurvahirmukhaḥ |

lakṣajāpādasau mantrī mahādhanamavāpnuyāt |

kṣīrājyena sa dūrvābhiḥ sahitañca dine dine |

svajanmadivase vāpi prātaḥkāle humennaraḥ |

arogī jitamṛtyuśca dīrghāyurbhuvi jīvati |

brāhmye kāle viśuddhātmā pūrṇe candre ca parvaṇi |

kāpilaṃ gomayaṃ śuddhaṃ padmapatreṇa ca sthale |

mantreṇāyutasañjaptaṃ gṛhītvā nikhanedubhuvi ||

bhayaṃ na vidyate tatra bhūtacaurādipannagaiḥ |

pūrvaṃ mahāgaṇeśānaṃ pratyahaṃ juhuyāt sudhīḥ |

vetālasiddhakulikān kuṇḍamadhyāt samuddhṛtān |

sādhakendro mahābhāgān sarvadā labhate bhuvi |

evaṃ siddhāñjanaṃ khaḍgaḥ pādukādiśca durlabhaḥ |

kadācit sādhakendrasya nāstyasya bhuvanatraye ||

athātaḥ sampravakṣyāmi yantrarājaṃ gaṇeśitu.u |

susame bhūtale śuddhe gandhādyaiḥ supariṣkṛte |

kāmakrodhavinirmuktaḥ pūrvavannyāsasaṃyutaḥ |

sampūjya devadeveśaṃ gaṇeśaṃ śaṅkarātmajam |

bhūrje'kṣeme taśaparairmantrarājaṃ samuddharet |

kastūrī rocanā candraḥ kāśmīraṃ candanaṃ rasaḥ |

gośakṛdrasasaṃyutairmātaṅgamadamiśritaiḥ |

sarvaiśca susamairebhiḥ prāṇamāpūrya saṃlikhet |

lekhanyāhemasūcyā vā jātī kāṣṭhena dūrvayā |

ṣaṭtriṃśatkoṇamaṣṭāraṃ dvādaśāraṃ tataḥ param |

kavargādīni gāyatryā varṇānyapi likhedvahiḥ |

mahābhūmaṇḍalaṃ kuryādgajāṣṭakavibhūṣitam |

tadvāhye vāruṇaṃ kūrmamaṇḍalaṃ nanatāśubham |

karṇikāyāṃ likhenmantrī hakṣī praṇavaveṣṭitau |

aṅgāni ca ṣaṭkoṇeṣu lakṣmīmanuṃ dale likhet |

dvādaśāre likhecchaktiṃ vinā napuṃsakasvaram |

svaravargaṃ kalāpatre tataścāṣṭadalāmbuje |

kādimāntākṣarañcāpi sarvaṃ pūrvādito likhet |

punaḥ pārśvakakoṇeṣu vā samārṇaṃ samālikhet |

etadyantraṃ samākhyātaṃ na deyaṃ yasya kasyacit |

śivena kathitaṃ pūrvaṃ sarvavighnopaśāntaye |

trilohaveṣṭitaṃ kṛtvā prāṇasthāpanakarma ca |

mantreṇāpyamṛtaṃ japtaṃ yantraṃ yo dhārayennaraḥ |

tasya vighnāśca rogāśca sarve naśyantyupadravāḥ |

rājāno vaśamāyānti saṃkṣubhyante parastriyaḥ |

siṃhādiduṣṭasattvāśca caurāhimadahastinaḥ |

dvijādisarvavarṇāśca balavanto'pi śatravaḥ |

tasya darśanamātreṇa vaśamāyānti te sadā |

tataḥ pravartate vāṇī saṃskṛtaprākṛtādikā |

chattracāmarakoṭīramālāyaṣṭyādisaṅkulā |

svayameva mahālakṣmīrbalena sevate ciram |

varṇituṃ yantravargasya prabhāvaṃ naiva śakyate |

anena manunā'sādhyaṃ nāsti tadbhūtale'pi ||

ākarṣaṇaṃ pravakṣyāmi yantreṇānena yojyatām |

pūrvaṃ yantraṃ samālikhya raktadravyaiḥ suśobhanaiḥ |

anāmāraktasaṃmiśraiḥ sādhyanāma ca saṃlikhet |

raktaiḥ puṣpaiḥ samabhyarcya raktacandanamiśritaiḥ |

madhūcchiṣṭapratikṛteḥ kukṣau yantraṃ nidhāya ca |

samīraṇaṃ pratiṣṭhāpya yathāvanmantravittamaḥ |

kapilāghṛtadīpena catuṣkoṇaṃ pratāpayet |

yāvat sa na vilīyeta tathaiva divasatrayam |

saptāhāddivase nārī yadi sākṣāttilottamā |

japannaṣṭaśataṃ mantraṃ tāpayitvā tu dhārayet |

tasyaiṣā prāṇaparyantaṃ vaśe tiṣṭhati dāsavat |

śilāpaṭṭe likhed yantraṃ pītadravyaiḥ samāhitaḥ |

arkapatreṣu saṃsthāpya pītapuṣpaiḥ samarccya ca |

saṃveṣṭya pītavastreṇa stambhayedāyudhānyapi |

na dānavagrahāṃścaurān senāṃ saṃstambhayedapi |

ānīya jīvayoraktamakāraṇavirodhinoḥ |

gaṇakaḥ syādṛṣiśchando nivṛdvighno'sya devatā ||

gakāro bījaṃ vinduḥ śaktiḥ ||

gaṇeśagāyatrī |

ekadaṃṣṭrāya vidmahe vaktratuṇḍāya dhīmahi tanno vighnaḥ pracodayāt |

śmaśānāṅgārasaṃyuktaṃ kṛtvā tena citāpuṭe |

kākapakṣeṇa saṃlikhya sādhyākhyāṃ karmmasaṃyutām |

ekaliṅgadhvaje kṣiptaṃ yantramuccāṭayed dhruvam |

lokādvidveṣaṇañcāpi kurute nātra saṃśayaḥ |

śmaśānakarpaṭe yantraṃ mānuṣāsthiśalākayā |

viṣavṛkṣodbhavenāpi citāṅgāreṇa karmavit |

krodho bhūtvā samālikhya śmaśāne nikhanedbhuvi |

saptāhāt mriyate śatrurnātra kāryā vicāraṇā |

etaduddhṛtya dugdhena kṣālitaṃ seviṃ vratī |

sarvārthasādhanaṃ cānyaddhyānaṃ vakṣye gaṇeśituḥ |

navajīmūtasaṅkāśaṃ bhinnāñjanasamaprabham |

aṣṭādaśabhujaṃ devaṃ merumandarasannibham |

bhīmamukhaṃ virūpākṣaṃ meghaghoṣasamadhvanim |

raktāmbaraparīdhānaṃ nāgayajñopavītinam |

nānāratnasamuddīptaṃ koṭīrābharaṇojjvalam |

śaktiñca paraśuṃ śaktyā dhṛtatomaratarjanam |

dantapadmagataṃ pāśamañkuśañcekṣukārmukam |

svapuṣpavāṇaśālyagraṃ pātraṃ modakapūritam |

kuṇḍikāmakṣamālāñca sābhayaṃ varadaṃ śubhaiḥ |

svapuṣkareṇa kalasaṃ dadhānaṃ dviradānanam |

padmāsanasthaṃ deveśaṃ sarvadevairnamaskṛtam |

itthaṃ sañcintayenmantrī sarvopadravaśāntaye |

vaśyākṛṣṭividhau raktaṃ pītaṃ stambhanakarmaṇi |

dhūmābhaṃ dveṣaṇoccāṭe kṛṣṇābhaṃ māraṇe ripoḥ |

svarṇābhaṃ dhanadaṃ vidyācchuklaṃ jñānapradaṃ bhavet |

ityevaṃ cintayet prājñastattatkarmasamāptaye ||

śāradātilake trayodaśapaṭale ||

pañcāntakaṃ śaśidharaṃ bījaṃ gaṇapaterviduḥ |

pañcāntako gakāraḥ |

śaśī vindustadyuktam |

athavā śaśī visargaḥ |

śaktirniśākara ityukteḥ |

gopanāyaivamuddhāraḥ |

idaṃ dvayamuttaragārgyoktaṃ pūjāprayogādikamubhayoḥ samānamiti rāghavabhaṭṭaḥ |

kecidaukārayuktamāhuḥ |

uktañca prayogasāre |

bījamindumadau yuktaṃ katṛtīyaṃ tathaiva ca |
iti |

ṣaḍdīrghabhājā bījena ṣaḍaṅgāni prakalpayet |

sindūrābhaṃ trinetraṃ pṛthutarajaṭharaṃ hastapadmairdadhānaṃ dantaṃ pāśāṅkuśeṣṭānyurukaravilasadvījapūrābhirāmam |

arddhendudyotamauliṃ karivaravadanaṃ bījapūrārdragaṇḍaṃ bhogīndrābaddhabhūṣaṃ bhajata gaṇapatiṃ raktavastrāṅgarāgam ||

rāghavabhaṭṭastu dhyānānantaraṃ darśanīyamudrāmāha yathā |

mukhāt pralambitaṃ hastaṃ kṛtvā saṅkucitāṅgulim |

madhyamātarjanīgatāṅguṣṭhaṃ vā'dhastu madhyamam |

kuryānmudrā gaṇeśasya prokteyaṃ sarvasiddhidā |

yadvā |

tarjanīmadhyamāsandhinirgatāṅguṣṭhamuṣṭikā |

adhomukhī dīrgharūpā madhyamā vighnamudrikā ||

iti |

yadvā |

kuñcitāgrasya hastasya mūle nāsāniyogataḥ |

gaṇeśvarī bhavenmudrā sarvasiddhipradāyinī |

iti |

iyaṃ sarvagaṇapatimantrasādhāraṇīti |

śāradāyām ||

veda lakṣaṃ japenmantraṃ daśāṃśaṃ juhuyāttataḥ |

modakaiḥ pṛthukālājaiḥ śaktubhiścekṣuparvabhiḥ |

nārikelaistilaiḥ śuddhaiḥ spakvaiḥ kadalīphalaiḥ |

aṣṭa dravyāṇi vighnasya kathitāni manīṣibhiḥ ||

atrārddhamardanayutamekaikena dravyeṇa hotavyamiti rāghavabhaṭṭaḥ |

kecittu aṣṭadravyamelanena homamāhuḥ |

tattadāhutipramāṇasandehāpātāt mūle ca pratyekaṃ pṛthak kriyādvayācca viśiṣṭasya dravyāntaratvenāṣṭadravyahomakaraṇāsambhavācca |

taduktaṃ bhadrācāryaiḥ |

naiva vrīhibhiriṣṭaṃ syād dravyairna ca yathā śrutaiḥ |

miśrairijyeta cettadā miśrāṇāṃ vidhyadarśanāditi |

natvevaṃ trimadhurahome trimadhuyuktamapi na kāryamiti cennaivam |

sarvaṃ trimadhuropetaṃ homadravyamudāhṛtamiti vacanāt |

melanasya paśupuroḍāśādyavadānānāmaprastāvapratyupasārā- jyamelanavadavirodhāt |

taduktaṃ gaṇeśavimarṣiṇyām |

aṣṭadravyaistrimadhvaktairjuhuyācca pṛthak pṛthagiti śuddhairityanenāvakaraṃ dūrikṛtya prakṣālya śodhitairityuktam |

śāradāyām |

tīvrādiśaktiyukte ca pīṭhe vighneśvaraṃ yajet |

tīvrākhyā jvālinī nandā bhogadā kāmarūpiṇī |

ugrā tejovatī satyā navamī vighnanāśinī ||

āsāṃ dhyānaṃ rāghavabhaṭṭe |

pāśāṅkuśāñjalikarā navakuṅkumasannibhāḥ |

tīvrādyāḥ pūjanīyāḥ syuḥ śaktayo maṇibhūṣaṇāḥ |

śāradāyām |

sarvādiśaktikamalāsanāya hṛdayāvadhi |

pīṭhamantro'yametena pradadyādāsanaṃ vibhoḥ |

mūrtiṃ mūlena saṅkalpya tasyāṃ vighneśamarccayet |

karṇikāyāṃ caturdikṣu prathamaṃ pūjayedimān |

yathākramaṃ tato'bhyarcet keśareṣvaṅgadevatāḥ |

patramadhye tu vidhivadvakratuṇḍādikān yajet |

vidhivaditi gaṇapatibījavaditi rāghavabhaṭṭaḥ |

vakratuṇḍamekadaṃṣṭraṃ mahādevagajānanau |

lambodarākhyaṃ vikaṭaṃ vighnarājamanantaram |

dhūmravarṇaṃ dalāgreṣu brāhmyādyāḥ pūjayettataḥ |

lokapālāṃstadastrāṇi devamitthaṃ samarcayet |

siddhamantraḥ prakurvīta prayogān kalpacoditān |

nārikelaiḥ kṛto homaścaturthyāṃ śrīprado bhavet |

śuklapakṣapratipadamārabhya vimalaḥ sudhīḥ |

caturthyantaṃ nārikelaśaktulājatilaiḥ kramāt |

catuḥśataṃ prajuhuyādvaśyāḥ syuḥ sarvajantavaḥ |

vaśyakarmādau tu viśeṣaḥ |

prayogasāranārāyaṇīyayoḥ |

sādhyaṃ pāśāṅkuśābhyāmiha vidhivadupānīya tasyoparistho vaśyākāṅkṣī japettaṃ sapadi vidhirayaṃ hanti ruṣṭasya roṣamiti |

satilaistaṇḍulairhomo lakṣmīvaśyaprado bhavet |

atrāpi śuklapratipadamārabhya caturthyantaṃ catuḥśataṃ homaḥ |

lājaistrimadhuropetairhomaḥ kanyāṃ prayacchati |

atra pratipadamārabhya saptamīparyantaṃ catuḥśataṃ homaḥ |

tathā ca rāghavabhaṭṭadhṛtaṃ madhuratrayasiktābhirlājābhiḥ sapta vāsarāniti |

anena vidhinā kanyāvaramāpnoti vāñchitam |

ājyāktahaviṣā homaḥ sādhayedīpsitaṃ nṛṇām |

dadhnā viloḍitairlolairhomo municaturdinam |

pratipadamārabhya caturthīparyyantam |

samprītiṃ kurute tadvadvaśyaṃ vitanute sadā |

śvetārkatarumūlena raktacandanadāruṇā |

ibhabhagnena nimbena dantidantena vā kṛtam |

vighneśvaraṃ samabhyarcya śītāśugrahaṇe japet |

spṛṣṭvā mantrī nirāhārastaṃ śikhāyāṃ samudvahan |

yudveṣu vyavahārādau vijayaṃ śriyamāpnuyāt |

japastu grāsādvimuktiparyantam |

tathā |

mantreṇānena sañjapya rocanāmadasaṃyutā ||

mado gajamadaḥ ||

tilakakriyayā sarvān vaśaṃ nayati mānavān |

anulomavilomasthabīje nāma samālikhet |

navanīte samabhyarcya spṛṣṭvā prāṇamanuṃ japet |

aṣṭottaraśataṃ bhūyo mūlamantraṃ prajapya tat |

bhakṣayelauhamāsthāya yāminyāṃ sapta vāsarān |

sa vaśyo jāyate śīghraṃ sādhakasya na saṃśayaḥ |

anulometyanena bījayoḥ puṭitatvamātramuktaṃ tena bījayormadhye sādhyanāma navanīte likhediti tātparyam ||

gāyatrītantre prathamabrāhmaṇapaṭale ||

ṣoḍaśairupacāraiśca gaṇeśaṃ pūjayed dvijaḥ |

aṇimādimahāmantraiḥ pūjayecchiva nandanam |

dhyātvā pādyādikaṃ dattvā aṇimādi japenmanum |

sindūravarṇasaṅkāśaṃ yogapaṭṭasamanvitam |

lambodaraṃ mahākāyaṃ mukhaṃ karikaropamam |

animādiguṇairyuktaṃ aṣṭabāhuṃ trilocanam |

vijayāvidhṛtaṃ liṅgaṃ mokṣakāmāya pūjayet ||

oṃ aṃ gaṇapataye svāhā |

anenaiva hi mantreṇa pūjayed gaṇanāyakam |

aṇimādyaṣṭamantraiśca aṣṭabāhuṃ prapūjayet ||

oṃ aṇimāyai namaḥ svāhā |

praṃ prāptyai namaḥ svāhā |

maṃ mahimāyai namaḥ svāhā |

īṃ īśitāyai namaḥ svāhā |

vaṃ vaśitāyai namaḥ svāhā |

kaṃ kāmāvasāyitāyai namaḥ svāhā |

evaṃ sampūjya vidhivat mantrīkāmānprayojayet bhojayitvā vidhānena nānāmiṣṭaphalādibhiḥ |

paramānnapiṣṭakairamyairdadhidugdhaghṛtādibhiḥ |

divyagandhamayaiḥ puṣpaiḥ divyagandhapralepanaiḥ |

mūṣikaṃ pūjayāmāsa nānāmiṣṭaphalādibhiḥ ||

oṃ maṃ mūṣikāya gaṇādhipavāhanāya dharmmarājāya svāhā |

ityanenaiva mantreṇa mūṣikaṃ pūjayet sadā ||

atha haridrāgaṇeśaḥ ||

tadutpattistu nāradapañcarātre daśamādhyāye nārada uvāca |

lipilambodarasyātha sambhavaḥ kathito mayi |

anyeṣāṃ gaṇanāthānāṃ mūrtīnāṃ sambhavaṃ vada ||

brahmovāca ||

ekadā pārvatī devī piṣṭvā ca rajanīṃ parām |

puttalīṃ kārayāmāsa tayā devī haridrayā |

śaṅkaraṃ prāha sā sādhvī putraṃ pālaya śaṅkara ! |

ityuktaḥ priyayā śambhurvarddhayāmāsataṃ sutam |

uvāca parayā prītyā śarīrasya ca śodhanam |

tapaḥ kuru mahābhāga ! tataḥ siddhimavātmyasi ||

brahmovāca ||

śrutvā vākyaṃ pituḥ śrīghramupaviṣṭaḥ śivena hi |

jagāma taptuṃ kāmākhyāṃ kāmarūpe girau tataḥ |

pañcākṣarīmugratārāmārādhya niyataḥ śuciḥ |

pratyakṣatvamavāpyāśu tayā devyā śivastataḥ |

uvāca premabhāvena taṃ putraṃ girijāpatiḥ |

caturvargaprado'sitvaṃ sādhakānāṃ na saṃśayaḥ |

tathā brahmā ca viṣṇuśca rudraśca parameśvarī |

yathānyadevatāḥ sarvāścaturvargaphalapradāḥ |

tathā tvamasi deveśa ! caturvargaphalapradaḥ |

haridrāgaṇanātheti khyātiḥ sarvāgamādiṣu |

lipilambodaro devo herambo'pi yathā tathā ||

etāsāmapi mūrtīnāṃ bālyāvasthā ca yā smṛtā |

ucchiṣṭagaṇanātheti sā mūrttiḥ śāstragocare ||

atha mahāgaṇapatyupaniṣat |

oṃ laṃ svāhā nāvavatu svāhā |

nau bhunaktu svāhā vīriyaṃ karavāvahai |

tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai |

oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ |

oṃ laṃ namaste gaṇapataye tvameva pratyakṣaṃ tvamasi |

tvameva kevalaṃ kartāsi tvameva kevalaṃ dharttāsi tvameva kevalaṃ harttāsi |

tvameva sarvaṃ khalvidaṃ brahmāsi |

tvaṃ sākṣādātmāsi nityaṃ ṛtaṃ vacmi satyaṃ vacmi ava tvaṃ māmava vaktāraṃ ava śrotāram ava dātāram abālo vācālamiti |

ava śiṣyam ava paścāttāt ava purastāt avottarāttāt ava dakṣiṇāttāt |

ava corddhāttāt avādharādharāttāt |

sarvato māṃ pāhi pāhi samantāt |

tvaṃ vāṅmayastvañcinmayastvaṃ brahma tvaṃ brahmamayastvamānandamayastvaṃ saccidānandādvitīyo'si |

tvaṃ pratyakṣaṃ brahmā asi tvaṃ jñānamayo vijñānamayo'si |

sarvaṃ jagadidaṃ tvatto jāyate |

sarvaṃ jagadidaṃ tvayi layiṣyati |

tvaṃ bhūmiranalo'nilo nabhaḥ |

tvaṃ catvāri vākpāṇipāyupādāni |

tvaṃ guṇatrayātītaḥ |

tvaṃ dehatrayātītaḥ |

tvaṃ kālatrayātītaḥ |

tvaṃ mūlādhārasthito nityaṃ tvaṃ śakti trayātmikastvāṃ yogino dhyāyanti nityam |

tvaṃ brahmā tva viṣṇustvaṃ rudrastvamindrastvamanignastvaṃ vāyustvaṃ sūryyastvaṃ candramāstvaṃ brahma bhūrbhuvaḥ svarom ||

gaṇādīn pūrvamuccārya varṇādīṃstadanantaram |

anusvāraparataraḥ arddhendulasitaṃ tāvadūhyam |

etattava manusvarūpam |

gakāraḥ pūrvarūpam |

akāro madhyamarūpam |

anusvāraścāntyarūpam |

vindūttararūpam |

nādaḥ sandhānam |

saṃhitā sandhiḥ |

sa īśānagaṇeśavidyā |

gaṇaka-ṛṣirnīyūḍgāyatrīcchandaḥ gaṃ gaṇapataye namaḥ |

ekadantāya vidmahe vakratuṇḍāya dhīmahi |

tanno dantī pracodayet |

ekadantaṃ caturhastaṃ pāśamaṅkuśadhāriṇam |

abhayaṃ varadaṃ hastairbibhrāṇaṃ mūṣikadhvajam |

raktaṃ lambodaraṃ sūrpakarṇakaṃ raktavāsasam |

raktagandhānuliptāṅgaṃ raktapuṣpaiḥ supūjitam |

bhaktānukampinaṃ devaṃ jagatkaraṇamacyutam |

āvirbhūtañca sṛṣṭyādau prakṛteḥ puruṣāt param |

evaṃ dhyāyati yo nityaṃ sa yogī yogināṃ varaḥ ||

oṃ namo varāhapataye namo gaṇapataye namaḥ prathamapataye namaste'stu lambodarāya |

ekadantāya vighnanāśine śivasutāya varadamūrtaye namaḥ |

etadevātha sarveśi ! yo yo'dhīte sa brahmabhūyāya kalpate |

sa pañcamahāpāpāt pramucyate |

sa sarvataḥ sukhamedhate |

sāyamadhīyāno divasakṛtaṃ pāpaṃ nāśayati |

prātaradhīyāno rātrikṛtaṃ pāpaṃ nāśayati |

tatsāyaṃ prātaradhīyānaḥ pāpo'pāpo bhavati |

sarvatrādhīyamāno'pavighno bhavati |

dharmārthakāmamokṣañca vindati ityatharvaśīrṣam aśiṣyāya na deyam |

yo yadi mohāya dāsyati sa pāpīyān bhavati |

sahasrāvartanād yastu yaṃ yaṃ kāmamadhīte taṃ tamavāpnoti |

anena gaṇapatimabhiṣiñcati sa vāṅmayo bhavati |

caturthyāmanaśnan japati sa vidyāvān bhavati |

ityātharvavaṇavākyaṃ brahmādyācaran vidyā na vibheti kadācaneti |

ye dūrvāṅkureryajati sa vaiśravaṇopamo bhavati |

yo lājairyajati sa yaśovān bhavati |

sa medhāvān bhavati |

yo modakasahasreṇa yajati sa vāñchitamavāpnoti |

yaścājyasamidbhiryajati sa sarvaṃ labhate |

aṣṭau brāhmaṇān samyag grāhayitvā sūryavarcasvī bhavati |

sūryyagrahe mahānadyāṃ pratimāsannidhau vā japtvā sa siddhamanto bhavati |

mahāpāpāt pramucyate sa sarvavidbhavati |

ya enaṃ veda ityupaniṣatsvāha nāvavatu |

oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||

iti mahāgaṇapatyupaniṣat ||

atha gaṇapatistotram ||

nāradapañcarātre prathamarātre saptamādhyāye ||

śrīnārada uvāca ||

he gaṇeśa ! suraśreṣṭha ! lambodara ! parātpara ! |

heramba ! maṅgalārambha ! gajavaktra ! trilocana ! |

trilocanasuta ! śrīda ! śrīdharasmaraṇepsita ! |

paramānanda ! paramapārvatīnandana ! svayam |

sarvatra pūjya ! sarveṇa jagatpūjya ! jagadguro ! |

jagadīśa ! jagadbīja ! jagannātha ! namo'stute |

yatpūjā sarvapurato yaḥ stutaḥ sarvayogibhiḥ |

yaḥ pūjitaḥ surendraiśca munīndraistaṃ namāmyaham |

paramārādhanenaiva kṛṣṇasya paramātmanaḥ |

puṇyakena vratenaiva yaṃ prāpya pārvatī satī |

taṃ namāmi suraśreṣṭhaṃ sarvaśreṣṭhaṃ gariṣṭhakam |

janaśreṣṭhaṃ variṣṭhañca taṃ namāmi gaṇeśvaram |

idaṃ lambodarastotraṃ nāradena purā kṛtam |

pūjākāle paṭhennityaṃ jayastasya pade pade |

saṅkalpataḥ paṭhed yo hi varṣamekaṃ susaṃyutaḥ |

viśiṣṭaputraṃ labhate paraṃ kṛṣṇaparāyaṇam |

yaśasvinañca vidvāṃsaṃ dhaninaṃ cirajīvinam |

vighnanāśo bhavettasya mahaiśvaryaṃ yaśo'malam |

ihaiv ca mukhaṃ bhuktvā ante yāti hareḥ padam ||

iti jñānāmṛtasāre gaṇeśastotraṃ samāptam ||

atha vāṇaliṅgalakṣaṇam |

vīramitrodayadhṛtakālottare ||

vāṇaliṅgaṃ tathā jñeyaṃ bhuktimuktipradāyakam |

utpattiṃ vāṇaliṅgasya lakṣaṇaṃ śeṣataḥ śṛṇu |

narmadādevikāyāśca gaṅgāyamunayostathā |

santi puṇyanadīnāñca vāṇaliṅgāni ṣaṇmukhe |

indrādipūjitānyatra taccihnairvihitāni ca |

sadā sannihitastatra śivaḥ sarvārthadāyakaḥ |

indraliṅgāni tānyāhuḥ sāmrājyārthapradāni ca || 1 ||

itīndraliṅgalakṣaṇam ||

aruṇaṃ nityakīlālamuṣṇañca śaṃ karotyalam |

āgneyaṃ tacchaktinibhamathavā śaktilāñchitam |

idaṃ liṅgavaraṃ sthāpya tejasādhipatirbhavet ||

ityāgneyaliṅgalakṣaṇam || 2 ||

daṇḍākāraṃ bhaved yāmyamathavā rasanākṛti |

yadyaduktaṃ saha tairna nirṇiktaṃ jñāyate tadā |

niṣiktaṃ nidhanaṃ tena kriyate sthāpitena tu || 3 ||

iti yāmyaliṅgalakṣaṇam |

rākṣasaṃ khaḍgasadṛśaṃ jñānayogaphalapradam |

karkarādipraliptantu kuṇṭhaṃ kukṣiyutaṃ tathā |

rākṣasaṃ niṣkṛterliṅgaṃ gārhasthye na mukhapradam ||

iti nairṛtaliṅgalakṣaṇam || 4 ||

vāruṇaṃ varttulākāraṃ pāśāṅkaṃ cālivarccasam |

vṛddhimukhādeḥ svatvantu sambhogāptantu madhyage ||

iti vāruṇaliṅgalakṣaṇam || 5 ||

kṛṣṇaṃ dhūmraṃ navā rucyaṃ dhvajābhaṃ dhvajamūṣalam |

mastake sthāpitaṃ tasya nyūnanyūnamitastataḥ ||

iti vāyuliṅgalakṣaṇam || 6 ||

tūlakārpāsagadākāramadhyagurukauveraśaṣasasya madhyagam ||

iti kuveraliṅgalakṣaṇam || 7 ||

dinaṃ vāpyathavā rātriṃ śasyānāṃ vṛddhirairbalam |

asthiśūlāṅkitaṃ raudraṃ himakuṇḍalavarccasam ||

iti raudraliṅgalakṣaṇam || 8 ||

caturvarṇamayaṃ vāpi vaiṣṇavaṃ jñāyate'grataḥ |

vaiṣṇavaṃ śaṅkhacakrāṅkagadābjādivibhūṣitam |

śrīvatsaṃ kaustubhāṅkañca sarvasiṃhāsanāṅkitaṃ |

vainateyasamāṅkaṃ vā tathā viṣṇupadāṅkitam |

vaiṣṇavaṃ nāma tat proktaṃ sarvaiśvaryaphalapradam ||

iti vaiṣṇavaliṅgalakṣaṇam || 9 ||

śālagrāmādisaṃsthantu śaśāṅkaṃ śrīvivarddhanam |

padmāṅkaṃ svastikāṅkaṃ vā śrīvatsāṅkaṃ vibhūtaye ||

ityapi vaiṣṇavaliṅgalakṣaṇam || 10 ||

hemādridhṛtalakṣaṇakāṇḍe ||

nārada uvāca ||

atha vakṣyāmi te vipra ! cihnamekādaśaṃ param |

śravaṇādyasya pāpāni nāśamāyānti tatkṣaṇāt |

madhupiṅgalavarṇābhaṃ kṛṣṇakuṇḍalikāyutam |

svayambhūliṅgamākhyātaṃ sarvasiddhairniṣevitam || 1 ||

nānāvarṇasamākīrṇaṃ jaṭāśūlasamanvitam |

mṛtyuñjayāhvayaṃ liṅgaṃ surāsuranamaskṛtam || 2 ||

dīrghākāraṃ śubhravarṇaṃ kṛṣṇavindusamanvitam |

nīlakaṇṭhaṃ samākhyātaṃ liṅgaṃ pūjyaṃ surāsuraiḥ || 3 ||

śuklābhaṃ śuklakeśañca netratrayasamanvitam |

trilocanaṃ mahādevaṃ sarvapāpapraṇodanam || 4 ||

jvalalliṅgaṃ jaṭājūṭaṃ kṛṣṇābhaṃ sthūlavigraham |

kālāgnirudramākhyātaṃ sarvasattvairniṣevitam || 5 ||

madhupiṅgalavarṇābhaṃ śvetayajñopavītinam |

śvetapadmasamāsīnaṃ candrarekhāvibhūṣitam |

pralayāstrasamāyuktaṃ tripurārisamāhvayam || 6 ||

śūbhrābhaṃ piṅgalajaṭaṃ muṇḍamālādharaṃ param |

triśūladharamīśānaṃ liṅgaṃ sarvārthasādhanam || 7 ||

triśūlaḍamarudharaṃ śubhraraktārddhabhāgataḥ |

arddhanārīśvarāhvānaṃ sarvadevairabhīṣṭadam || 8 ||

īṣadraktamayaṃ kāntaṃ sthūlaṃ dīrghaṃ samujjvalam |

mahākālaṃ samākhyātaṃ dharmakāmārthamokṣadam || 9 ||

etattu karthitaṃ tubhyaṃ liṅgacihnaṃ maheśituḥ |

ekenaiva kṛtārthaḥ syād bahubhiḥ kimu suvrata ! ||

iti vāṇaliṅgacihnāni ||

vīramitrodayadhṛtakālottare ||

uktāṅkaṃ śreyase yojyaṃ śīṛṣamantraṃ vivarjayet |

yamavarṇantu yalliṅgaṃ yamāṅkaṃ vā kamaṇḍalum |

daṇḍāṅkaṃ sūtracihnaṃ vā brahmajñānānvitaṃ matam |

śaśivarṇaṃ mahākālaṃ nandīśaṃ padmarāgavat |

padmarāganibhaṃ sarvaṃ mahābhaṃ siddhipūjitam |

mauktikābhaṃ nīlanibhaṃ rudrādityaiḥ prapūjitam |

vasudaiḥ sendrayakṣeśairguhyakairyātudhānakaiḥ |

nānāvarṇamayaṃ nīlaṃ śaśāṅkamaṇḍalaprabham |

iti vāṇaliṅgalakṣaṇam ||

vīramitrodayadhṛtam ||

ityetallakṣaṇaṃ proktaṃ parīkṣātattvakovidaiḥ |

triḥ saptapañcavāraṃ vā tulāsāmyaṃ na jāyate |

tadā vāṇaṃ samākhyātaṃ śeṣaṃ pāṣāṇasambhavam |

tulākāraṇantu taṇḍulena |

aparatulādiṣu taṇḍulā yadyadhikāḥ syustadā talliṅgaṃ gṛhiṇāṃ pūjyamavadhāryaṃ liṅgañcedadhikaṃ tadodāsīnapūjyaṃ taditi kiṃvadantīti hemādridhṛtalakṣaṇakāṇḍe ||

sūtasaṃhitāyāntu ||

saptakṛtvastulārūḍhaṃ vṛddhimeti na hīyate |

vāṇaliṅgamiti dhyātaṃ śeṣaṃ nārmmadamucyate |

triḥpañcavāraṃ yasyaiva tulāsāmyaṃ na jāyate |

tadā vāṇaṃ samākhyātaṃ śeṣaṃ pāṣāṇasambhavam ||

vīramitrodaye ||

nadyāṃ vā prakṣipedbhūyo yadā tadupalabhyate |

vāṇaliṅgaṃ tadā viddhi nyūnaṃ sukhavivarddhanam ||

iti vāṇaliṅgaparīkṣā ||

vāṇaśabdavyutpattirapi tatraiva ||

atha vāṇaṃ samākhyātaṃ yathā vakṣye tathāditaḥ |

vāṇaḥ sadāśivo devo vāṇo vāṇāntaro'pi ca |

tena yasmai kṛtaṃ tasmādvāṇaliṅgamudāhṛtam |

sadā sannihitastatra śivaḥ sarvārthadāyakaḥ |

kṛtapratiṣṭhaṃ talliṅgaṃ vāṇākhyena śivena ca |

paṅkajasya phalākāraṃ kuṇḍalasya samākṛti |

paṅkajaphalaṃ padmavījam |

pakvajambūphalākāraṃ kukkuṭāṇḍasamākṛti |

iti hemādridhṛtalakṣaṇakāṇḍe pāṭhaḥ ||

bhuktimuktipradañcaiva vāṇaliṅgamudāhṛtam ||

yājñavalkyasaṃhitāyām |

devīṃ prati śivāvākyam ||

praśastaṃ nārmmadaṃ liṅgaṃ pakvajambū phalākṛti |

madhuvarṇaṃ tathā śuklaṃ nīlaṃ marakataprabham |

haṃsaḍimbākṛti punaḥ sthāpanāyāṃ praśasyate |

svayaṃ saṃsravate liṅgaṃ girito narmmadājale |

purā vāṇāsureṇāhaṃ prārthito narmmadātaṭe |

adhivāsaṃ girau tatra liṅgarūpī maheśvaraḥ |

vāṇaliṅgamapi khyātamato'rthājjagatītale |

anyeṣāṃ koṭiliṅgānāṃ pūjane yat phalaṃ labhet |

tat phalaṃ labhate marttyo vāṇaliṅgaikapūjanāt ||

tathā ||

tāmrī vā sphāṭikī svārṇī pāṣāṇī rājatī tathā |

vedikā ca prakarttavyā tatra saṃsthāpya pūjayet |

pratyahaṃ yo'rcayelliṅgaṃ nārmmadaṃ bhaktibhāvataḥ |

aihikaṃ kiṃ phalaṃ tasya muktistasya kare sthitā ||

iti pratyahavāṇaliṅgapūjāphalam ||

sūtasaṃhitāyām ||

saṃsthāpya śrīvāṇaliṅgaṃ ratnakoṭiguṇaṃ bhavet |

rasaliṅge tato vāṇāt phalaṃ koṭigunaṃ smṛtam |

guṇāṃstu rasaliṅgasya vaktuṃ śaknoti śaṅkarī |

siddhayo rasaliṅge syuraṇimādyāḥ susaṃsthitāḥ ||

kedārakhaṇḍe ||

ratnadhātumayānyeva liṅgāni kathitānyapi |

pavitrāṇyeva pūjyāni sarvakāmapradāni ca |

eteṣāmapi sarveṣāṃ kāśmīraṃ hi viśiṣyate |

kāśmīrādapi liṅgācca vāṇaliṅgaṃ viśiṣyate |

vāṇaliṅgāt paraṃ nānyat pavitramiha dṛśyate |

aihikāmuṣmikaṃ sarvaṃ pūjākartuḥ prayacchati ||

iti vāṇaliṅgapraśaṃsā ||

nindyaliṅgamāha tatraiva ||

karkaśe vāṇaliṅge tu putradārakṣayo bhavet |

cipiṭe pūjite tasmin gṛhabhaṅgo bhaved dhruvam |

ekapārśvaśrite dhenuputradāradhanakṣayaḥ |

śirasi sphuṭite vāṇe vyādhirmaraṇameva ca |

chidraliṅge'rcite vāṇe videśagamanaṃ bhavet |

liṅge ca karṇikāṃ dṛṣṭvā vyādhimān jāyate pumān |

atyunnativilāgre tu godhanānāṃ kṣayo bhavet ||

hemādridhṛtam ||

tīkṣṇāgraṃ vakraśīrṣañca tryasraliṅgaṃ vivarjayet |

atisthūlaṃ cātikṛśaṃ svalpaṃ vā bhūṣaṇānvitam |

gṛhī vivarjayettādṛk taddhi mokṣārthino hitam ||

iti duṣṭavāṇaliṅgalakṣaṇam ||

śubhaliṅgamāha vīramitrodaye ||

arthadaṃ kapilaṃ liṅgaṃ ghanābhaṃ mokṣakāṅkṣiṇām |

laghu vā kapilaṃ sthūlaṃ gṛhī naivārcayet kvacit |

pūjitavyaṃ gṛhasthena varṇenabhramaropamam |

tasya pīṭhamapīṭhaṃ vā mantrasaṃskāravarjitam |

siddhimuktipradaṃ liṅgaṃ sarvaprasādapīṭhagam ||

iti śubhavāṇaliṅgalakṣaṇam ||

sūtasaṃhitāyāṃ bhairavākyam ||

vāṇāsuraḥ purā bhadre ! śivasyātīva vallabhaḥ |

jitakrodho'nuraktaśca śivapūjāvidhau rataḥ |

vahnijño nipuṇaścaiva śilpajño lakṣaṇānvitaḥ |

dine dine svayaṃ dattvā liṅgaṃ sthāpya prapūjayet |

evaṃ varṣaśataṃ devi ! divyamānena pūjayet |

tadā tadbhaktisulabhaḥ pratyakṣaḥ śaṅkaro'bhavat ||

śaṅkara uvāca ||

tuṣṭo'haṃ tava hevāṇa ! varaṃ brūhi kimicchasi |

śaṅkarasya vacaḥ śrutvā vāṇo vacanamabravīt |

yadi tuṣṭo'si hīnāya mahyaṃ tvaṃ mandabhāgine |

kliṣṭo'haṃ tava deveśa ! liṅgaṃ kṛtvā dine dine |

tattallakṣaṇasaṃsiddhalakṣaṇaṃ śāstranirmmitam |

śāstrārthau durlabhau deva ! siddhaścārthaśca durlabhaḥ |

tasmāttvaṃ yadi me tuṣṭo liṅgaṃ dehi sulakṣaṇam |

sarvakāmakṛtārthañca sarvasattvānukampanam |

sarveṣāñca hitārthāya prasādaṃ kuru śaṅkara ! |

ityevaṃ vacanaṃ tasya śivaḥ paramakāraṇam |

śrutvā kailāsamūrddhānaṃ śaṅkareṇa vinirmmitāḥ |

liṅgānāṃ koṭisaṃkhyāśca tathā caiva caturdaśa |

siddhaliṅgaṃ tadā tattat sarvaṃ sadodayaṃ svayam |

ayojyaivaṃ susampūrṇaṃ vāṇasya ca samarpitam |

akṣayaphaladaṃ vāṇaṃ sthāpyamānañca nityaśaḥ |

sampūjya vāṇaḥ sadbhāvaṃ kṛtvā praṇayanaṃ tadā |

tadbhāvaṃ svapuraṃ nītvā nyūnaṃ cintayate śuciḥ |

akṣayyaṃ yadi saṃsiddhaṃ sthāpyamānaṃ dine dine |

sattvānāṃ siddhihetvarthaṃ vāṇaḥ sthāne susaṃraye |

liṅgānāṃ kālikāgarte sañcitāstu trikoṭayaḥ |

śrīśailakoṭayastisraḥ koṭyekā kanyakāśrame |

māheśvare ca koṭistu kanyātīrthe tu koṭikā |

mahendre caiva nepāle ekaikā koṭireva ca |

vāṇārccārthaṃ kṛtaṃ liṅgaṃ vāṇaliṅgamataḥ smṛtam |

vāṇo vā śiva ityuktastatkṛtaṃ vāṇamucyate |

tasmātteṣu pradeśeṣu puṇyasthāneṣu teṣu vā |

sthitaṃ tacchivasadbhāvaṃ śivasyākṛtivigrahe |

hemnā tadākṛtilakṣaṇaṃ samuccaye'pi |

svayambhūliṅgavadvāṇaliṅgaṃ bhuktyai svamuktaye |

sahasraphalamanyasmād yathāsthānaprapūjane |

śrīśaile kālikāgarte liṅgādrau kanyakāśrame |

kanyātīrthe vane yāne mahendre vā sureśvare |

sthitāni vāṇaliṅgāni śivenaiva kṛtāni tu |

siddhāntaśekhare vāṇaliṅgānyadhikṛtya ||

tadā tvekaprakāraṃ syādanyavarṇamapīṭhakam |

lakṣmamūrtivihīnañca vāṇaṃ tatpṛthulāgrakamiti |

vāṇaliṅgeṣvāvāhanādi na karttavyam ||

taduktaṃ bhaviṣye ||

vāṇaliṅgāni rājendra ! sthitāni bhuvanatraye |

na pratiṣṭhā na saṃskārasteṣāmāvāhanaṃ na ceti ||

yogasāre pañcamaparicchede ||

brāhmye muhūrte cotthāya yaḥ smaredvāṇaliṅgakam |

sarvatra jayamāpnoti satyaṃ satyaṃ maheśvara ! ||

atha vāṇaliṅgadhyānaṃ tatraiva ||

oṃ pramattaṃ śaktisaṃyuktaṃ vāṇākhyañca mahāprabham |

kāmavāṇānvitaṃ devaṃ saṃsāradahanakṣamam |

śṛṅgārādirasollāsaṃ vāṇākhyaṃ parameśvaram |

evaṃ dhyātvā vāṇaliṅgaṃ yajettaṃ paramaṃ śivam |

manasā gandhapuṣpādyaiḥ sampūjyāsya manuṃ smaret ||

tathā |

prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā vāṇaliṅgantu toṣayet |

tadiṣṭadevayoraikyaṃ vibhāvya vāgbhavaṃ japet |

tato japaṃ samāpyātha stavenānena toṣayet ||

atha stavaḥ ||

oṃ vāṇaliṅga ! mahābhāga ! saṃsārāt trāhi māṃ prabho ! |

namaste cograrūpāya namaste vyaktayonaye |

saṃsārakāriṇe tubhyaṃ namaste sūkṣmarūpadhṛk ! |

pramattāya mahendrāya kālarūpāya ! vai namaḥ |

dahanāya namastubhyaṃ namaste yogakāriṇe |

bhogināṃ bhogakartre ca mokṣadātre namo namaḥ |

namaḥ kāmāṅganāśāya namaḥ kalmaṣahāriṇe |

namo viśvapradātre ca namo viśvasvarūpiṇe |

vāṇasya varadātre ca rāvaṇasya kṣayāya ca |

rāmasyānugrahārthāya rājyāya bharatasya ca |

munīnāṃ yogadātre ca rākṣasānāṃ kṣayāya ca |

namastubhyaṃ namastubhyaṃ namastubhyaṃ namo namaḥ |

aiṃ dāhikāśaktiyuktāya mahāmāyāpriyāya ca |

bhagapriyāya sarvāya vairiṇāṃ nigrahāya ca |

paritrāṇāya yogināṃ kaulikānāṃ priyāya ca |

kulāṅganānāṃ bhaktāya kulācāraratāya ca |

kulabhaktāya yogāya namo nārāyaṇāya ca |

madhupānapramattāya yogeśāya namo namaḥ |

kulanindāpraṇāśāya kaulikānāṃ sukhāya ca |

kulayogāya niṣṭhāya śuddhāya paramātmane |

paramātmasvarūpāya liṅgamūlātmakāya ca |

sarveśvarāya sarvāya śivāya nirguṇāya ca |

ityetat paramaṃ guhyaṃ vāṇaliṅgasya śaṅkara ! |

yaḥ paṭhet sādhakaśreṣṭho gāṇapatyaṃ labheta saḥ |

stavasnāsya prasādena yogī yogītvamāpnuyāt |

rājyārthināṃ bhavedrājyaṃ bhogināṃ bhoga eva ca |

sādhūnāṃ sādhanaṃ deva ! kaulikānāṃ kulaṃ bhavet |

yaṃ yaṃ kāmayate mantrī taṃ tamāpnoti līlayā |

vāṇaliṅgaprasādena sarvamāpnoti satvaram |

kimanyat kathayāmīha sarvaṃ vetsi kuleśvara ! |

mahābhaye samutpanne rājadvāre kuleśvara ! |

deśāntarabhaye prāpte dasyucaurādisaṅkule |

paṭhanāt stavarājasya na bhayaṃ labhate kvacit |

vāṇaliṅgasya māhātmyaṃ saṃkṣepāt kathitaṃ mayā |

tasya śravaṇamātreṇa naro mokṣamavāpnuyāt |

vāṇaliṅgaṃ sadārādhyaṃ yogināṃ yogasādhane |

kaulikānāṃ kulācāre paśūnāṃ śatruvigrahe |

vedajñānāṃ vedapāṭhe rogiṇāṃ roganāśane |

yo yo nārādhayedenaṃ sarvaṃ tanniṣphalaṃ bhavet ||

iti śrīyogasāre sarvāgamottame pārvatīśivasaṃvāde vāṇaliṅgastotraṃ samāptam ||

atha raudraliṅgalakṣaṇam ||

vīramitrodayadhṛtam ||

nadīsamudbhavaṃ raudramanyonyasya vigharṣaṇāt |

nadīvegātsamaṃ snigdhaṃ sañjātaṃ raudramucyate |

samuccaye'pi ||

saritpravāhasaṃsthānaṃ vāṇaliṅgasamākṛti |

tadanyadapi boddhavyaṃ raudraliṅgaṃ sukhāvaham |

nadīsāranarmmadāyā vāṇaliṅgasamākṛti |

tadanyadapi boddhavyaṃ liṅgaṃ raudraṃ bhaviṣyati |

raudraliṅgaṃ tathā khyātaṃ vāṇaliṅgasamākṛti |

śvetaṃ raktaṃ tathā pītaṃ kṛṣṇaṃ viprādipūjitam |

svabhāvāt kṛṣṇavarṇaṃ vā sarvajātiṣu siddhidam |

narmmadāsambhavaṃ raudraṃ vāṇaliṅgavadīritamiti ||

iti raudraliṅgalakṣaṇam || 1 ||

atha śivanābhilakṣaṇam ||

vīramitrodayadhṛtaśivanāradasaṃvāde śivaliṅgaṃ prakramya ||

uttamaṃ madhyamadhamaṃ trividhaṃ liṅgamīritam |

caturaṅgulamutsedhe ramyavedikamuttamam |

uttamaṃ liṅgamākhyātaṃ munibhiḥ śāstrakovidaiḥ |

tadarddhaṃ madhyamaṃ proktaṃ tadarddhamadhamaṃ smṛtam ||

tasya mahimāpi tatraiva ||

śivanābhimayaṃ liṅgaṃ pratipūjya maharṣibhiḥ |

śreṣṭhañca sarvaliṅgebhyastasmāt pūjyaṃ vidhānataḥ ||

iti śivanābhiliṅgalakṣaṇam || 2 ||

atha daivaliṅgalakṣaṇam ||

siddhāntaśekhare ||

karasampuṭasaṃsparśaṃ śūlaṭaṅkendubhūṣitam |

rekhākoṭarasaṃyuktaṃ nimnonnatasamanvitam |

dīrghākārañca yalliṅgaṃ brahmabhāgādivarjitam |

liṅgaṃ golamiti proktaṃ golakaṃ procyate'dhunā |

kuṣmāṇḍasya phalākāraṃ nāgaraṅgaphalopamam |

kākaḍimbaphalākāraṃ golaliṅgamitīritam ||

iti golaliṅgalakṣaṇam || 4 ||

athārṣaliṅgalakṣaṇam ||

tatraiva ||

nānāvailvaphalākāraṃ brahmasūtravivarttanam |

mūle sthūlañca yalliṅgaṃ kapitthaphalasannibham |

nālasya vā phalākāraṃ madhye sthūlañca yadbhavet |

madhye sthūlaṃ varaṃ liṅgamṛṣivāṇamudāhṛtam ||

ityārṣaliṅgalakṣaṇam || 5 ||

atha liṅgalakṣaṇam ||

liṅgaṃ hi dvividhamakṛtrimaṃ kṛtrimañca ||

akṛtrimaṃ svayambhūtaṃ svayambhūvāṇaliṅgādi |

kṛtrimaṃ nirmmitaṃ dhātuliṅgādi |

siddhāntaśekhare |

natvā nāradamāryādīn liṅgaṃ piṣṭākāravindurūpiṇau |

brāhmī śilotkalārūpā vakṣye liṅgasya lakṣaṇam |

talliṅgaṃ dvividhaṃ jñeyamacalañca calaṃ tathā |

pratyekaṃ trividhaṃ jñeyaṃ liṅgaṃ tadubhayātmakam |

prāsāde sthāpitaṃ liṅgamacalaṃ tacchilādijam |

sthāpitamacalaṃ gehe sthiraṃ liṅgamayojite |

pañcadhā tat sthitaṃ liṅgaṃ svayambhūdaivapālakam |

ārṣañca mānasaṃ liṅgaṃ teṣāṃ lakṣaṇamucyate ||

dīpikāyām |

ācāryamunaye svairaṃ svayambhūto maheśvaraḥ |

yatra caiva svayaṃ vyaktaṃ liṅgamastu svayambhu tat |

dhamanīyasya saṃsparśād dahati kṣiprameva tu |

dhamanī suṣumneḍāpiṅgalāvyatiriktā brahmarandhraṃ vinirbhidya liṅgate nāḍī saiva |

siddhāntaśekhare ||

nānācchidrasusaṃyuktaṃ nānāvarṇasamanvitam |

adṛṣṭamūlaṃ yalliṅgaṃ karkaśaṃ bhuvi dṛśyate |

talliṅgantu svayambhūtamaparaṃ lakṣaṇacyutam |

svayambhūliṅgamityuktaṃ tacca nānāvidhaṃ matam |

śaṅkhābhamastakaṃ liṅgaṃ vaiṣṇavaṃ tadudāhṛtam |

padmābhamastakaṃ brāhmyaṃ chatrābhaṃ śākramucyate |

śiroyugmaṃ tadāgneyaṃ tripadaṃ yāmyamīritam |

khaḍgābhaṃ nair-ṛtaṃ liṅgaṃ vāruṇaṃ kalasākṛti |

vāyavyaṃ dhvajavalliṅgaṃ kauverantu gadānvitam |

īśānasya triśūlābhaṃ lokapālādiniḥsṛtam |

svayambhū liṅgamākhyātaṃ sarvaśāstraviśāradaiḥ ||

iti svayambhūliṅgalakṣaṇam ||

matsyasūkte ||

dṛṣṭvā liṅgaṃ maheśasya svayambhūtasya pārvati ! |

sarvapāpavinirmuktaṃ pare brahmaṇi līyate ||

eteṣāṃ pūjāphalantu tatraiva ||

viśeṣācchailajaṃ muktyai bhuktaye cānuṣaṅgataḥ |

pārthivaṃ bhuktaye śastaṃ muktaye cānuṣaṅgataḥ |

evaṃ vai dārujaṃ jñeyaṃ cihnaliṅgaṃ tathā punaḥ |

sthiralakṣmīpradaṃ jñeyaṃ haimaṃ rājyapradañca tat |

putravṛddhikaraṃ tāmraṃ rāṅgamāyuḥpravarddhanam ||

padmapurāṇam ||

pāradañca mahābhūtyai saubhāgyāya ca mauktikam |

candrakāntaṃ mṛtyujit syāddhāṭakaṃ sarvakāmadam |

vīramitrodayadhṛtakalpottare'pi ||

sarvaphalapradā bhūmirmaṇayastadvadeva hi |

anantādyāḥ smṛtā hyaṣṭau maṇayo vidyudujjvalāḥ |

rātrau prakāśakāḥ sarvaviṣādyāghātakāriṇaḥ |

nānāvarṇāstu vijñeyā rasairgandhaiśca rūpataḥ |

vajrādyāḥ sphāṭikādyāśca guḍānnādivinirmitam |

sarvakāmapradaṃ puṃsāṃ liṅgaṃ tātkālikaṃ matam ||

lakṣaṇasamuccaye ||

gandhaṃ saubhāgyadaṃ liṅgaṃ pauṣpaṃ muktipradāyakam ||

tathā |

nānāsūnodbhavaṃ liṅgaṃ nānākāmapradāyakam |

saikataṃ guṇadaṃ liṅgaṃ saubhāgyāya ca lāvaṇam |

uccāṭane tu pāśāptaṃ maulaṃ śatrukṣayāvaham |

tātkālikaṃ daridraśca kṛtvā bhaktyā samarccayet ||

garuḍapurāṇe ||

kastūrikāyā dvau bhāgau catvāraścandanasya ca |

kuṅkumasya tayaścaiva śaśinā ca catuḥsamam |

etadvai gandhaliṅgantu kṛtvā sampūjya bhaktitaḥ |

śivasāyujyamāpnoti bandhubhiḥ sahito naraṃ |

kāryaṃ puṣpamayaṃ liṅgaṃ hayagandhasamanvitam |

navakhaṇḍāṃ dharāṃ bhuktvā gaṇeśādhipatirbhavet |

rajobhirnirmitaṃ liṅgaṃ yaḥ pūjayati bhaktitaḥ |

vidyādharapadaṃ prāpya paścācchivasamo bhavet |

śrīkāmo gaṇeśakṛlliṅgaṃ kṛtvā bhaktyā prapūjayet |

svacchena kāpilenaiva gomayena prakalpayet |

svacchena bhūmipatanarahitena śūnyaddhṛtena iti yāvat |

kāryaṃ yaṣṭikramaṃ liṅgaṃ yavagodhūmaśālijam |

śrīkāmaḥ puṣṭikāmaśca putrakāmastadarccayet |

sitākhaṇḍamayaṃ liṅgaṃ kāryamārogya varddhanam |

vaśye lavaṇajaṃ liṅgaṃ tālatrikaṭukānvitam |

tālaṃ haritālam ||

trikaṭukaṃ śuṇṭhīpippalīmaricamiti prasiddham |

gavyaghṛtamayaṃ liṅgaṃ sampūjya buddhivarddhanam ||

tathā |

lavaṇena ca saubhāgyaṃ pārthivaṃ sarvakāmadam |

kāmadaṃ tilapiṣṭotthaṃ tuṣotthaṃ māraṇe smṛtam |

bhasmotthaṃ sarvaphaladaṃ guḍotthaṃ prītivarddhanam |

gandhotthaṃ guṇadaṃ bhuri śarkarotthaṃ sukhapradam |

vaṃśāṅkurotthaṃ vaṃśakaraṃ gomayaṃ sarvarogadam |

keśāsthisambhavaṃ liṅgaṃ sarvaśatruvināśanam |

kṣobhaṇe māraṇe piṣṭasambhavaṃ liṅgamuttamam |

dāridryadaṃ drumodbhūtaṃ piṣṭaṃ sārasvatapradam |

dadhidugdhodbhavaṃ liṅgaṃ kīrtilakṣmīmukhapradam |

dhānyadaṃ dhānyajaṃ liṅgaṃ phalotthaṃ phaladaṃ bhavet |

puṣpotthaṃ divyabhogāyurmuktyai dhātrīphalodbhavam |

navanītodbhavaṃ liṅgaṃ kīrtisaubhāgyavarddhanam |

dūrvākāṇḍasamudbhūtamapamṛtyu nivāraṇam |

karpūrasambhavaṃ liṅgaṃ calā vai bhuktimuktidāḥ |

ayaskāntaṃ caturddhā tu jñeyaṃ sāmānyasiddhiṣu ||

sārasaṃgrahe viśeṣaḥ ||

sarvaṃ na ca bhavaṃ śreṣṭhaṃ tatra vajramarichidi |

yamaliṅgaṃ mahābhūtyai saubhāgyāya ca mauktikam |

puṣṭimūlaṃ mahānīlaṃ jyotistīrasamudbhavam |

sparśakaṃ kulasannatyai taijasaṃ sūryakāntajam |

candrāpīḍaṃ mṛtyujitaṃ sphāṭikaṃ sarvakāmadam ||

candrāpīḍaṃ candrakāntamityarthaḥ |

śūlākhyamaṇijaṃ śatrukṣayārthaṃ mauktikaṃ tathā |

yatsannidhānāt śūlaroganāśaḥ sa śūlamaṇiḥ |

aputraṃ hīrakaṃ jñeyaṃ rogahṛnmauktikodbhavam |

śubhakṛt puṣkalaṃ tīrthe vaidūryaṃ śatrudarpahṛt |

nīlaṃ lakṣmīpradaṃ jñeyaṃ sphāṭikaṃ sarvakāmadam ||

kālottare ||

mahābhūtipradaṃ haimaṃ rājataṃ bhūtivarddhanam |

ārakūṭaṃ tathā kāṃsyaṃ śṛṇu sāmānyamuktidam ||

ārakūṭaṃ pittalam ||

trapusīsāyasaṃ liṅgaṃ śatrūṇāṃ nāśane hitam ||

tathā |

kīrtidaṃ kāṃsyajaṃ liṅgaṃ rājataṃ putravarddhanam |

paittalaṃ bhuktimuktyarthaṃ miśrajaṃ sarvasiddhidam ||

miśrajamaṣṭadhātunirmitam ||

śivanāradasaṃvāde ||

pitṝṇāṃ muktaye liṅgaṃ pūjyaṃ rajatasambhavam |

haimajaṃ satyalokasya prāptaye pūjayet pumān |

pūjayettāmrajaṃ liṅgaṃ puṣṭikāmo hi mānavaḥ |

trāmrādiliṅgapūjanantu kalītaraparam |

tathāca matsyasūkte ||

tāmraliṅgaṃ kalau nārcet raityasya sīsakasya ca |

raktacandanaliṅgañca śaṅkhakāṃsyāyasaṃ tathā |

tuṣṭikāmastu satataṃ liṅgaṃ pittalasambhavam |

kīrtikāmo yajennityaṃ liṅgaṃ kāṃsyasamudbhavam |

śatrumāraṇakāmastu liṅgaṃ lauhamayaṃ sadā |

sadā sīsamayaṃ liṅgamāyuṣkāmo'rccayennaraḥ ||

lakṣaṇasamuccaye'pi |

sthiralakṣmīpradaṃ haimaṃ rājataṃ caiva rājyadam |

prajāvṛddhikaraṃ rāṅgaṃ tāmramāyuḥpravarddhanam |

vidveṣakārakaṃ kāṃsyaṃ rītijaṃ śatrunāśanam ||

rītijaṃ pittalamayam ||

rogaghnaṃ saisakaṃ liṅgamāyasaṃ śatranāśanam |

aṣṭalauhamayaṃ liṅgaṃ kuṣṭharogakṣayāvaham |

trilauhasambhavaṃ liṅgaṃ vijñānaṃ prati siddhidam ||

liṅgapurāṇe ||

śrīpradaṃ vajrajaṃ liṅgaṃ śilājaṃ sarvasiddhidam |

dhātujaṃ dhanadaṃ sākṣāddārujaṃ bhogasiddhidam ||

kālottare ||

gandhapuṣpamayaṃ liṅgaṃ tathānnādivinirmitam |

kastūrīsambhavaṃ liṅgaṃ dhanākāṅkṣī prapūjayet |

liṅgaṃ gorocanotthañca rūpakāmastu pūjayet |

kāntikāmastu satataṃ liṅgaṃ kuṅkumasambhavam |

śvetāgurusamudbhūtaṃ mahābuddhivivarddhanam |

dhāraṇāśaktidaṃ liṅgaṃ kṛṣṇāgurusamudbhavam ||

mātṛkābhedatantre dvādaśapaṭale ca ||

pārthive śivapūjāyāṃ sarvasiddhiyuto bhavet |

pāṣāṇe śivapūjāyāṃ dviguṇaṃ phalamīritam |

svarṇaliṅge ca pūjāyāṃ śatrūṇāṃ nāśanaṃ matam |

sarvasiddhiśvaro raupyai phalaṃ tasmāccaturguṇam |

tāmre puṣṭiṃ vijānīyāt kāṃsye ca dhanasaṃkṣayaḥ |

gaṅgāyāñca lakṣaguṇaṃ lākṣāyāṃ rogavān bhavet |

sphāṭike sarvasiddhiḥ syāttathā marakate priye ! |

lauhaliṅge ripornāśaḥ kāmadaṃ bhasmaliṅgakam |

bālukāyāṃ kāmyasiddhirgomaye ripuhiṃsanam |

sarvaliṅgasya māhātmyaṃ dharmmakāmārthamokṣadam ||

ṣaṭkarmmadīpikādhṛtaśivadharme ||

brahmā sampūjayennityaṃ liṅgaṃ śailamayaṃ śubham |

tasya sampūjanāttena prāptaṃ brahmatvamuttamam |

indranīlamayaṃ liṅgaṃ viṣṇuḥ samarcayet sadā |

viṣṇutvaṃ prāptavān tenaso'bhūdbhūtaikapālakaḥ |

sphāṭikaṃ nirmmalaṃ liṅgaṃ varuṇo'bhyarccayet sadā |

tena tadvaruṇatvaṃ hi prāptaṃ tejobalānvitam ||

mātṛkābhedatantre saptamapaṭale'pi ||

pūjayet pārthive liṅge pāṣāṇaliṅgake'thavā |

svarṇaliṅge'thavā devi ! raupye tāmre ca kāṃsyake |

pārade vātha gaṅgāyāṃ sphaṭike marakate'pi vā |

kāryabhede lauhaliṅge bhasmanirmmitaliṅgake |

bālukānirmite liṅge gomaye vātha pūjayet |

saṃskāreṇa vinā devi ! pāṣāṇadrau na pūjayet ||

iti śivaliṅganirmmāṇadravyāṇi ||

atha śivaliṅgasaṃskāraḥ ||

tatraiva ||

saṃskārañca pravakṣyāmi viśeṣa iha yo bhavet |

raupyañca svarṇaliṅgañca svarṇapātre nidhāya ca |

tasmāduttolya talliṅgaṃ dugdhamadhye dinatrayam |

tryambakeṇa snāpayitvā kālarudraṃ prapūjayet |

ṣoḍaśenopacāreṇa vedyāntu pārvatīṃ yajet |

tasmāduttolya talliṅgaṃ gaṅgātoye dinatrayam |

tato vedoktavidhinā saṃskāramācaret sudhīḥ |

pūrvoktavacanaiḥ phalaviśeṣakāmanayā nānāvidhaliṅgapūjoktā |

sā ca pūjā liṅgaṃ sulakṣaṇaṃ kuryāttyajelliṅgamalakṣaṇam |

dairghya hīne bhaved vyādhiradhike śatruvarddhanam |

mānahīne vināśaḥ syādadhike ca śiśukṣayaḥ |

vistāre cādhike hīne rāṣṭranāśo bhaved dhruvam |

pīṭhahīne tu dāridryaṃ śirohīne kulakṣayaḥ |

brahmasūtravihīne ca rājñāṃ rāṣṭrañca naśyati |

tasmāt sarvaprayatnena liṅgaṃ kuryāt sulakṣaṇam |

ityādinā sulakṣaṇaliṅgasyaiva phaladātṛtvamuktam |

liṅgārccanatantre dvitīyapaṭale ||

devyuvāca ||

indriyairahito devaḥ śūnyarūpaḥ sadāśivaḥ |

ākāro nāsti devasya kiṃ tasya pūjane phalam ||

śiva uvāca ||

prete pūjā maheśāni ! kadācinnāsti pārvati ! |

rudrasya parameśāni ! raudrī śaktiritīritā |

raudrī tu parameśāni ! ādyā kuṇḍalinī bhavet |

varttate parame śāni ! brahmaviṣṇuśivātmikā |

sārddhatribalayākāraiḥ śivaṃ veṣṭya sadā sthitā |

śaktiṃ vinā maheśāni ! pretatvaṃ tasya niścitam |

śaktisaṃyogamātreṇa karmmakarttā sadāśivaḥ |

ata eva maheśāni ! pūjayecchivaliṅgakam ||

iti saśaktikaśivaliṅgapūjanaphalam ||

mātṛkātantre saptamapaṭale ||

devyuvāca ||

liṅgapramāṇaṃ deveśa ! kathayasva mayi prabho ! |

pārthive ca śilādau ca viśeṣo yatra yo bhavet ||

śrīśiva uvāca ||

mṛttikātolakaṃ grāhyamathavā tolakadvayam |

etadanyanna kurvīta kadācidapi pārvati ! ||

ṣaṭkarmma dīpikādhṛtaviśvasāratantre'pi ||

mṛttikātolakaṃ grāhyamathavā tolakadvayam |

trisūtrasya pramāṇena ghaṭanaṃ kārayedbudhaḥ |

svāṅguṣṭhaparvamāṇantu kṛtvā liṅgaṃ prapūjayet |

mṛdādiliṅgaghaṭane pramāṇaṃ parikīrtitam |

phalamuktamavāpnoti anyathā cettadanyathā |

trisūtrīkaraṇamuktaṃ kālottare ||

liṅge vedyāṃ tathā pīṭhe samasūtranipātanāt |

samañcaiva vijānīyāt trisūtrīkaraṇantvidam |

tatra mṛttikābhedena brāhmaṇādīnāṃ pūjāphalasya praśastatvamuktam ||

liṅgārccanatantre tṛtīyapaṭale ||

caturddhā pārthivaṃ liṅgaṃ mṛtsnābhedena pārvati ! |

śuklaṃ raktaṃ tathā pītaṃ kṛṣṇañca parameśvari ! |

śuklantu brāhmaṇe śastaṃ kṣatriye raktamiṣyate |

pītantu vaiśyajātau syāt kṛṣṇaṃ śūdre prakīrtitam |

tathā ||

śuklaṃ hi pārthivaṃ liṅgaṃ nirmāya yastu pūjayet |

sa eva parameśāni ! trivargaphalabhāgbhavet |

kṣatriyastu varārohe ! raktaṃ nirmāya pārthivam |

pūjayet satataṃ yastu trivargaphalamāpnuyāt |

haritaṃ pārthivaṃ deve ! nirmmāya yastu pūjayet |

sa ca vaiśyo maheśāni ! trivargaphalabhāgbhavet |

kṛṣṇaṃ hi pārthivaṃ liṅgaṃ nirmāya yastu pūjayet |

sa śūdraḥ parameśāni ! trivargaphalabhāgbhavet ||

mātṛkābhedatantre ||

śilādau ca maheśāni ! sthūlañca phaladāyakam |

aṅguṣṭhamānaṃ deveśi ! yadvā hemādrimāṇakam |

krameṇa devadeveśi ! phalaṃ bahuvidhaṃ labhet |

sthūlāt sthūlataraṃ liṅgaṃ rudrākṣaṃ parameśvari ! |

pūjanāddhāraṇāddevi ! phalaṃ bahuvidhaṃ smṛtam |

sthūlāt sthūlataramiti pārthivaliṅgetaraparam |

mṛttikātolakamiti prāguktaviśeṣavacanāditi |

śilāsphaṭikamarakatādīnāṃ pañcasūtrīkaraṇamuktam laiṅgai yathā ||

śivaliṅgasya yanmānaṃ tanmānaṃ dakṣasavyayoḥ |

yonyagramapi yanmānaṃ tadadho'pi yathā bhavet ||

tantrāntare ||

liṅgasya yādṛg vistāraḥ pariṇāmo'pi tādṛśaḥ |

liṅgasya dviguṇā vedī yonistadarddhasammitā |

kurvītāṅguṣṭhato hrasvaṃ na kadācidapi kvacit |

ratnādiśivanirmāṇe mānamivāvaśādbhavet ||

liṅgaśabdavyutpattistu skandapurāṇe |

ākāśaṃ liṅgamityāhu pṛthivī tasya pīṭhikā |

ālayaḥ sarvadevānāṃ layanālliṅgamucyate ||

śiva uvāca ||

na tuṣyāmyarccito'rccāyāṃ puṣpadhūpanivedanaiḥ |

liṅge'rccite tathātyarthaṃ paraṃ tuṣyāmi pārvati ! |

evaṃ devi ! purā kṛtye jito'haṃ sarvadaivataiḥ |

liṅgatvālliṅgamityuktaṃ sadevāsurakinnaraiḥ |

prayacchāmi divaṃ devi ! yo malliṅgārccane rataḥ |

tyaktā sarvāṇi pāpāni nirgado dagdhakalmaṣaḥ |

manmanā mannamaskāro māmeva pratipadyate |

dravyaviśeṣeṇa pūjādiphalamapi tatraiva ||

vastrapūtajalairliṅgaṃ snapitvā mama mānavaḥ |

lakṣāṇāñcāśvamedhānāṃ phalamāpnoti sattamaḥ |

sugandhicandananarasairliṅgamālipya bhaktitaḥ |

ālipyate surastrībhiḥ sugandhairyakṣakardamaiḥ ||

liṅgapūjākaraṇadoṣaḥ tatpūjāphalañca tatraiva śivanāradasaṃvāde ||

vinā liṅgārccanaṃ yasya kālo gaccati nityaśaḥ |

mahāhānirbhavettasya durgatasya durātmanaḥ |

ekataḥ sarvadānāni vratāni vividhāni ca |

tīrthāni niyamā yajñā liṅgārādhanamekataḥ |

na liṅgārādhanādanyat purā vede caturṣvapi |

vidyate sarvaśāstrāṇāmeṣa eva suniścitaḥ |

bhuktimuktipradaṃ liṅgaṃ vividhāpannivāraṇam |

pūjayitvā naro nityaṃ śivasāyujyamāpnuyāt |

sarvamanyat parityajya kriyājālamaśeṣataḥ |

bhaktyā paramayā vidvān liṅgamekaḥ prapūjayet ||

matsyasūkte ṣoḍaśāpaṭale ||

aśvamedhasahasrāṇi vājapeyaśatāni ca |

maheśārcanapuṇyasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm ||

liṅgapurāṇe ||

bahunātra kimuktena carācaramidaṃ jagad |

śivaliṅgaṃ samabhyarcya sthitamatra na saṃśayaḥ ||

mātṛkābhedatantre ||

śivasya pūjanāddevi ! caturvargādhipo bhavet |

aṣṭaiśvaryayuto marttyaḥ śambhunāthasya pūjanāt |

svayaṃ nārāyaṇaḥ prokto yadi śambhu prapūjayet |

svarge marttye ca pātale ye devāḥ saṃsthitāḥ sadā |

teṣāṃ pūjā bhaveddevi ! śambhunāthasya pūjanāt ||

ṣaṭkarmmadīpikādhṛtakālottare nāradavākyam ||

asāre khalu saṃsāre sārametaccatuṣṭayam |

kāśyāṃ vāsaḥ satāṃ saṅgo gaṅgāmbhaḥ śambhu pūjanam ||

skandāpurāṇe ||

agnihotrāstrivedāśca yajñāśca bahudakṣiṇāḥ ||

śivaliṅgārccanasyaite koṭyaṃśenāpi te samāḥ |

chitvā bhittvā ca bhūtāni hitvā sarvamidaṃ jagat |

yajeddevaṃ virūpākṣaṃ na sa pāpena lipyate |

anekajanmasāhasraṃ bhrāmyamāṇaśca yoniṣu |

kaḥ samāpnoti vai muktiṃ vinā liṅgārccanaṃ naraḥ ||

vīramitrodayadhṛtaskandapurāṇe ||

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vāpyanulomajaḥ |

pūjayet satataṃ liṅgaṃ tattanmantreṇa sādaram |

tattanmantreṇeti yathāyogyaṃ vaidikatāntrikanāmamantreṇetyarthaḥ ||

liṅgapurāṇe ||

mūle brahmā tathā madhye viṣṇustribhuvaneśvaraḥ |

rudropari mahādevaḥ praṇavākhyaḥ sadāśivaḥ |

liṅgavedo mahādevīliṅgaṃ sākṣānmaheśvaraḥ |

tayoḥ sampūjanānnityaṃ vedī devaśca pūjitau ||

atha pāradaśivaliṅgamāhātmyam ||

mātṛkābhedatantre aṣṭamapaṭale ||

jyotirmayaṃ mahāliṅgaṃ kailāsanagare priye ! |

tasyaiva ṣoḍaśāṃśaikaḥ kāśyāṃ viśveśvaraḥ sthitaḥ |

pūrṇaliṅgaṃ maheśāni ! śivabījaṃ na cānyathā |

śilāmadhye yathācakraṃ lakṣmīnārāyaṇaḥ param |

pāradasya śatāṃśaiko lakṣmīnārāyaṇo na hi |

pakāraṃ viṣṇurūpañca ākāraṃ kālikā svayam |

rephaṃ śivaṃ dakārañca brahmarūpaṃ na cānyathā |

pāradaṃ parameśāni ! brahmaviṣṇu śivātmakam |

yo yajet pāradaṃ liṅgaṃ sa eva sambhuravyayaḥ |

ājanmamadhye yo devi ! ekadā yadi pūjayet |

sa eva dhanyo deveśi ! sa jñānī sa ca tattvavit |

sa brahmavettā sa dhanī sa rājā bhuvi pūjyate |

aṇimādibhūtīnāmīśvaraḥ sādhakottamaḥ ||

atha pāradaśivaliṅganirmāṇavidhiḥ ||

tatraiva ||

pārade śiva nirmāṇe nānāvighnaṃ yataḥ priye ! |

ata eva maheśāni ! śāntisvastyayanaṃ caret |

pāradaṃ śibabījaṃ hi ṭāḍanaṃ na hi kārayet |

tāḍanādvittanāśaḥ syāttāḍanādvittahīnatā |

tāḍanādrogayuktatvaṃ tāḍanānmaraṇaṃ bhavet |

dvādaśāṃ pārthivaṃ liṅgamupacāraiśca ṣoḍaśaiḥ ||

paṭṭādisūtranirmmāṇaracitaṃ śuklameva vā |

puruṣasya yathāyogyaṃ yugmavastraṃ nivedayet |

bhogayogyaṃ pradātavyaṃ madhuparkaṃ kuleśvari ! |

alaṅkāraṃ yathāśakti dadyāt kalyāṇahetave |

pūjayed bahuyatnena vilvapatreṇa pārvati ! |

toḍaloktena vidhinā pratyekenāyutaṃ japet |

ādau pañcākṣaraṃ mantramaṣṭottaraśataṃ japet |

pūjānte prajapet paścāt prasādākhyaṃ mahāmanum |

dakṣiṇāntaṃ samācaryya haviṣyāśī jitendriyaḥ |

tāmbūlañca tathā matsyaṃ varjayenna kadācana |

asmiṃstantre haviṣyānnaṃ tāmbūlaṃ mīnamuttamam |

homayet parameśāni ! daśāṃśaṃ vā śatāṃśakam |

homasya dakṣiṇā kāryā tadā vighnairna lipyate |

tataḥ parasmin divase pāradamānayet sudhīḥ |

tasyopari japenmantraṃ sarvabandhaṃ navātmakam |

vyomabījaṃ śivārṇañca varṇādyaṃ bindumastakam |

vāyubījaṃ cenduyutaṃ tritayaṃ tryambakaṃ priye ! |

imaṃ mantraṃ maheśāni ! prajapedauṣadhopari |

pārade prajapenmantramaṣṭottaraśataṃ yadi |

tadaivauṣadhayogena baddho bhavati nānyathā |

tataḥ parasmin divase śṛṇu yaḥ prāṇavallabhe ! |

varayet sarvakarttāraṃ yathoktavibhavāvadhi |

suvarṇaṃ campakākāraṃ karṇayugme niveśayet |

catuṣkoṇayutaṃ svarṇaṃ grīvāyāṃ sumanoharam |

hastadvaye maheśāni ! dadyādbalayayugmakam |

balayaṃ śuklavarṇañca aṅgurīyaṃ tathaiva ca |

ūrmī dadyāt pītavarṇāṃ kṣaumavastrayugaṃ śive ! |

ūrmīṃ aṅgurīyakam |

evaṃ kṛtvā maheśāni ! śivarūpaṃ vicintayet |

athātaḥ sampravakṣyāmi vidhānaṃ śṛṇu pārvati ! |

prastare caiva saṃsthāpya jhiṇṭīpatrarasena ca |

praṇaveṇa samāloḍya kuryāt kardamavat priye ! |

nirmāṇayogyaṃ taddravyaṃ yadi syāt surasundari ! |

tadā nirmāya talliṅgaṃ punardṛḍhataraṃ caret |

khapuṣpasaṃyute vastre aṅgāre ca karauṣake |

kiñciduṣṇaṃ prakartavyaṃ yato dṛḍhataraṃ bhavet |

avadhūterucyate |

muṇḍarilijje sūtapara ocakodijje maṇḍalabharake khalakarijje |

oho yayāyakāde prāya ocche śivanirmāya |

ocme dijje jaḍake pāṇi vajrasamānakarake jāni ||

iti pāradaśivaliṅganirmāṇavidhiḥ ||

śivaliṅgotpattistu nāradapañcarātre tṛtīyarātre prathamādhyāye nāradabrahmasaṃvāde ||

yathā ||

brahmovāca ||

purā tvaṃ cañcalaṃ jñātvā tvadagre na prakāśitam |

idānīṃ yogināṃ jñātvā kathayāmi na saṃśayaḥ |

atiguhyamatiguhyamatiguhyaṃ na saṃśayaḥ |

gopitavyaṃ gopitavyaṃ gopitavyaṃ tvayāpi ca |

śambhunā gopitaṃ tantre tantrāntare prakāśitam |

śṛṇu tatkathayāmyadya sāvadhānāvadhāraya |

sargādau vividhāḥ sargā mayā sṛṣṭā hi nārada ! |

devadānava daityāśca gandharvayakṣarākṣasāḥ |

sarve strīvaśagāḥ śreṣṭhā maithunājjāyate prajā |

kevalaṃ hi śivaḥ śambhurdāragrahaṇakarmaṇi |

kadāpi na manaścakre dṛṣṭvā cintāparāḥ surāḥ |

māmeva śaraṇaṃ nagmuḥ sendrā devāsurādayaḥ |

praṇipatya stuti kṛtvā upatasthuḥ samāhitaḥ |

procuḥ prāñjalayaḥ sarve bhayādgadgadamānasāḥ ||

devādyā ūcuḥ ||

udvāhitā vayaṃ sarve bhavanapi janārdanaḥ |

kevalaṃ hi mahādevo devadevo jagatpatiḥ |

vivāhe na manaścakre kayā vā mohyate śivaḥ |

upāyaṃ cintaya vibho ! sadāraḥ kathamīśvaraḥ |

yena syājjagatāṃ nāthastat kuruṣva dayānidhe ! |

iti śrutvā vacasteṣāṃ tato brahmā prajāpatiḥ |

saha tairgaruḍārūḍhaṃ jagāma kamalāsanaḥ |

uvāca taṃ jagannāthaṃ viṣṇuṃ kamalalocanam ||

brahmovāca ||

sṛṣṭā mayā suraśreṣṭha ! mānuṣā maithunodbhavāḥ |

sarve straiṇā vinā śambhu yat karttavyaṃ vadasva me ||

śrībhagavānuvāca ||

ebhiḥ saha mahābāho ! gacchāmastvamahaṃ śivam |

karttavyaṃ sūcitaṃ tena anujñāte yathāvidhi |

kintu tadyogyanārīntu vivāhārthaṃ prakalpaya ||

brahmovāca ||

dakṣaṃ gacchāmahe sarve anujñāpaya taṃ hare ! |

ādyāśaktiṃ mahāmāyāṃ prasādayatu vai laghu |

kanyā bhūtvā mahāśambhuṃ mohayiṣyati śaṅkaram |

evamuktvā tu taiḥ jagmaturvidhikeśavau |

yatra dakṣo mahātejāḥ procatuḥ kāryyamātmanaḥ |

uvāca dakṣaṃ tadyuktaṃ tapastaptuṃ prajāpatiḥ |

brahmā viṣṇuśca sarve te tapasā tosayecchivām |

āvirbabhūva sā devī kālikā gadadīśvarī |

prāha māṃ vaḥ kimarthantu samutkaṇṭhāḥ surāsurāḥ ||

devyuvāca ||

śīghraṃ rūpaṃ yathākāmaṃ bhavatāṃ prārthane phalam |

acirāttat pradāsyāmi satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||

devādyā ūcuḥ ||

bhūtvā tu dakṣakanyā tvaṃ śaṅkaraṃ parimohaya |

asmākaṃ vāñchitañcaitat kuru siddhiṃ sadā śive ! |

etat śrutvā vacasteṣāṃ nirīkṣya kamalāsanam |

uvāca vacmi yāviṣṭā kālikā jagadīśvarī ||

devyuvāca ||

śambhuradya tano bālaḥ kiṃ māṃ santoyiṣyati |

mama yogyaṃ pumāṃstvantu anyaṃ vai parikalpaya ||

brahmovāca ||

śambhuḥ sarvagururdevo hyasmākaṃ parameśvaraḥ |

mahāmattvo mahātejāḥ sa te toṣaṃ kariṣyati |

śambhu tulyaḥ pumānnāsti kadācidapi kutracit |

ityuktā brahmaṇā devī vācamityāha ceśvarī |

dakṣāya darśanaṃ dattvā uvāca ucyatāṃ varaḥ |

dakṣo'pi dṛṣṭvā tāṃ devīṃ khaḍgakarttṛdharāṃ parām |

kharvāṃ lambodarīṃ vyāghracarmāvṛtakaṭisthalīm |

nīlotpalakapālāḍhyakarayugmāṃ varapradām |

kṛtakṛtyamivātmānaṃ mene dakṣaḥ prajāpatiḥ ||

dakṣa uvāca ||

yadi me varadāsi tvaṃ devānāmapi vāñchitam |

madīyatanayā bhūtvā śaṅkaraṃ kila mohaya |

tathetyuktvā jagaddhātrī antarddhānaṃ gatā tadā |

devatāśca tato natvā yatra tepe tapo haraḥ |

sastrīkāḥ paramātmānamupatasthurjagatpatim |

praṇemustuṣṭuvurbhaktyā prāhurgadgadabhāṣiṇaḥ |

devādyā ūcuḥ ||

bhagavan ! devadeveśa ! lokanātha ! mahāśaya ! |

vayaṃ sarve tu sastrīkāḥ sṛṣṭyarthaṃ parameśvara ! |

atastvaṃ kuru codvāhaṃ sṛṣṭirakṣā yathā bhavet |

dakṣagehe mahākālī māyeti parikīrtitā |

jātā te prītaye śambho ! sā te yogyā na saṃśayaḥ ||

īśvara uvāca ||

bhavatāṃ prītaye samyak kariṣye nātra saṃśayaḥ |

udyogaḥ kriyatāṃ kṣipraṃ vivāhāya mamaiva hi |

ityuktāstu surāḥ sarve īśvareṇa mahātmanā |

kṛtakṛtyā gatāḥ sarve bhavanaṃ sarvasundaram |

dakṣāya kathayāmāsuḥ śaṅkareṇoditaṃ vacaḥ |

tato vivāhaṃ nirvartya kṛtakṛtyā yathā gatāḥ |

gatāḥ sarve maheśo'pi satyā saha tadā gṛham |

jagāma reme satyā ca ciraṃ nirbharamānasaḥ |

atha kāle kadācittu satyā saha maheśvaraḥ |

reme na śeke taṃ suduṃ satī śrāntābhavattadā |

uvāca dīnayā vācā devadevaṃ jagadgurum |

bhagavanna hi śaknomi tava bhāraṃ suduḥsaham |

kṣamasva māṃ mahādeva ! kṛpāṃ kuru jagatpate ! |

niśamya vacanaṃ tasyā bhagavān vṛṣabhadhvajaḥ |

nirbharaṃ ramaṇaṃ cakre gāḍhaṃ nirdayamānasaḥ |

kṛtvā sampūrṇaramaṇaṃ satī ca tyaktamaithunā |

utthānāya manaścakre ubhayosteja uttamamm |

papāta dharaṇīpṛṣṭhe tairvyāptimakhilaṃ jagat |

pātāle bhūtale svarge śivaliṅgāstadābhavan |

tena bhūtā bhaviṣyāśca śivaliṅgāḥ sayonayaḥ |

yatra liṅgaṃ tatra yoniryatra yonistataḥ śivaḥ |

ubhayoścaiva tejobhiḥ śivaliṅgaṃ vyajāyata ||

iti śivaliṅgotpattikathanam ||

śivaliṅgapūjāyāṃ sarveṣāmadhikāra ukta utpattitantre catuḥṣaṣṭipaṭale ||

śākto vā vaiṣṇavo vāpi sauro vā gāṇapo'thavā |

śivārccanavihīnasya kutaḥ siddhirbhavetpriye ! |

anārādhya ca māṃ devi ! yo'rccayeddevatāntaram |

na gṛhṇāti mahādevi ! śāpaṃ dattvā vrajet puram |

parvatāgrasamaṃ devi ! miṣṭānnādikrameṇa hi |

phalāni bahulānyeva puṣpāṇyeva yathāvidhi |

sumerusadṛśaṃ cānnaṃ nānāvidhaṃ maheśvari ! |

sūpādikaṃ maheśāni ! yadi syāt sāgaropamam |

yaddattaṃ puṣpanaivedyaṃ sarvaṃ viṣṭhāmayaṃ bhavet |

śivārccanavihīno yaḥ pūjayeddevatāntaram |

viśeṣataḥ kaliyuge sa naraḥ pāpabhāgbhavet |

liṅgārccanatantre prathamapaṭale'pi ||

sarvapūjāsu deveśi ! liṅgapūjā paraṃ padam |

liṅgapūjāṃ vinā devi ! anyapūjāṃ karoti yaḥ |

viphalā tasya pūjā syādante narakamāpnuyāt |

tasmālliṅgaṃ maheśāni ! prathamaṃ paripūjayet |

yadrājyaṃ liṅgapūjāyāṃ rahitaṃ satataṃ priye ! |

tadrājyaṃ patitaṃ manye viṣṭhābhūmisamaṃ smṛtam |

brahma viṭ kṣatriyo devi ! yadi liṅgaṃ na pūjayet |

tatkṣaṇāt parameśāni ! trayaścāṇḍālatāmiyuḥ |

śūdraśca parameśāni ! sadā śūkaravadbhavet |

śivārcanantu deveśi ! yasmin gehe vivarjitam |

viṣṭhāgarttasamaṃ devi ! tadgṛhaṃ viddhi pārvati ! |

annaṃ viṣṭhā payo mūtraṃ tasmin veśmani pārvati ! |

śākto vā vaiṣṇavo vāpi śaivo vā parameśvari ! |

ādau liṅgaṃ prapūjyātha vilvapatrairvarānane ! |

paścādanyaṃ maheśāni ! liṅgaṃ prārthya prapūjayet |

anyathā mūtravat sarvaṃ śivapūjāṃ vinā priye ! ||

vīramitrodayadhṛtaskandapurāṇe śivaliṅgamadhikṛtya ||

darśanāt sparśanāttasya labhante nirvṛtiṃ narāḥ |

tasya puṇyaṃ mayā vaktuṃ samyagyugaśatairapi |

śakyate naiva vidhivattasmāt taṃ sthāpayecchivam |

sarveṣāmeva varṇānāṃ vibhordivyaṃ vapuḥ śubham |

sukṛtaṃ bhāvanāyogyaṃ yogināṃ niṣphalaṃ tathā |

śivaliṅgaṃ samullaṅghya yo'rcayedanyadevatāḥ |

sa nṛpaḥ saha deśena rauravaṃ narakaṃ vrajet |

brahmādayaḥ surāḥ sarve rājānaḥ samaharṣikāḥ |

mānavā munayaścaiva sarve liṅgaṃ yajanti ca |

viṣṇurnārāyaṇo hatvā sasainyaṃ brahmaṇaḥ sutam |

sthāpitaṃ vidhivadbhaktyā liṅgaṃ tīre nadīpateḥ |

kṛtvā pāpasahasrāṇi hatvā vipraśataṃ tathā |

pāpāt samāśrito liṅgaṃ mucyate nātra saṃśayaḥ |

sarve liṅgamayā lokāḥ sarve liṅge pratiṣṭhitāḥ |

tasmādabhyarcayelliṅgaṃ yadīcchecchāśvataṃ padam |

sarvaṃ liṅgamayaṃ lokaṃ sarvaṃ liṅge pratiṣṭhitam |

tasmāt sarvaprayatnena sthāpayet pūjayecca tat |

brahmā haraśca bhagavān viśve devā umā hariḥ |

lakṣmīrdhṛtiḥ smṛtiḥ prajñā vidhirdurgā śacī tathā |

rudrāśca vasavaḥ skando viśākhaḥ śākha eva ca |

naigameśaśca bhagavān lokapālā grahāstathā |

sarve nandipurogāśca gaṇā gaṇapatiḥ prabhuḥ |

pitaro munayaḥ sarve kuverādyāśca sattamāḥ |

ādityā vasavaḥ sādhyā aśvinau ca bhiṣagvarau |

viśve devāḥ samahataḥ paśavaḥ pakṣiṇo mṛgāḥ |

brahmādi sthāvaraṃ yacca sarvaṃ liṅge pratiṣṭhitam |

tasmāt sarvaprayatnena sthāpayelliṅgamaiśvaram |

palena sthāpitaṃ liṅga pūjayedyadi mānavaḥ ||

anyatrāpi ||

mūle brahmā vasati bhagavān madhyabhāge ca viṣṇuragre śambhuḥ paśupatirajo rudramūrtirvareṇyaḥ |

tasmālliṅgaṃ gurusurataruṃ sthāpayet pūjayedvāyasmāt pūjyo gaṇapatirasau devamukhyaiḥ samastaiḥ |

gandhaiḥ puṣpaiḥ sugandhairbahutarabalibhiḥ stotramantropacārairnityañcāpyarcayanti tridaśavaranutaṃ liṅgamūrtiṃ maheśam |

garbhādhānādināśastvatha bhayarahitā devagandharvamukhyaiḥ siddhairvandhyāśca pūjyā gaṇavaranamitāste bhajantyaprameyāḥ ||

tasmādbhaktayopacāreṇa sthāpayet parameśvaram |

pūjayecca viśeṣeṇa liṅgaṃ sarvārthasiddhaye ||

tathā |

tasmāt sadā pūjanīyo liṅgamūrtirmaheśvaraḥ |

yāvat pūjā sureśasya tāvaddehasthitirdivi |

pūjanīyaḥ śivo nityamataḥ śraddhāsamanvitaiḥ |

sarvaṃ liṅgamayaṃ lokaṃ sarvaṃ liṅge pratiṣṭhitam |

tasmāt sampūjayelliṅgaṃ yadīcchet siddhimātmanaḥ ||

sarve liṅgārcanādeva devā daityāśca dānavāḥ |

yakṣā vidyādharāḥ siddhā rākṣasāḥ piśitāśinaḥ |

arcayitvā liṅgamūrttiṃ saṃsiddhā nātra saṃśayaḥ |

tasmāliṅgaṃ yajennityaṃ yena kenāpi bhoḥ ! surāḥ ! ||

tathā |

ye vāñchanti mahābhogān rājyaṃ vā tridaśālaye |

te'rcayantu sadākālaṃ liṅgarūpaṃ maheśvaram |

chitvā bhittvā ca bhūtāni hatvā sarvamidaṃ jagat |

yajedekaṃ virūpākṣaṃ na sa pātraiḥ pralipyate ||

etāni vīramitrodayadhṛtāni ||

atha traikālikaliṅgapūjāphalam ||

matsyasūkte ||

prātarutthāya yo liṅgaṃ bhaktyā sampūjayet kvacit |

kapilānāṃ śataṃ dattvā yat phalaṃ tadavāpnuyāt |

madhyandinakare prāpte yo liṅgaṃ pratipūjayet |

sampūrṇāṃ pṛthivīṃ dattvā yat phalaṃ tadavāpnuyāt ||

tathā ||

aṣṭottarasahasrantu pratyahaṃ pūjayecchivam |

ekakālaṃ trikālaṃ vā sa punāti kulatrayam |

aṣṭāṣṭakaṃ vā deveśi ! śataṃ vāpi tadarddhakam |

tadeva sakalaṃ vindyānmakārasthasahasrakam |

dravyamāyuḥ striyaṃ puttrān yaccānyanmanasepsitam |

sphāṭikaṃ liṅgamāsādya yajamānaḥ samaśnute |

varaṃ prāṇaparityāgaḥ śiraso vāpi karttanam |

na caivāpūjya yuñjīta śivaliṅgaṃ maheśvaram ||

ṣaṭkarmadīpikādhṛtaskandapurāṇe'pi ||

prātarutthāya yo liṅgaṃ bhaktyā sampūjayet sakṛt |

kapilālakṣadānena yat phalaṃ tadavāpnuyāt |

madhyandinakare prāpte yo liṅgaṃ paripūjayet |

sampūrṇāṃ pṛthivīṃ dattvā yat phalaṃ tadavāpnuyāt |

vāruṇīmāśrite sūrye śivaṃ samarcayettu yaḥ |

gavāṃ śatasahasrasya dattasya phalamāpnuyāt ||

atha kāmanābhede pārthivaśivaliṅgasaṅkhyā vīramitrodayadhṛtā yathā |

saṃkhyā pārthivaliṅgasya yathākāmaṃ nigadyate |

sṛlliṅgaṃ pārthivaṃ nāma bhuktimuktikaraṃ param |

deśakālādikaṃ jñātvā kuryāliṅgaṃ phalapradam |

na karoti yadā jñātvā na kāryaṃ tasya sidhyati |

vidyārthī śatasahasraṃ dhanārthī ca tadarddhakam |

putrārthī sārddhasāhasraṃ kanyārthī ca śatatrayam |

vidvān liṅgāyutaṃ kuryāt sarvapāpaharaṃ param |

rājyārthī śatasāhasraṃ kāntārthī śatapañcakam |

mokṣārthī koṭiguṇitaṃ bhūtikāmaḥ sahasrakam |

rūpārthī trisahasrantu tīrthārthī dvisahasrakam |

suhṛtkāmaḥ sahasrantu vastrārthaṃ śatamaṣṭakam |

māraṇārthaṃ saptaśataṃ mohanārthaṃ śatāṣṭakam |

uccāṭanavaśaścaiva sahasrantu yathoktataḥ |

stambhane ca sahasrantu māraṇe ca tadardhakam |

mahārājabhaye pañcaśatañcāpadi saṅkaṭe |

sahasramayutaṃ sarvamākadaṃ parikīrtitam |

ekaṃ pāpaharaṃ proktaṃ dviliṅgaṃ cārthasiddhidam |

triliṅgaṃ sarvakāmānāṃ kāraṇaṃ paramīritam ||

tathā ||

liṅgānāmayutaṃ kṛtvā pūjā rājabhayaṃ haret |

sahasrāṇi ca liṅgānām nigaḍānmocayeddhruvam |

kārāgṛhavimuktyarthamayutaṃ kārayedbudhaḥ ||

ḍākinyādibhaye pañcasahasraṃ kārayettadā |

sahasrāṇāñca pañcāśadaputro hi prakārayet |

liṅgārccanatantre navamapaṭale ||

anena ca kramāddevi ! lakṣaṃ yastu prapūjayet |

sarvābhīṣṭaphalaṃ devi ! labhate nātra saṃśayaḥ ||

tathā ||

ekīkṛtya maheśāni ! yugalaṃ na tu pūjayet |

ekīkṛtya maheśāni ! daśapañcaśatāni ca |

pratyekenātha vā devi ! vilvapatraiḥ prapūjayet |

ekaikaṃ pūjayelliṅgaṃ yugalaṃ na tu pūjayet |

daridro jāyate devi ! yugalasya tu pūjanāt 1 ||

iti liṅgayugmapūjāniṣedhaḥ ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ pañcame bhaktikāṇḍe śākhākathanaṃ nāma dvitīyaḥ paricchedaḥ ||

Die Verehrung der Göttin verbindet zahlreiche Überlieferungen dieser Sammlung.


atha śivapūjā ||

matsyasūkte mahātantre pañcadaśapaṭale ||

tīrthamṛtsnāṃ samāhṛtya nirmāya liṅgamadbhutam |

tīrthābhāve maheśāni ! nadīmṛtsnāṃ śucismite ! |

nadyabhāve maheśāni ! kṣudrāyā mṛttikāṃ priye ! ||

nadīkṣudrayorlakṣaṇamapi ||

parvataprabhavā devi ! nadīnāmnītyudāhṛtam |

etadbhinnā maheśāni ! nadī kṣudrā iti priye ! |

nirjharasya ca deveśi ! mṛtsnā sampatpradāyinī |

tathā caiva sarotpannā nānāsukhapradāyino |

sarvābhāve maheśāni ! goṣpadasthāñca mṛttikām |

athavā parameśāni ! yatra cittaṃ prasīdati |

supīnaṃ sundaraṃ ramyaṃ śarkarārahitaṃ sadā |

nirmmāya pārthivaṃ liṅgaṃ kuṇḍalīsahitaṃ priye ! |

yo liṅgaṃ parameśāni ! sa rudraḥ parameśvaraḥ |

kuṇḍalī veṣṭanī tasyāḥ sā devī parameśvarī |

śivasya pūjanāddevi ! devīdevau ca pūjitau |

ekasya pūjanāddevi ! dvayoreva prapūjanam ||

liṅgārccanatantre dvitīyapaṭale ||

mṛtsnā tu parameśāni ! varṇabhedena sundari ! |

varṇabhedena brāhmaṇādivarṇabhedena |

varṇabhedastu pūrvamuktaḥ |

sammantrya mātṛkāmantraiścānulomavilomataḥ |

japtvā tu parameśāni ! daśadhā parameśvari ! |

iti mantraṃ japitvā vai mṛtsnāṃ prārthya varānane ! |

sarvaśaktimaye ! devi ! mṛttike ! tridaśeśvari ! |

nirmmāya pārthivaṃ liṅgaṃ śivapūjāṃ karomyaham |

tvayi kāmaśca dharmaśca tatkrame satyapīśvari ! |

caturvargaprade ! devi ! nānāratnavibhūṣite ! |

tvāṃ vinā parameśāni ! kuto mokṣaḥ kutaḥ sukham |

arthaḥ kāmañca deveśi ! tvāṃ vinā na hi jāyate |

oṃ hrīṃ mṛttike ! duṣkṛtihare ! hrīṃ oṃ |

iti mantraṃ samuccārya gṛhṇīyāt mṛttikāṃ priye ! |

oṃ harāya nama iti gṛhṇīyādvā śucismite ! |

ajñānāt parameśāni ! yo gṛhṇīyāttu mṛttikām |

viphalā tasya sā pūjā pārthivasya ca liṅgake |

nirmāṇaṃ mātṛkāmantrairo/ maheśvarāya nama iti priye ! |

uccārya mātṛkāmantraṃ śūlaprāṇe ! tataḥ param |

supratiṣṭhito bhava ityuccārya mātṛkāṃ tataḥ |

prāṇaṃ niyojayeddevi ! pārthive śivaliṅgake |

prāṇapratiṣṭhāmantreṇa prāṇānniyojayettataḥ ||

toḍalatantre pañcamapaṭale'pi ||

śṛṇu devi ! pravakṣyāmi pārthivaṃ śivapūjanam |

tatrādau prīṇayeddevi ! gurudevamananyadhīḥ |

oṃ harāya namaskāraṃ mṛttikāmāharet sudhīḥ |

maheśvarāya namaskāraṃ nirmmāya bahuyatnataḥ |

śūlapāṇe ! ihoccārya supratiṣṭhito bhaveti ca |

anena manunā devi ! jīvanyāsaṃ samācaret |

hakāraṃ vindusaṃyuktaṃ dīrghayuktaṃ ṣaḍaṅgakam ||

liṅgārccanatantre ||

bhūtaśuddhiṃ maheśāni ! prathamaṃ parikīrttitam |

tatastu mātṛkānyāsaṃ kuryāt paramayatnataḥ |

prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā śivaṃ dhyāyet śucismite ! ||

dhyānantu toḍalatantre ||

tasya dhyānaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣva susamāhite ! |

oṃ dhyāyennityaṃ maheśaṃ rajatagirinibhaṃ cārucandrāvataṃsaṃ ratnākalpojjvalāṅgaṃ paraśumṛgavarābhītihastaṃ prasannam |

padmāsīnaṃ samantāt stutamamaragaṇairvyāghrakṛttiṃ vasānaṃ viśvādyaṃ viśvabījaṃ nikhilabhayaharaṃ pañcavaktraṃ trinetraṃ ||

ratnākalpojjvalāṅgamiti ratnasyākalpo veśastenojjvalāṅgaṃ yasya tam |

vyāghrakṛttiścarma vasa ācchādane tadvasānaṃ tadācchādakamityarthaḥ ||

puṣpaṃ śirasi sandhārya mānasaiḥ pūjanaṃ caret |

punardhyātvā maheśāni ! śire puṣpaṃ nidhāya ca |

pinākadhṛk iti coccāryya ihāvaha dvidhā vadet |

iha tiṣṭha tato dvandvaṃ sannidhehi dvayaṃ iha |

iha sannihato rudra ! svaśabdañca tato vadet |

yāvatpūjāṃ samuccārya tataścaiva karomyaham |

snānīyañca paśupatiṃ ṅeyutañca namaścaret ||

pūjāmantra stu vedādyaṃ yo japeddevi ! brāhmaṇaḥ sādhakottamaḥ |

vedādyaḥ praṇavaḥ ! etatpādyaṃ maheśāni ! ṣaḍakṣaramanuṃ tataḥ |

namaskāraṃ samuccārya sava dadyādvicakṣaṇaḥ ||

ṣaḍakṣarapramāṇantu tatraiva ||

nakulīśaṃ samuddhṛtya manusvaravibhūṣitam |

vindunādakalāyuktaṃ prasādākhyaṃ maheśvaram |

nakulīho hakāraḥ |

manusvara aukāraḥ |

asya mantrasya māhātmyamūrddhāmnāye mayoditam |

namaskāraṃ samuddhṛtya vāntaṃ netrasamanvitam |

vāruṇaṃ mukhavṛttañca vāyuṃ lalāṭasaṃyutam |

amuṃ pañcākṣaraṃ mantraṃ pañcāmnāyaphalapradam |

praṇavādiryadā devi ! tadā mantraḥ ṣaḍakṣaraḥ |

namaskāro nama iti svarūpaḥ |

vāntaḥ śakāraḥ |

netraṃ prathamopasthitatvāddakṣiṇaṃ tena ikāraḥ |

vāruṇo yakāraḥ |

mukhavṛttamākāraḥ |

āyuryakāro lalāṭamakāraḥ |

prasādakhyaṃ samuddhṛtya arddhanārīśvarāya ca |

punaḥ prasādamuddhṛtya mantraṃ paramagopanam |

evaṃ bahuvidhākāraṃ vigrahaṃ me nagātmaje ! |

pūjayitvā maheśāni ! cāṣṭamūrtīḥ prapūjayet |

sarvo bhavastathā rudra ugro bhīmaḥ paśoḥ patiḥ |

mahādevañca īśāno ṅeyutaṃ kuru yatnataḥ |

kṣitiṃ jalaṃ tathā cāgniṃ vāyuñcākāśameva ca |

yajamānaṃ tathā somaṃ sūryañca mūrtinā saha |

sarvatra ṅeyutaṃ kṛtvā pūjayet sādhakottamaḥ |

praṇavādinamo'ntena vāmāvartena pūjayet |

mūrttayo'ṣṭau śivasyaitāḥ pūrvādikramayogataḥ |

āgneyāntāḥ prapūjyāstā vedyāṃ liṅge śivaṃ yajet |

aṣṭottarasahasraṃ vā śataṃ vā prajapettataḥ |

oṃ guhyātiguhyagoptā tvaṃ gṛhāṇāsmatkṛtaṃ japam |

siddhirbhavatu me deva |

tvatprasādātvayi sthite |

tataḥ stotraṃ samādāya japañcaiva samarpayet |

mukhavādyaṃ tataḥ kṛtvā cāṣṭāṅgaṃ praṇamet sudhīḥ |

saṃhāreṇa mahādeva ! kṣamasveti visarjayet |

athātaḥ sampravakṣyāmi sūtraṃ paramagopanam |

haro maheśvaraścaiva śūlapāṇiḥ pinākadhṛk |

paśupatiḥ śivaścaiva mahādeva iti kramāt |

aṣṭamūrttīstato devi ! pūjayet sādhakottamaḥ |

tato japenmaheśāni ! mukhavādyaṃ tataḥ param ||

mantratantraprakāśe'pi ||

mṛdāharaṇasaṅghaṭṭaḥ pratiṣṭhā dhyānameva ca |

sthāpanaṃ pūjanañcaiva visarjanamiti kramāt |

haro maheśvaraścaiva śūlapāṇiḥ pinākadhṛk |

paśupatiḥ śivaścaiva mahādeva iti kramāt |

na prācīmagrataḥ śambhornodīcīṃ śaktisaṃśritām |

na pratīcīṃ yataḥ pṛṣṭhamato dakṣaṃ samāśrayet ||

tantrāntare ||

śarvo bhavaśca rudraśca tathogro bhīma eva ca |

paśupatiḥ śivaścaiva īśānaśceti kīrttitāḥ |

kṣitirjalaṃ tathā vahnirvāyurākāśameva ca |

yajamānaśca somaśca sūryaścetyaṣṭamūrttayaḥ |

vāmāvartena vedyāñca taṃ pūjyāṣṭau ca mūrttayaḥ |

yajamānaḥ pūjaka ātmeti yāvadata eva mahimnaḥ stave-tvamu ! dharaṇirātmā tvamiti ca |

iti puṣpadantenoktam ||

vāmāvartena vedyāñca sampūjyāṣṭau ca mūrttayaḥ ||

tathā ||

mūrttayo'ṣṭau śivasyaitāḥ pūrvādikramayogataḥ |

āgneyāntāḥ prapūjyāstā vedyāṃ liṅge śivaṃ yajet ||

toḍalamantre ||

etadanyanna karttavyaṃ śaktidīkṣāparo yadi |

niṣiddhācaraṇāddevi ! pāpabhāk jāyate naraḥ |

nyūnādhikaṃ maheśāni ! yadi pūjādikaṃ caret |

sa guruścāpi śiṣyaśca śivahatyāṃ prayacchati |

nyūnādhikaṃ maheśāni ! yadi caikākṣaraṃ bhavet |

varṇasaṃkhyā maheśāni ! brahmahatyā bhaviṣyati |

ata eva sa pāpiṣṭhaḥ satyaṃ satyaṃ sureśvari ! ||

evaṃ pūjāṃ vidhāyādau tataścānyān prapūjayet |

ādau śivaṃ pūjayitvā śaktipūjā tataḥ paraṃ |

natu vā mūtravat sarvaṃ gaṅgātoyaṃ bhavedyadi |

ata eva maheśāni ! ādau liṅgaṃ prapūjayet |

liṅgārcanatantre navamapaṭale ||

sampūjya pārthiva liṅgaṃ gandhapuṣpādibhiḥ priye ! |

tataḥ pañcamukhe devi ! yaddattaṃ puṣpacandanam |

naivedya trividhaṃ ramyaṃ sugandhaṃ gandhavarjitam |

vilvapatrañca kahlāraṃ tagā mallikāṃ tathā |

mālatīṃ yūthikāṃ devi ! karavīraṃ manoharam |

padmañca ketakīṃ kundaṃ tathā hyāmalakīṃ priye ! |

kumudaṃ kokanadañcaiva sarvañca vanasambhavam |

dūrvāñca tulasīścaiva dattvā sampūjya pārthivam |

anyāni yāni puṣpāṇi dhustūrādīni pārvati ! |

dhustūrasadṛśaṃ puṣpaṃ mama jñāne na vidyate |

gokoṭidāne deveśi ! yat phalaṃ parameśvari ! |

dhustūrasya pradānena samatāṃ yāti pārvati ! |

yāni yāni ca puṣpāṇi brahmāṇḍe bhāvitāni ca |

tāni sarvāṇi ! deveśi ! sannyasya pārthivopari ||

yadyapyarthakāṇḍe puṣpāṇyuktāni tathāpyatra niṣiddhapuṣpāṇāṃ pratiprasavadarśanārthaṃ punarlikhitānīti na paunaruktyam |

yāni yāni ca dhūpāni dīpāni vividhāni ca |

anyāni upacārāṇi yathoktavidhinā priye ! ||

daśamapaṭale ||

tathā tu vijayāpatraṃ sannyasya pārthivopari |

dattvā tu vijayāpatramaśvamedhaphalaṃ labhet ||

liṅgasya kāmyapūjā tu dvādaśapaṭale |

pūrvoktavidhinā devi ! sampūjya pārthivaṃ haram |

ātmagehe maheśāni ! svaśaktyā ca vinirmitam |

svaśaktyā svapatnyā |

cakāreṇātmagehasambandhinā anyena ca vinirmitamityarthaḥ ||

ṣoḍaśairupacāraiśca sampūjya pārthivaṃ śivam |

evaṃ vatsaraparyantaṃ subhaktyā pūjayecchivam |

rahasyaṃ hi tataḥ paścāt māsi māsi śucismite ! |

sampūjya divase liṅgaṃ yāvatsaṃkhyaṃ varānane ! |

tatrādau parameśāni ! talliṅgañca maheśvari ! |

ādāya niśi madhye tu gatvā vilvataruṃ priye ! |

amāvasyāṃ caturdaśyāṃ paurṇamasyāṃ viśeṣataḥ |

kuje vā śanivāre vā somavāre'pi pārvati ! |

pūjitavyaṃ prayatnena nagno bhūtvā maheśvari ! |

vilvapatraiḥ prapūjyātha sahasraiḥ parameśvari ! |

vilvapatraṃ mahādevi ! kīṭādidoṣavarjitam |

komala madhuraṃ patraṃ patratrayayutaṃ priye ! |

vilvapatraṃ vinā devi ! na hi pūjāṃ samācaret |

pūjayet pūrvavaddevi ! yathānuṣṭhānapūrvakam |

tataḥ para maheśāni ! |

mantramuccārya yatnataḥ |

vilvapatraṃ pradadyāttu ekaikena pṛthak pṛthak |

saṃśodhya vidhivaddevi ! vilvapatraṃ varānane ! |

evaṃ vatsaraparyyantaṃ yaḥ karori prasannadhīḥ |

manasā kāryyamuddiśya evaṃ yastu prapūjayet |

śrīghraṃ kāmamavāpnoti gaṇeśasadṛśo bhavet |

ataḥ paraṃ maheśāni ! garttaṃ kṛtvā tataḥ sthale |

nikṣipya liṅgaṃ tatraiva japtvā tu tatra tatra vai |

namaskṛtya maheśāni ! kṣamasveti visarjayet |

ātmasamarpaṇaṃ kṛtvā rahasyaṃ parameśvari ! |

yaḥ karoti prasannātmā sa eva śrīsadāśivaḥ ||

pratyahaṃ liṅgapūjanamapi tatraiva |

pratyahaṃ parameśāni ! yāvajjīvaṃ dharātale |

pūjayet parayā bhaktyā liṅgaṃ brahmamayaṃ priye ! ||

mātṛkābhedatantre dvādaśapaṭale ||

śuddhāśuddhavicāro hi nāsti tacchivapūjane |

yena yena prakāreṇa vilvapatraiḥ prapūjayet |

sarvasiddhiyuto bhūtvā sa naraḥ śiva eva hi |

brahmāṇḍamadhye ye devāstadvāhye yāśca devatāḥ |

tāḥ sarvāstṛptimāyānti kevalaṃ śivapūjanāt |

atha śivārpitadravyaphalam ||

tatraiva ||

kuśāgramāṇaṃ yattoyaṃ tattoyena yajedyadi |

satyaṃ satyaṃ hi girije ! tajjalaṃ sāgaropamam |

puṣpañca merusadṛśaṃ liṅgopariniyojanāt |

liṅgasya mastake devi ! yadannaṃ paritiṣṭhati |

tadannasya ca dānena kṣitidānaphalaṃ labhet |

ekayā dūrvayā vāpi yo'rcayecchivaliṅgakam |

sarvadevasya śīrṣe tu cārghyadānaphalaṃ labhet |

sāmānyatoyamānīya yadi snāyānmaheśvaram |

sārddhatrikoṭitīrthasya snānasya phalabhāgbhavet ||

atha riṣṭaśāntiḥ ||

vīramitrodayadhṛtapārāśaramādhavīyayoḥ ||

sahasrakalasairadbhirabhiṣekaṃ karoti yaḥ |

śivāya vidhivanmantraiścirajīvī bhavennaraḥ ||

ekāhaśivaliṅgapūjāphalamapi tatraiva ||

yaḥ pradadyādgavāṃ lakṣaṃ dogdhrīnāṃ vedapārage |

ekāhamarccayelliṅgaṃ tasmāt puṇyaṃ tato'dhikam |

tasyāśvamedhādadhikaṃ phalaṃ bhavati nānyathā ||

liṅgasya sārvakālikapūjāviśeṣo matsyasūkte ||

ghṛtena snāpitaṃ liṅgaṃ candanenānulepayet |

kuṅkumaiḥ snāpayitvā ca pūjayettadanantaram |

śvetena vastrayugmena tathā muktāphalaiḥ śubhaiḥ |

yakṣakardamadhūpena payasā pāyasena ca |

padmasūtrasya karttyā ca ghṛtadīpena vāpyatha |

pūjeyaṃ sarvaśuklā syāt sarvakāmaphala pradā ||

niragnerapi liṅgapūjanena sāgnikatvam ||

taduktam mātṛkābhedatantre ||

puṣpaṃ gandhaṃ jalaṃ dravyaṃ liṅgopari niyojayet |

śivamadhye mahāvahniḥ sa tu rudraḥ prakīrtitaḥ |

rudropari kṣipedyadyattadeva bhasmatāṃ gatam |

sākṣāddhomo maheśāni ! śivasya pūjanādbhavet |

mahāyajñeśvaro marttyaḥ śivasya pūjanādbhavet ||

liṅgoparyarpitadravyasyāgrāhyatvamāha liṅgārccanatantre dvādaśapaṭale ||

yadyaddattaṃ maheśāni ! śivāya paramātmane |

tatsarvaṃ parameśāni ! tatkṣaṇāttanmayaṃ bhavet |

yatkiñcidupacāraṃ hi liṅgopari nivedayet |

tannirmālyaṃ maheśāni ! agrāhyaṃ parameśvari ! ||

tasyāgrāhyatvanidānajñānañca trayodaśapaṭale ||

tannirmālyaṃ mahādeva ! brahmādīnāṃ sudurlabham |

agrāhyaṃ tava nirmālyaṃ kathaṃ vadasi yogabhṛt ! ||

iti devīpraśnānantaramīśvaravacanam ||

madhyasthānasthitaṃ yattu tanmukhaṃ parameśvari ! |

śyāmalaṃ tattu īśānaṃ sadā ūrddhvaṃ śucismite ! |

tejomayaṃ maheśāni ! mukhamūrddhvaṃ varānane ! |

kṣīrodamathane devi ! utthitaṃ garalaṃ mahat ||

ityādi prastutya ||

tataḥ karatalīkṛtya tadviṣaṃ parameśvari ! |

tataḥ śyāmamukhe deri ! nipīya tadviṣaṃ priye ! |

tataḥ prabhṛti deveśi ! mukhaṃ jvālāyate sadā |

kaṇṭhe tu garalaṃ bhūtvā sadā tiṣṭhati kāmini ! ||

caturdaśapaṭale ||

īśānasya maheśāni ! jñānaṃ paramadurlabham |

yasya śravaṇamātreṇa śivapūjāphalaṃ labhet |

īśānaṃ tanmukhaṃ devi ! paraṃ brahma varānane ! |

patraṃ vā yadi vā puṣpaṃ jalaṃ vā varavarṇini ! |

anyaddhi parameśāni ! upacāraṃ manoharam |

yo dadyat parameśāni ! tanmukhopari pārvati ! |

agrāhyaṃ tattu nirmālyaṃ sākṣādbrahmamayaṃ yataḥ |

etattu parameśāni ! nirmālyaṃ yastu dhārayet |

sa bhraṣṭo jāyate devi ! niṣkṛtirnāsti tasya vai |

agrāhyaṃ mama nirmālyamata eva varānane ! |

tathā |

upacāraṃ sthāpayitvā pūtaṃ pātrāntare priye ! |

kṛtvā tu mantrapūtaṃ hi upacāraṃ nivedayet |

vāmadevādiṣu sadā mukheṣu varavarṇini ! |

bhakṣaṇaṃ mama deveśi ! brahmāṇḍatṛptikārakam |

etaddhi parameśāni ! brahmādīnāṃ sudurllabham |

aśucirvā śucirvāpi ucchiṣṭaṃ bhakṣayedyadi |

sa eva paramārādhyaṃ sākṣād brahma śucismite ! |

nirmālyaṃ dṛḍhabhaktitvāt gṛhṇīyādyastu pārvati ! |

prathamaṃ viṣṇave dadyādviṣṇumantreṇa sundari ! |

nirmālyaṃ mama deveśi ! viṣṇorgrāhyaṃ maheśvari ! |

devāsuramanuṣyāśca gandharvāḥ kinnarādayaḥ |

te sarve parameśāni ! varākāḥ kṣudrabuddhayaḥ |

nirmālye mama deveśi ! adhikārī bhavet katham ||

mātṛkābhedatantre caturthapaṭale ||

caṇḍikovāca ||

kāraṇena mahāmokṣo nirmālyena śivasya ca |

śrutaṃ vedapurāṇeṣu tava vākye maheśvara ! |

agrāhyaṃ śivanirmālyamagrāhyaṃ kāraṇaṃ vibho ! |

mṛṣāvākyaṃ mahādeva ! kathaṃ vadasi yogabhṛt ! ||

śrīśaṅkara uvāca ||

caturaśītilakṣeṣu sahasreṣu tathaiva hi |

bhramaṇaṃ kurute jīvastato mokṣasya bhājanam |

etanmadhye mahājñānaṃ yadi syāt suravandite ! |

tadaiva mokṣamāpnoti bhramaṇaṃ kasya vā bhavet |

yasya janma apūrṇantu sa kathaṃ mokṣasya bhājanam |

yasya pāpādhikatvañca sa kathaṃ svargabhājanam |

ata eva mahādevi ! guptabhāvaṃ mayā kṛtam |

nirmmālyena labhet svargaṃ nirvāṇaṃ sudhayā bhavet |

pāpayukto'pi caṇḍālo nirmālyaṃ gṛhyate yadā |

tadā mokṣaṃ labhet satyaṃ śivarūpo na cānyathā |

mahāpātakayukto'pi kāraṇaṃ pīyate yadi |

jñānānmuktirbhavet satyaṃ jātibhedādikaṃ na hi |

sarvajātiṣu nirvāṇaṃ jñānena parameśvari ! |

ata eva maheśāni ! guptabhāvaṃ mayā kṛtam ||

padmapurāṇe ||

dravyamannaṃ phalaṃ toyaṃ śivasya na spṛśet kvacit |

na nayecchivanirmālyaṃ kūpe sarvaṃ vinikṣipet |

makṣikāpādamātraṃ yaḥ śivasvamupajīvati |

lobhānmohāt patatyeva kalpāntaṃ narake naraḥ ||

purāṇasaṃgrahe ||

śiva uvāca ||

anarhaṃ mama naivedyaṃ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ jalam |

śālagrāmaśilālagnaṃ sarvaṃ yāti pavitratām |

naivedyañca naro bhuktvā śuddhyai cāndrāyaṇaṃ caret ||

iti nirmālyabhakṣaṇe prāyaścittañca ||

vāṇaliṅganirmālyapratisavastu śivanāradasaṃvāde ||

vāṇaliṅge na cāśaucaṃ na ca nirmālyakalpanā |

sarvaṃ vāṇārpitaṃ grāhyaṃ bhaktyā bhaktaiśca nānyathā |

grāhyāgrāhyavicāro'yaṃ vāṇaliṅge na vidyate |

tadarpitaṃ jalaṃ patraṃ grāhyaṃ prasādasaṃjñayā |

svayambhū prabhṛtinirmālyasya grāhyatvamapi tatraiva ||

vāṇaliṅge svayambhūte candrakāntendrasaṃsthite |

cāndrāyaṇasamaṃ jñeyaṃ śambhornaivedya bhakṣaṇaiḥ |

nirmālyakalpanā coktā siddhāntaśekhare |

dharāhiraṇyagoratnatāmraraupyāṃśukādikam |

vihāya śeṣanirmālyaṃ caṇḍeśāya nivedayet |

etena liṅgārpitavastrādigrahaṇena doṣa ityāyātam |

caṇḍeśāya nivedayedityanena caṇḍeśaniveditaṃ yattanna bhoktavyam |

śālagrāmodbhave liṅge jyotirliṅge svayambhuvi |

indraliṅge tathā ye cāmarāḥ siddhapratiṣṭhite |

indraliṅge indranīlamaṇiviśeṣaliṅge ||

prāguktacandrakāntendrasaṃsthite ityatrāpīdṛg vyākhyeti ||

hanūmantaṃ prati śambhu vākyam ||

vāṇaliṅge svayambhūte candrākṛtihṛdi sthite |

candrāyaṇasamaṃ jñeyaṃ śambhornaivedyabhakṣaṇam |

liṅge svayambhuve vāṇe liṅge ca rasanirmite |

siddhapratiṣṭhite caiva na caṇḍādhikṛtirbhavet |

yatra caṇḍādhikāro'sti bhoktavyaṃ tanna mānavaiḥ |

caṇḍādhikāro no yatra bhoktavyaṃ tattu bhaktitaḥ |

iti pañcapuruṣārthaprabodhe śivavacanācca |

kiṃ dīkṣayā kiṃ tapasā kiṃ dhyānena kimijyayā |

śṛṇu devi ! varārohe ! madbhaktaṃ yadi bhujyate |

madbhaktaṃ mannivedetimityartha iti |

tadapi vāṇādiliṅgānāmapi naivedyaviṣayamiti vāṇaliṅgādiṣu śambhornaivedyabhakṣaṇe na doṣa iti vadatā tato'rthānnirmālyadhāraṇamabhyanujñātam |

śrīviśvanāthatīrthādidhāraṇantu karttavyameva |

tathā skandapurāṇe kāśīkhaṇḍe |

jalasya dhāraṇaṃ mūrddhni viśveśāste'nyajanmanītyupakramya |

snāpayitvā vidhānena yo liṅgasnānajodakam |

triḥ pibet trividhaṃ pāpaṃ tasyehāśu vinaśyati |

liṅgavarārccanādbhiryaḥ kuryānmūrddhābhiṣecanam |

gaṅgāsnānaphalaṃ tasya jāyate kumbhasambhava ! ||

tathā vāṇeśvaropākhyāne ||

śraddhāvatāṃ svabhaktānāmupasarge mahatyapi |

nopāyāntaramastyeva vineśacaraṇodakam |

ye vyādhayo'tiduḥsākhyā bahirantaḥ śarīriṇām |

śuddhamīśodakasparśāt te naśyantyeva nānyathā ||

śāntikādau śivaliṅgapūjā kukkuṭeśvaratantre ||

pārvatyuvāca ||

devadeva ! māhādeva ! parameśa ! purātana ! |

dināstraṃ paramāstrañca kṛtyāstraṃ parameśvara ! |

tvatprasādānmahādeva ! śrutaṃ bahuvidhaṃ mayā |

idānīṃ śrotumicchāmi astraṃ pāśupatāhvayam |

kṛpayā kathaya tvaṃ hi yadi sneho'sti māṃ prati ||

sadāśiva uvāca ||

sādhu pṛṣṭaṃ mahādevi ! jantūnāṃ hitakāriṇi ! |

mama prāṇasamaṃ yogaṃ devānāmapi durllabham |

tava snehāt pravakṣyāmi tadastraṃ paramādbhutam |

gopanīyaṃ prayatnena śapathaṃ me punaḥ punaḥ |

liṅgamānaṃ dravyamānamarccanaṃ japapaddhatiḥ |

tatsarvaṃ sampravakṣyāmi śṛṇuṣva kamalānane ! |

śatatolakamṛtsnāyāḥ kārayelliṅgamuttamam |

ghṛtena madhunā vāpi snāpayedvaśyakarmaṇi |

dugdhena snāpayeddevi ! śāntau mṛtyuñjaye'pi ca |

ākarṣaṇe tu madhunā bhasmanā krūrakarmaṇi |

śatatolakamānena dravyametat prakīrttitam |

tanmānaṃ saṃvidācūrṇaṃ naivedyañca sureśvari ! |

vilvapatraṃ tathā puṣpaṃ dadyādaṣṭottaraṃ śatam |

śāntikādau droṇapuṣpaṃ varvarā cābhicārake |

stambhane mohane caiva dhustūraṃ kanakāhvayam |

vidveṣoccāṭane devi ! javā vāpyaparājitā |

caturddaśyāṃ samārabhya yāvadanyā caturdaśī |

ekaikaṃ kramaśo liṅgaṃ pūjayedbhaktibhāvataḥ |

aṣṭādhikasahasrantu japaṃ kuryāddine dine |

saptāhe sapta liṅgāni pañcāhe vātha pañcakam |

caṇḍogreṇa vidhānena japapūjādikaṃ smṛtam |

vaṭukena tu mantreṇa mañjughoṣeṇa vā priye ! |

tryambakena tu mantreṇa śāntike japapūjanam |

tattatkalpavidhānena pūjājapaṃ samācaret |

jātidhvaṃse kulocchede āyuṣo nāśa āgate |

mahābhaye samutpanne sarvābhicārasambhave |

yatnena pūjayeddevi ! liṅgamaṣṭottaraṃ śatam |

dugdhanirjharadhārābhiḥ śrotrāntamabhiṣecayet |

atirudraprayogādau rudrādhyāyena vā punaḥ |

nīlakaṇṭhena vā devi ! stavena toṣayecchivam |

vastrālaṅkārabhūṣādi dadyācca vibhavāvadhi |

sarvakāmapradaṃ devi ! sarvasaubhāgyadāyakam |

nātaḥ parataraṃ devi ! triṣu lokeṣu vidyate |

iti te kathitaṃ devi ! astraṃ pāśupatāhvayam |

yasmai kasmai na vaktavyaṃ na prakāśyaṃ kadācana ||

brāhmaṇān bhojayecchaktyā bhaktinamraḥ samāhitaḥ |

nīlakaṇṭheneti kalītaraparam |

kālīvilāsatantrīyavacanena kalau tanniṣedhāt |

atha śivastotram |

oṃ sarvajña ! jñānavijñānapradāyaka ! mahātmane |

namaste sarvadeveśa ! sarvabhūtahite rata ! |

anantakāntisampanna ! anantāsanasaṃsthita ! |

atyantakāntisambhoga ! parameśa ! namo'stu te |

parāparatarātīta ! utpattisthitikāraka ! |

sarvārthasādhanopāya ! viśveśvara ! namo'stu te |

sarvārthanirmmalābhoga ! sarvavyādhivināśana ! |

yogiyogimahāyogiyogīśvara ! namo'stute te |

kṛtvā liṅgaṃ pratiṣṭhāñca dhyātvā devaṃ sadāśivam |

pūjayitvā vidhānena stavametamudīrayet |

liṅgastavaṃ mahāpuṇyaṃ yaḥ śṛṇoti sadā naraḥ |

notpadyate ca saṃsāre sthānaṃ prāpnoti śāśvatam |

tasmāt sarvaprayatnena śṛṇuyācca susaṃstavam |

pāpakañcukanirmuktaḥ prāpnoti paramaṃ padam ||

iti bhaviṣyapurāṇoktaliṅgastavaḥ samāptaḥ ||

atha kavacam ||

rudrajāmale ||

bhairava uvāca ||

vakṣyāmi devi ! kavacaṃ maṅgalaṃ prāṇarakṣaṇam |

ahorātraṃ mahādevarakṣārthaṃ devamaṇḍitam |

omasya śrīmahādevakavacasya vāmadeva ṛṣiḥ paṅkticchando hasau nidho devatā sarvasādhane viniyogaḥ |

rudromāmagrataḥ pātu pṛṣṭhataḥ pātu śaṅkaraḥ |

kaparddī dakṣiṇe pātu vāmapārśve tathā haraḥ |

śivaḥ śirasi me pātu lalāṭaṃ nīlalohitaḥ |

netraṃ netryakṣaraḥ pātu bāhuyugmaṃ maheśvaraḥ |

hṛdaye ca mahādeva īśvaraśca tathodare |

nābhau kukṣau kaṭhisthāne pādau pātu maheśvaraḥ |

sarvo rakṣatu bhūteśaḥ savagātrāṇi me haraḥ |

pāśaṃ śūlañca divyāstraṃ khaḍgañca vajrameva ca |

namaskaromi bhūteśaṃ rakṣamāṃ jagadīśvara ! |

pāpebhyo narakebhyaśca trāhi māṃ bhaktavatsala ! |

janmamṛtyujarāvyādhikāmakrodhādapi prabho ! |

lobhamohānmahādeva ! rakṣa māṃ tridaśeśvara ! |

tvaṃ gatistvaṃ matiścaiva tvaṃ bhūtistvaṃ parāyaṇaḥ |

kāyena manasā vācā tvayi bhaktirdṛḍhāstu me |

ityetadrudrakavacaṃ paṭhanāt pāpanāśanam |

mahādevaprasādena bhairavena ca kīrttitam |

na tasya pāpaṃ deheṣa na bhayaṃ tasya vidyate |

prāpnoti sukhamārogyaṃ putramāyuḥpravarddhanam |

putrārthī labhate putrān dhanārdho dhanamāpnuyāt |

vidyārthī labhate vidyāṃ mokṣārthī mokṣameva ca |

vyādhito mucyate rogī baddho mucyeta bandhanāt |

brahmahatyādipāpañca paṭhanādeva naśyati ||

iti rudrajāmale śrīśivakavacaṃ samāptam ||

atha vilvavṛkṣādimāhātmyam ||

yoginītantre pūrvakhaṇḍe pañcamapaṭale ||

vilvamūlaṃ maheśāni ! samantāt ṣoḍaśaṃ karam |

mama jaṭāsvarūpaṃ hi parṇaṃ jānīhi sūndari ! |

ṛgyajuḥsāmasadṛśaṃ dalatrayaṃ varānane ! |

śākhāśca sarvaśāstrāṇi jānīhi mīnalocane ! |

kalpavṛkṣasamo vilvo brahmaviṣṇuśivātmakaḥ |

mahālakṣmīrvilvavṛkṣo jātaḥ śrīśailaparvate ||

śrīdevyuvāca ||

kathaṃ sā viṣṇuvanitā vilvavṛkṣo babhūva ha |

jyotīrūpaṃ madaśaṃ prārthitā brahmādibhiḥ sadā |

tatra me'nugrahādvāṇī sarveṣāṃ priyatāṃ gatā |

viṣṇoratipriyā nityaṃ sābhūt sarasvatī sadā |

tādṛk prītirna lakṣyāñca jāyate keśavasya ca |

iti cintāparā lakṣmīryayau śrīśailamandiram |

prāpya malliṅgamekāntaṃ tapastepe'tidāruṇam |

tathāpi yadi naivābhūt kṛpā me parameśvari ! |

tadā sā vṛkṣarūpeṇa sthitā liṅgapriyā satīḥ |

patraiḥ puṣpaiḥ svīyaiḥ pūjayāmāsa santatam |

koṭivarṣaṃ mahādevi ! tato me'nugraho'bhavat |

tenaivānugraheṇaiva viṣṇārvakṣasthitā'bhavat |

sadaiva parameśāni ! vipravaśyā sadaiva hi |

atastu kāraṇāddevi ! tadrūpeṇa hripriyā |

sadaiva pūjayenmāṃsā madbhaktā sātulā śive |

atastaṃ vṛkṣamāśritya tiṣṭhāmi ca divāniśam |

sarvatīrthamayo devi ! sarvadevamayaḥ sadā |

śrīvṛkṣaḥ parameśāni ! ata eva na saṃśayaḥ |

tatphalaistatprasūnairvā tatpatrairyaḥ prapūjayet |

tatkāṣṭhacandanairvāpi sa mebhaktaḥ sa me priyaḥ |

tatkāṣṭhacandanaṃ bhāle yo dhārayati sambhramāt |

tattanuṃ śivabuddhyā sā nameddevīmudānvitā |

atastaccandanaṃ devi ! na dhārayati kaścana |

tatpatraṃ tatprasūnaṃ vā kadāpi dhārayenna hi |

vilvamūle maheśāni ! prāṇāṃstyajati yo naraḥ |

rudradeho bhavetsatyaṃ pāpakoṭiyuto'pi san ||

puraścaraṇarasollāse daśamapaṭale ||

vilvavṛkṣastathā devi ! bhagavān śaṅkaraḥ svayam |

vilvavṛkṣatale sthitvā yadi prāṇāṃstyajet sudhīḥ |

tatkṣaṇānmokṣamāpnoti kiṃ tasya tīrthakoṭibhiḥ |

yatrabrahmādayo devāstiṣṭhanti śaktihetave |

vilvavṛkṣatale sthānaṃ yadi viṣṭhādipūritam |

tadeva śāṅkaraṃ kṣetraṃ sarvatīrthamayaṃ sadā |

sarvapīṭhamayaṃ tattvaṃ sarvadevamayaṃ sadā |

na tyajecchāṅkaraṃ kṣetraṃ na ca gaṅgāṃ tyajet priye ! |

samīpe sa ca cārvaṅgi ! vilvavṛkṣo yadi priye ! |

kāśīpurasamaṃ tattu tatra prāṇāṃstyajed yadi |

kiṃ tasya koṭitīrthena kāśīvāsena kiṃ priye ! |

atha vilvamūle vedīkaraṇam ||

tatraiva madhyamakhaṇḍe dvādaśapaṭale ||

vedikāṃ racayitvā tu svastivācanapūrvakam |

īśānādagnikoṇāntaṃ tato'pi rākṣasaṃ viśet |

rākṣasādvāyukoṇāntaṃ yāvadvāyormaheśakam |

caturdikṣu samāṃ bhūmiṃ gṛhṇīyādyogahetave |

aṣṭahastaṃ bhaveddairghyaṃ vistṛtañca tathā priye ! |

ūrddhvaṃ vitastimānāṃ syād vedikāṃ pariśobhitām |

tadūrddhve tu mahāvedīṃ samantāt ṣoḍaśaṃ karam |

pūjāsthānantu tadviddhi sarvatrāyaṃ vidhiḥ priye ! |

sarvatreti śmaśānādau tatpramāṇamapi tatraiva ||

vilvamūle śmaśāne vā prāntareśvatthamūlake |

nadītīre devagarbhe gaṅgāgarbhe catuṣpathe |

ujjaṭe parvate vāpi udyāne puṣpasaṃyute |

śivālaye śūnyagehe athavā nijamandire |

veśyāgehe latāsthāne goṣṭhe vānyatame'pi vā ||

iti |

rudrajāmale'pi vedikāpramāṇamuktaṃ yathā ||

aśvatthavilvamūle vā vedīṃ kuryādvidhānavit |

uttarāśāmukho bhūtvā vedikāṃ racayet sudhīḥ |

īśāne sūtrapātaḥ syādagnau ca stambharopaṇam |

navadhā sadanakṣetraṃ pūrvavat kārayettataḥ |

catuḥsūtrīkṛtaṃ tantu nyūnādhikaṃ na kārayet |

kṣetrasya yāvadvistāraḥ prasthaśca tāvadeva hi |

aṣṭahastamitaṃ kuryyādāyāmaṃ tattadeva hi |

mūlāyāmaṃ parityajya aṣṭahastamiheṣyate |

ūrddhvaṃ vitastimānāṃ hi vedīṃ kuryāt sulakṣaṇām |

caturhastamitāṃ vedīṃ dairghyaṃ madhye tu tantravit |

tadeva pūrvavat sarvaṃ sūtrañca stambharopaṇam |

āyāmadairghyaṃ tadvadvai kartturhastaścatuścatuḥ |

tadvadeva hastamātraṃ parityajya susādhakaḥ |

atha pañcavaṭīsthāpanavidhiḥ prasaṅgāllikhyate ||

tathā ca skandapurāṇe ||

aśvattho vilvavṛkṣaśca vaṭo dhātrī aśokakaḥ |

vaṭīpañcakamityuktaṃ sthāpayet pañcadikṣu ca |

aśvatthaṃ sthāpayet prācivilvamuttarabhāgataḥ |

vaṭaṃ paścimabhāge tu dhātrīṃ dakṣiṇatastathā |

aśokaṃ vahnidiksthāpyaṃ tapasyārthaṃ sureśvari ! |

madhye vedīṃ caturhastāṃ sundarīṃ sumanoharām |

pratiṣṭhāṃ kārayettasyāḥ pañcavarṣottaraṃ śive ! |

anantaphaladātrī sā tapasyā phaladāyinī |

iyaṃ pañcavaṭī proktā vṛhatpañcavatīṃ śṛṇu |

vilvavṛkṣaṃ madhyabhāge caturddikṣu catuṣṭayam |

vaṭavṛkṣaṃ catuṣkoṇe vedasaṃkhyaṃ praropayet |

aśokaṃ varttulākāraṃ pañcaviṃśatisammitam |

digvidikṣvāmalakañcaiva ekaikaṃ parameśvari ! |

aśvatthañca caturdikṣu vṛhatpañcavaṭī bhavet |

yaḥ karoti maheśāni ! sākṣādindrasamo bhavet |

iha loke mantrasiddhiḥ pare ca paramā gatiḥ ||

iti hemādrīyavratakhaṇḍadhṛtavacanāni ca ||

atha vilvapatramāhātmyam ||

matsyasūkte ṣoḍaśapaṭale ||

tattvaṃ śrīphalapatrasya paramaṃ padamavyayam |

patraṃ manoharaṃ divyaṃ rudraviṣṇupitāmahāḥ |

pañcāśattattvasaṃyuktaṃ caturvargamayaṃ sadā |

caturvargamayaṃ patraṃ dharmārthakāmamokṣadam |

vilvapatrañca deveśi ! varṇituṃ naiva śakyate |

jaṭātrayasamaṃ patraṃ vilvapatrasya pārvati ! |

jaṭātrayaṃ maheśāni ! sarvatattvamayaṃ sadā |

ātmatattvaṃ maheśāni ! vidyātattvaṃ tathāparam |

paratattvaṃ maheśāni ! atiguhyaṃ manoharam ||

tathā ||

vilvapatraṃ maheśāni ! karavīraṃ tathā priye ! |

tathāparājitāpuṣpaṃ durllabhaṃ śivapūjane |

tathā ca śaktipūjāyāṃ koṭipūjāphalaṃ labhet |

etatpuṣpapradānena yat phalaṃ labhate naraḥ |

māhātmyaṃ tasya deveśi ! varṇituṃ naiva śaktyate |

eṣāṃ madhye vasedbrahmā eṣāṃ mūle janārdanaḥ |

eṣāṃ madhye vasedrudraḥ sarve devāḥ sthitāstale |

sarvaṃ jyotirmayaṃ devi ! vilvapatrañca pārvati ! ||

pañcamapaṭale ||

vilvapatraṃ maheśāni ! brahmaviṣṇuśivātmakam |

guṇatrayātmakaṃ devi ! tripatraṃ sarvakāmadam ||

yoginītantre ||

vilvapatrasya māhātmyaṃ devānāmapi durlabham |

yo dadyādvilvapatrañca śivāyai śaṅkarāya ca |

sadāśivasamo bhūtvā sa gacchedbrahmamandiram |

śivapūjāyāṃ vilvapatradāne viśeṣastu śrītattvacintāmaṇidhṛtatrivikramasaṃhitāyām ||

acchinnamūlaṃ tat patraṃ yo dadyācchaṅkarārcane |

tasya pūjā vṛthā devi ! mṛto narakamāpnuyāt ||

iti |

mātṛkābhedatantre dvādaśapaṭale ||

svarṇapuṣpasahasreṇa yat phalaṃ labhate naraḥ |

tasmāllakṣaguṇaṃ puṇyaṃ bhagnaikavilvapatrake |

bhagnaikavilvapatrasya sahasraikena bhāgataḥ |

merutulyasuvarṇena tat phalaṃ na hi labhyate |

evañca liṅgārcana tantre dvādaśapaṭaloktapūrvalikhitakīṭādi- doṣavarjitakomalamadhurapatratrayayutavilvapatradānavacanaṃ tat phalātiśayārtham ||

iti vilvapatramāhātmyam ||

atha rudrākṣamāhātmyam ||

yogasāre dvitīyaparicchede ||

śrīmahādeva uvāca ||

idānīṃ devadeveśi ! mālānāṃ dhāraṇaṃ śubham |

rudrākṣasya ca māhātmyaṃ vada me parameśvari ! |

śrīdevyuvāca ||

śikhāyāṃ hastayoḥ kaṇṭhe karṇayoścāpi yo naraḥ |

rudrākṣaṃ dhārayedbhaktyā śivalokamavāpnuyāt |

navavaktrantu rudrākṣaṃ dhārayedvāmabāhunā |

dakṣabāhau tathā vatsa ! dhārayedyatamānasaḥ |

śikhāyāṃ daśanaṃ dhāryaṃ kaṇṭhe ca pañcaviṃśatim ||

karṇayoḥ pañcamaṃ kṛtvā hṛdi cāṣṭottaraṃ śatam |

nābhau sapta ca rudrākṣaṃ dhāraṇānmokṣabhāgbhavet |

rudrākṣadhāraṇāddeva ! naro devatvamāpnuyāt ||

śikhāyāṃ daśanaṃ dvātriṃśatparimitam ||

tathā ||

rudrākṣaṃ dhārayennityaṃ bhadrākṣañca sureśvara ! |

rudrākṣasya mahābāho ! māhātmyaṃ śṛṇu yatnataḥ |

ekavaktraḥ śivaḥ sākṣādbrahmahatyāṃ vyapohati |

abadhyaṃ taṃ pratisroto vahneḥ stambhaṃ karoti ca |

dvivaktro haragaurī ca gobadhādyaghanāśakṛt |

trivaktro'gnirjagannāthaḥ pāparāśivināśakṛt |

tūlarāśiṃ yathā vahnirbhasmasāt kurute hara ! |

trivaktro'pi ca rudrākṣastathā dahati kilviṣam |

caturvaktrastu dhātā syāt narahatyāṃ vyapohati |

pañcavaktrastu kālāgniragamyāgamapāpanut |

ṣaḍvaktro yo guhaḥ sākṣād guruhatyāṃ vyapohati |

saptavaktro hyanantaśca svarṇasteyāghanut sadā |

vināyako'ṣṭavaktraḥ syāt sarvānṛtavināśakṛt |

bhairavo navavaktraḥ syāt śivasāyujyadāyakaḥ |

daśavaktraḥ svayaṃ viṣṇurbhūtapretapiśācahā |

ekādaśamukho rudro nānāyajñaphalapradaḥ |

dvādaśāsyo bhavedarkaḥ sarvatīrthaphalapradaḥ |

trayodaśamukhaḥ kāmaḥ sarvakāmaphalapradaḥ |

caturdaśāsyaḥ śrīkaṇṭho vaṃśoddhārakaraḥ smṛtaḥ |

yathoktaṃ te'pi rudrākṣe tathendrākṣe prakīrtitam |

bhadrākṣe'pi suraśreṣṭha ! tadguṇaṃ parikīrtitam |

eteṣāṃ saṃskārastvasmadgoṣṭhīgariṣṭhakṛṣṇānandāgamavāgīśena svakṛtatantrasāre likhitamato'tra na prayojanam |

ekavaktrādicaturdaśavaktraparyyantānāṃ pramāṇaṃ tenāpi likhitam |

kintu tat paurāṇikaṃ padmapurāṇaskandapurāṇamiti kṛtvā likhitaṃ tena rudrākṣasya pramāṇaṃ tantraśāstre nāstītyekadeśadarśinaḥ sandihanti ataḥ pramāṇāni likhitānīti ||

iti rudrākṣamāhātmyam ||

atha saṃvidāprakaraṇam ||

samayācāratantre prathamapaṭale ||

samayā gopanīyānāṃ sadā gopyā prakīrttitā |

vidhinā samayāṃ devi ! ye tu bhuñjanti sādhakāḥ |

te narāḥ svargatā nityaṃ bhogaṃ kṛtvā sadā bhuvi |

samayāṃ gopayeddevi ! śiṣyebhyo'pi ca sundari ! |

vinā ca samayāṃ devi ! kathaṃ karmāṇi sādhayet |

vināpi samayāṃ pūjā na kutrāpi śubhodayā ||

ācārasāre saṃvitkalpe saptamapaṭale ||

yogināṃ kiṃ sadā sevyaṃ kaulānāṃ balapuṣṭidam |

manaścāñcalyaharaṇaṃ kiṃ samādhiphalapradam |

ityādidevīpraśnānantaraṃ balanāmāsurādindrādīnāṃ parājayamuktvā śakrādīnāṃ kailāsagamanānantaraṃ stutikaraṇañca prastutya śivavākyam ||

śṛṇu śakra ! mahābhāga ! sarvametadvadāmi te |

trailokya vijayā khyātā nāmāni prathamaṃ śṛṇu ||

kathayāmi tava snehādatigopyāni sarvataḥ |

trailokyavijayā siddhā siddhiḥ sā siddhimūlikā |

jñānaṃ saṃvit saṃvidā ca śyāmā bhaṅgā rasāyanā |

yogadā yoginī sevyā yogamārgaprakāśinī |

brahmāṇī brahmasambhūtā brahmānandapradāyinī |

vāgdevatāvaśakarī vijayūrvijayapradā |

samādhivaradā'jñānanāśinītyekaviṃśatiḥ |

śvetaraktakṛṣṇapītapuṣpabhedāścaturvidhāḥ |

śvetapuṣpā brāhmaṇī sā kṣatriyā raktapuṣpikā |

pītapuṣpā tu vaiśyā syācchūdrā tu raktapuṣpikā |

āhṛtya patrāṇyetāsāṃ sabījāni prayatnataḥ |

bharjitāni ghṛtenaiva cūrṇitāni śilātale |

trikaṭu triphalā śṛṅgī kuṣṭhadhanyākasaindhavam |

śaṭhī tālīśapatrañca kaṭukaṃ nāgakeśaram |

yavānīdvayamethīñca jīrakadvayameva ca |

etāni samabhāgāni raudraśuṣkāni cūrṇayet |

svarṇādipātre purataḥ sthāpayitvā tataḥ kramāt |

caturbhirmanubhistasyāḥ śodhanaṃ samupācaret |

niveśya tatra pānīyaṃ yathāvidhi viśodhayet |

oṃ saṃvidetyādi |

oṃ brahmāṇyai namaḥ svāhā kṣatriyāṃ śodhayettataḥ |

oṃ siddhimūlakriye ! devītthādi |

aiṃ kṣatriyāyai namaḥ svāhā vaiśyāṃ viśodhayettataḥ |

oṃ ajñānendhanetyādi |

hrīṃ vaiśyāyai namaḥ svāhā śūdrāṃ viśodhayettataḥ |

oṃ namasyāmītyādi |

klīṃ śūdrāyaiḥ namaḥ svāhā śūdrāviśodhane manuḥ ||

mahānirvāṇatantre pañcamollāse ||

baddhavīrāseno mantrī vijayāṃ pariśodhayet ||

muṇḍamālātantre ||

asya śrīvāgvādinomantrasya brahmarṣirgāyatrīcchando vāgvādinī devatā aiṃ bījaṃ klīṃ kīlakaṃ sauḥ śaktirvāgvādinīprītyarthaṃ mama siddhaye jape viniyogaḥ ||

aṅganyāsakaranyāsau kṛtvā caiva yathāvidhi |

tato vai saṃvidācūrṇaṃ saṃstutya mantramuccaran ||

tathā ||

gurormukhāllabdhamantraṃ nityaṃ japati sādhakaḥ |

tenaiva vidhinā mantrī samayāmabhimantrayet |

saptadhāmantritaṃ kṛtvā guruṃ sarvaṃ vibhāvayet |

guruṃ śivaṃ tathā devīṃ nivedya caiva bhakṣayet ||

mahānirvāṇatantre ||

tāraṃ māyāṃ samuccārya amṛte ! amṛtodbhave ! |

amṛtavarṣiṇi ! tato'mṛtamākarṣayadvidhā |

siddhiṃ dehi tato brūyādamukaṃ me tataḥ param |

vaśamānaya ṭhadvandvaṃ saṃvidāśodhane manuḥ |

mūlamantraṃ saptavāraṃ prajapya vijayopari |

āvāhanyādimudrāśca dhenuyonīḥ pradarśayet |

guruṃ padme sahasrāre yathā saṅketamudrayā |

tridhaiva tarpayeddevīṃ hṛdi mūlaṃ samuccaran |

vāgbhavaṃ vadayugmañca vāgvādini ! padaṃ tataḥ |

mama jihvāgre sthirībhava sarvasattvavaśaṅkari ! |

svāhāntenaiva manunā juhuyāt kuṇḍalīmukhe |

śakrādijayamuktvā |

aiṃ vada vada krīṃ vāgvādini ! mama jihvāgre sthirībhava sarvasattvavaśaṅkari ! svāhā |

saptadhāmantritaṃ kṛtvā guruñcaiva vibhāvya ca |

saṃvidaṃ bhakṣayeddevi ! sādhakaḥ sthiramānasaḥ |

athavānena mantreṇa kalpayet parameśvari ! |

oṃ jaya jaya vijaya vijaya paraṃ brahmasvarūpiṇi ! |

sarvajanaṃ me vaśamānaya huṃ phaṭ svāhā |

ityanena ca pītvā tu bhakṣayitvā kuleśvari ! |

iṣṭamantrañca sañjapya saptadhā tattvamudrayā ||

ācārasāre tu viśeṣo yathā ||

oṃ amṛte ! amṛtodbhave ! amṛtavarṣiṇi ! padaṃ tataḥ |

amṛtamākarṣaya dvandvaṃ siddhiṃ dehi tataḥ param |

amuka ma tato brūyādvaśamānaya tatparam |

dviṭhānto'yaṃ manuḥ proktaścatuṣkāṇāñca mantraṇe ||

ānandabhairavānandabhairavyai tatra mantrayet |

śivasomamātṛkāntaṃ kālabhūvaruṇālayam |

vāmakarṇasamāyuktaṃ vāyumarddhendusaṃyutam |

ānandabhairavāyeti śikhāmantraṃ tato vadet |

ānandabhairavasyāyamānandabhairavaṃ śṛṇu |

pūrvavadvījamālikhya dhenuyonistataḥ param |

digbandhanaṃ choṭikābhistālatrayapuraḥsaram |

divyadṛṣṭyā tataḥ pārṣṇighātairvighnān vighātayet |

saptadhā tarpayedbrahmarandhre japanmanuṃ gurum |

nijaṃ padme sahasrāre tathā saṅketamudrayā |

trivāraṃ tarpayedbhaktyā sakṛdvāpi nijecchayā |

paramākhyaṃ guruṃ tatra parāparaguruṃ tataḥ |

tatraivānandabhairavyai tarpayettu manuṃ smaran |

hṛdaye tarpayeddevīṃ mūlena tattvamudrayā |

saṃvidayātriḥ sakṛdvā tilamudgapramāṇayā |

aiṃ vada vada padaṃ brūyādvāgvavādini ! padaṃ tataḥ |

sapta jihvāgre sthirobhava vadet sarvapadaṃ tataḥ |

sattvavaśaṅkari ! svāhā triḥ procya juhuyānmukhe |

mukhāmṛtena divyena svīkuryāt saṃvidāṃ tataḥ ||

samayācāratantre prathamapaṭale ||

athātaḥ sampravakṣyāmi samayāstotramuttamam |

yat śrutvā siddhimūlī sā bhakṣitā phaladā bhavet |

oṃ saṃvide ! brahmasambhūte ! brahmaputri ! sadānaghe ! |

bhairavāṇāntu tṛptyarthaṃ pavitrā bhava sarvadā |

nṛṇāñca jananī nāthā veśālaṅkṛtamaṇḍalā |

bhavasantāpanirvāpaḥ sudhiyāṃ tvaṃ mahānidhiḥ |

oṃ siddhimūlīkriye ! hīnabodhaprabodhini ! |

rājaprajāvaśaṅkari ! śatrukaṇṭhatriśūlini ! |

oṃ ajñānendhanadīptāgnerjvālāgnerjñānarūpiṇi ! |

ānandasyāhutiṃ matvā samyak jñānaṃ prayaccha me ||

atha ānandamayodhyānam ||

daṇḍādhirūḍhaparipūritamokṣabhogāminduprasannavadanāṃ jayadānaśīlām |

ārādhayāmi bahuśatruparājayitrīṃ viśveśvarīṃ tribhuvane vijayeti devīm |

dhyātvaivaṃ vijayāmetāmānandākhyāṃ stavaṃ paṭhet |

ānandanandanīṃ vande sadānandapadadvaye ! |

ānandakadalīṃ vande svacchandabodharūpiṇīm |

kalayati kavitāṃ mahatīṃ kurute svārthadarśanaṃ puṃsām |

apaharati duritanilayaṃ kiṃ kiṃ na karoti saṃvidullāsaḥ ||

saṃvidāsavayormadhye saṃvideva garīyasī |

bhakṣitā bhavanāśāya nirgandhā bodharūpiṇī |

susaṃvit śūlinī devī vijayā saṃvidāṅkurā |

vaiṣṇavī tulasī tuṅgā tejoraśmīraseśvarī |

vimarṣā śvetavadvaidyā lakṣmīdevī mahodarī |

samayā mohinī caiva siddhamūlī mahodarī |

mātulānī siddhirūpā siddhidhātrī sarasvatī |

vāgvādino sadā nityā ānandapradadāyinī |

yāni caitāni nāmāni sevayet siddhimūlikām |

samāpnoti parāṃ vidyāṃ bhuktiṃ muktiñca vindati |

pāṇḍityañca kavitvañca mantrasiddhiñca vindati ||

iti vijayāstotram ||

atha dravyaviśeṣeṇa vijayābhakṣaṇaphalam ||

ācārasāre ||

dugdhāmbughṛtamādhvīkasaindhavairlavaṇena vā |

sitayā tu guḍenāpi pakvena kadalena vā |

yadyadvā madhuraṃ dravyaṃ pakvāmrapanasādikam |

tena sarveṇa vijayā svīkāryā sarvasādhakaiḥ |

dugdhayogena vijayā kevalānandavarddhinī |

mahātejaskarī cakṣurdoṣādivinivāriṇī |

sā punarjalayogena sarvājīrṇavināśinī |

ghṛtena medhāmādhatte vāgdevovaśakāriṇī |

patitāmuttamāṃ dhatte dhiṣaṇāñcātinirmmalām |

kāyadoṣānaśeṣāṃśca madhunā saha nāśayet |

saindhavena mahāvahniṃ pradadyāllavaṇena ca |

sitayātha guḍenāpi śūlāmlapittanāśinī |

atisāropaśamanī śvāsakāsapramardinī |

āmavātasamudbhūtagrahaṇovinivāriṇī |

sarvairvā madhusaṃyuktā sarvāmayavināśinī |

balapuṣṭipradā caiva madhurasvaradāyinī |

jñānavijñānadākṣiṇyaśīlamārgaprakāśinī |

bahunā kimihoktena kevalā citsvarūpiṇī ||

tathā |

saṃvidāsavayormadhye saṃvideva garīyasī |

saṃvitprayogasteneha karttavyaḥ sādhakottamaiḥ |

atha saṃvidābhakṣaṇakālaḥ ||

ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ pañcakālakam |

tolakaṃ vā tadarddhaṃ vā tolakadvayameva vā |

tannyūnādhikamātrā vā yathā bhavati nityaśaḥ |

nyūnādhikāyāṃ mātrāyāṃ phalaṃ tattat prajāyate |

tasmāt pramāṇaviduṣā karttavyā siddhimicchatā ||

samayācāratantre ||

brāhmye muhūrte utthāya bhaktitaḥ pāpanāśinī |

tathā sūryodaye jāte madhyāhne bhakṣitā tathā |

tathāparāhṇasamaye vidhivat sarvasādhinī |

arddharātre viśeṣeṇa vāñchitārthaphalapradā |

vināpi samayāṃ devi ! japapūjādikaṃ katham |

na ca siddhimavāpnoti abhicārāya kalpate |

apamṛtyuharāṃ nṝṇāṃ rogaśokavināśinīm |

duṣṭaśatrupraśamanīṃ sarvalokānurañjinīm |

siddhayo hyaṇimādyāśca haste tasya vyavasthitāḥ |

kāyikaṃ vācikañcāpi mānasaṃ yacca duṣkṛtam |

etat sarvaṃ kṣayaṃ yāti brahmahatyādikaṃ tathā |

sa śivaḥ sa ca saṃyogī sa saṃyukto yatī tathā |

sa eva martyaḥ svargasthaḥ samayā yena pālitā |

samayā bhakṣitā yena samayā yena dhāritā |

samayā pālitā yena rahitaḥ sa ca pātakaiḥ |

bhakṣayitvā ca samayāṃ yaṃ yaṃ mantraṃ japennaraḥ |

sa samyak phalamāpnoti satyaṃ satyaṃ varānane ! |

vinā ca samayāṃ devi ! mantraṃ japati nityaśaḥ |

alpāyuḥ sa bhavet sadyo devatāṃ kopayed dhruvam ||

kubjikātantre saptamapaṭale ||

samayāñca vinā devi ! na siddhaḥ syāt kadācana |

tasmāccaiva prayatnena gṛhṇīyānnātra saṃśayaḥ ||

atha vijayādhūmapānaṃ yogasāre prathamaparicchede ||

atha vānyaprakāreṇa kṣunnivṛttirvidhīyate |

pratyahaṃ vijayādhūmaṃ brahmarandhreṇa mantravit |

pānaṃ karoti yogeśaḥ kṣunnāśo jāyate dhruvam |

brahmamantramahaṃ vakṣye yena kṣunnāśanaṃ bhavet |

saṃvarttayuk candravahnibhautikau bindusaṃyutau |

evaṃ vījatrayaṃ deva ! samuccārya kuleśvara ! |

anyūnapanunānena vijayādhūmaśodhanam |

śodhayitvā pibeddhūmaṃ na doṣo vidyate hara ! |

mantrastu kṣrauṃ kṣrauṃ kṣrauṃ ||

yogasāre ||

athavānyaprakāreṇa kṣunnavṛttirvidhīyate |

haviṣyāśī bhavedādau paścājjapati mātṛkām |

paścādghṛtaṃ prabhoktavyaṃ manunānena śaṅkara ! |

hasaurbījena manunā bhakṣayet sādhakottamaḥ ||

iti vijayādhūmapānam ||

iti vijayāprakaraṇam ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ pañcame bhaktikāṇḍe śivaprakaraṇakathanarūpastṛtīyaḥ paricchedaḥ |

Fortsetzung: Dvārakā-Steine und weitere Verehrung

Überlieferungslücke: Nach dem dritten Pariccheda bricht der hier zugängliche Textbestand ab. Er setzt innerhalb der späteren Darstellung heiliger Steine mit den Kennzeichen der Dvārakā-Steine wieder ein. Die dazwischenliegenden Abschnitte sind hier nicht überliefert.

atha dvārakāśilālakṣaṇam ||

skandapurāṇe ||

cakre tu dṛśyate liṅgaṃ śilāyāṃ nārada ! kvacit |
śrīdharaḥ sa tu vijñeyaḥ sarvakāmaphalapradaḥ iti śrīdharalakṣaṇam || 1 ||

purāṇasāre ||

dvārakākārttikamāhātmye ||

cakramekaṃ madhyabhāge śvetā bhāge khurānvitā |
śivanābhiriti khyātā bhuktimuktiphalapradā |
khurānvitā vīthiyutā |
brahmāṇḍapurāṇe ||

kūrmākṛtiradhobhāge liṅgabhāge khurānvitaḥ |
śivanābhiriti khyāto bhuktimuktiphalapradaḥ ||

nṛsiṃhapurāṇe ||

kūrmacakramadhobhāge śvetā bhāge khurānvitā |
śivanābhiriti khyātā bhuktimuktiphalapradā |
yavamātrantu garttaṃ syād yavārddhaṃ liṅgamucyate |
śivanābhiriti khyātastriṣu lokeṣu durlabhaḥ ||

iti śivanābhilakṣaṇam || 2 ||

brahmāṇḍapūrāṇe ||

jaṭāpāśī aghorā sā gṛhibhiryadi pūjitā |
hemavarṇajaṭāyuktā

hemavindusamanvitā |
mastake gokhurā tāvadañjanācalasannibhā |
sadyojātābhidhā śreṣṭhā putrapautradhanapradā ||

iti sadyojātalakṣaṇam || 3 ||

tatraiva ||

śiromadhye raktavarṇā śvetacandrajaṭāyutā |
vāmadevābhidhā śreṣṭhā gṛhibhiḥ pūjitā sadā ||

iti vāmadevalakṣaṇam || 4 ||

tatraiva ||

kiñcitkapilasaṃyuktā kṛṣṇanīlajaṭāyutā |
pārśvarekhāsamopetā īśānī muktidā bhavet ||

iti īśānalakṣaṇam || 5 ||

sūyyavidyuttamanibhā pārśvadeśe jaṭā śaśī |
tatpuruṣābhidhānā syād durlabhā sarvakāmadā ||

iti tatpuruṣalakṣaṇam || 6 ||

dviliṅgo vā triliṅgo vā catuḥpañcādiliṅgavān |
tāpiñchakorakākāro devadevaḥ sadāśivaḥ ||

iti sadāśivalakṣaṇam || 7 ||

ityaghorādipañcakalaṇam ||

prayogapārijāte ||

dvinābhiścakrarūpā yā bhaveddhariharātmikā |
nābhau liṅgena yuktā vā śvetābhā vai khurānvitā |
śivanābhiriti khyātā bhuktimuktiphalapradā |
vāsudevamayaṃ kṣetraṃ liṅgaṃ śivamayaṃ smṛtam |
tasmāddhariharakṣetre pūjayecchaṅkarācyutam |
bhavecchilāśataiḥ śastā caturvargaphalapradā ||

atha dvārakāśilāmāhātmyam ||

skandapurāṇe ||

dvārācakraśilā devi ! bhadrā pāśasamudritā |
tatpātrasahitaṃ tat syāttīrthaṃ dvādaśayojanam |
mlecchadeśe śucau vāpi cakrāṅko yatra tiṣṭhati |
yojanāni tathā trīṇi mama kṣetraṃ vasundhare ! |
tanmadhye mriyate yastu pūjakaḥ susamāhitaḥ |
śatabādhāvinirmukto na punaḥ so'pi jāyate |
cakrāṅkitasya sānnidhye yatkarma kriyate naraiḥ |
snānaṃ dānaṃ japo homaḥ sarvaṃ bhavati cākṣayam |
saṃvatsarantu yat pāpaṃ manasā karmaṇā kṛtam |

tatsarvaṃ naśyate puṃsāṃ sakṛccakrāṅkadānataḥ |
jvaradāho viṣañcaiva agniścaurabhayaṃ tathā |
sarve te praśamaṃ yānti sakṛccakrāṅkamārjanāt |
bhūtapretapiśācāśca ḍākinyaśca vasundhare ! |
sarve te pralayaṃ yānti pañcacakrānvitaṃ nyaset |
bhaktyā vā yadi vābhaktyā cakrāṅkaṃ pūjayennaraḥ |
api cet sa durācāro mucyate nātra saṃśayaḥ |
saṃvatsarantu yaḥ kuryāt pūjāsparśanadarśanam |
vināśākhyena yogena mucyate nātra saṃśayaḥ |

atha dvārakāśilāvarṇaviśeṣalakṣaṇam ||

padmapurāṇe ||

kṛṣṇā mṛtyupradā nityaṃ kapilā tu bhayāvahā |
aunmattyaṃ karvurā dadyāt pītā dhanavināśinī |
dhūmrābhā putranāśāya bhagnā bhāryādhanāpahā |
śvetāstilāḥ susampūrṇāḥ sarvakāmārtha dāyikāḥ |
acchidracakrā sā pūjyā duḥkhadāridryanāśinī |
varttulā caturasrā ca pūjitā siddhidāyikā |
sukhadā samacakrā ca viṣamā duḥkhadā bhavet ||

niṣiddhaśilāpi tatraiva ||

chidrā bhagnā vikoṇā ca tathā viṣamacakrikā |
arddhacandrākṛtiryā ca pūjyāstā na bhavanti hi |
yogapārijāte tu viśeṣaḥ ||

bhinnaścaivārthanāśāya sthūlo buddhivināśakaḥ |
dīrghaścāyurharo jñeyo rūkṣa ṛddhivināśakṛt |
śuklavarṇā śubhā jñeyā dantacakrā tathaiva ca ||

cakrabhede mūrttibhedo'gni purāṇe ukto yathā ||

sudarśanastvekacakre lakṣmīnārāyaṇo dvaye |
acyutaḥ syāttattrike ca yuto devastrivikramaḥ |
cakāro vārthe tricakro'cyutastrivikramo vetyarthaḥ |
janārdanaścatuścakro vāsudevaśca pañcabhiḥ |
ṣaṭcakraścaiva pradyumnaḥ saṅkarṣaṇaśca saptabhiḥ |
puruṣottamaścāṣṭacakro navavyūho navātmakaḥ |
daśāvatāro daśabhirdaśaikenāniruddhakaḥ |
dvādaśātmā dvādaśabhirata ūrddhvamanaṅgakaḥ ||

garuḍapurāṇe tu catuścakraścaturbhuja iti viśeṣaḥ |

cakrabhedena viśeṣo'pi tatraiva ||

ekacakraśilā pūjyā bhuktimuktiphalapradā |
dvicakraścācyuto devo devendratvaphalapradaḥ |
śrīprado ripuhantā ca catuścakro janārdanaḥ |
pūjayedbhaktisaṃyuktaḥ sugandhaiḥ kusumādibhiḥ |
pañcabhirvāsudevaḥ syāt prabhuścakraiḥ sadārccitaḥ |
janmamṛtyubhayāttrātā bhavennaivātra saṃśayaḥ |
ṣaḍbhiścakraiśca pradyumno lakṣmīkīrttiprado bhavet |
pūjito bhaktibhāvena cakratīrthaśilodbhavaḥ |
balabhadraśilā jñeyā saptacaṅkāṅkitā khaga ! |
pūjitastuṣyate devaḥ putrapautraprado bhavet |
vāñchitaṃ vasubhiścakrairdadāti puruṣottamaḥ |
navavyūho navacakro durlabhaṃ yat surairapi |
pūjitaḥ keśavastasya dadāti sthānamuttamam |
rājyado daśabhiścakrairdaśāvatārasaṃjñakaḥ |
daśāvatārapūjā syāccakrāṅkasyāsya pūjanāt |
ekādaśabhiraiśvaryamadhikañca prayacchati |
pūjito bhaktibhāvena cakratīrthaśilodbhavaḥ |
tatraiva prāpyate devaścakrairdvādaśabhiścitaḥ |
pūjitaḥ sarvakāmāṇāmanantaphaladāyakaḥ |
dvādaśātmā sa vijñeyo bhuktimuktiprado'rccitaḥ |
ata ūrddhvaṃ parātmāsau sadā prītivivarddhanaḥ |
pūjitaḥ sarvalokātmā viṣṇulokapradāyakaḥ |
iti cakrāṅkitaśilāḥ kathitāḥ kulanāmataḥ ||

ekacakraviṣaye viśeṣastu ||

prayogapārijāte ||

ekacakraviśeṣo'sti na viśeṣastathocyate |
śuklaraktaṃ rathā raktaṃ dvivarṇaṃ bahuvarṇakam |
yadyekacakriṇaḥ syuśca teṣāṃ saṃjñā bhavet kramāt |
puṇḍarīkaḥ pralambaghno rāmo vaikuṇṭha eva ca |
viśveśvara iti brahman ! teṣāṃ pūjāphalaṃ śṛṇu |
mokṣaṃ mṛtyuṃ vivādañca dāridryaṃ paratantratām |
dadāti pūjakasyāsau tasmāttāṃ parivarjayet ||

iti dvārakāśilālakṣaṇam ||

brahmāṇḍapurāṇe ||

sarvatra lohitākārā mūrddhniraktaprabhā matā |
apīṭhe pīṭhamāviśya kṛtvā samprokṣaṇaṃ vidhim |
tyajettatra śivaṃ teṣāṃ pratiṣṭhā na

ca sīyate |
dagdhaṃ ślakṣaṇaṃ kṣatāṅgañca kṣipelliṅgaṃ jalāśaya |
sandhānayogyaṃ sandhāya pratiṣṭhādikamācaret |
varādvāvikalaṃ liṅgaṃ devaṃ pūjāpuraḥsaram |
ādāya hṛdi sandhānaṃ prāṇañcāpyuktamācaret |
pṛṣṭha liṅge cāvare vā śūdraughairapritiṣṭhite |
rudrābhāse vṛte dhīmān viśodhyātra samarccayet ||

siddhāntaśekhare ||

liṅgādīnāñca vījānāṃ procyate vidhirūrddhataḥ |
sarvāriṣṭavināśārthaṃ sarvaprāṇihitārthakam |
liṅgasya paṇḍikāyāśca pratimā mukhaliṅgayoḥ |
sarveṣāṃ parivārāṇāṃ harmyaprāsādayostathā |
uddhāraścoddhṛtiḥ proktā coddhāre heturucyate |
sphuṭite khaṇḍite bhinne dagdhe vā sati cāgninā |
unmattaiḥ śatrubhiścīraiḥ kariṇāmbhojamāhṛte |
liṅge pīṭhādike vāpi viśīrṇe kālaparyayāt |
dehe jīrṇa yathā dehī tyaktvānyamupagacchati |
liṅgādīni tu jīrṇāni tathā muñcanti devatāḥ |
tataḥ pretāśca vetālā jīrṇaṃ dṛṣṭvāśrayanti ca |
liṅgādi sattvaśūnyatvāttathā ca brahmarākṣasāḥ |
kartturnṛpāṇāṃ rāṣṭrasya tadgrāmasya viśeṣataḥ |
pīḍāṃ kurvanti te'pyugrāṃ durbhikṣamaraṇādikam |
tasmāt sarvaprayatnena kuryāduddhāraṇakriyām ||

iti liṅgādyuddhāravidhiḥ ||

tatpratiprasavastu tatraiva ||

svayambhuve ca pīṭhe ca vāṇaliṅge tathaiva ca |
ṛṣibhiścāsurairdevaistattvavidbhiḥ pratiṣṭhite |
liṅge jīrṇādiduṣṭe'pi noddhāraṃ tatra kārayet |
svayambhuvādiliṅgānāṃ liṅgapīṭhe parityajet |
uktairdoṣādibhirduṣṭaṃ mānuṣeṣu parityajet |
caurādyaiścālitaṃ liṅgaṃ sthāpayennirvraṇaṃ punaḥ |
yadi punastalliṅgaṃ nirvraṇaṃ bhavet tadā tadeva punaḥ sthāpayet ||

tathā |
bāhupādaśirohīnāṃ karṇanāsāsyahīnakām |
tādṛśīṃ parivārāṇāṃ pratimāṃ parivarjayet |
yaddravyaṃ parimāṇañca liṅgaṃ vā pratimāpi vā |
tyaktaṃ tattena mānena taddravyaṇa prakalpayet |
kārayennānyamānena nānyadravyeṇa tadbudhaḥ |
nānyākārañca nāmantraṃ sthāpayet

punaruttamām |
srotasāpahṛte liṅge prāsāde vā tadanyataḥ |
tatsamīpagate deśe sthāpayedbādhavarjite |
prākāre patite harmye gopure maṇḍapādike |
tadākārañca taddravyaṃ tanmānaṃ tatra kārayet |
kathaṃ yogyaśilā grāhyā aduṣṭāśca tathāvidhāḥ |
hīnadravyakṛtaṃ harmyaṃ śreṣṭhairdravyaiḥ samācaret |
hīnaṃ vyāpyadhikaṃ mānamākāraṃ vā na kārayet |
evamuktena mārgeṇa doṣairuktairvicārayet |
liṅgapīṭhādikaṃ jīrṇaṃ taduddhāraṃ tadācaret |
tithinakṣatravārādīṃstadarthaṃ na vicārayet |
jīrṇaṃ coddhārayejjīrṇamajīrṇaṃ rakṣayed budhaḥ ||

agnipurāṇe ||

susthitaṃ duḥsthitaṃ vāpi śivaliṅgaṃ na cālayet |
śatena sthāpanaṃ kuryāt sahasreṇa tu vāṇajam |
susthitaduḥsthitalakṣaṇamapi tatraiva |
pūjitādibhiśca saṃyuktaṃ jīrṇādyamāṃpa susthitam |
pūjayā rahitaṃ yattadaduṣṭamapi duḥsthitam ||

atha śālagrāmapūjā ||

oṃ sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sa bhūmiṃ sarvato vṛtya atyatiṣṭhaddaśāṅgulam ||

ityādinā puruṣasūktamantrairekena dvābhyāṃ tribhirvā śaṅkhajalena jalāntareṇa vā śālagrāmaṃ snāpayitvā navavastreṇa karābhyāṃ vā jalamapanīya sacandanatulasīpatropari nidhāya tasyopari sacandanatulasīpatraṃ dattvā tāmrādipātre saṃsthāpya sāmānyārghyaṃ saṃsthāpya gaṇeśādityādinavagrahendrādidaśadik-pālān sampūjya punararghya sthāpanaṃ kṛtvā |
nāṃ hṛdayāya nama ityādinā aṅganyāsaṃ karanyāsañca vidhāya śālagrāmasya pūrvādyaiśānyantaṃ kartre hartre dhātre vidhātre sāmavedāya yajurvedāya ṛgvedāya atharvavedāya praṇavādinamo'ntena pūjayet |
tataḥ puṣpaṃ gṛhītvā dhyāyedyathā |
oṃ dhyeyaḥ sadā savitṛmaṇḍalamadhyavarttī nārāyaṇaḥ sarasijāsanasanniviṣṭaḥ |
keyaravān kanakakuṇḍalavāna kirīṭī hārī hiraṇmayavapurdhṛtaśaṅkhacakraḥ ||

ityanena dhyātvā

svaśirasi puṣpaṃ dattvā mānasopacāreṇa sampūjya punardhyātvā etatpādyaṃ oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ |
eṣo'rgha iti yajurvedī |
ṛgvedī tu eṣo'rghyaḥ |
sāmagaścedidamarghyaṃ iti vadet |
arghyaḥ pumān yajuḥṣveva niryakāro vidhīyate |
chandogānāṃ klīvaliṅgaṃ piṇḍe liṅgaviparyayaḥ ||

iti vacanāt |
tata etadācamanīyam |
eṣa gandhaḥ |
etat puṣpam |
etat tulasīpatram |
eṣa dhūpaḥ |
eṣa dīpaḥ |
etannaivedyam |
etatpānārthajalam |
etat punarācamanīyam |
etattāmbūlam |
ityādi yathāśakti sampūjyākṣarapūjāṃ kuryād yathā |
oṃ oṃ namaḥ |
oṃ na namaḥ |
oṃ mo namaḥ |
oṃ nā namaḥ |
oṃ rā namaḥ |
oṃ ya namaḥ |
oṃ ṇā namaḥ |
oṃ ya namaḥ tataścakraṃ pūjayet |
cakrapūjāpramāṇamagre vakṣyate |
pūjākramo yathā |
oṃ ācakrāya namaḥ |
evaṃ vicakrāya |
sucakrāya trailokyarakṣaṇacakrāya |
sudarśanacakrāya |
daityāntakacakrāya |
asurāntakacakrāya |
jagaccakrāya |
paramacakrāya |
śālagrāmaśilādhiṣṭhātṛvāsudevāya |
praṇavādinamo'ntena pūjayitvā yathāśakti japtvā guhyādinā japaṃ samarpya |
oṃ avinayamapanaya viṣṇo ! damaya manaḥ śamaya viṣayarasatṛṇām |
bhūtadayāṃ vistāraya tāraya saṃsārasāgarataḥ || 1 ||

divyadhunīmakarandaparimalaparibhogasaccidānande |
śrīpatipadāravinde bhavakhedacchide'ravinde || 2 ||

satyapi bhedāpagame nātha ! tavāhaṃ na māmakīnastvam |
sāmudro hi taraṅgaḥ kvacana samudro na tāraṅgaḥ || 3 ||

uddhṛtanaganagabhidanujakulāmitraśaśi-dṛṣṭe |
dṛṣṭe prabhavati na bhavati bhavatiraskāraḥ || 4 ||

matsyādibhiravatārairavatāraya tāṃ sudhām |
parameśvara ! paripālyo bhavatāpabhīto'ham || 5 ||

dāmodara ! guṇamandira ! sundaravadanāravinda ! govinda |
bhavajaladhimathanamandara ! paramaṃ daramapanayatvaṃ me |
nārāyaṇa ! karuṇāmaya ! śaraṇaṃ karavāṇi tāvakrau

caraṇau |
iti ṣaṭpadī madīye vadanasaroje sadā vasatu || 6 ||

iti yamenoktā ṣaṭpadī samāptā ||

ityanenārghya pātraṃ gṛhītvā pradakṣiṇatrayaṃ kuryāt |
tataḥ śaṅkhaṃ śirasi bhrāmayitvā tribhiraṣṭāṅgaṃ pañcāṅgaṃ vā praṇamet ||

yathā |
dhyeyaṃ sadā paribhavaghnamabhīṣṭadohaṃ tīrthāspadaṃ śivaviriñcinutaṃ śaraṇyam |
bhṛtyārttihaṃ praṇatapālabhavābdhipotaṃ vande mahāpuruṣa ! te caraṇāravindam || 1 ||

tyaktvā sudustyajasurepsitarājalakṣmīṃ dharmiṣṭha āryavacasā yadagādaraṇyam |
māyāmṛgaṃ dayitayepsitamanvadhāvadvande mahāpuruṣa ! te caraṇāravindam || 2 ||

oṃ namo brahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca |
jagaddhitāya kṛṣṇāya govindāya namo namaḥ ||

iti praṇamya prārthayedyathā |
nātha ! yonisahasreṣu yeṣu yeṣu vrajāmyaham |
teṣu teṣvacyutā bhaktiracyutāstu sadā tvayi ||

yā prītiratirekāṇāṃ viṣayeṣvanapāyinī |
tvāmanusmarataḥ sā me hṛdayānnāpasarpatu ||

yuvatīnāṃ yathā yūni yūnāñca yuvatī yathā |
mano'bhiramate tadvanmano me ramatāṃ tvayi ||

tataḥ kṛtārtho'smītyuktvā tathā vibhāvya ca nṛtyagītādikaṃ kṛtvā |
oṃ kṛṣṇa ! kṛṣṇa ! mahābāho ! bhaktānāmārttināśana ! ||

sarvapāpapraśamanaṃ pādodakaṃ prayaccha me |
ityanena caraṇāmṛtaṃ pītvā taccheṣam |
oṃ akālamṛtyuharaṇaṃ sarvavyādhivināśanam |
viṣṇupādodakaṃ puṇyaṃ śirasā dhārayāmyaham |
ityanena śirasi dhārayet |
śirasi dhāraṇaphalantu ||

akālamṛtyuharaṇaṃ sarvavyādhivināśanam |
śālagrāmaśilātoyaṃ yo'bhiṣekaṃ samācaret |
sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ |
pītvā śīrṣe dhārayedyo viṣṇulokaṃ sa gacchati ||

vīramitrodayadhṛtavṛhannāradīye ||

hṛdi rūpaṃ mukhe nāma naivedyamudare hareḥ |
pādodakañca nirmālyaṃ mastake yasya so'cyutaḥ |
mṛtyukāle tu yasyāsye dīyate pādayorjalam |
api pāpasamācāraḥ sa gacchedviṣṇumavyayam iti mṛtyu kāle

viṣṇupādodakabhakṣaṇaphalam ||

toyañca tulasīñcaiva candanaṃ dvijamabjakam |
ghaṇṭā ṛcā śilā tāmraṃ navabhiścaraṇodakam |
ṛcā puruṣasuktamantra iti caraṇodakalakṣaṇam |
vaśiṣṭhasaṃhitāyām |
śālagrāmaśilātoyamapītvā yastu mastake |
prakṣepaṇaṃ prakurvīta brahmahā sa nigadyate |
viṣṇoḥ pādodakaṃ pītaṃ koṭijanmāghanāśanam |
tadaivāṣṭaguṇaṃ pāpaṃ bhūmau vindunipātanāt |
viṣṇupādodakātpūrvaṃ viprapādodakaṃ vibet |
viruddhamācaranmohādātmahā sa nigadyate |
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni tānitīrthāni sāgare |
sāgare yāni tīrthāni pade viprasya dakṣiṇe |
iti viṣṇupādodakamāhātmyagarbhapāna-mantraḥ |
vatsa ! tubhyaṃ mayā dattaṃ piba śeṣaṃ jarāmṛtam |
sarvadā sukhadaṃ deva ! jayaṃ dehi ripuṃ daha ||

iti pādodakadānamantra iti prasaṅgāllikhitam ||

naivedyabhakṣaṇamantraḥ |
oṃ ucchiṣṭabhojanaṃ tasya vayamucchiṣṭakāṅchiṇaḥ |
yena nīlavarāheṇa hiraṇyākṣo nipātitaḥ dadhivāmanādemantraviśeṣādayastu tantrasāre'nusandheyāḥ ||

iti prācīnapaddhatidhṛtaśālagrāmapūjā ||

atha viṣṇupūjā ||

sanatkumāratantre dvitīyapaṭale ||

brāhme muhūrtte utthāya śucirbhūtvā samāhitaḥ |
āsane upaviśyātha guruṃ natvā puṭāñjaliḥ |
ātmānaṃ brahmaṇo rūpaṃ cintayecca muhurmuhuḥ |
japtvā mantrañca sarveṣāṃ vādināṃ vijayī bhavet |
tataḥ snātvā śucirbhūtvā sandhyādīn vaidikāṃstathā |
kuryād gurūpadeśena laukikānapi deśikaḥ |
śrīkṛṣṇaṃ tarpayāmīti mūlamuccārya tarpayet |
pūjādvāre copaviśya pādaprakṣālanaṃ sudhīḥ |
śikhāyā bandhanañcaiva cāstramantreṇa mantravit |
ācamya dvāradevāṃstu pūjayet sādhakottamaḥ |
dvāradevatāpūjā tu pūrvamuktā |
vighnānuccāṭayitvā tu hastabhūmyorviśodhanam |
guruṃ natvā gaṇeśañca vāstupūjāṃ samācaret |

brahmāṇaṃ pūjayitvā tu ātmāsanamataḥ parat |
bhūtaśuddhiṃ vidhāyātha devo'haṃ cintayedbudhaḥ |
ṛṣyādīn nyasya sarvatra mātṛkārṇān tataḥ param |
prāṇāyāmatrayaṃ kuryādaṅganyāsañca mantravit |
ācakrañca vicakrañca sucakrañca dvijottamaḥ |
trailokyarakṣaṇaṃ cakramasurāntakameva ca sudarśanaṃ jagaccakraṃ daityāntaṃ paramaṃ mahat |
ekaikaṃ pūrvataḥ kṛtvā cakraśabdaṃ niyojayet |
caturthyantañca saṃmādhya svāhāśabdamanantaram |
tathā cāṅgaṃ samuccārya pratyekaikaṃ niyojayet |
namaḥ svāhā vaṣaṭ kavacāya huṃ mantrakam |
hṛdi mūrdhni śikhādeśe tanau dikṣu yathākramam |
saśaktibhiḥ kuśavādyairnyāsaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ |
vibhūtipañjaraṃ nyasya nyasettu mūrttipañjaram |
tattvanyāsaṃ prakurvīta karanyāsaṃ tathā budhaḥ |
mantranyāsaṃ prakurvīta vyāpañca tridhā nyaset |
vibhūtipañjaranyāsaṃ yatra yatra daśākṣaram |
evaṃ kalpoktakān nyāsān krameṇa parikalpayet ||

nyāsastu tantrasārakāreṇaiva dhṛta iti ||

tathā |
śaṅkhasthāpanakañcāpi kuryād gurūpadeśataḥ |
arghyañcāpi tathā kṛtvā dravyamabhyukṣya yatnataḥ |
pīṭhaṃ prakalpya deheṣu dharmādīn pūjayettataḥ |
hṛdi caiva anantādīn pūjayacca yathāvidhi |
vāhyaṃ mukhaṃ gṛhasthasya varṇino'nte prapūjanam |
bhāskarañca gaṇeśañca śivaṃ durgāṃ prapūjayet |
yantraṃ nirmāya tāmre tu anantādīn prapūjayet |
asya koṇeṣu dharmādīn tatpārśve'dharmapūrvakān |
madhye'pi pūjayennityamanantādīn caturdaśa |
keśareṣu ca pūjyā vai vimalādyāśca devatāḥ |
ātmānaṃ devatāṃ bhāvya svanāsāpuṭakena tu |
niḥsārya pūjayeddevaṃ sadāvāhya prayatnataḥ |
anantādyaiśca vījaiśca prāṇasthāpanamācaret |
padgādīṃścaiva yatnena pūjayedāvṛtīgaṇān |
dhūpadīpau samāsādya naivedyañca nivedayet |
japtvā mantrañca tantroktaṃ pūjayeddevavat svayam |

śrīkṛṣṇaṃ tarpayāmīti mūlamuccārya yatnataḥ |
vāratrayārghyatoyena tarpayenmantramastake |
prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā vyāpakañca trayaṃ nyaset |
svatantroktena vidhinā prayogaṃ kurute sudhīḥ ||

iti viṣṇupūjā sūtram ||

atha viṣṇorupacāramantraḥ ||

yoginīpaṭale ||

mīnarūpo varāhaśca narasiṃho'tha vāmanaḥ |
āyātu devo varado mama nārāyaṇo'grataḥ ||

ityāvāhanam |
sureśasya pādapīṭhe padmakalpitamāsanam |
sarvatattvahitārthāya tiṣṭhasva madhusūdana ! |
ityāsanam |
pādyañca pādayorddeva ! pādmanābha ! sanātana ! |
viṣṇo ! kamalapatrākṣa ! gṛhāṇa madhusūdana ! ||

iti pādyam |
trailokyapatīnāṃ pataye devadevāya eva ca |
āryāya hṛṣīkeśāya tasmai śrīviṣṇave namaḥ |
ityarghyam |
mandākinyāstute vāri jaya pāpaṃ harāśubham |
gṛhāṇācamanīyaṃ tvaṃ mayā bhaktyā niveditam ||

ityācamanīyam ||

tvamāpaḥ pṛthivī caiva jyotistvaṃ vahnireva ca |
lokasaṃvittimātreṇa vāriṇā snāpayāmyaham ||

iti snānam |
deva ! vastraṃ samāyuktaṃ yajñavarṇavibhūṣitam |
svarṇavarṇaprabhedena vāsasī tava keśava ! ||

iti vastram |
śarīraṃ te lepayāmi ceṣṭā saiva ca keśava ! |
mayā nivedito gandhaḥ pratigṛhya vilipyatām ||

iti gandhaḥ |
ṛgvedādiṣu mantreṇa śodhitaṃ padmayoninā |
sāvitrīgranthisaṃyuktamupavītamathākṣa-yam ||

ityupavītam |
divyavarṇasamāyuktā vahnibhānusamanvitāḥ gātrāṇi śobhayantyete alaṅkārāstu mānavāḥ |
ityalaṅkāraḥ |
vanaspatiraso divyo gandhāḍhyaḥ surabhiśca bhoḥ ! |
mayā nivedito bhaktyā dhūpo'yaṃ pratigṛhyatām ||

iti dhūpaḥ |
sūryaścandraśca vidyucca tvamevāgnistathaiva ca |
tvameva jyotiṣāṃ deva ! dīpo'yaṃ pratigṛhyatām ||

iti dīpaḥ |
annaṃ pañcavidhaṃ deva ! rasaiḥ ṣaḍbhiḥ samanvitam |
mayā niveditaṃ bhaktyā naivedyaṃ tava keśava ! ||

matsyasūkte uparibhāge aṣṭacatvāriṃśatpaṭale viśeṣaḥ |
sumeroḥ

pādapīṭhānte padmakalpitamāsanam |
sarvasattvahitārthāya gṛhāṇa madhusūdana ! ||

ityāsanam |
supādyaṃ pādayordeva ! padmanābha ! sanātana ! |
viṣṇo ! kamalapatrākṣa ! gṛhāṇa madhusūdana ! ||

iti pādyam || 2 ||

trailokyapatīnāṃ pate ! devadeva ! janārdana ! |
gṛhāṇārghyaṃ jagannātha ! nānāmalayajaṃ prabho ! ||

ityarghyam || 3 ||

mandākinyāstu yadvāri sarvapāpaharaṃ śubham |
gṛhāṇācamanīyaṃ tvaṃ mayā bhaktyā niveditam ||

ityācamanīyam || 4 ||

madhuparkaṃ mahādeva ! brahmādyaiḥ parikalpitam ! mayā niveditaṃ bhaktyā gṛhāṇa madhusūdana ! ||

iti madhupakam || 5 ||

divyavastrasamāyukte bahutantuvinirmite |
suvarṇaprabhave deva ! vāsasī tava keśava ! ||

iti vastram |
6 |
ṛgyajuḥsāmamantreṇa nirmitaṃ padmayoninā |
sāvitrīgranthisaṃyuktamupavītaṃ tavācyuta ! ||

ityupavītam |
7 |
vanaspatirasotpanno gandhāḍhyaḥ surasammataḥ |
āghreyaḥ sarvadevānāṃ dhūpo'yaṃ pratigṛhyatām ||

iti dhūpaḥ |
8 |
sūryācandramasorjyotirvidyudagnyostathaiva ca |
tvameva rjyotiṣāṃ jyotirdīpo'yaṃ pratigṛhyatām ||

iti dīpaḥ |
9 |
annaṃ caturvidhañcaiva rasaiḥ ṣaḍbhiḥ samanvitam |
mayā niveditaṃ bhaktyā naivedyaṃ tava keśava ! |
iti naivedyam |
10 |
divyatantusamāyuktā vahnibhānusamanvitāḥ |
gātrāṇi tava śobhantāmalaṅkārāḥ śubhā ime |
ityavaṅkārāḥ || 11 ||

nāradapañcarātre tṛtīyarātre pañcadaśādhyāye ||

vyāsa uvāca ||

vakṣye'kṣayadhanāvāptyai pratipattiṃ śriyaḥ pateḥ |
suguptāṃ dhananāthādyairyaddevaiḥ śrīyate sadā |
dvārāvatyāṃ sahasrārkabhāsvarairbhavanottamaiḥ |
analpaiḥ kalpadṛkṣaiśca vāte tu maṇḍape tathā |
galadratnamayastambhadvāratoraṇakuḍyake |
phullasragullasaccitravitānālambimauktike |
padmarāgasthanīrājadatranadyośca madhyataḥ |

anāvṛtagaladratnamaṇikalpataroradhaḥ |
ratnapradīpāvalibhiḥ pradīpitadigantare |
udyadādityasaṅkāśamānasiṃhāsanāmbuje |
samāsīno'cyuto dhyeyo drutahāṭakasannibhaḥ |
samānoditacandrārkataḍitkoṭisamadyutiḥ |
sarvāṅgasundaraḥ saumyaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ |
pītavāsāścakraśaṅkhagadāpadmojjvalad- bhujaḥ |
anāvṛtojjvaladratnadhāro mukulasaṃspṛśan |
vāmapādāmbu jāgreṇa acyutāṃ pallavacchavim |
rukmiṇī satyabhāmāsya mūrddhni ratnaugha dhārayā |
siñcantyo dakṣavāmasthe svadoḥsthakalasotthayā |
lagne jyotiḥsunandā vā śāntyodakalasau tayoḥ |
tābhyāñca dakṣavāmasthe mitravṛndāsulakṣaṇe |
ratnanadyāḥ samuddhṛtya rasapūrṇau ghaṭau tayoḥ |
jāmbūvatī suśīlā ca diśantyau daśa vāmane |
hareḥ ṣoḍaśasāhasrasaṃkhyātāḥ paritaḥ priyāḥ |
dhyeyāḥ kanakaratnaughadhārāyukkalasojjvalāḥ |
tadvahiścāṣṭanidhayaḥ pūrayanto dhanairdharām |
tadvahirvṛṣ?ṇayaḥ sarve purovacca surādayaḥ |
dhyātvaivaṃ paramātmānaṃ viṃśatyantaṃ manuṃ japet |
caturlakṣaṃ humedājyairdvāviṃśatisahasrakam |
śaktiḥ śrīpūrvakoṇṭhādaśānno viṃśatirambhakaḥ |
mantreṇa na sadṛkṣo'nyo manurna hi jagattraye |
ṛṣirbrahmāsya gāyatrī chandaḥ kṛṣṇastu devatā |
pūrvaproktavadevāsya vījaśaktyādikalpanā |
kalpaḥ sanatkumārokto mantrasyāsyocyate'dhunā |
pīṭhanyāsāntikaṃ kṛtvā pūrvoktakamataḥ sudhīḥ |
karadvandvāṅgulitaleṣvaṅgaṣaṭkaṃ pravinyaset |
mantreṇa vyāpakaṃ kṛtvā mātṛkāṃ manusampuṭām |
saṃhārasṛṣṭimārgeṇa daśa tattvāni vinyaset |
punaśca vyāpakaṃ kṛtvā mantravarṇāṃstanau nyaset |
mūrddhni bhāle bhruvormadhye netrayoḥ karṇayornasoḥ |
anena cibuke kaṇṭhe dormūle hṛdi tundake |
nābhau li * * tathādhāre kaṭyāṃ jānvośca jaṅghayoḥ |
gulphayoḥ pādayornyasyet sṛ?ṣṭireṣā pemaritā? |
sthitirhṛdādināsāntā saṃhatiścaraṇādikaṃ vidhāyaivaṃ pañcakṛtvaḥ sthityantaṃ mūrttipañjaram |

sṛṣṭisthitī ca vinyasya ṣaḍaṅganyāsamācaret |
guṇāgnivedakaraṇādyakṣarairmadhyamāḥ smṛtāḥ |
mudrāṃ baddhvā kirīṭākhyāṃ digbandhaṃ pūrvavaccaret |
evaṃ dhyātvārccayed gehaṃ mūrttipañjarapūrvakam |
athavābhyarccayedviṣṇuṃ tadarthaṃ mantramucyate |
gomayenopalipyārccāṃ tatra pīṭhaṃ nidhāpayet |
vilipya gandhapaṅkena likhedaṣṭadalāmbujam |
karṇikāyāntu ṣaṭkoṇaṃ sa sādhyastatra tanmukham śiṣṭaistaṃ saptadaśabhirakṣarairveṣṭayet svayam |
prāgakṣarādikoṇeṣu śriyaṃ śiṣṭe susaṃvidam |
ṣaḍakṣaraṃ sandhiṣu ca keśareṣu triśastriśaḥ |
vilikhet smaragāyatrīṃ mālāmantraṃ dalāṣṭake |
ṣaṭśaḥ saṃlikhya tadvāhye veṣṭayenmātṛkākṣaraiḥ |
bhūvimbañca likhedvāhye digvidikṣu samāhitaḥ |
etanmantraṃ hāṭakādipātreṣvālikhya pūrvavat |
sādhitaṃ dhārayedyo vai so'rcyate tridaśairapi |
syādgāyatrī kāmadevapuṣpavāṇau ca ṅe'ntakau |
vidmahe dhīmahiyutaistaho'naṅgaḥ pracodayāt |
japtvāsya pādau gopālaṃ manūnāṃ janarañjanam |
nṛtyaṃ te kāmadevāya ṅe'ntaṃ sarvajanapriyam |
uktvā mavajanānte tu sammohanapadaṃ tathā |
jvalajvalaprajvaleti procya mavajanasya ca |
hṛdayañca mama brūyādvaśaṃ kuṣa yuga śiva ! |
prokto madanamantro'yaṃ catvāriṃśadbhirakṣaraiḥ |
japādau māravījādyo jagattrayavaśākaraḥ |
bhūgṛhaṃ caturasraṃ syāda'ṣṭavajra?vibhūṣitam |
pīṭhaṃ pūrvavadabhyrcya mūrttiṃ saṅkalpya pauruṣīm |
tatrāvāhyācyutaṃ bhaktyā sakalīkṛtya pūjayet |
āsanādivibhūṣāntaṃ na ca nyāsaṃ kramānnyaset |
sṛṣṭisthitiṃ ṣaḍaṅgañca kirīṭaṃ kuṇḍaladvayam |
śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ mālāṃ śrīvatsakaustubham |
gandhākṣataprasūnaiśca mūlenābhyarcya pūrvavat |
ādau vahnipuradvandvakoṇeṣvaṅgāni pūjayet |
sakṛcchiraḥśikhāvarmanetramantramiti kramāt |
vāsudevaḥ saṅkarṣaṇaḥ pradyumnaścāniruddhakaḥ |
agnyādidalamūleṣu śāntirlakṣmīḥ sarasvatī |

ratīścādiśca te ṣaṣṭhāstato'ṣṭau mahiṣī ryajet |
tadvahiścandravajrādyā āvṛtīḥ samprapūjayet |
iti saptāvṛtivṛtamabhyarcyācyutamādarāt |
prīṇayeddadhikhaṇdājyamiśreṇa tu payo'mbhasā |
jājopacāraṃ dattvātha stutvā natvā ca keśavam |
udvāsyāsya svahṛdaye parivāragaṇaiḥ saha |
natvātmānaṃ samabhyarcya tanmayaḥ prajapenmanum |
ratnābhiṣekadhyāne hyāviṃśatyantā śriye tataḥ |
japahomārccanairdhyānairyo'suṃ prajapate manum |
tadveśma pūryate ratnasvarṇadhānyairanāvṛtam |
vṛthvī karatale tasya sarvaśasyakulākulā |
putrairmitraiḥ susampannaḥ prayātyante parāṃ gatim |
vahnāvabhyarcya govindaṃ sapuṣpaiḥ sitataṇḍulaiḥ |
ājyāktairayutaṃ hutvā bhasma tanmūrddhni dhāpayet |
tasyānnānāṃ samṛddhiḥ syāttadvaśe sarvayoṣitaḥ |
ājyairlakṣaṃ humedraktapadmairvā madhurāplutaiḥ |
śriyā tasyaindramaiśvaryaṃ kṛpā nāśikṣite dhruvam |
śuklādivastralābhāya suśuklakusumairhumet |
tavākṛtiṃ bruvanto vā cakrādyaṅgāṅganāṃ vinā |
viṃśatyantoktayajjaladhiyā dhyāyedathācyutam |
varadābhayahastābhyāṃ śliṣyantaṃ svāṅgake priye ! |
padmotpalakare tābhyāṃ śliṣṭaṃ cakradharojjvalam |
daśalakṣaṃ japedājyaistāvat sāhasrahomataḥ |
siddhāvimau manū sampatsakhasaubhāgyadau nṛṇām |
māraśaktivaśāpūrvaśaktiḥ śrīmān manutrayam |
eteṣāṃ manuvarṇānāṃ nāma kuryāddaśāntavat |
śaṅkhacakradhanurvāṇapāśāṅkuśa-dharoragāḥ |
veṇudhamanaṃ dhṛṣṇaṃ dorbhyāṃ dhyeyaḥ kṛṣṇodivākare |
ādyagaṇo dhyānamevaṃ dvitīye viśatastu tat |
daśāntaratṛtīye syāt dikpādaiśca samarccanā |
pañcalakṣaṃ japettāvadayutaṃ pāyasairhumet |
tataḥ siddhāstu manavo mṛṇāṃ sampattikāntidāḥ ||

atha viṣṇunāmamāhātmyam ||

matsyasūkte mahātantre ṣoḍaśapaṭale ||

viṣṇunāmāni puṇyāni kīrttayan prahare priye ! |
koṭikalpasahasrāṇi vaikuṇṭhe vasate 705) naraḥ |
nāmaikaṃ vai dvitīyañca tṛtīyaṃ hi kṣaṇe kṣaṇe |
kīrttayan bhaktibhāvena viṣṇulokaṃ vrajet priye ! |
kīrttayan harināmāni bhaktyā puṇyāni vai śubhe ! |
mahābhayeṣu sarveṣu na bhayaṃ vidyate kvacit |
kurvan vā kārayedvāpi ahorātrañca vai priye ! |
nītvā kulasahasrāṇi māmāpnotyeva tattvataḥ |
nāmākṣaraṃ guṇayutaṃ bhāvamantreṇa sammitam |
trisandhyaṃ kīrtayedyastu sa gacchedvaiṣṇavaṃ puram |
vaiṣṇavānāṃ narāṇāñca arccayanti sadā priye ! |
sarvapāpavinirmuktāḥ śivalokaṃ prayānti te |
āṃ namo nārāyaṇāyeti ye vadanti manīṣiṇaḥ |
kiṃ kāryaṃ bahubhirmantrairmanovibhramakārakaiḥ ||

atha śrīkṛṣṇaśatanāmastotram ||

nāradapañcarātre caturtharātre prathamādhyāye umāmāheśvarasaṃvāde ||

śrīkṛṣṇa uvāca

vasundhare ! varārohe ! nāmnāmaṣṭottaraṃ śatam |
sarvamaṅgalamaṅgalyamaṇimādyaṣṭasiddhi-dam ||

mahāpātakakoṭighnaṃ sarvatīrthaphalapradam |
samastajapayajñānāṃ phaladaṃ pāpanāśanam ||

śṛṇu devi ! pravakṣyāmi nāmnāmaṣṭottaraṃ śatam |
sahasranāmnāṃ puṇyānāṃ trirāvṛttyā tu yat phalam ||

ekāvṛttyā tu kṛṣṇasya nāmnaikaṃ tat prayacchati |
tasmāt puṇyatamañcaitat stotraṃ pāpapraṇāśanam ||

śrīkṛṣṇasyāṣṭottaraśatanāmnāṃ śrīśeṣa ṛṣiranuṣṭup chandaḥ śrīkṛṣṇo devatā śrīkṛṣṇāṣṭottaraśatanāmnaḥ pāṭhe viniyogaḥ ||

oṃ śrīkṛṣṇaḥ kamalānātho vāsudevaḥ sanātanaḥ |
vasudevātmajaḥ puṇyo līlāmānuṣavigrahaḥ ||

śrīvatsakaustubhadharo yaśodāvatsalo hariḥ |
caturbhujastu cakrāsigadāśaṅkhāmbujāyudhaḥ ||

devakī nandanaḥ śrīśo nandagopapriyātmajaḥ |
yamunākelisaṃhārī sucukundaprasādakaḥ ||

ṣoḍaśastrīsahasreśastribhaṅgīmadhurā-kṛtiḥ |
śukavāgamṛtāvarddhī govindo govidāṃ patiḥ ||

vatsapālanasañcārī

dhenukāsurabhañjanaḥ |
uttānatālabhettā ca tamālaśyāmalākṛtiḥ ||

gopagopīśvaro yogī sūryakoṭisamaprabhaḥ |
ilāpatiḥ paraṃ jyotiryādavendro yadūdvahaḥ ||

vanamālī pītavāsāḥ pārijātāpahārakaḥ |
govarddhanācaloddharttā gopālaḥ sarvapālakaḥ ||

ajo nirañjanaḥ kāmajanakaḥ kañjalocanaḥ |
madhuhā mathurānātho dvārakānāyako balā ||

vṛndāvanāntasañcārī tulasīdāmabhūṣaṇaḥ |
syamantakamarṇeharttā naranārāyaṇātmakaḥ ||

kubjākṛṣṇāmbaradharo māyo paramapūruṣaḥ |
muṣṭikāsuracāṇūramahāyajñaviśāradaḥ ||

saṃsāravairīkaṃsārirmurārinarakāntakaḥ |
anādirbrahmacārī ca kṛṣṇāvyasanakarṣakaḥ ||

śiśupālaśiraśchettā duryodhanakulāntakṛt |
vidurākrūravarado viśvarūpapradarśakaḥ ||

vṛṣabhāsuravidhvaṃsī vāṇāsurabalāntakṛt |
yudhiṣṭhirapratiṣṭhātā varhibarhāvataṃsakaḥ ||

jagadgururjagannātho veṇuvādyaviśāradaḥ |
pārthamārathiravyakto gītāmṛtamahodadhiḥ |
kālīyaphaṇimāṇikyarañjitaśrīpadāmbu-jaḥ dāmodaro yajñabhoktā dānavendravināśanaḥ |
nārāyaṇaḥ paraṃ brahma pannagāśanavāhanaḥ |
jalakrīḍāsamāsaktagopīvastrāpahārakaḥ |
puṇyaślokastīrthavedyo vedavedyo dayānidhiḥ |
sarvatīrthātmakaḥ sarvagraharūpī parātparaḥ || 108 ||

ityevaṃ kṛṣṇadevasya nāmnāmaṣṭottaraṃ śatam |
kṛṣṇena kṛṣṇabhaktena śrutvā gītāmṛtaṃ purā ||

stotraṃ kṛṣṇapriyakaraṃ kṛtaṃ tasmānmayā śrutam |
kṛṣṇanāmāmṛtaṃ nāma paramānandadāyakam |
anupadravaduḥkhaghnaṃ paramāyuṣyavarddhanam |
dānaṃ śrutaṃ tapastīrthaṃ yatkataṃ tviha janmani |
paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva koṭikoṭiguṇaṃ bhavet |
putrapradamaputrāṇāmagatīnāṃ gatipradam |
dhanāvahaṃ daridrāṇāṃ jayecchūṇāṃ jayāvaham śiśūnāṃ gokulānāñca puṣṭidaṃ puṇyavarddhanam ||

vātagrahajvarādīnāṃ śamanaṃ śāntimuktidam |
samastakāmadaṃ sadyaḥ koṭijanmāghanāśanam |
ante tu kṛṣṇasmaraṇaṃ

bhavatāpabhayāpaham |
kṛṣṇāya yādavendrāya jñānaśuddhāya yogine |
nāthāya rukmiṇīśāya namo vedāntavedine |
imaṃ mantraṃ mahādevi ! japennaro divāniśam |
sarvagrahānugrahabhāk sarvapriyatamo bhavet |
putrapautraiḥ parivṛtaḥ sarvasiddhisamṛddhimān |
niveśya gopānante'pi kṛṣṇasāyujyamāpnuyāt ||

iti nāradapañcarātre jñānāmṛtasāre caturtharātre umāmāheśvarasaṃvāde śrīkṛṣṇāṣṭottaraśatanāmastotraṃ samāptam ||

atha kāṣṭhapātrādau viṣṇupūjāniṣedhaḥ ||

matsyasūkte ṣoḍaśapaṭale ||

svayaṃ devasya vahanaṃ kāṣṭhapātre ca pūjanam |
sthāpanaṃ mṛttikāpātre trayaṃ dāridryakāraṇam |
haste ca vadale kāṃsye śaṅkhe ca rītisambhave |
tṛṇe ca netrapātre ca tvaci raupye na cārccayet ||

iti kāṣṭhādipātre viṣṇupūjādiniṣedhaḥ ||

svarṇapātre tathā tāmre śilāyāṃ nārikelake |
phale ca vā padmapatre kiṃśukasya chade'thavā |
caladalasya chade pūjā yajñāyutaphalapradā ||

kiṃśukasya palāśasya |
caladalo'śvatthaḥ ||

iti svarṇādipātre viṣṇupūjāphalam

pañcadaśapaṭale ||

dadyāt puruṣasūkte na yaḥ puṣpāṇye kameva vā |
arccitaṃ syājjagadidaṃ tena sarvaṃ carācaram |
ekayā vā ṛcā devi ! jñātvā dattvā jalāñjalim |
pauruṣeṇa ca sūktena mucyate sarvakilviṣāt |
antarjalagato japtvā tathā sūktañca pauruṣam |
sarvakarmavinirmuktaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate |
jñātastu pauruṣaṃ sūktaṃ japennityamatandritaḥ |
saṃvatsareṇa deveśaṃ vāsudevaṃ prapaśyati ||

iti puruṣasuktamāhātmyam ||

ṣoḍaśapaṭale ||

suśītalena toyena snāpayejjalaśāyinam |
brahmalokamavāpnoti yāvadindrāścaturddaśa |
kuśapuṣpodakasnānād brahmalokamavāpnuyāt |

ratnodakena sāvitraṃ kauveraṃ hemavāriṇā |
sarvauṣadhipradānena vājimedhaphalaṃ labhet ||

iti dravyaviśeṣeṇa viṣṇu snāpanaphalam ||

tathā ||

kalāyasya tu cūrṇena yavacūrṇena vā punaḥ |
haridrāmāṣacūrṇena tathā taṇḍulajena vā |
ekenodvarttanaṃ kuryādviṣṇulokamavāpnuyāt ||

ityudvarttanaphalam ||

tathā ||

yavagodhūmalepena tathā coṣṇena vāriṇā |
prakṣālya devadeveśaṃ vāruṇaṃ lokamāpnuyāt ||

iti dravyaviśeṣeṇa devagātraprakṣālanaphalam ||

tathā ||

pādapīṭhantu yo dadyānmukhaprakṣālanaṃ tathā |
gharṣayedvilvapatreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate ||

atha viṣṇormahāsnānaṃ tatraiva ||

tulāmakarameṣeṣu mahāsnānaṃ karoti yaḥ |
ṣaṣṭiyugasahasrāṇi brahmaloke vasecciram |
pañcāmṛtasya pratyekaṃ palānāñca śataṃ śatam |
tadarddhañca tadarddhaṃ vā tato hīnaṃ na kārayet |

tathā tailasya deveśi ! sahasreṇa ghaṭena ca |
śatena ca tadarddhena tathā ca śatadhārayā |
sahasradhārayā snānaṃ mahāpātakanāśanam |
tadarddhena maheśāni ! tadarddhena kalau yuge |
pañcaviṃśapalānyeva kaṣāyasya ca saṃkhyayā |
uṣṇodakasya ca tathā ghaṭasaṃkhyā maheśvari ! |
evaṃ yaḥ kurute snānaṃ kārayedvā maheśvari ! |
saptajanmārjitaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati |
catustolakamānena dravyāṇāñca pṛthak pṛthak |
catustolakayā vātha hīne snānaṃ na yojayet |
tathā |
śaṅkhasthitena toyena yaḥ snāpayati keśavam |
viṣṇumantreṇa deveśi ! kulānāṃ tārayecchatam |
kapilākṣīramādāya śaṅkhe kṛtvā yaśasvini ! |
kanyādānasahasrasya snāpayitvā phalaṃ labhet |
tadarddhañcānyagokṣīraṃ dviguṇaṃ kuśavāriṇā |
mahāpūjā trilakṣeṇa puṣpapatreṇa cārccayet |
kalau lakṣeṇa deveśi ! yathāpta na viśeṣaṭaḥ |
tadarddhe madhyamaṃ jñeyaṃ tadarddhena kaniṣṭhakam ||

iti mahāsnānādimahāpūjākathanam ||

atha śaṅkhamāhātmyam ||

padmapurāṇe ||

trailokye yāni tīrthāni vāsudevasya sevayā |
pāpaṃ saṅkhyāti viprendra ! tasmācchaṅkhaṃ prapūjayet |
śaṅkhaśca sāgarotpanno viṣṇunā vidhṛtaḥ kare |
nirmitaḥ sarvadeveṣu pāñcajanya ! namo'stu te |
darśanādeva śaṅkhasya kiṃ punaḥ sparśane kṛte |
vilayaṃ yānti pāpāni himavadbhāskarodaye |
purato vāsudevasya puṣpasajjanalakṣaṇam |
śaṅkhamabhyarccitaṃ tiṣṭhettasya lakṣmīrna durlabhā |
śaṅkhe kṛtvā tu pānīyaṃ sapuṣpaṃ sajalākṣatam |
arghyaṃ dadāti devasya sasāgaramahīphalam |
prāpnuyāditi śeṣaḥ |
arghyaṃ dattvā tu śaṅkhena yaḥ karoti pradakṣiṇam |
pradakṣiṇīkṛtā tena saptadvīpā vasundharā |
tīrthodakaṃ harermūrddhni bhrāmayet śaṅkhasaṃsthitam |
bhuktiṃ dadāti vai tasya kṣīrasāgarajā priye ! |
śaṅkhalagnaṃ tathā toyaṃ bhrāmitaṃ keśavopari |
vahate śirasā gaṅgā gaṅgāsrotena tasya kim ||

atha śaṅkhalakṣaṇaṃ kriyāsāre ||

prasthānantu pratiśritaḥ śaṅkhaḥ śreṣṭhatamo mataḥ |
stanāṃśapūrṇako madhyaḥ kaniṣṭhaḥ kramaśo bhavet |
suśroṇaḥ pāṃśuśikharaḥ snigdho dīrghaḥ supaddhatiḥ |
śaṅkhaḥ syādarcanāyogyo yo'sāvalikacakṣuṣaḥ |
alikacakṣuṣastripañcakaḥ ||

malino nimnaśikharaḥ saraktaḥ krimidaṣṭakaḥ |
hrasvaḥ prāṇālikaḥ śaṅkho na syādyogyaḥ surārcane |
gokṣīradhavalaḥ snigdhodīrghanālo vṛhattaraḥ |
vṛto yo dakṣiṇāvarttaḥ sa dvijaḥ śaṅkhasaṃjñakaḥ |
pūrvoktalakṣaṇopeto vāmāvartto'thavānvitaḥ |
śaṅkho'yaṃ nātisulabhaḥ so'pi mukhyaḥ surārcane |
dakṣiṇāvarttaṃ viśeṣayati kalpatarau |
dakṣiṇāvarttaśaṅkhena pātre auḍumbare sthitam |
udakaṃ yaḥ pratīcchettu śirasā hṛṣṭamānasaḥ |
saptajanmārjitaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati ||

skānde ||

dakṣiṇāvarttaśaṅkhasya toyena yo'rcayeddharim |
saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati ||

kriyāsāre ||

tāmrasphaṭikaśaṅkheṣu suvarṇakaladhautayoḥ |
na vidyate bhinnadoṣo dravyeṣvanyeṣu vidyate |
śaṅkhaḥ śuddho bhavettatra tuṣābhigharṣaṇena ca ||

tuṣo dhānyatvak ||

matsyasūkte ṣoḍaśapaṭale ||

nadītaḍāgasambhūtaṃ vāpīkūpahradodbhavam |
gaṅgodakaṃ bhavet sarvaṃ śaṅkhenaiva samuddhṛtam |
trailokye yāni tīrthāni vāsudevakapūjane |
śaṅkhe tīrthāni deveśi ! tasmāt śaṅkhaṃ samarccayet |
darśanādeva śaṅkhasya kiṃ punaḥ sparśane kṛte |
vilayaṃ yānti pāpāni bhāskareṇa himaṃ yathā |
purato vāsudevasya sapuṣpaṃ sajalākṣatam |
śaṅkhamabhyarcitaṃ yena tasya lakṣmīrna durlabhā |
arghyaṃ dattvā tu śaṅkhena yaḥ karoti pradakṣiṇam |
pradakṣiṇīkṛtā tena saptadvīpā vasundharā |
kṣiptvā śaṅkhodakaṃ śaṅkheyaḥ snāpayati keśavam |
aṣṭākṣareṇa mantreṇa mucyate so'pi saṅkaṭāt |
na bhūmau sthāpayet śaṅkhaṃ sthāpite kṣālayet punaḥ |
candanodakena dugdhena sūdakenāpi śodhayet |
oṃ tvaṃ purā sāgarotpanno viṣṇunā vidhṛtaḥ kare |
nirmitaḥ sarvadevaiśca pāñcajanya ! namo'stu te ||

atha tripadīlakṣaṇam ||

vīramitrodayadhṛtasiddhāntaśekhare ||

catuḥṣaṣṭibhirmātrairuttamā trivṛtā tridhā |
uttamādikabhedena yantrikā tripado matā |
tricakrapādasaṃyuktaṃ pādārddhe siṃhacakrakam |
pādamadhye'saṃvṛtaṃ syāt siṃhāsyañca pado'pyadhaḥ |
śeṣaṃ kuryād yathāśobhaṃ tripadī parikīrttitā |
arghyasaṃsthādinaivedyapātrādhārā tripādikā ||

iti ||

atha tulasīmāhātmyam ||

matsyasūkte ṣoḍaśapaṭale ||

sarvebhyaḥ patrapuṣpebhyo variṣṭhā tulasī preye ! |
sarvakāmapradā śuddhā vaiṣṇavī viṣṇuvallabhā |
bhuktimuktipradā devi ! sarvalokahitā parā |
yā mātṛtvagatā svargamakṣayaṃ parameśvari ! |
hitārthaṃ sarvalokānāṃ pṛthivyāṃ ropitā purā |
yathā viṣṇupriyā lakṣmī ryathā tvaṃ haravallabhā |
tatheyaṃ tulasī devī caturthī nopapadyate |
yathā gaṅgā pavitrā hi sarvalokavimokṣadā |
tatheyaṃ sarvapāpāṇāṃ tulasī pāpahāriṇī |
samañjarīdalairyena tulasyā viṣṇurarcitaḥ |
tasya puṇyaphalaṃ devi ! kathituṃ naiva śakyate |
tulasyāḥ kusumenaiva nārcayedgaruḍadhvajam |
karapatrasamaṃ yasmādvīryayuktaṃ varānane ! ||

tathā |
triṣu lokeṣu vikhyātā sarvapāpapraṇāśinī |
sarvakāmapradā devī sarvamaṅgalakāriṇī |
saṃsārasāgare ghore tulasī nausvarūpiṇī |
devānāṃ śivadurgāyāḥ paraṃ tuṣṭipradāyiṇī |
kalmaṣaughāturāṇāñca seyamekā mahauṣadhiḥ |
tatraivodāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
marīcirāmasaṃvādaṃ tacchṛṇuṣva varānane ! |
purā raghukulādhīśo vedavedāṅgapāragam |
pūjayitvā yathānyāyaṃ manaścakre mahāmatiḥ |
evaṃ pratidinaṃ tatra yathākālaṃ samācaret |
acireṇaiva kālena tuṣṭo'bhūnmunisattamaḥ |
sa dadau ca srajaṃ divyaṃ śrīrāmāya parātparām |
tulasīvanajātāñca mañjarīpuṣpadhāriṇīm |
caturvedamayīṃ divyāṃ dadau rāmasya mūrddhani |
tāmādāya tatastūrṇaṃ mañjarīpatraśālinīm |
dṛṣṭvā cukrodha bhagavānuvāca munipuṅgavam |
aho ! kimavalepo'yaṃ brāhmaṇasya mahātmanaḥ |
vanaspateḥ patrajātaṃ kathaṃ dattaṃ mamopari |
āśīrvādo dvijātīnāṃ grāhyo matimatāmiti |
ato'haṃ muniśārdūla ! avalepaṃ vahāmi te |
etacchrutvā tu vacanaṃ rāmasyāśu ruṣānvitam |
śaśāpa tulasī devī rājānaṃ raghunandanam |
yasmānmadāpalepena śiraso māṃ vimuktavān |
tasmādrājendra ! vaidehyā viyogaste bhaviṣyati |
śapantīṃ tāṃ tato dṛṣṭvā sītā hṛdayavallabham |
sa krodhanayanaṃ devamidamāha mahāmatiḥ |
marīciruvāca ||

suprasīda mahārāja ! vrajāmi śaraṇaṃ tava |
kathayāmi purāvṛttaṃ vicitraṃ munibhāṣitam |
eṣā hi tulasīmālā mayā dattā sureśvara ! |

asyā vicitra māhātmyaṃ mattaḥ sarvaṃ niśāmaya |
iyaṃ hi vṛkṣarūpeṇa mahālakṣmīḥ pratiṣṭhitā |
brāhmīyaṃ paramā śaktirbrahmaṇo romasambhavā |
ṛgyajuḥsāmavedādyāḥ śākhācaraṇasammitāḥ |
yathā gaṅgā yathā gītā gāyatrī ca yathā matā |
padmayoneḥ samudbhūtā tatheyaṃ lokapāvanī |
yatraiṣā tiṣṭhate samyak tatra lakṣmīḥ pratiṣṭhitā |
imāṃ vinā tathā lakṣmīrvināśāyopajāyate |
evaṃ sṛṣṭā jaganmātā tulasī brahmaṇā svayam |
lokānāṃ pālanārthāya pṛthivyāmavatāritā |
enāmārādhya deveśo mahādevo japatpatiḥ |
asuraṃ ghoranāmānamajayadraṇasaṅkule |
ghorāsurasaṃgrāmopākhyānaṃ granthagauravabhiyā na likhitam |
tathā ||

evameṣā mahādevī tulasī viśvarūpiṇī |
tvamapyārādhayasvaināṃ vijayaṃ prāpsyasi dhruvam |
etacchrutvā tu vacanaṃ maharṣermadhusūdanaḥ |
jayāya śirasā mālāṃ praṇipatya ca sādaram |
jagrāha viṭapaṃ tasyāḥ sarvakāmaphalapradam |
tatastaṃ dharmamāsthāya jagāma svagṛhaṃ prati |
ropayitvā yathānyāyaṃ pūjayāmāsa rāghavaḥ |
tatastasyāḥ prabhāveṇa bhagavān raghunandanaḥ |
yātudhānaṃ mahāvīryaṃ jitavān rāvaṇaṃ raṇe |
ye cārccayanti manujā ropayanti yathāvidhi |
kīrttayanti ca ye lokāsteṣāṃ siddhirbhaviṣyati |
sajalaṃ tulasīpatraṃ śirasā dhārayanti ye |
arghyaṃ dattvā namaskṛtya muktisteṣāṃ kare sthitā |
nadītīre śmaśāne ca ūṣare mlecchasannidhau |
eṣu vai ropaṇaṃ kṛtvā yāti karttā yamālayam ||

atha tulasīropaṇavidhiḥ |
tatraiva ||

gṛhasyaiśānyapurataḥ khanitvā tālamātrakam |
pañcagavyamayūrāṇḍaṃ kṣiptvā tatra dināgame ||

ropayitvā niśābhāge sūtreṇāveṣṭya saptadhā |
tanmūle piṇḍikāṃ kṛtvā hastamātraṃ suvarttulām |
tataścatuṣkoṇavedyapi kāryā |
vāridhārāñca nikṣipya pūjayenmatimānnaraḥ |

gandhapuṣpaistathā dhūpaiḥ pradīpaiśca ghṛtaplutaiḥ |
pāyasairdadhibhaktaiśca pūjayitvā yathāvidhi |
tulasyai nama ityuktvā dadyādarghyaṃ vibhūtaye |
śaṅkhasthitaṃ toyapūrṇaṃ durvākṣatasacandanam |
kuśāgrañca sapuṣpañca etadarghyaṃ mudīritam ||

atha tulasīdhyānaṃ tatraiva ||

dhyāyeddevīṃ navaśaśimukhīṃ pakvavimbādharauṣṭhīṃ vidyotantīṃ kucayugabharānamrakalpāṅgayaṣṭim |
īṣadvāsyollasitavadanāṃ candrasūryāgninetrāṃ śvetāṅgīṃ tāmabhayavaradāṃ śvetapadmāsanasthām ||

atha stutistatraiva |

īśvara uvāca ||

indrādyaiḥ sakalairdevai rarccitāṃ surasundarīm |
bhaktānāṃ varadāṃ vande tulasīṃ saumyarūpiṇīm || 1 ||

nādavindukalātītāṃ muṇḍamālāṃ tapasvinīṃ |
vāsudevaratāṃ vande tulasīṃ saumyarūpiṇīm || 2 ||

sarvadevamayīṃ devī vedagarbhāṃ manoramām |
yogagamyāmahaṃ vande tulasīṃ saumyarūpiṇīm || 3 ||

surāsuraviśeṣajñāṃ sarvālaṅkārabhūṣitām |
trijagajjananīṃ vande tulasīṃ saumyarūpiṇīm || 4 ||

padmahastāṃ padmamukhīṃ padmasthāṃ padmalocanām |
lakṣmīrūpāmahaṃ vande tulasīṃ saumyarūpiṇīm || 5 ||

saṃkrāntyāñcaiva pakṣānte grahaṇe candrasūryayoḥ |
yaḥ paṭhet saṃyato bhūtvā sarvasiddhimavāpnuyāt |
vinā mantra vinā japyaṃ vinā yajñaṃ vinā kriyām |
vinā dhyānaṃ vinā tīrthaṃ sarvasiddhikaraṃ bhavet |
idaṃ gurukṛtaṃ stotraṃ yaḥ paṭhet śṛṇuyādapi |
muktiḥ karatale tasya muktaścaiva na saṃśayaḥ ||

iti matsyaṃ sūkte ṣoḍaśapaṭale tulasīstotraṃ samāptam ||

praṇāmamantrastu ||

śriyaṃ dehi yaśo dehi kīrttimāyustathā sukham |
balaṃ puṣṭiṃ tathā dharmaṃ tulasi ! tvaṃ prayaccha me ||

ityanena tu mantreṇa natiṃ kuryāt samāhitaḥ ||

atha mālādidhāraṇam ||

bhagavadbhaktivilāsadhṛtam ||

tataḥ kṛṣṇārpitā mālā dhārayettulasīdalaiḥ |
padmākṣaistulasīkāṣṭhaiḥ phalairdhātryāśca nirmitāḥ |
dhārayettulasīkāṣṭhabhūṣaṇāni ca vaiṣṇavaḥ |
mastake karṇayorbāhvoḥ karayośca yathāruci ||

atha mālādhāraṇavidhiḥ ||

skānde ||

sannivedyaiva haraye tulasīkāṣṭhasambhavām |
mālāṃ paścāt svayaṃ dhatte sa vai bhāgavatottamaḥ ||

kṛṣṇānarpitamālādhāraṇanindāpi tatraiva ||

haraye nārpayed yastu tulasīkāṣṭhasambhavām |
mālāṃ dhatte svayaṃ mūḍhaḥ sa yāti narakaṃ dhruvam |
kṣālitāṃ pañcagavyena mūlamantreṇa mantritām |
gāyatryā cāṣṭakṛtvo vai mantritāṃ dhūpayecca tām |
vidhivat parayā bhaktyā sadyojātena pūjayet |
tulasīkāṣṭhasambhūte ! māle ! kṛṣṇajanapriye ! |
bibharmitvāmahaṃ kaṇṭhe kuru māṃ kṛṣṇavallabham |
yasmāttaṃ vallabhā viṣṇornityaṃ viṣṇujanapriyā |
tathā māṃ kuru deveśi ! nityaṃ viṣṇujanapriyam |
māle ! nādhāturuddiṣṭo nāsi māṃ harivallabhe ! |
bhaktebhyaśca samastebhyastena mālānigadyate |
evaṃ sa prārthyaṃ vidhivanmālāṃ kṛṣṇagale'rpitām |
dhārayedvaiṣṇavo yo vai sa gacchedvaiṣṇavaṃ padam ||

mālādhāraṇasya nityatā ||

tatraiva kārttikaprasaṅge ||

dhātrīphalakṛtāṃ mālāṃ kaṇṭhasthāṃ yo vahenna hi |
vaiṣṇavo na sa manujo viṣṇupūjākṛto yadi ||

gāruḍe ||

dhārayanti na ye mālāṃ haitukāḥ pāpabuddhayaḥ |
narakānna nivarttante dagdhāḥ kopāgninā hareḥ ||

ata-eva skandapurāṇe ||

tatraiva ||

na jahyāstulasīmālāṃ yukto yaścārccayeddharim |
yadyat karoti tatsarvamanantaphaladaṃ bhavet ||

nāradīye ||

ye kaṇṭhasaktatulasīnalinākṣamālā ye bāhumūlaparicihnitaśaṅkhacakrāḥ |
ye vā lalāṭaphalake lasadūrddhapuṇḍrāste vaiṣṇavā bhuvanamāśu pavitrayanti ||

kiñca ||

bhujayugamapi cihnairaṅkito yasya viṣṇoḥ

paramapuruṣanāmnāṃ kīrttanaṃ yasya vāci |
ṛjutamamapi puṇḍraṃ mastake yasya kaṇṭhe sarasijamaṇimālā yasya tasyāsmidāsaḥ ||

viṣṇudharmottare śrībhagavaduktau ||

tulasīkāṣṭhamālāñca kaṇṭhasthāṃ vahate tu yaḥ |
apyasau cāpyanācāro mānavo vai na saṃśayaḥ ||

skandapurāṇe ||

dhātrīphalakṛtā mālā tulasīkāṣṭha sambhavā |
dṛśyate yasya dehe tu sa vai bhāgavatottamaḥ |
tulasīdalajāṃ mālāṃ kaṇṭhasthāṃ vahate tu yaḥ |
viṣṇuvarṇāviśeṣeṇa sa namasyo divaukasām |
tulasīdalajā mālā dhātrīphalakṛtāpi vā |
dadāti pāpināṃ muktiṃ kiṃ punarviṣṇusevinām ||

tatraiva ||

kārttikaprasaṅge ||

yaḥ punastulasīmālām kṛtvā kaṇṭhe janārddanam |
pūjayet puṇyamāpnoti pratipuṣpaṃ gavāyutam ||

yāvallaṭhati kaṇṭhasthā dhātrīmālā narasya hi |
tāvattasya śarīre tu prītyā luṭhati keśavaḥ |
spṛśecca yāni lomāni dhātrīmālā kare nṛṇām |
tāvadvarṣasahasrāṇi vasate keśavālaye ||

yāvaddināni vahate dhātrīmālāṃ kalau naraḥ |
tāvadyugasahasrāṇi vaikuṇṭhe vasatirbhavet |
mālāyugmañca yo nityaṃ tulasīdhātrīsambhavam |
vahate kaṇṭhadeśe ca kalpakoṭiṃ divaṃ vaset ||

gāruḍe ca ||

mārkaṇḍeyoktau ||

tulasīdalajāṃ mālāṃ kṛṣṇottīrṇāṃ vahettu yaḥ |
patre patre'śvamedhānāṃ daśānāṃ labhate phalam |
tulasī kāṣṭhasambhūtāṃ yo mālāṃ vahate naraḥ |
phalaṃ yacchati daityāriḥ pratyahaṃ dvārakodbhavam |
vahate yo naro bhaktyā tasya vai nāsti pātakam |
sadā prītamanāstasya kṛṣṇo devakinandanaḥ |
tulasīkāṣṭhasambhūtāṃ yo mālāṃ vahate naraḥ |
prāyaścittaṃ na tasyāsti nāśaucaṃ tasya vigrahe |
tulasīkāṣṭhasambhūtāṃ yo mālāṃ vahate naraḥ |
tulasīkāṣṭhasambhūtāṃ śiraso vahubhūṣaṇam |
bāhvoḥ? kare ca marttyasya dehe tasya sadā hariḥ |
tulasīkāṣṭhamālābhirbhūṣitaḥ puṇyamācaret ||

pitṝṇāṃ

devatānāñca kṛtaṃ koṭiguṇaṃ kalo |
tulasīkāṣṭhamālāntu pretarājasya dūtakāḥ |
dṛṣṭvā naśyanti dūreṇa vātoddhūtaṃ yathā dalam |
tulasīkāṣṭhamālābhirbhūṣito bhramate yadi |
duḥsvapnaṃ durnimittañca na bhayaṃ śastrajaṃ kvacit ||

atha vaiṣṇavapraśaṃsā ||

nāradapañcarātrasya prathamarātre navamādhyāye ||

aho ! anantadāsānāṃ mahātmyaṃ paramādbhutam |
kurvantyahaitukīṃ bhaktiṃ ye ca śaśvaddhareḥ pade |
padmanābhapādapadmaṃ padme padmeśvarārcite |
divāniśaṃ ye dhyāyanti śeṣādisuravandite |
ālāpaṃ yatra saṃsparśaṃ pādā vasumatīpsitam |
vāñchantyeva hitārthāni vasuvācātmaśuddhaye |
kṛṣṇamantropāsakānāṃ śuddhaṃ pādodakaṃ smṛtam |
punāti sarvatīrthāni vasudhāmapi pārvati ! |
kṛṣṇamantro dvijamukhād yasya karṇaṃ prayāti ca |
taṃ vaiṣṇavaṃ jagatpūtaṃ pravadanti purāvidaḥ ||

mantragrahaṇamātreṇa naro nārāyaṇātmakaḥ |
punāti līlāmātreṇa puruṣāṇāṃ śataṃ śatam |
tajjanmamātrāt pūtañca tatpitṝṇāṃ śataṃ śatam |
prayāti sadyo golokaṃ karmayogāt pramucyate |
mātāmahādikān sapta janmamātraṃ samuddharet |
yatkanyāṃ pratigṛhṇāti tasya sapta ca līlayā |
mātaraṃ tatprasūṃ bhāryāṃ putrācca saptapūruṣam |
bhrātaraṃ bhaginīṃ kanyāṃ kṛṣṇabhaktaḥ samuddharet |
sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ |
phalaṃ sa lebhe pūjānāṃ vratī sarvavrateṣu ca |
viṣṇumantraṃ yo labhecca vaiṣṇavācca dvijottamāt |
koṭijanmārjitāt pāpānmucyate nātra saṃśayaḥ |
kṛṣṇamantropāsakānāṃ sadyo darśanamātrataḥ |
śatajanmārjitāt pāpānmucyate nātra saṃśayaḥ |
vaiṣṇavānāṃ darśanena sparśanena ca pārvati ! |
sadyaḥ pūto jalaṃ vahnirjagatpūtaḥ samīraṇaḥ |
darśanaṃ vaiṣṇavānāñca devā vāñchanti nityaśaḥ |
na vaiṣṇavāt paraḥ pūto viśvaṣu nikhileṣu ca ||

daśamādhyāye brahmavacanam ||

aho ! vaiṣṇavasaṅgaśca kṣaṇameva sudurlabhaḥ |
bhavābdhighorataraṇaṃ bhuktimuktiphalapradam ||

iti vaiṣṇavapraśaṃsā ||

atha daśāvatārāṇāmāvirbhāvakālamāha svatantratantre ||

caitraśuklapratipadi revatyāṃ somavāsare ! dvādaśanāḍikāmadhye harirmatsyo'bhavaddivā |
jyaiṣṭhaśukladvitīyāyāṃ rohiṇyāṃ budhavāsare |
divāghaṭīcatuṣke'bhūddhariḥ kūrmasvarūpavān |
śuklāyāṃ saptamī māghe tatrāśvinyāñca bhāskare |
divāṣṭaghaṭikāmadhye varāho'bhūddhariḥ prabhuḥ |
rādhe sitacaturdaśyāṃ svātyāñca śanivāsare |
madhyāhne ca tato jajñe nṛhariḥ kamalāpatiḥ |
bhādre ca dvādaśī śuklā śravaṇāsaṃyutā bhṛgau |
daśapañcaghaṭīmadhye divābhūdvāmano hariḥ |
tṛtīyā mādhave śuklā rohiṇyāṃ śanivāsare |
ekādaśaghaṭīmadhye naktaṃ rāmo'bhavaddhariḥ |
caitraśuklanavamyāntu somavāre punarvasau |
pūrvāhṇe cābhavadrāmaḥ svayaṃ devo janārdanaḥ |
kṛṣṇāṣṭamyāntu bhādrasya rohiṇyāṃ budhavāsare |
madhyarātre'bhavadviṣṇuḥ kṛṣṇastu bhagavān svayam |
āṣāḍhe śuklanavamī viśākhāyāñca bhāskare |
divānāḍīṣaṭkamadhye bauddho'bhūdaṃśajo hareḥ |
mārgaśuklatṛtīyāyāṃ pūrvāṣāḍharkṣake śanau |
naktaṃ trighaṭikāmadhye kalkirūpo'bhūddhariḥ ||

viṣṇupūjāyāṃ viśeṣastantrasāre sarvo draṣṭavyo granthagauravabhiyā na likhitaḥ ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ pañcame bhaktikāṇḍe viṣṇupūjādikathanarūpaḥ pañcamaparicchedaḥ ||

atha mahāvidyānirūpaṇam ||

cāmuṇḍātantre ||

kālī tārāmahāvidyā ṣoḍaśī bhuvaneśvarī |
bhairavī chinnamastā ca vidyā dhūmāvatī tathā |
vagalā siddhavidyā ca mātaṅgī kamalātmikā |
etā daśa mahāvidyāḥ siddhavidyāḥ prakīrttitāḥ |
etā daśa mahāvidyā ityanena sarvāsāṃ mahāvidyātvasiddhī kālī tārā 718) mahāvidyeti yanmahāvidyopādānaṃ tat kālītārayormahāvidyātvārtham |
ata-eva mahāvidyā mahāpūrveti viśvasāroktam |
atha siddhavidyāḥ prakīrttitā ityanena sarvāsāṃ siddhavidyātve vagalā siddhavidyā ceti kathamuktamiti cettatrāpi jhaṭiti siddhipradānārthamiti ||

atha mahāvidyādīnāṃ māhātmyam ||

kubjikātantre prathamapaṭale ||

kalau kṛṣṇatvamādya śuklāpi nīlarūpiṇī |
līlayā vākpradā ceti tena nīlasarasvatī |
tārakatvāt sadā tārā tāriṇī ca prakrīrttitā |
bhuvanānāṃ pālakatvādbhuvaneśī prakīrttitā |
sṛṣṭisthitikarī devī bhuvaneśī prakīrttitā |
śrīdārī ca sadā vidyā srīvidyā ca prakīrttitā |
nirguṇā ca mahādevī ṣoḍaśī parikīrttitā |
bhairavī duḥkhasaṃhantrī yamaduḥkhavinā"inī |
kālabhairavabhāryā ca bhairavī parikīrttitā |
triśaktikāladā devi ! chinnā caiva sureśvari ! |
triguṇā ca mahādevi ! mohinī mokṣadā dhruvam |
dhūmāvatī mahāmāyā dhūmrāsuranisūdanī |
dhūmarūpā mahādevī caturvargapradāyiṇī |
jaganmātā jagaddhātrī jagatāmupakāriṇī |
vakāre vāruṇī devī gakāre siddhidā smṛtā |
lakāre pṛthivī caiva caitanyā yā prakīrttitā |
mātaṅgī madaśīlatvānmātaṅgāsuranāśinī |
sarvāpattāriṇī devī mātaṅgī parikīrttitā |
vaikuṇṭhavāsinī devī kamalā ca prakīrttitā |
pātālavāsinī devī lakṣmīrūpā ca sundarī |
etā daśa mahāvidyāḥ siddhavidyāḥ prakīrttitāḥ |
dharmārthamokṣadā nityaṃ caturvargaphalapradāḥ |
yena tena prakāreṇa kalau pūrṇaphalapradāḥ |
nirddhane kṛpaṇe caiva viśeṣāt parayoniṣu |
pāṣaṇḍe ca śaṭhe caiva nindake caiva nirguṇe |
abhakteṣu ca putreṣu āsthāhīne ca sundari ! |
na prakāśyamidaṃ bhadre ! śapathaṃ me dhruvaṃ sadā |
sarvalakṣaṇayuktāya dadyāccaiva

maheśvari ! |
āsāñcaiva samānā hi nāsti tribhuvane dhruvam |
ekoccāraṇamātreṇa sarvapāpāt pramucyate |
smaraṇenaiva deveśi ! mucyate bhavabandhanāt ||

atha mahāvidyādīnāṃ bhairavanirūpaṇam ||

toḍalatantre prathamapaṭale ||

śiva uvāca ||

śṛṇu cārvaṅgi ! subhage ! kālikāyāśca bhairavam |
mahākālaṃ dakṣiṇāyā dakṣabhāge prapūjayet |
mahākālena vai sārddhaṃ dakṣiṇā ramate sadā |
tārāyā dakṣiṇe bhāge akṣobhyaṃ paripūjayet |
samudramathane devi ! kālakūṭaṃ samutthitam |
sarve devāḥ sadārāśca mahākṣobhamavāpnuyuḥ |
kṣobhādirahitaṃ yasmāt pītaṃ halāhalaṃ viṣam |
ata eva maheśāni ! akṣobhyaṃ parikīrttitaḥ |
tena sārddhaṃ mahāmāyā tāriṇī ramate sadā |
mahātripurasundaryā dakṣiṇe pūjayet śivam |
pañcavaktraṃ trinetrañca prativaktre sureśvari ! |
tena sārddhaṃ mahādevī sadā kāmakutūhalā |
ata eva maheśāni ! pañcamīti prakīrttitā |
śrīmadbhuvanasundaryā dakṣiṇe tryambakaṃ yajet |
svarge marttye ca pātāle yā cādyā bhuvaneśvarī |
etayā ramate tena tryambakastena kathyate |
saśaktiśca samākhyātaḥ sarvatantraprapūjitaḥ |
bhairavyā dakṣiṇe bhāge dakṣiṇāmūrttisaṃjñakam |
pūjayet parayatnena pañcavaktraṃ tameva hi |
chinnamastādakṣiṇāṃśe kabandhaṃ pūjayecchivam |
kabandhapūjanāddevi ! sarvasiddhīśvaro bhavet |
dhūmāvatī mahāvidyā vidhavārūpadhāriṇī |
vagalāyā dakṣabhāge ekavaktraṃ prapūjayet |
mahārudreti vikhyātaṃ jagatsaṃhārakārakam |
mātaṅgīdakṣiṇāṃśe ca mataṅgaṃ pūjayecchivam |
tameva dakṣiṇāmūrttiṃ jagadānandakārakam |
kamalāyā dakṣiṇāṃśe viṣṇurūpaṃ sadāśivam |
pūjayet parameśāni ! sa siddho nātra saṃśayaḥ |
pūjayedannapūrṇāyā dakṣiṇāṃśe ca rūpakam |
mahāmokṣapradaṃ devaṃ daśavaktraṃ maheśvaram |
durgāyā

dakṣiṇe deśe nāradaṃ paripūjayet |
nakāraḥ sṛṣṭikarttā ca dakāraḥ pālakaḥ sadā |
rephaḥ saṃhārarūpatvānnāradaḥ parikīrttitaḥ |
anyāsu sarvavidyāsu ṛṣiryaḥ parikīrttitaḥ |
sa eva tasya bharttā ca dakṣabhāge prapūjayet ||

mahāvidyādīnāmāvirbhāvakālanirū-paṇāya mahārātryādiruktaḥ ||

svatantratantre yathā ||

phālgune ca mahārātriḥ kṛṣnaikādaśikā tithiḥ |
jyeṣṭhe yā daśamī śuklā devi ! vārayutā bhṛgoḥ |
rātrāvekādaśī cet syāt divyarātriḥ prakīrttitā |
amā bhaume saṃkramaśca kularkṣagrahaṇaṃ yadi |
bhāvarātristu samproktā bhāgyādeva tu labhyate |
siddharātriraṣṭamī syāccaitrasaṃkramaṇānvitā |
tṛtīyā mādhave śuklā kularkṣe dāruṇā tithiḥ |
dīpotsavacaturdaśyāmamayā yoga eva ca |
kālarātrirmaheśāni ! tārā kālī priyaṅkarī |
kṛṣṇajanmāṣṭamī devi ! moharātriḥ prakīrttitā |
caitraśuklanavamyāntu krodharātriḥ prakīrttitā |
ghorarātrirmārgaśīrṣe kṛṣṇāṣṭamyāṃ maheśvari ! |
caturdaśī bhaumayutā makāreṇa samanvitā |
kulaṛkṣasamāyuktā vīrarātriḥ prakīrttitā |
vidyotpattistu nāradapañcarātre tṛtīyarātre tṛtīyādhyāye ||

brahmovāca ||

dakṣagehe samudbhūtā yā satī lokaviśrutā |
kupitvā dakṣarājarṣiṃ satī tyaktvā kalevaram |
anugṛhya ca menāyāṃ jātā tasyāntu sā tadā |
kālīnāmneti vikhyātā sarvaśāstre pratiṣṭhitā ||

svatantratatre ||

mahārātridine'vantyāṃ nagaryāṃ jātameva tat |
kālīrūpaṃ maheśāni ! sākṣāt kaivalyadāyakam ||

etasyā māhātmyamuktaṃ nāradapañcarātre ||

viśvāmitro muniśreṣṭha ārādhya kamalāsanam |
navāpabrāhmaṇatvaṃ hi tato viṣṇuṃ jagāma saḥ |
tasmādapi na cāvāpa brahmatvaṃ kṣatriyottamaḥ |
evaṃ sarvān surān gatvā ārādhya ca muhurmuhuḥ |

vṛhaspaterūpādeśādārādhya vṛṣabhadhvajam |
maheśadarśanaṃ labdhvā kṛtakṛtyo'bhavattadā |
devadeva ! mahādeva ! bhagavaṃstvaṃ kṛpāmaya ! |
brāhmaṇatvaṃ dehi mahyaṃ yadi jñātāsi me varam ||

īśvara uvāca ||

ekākṣarī mahāvidyā kālikāyāḥ sudurlabhā |
japaṃ kuru mahābāho ! tataḥ prāpsyasi vipratām |
evamuktvā mahādevā'pyantarddhānaṃ jagāma saḥ |
viśvāmitro'pi vidhinā ārādhya tāṃ jaganmayīm |
mantrasiddhiṃ na cāvāpa krodhena ca śaśāpa tām |
anārādhyā bhaveti tvaṃ āgamya tu tataḥ śivam |
nirbhartsya bahudhā tantu idamāha maheśvaraḥ ||

īśvara uvāca ||

kimarthaṃ śaptavān vidyāṃ śṛṇu yatnena pārthiva ! |
rephārūḍhakakāreṇa siddhimāpsyasi nānyathā ||

brahmovāca ||

antarddhānaṃ gataḥ śambhurviśvāmitro'pi nārada ! |
tathā vidhānaṃ japtvā tu yaduktaṃ śambhunā purā |
sākṣādbabhūva sā kālī saha rudreṇa tatkṣaṇāt ||

devyuvāca ||

varaṃ varaya rājendra ! dadāmi te varaṃ śivam |
yadicchasi pradāsyāmi satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||

viśvāmitra uvāca ||

ārādhitā mayā sarve brahmādyā devatāgaṇāḥ |
vipratvaṃ kena me devi ! na dattaṃ tvaṃ pradehi me |
śrutvā vākyaṃ nṛpasyāśu sā devī svāmino mukham |
nirīkṣeddhitabhāvena saṅketena uvāca tam |
mahādevo'pi tajjñātvā prītibhāvena śaṅkaraḥ |
hastābhyāmapi cāliṅgya vipratvaṃ pradadau tataḥ |
tatkṣaṇādapi rājāsau vipratvaṃ gatavān dhruvam |
sarvaśāstraikanipuṇaḥ sarvaśāstraikapāragaḥ ||

iti kālīmāhātmyam ||

nāradapañcarātrasya tṛtīyarātraṃ dvividhaṃ dṛśyate |
tayorekasmin vidyātpattiśivaliṅgābhirbhāvaprabhṛti dvāviṃśatyadhyāyātmake varttate tasmādvidyotpattyādyāhṛtya likhitam |
aparasmiṃstu pañcādaśādhyāyātmake prātaḥkṛtyādipūjāvidhyantakarmāṇi santi kintu

kramadīpikāvacanānyeva prāyeṇeti tatra tatra sandehaḥ ||

nāradapañcarātre tṛtīyarātre dvitīyādhyāye ||

yathā ||

dakṣagehe ca yotpannā satīnāmneti kīrttitā |
kaivalyadāyinī yasmāttasmādekajaṭā smṛtā |
tārakatvāt sadā tārā līlayā vākpradāyataḥ |
nīlasarasvatī proktā ugratvādugratāriṇī |
ugrāpattāriṇī yasmādugratārā prakīrttitā ||

svatantratantre ||

kālarātridine prāpte niśāyāṃ madhyabhāgake |
ugrāpattāraṇārthantu ugratārā svayaṃ kalā |
meroḥ paścimakūle tu colanākhyo hrado mahān |
tatra jajñe svayaṃ devi ! mātā nīlasarasvatī |
tatra japyantu prajapaṃstriyugaṃ samavarttata |
mamorddhavaktrānniḥsṛtya tejorāśirvinirgataḥ |
hrade cole nipatyaiva nīlavarṇābhavattadā |
hradasya cottare bhāge ṛṣireko mahottamaḥ |
madaṃśo'kṣobhyanāmāsau tadārādhanatatparaḥ |
kūrcabījasvarūpā sā pratyālīḍhapadābhavat ||

nāradapañcarātre ||

saptakoṭirmahāvidyā upavidyāśca tādṛśa |
tāsāṃ mūrttirmuniśreṣṭha ! saṃkhyātuṃ naiva śakyate |
ekadā hariraiśānyāṃ nairṛtyāmāgataḥ kila |
nīlācalaśarīresa āgato garuḍadhvajaḥ |
tatrasthāśca mahātmānaḥ siddhāḥ paramatejasaḥ |
ūcurdevaṃ jagannāthaṃ taṃ vārayitumīśvaram |
sarveṣāmādibhūteyaṃ viśvarūpā sanātanī |
tasyā uparideśena gantumarhasi keśava ! |
tvañca sarvaguruḥ sākṣī sarveṣāñca sabhāpatiḥ |
na hi gantāsi bhagavan ! pathānyena gatiṃ kuru |
na gṛhṇan tadvacasteṣāṃ jagāma madhusūdanaḥ |
jagāma garuḍastena pathā tenaiva keśavaḥ |
stambhībhūtastadā viṣṇurgantuṃ tasmānna śaknuvan |
tato bhūmimupāgamya tvabhūdaṣṭabhujo hariḥ |
avaṣṭabhya giriṃ nīlaṃ sarvaprāṇena viśvabhṛt |
tamutthātumaśakto vai bhrānto'bhūjjagadīśvaraḥ |
bhrāmyamāṇe hṛṣīkeśe sahasradvayavatsaram |
tataḥ kruddhā bhagavatī vāmahastena ceśvarī |

siddhasūtreṇa saṃveṣṭya cikṣepa lavaṇāmbhasi |
apaśyat keśavaṃ toyapatitaṃ prāha vismitaḥ |
kimidaṃ kathyatāṃ śīghraṃ vismayaṃ mama nāśaya |
uvāca viṣṇurādau māmuddhāraṃ kuru satvaram |
avaṣṭabhya tadā viṣṇumuddharttumudyato vidhiḥ |
so'pi baddho mahātejā brahmā kamalasambhavaḥ |
evamindrādayaḥ sarve baddhatvaṃ samupāgatāḥ |
atha kāle vyatīte tu jīvo devagururvaraḥ |
vabhrāma lokāṃstrīn sarvānnāpaśyaddevatāḥ kvacit |
śūnyāṃ sarvāṃ pūrīṃ dṛṣṭvā jagāma śaṅkarālayam |
sampūrṇāṃ vasatiṃ tatra dṛṣṭvā hṛṣṭo'bhavadguruḥ |
stutibhirnutibhirdevaṃ samprasādya maheśvaram |
papāta daṇḍavadbhūmau dṛṣṭvā devaṃ sanātanam |
uvāca devadeveśaṃ praṇipatya kṛtāñjaliḥ ||

vṛhaspatiruvāca ||

kvagato bhagavan ! brahmā viṣṇuścendrādayaḥ surāḥ |
asurāṇāṃ bhayenaiva mantrastaṃ mama mānasam ||

īśvara uvāca ||

avamanye ca kāmākhyāṃ viṣṇubrahmādayaḥ surāḥ |
duḥkhamāpuḥ sadodvignā lavaṇāmbhasi pīḍitāḥ ||

vṛhaspatiruvāca ||

teṣāmeva pratīkāraṃ cintaya tvaṃ jagatpate ! |
kṣipraprahāriṇo daityāḥ śūnyā devapurī śiva ! ||

īśvara uvāca ||

eṣa gacchāmi vai kṣipraṃ samuddharttuṃ surān kila |
eṣa gaccha mayā sārddhaṃ lavaṇāmbhasi mānada ! |
ityuktvā jagmatustau tu lavaṇāmbhonidhestaṭam |
samartho'pi śivasteṣāmuddharttuṃ jagadīśvaraḥ |
maryādārthaṃ haresteṣāṃ kāmākhyākavacaṃ śivaḥ |
surasaṃkhyaṃ vapuḥ kṛtvā dhārayāmāsa kaṇṭhataḥ |
prasārya vāmahastañca surān saṃveṣṭya śaṅkaraḥ |
utthāpayāmāsa tadā devān devo jagatpatiḥ |
tato devagaṇāḥ sarve vepamānā iva drumāḥ |
peturbhūmau mahādevaṃ praṇemuste muhurmuhuḥ |
tata āśvāsya bhagavānuvāca tān yathāyatham |
prasādayata kāmākhyāṃ jaganmātaramambikām |
gatvā viṣṇumukhastatra kāmākhyāṃ parameśvarīm |
nanāma tuṣṭāva tadā natibhiḥ stutibhiḥ parām |
sāśrukaṇṭho hṛṣīkeśo vepamānaśca bhaktimān |
sā kruddhā dūrataḥ prāha jagadyoniḥ

sanātanī |
durbuddhe ! māmavajñāya kiṃ kṛtaṃ gauravaṃ tvayā |
kimicchasi varaṃ matto vriyatāṃ yattavepsitam ||

viṣṇuruvāca ||

tava kṣetre mahāpuṇye aṣṭadikṣu saśaktikaḥ |
tiṣṭhāmyaharniśaṃ mātastavājñāvaśagaḥ sadā |
iti śrutvā vaco viṣṇorjaganmātā jaganmayī |
tathetyuktvā ca varadā cakārānugrahaṃ harau |
iti te kathitaṃ putra ! kiñcinmāhātmyamuttamam |
rahasyaṃ tāriṇīdevyā na samartho'smi vistarāt ||

iti tārāmāhātmyam ||

tatraiva pañcamādhyāye ||

brahmovāca ||

bhūyaḥ śṛṇu muniśreṣṭha ! rahasyaṃ paramādbhutam |
yena kālī mahāmāyā sundarītvamupāgatā |
kailāsaśikhare ramye vasamāne ca śaṅkare |
indraśca preṣayāmāsa sarvāścāpsaraso mudā |
āgatāstā mahādevaṃ tuṣṭuvustaṃ maheśvaram ||

brahmovāca ||

ityevaṃ vacanaṃ śrutvā tāsāṃ sa vṛsabhadhvajaḥ |
ābhāṣya ślakṣṇayā vācā karuṇāmṛtayā tataḥ ||

īśvara uvāca ||

puruṣasyātithirjñeyaḥ puruṣo nātra saṃśayaḥ |
strīṇāṃ strī cātithirjñeyā tasmādgacchata kālikām |
ityuktvā tatpuraṃ ramyaṃ viveśa parameśvaraḥ |
uvāca kālīṃ bhagavānīśvarīṃ parameśvarīm |
tā apyavāpuḥ paramāṃ prītiṃ paramadurlabhām ||

ṣaṣṭhādhyāye ||

tato devī mahākālī cintayitvā muhurmuhuḥ |
etadrūpamapāhāya śuddhagaurī bhavāmyaham |
yasmāt kālīti kālīti mahādevaḥ samāhvayet |
iti sañcintya manasā antarddhānaṃ gatā parā |
mahādevo'pi kālena gato hyastaḥ puraṃ śivaḥ |
nāpaśyacca tadā kālīṃ tasthau tasmin pure haraḥ |
atha kāle kadācittu āgatastatra nāradaḥ |
praṇamya śirasā devaṃ mahādevaṃ maheśvaram |
kṛtāñjalipuṭastathau tato devāgrato muniḥ |
mahādevo'pi vāmena pāṇinā munisattamam |
upaspṛśya samāśvāsya cakre puṇyavatīṃ kathām |
kālena kiyatā tatra kathānte

munisattamaḥ |
uvāca sādaraṃ vākyaṃ praṇamya jagadīśvaram ||

nārada uvāca ||

kvagatā tvāṃ parityajya kālī kālavināśinī |
pratyuvāca mahādevastaṃ muniṃ nāradaṃ tataḥ |
antarddhānaṃ gatā devī māṃ hitvā munisattama ! ||

brahmovāca ||

iti śrutvā vacastasya nārado harṣamāgataḥ |
vivādasamayaścāyaṃ mahākālyāśca śūlinaḥ |
iti sañcintya manasā dhyānamāśritya nāradaḥ |
dadarśa tāṃ mahākālīṃ dhyānacakṣuḥsamāśritaḥ |
sumeroruttare pārśve sthitā sā parameśvarī |
praṇamya parayā bhaktyā upatasthe jaganmayīm |
nāradastutyanantaram ||

devyuvāca ||

vidūreṇa madīyena kiṃ karoti maheśvaraḥ |
tasyaiva kuśalaṃ sarvaṃ kathayasva munīśvara ! |

nārada uvāca ||

udyogaṃ paramaṃ cakre vivāhārthaṃ maheśvaraḥ |
devadevo girisute ! taṃ nivāraya suvrate ! ||

brahmovāca ||

iti śrutvā vacastasya sakrodhā parameśvarī |
jājvalyamānā raktākṣī rūpamanyaddadhau parā |
yannāsti triṣu lokeṣu saundaryamapi kutracit |
dadhau tadrūpamatulaṃ sarveṣāmadhikaṃ param |
yatrāste bhagavān devo devadevo maheśvaraḥ |
samāgatā kṣaṇenaiva tataḥ sā parameśvarī |
dadarśa hṛdaye śambhoḥ syacchāyāṃ parameśvarī |
uvāca sā mahādevaṃ krodhena mahatā vṛtā |
kṛtaghnastvaṃ mahādeva ! mayā yaḥ samayaḥ kṛtaḥ |
tat tvaṃ laṅghitavān deva ! kimarthaṃ parameśvara ! ||

kṛtvā vivāhaṃ hṛdaye sthānaṃ dattaṃ mayā śiva ! |
etacchrutvā vacastasyāḥ prahasya parameśvaraḥ |
uvāca sa priyāṃ sādhvīṃ premagadgadayā girā ||

īśvara uvāca ||

nāhaṃ kṛtaghnaḥ kalyāṇi ! nāhaṃ samayalaṅghakaḥ |
hṛdaye me tvayā dṛṣṭā svacchāyā nātra saṃśayaḥ |
dhyānaṃ kuru mahābhāge ! paśyatvaṃ jñānacakṣuṣā |
svachāyā saiva deveśi ! tataḥ susthābhavat parā |
uvāca parameśānaṃ devadevaṃ maheśvaram |
pareṇa premabhāveṇa jagadīśaṃ jaganmayam |
kā chāyā hṛdi dṛṣṭā sā tanme brūhi jagatpate ! ||

brahmovāca

iti śrutvā mahādevaḥ kālikāvacanaṃ param |
uvāca premabhāveṇa devadevaḥ sanātanaḥ ||

īśvara uvāca ||

yasmāttribhuvane rūpaṃ śreṣṭhaṃ kṛtavatī śive ! |
tasmāt svarge ca marttye ca pātāle'nyatra pārvati ! |
sundarī pañcamī śrīśca khyātā tripurasundarī |
sadā ṣoḍaśavarṣīyā vikhyātā ṣoḍaśī tataḥ |
yāṃ chāyāṃ hṛdaye me'dyadṛṣṭvā bhītā sureśvari ! yasmāt sā triṣu lokeṣu khyātā tripurabhairavī |
yāvasthā bhagavatyāśca susthacittā kṛpāmayī |
tatastāṃ bhuvaneśānīṃ rājarājeśvarīṃ viduḥ |
yā cogratāriṇī proktā yā ca dikkaravāsinī |
yaiṣā lalitakāntākhyā khyātā maṅgalacaṇḍikā |
kauṣikī devadūtī ca yāścānyā mūrttayaḥ smṛtāḥ |
yā khyātā bhuvaneśānī tasyā bhedā hyanekadhā |
tripuṭā jayadurgā ca vanadurgā trikaṇṭakī |
kātyāyanī mahiṣaghnī durgā ca vanadevatā |
śrīrāmadevatā vajraprastāriṇī ca śūlinī |
gṛhadevī gṛhārūḍhā medhā rādhā ca kālikā |
kathitāśca samāsena tāsāṃ bhedāśca nārada ! |
vistāreṇa tu kenaiva śakyate gadituṃ mune ! ||

iti ṣoḍaśīmāhātmyaṃ tadbhedāśca ||

tathā ||

sā kālī jagatāṃ mātā patiṃ prāha sanātanī |
ājñāpaya mahādeva ! rūpamanyaddharāmyaham ||

īśvara uvāca ||

adhunaiva jagaddhātri ! yadrūpaṃ kartumicchasi |
kariṣyāmi ca tat sarvaṃ yatra prītistavācalā ||

devyuvāca ||

sarvakarttāsi deveśa ! tava śaktyā jagatpate ! |
kintu vākyaṃ tava vibho ! śrūyatāṃ parameśvara ! |
maryādāṃ sthāpayiṣyāmi tapaḥ kṛtvā suduṣkaram |
tvatprītaye mahābhāga ! prītastu kuru tanmayi |
gauraṃ vā raktagauraṃ vā śyāmaṃ śuklamathāpi vā |
yadanyadvā svarūpaṃ me tat kuruṣva jagatpate ! |

īśvara uvāca ||

tavecchā yā mahābhāge ! tāṃ kuruṣva jagaddhite |
kintu te viraheṇaiva mama duḥkhaṃ suduṣkaram ||

brahmovāca ||

sāntvayitvā nijaṃ kāntaṃ nadīṃ mandākinīṃ yayau |
divyaṃ varṣaśataṃ tatra tapastepe suduṣkaram |
pratyakṣaṃ bhagavān tasyā deveśo vṛṣabhadhvajaḥ |
vāmena pāṇinā sādhvīmutthāpya parameśvaraḥ |
mārjayitvā priyādehaṃ nirmalaṃ kṭavān haraḥ |
mandākinyā jale ramye snāpayāmāsa pārvatīm |
vidyudrūpābhavadgaurī vidyudgaurīti viśrutā |
svāhāgaurīti śyāmā ca śuklā ca raktagaurikā |
anantarūpiṇī mūrttiḥ koṭikoṭisvarūpiṇī |
śākambharyamalā sūkṣmā ṣaṭpadī bhrāmarī tathā |
anekavarṇā gantavyānantarūpā sanātanī ||

iti vidyudgauryādyutpattiḥ ||

daśamādhyāye ||

svacchāyā hṛdaye śambhordṛṣṭvā devī sanātanī |
uvāca premabhāveṇa devadevaṃ nijaṃ patim |
tavaiva hṛdaye deva dṛṣṭvā chāyāṃ sunirmalām |
madīyāṃ devadeveśa ! vikalāsmi jagatpate ! |
taddehe dehi me sthānaṃ yadi sneho'sti māṃ prati |

īśvara uvāca ||

adhunaiva tadarddhāṅgaṃ hariṣyāmi varānane ! |
mamāpi prītiratulā aṅgāharaṇadānayoḥ |
ityuktvātmanakhenaiva dvidhā kṛtvā tanuṃ haraḥ |
ātmanaścaiva pārvatyāḥ kṛtavānekato vapuḥ |
tābhyāṃ vai haragaurībhyāmarddhanārīśvaro haraḥ |
avaśiṣṭau tu yau bhāgau ekīkṛtya maheśvaraḥ |
hastābhyāṃ piṇḍavat kṛtvā vaikuṇṭhe kṣiptavān pure |
adyāpi tejorūpañca mūrttimān vā maheśvaraḥ |
vaikuṇṭhavāsinaḥ sarve dadṛśuste tapoguṇaiḥ ||

iti arddhanārīśvarādyutpattiḥ ||

tatraiva ||

ekadā pārvatī devī snānārthaṃ gatavatyapi |
sārddhaṃ sahacarībhyāñca mandākinyā jale mudā |
tatra snātvā kāmavāṇapīḍitā ca jaganmayī |
babhūva kṛṣṇā sā devī jagadānandakāriṇī |
atha kāle kadācittu tābhyāṃ pṛṣṭā maheśvarī |
dehi bhakṣyaṃ kṣudhārttābhyāmāvābhyāṃ parameśvari ! |
atra tai ca pradāsyāmi kurutāṃ me pratīkṣaṇam |
kṣaṇādūrddhaṃ punaḥ pṛṣṭā dehi bhakṣyamathāvayoḥ |
pratīkṣaṇaṃ prakurutāṃ kiñcitkālaṃ smarāmi ca |
kṣaṇāt paramūcatuste dehi bhakṣyamathāvayoḥ |
mātā tvaṃ sarvajagatāṃ mātaraṃ prārthayecchiśum |
mātā dadāti sarveṣāṃ bhojanācchādanādikam |
atastvāṃ prārthaye bhakṣyaṃ bhakṣārthaṃ karuṇāmayi ! |
iti śrutvā maheśānī madhuraṃ vacanaṃ tayoḥ |
gṛhe gatvā pradāsyāmi ityūce vacanaṃ tayoḥ |
ūcatuste punastāṃ vai ḍākinī varṇinī pare |
jayā ca vijayā ye tu āvāṃ kṣutparipīḍite |
dehi bhakṣyaṃ jaganmāta ! yathā tṛpye kṛpāmayi ! |
tathā kuru jaganmātarvarade ! devi ! vāñchitam |
iti śrutvā vacaḥ ślakṣṇaṃ kṛpāmayī śucismitā |
nakhāgreṇa ca ciccheda vāmena svaśirastadā |
chinnamātrantu tacchoṣaṃ vāmahaste papāta ca |
kaṇṭhādviniḥsṛtaṃ raktaṃ tridhāreṇa tapodhana ! |
vāmadakṣiṇabhedena te dhāre ca vinirgate |
sakhīmukhe tu saṃyojya madhyadhārā svakānane |
evaṃ kṛtvā tu tāstatra gatāḥ sarvā yathāgatam |
chinnaṃ tasyā yato muṇḍaṃ chinnamastā tataḥ smṛtā ||

svatantratantre ||

chinnotpattiṃ pravakṣyāmi tārā saiva ca kālikā |
purā kṛtayuge caiva kailāse parvatottame |
mahāmāyā mayā sārddhaṃ mahārataparāyaṇā |
śukrotsāraṇakāle tu caṇḍamūrttirabhūttadā |
tadā svadehasambhūte dve śaktī sambabhūvatuḥ |
ḍākinī varṇinī nāmnā sakhyau tābhyāṃ sahāmbikā |
puṣpabhadrānadīkūlaṃ jagāma caṇḍanāyikā |
madhyāhne ca kṣudhārtta ca caṇḍikāṃ pṛcchatastataḥ |
bhakṣaṇaṃ dehi tacchrutvā vihasya caṇḍikā śubhā |
ciccheda nijamūrddhānaṃ nirīkṣya sakalā diśaḥ |
vāmanāsāgaladraktairḍākinī paryatoṣayat |
dakṣiṇā varṇinīṃ devāmapāyayata śoṇitam |

grīvāmūlādgaladraktairmastakaṃ paryatoṣayat |
evaṃ krīḍāṃ tadā kṛtvā sandhyāyāṃ gṛhamāgatā |
ādhāya nijamūrddhānaṃ kabandhopari pārvatī |
nijamūrttiṃ samāsādya yā purā parikīrttitā |
vivarṇāṃ tāntu dṛṣṭvāhaṃ sahasā krodhamāgataḥ |
anyaiḥ kṛtamidaṃ matvā tataḥ śuśrāva tadyathā |
tadābhūt krodhajo |
devi ! madaṃśaḥ krodhabhairavaḥ |
vīrarātridine jātā dinānte paramā kalā |
sakhībhyāṃ saha deveśi ! nadyāṃ tasyāṃ pracaṇḍikā ||

iti chinnamastādyutpattiḥ ||

nāradapañcarātre dvādaśādhyāye ||

brahmovāca ||

kailāsaśikhare ramye nānāratnavibhūṣite |
upaviṣṭā mahādevī śabhoraṅke priyā satī |
uvāca premabhāveṇa svapatiṃ parameśvarī ||

devyuvāca ||

tvatprasādājjagannātha ! na kiñciddurlabhaṃ mama |
yatastvaṃ sarvado'sīti sarveṣa priyakārakaḥ |
kintvahaṃ gantumicchāmi mātāpitroḥ śubhālaye ||

īśvara uvāca ||

priyaṃ mamaitaddeveśi ! mamāpi gamanaṃ śive ! |
sandehaḥ kintu me devi ! gantāsi hyanimantritā |
iti śrutvā vacaḥ patyurvācamityāha hṛṣṭavat |
gatāyāṃ mayi tatraiva tato gantāmi śaṅkara ! ||

īśvara uvāca ||

etatte samayaṃ bhadre ! kṛtavā nasmyahaṃ śive ! |
gatāyāṃ tvayi gacchāmi tavānayanahetunā ||

brahmovāca ||

etasminnantare menā cakārotsavamuttamam |
krauñcamāpreṣayāmāsa yatra devaḥ sadāśivaḥ |
vāyuvegarathenaiva śīghramāyādgireḥ sutaḥ |
yatrāste bhagavānīśaḥ sākṣādbrahmasvarūpadhṛk |
dūrādeva ma maināko rathopasthādavātarat |
āgatya bhūmau sa krauñco daṇḍavannipapāta ha |
premavāṣpaprapūrṇākṣaḥ pulakodgamavigrahaḥ |
vepamāno mahābāhurbhaktinamrātmakandharaḥ tato dṛṣṭvā mahādevaḥ krauñcaṃ taṃ dharaṇīgatam |
vāmena pāṇinotthāpya samāliṅgya gireḥ sutam |
cucumbe tasya mūrddhānaṃ netrāmbhaḥ śirasi kṣipan |
svāṅke niveśayāmāsa pṛṣṭvā kuśalamavyayam |
uvāca ślakṣṇayā vācā kimarthamiha cāgataḥ ||

krauñca uvāca ||

yadi te'sti kṛpā nātha ! mayi dāse jagatpate ! |
himālayasutāṃ gaurīṃ tatra netuṃ samutsahe |
uṣitvā katicinmāsānāgamiṣyati niścitam |
tadājñayā jagannātha ! samādhānaṃ kuru prabho ! ||

īśvara uvāca ||

pārvatīṃ yāhi śīghraṃ tvaṃ tasyai sarvaṃ nivedaya ||

brahmovāca ||

śrutvedaṃ vacanaṃ krauñcastasya devasya śūlinaḥ |
anujñāpya jagannāthaṃ jagāma yatra pārvatī |
dūraṃ dṛṣṭvā dharaṇyāṃ sa papāta girinandanaḥ |
praṇamya śirasā bhūmau stutvā ca parameśvarīm |
spṛṣṭvā pādau mahābāhustasthau pravinayānvitaḥ |
girijāpi tamādāya vāmena pāṇinā tataḥ |
tañcopaveśayāmāsa sāṅge parvatanandinī |
āśīrbhistaṃ samabhyarcca papraccha kuśalaṃ gireḥ ||

devyuvāca ||

kimarthamāgato vatsa ! kathayasva mamāgrataḥ |
cirāddṛṣṭo'si bhadrante kariṣyāmi yathoditam ||

krauñca uvāca ||

tvāṃ draṣṭumapi vāñchanti prajāḥ sarvā jagaddhite |
himavān girirājaśca menā ca parameśvari ! |
anujñātā maheśena śīghramāyāhi pārvati ! |
mayā sārddhaṃ piturgehe gatvā tān pariharṣaya |
tvaddarśanotsukāḥ sarve kṛpāṃ kuru jagaddhite ||

devyuvāca ||

kṣaṇaṃ pratīkṣa bhadrante patyau yāvannivedaye |
ityuktvā sā jagāmāśu yatrāste vṛṣabhadhvajaḥ |
praṇamya śirasā bhaktyā upatasthe pativratā |
anujñāṃ dehi me nātha ! kṛpāṃ kuru sadāśiva ! |
tvatprasādāt prapaśyāmi pitṛmātṛmukhān janān |
tvayānītā jagannātha ! āgamiṣyāmi śaṅkara ! ||

śaṅkara uvāca ||

śīghraṃ gaccha varārohe ! krauñcena saha pārvati ! |
na cedgacchasi śaptavyā devi ! tābhyāṃ na saṃśayaḥ |
punaḥ praṇamya sā devī devadevaṃ maheśvaram |
kṛcchreṇa rathamārūhya mainākena samaṃ yayau |
kṣaṇāt pitṛgṛhaṃ prāpya uttīrya ca rathāttataḥ |
jagāma vāyuvegena

krauñcena saha satvarā |
yatrāste himavān rājā menā ca varavarṇinī |
pasparśa ca tayoḥ pādau tasthau madhurabhāṣiṇī |
himavānapi śailendraḥ samabhyarcya ca tāṃ parām |
kuśalānāmayaṃ pṛṣṭvā samāliṅgya mahāmatiḥ |
ciraṃ tasthau mahātejā dhanaṃ prāpyaiva durgataḥ ||

girirāja uvāca ||

yāhi śīghraṃ mahābhāge ! menakāṃ paritoṣaya |
ityuktā sā gatā pitrā jagāma māturantikam |
abhivādya jagaddhātrī tasthau sā māturagrataḥ |
menakā kuśalaṃ pṛṣṭvā harṣagadgadabhāṣiṇī |
cireṇa dṛṣṭā subhagā mātrānandavivarddhinī |
evaṃ sukhoṣitā tatra pārvatī pitṛmandire |
uvāca katicinmāsān teṣāṃ harṣaṃ pravarddhya ca |
etasminnantare śambhuḥ śaṅkhamādāya devarāṭ |
sulakṣaṇaṃ sulāvaṇyaṃ cārucumbaṃ manoharam |
śaṅkhakārasya veśena jagāma himavadgṛham |
vikretukāmaḥ śaṅkhānāṃ chalena tripurāntakaḥ |
nārībhyaḥ pradadau śaṅkhaṃpārvatyai na dadāti ca |
pārvatī praṇayāviṣṭā kṛtvā tasya ca sammatim |
dāsyāmi te mahābhāge ! cāruśaṅkhaṃ maheśvari ! |
mayā yadyācitaṃ bhadre ! dātavyaṃ mūlyameva tat ||

vāḍhamuktvā jagaddhātrī paridhāya sunirmalam |
divyaṃ manoharaṃ śaṅkhaṃ cārurūpaṃ suśobhanam |
śaṅkhakārastadā prāha mūlyaṃ dehi pativrate ! ||

devyuvāca ||

pitā me himavānadrirbharttā śambhuḥ kṛpāmayaḥ |
putrā me gaṇanāthādyā bhrātā maināka eva ca |
bhrātṛputraḥ svayaṃ krauñco mātā ca mama menakā |
yatprārthayasi bhadrante taddāsyāsi na saṃśayaḥ ||

śaṅkhakāra uvāca ||

pīḍitaḥ kāmavāṇena tvayā sārddhaṃ varānane ! |
śīgraṃ varaya māṃ bhadre ! nānyat puṇyaṃ mamepsitam |
iti śrutvā vacastasya śaṅkhakārasya pārvatī |
māmevaṃ vacanaṃ rūkṣaṃ kaḥ śaknoti jagattraye |
gadituṃ duṣṭabhāvo'sau śambhuṃ cakre manastataḥ |
tato dhyānaṃ

samāsthāya dhairyamālambya pārvati |
dadarśa ceṣṭitaṃ śambhoḥ prahasya parameśvarī |
uvāca śaṅkhakāraṃ taṃ smitapūrvānanā tataḥ |
adhunā gaccha bhadrante pūrayāmi manoratham |
dināntare mahābaho ! visṛjya sā jagaddhitā ! |
kirātaveśamāsthāya sakhībhiḥ parivāritā |
jagāma yatra deveśaḥ sandhyāṃ cakre maheśvaraḥ |
nṛtyagītaiḥ kāmaveśaḥ pānabhojanavistaraiḥ |
uvāsa tatra ramaṇaveśena parameśvarī |
etasminantare śambhuḥ sandhyāṃ karttuṃ jagāma saḥ |
mānasākhyasarastīre gatvā sandhyāṃ maheśvaraḥ |
dadarśa tāṃ sakhībhiśca kāmaveśojjvalāṃ parām |
raktavarṇāṃ raktavastraparīdhānāṃ sunirmmalām |
tanvīṃ viśālanayanāṃ pīnonnataghaṭastanīm |
āgatya sannidhau tasyāḥ prāha devaḥ kṛpāmayaḥ ||

īśvara uvāca ||

kā tvaṃ subhra ! varārohe ! kimarthamiha vāgatā |
manorathaṃ te dāsyāmi satyaṃ satyaṃ kṛpāṃ kuru ||

cāṇḍālyu vāca ||

cāṇḍālyammi suraśreṣṭha ! tapo'rthamiha cāgatā |
devatvamabhilāṣaṃ me mā vighnaṃ kuru paṇḍita ! ||

īśvara uvāca ||

śivo'haṃ devadeveśi ! tapasviphaladāyakaḥ |
adhunā pārvatītulyāṃ kariṣye nātra saṃśayaḥ |
tadeva kāmabhāvena tatkalyāṇi ! bhajasva māṃ |
kathaṃ vilambase devi ! devatvaṃ yadi vāñchasi ||

cāṇḍālyuvāca ||

tapo'rthamāgatā atra devadeva ! jagatpate ! |
devatātvamavāptaṃ vai mā vighnaṃ kuru dharmarāṭ ! ||

īśvara uvāca ||

bhaviṣyati na te vighnaṃ kāyakleśena kiṃ tava |
adhunā bhava devī tvam madvākyaṃ viphalaṃ na hi |
ityuktvā hastamādāya hastena parameśvaraḥ |
upaviṣṭo mahādevastasyā āsanamuttamam |
tayā sārddhaṃ mahādevaḥ samāśliṣya ca tāṃ śivaḥ |
cucumbe vadanaṃ tasyā maithunāyopacakrame |
ramamāṇastayā sārddhaṃ kālena kiyatā haraḥ |
caṇḍālaveśamagamattataḥ prāha priyā satī |
nāhaṃ chalayituṃ śakyā kenopāyena kutracit |
tvaṃ hi devagururdeva !

devadeva ! jagatpate ! |
evaṃ nānāprakāreṇa tayostu ramamāṇayoḥ |
abhavacca tayoḥ prītiratulā munisattama ! |
ratyante copaviṣṭau tu tataḥ prāha paraṃ satī |
japaṃ kuru jagannātha ! dehi me vāñchitaṃ varam ||

īśvara uvāca ||

yasmāccaṇḍālaveśena māmevaṃ samupāgatā |
tasmānmūrttiriyaṃ bhadre ! bhaviṣyati na saṃśayaḥ |
ucchiṣṭacāṇḍālī khyātā sarvaśāstreṣu gopitā |
kṛtāyāṃ tava pūjāyāṃ pūjānte parameśvari ! |
sāṅgā bhaviṣyati śive ! anyathā naiva pārvati ! |
mātaṅgī nāma mūrttiste bhaviṣyati na saṃśayaḥ |
siddhavidyā mahāvidyā tathā tripurasundarī |
tripurabhairavī devī yathā ca bhuvaneśvarī |
kālī tārā mahāvidyā yathā te uttamā tanuḥ |
bhairavī chinnamastā ca tathā dhūmāvatī tanuḥ |
vagalā siddhavidyā ca mātaṅgī te tanūriyam ||

brahmovāca

iti dattvā varaṃ tasyai punaḥ prāha priyāṃ satīm |
gaccha tvaṃ himavadgehe kailāsamahamīśvaraḥ |
tatra gatvā mahāmāyāṃ samānaya madālayam |
iti śrutvā vacaḥ patyuḥ praṇipatya nijaḥ patim |
abhivādya hyanujñātā gatā sāpi yathāgatam |
māyayā mohitāste tu bubudhurnahi kiñcana ||

iti ucchiṣṭacāṇḍālyā utpattiḥ ||

prakārāntarantu svatantratantre ||

athocchiṣṭacāṇḍālinīṃ vakṣye śṛṇuṣva sāvadhānataḥ |
nāradaḥ pṛṣṭavān viṣṇuṃ gītajñānaṃ vada prabho ! |
tamuvāca hariḥ pūrvaṃ gato'haṃ śaṅkaraṃ prati |
tatra dṛṣṭaṃ śivaṃ śāntaṃ mārīcagaṇasaṅkulam |
anekarasasaṃyuktaṃ vividhāsvādanairyutam |
sāmarasyaṃ tadā jātamucchiṣṭaṃ galitaṃ mudā |
anekaguṇasampannā pratyutpannā kumārikā |
ucchiṣṭaṃ dehi dehīti pārvatī śaṅkareṇa ca |
ubhābhyāṃ dattamucchiṣṭaṃ prasādaṃ prītipūrvakam |
śivaśaktī ūcatustāṃ kanye ! tvāṃ prabhajanti ye |
japahomādibhisteṣāṃ sidhyanti ca manorathāḥ |
tadā prabhṛti cocchiṣṭamātaṅgīti nigadyate ||

ityucchiṣṭacāṇḍālinyutpattiḥ ||

nāradapañcarātre trayodaśādhyāye ||

brahmovāca ||

ekadā vasamānastu kailāsaśikhare haraḥ |
aṅkasthā girijā tatra papraccha vṛṣabhadhvajam |
kṣudhayā pīḍyamānāsmi dehi bhoktuṃ yathocitam ||

īśvara uvāca ||

kṣaṇaṃ pratīkṣa bhadraṃ te dāsyāmi bhojanaṃ tataḥ |
ityuktvā virarāmāśu devadevo vṛṣadhvajaḥ ||

devyuvāca ||

dehi bhakṣyaṃ mahādeva ! kṣudhitāsmi japatpate ! |
vilambituṃ na śaknomi pīḍitāsmi maheśvara ! |
iti śrutvā priyāvākyaṃ punaḥ prāha kṛpānidhiḥ |
kṣaṇaṃ pratīkṣa dāsyāmi bhakṣaṇaṃ cābhivāñchitam |
punaḥ pratīkṣya mā devī punaḥ prāha tvidaṃ vacaḥ |
dehi bhakṣyaṃ jagannātha ! na śaknomi vilambitum |
ityuktvā patimādāya mukhe cikṣepa mā tadā |
kṣaṇena tasyā dehāttu dhūmasaṅgho vyajāyata |
tato dehe samutpanne śambhustu nijamāyayā |
uvāca parameśānaḥ svāṃ priyāṃ śṛṇu śobhane ! |
paśya bhadre ! mahābhāge ! puruṣo nāsti māṃ vinā |
tvadanyā vanitā nāsti paśya tvaṃ jñānacakṣuṣā |
vidhavāsi kuru tyāgaṃ śaṅkhaṃ sindūrameva ca |
sādhavyaṃ lakṣaṇaṃ devi ! kuru tyāgaṃ pativrate ! |
eṣā mūrttistava parā vikhyātā vagalāmukhī |
dhūmavyāptaśarīrāttu tato dhūmāvatī smṛtā |
ete mūrttī tava pare siddhividye prakīrttite |
yathogratāriṇī mūrttiryathā kālī purā satī |
yathā ca bhuvaneśānī yathā tripurabhairavī |
chinnamastā yathā mūrttistathā tvaṃ parameśvari ! ||

iti dhūmāvatyutpattiḥ ||

prakārāntareṇotpattistasyāḥ svatantratantre ||

dakṣaprajāpateryajñe sarvasaṃhāracañcalā kruddhā dehaṃ vinikṣipya tato dhūmo'bhavanmahān |
tasmāddhūmāvatī jātā sarvaśatruvināśinī |
kālī kālākālavaktrā bhaumavāre niśāmukhe |
prāpte'kṣayatṛtīyāyāṃ jātā dhūmāvatī śivā ||

iti prakārāntaradhūmāvatyutpattiḥ ||

svatantratantre ||

atha vakṣyāmi deveśi ! vagalotpattikāraṇam |
purā kṛtayuge devi ! vātakṣobha upasthite |
carācaravināśāya viṣṇuścintāparāyaṇaḥ |
tapasyayā ca santuṣṭā mahāśrītripurāmbikā |
haridrākhyaṃ saro dṛṣṭvā jalakrīḍāparāyaṇā |
mahāpītahradasyānte saurāṣṭre vagalāmbikā |
śrīvidyāsambhavaṃ tejo vijṛmbhati itastataḥ |
caturdaśī bhaumayutā makāreṇa samanvitā |
kulaṛkṣasamāyuktā vīrarātriḥ prakīrttitā |
tasyāmevārddharātrau tu pītahradanivāsinī |
brahmāstravidyā sañjātā trailokyastambhinī parā |
tattejo viṣṇujaṃ tejo vidyānuvidyayorgatam ||

iti vagalāmukhyutpattiḥ ||

tatraiva ||

atha mātaṅginīṃ vakṣye krūrabhūtabhayaṅkarīm |
purā kadambavipine nānāvṛkṣasamākule |
vaśyārthaṃ sarvabhūtānāṃ mataṅgo nāmato muniḥ |
śatavarṣasahasrāṇi tapo'tapyata santatam |
tatra tejaḥ samutpannaṃ sundarīnetrataḥ śubhe ! |
tejorāśirabhūttatra svayaṃ śrīkālikāmbikā |
śyāmalaṃ rūpamāsthāya rājamātaṅginī bhavet ||

iti mātaṅginyutpattiḥ ||

svatantratantre ||

atha śrībhuvanāṃ vakṣye trailokyotpattimātṛkām |
purā brahmā jagat sraṣṭuṃ tapo'tapyata dāruṇam |
tapasā tasya santuṣṭā śaktiḥ sā parameśvarī |
caitraśuklanavamyāntu utpannā tāriṇī svayam |
krodharātriḥ samākhyātā sarvaśaktimayī śivā |
kṣīrodārṇavasambhūtā mathanādudadheḥ purā |
viṣṇorvakṣaḥsthalasthā ca padmāsanagatā ramā |
kṛṣṇāṣṭamyāṃ bhādrapade kolāsuranikṛntanī |
tasyāṃ tithau samutpannā mahāmātaṅginī kalā |
phālgunaikādaśīyuktā bhṛgau bhaume ca yā tithiḥ |
jātā tasyāṃ mahālakṣmīḥ sarvasaubhāgyadāyinī ||

iti mahālakṣmyutpattiḥ ||

tatraiva ||

kṛṣṇāṣṭamyāṃ mārgaśīrṣe ghorarātriḥ prakīrttitā |
mahākālaḥ samutpannastasyāñca bhagavān svayam ||

iti mahākālotpattiḥ ||

jyeṣṭhaśukladaśamyāntu vaṭukotpattirīritā |
mārgaśuklacaturdaśyāṃ dantotpattiḥ prakīrttitā |
mahāmahiṣamardinyā mahādurgāṣṭamī smṛtā ||

atha kālīprakaraṇam ||

mahānirvāṇatantre caturthollāse sadāśivavākyam ||

tava rūpaṃ mahākālo jagatsaṃhārakārakaḥ |
mahāsaṃhārasamaye kālaḥ sarvaṃ grasiṣyati |
kalanāt sarvabhūtānāṃ mahākālaḥ prakīrttitaḥ |
mahākālasya kalanāt tvamādyā kālikā parā |
kālasaṅkalanāt kālī sarveṣāmādirūpiṇī |
kālatvādādibhūtatvādādyā kālīti gīyate |
punaḥ svarūpamāsādya tamorūpaṃ nirākṛti |
vācātītaṃ mano'gamyaṃ tvamekaivāvaśiṣyate |
sākārāpi nirākārā māyayā bahurūpiṇī |
tvaṃ sarvādiranādistvaṃ kartrī hartrī ca pālikā |

ataste kathitaṃ bhadre ! brahmamantreṇa dīkṣitaḥ |
yat phalaṃ samavāpnoti tathaiva phalasādhanāt ||

guptasādhanatantre ṣaṣṭhapaṭale ||

ālīḍhaṃ kīdṛśaṃ nātha ! pratyālīḍhantu kīdṛśam |
kathaṃ sā dakṣiṇākālī śmaśānālayavāsinī ||

iti devīpraśnottaram ||

ālīḍhaṃ vāmapādantu pratyālīḍhantu dakṣiṇam |
saṃhārarūpiṇī kālī jaganmohanakāriṇī |
vahnirūpā mahāmāyā satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ |
ata eva maheśāni ! śmaśānālayavāsinī |
ālīḍhapādā sā devī pratyālīḍhā kṣaṇe kṣaṇe |
anantarūpiṇī śyāmā ko vaktuṃ śakyate priye ! |
anantarūpiṇī śyāmā caturvargapradāyiṇī ||

picchilātantre dvitīyapaṭale ||

brahmaviṣṇuśivādīnāṃ śiroratnapadāmbujā |
kalau kālī kalau kālī nānyadevaḥ kalauyuge |
śāntyādāvapi sā kālī pūjanīyā viśeṣataḥ |
kālikāpūjane śraddhā yadā sañjāyate hṛdi |
na tadā graharogāṇāṃ bhayamasti kadācana |
sarveṣāṃ devi ! mantrāṇāṃ śreṣṭho'tra kālikāmanuḥ |
yasya grahaṇamātreṇa jīvanmukto'dhamo'pi ca |
kubjikātantre prathamapaṭale ||

ke me gotre samutpannāḥ kālīṃ sādhitumudyatāḥ |
tacchrutvā pitaraḥ sarve nṛtyanti hṛṣṭamānasāḥ |
tathā ||

adeyā paramā vidyā kalau pūrṇaphalapradā |
kālikā mokṣadā devi ! kalau śīghraphalapradā |
gurormukhānmahāvidyāṃ gṛhṇīyāt pāpanāśinīm ||

tathā ||

dharmādharmādikaṃ yattu kurute sādhakottamaḥ |
tat sarvamanugṛhṇāti kālikāpūjane dhruvam |
sampradāyavidhānena karttavyañca maheśvari ! |
sampradāyavihīnānāṃ phalaṃ na syāt sureśvari ! ||

ityādyāpraśaṃsā |

picchilātantre ||

kālīnindākarā loke bhaviṣyanti gatāyuṣaḥ |
teṣāṃ puttrakalatrāṇāṃ nāśo'nte narakaṃ vrajet ||

ityādyānindādoṣaḥ ||

tathā |
ekādaśapaṭale ||

atha kālīmanuṃ vakṣye yena sarvārthasādhakaḥ |
sarvasiddhiśvro vīraḥ sarvalokaprapūjitaḥ |
yasya vijñānamātreṇa caturvargaphalaṃ labhet |
sarvāsu devadevīṣu dakṣiṇā prakṛtiḥ priye ! |
tasyā mantraṃ pravakṣyāmi durlabhaṃ bhuvanatraye |
yakṣaskandaṃ samuddhṛtya vahnivāmākṣisaṃyutam |
induvindusamāyuktaṃ kālīvījamidaṃ smṛtam |
prāpyaitaṃ paramaṃ guhyaṃ sārātsāraṃ parātparam |
caturvargaṃ labhenmantrī helayā harabhāvini ! |
triguṇaṃ cenmaheśāni ! bījaṃ sārataraṃ bhavet |
naivāsyāḥ sadṛśī vidyā kācidasti maheśvari ! |
śāntipuṣṭyādikamapi sādhayedanayācirāt |
mahāpadi mahātrāse mahādāridryasaṅkaṭe |
vairivṛddhau vyādhivṛddhau mahāghore bhayaṅkare |
rājādibhayamāpanne rājacakre viśeṣataḥ |
uktaṃ mantramimaṃ devi ! lakṣamātraṃ samabhyaset |
devakrodhe bhaye bhīme gṛhadoṣe bhayānake |
prāntare bhūmisaṃstheṣu dasyubhirvātha saṃvṛte |
śāntikāryeṣu sarvatra dhananāśa upasthite |
svajanānāntu vidveṣe ayutaṃ prajapenmanum |
jāpinaṃ pāti sā kālī bhayebhyaḥ skandavat sadā |
tasmāt paramayatnena kālikāṃ bhaja sundari ! |
vinā japānmahāvidyā siddhividyāpi hānidā |
vinā homairna caiśvaryaṃ na siddhirjapanaṃ vinā |
pūjāṃ vinā na pūjāsti sarvatra parameśvari ! ||

tathā |
etanmantradvayaṃ devi ! na deyaṃ prāṇasaṅkaṭe |
snehena yadi taddadyādayutaṃ japamācaret |
jñātvā mantraṃ maheśāni ! sarvaśāstrārthavidbhavet |
kavirvāgmī bhavecchūraḥ sarveṣāṃ priyadarśanaḥ |
vikhyātiñcāpi lokeṣu prāpyānte mokṣamāpnuyāt ||

guptasādhanatantre ṣaṣṭhapaṭale ||

śṛṇu devi ! pravakṣyāmi dakṣiṇākalpamuttamam |
yasyāḥ prasādamātreṇa bhavābdhau na nimajjati |
svarāntaṃ vahnisaṃyuktaṃ vāmanetravibhūṣitam |
vindunādakalāyuktaṃ mantraṃ trailokyamohanam ||

svarāntaṃ kakāraḥ ||

bhairavo'sya ṛṣiḥ prokta uṣṇikchanda udāhṛtam |
dakṣiṇākālikā proktā devatā sarvasiddhidā |
māyāvījaṃ vījamasyāḥ kūrccavījantu śaktikam |
nijavījaṃ maheśāni ! kīlakaṃ sarvamohanam |
dharmārthakāmamokṣeṣu viniyogaḥ prakīrttitaḥ ||

tathā |
pūjāyāḥ pūrvadivase ādau kṣaurādikaṃ caret |
haviṣyānnaṃ maheśāni ! bhojanaṃ vā nirāmiṣam |
tataḥ parasmin divase prātaḥ snātvā tu sādhakaḥ |
nityapūjāṃ samāpyādau devavat śuddhamānasaḥ |
gururvā guruputro vā gurupatnī ca suvrate ! |
āgamoktapūjane tu adhikārī guruḥ svayam |
gurorbhāve deveśi ! svayaṃ pūjādikaṃ caret ||

varadātantre

daśamapaṭale tu yat ||

tantroktāni svakalpoktakarmāṇi svayamācaret |
guruṇā kārayedvāpi putravatyā striā tathā |
anyathānuṣṭhitaṃ sarve bhavatyeva nirarthakam ||

ityanena vikalpitaṃ tadanenaikavākyatayā gurorabhāve svayaṃ karaṇamiti vyavasthitam mukhyāpekṣayā pratinidheḥ prādhānyaṃ vacanabalāt ||

svayamasāmarthye tu putravatyā striyā kārayitavyamityapi sutarāmāyātam ||

anyadvārā tāntrikapūjādikaraṇe doṣamāha ||

guptasādhanatantre ||

ebhirvinā maheśāni ! tāntrikairdeśikairyadi |
tasya pūjāphalaṃ sarvaṃ grasyate yakṣarākṣasaiḥ |
ata eva maheśāni ! guruḥ karttā vidhīyate |
brahmarūpo guruḥ sākṣād yadi pūjādikaṃ caret |
tattat sarvaṃ maheśāni ! śatakoṭiguṇaṃ bhavet |
atha vā parameśāni ! svayaṃ pūjādikaṃ caret |
svayaṃ pūjādikaṃ kṛtvā pūjādravyādikañca yat |
tat sarvaṃ parameśāni ! guroragre nivedayet |
gurau dattaṃ maheśāni ! sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet ||

gurupatnyā pūjādikaraṇe homādi nāsti taduktaṃ tatraiva ||

gurupatnī maheśāni ! yadi pūjādikaṃ caret |
balidānādikaṃ kāryaṃ tatra homaṃ vivarjjayet |
homīyadravyamānīya devyagre sthāpayedbudhaḥ |
mūlamantraṃ samuccārya mahādevyai nivedayet |
tena homaphalaṃ jātaṃ na vahnau homayedbudhaḥ ||

tathā |
guruṇā yat chataṃ devi ! tat sarvamakṣayaṃ bhavet |
ṛtvikputrādayo devi ! smṛtyuktā bahavaḥ priye ! |
tantrokte parameśāni ! pūjādau naiva kārayet |
purohitaṃ samānīya yadi pūjādi kārayet |
tasya sarvārthahāniḥ syāt kruddhā bhavati kālikā |
pūjākāle maheśāni ! nānyavaktraṃ vilokayet |
iṣṭapūjādikaṃ sarvaṃ yaḥ kuryājjanasannidhau |
tasya sarvārthahāniḥ syāt kruddhā bhavati kālikā |
varaṃ pūjā na karttavyā na kuryādanyasannidhau |

anyasannihite devi ! yadi pūjāparo bhavet |
viṣṇutantroktapūjādi tattanmudrāṃ pradarśayet |
tena pūjādikaṃ jātaṃ na ca vyaktaṃ kadācana ||

varadātantre ||

viśeṣakarma goptavyaṃ mantravat parameśvari ! ||

dīpānvitādipūjāsu paramotsavamācaret |
bhavānīprītaye sarvaṃ karmakuryāt prasannadhīḥ ||

tatra bhaktiḥ sadā kāryā yasya yā iṣṭadevatā |
tatrābhaktirmahāduḥkhadāyinī kuṣṭhakāriṇī |
nijadevīṃ parityajya tathaiva ca nijaṃ gurum |
yo'nyatra bhaktimān devi ! tasya sarvaṃ vinaśyati |
nānyanindā prakarttavyā kadācidapi sādhakaiḥ |
ekaṃ brahmaivādvitīyaṃ sarvatra kathitaṃ mayā |
upādhibhāvabhedena nānātvaṃ bhajate sati ! |
ekaṃ pūjayate yastu sarvānarcayatisma saḥ ||

atha pūjā sā tu trividhā mānasāntaryāgātmikā vāhyā ca |
yathā muṇḍamālātantre pañcamapaṭale ||

mahāsiddhikarī pūjā mānasī muktidāyinī |
antaryāgātmikā sarvajīvatvapariṇāśinī |
vāhyapūjā rājasī ca sarvasaubhāgyadāyinī |
bhuktimuktipradā caiva sarvāpatpariṇāśinī |
sarvadoṣakṣayakarī sarvaśatrunipātinī |
sarvarogakṣayakarī sarvabandhanamocanī |
na vīrāṇāṃ paśūnāñca vāhyapūjādhamā priye ! |
kevalānāñca divyānāṃ vāhyapūjādhamā smṛtā ||

toḍalatantre tṛtīyapaṭale ||

sūtrākāreṇa deveśi ! pūjāvidhirihocyate ! svasti vācya ca saṅkalpya ghaṭaṃ saṃsthāpya yatnataḥ |
mantreṇācamanaṃ kāryaṃ sāmānyārghyaṃ tato nyaset |
tajjalairdvāramabhyukṣya dvārapūjāṃ samācaret |
trividhaṃ vighnamutsārya bhūtāpasaraṇaṃ tataḥ |
āsanañca samabhyarccya gurudevaṃ namet sudhīḥ |
karaśuddhiñca tālañca trayaṃ digbandhanaṃ tataḥ |
vahninā veṣṭanaṃ kāryaṃ bhūtaśuddhimathācaret |
mātṛkāyāḥ ṣaḍaṅgañca kuryādantaramātṛkām |
mātṛkādhyānamācarya vāhye tu mātṛkāṃ nyaset |
pīṭhanyāsaṃ tataḥ kṛtvā

prāṇāyāmaṃ samācaret |
ṛṣyādikaṃ karāṅgañca varṇanyāsaṃ samācaret |
ṣoḍhā nyāsaṃ tato devi ! vyāpakaṃ tadanantaram |
evaṃ samāhitamanāstattvanyāsaṃ samācaret |
vījanyāsaṃ tato devi ! vyāpakaṃ vinyaset sudhīḥ |
mūlena saptadhā nyāsaṃ mānasaiḥ pūjanaṃ caret |
viśeṣārghyaṃ pīṭhapūjāṃ punardhyānaṃ sanetrakam |
mudrādidarśanaṃ kāryamāvāhanaṣaḍaṅgakam |
dhenvādikaṃ tataḥ prāṇapratiṣṭhāṃ mūlapūjanam |
ājñāprārthanamaṅgāni kākhādīṃśca prapūjayet |
bāhmyādīrasitāṅgādīn mahākālaṃ prapūjayet |
khaḍgādīn gurupaṅktiñca punardevīṃ prapūjayet |
balidānaṃ tato homaṃ prāṇāyāmaṃ tato japam |
japaṃ samarpayeddhīmān prāṇāyāmaṃ tataścaret |
stutiñca kavacaṃ smṛtvā cāṣṭāṅgaṃ praṇamet sudhīḥ |
śivo'hamiti sañcintya saṃhāreṇa visarjayet |
aiśānyāṃ maṇḍalaṃ kṛtvā cāṇḍālyucchiṣṭapūrvikā |
arghyaṃ sandhārya śirasi candanantu lalāṭake |
naivedyaṃ kiñcit svīkṛtya viharecca nijecchayā ||

mahākāladhyānaṃ niruttaratantre tṛtīyapaṭale ||

yathā |
dhūmravarṇaṃ mahākālaṃ jaṭābhārānvitaṃ yajet |
trinetraṃ śivarūpañca śaktiyuktaṃ nirāmayam |
digambaraṃ ghorarūpaṃ nīlāñjanacayaprabham |
nirguṇañca guṇādhāraṃ kālīsthānaṃ punaḥ punaḥ ||

khaḍgādipūjākramastu nirūttare |
tathā ||

khaḍgaṃ muṇḍaṃ yajedvāme haste ca kulasundari ! |
pūjayeddakṣiṇe haste abhayañca varaṃ tathā ||

evamasitāṅgādipūjākramo'pi tatraiva ||

caturdvāre yajeddevi ! asitāṅgādibhairavān |
pūrvādikramato devi ! dvāri dvāri dvayaṃ dvayamiti ||

saṃkṣepapūjāsūtrantu toḍalatantre tṛtīyapaṭale ||

saṃkṣepapūjāmathavā kuryānmantrī samāhitaḥ |
ādāvṛṣyādi vinyasya karaśuddhistataḥ param |
aṅgulīvyāpakanyāsau hṛdādinyāsa eva ca |
tālatrayañca digbandhaḥ prāṇāyāmastataḥ param |
dhyānaṃ mānasayāgañca arghyasthāpanameva ca |
pīṭhapūjāṃ

punardhyānaṃ tataścāvāhanaṃ caret |
jīvanyāsaṃ tataḥ kṛtvā pūjayet paradevatām |
aṅgapūjāñca kālyādiṃ brāhmyādiñcāṣṭabhairavān |
mahākālaṃ pūjayitvā gurupaṅktiṃ yajettataḥ |
khaḍgādīn pūjayitvā tu punardevīṃ prapūjayet |
prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā prajapetsādhakāgraṇīḥ |
devyā haste japaphalasamarpaṇamathācaret |
prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā cāṣṭāṅgaṃ praṇamet sudhīḥ |
stutiñca kavacaṃ smṛtvā viśeṣārghya pradāpayet |
ātmasamarpaṇaṃ kṛtvā saṃhāreṇa visarjayet |
aiśānyāṃ maṇḍalaṃ kṛtvā cāṇḍālyucchiṣṭapūrvikā |
naivedyaṃ kiñcit svīkṛtya viharecca nijecchayā ||

picchilātantre dvādaśapaṭale ||

nityapūjāvidhiṃ vakṣye śṛṇuṣva prāṇavallabhe ! |
yataḥ pūjādikaṃ devi ! na dadāti phalaṃ kvacit |
pūjayā labhate pūjāṃ tasmāt pūjāparo bhavet |
nityapūjāvihīnasya na kāmyaṃ sidhyate kvacit ||

tathā |
ācamya dvāradeśe tu sāmānyārghyaṃ samācaret |
lipiṛṣyādivinyāso mūlena karaśodhanam |
karavyāpakavinyāsaṃ kṛtvāṅgāni nyaset sudhīḥ |
tālatrayaṃ diśāṃ bandhaḥ prāṇāyāmatrayaṃ tathā |
dhyānamiṣṭasyaiva pūjā japaśca kālikārccanam |
ayameva vidhiḥ proktaḥ sarveṣāṃ yajanakramaḥ |
upacāraiḥ ṣoḍaśaistu tadbhavet pūjanaṃ mahat |
nitye daśopacārāstu pañca vā vicaret śive ! |
abhāve gandhapuṣpābhyāṃ puṣpeṇa tadabhāvataḥ |
tadabhāve yajet patraistaṇḍulena jalena vā |
mānasīṃ tadabhāve'pi pūjāṃ na laṅghayet kvacit |
laṅghane sarvanāśaḥ syādāpadaśca pade pade |
etayoḥ puraścaraṇaṃ lakṣajapaḥ ||

kālītantre dvitīyapaṭale ||

ādau puraskriyāṃ kuryānniyamena yathāsthitaḥ |
lakṣamekaṃ japedvidyāṃ haviṣyāśo? divā śuciḥ |
rātrau tāmbūlapūrāsyaḥ śayyāyāṃ lakṣamānataḥ |
tataḥ siddhamanurmantrī prayogārho na cānyathā |
etadvacanaṃ tantrasāre'pi dhṛtamasti kintu arvācīnā etadvacane

lakṣadvayadarśanāt tantrasārakāralikhitāniruddhasarasvatīpra- karaṇīyalakṣadvayajapadarśanāccaitayorapi lakṣadvayajapena divārātribhedakṛtena puraścaraṇaṃ vadanti |
tanna |
tantrasārakāreṇāpi etayorlakṣajapena puraścaraṇaṃ spaṣṭamuktam |
tatpramāṇaṃ taddhṛtasiddheśvarīyavacanaṃ draṣṭavyam |
vastutastu etayoraniruddhasarasvatyāśca lakṣadvayena yat paraścaraṇamuktaṃ tat paśukalpavīrakalpabhedena |
taduktaṃ śyāmārahasyadhṛtasvatantratantre ||

yathā ||

divā lakṣaṃ śucirbhūtvā haviṣyāśī japennaraḥ |
tatastu taddaśāṃśena homayeddhaviṣā priye ! |
tarpayettīrthatoyena payasā haviṣā tathā |
madhunā vā sitāmiśratoyena parameśvari ! devīñcābhiṣicettoyaistarpaṇasya daśāṃśataḥ |
taddaśāṃśaṃ haviṣyānnairbhojayedbhaktitaḥ priye ! |
kālītantravido viprān gurave dakṣiṇāṃ dadet |
pāśavaṃ kathitaṃ kalpaṃ śṛṇu vairaṃ tataḥ priye ! ||

iti ||

niruttaratantre caturthapaṭale'pi ||

divā lakṣaṃ japedvidyāṃ haviṣyāśī sadā śuciḥ |
daśāṃśaṃ juhuyādvahnau taddaśāṃśañca tarpaṇam |
taddaśāṃśābhiṣekañca tīrthatoyena pārvati ! |
taddaśāṃśaṃ viṣyānnairbhaktito bhojayeddvijān |
pāśavaṃ kathitaṃ kalpaṃ śṛṇu vairamataḥ param |
naktaṃ yāmagate devi ! svakulaṃ paricintayet ||

ityupakramya |
tattvacintāparo mantrī japellakṣaṃ kulākulam |
taddaśāṃśaṃ juhuyādagnāvāsavaiḥ palalānvitaiḥ |
taddaśāṃśaṃ tarpaṇañcaṃ sudhāpalalasaṃyutam |
abhiṣekaṃ taddaśāṃśaṃ tīrthatoyena pārvati ! |
kuladravyaistaddaśāṃśaṃ bhaktito bhojayed dvijān |
ādāvante ca madhye ca śaktīnāṃ bhojayet kulam |
tadabhāve maheśāni ! śaktimātraṃ prapūjayet |
puraścaraṇakāle hi yadi śaktiṃ na pūjayet |
tasya pūjā japo homo hyabhicārāya kalpate ||

prathamapaṭale'pi ||

divā ca pāśavaṃ karma rātrikarma ca kaulikam |
puraścaryādikaṃ

karma dvividhaṃ bhāvabhedataḥ ||

iti |
tasmāt paśukalpe puraścaraṇaṃ divā lakṣajapaḥ |
vīrakalpe tu rātrau lakṣajapa iti siddham |
yadi vā kālītantralikhanānusāreṇa paśukalpe'pi divārātribhedena lakṣadvayajapena puraścaraṇamaṅgīkriyate tadā tattantroktam |
nānācāraṃ na karttavyaṃ na cāraṇamitastataḥ |
bhūtahiṃsā na karttavyā paśuhiṃsā viśeṣataḥ |
balidānaṃ vinā devi ! hiṃsā sarvatra garhitam ||

iti vacanena nānācāraniṣedhasya vaiyarthyāpattirata-evaṃ karpūrādistave |
vaśī lakṣaṃ mantraṃ prajapati haviṣyāśanarato divā mātaryuṣmaccaraṇayugaladhyānanipuṇaḥ |
paraṃ naktaṃ nagno nidhuvanavinodena ca manuṃ japellakṣaṃ samyak smaraharasamānaḥ kṣititale ||

ityatra paramityanena nidhuvanavinodenetyanena ca vīrakalpa eva rātripuraścaraṇamuktam |
nidhuvanavinodena ratikrīḍānandena teṣāṃ mantrāṇāṃ yajanavidhistantrasārakāreṇaiva bahudhā likhitastatra sarvaṃ draṣṭavyam ||

atha kālīśatanāmastotram ||

śiva uvāca ||

karālavadanā kālī kāminī kamalā kalā |
kriyāvatī koṭarākṣī kāmākhyā kāmasundarī |
kapolā ca karālā ca kāśī kātyāyanī kuhuḥ |
kaṅkālī kāladamanī karuṇā kamalārccitā |
kādambarī kālaharā kautukā kāraṇapriyā |
kṛṣṇā kṛṣṇapriyā kṛṣṇapūjitā kṛṣṇavallabhā |
kṛṣṇāparājitā kṛṣṇapriyā ca kṛṣṇarūpiṇī |
kālikā kālarātriśca kulajā kulapaṇḍitā |
kuladharmapriyā kāmā kāmyakarmavibhūṣitā |
kulapriyā kularatā kulīnaparipūjitā |
kulajñā kamalā pūjyā kailāsanagabhūṣitā |
kūṭajā keśinī kāmā kāmadā kāmapaṇḍitā |
karālāsyā ca kandarpakāminī rūpaśobhitā |
kelambakā kelaratā kelinī kelabhūṣitā |
keśavasya priyā keśā kāśmīrā keśavārccitā |
kāmeśvarī kāmarūpā kāmadānavibhūṣitā |
kālahantrī kūrmamāṃsapriyā kūrmādipūjitā |
kelinī karakākārā kaṭakūrmaniṣeviṇī |
kaṭakeśaramadhyasthā kaṭakī kaṭakārccitā |
kaṭapriyā kaṭaratā kaṭakūrmaniṣeviṇī |
kumārīpūjanaratā kumārīgaṇasevitā kulācārapriyā kaulapriyā kulaniṣeviṇī |
kulīnā kuladharmajñā kulabhītivimardinī |
kāmadharmapriyā kāmyā nityā kāmasvarūpiṇī |
kāmarūpā kāmaharā kāmamandirapūjitā |
kāmāgārasvarūpā ca kāmākhyā kāmabhūṣitā |
kriyābhaktiratā kāmyā kāñcanī caiva kāmadā |
kolapuṣpāmbarā kolā niṣkolā kalahāntakā |
kauṣikī ketakī kuntī kuntalādivibhūṣitā ||

ityevaṃ śṛṇu cārvaṅgi ! rahasyaṃ sarvamaṅgalam |
yaḥ paṭhet parayā bhaktyā sa śivo nātra saṃśayaḥ |
śatanāmaprasādena kiṃ na sidhyati bhūtale |
brahmā viṣṇuśca rudraśca vāsavādyā divaukasaḥ |
rahasyapaṭhanāddevi ! sarve ca vigatajvarāḥ |
triṣu lokeṣu viśveśi ! satyaṃ satyamataḥ param |
nāsti nāsti mahāmāye ! tantramadhye kathañcana |
kriyayā ca vinā devi ! vinā bhaktyā maheśvari ! |
prasannā syāt karālāsyā stavapāṭhāddigambarā |
satyaṃ vacmi maheśāni ! ataḥ parataraṃ na hi |
na golake na vaikuṇṭhe na ca kailāsamandire |
ataḥ paratarā vidyā stotraṃ kavacameva ca |
trilokeṣu jagaddhātri ! nāsti nāsti kadācana |
rātrāvapi divābhāge sandhyāyāṃ vā sureśvari ! |
prajapedbhaktibhāvena rahasyaṃ stavamuttamam |
śatanāmaprasādena mantrasiddhiḥ prajāyate |
kujavāre caturdaśyāṃ niśābhāge paṭhettu yaḥ |
sa kṛtī sarvaśāstrajñaḥ sa kulīnaḥ sadā śuciḥ |
sa kulajñaḥ sa kalajñaḥ sa dharmajño mahītale |
rahasyapaṭhanāt koṭipuraścaraṇajaṃ phalam |
prāpnoti devadeveśi ! satyaṃ

paramasundari ! |
stavapāṭhādvarārohe ! kiṃ na sidhyati bhūtale |
aṇimādyaṣṭasiddhīśo bhavatyeva na saṃśayaḥ |
rātrau vilvatale'śvatthamūle'parājitātale |
prapaṭhet kālikāstotraṃ yathāśaktyā maheśvari ! |
śatavāraprapaṭhanānmantrasiddhirbhaved- dhruvam ||

iti muṇḍamālātantre aṣṭamapaṭale kālīśatanāmastotraṃ samāptam ||

atha mahāvidyāstotram ||

śiva uvāca ||

durllabhaṃ tāriṇīmārgaṃ durlabhaṃ tāriṇīpadam |
mantrārthaṃ mantracaitanyaṃ durlabhaṃ śavasādhanam |
śmaśānasādhanaṃ yonisādhanaṃ brahmasādhanam |
kriyāsādhanakaṃ bhaktisādhanaṃ muktisādhanam |
stavaprasādāddeveśi ! sarvāḥ sidhyanti siddhayaḥ |
namaste caṇḍike ! caṇḍi ! caṇḍamuṇḍavināśini ! |
namaste kālike ! kālamahābhayavināśini ! |
śive ! rakṣa jagaddhātri ! prasīda haravallabhe ! |
praṇamāmi jagaddhātrīṃ jagatpālanakāriṇīm |
jagatkṣobhakarīṃ vidyāṃ jagatsṛṣṭividhāyinīm |
karālāṃ vikaṭāṃ ghorāṃ muṇḍamālāvibhūṣitām |
harārcitāṃ harārādhyāṃ namāmi haravallabhām |
gaurīṃ gurupriyāṃ gauravarṇālaṅkārabhūṣitām |
haripriyāṃ mahāmāyāṃ namāmi brahmapūjitām |
siddhāṃ siddheśvarīṃ siddhavidyādharagaṇairyutām |
mantrasiddhipradāṃ yonisiddhidāṃ liṅgaśobhitām |
praṇamāmi mahāmāyāṃ durgāṃ durgatināśinīm |
ugrāmugramayīmugrakārāmugragaṇairyu-tām |
nīlāṃ nīlaghanaśyāmāṃ namāmi nīlasundarīm |
śyāmāṅgīṃ śyāmaghaṭitāṃ śyāmavarṇavibhūṣitām |
praṇamāmi jagaddhātrīṃ gaurīṃ sarvārthasādhinīm |
viśveśvarīṃ mahāghorāṃ vikaṭāṃ ghoranādinīm |
ādyāmādyagurorādyāmādyanāthaprapū-jitām |
śrīdurgāṃ dhanadāmannapūrṇāṃ pādmāṃ sureśvarīm |
praṇamāmi

jagaddhātrīṃ candraśekharavallabhām |
tripurāṃ sundarīṃ bālāmabalāgaṇabhūṣitām |
śivadūtīṃ śivārādhyāṃ śivadhyeyāṃ sanātanīm |
sundarīṃ tāriṇīṃ sarvaśivāgaṇavibhūṣitām |
nārāyaṇīṃ viṣṇupūjyāṃ brahmaviṣṇuharapriyām |
sarvasiddhipradāṃ nityāmanityāṃ guṇavarjitām |
saguṇāṃ nirguṇāṃ dhyeyāmarcitāṃ sarvasiddhidām |
vidyāṃ siddhipradāṃ vidyāṃ mahāvidyāṃ maheśvarīm |
maheśabhaktāṃ māheśīṃ mahākālaprapūjitām |
praṇamāmi jagaddhātrīṃ śumbhāsuravimardinīm |
raktapriyāṃ raktavarṇāṃ raktavījavimardinīm |
bhairavīṃ bhuvanāṃ devīṃ lolajihvāṃ sureśvarīm |
caturbhujāṃ daśabhujāmaṣṭādaśabhujāṃ śubhām |
tripureśīṃ viśvanāthapriyāṃ viśveśvarīṃ śivām |
aṭṭahāsāmaṭṭahāsapriyāṃ dhūmravināśinīm |
kamalāṃ chinnabhālāñca mātaṅgīṃ surasundarīm |
ṣoḍaśīṃ vijayāṃ bhīmāṃ dhūmāñca bagalāmukhīm |
sarvasiddhipradāṃ sarvavidyāmantraviśodhinīm |
praṇamāmi jagattārāṃ sārāñca mantrasiddhaye |
ityevañca varārohe ! stotraṃ siddhikaraṃ param |
paṭhitvā mokṣamāpnoti satyaṃ vai girinandini ! |
kujavāre caturdaśyāmamāyāṃ jīvavāsare |
śukre niśi gate stotraṃ paṭhitvā mokṣamāpnuyāt |
tripakṣe mantrasiddhiḥ syāt stotrapāṭhāddhi śaṅkari ! |
caturdaśyāṃ niśābhāge śanibhaumadine tathā |
niśāmukhe paṭhet stotraṃ mantrasiddhimavāpnuyāt |
kevalaṃ stotrapāṭhāddhi mantrasiddhiranuttamā |
jāgartti satataṃ caṇḍi ! stotrapāṭhādbhujaṅginī ||

iti muṇḍamālātantre ekādaśapaṭale mahāvidyāstotraṃ samāptam ||

atha kavacam ||

sadāśiva ṛṣirdevi ! uṣṇik chanda udīritam |
viniyogaśca deveśi ! satataṃ mantrasiddhaye |
mastakaṃ pārvatī pātu pātu pañcānanapriyā |
keśaṃ mukhaṃ pātu caṇḍī bhāratī rudhirapriyā |
kaṇṭhaṃ pātu stanaṃ pātu kapālaṃ pātu caiva hi |
kālī karālavadanā vicitrā citraghaṇṭinī |
vakṣomūlaṃ nābhimūlaṃ durgā tripurasundarī |
samastaṃ pātu me tārā sarvāṅgī sarvameva ca |
viśveśvarī pṛṣṭhadeśaṃ netraṃ pātu maheśvarī |
hṛtpadmaṃ kālikā pātu kaṇṭhaṃ pātu nabhogatam |
nārāyaṇī guhyadeśaṃ meḍhraṃ meḍhreśvarī tathā |
pādayugmaṃ jayā pātu nityaṃ māṃ caṇḍikāvatu |
jīvaṃ māṃ pārvatī pātu mātaṅgī pātu sarvadā |
chinnā dhūmā ca bhīmā ca bhaye pātu jale vane |
kaumārī caiva vārāhī nārasiṃhī yaśo mama |
pātu nityaṃ bhadrakālī śmaśānālayavāsinī |
udare sarvadā pātu sarvāṇī sarvamaṅgalā |
jaganmātā jayaṃ pātu nityaṃ kailāsavāsinī |
śivapriyā sutaṃ pātu sutaṃ parvatanandinī |
trailokyaṃ pātu bagalā bhuvanaṃ bhuvanuśvarī |
sarvāṅgaṃ sarvanilayā pātu nityañca pārvatī |
cāmuṇḍā pātu me romakūpaṃ sarvārthasādhinī |
brahmāṇḍaṃ me mahāvidyā pātu nityaṃ manoharā |
liṅgaṃ liṅgeśvarī pātu mahāpīṭhe maheśvarī |
sadāśivapriyā pātu nityaṃ pātu sureśvarī |
gaurī me sandhideśañca pātu vai tripureśvarī |
sureśvarī sadā pātu śmaśāne ca śave'vatu |
kumbhake recake caiva pūrake kāmamandire |
kāmākhyā kāmanilayaṃ pātu durgā maheśvarī |
ḍākinī kākinī pātu nityaṃ me śākinī tathā |
hākinī lākinī pātu rākiṇī pātu sarvadā |
jvālāmukhī sadā pātu mukhamadhye śivāvatu |
tāriṇī vibhave pātu bhavānī ca bhave'vatu |
trailokyamohinī pātu sarvāṅgaṃ vijane'vatu |
rājakule mahāghāte saṃgrāme śatrusaṅkaṭe |
pracaṇḍā sādhakaṃ māñca pātu bhairavamohinī |
śrīrājamohinā pātu rājadvāre vipattiṣu |
sampatpradā bhairavī ca pātu bālā balaṃ mama |
nityaṃ māṃ śambhuvanitā pātu māṃ tripurāntakā |
ityevaṃ kathitaṃ devi ! rahasyaṃ sarvakālikam |
bhuktidaṃ muktidaṃ

saukhyasarvasampatpradāyakam |
yaḥ pathet prātarutthāya sādhakendro bhavedbhuvi |
kujavāre caturdaśyāmamāyāṃ mandavāsare |
gurau guruṃ samabhyarccya yaḥ paṭhet sādhakottamaḥ |
sa yāti bhavanaṃ devyāḥ satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ |
evaṃ yadi varārohe ! paṭhedbhaktiparāyaḥ |
mantrasiddhirbhavettasya cācirānnātra saṃśayaḥ |
satyaṃ lakṣapuraścaryyāphalaṃ prāpya śivāṃ vrajet |
śivamārgaṃ rājamārgaṃ prāpya jīvaḥ śivo bhavet |
paṭhitvā kavacaṃ stotraṃ muktimāpnoti niścitam |
paṭhitvā kavacaṃ stotraṃ daśavidyā yajed yadi |
vidyāsiddhirmantrasiddhirbhavatyeva na saṃśayaḥ |
kharasiddhiścitāsiddhirdurlabhā dharaṇotale |
ayatnasulabhā siddhistāmbūlānnātra saṃśayaḥ |
niśāmukhe niśāyāñca mahākāle niśāntake |
paṭhedbhaktyā maheśāni ! gāṇapatyaṃ labhettu saḥ ||

iti muṇḍamālātantre ekādaśapaṭale mahāvidyākavacaṃ samāptam ||

śmaśānakālikādīnāṃ pūjādikantu tantrasāre'nusandheyam ||

atha śmaśānakālikākavacam ||

kailāsaśikharāruḍhaṃ śaṅkaraṃ varadaṃ śivam |
devī papraccha sarvajñaṃ sarvadevamaheśvaram |
bhagavan ! sarvadeveśa ! devānāṃ bhogada ! prabho ! |
prabrūhi me mahādeva ! gopyaṃ yadyapi ca prabho ! |
śatrūṇāṃ yena nāśaḥ syādātmano rakṣaṇaṃ bhavet |
paramaiśvaryamatulaṃ labhed yena hi tadvada ||

śrībhairava uvāca

vakṣyāmi te mahādevi ! sarvadharmavidāṃ vare |
adbhutaṃ kavacaṃ devyāḥ sarvakāmaprasādhakam |
viśeṣataḥ śatrunāśakaraṃ rakṣākaraṃ nṛṇām |
sarvāniṣṭapraśamanamabhicāravināśakam |
sukhadaṃ bhogadañcaiva vaśīkaraṇamuttamam |
śatrusaṅghāḥ kṣayaṃ yānti bhavanti vyādhipīḍitāḥ |
duḥkhino jvariṇaścaiva svābhīṣṭapracyutāstathā ||

asya śrīkālikākavacasya bhairava ṛṣirgāyatrī cahndaḥ śrīkālikā devatā

śatrusaṅghanāśe viniyogaḥ |
oṃ dhyāyet kālīṃ mahāmāyāṃ trinetrāṃ bahurūpiṇīm |
caturbhujāṃ lolajihvāṃ pūrṇacandranibhānanām |
nīlotpaladalaprakhyāṃ śatrusaṅghavidāriṇīm |
naramuṇḍaṃ tathā khaḍgaṃ kamalañca varaṃ tathā |
bibhrāṇāṃ raktavadanāṃ daṃṣṭrālīghorarūpiṇīm |
aṭṭāṭṭahāsaniratāṃ sarvadā ca digambarīm |
śavāsanasthitāṃ devīṃ muṇḍamālāvibhūṣitām |
iti dhyātvā mahādevīṃ tatastu kavacaṃ paṭhet |
oṃ kālikā ghorarūpāḍhyā sarvakāmapradā śubhā |
sarvataḥ saṃstutā devī śatrunāśaṃ karotu me |
hrīṃ hrīṃsvarūpiṇī caiva hrāṃ hrāṃ huṃ rūpiṇī tathā |
hīṃ hāṃ kṣauṃ kṣauṃsvarūpā sā sadā śatrūn praśāstu me |
śrīṃ hrīṃ aiṃrūpiṇī devī bhavabandhavimocinī |
hasakalahrīṃsvarūpāsau ripūn sā hantu sarvadā |
yayā śumbho hato daityo niśumbhaśca mahāsuraḥ |
vairināśāya vande tāṃ kālikāṃ śaṅkarapriyām |
brāhmī śaivī vaiṣṇavī ca vārāhī nārasiṃhikā |
kaumāryaindī ca cāmuṇḍā khādayantu mama dviṣaḥ |
sureśvarī ghorarūpā caṇḍamuṇḍavināśinī |
muṇḍamālāvṛtāṅgī ca sarvataḥ pātu māṃ sadā |
hrīṃ hrīṃ kālike ! ghoradaṃṣṭre ! rudhirapriye ! rudhirarucirapūrṇavaktre ! rudhirāvṛtastani ! |
mamāmukaśatrūn khādaya khādaya cchedaya cchedaya hiṃsaya hiṃsaya māraya māraya bhindi bhindi chindi chindi uccāṭaya uccāṭaya drāvaya drāvaya svāhā ||

vāṃ vīṃ kālikāyai madīyaśatruṃ samarpayāmi svāhā |
oṃ jaya jaya kiri kiri kiṭi kiṭi kaṭṭa kaṭṭa mardaya mardaya mohaya mohaya hara hara mamāmukaripūn dhvaṃsaya dhvaṃsaya bhakṣa bhakṣa troṭaya troṭaya yātudhāni ! cāmuṇḍe ! sarvajanān rājño rājapuruṣān striyo mama vaśyāḥ kuru kuru tanu tanu dhānyaṃ dhanamaśvān gajān ratnāni divyakāminīḥ putrān rājaśriyaṃ dehi dehi yaccha yaccha kṣāṃ kṣīṃ kṣūṃ kṣaiṃ

kṣauṃ kṣaḥ svāhā |
ityetat kavacaṃ divyaṃ kathitaṃ śambhunā purā |
ye paṭhanti sadā teṣāṃ dhruvaṃ naśyanti śatravaḥ |
vairiṇaḥ pralayaṃ yānti vyādhitāśca bhavanti hi |
dhanahīnāḥ putrahīnāḥ śatravastasya sarvadā |
sahasrapaṭhanāt siddhiḥ kavacasya bhavettadā |
tataḥ kāryāṇi siddhyanti taddhi śaṅkarabhāṣitam |
śmaśānāṅgāramādāya cūrṇaṃ kṛtvā prayatnataḥ |
pādodakena piṣṭvā ca likhellauhaśalākayā |
bhūmau śatrūn hīnarūpānuttarāśirasastathā |
hastaṃ dattvā taddhṛdaye kavacantu svayaṃ paṭhet |
śatroḥ prāṇapratiṣṭhāntu kuryānmantreṇa mantravit |
hanyādastraprahāreṇa śatrurgacched yamakṣayam |
jvalitāṅgāratāpeṇa jvarī bhavati tādṛśaḥ |
proñchanairvāmapādena daridro bhavati dhruvam |
vairināśakaraṃ proktaṃ kavacaṃ vaśyakārakam |
paramaiśvaryadañcaiva putrapautrādivṛddhidam |
prabhātasamaye caiva pūjākāle viśeṣataḥ |
sāyaṃkāle tathā pāṭhāt sarvasiddhirbhaveddhruvam ||

śatruruccāṭanaṃ yāti deśācca vicyuto bhavet |
paścāt kiṅkaratāmeti satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||

śatrunāśakare ! devi ! sarvasampatkare ! śubhe ! |
sarvadevastute ! devi ! kālike ! tvāṃ namāmyaham ||

iti rudrajāmale vairiharaṇaṃ nāma śmaśānakālikākavacaṃ samāptam ||

dakṣiṇācārasyāpi śāktaviṣayakatvāt śāktapraśaṃsā ucyate ||

atha śāktapraśaṃsā ||

muṇḍamālātantre dvitīyapaṭale ||

svarge marttye ca pātāle nāsti śāktāt paraḥ priyaḥ |
saurāṇāṃ gāṇapatyānāṃ vaiṣṇavānāṃ tathaiva ca |
tadante caiva śāktāḥ syuḥ kramaśaḥ kramaśaḥ priye ! |
śṛṇu devi ! varārohe ! nāsti śāktāt paro janaḥ |
śākto'pi śaṅkaraḥ sākṣāt paraṃbrahmasvarūpabhāk |
ārādhitā yena kālī tārā tribhuvaneśvarī |
ṣoḍaśī caiva mātaṅgī chinnā ca bagalāmukhī |
ārādhitā maheśāni ! sa śivo nātra saṃśayaḥ |

atigopyaṃ maheśāni ! śāktānāṃ paramaṃ padam |
yo jānāti mahīmadhye sa śivo nātra saṃśayaḥ |
brahmādyarccitapādābjaṃ yo bhajet satataṃ mudā |
sayātyacirakālena muktimandirameva hi ||

tṛtīyapaṭale ||

pārvatīcaraṇadvandvabhajanāt kiṅkaro bhavet |
svargabhogaśca mokṣaśca śāktānāṃ na bhavet kimu |
śāktānāñcaiva nindāṃ ye kurvanti hi narādhamāḥ |
teṣāṃ lohitapānaṃ vai kurvanti bhairavīgaṇāḥ |
bhairavāścaiva bhairavyaḥ sadā hiṃsanti pāmarān |
śāktān hiṃsanti garjanti nindanti bahujalpakāḥ |
chinatti teṣāṃ deveśi ! śirāṃsi haravallabhā |
śāktānāmuttamo nāsti svarge marttye rasātale |
śāktastu śaṅkaro jñeyastrinetraścandraśekharaḥ |
svayaṃ gaṅgādharo bhūtvā viharet kṣitimaṇḍale ||

caturthapaṭale ||

devīṃ prati śivavākyam ||

madaṃśāścaiva ye bhūtāste śaivā nātra saṃśayaḥ |
tvadaṃśāścaiva śāktāśca satyaṃ vai girinandini ! |
bahuvarṣasahasrānte śaivāḥ śaktiparāyaṇāḥ |
śāktāśca śaṅkarā devi ! yasya kasya kulodbhavāḥ |
cāṇḍālā brāhmaṇāḥ śūdrāḥ kṣatriyā vaiśyasambhavāḥ |
ete śāktā jagaddhātri ! na manuṣyāḥ kadācana |
paśyanti mānuṣān loke kevalaṃ carmacakṣuṣā ||

tathā saptamapaṭale'pi ||

śiva uvāca ||

brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūdraireva ca jātibhiḥ |
vāmamārgaprabhāveṇa karttavyaṃ japapūjanam |
ye śāktā brāhmaṇā devi ! kṣatriyā brāhmaṇāḥ smṛtāḥ |
veśyāśca brāhmaṇā devi ! sarve śudrāśca brāhmaṇāḥ |
brāhmaṇāḥ śaṅkarāścaṇḍi ! trinetrāścandraśekharāḥ ||

nirvāṇatantre tṛtīyapaṭale ||

śāktā eva dvijāḥ sarve na śaivā na ca vaiṣṇavāḥ |
upāsate yato devīṃ gāyatrīṃ paramākṣarīm |
gandharvatantre dvitīyapaṭale ||

śaktyupāsanānantaramanyopāsananiṣedho yathā ||

tripurāmadhikṛtya |
asyāścārādhanaṃ kṛtvā

nānyasyārādhanaṃ caret |
anyasya smaraṇāddevi ! yoginī śāpamālabhet ||

iti śāktapraśaṃsā ||

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ pañcame bhaktikāṇḍe mahāvidyādikathanarūpaḥ ṣaṣṭhaḥ paricchedaḥ |

kumārīpūjanaratetyādinā pūrvalikhitaṃ kumārīpūjāvidhinā cākāṅkṣitaṃ prāptāvasareṇedānīṃ taducyate mayā |
atha kumārīpūjā ||

tatra kumārīnirūpaṇaṃ rudrajāmalottarakhaṇḍīyaṣaṣṭhapaṭale ||

ekavarṣā bhavet sandhyā dvivarṣā ca sarasvatī |
trivarṣā ca tridhā mūrttiścaturvarṣā ca kālikā |
subhagā pañcavarṣā tu ṣaṣṭhavarṣā bhavedumā |
saptabhirmālinī sākṣādaṣṭavarṣā tu kubjikā |
navabhiḥ kālasandarbhā daśabhiścāparājitā |
ekādaśe tu rudrāṇī dvādaśābde tu bhairavī |
trayodaśe mahālakṣmīrdvisaptā pīṭhanāyikā |
kṣetrajñā pañcadaśabhiḥ ṣoḍaśe cāmbikā matā |
evaṃ krameṇa saṃgṛhya yāvat puṣpaṃ na jāyate |
pratipadādipūrṇāntaṃ vṛddhibhedena pūjayet ||

ekavarṣetyādisarvaṃ vṛhannīlatantre'pi kevalaṃ ṣaḍvarṣā ca umā bhavet |
dvisaptā nāyikā smṛtā |
ṣoḍaśe carcakā mateti pāṭhabhedo nāmabhedaśceti |
kubjikātantre saptamapaṭale tu viśeṣa ukto yathā ||

pañcavarṣāṃ samārabhya yāvad dvādaśavārṣikī |
kumārī sā bhaveddevi ! nijarūpaprakāśinī |
ṣaḍvarṣāñca samārabhya yāvat sā navavārṣikī |
tāvaccaiva maheśāni ! sādhakābhīṣṭasiddhaye |
aṣṭavarṣāṃ samārabhya yāvattrayodaśābdikī |
kulajāṃ tāṃ vijānīyāttatra pūjāṃ samācaret |
daśavarṣāṃ samārabhya yāvat ṣoḍaśavārṣikī |
yuvatīṃ tāṃ vijānīyāddevatāṃ tāṃ vicintayet |
annaṃ vastraṃ tathā nīraṃ kumāryai yo dadāti hi |
annaṃ merusamaṃ devi ! jalañca sāgaropamam |
vastraiḥ koṭimahasrābdaṃ śivaloke mahīyate |
pūjopakaraṇānīha kumāryai yo dadāti hi |
santuṣṭā devatā tasya putratvenānukalpyate ||

viśvasāre

tu ||

aṣṭavarṣā tu sā kanyā bhavedgaurī varānane ! |
navavarṣā rohiṇī sā daśavarṣā tu kanyakā |
ata ūrddhaṃ mahāmāyā bhavet saiva rajasvalā |
ārabhya dvādaśābdācca yāvadviṃśatisaṃkhyakam |
sukumārā ca sā proktā sarvatantrasamanvitā |
yānapāṣāṇadhātūnāṃ tejorūpeṇa saṃsthitā |
jīvajantuṣu deveśi |
kiṃ vaktavyamataḥ param |
yatra nāsti mahāmāyā tatra kiñcinna vidyate ||

ityuktam ||

tat pūjāphalaṃ yoginītantre pūrvakhaṇḍe saptadaśapaṭale ||

kumārīpūjanaphalaṃ vaktuṃ nārhāmi sundari ! |
jihvākoṭisahasraistu vaktrakoṭiśatairapi |
tasmāttāṃ pūjayedbālāṃ sarvajātisamudbhavām |
jātibhedo na karttavyaḥ kumārīpūjane śive ! |
jātibhedānmaheśāni ! narakānna nivarttate |
vicikitsāparo mantrī dhruvaṃ sa pātakī bhavet |
devībuddhyā mahābhaktastasmāttāṃ paripūjayet |
sarvavidyāsvarūpā hi kumārī nātra saṃśayaḥ |
yadi bhāgyavaśāddevi ! veśyākulasamudbhavām |
kumārīṃ labhate kānte |
sarvasvenāpi sādhakaḥ |
yatnataḥ pūjayettāntu svarṇaraupyādibhirmudā |
tadā tasya mahāsiddhirjāyate nātra saṃśayaḥ ||

kumārīpūjāsthānaṃ phalamapi tatraiva ||

kumārīpūjyate yatra sa deśaḥ kṣitipāvanaḥ |
mahāpuṇyatamo bhūyāt samantāt krośapañcakam |
jāmale tatraiva ||

mahāparvasu sarveṣu viśeṣācca pavitrake |
mahānavamyāṃ deveśi ! kumārīñca prapūjayet |
tasmāt ṣoḍaśaparyantaṃ yuvatīti pracakṣate |
tatra bhāvaprakāśaḥ syāt sa bhāvaḥ paramo mataḥ |
rakṣitavyāḥ prayatnena akṣatāstāḥ pracintayet |
mahāpūjādikaṃ kṛtvā vastrālaṅkārabhojanaiḥ |
pūjayenmandabhāgyo'pi labhate jayamaṅgalam |
anyeṣāṃ kathanenātha prayojanamahāphalam |
vidhinā pūjayed yastu divyavīrapaśusthitaḥ |
bhāvatraye mahāsaukhyaṃ divyakarmaṇi satphalam ||

tathā ||

aśeṣakulasampannāṃ nānājātisamudbhavām |
nānādeśodbhavāṃ vāpi saguṇāguṇasaṃyutām |
dvitīyavatsarādūrddhaṃ yāvat syādaṣṭamābdakam |
tāvajjaptvā pūjayitvā kanyāṃ sundaramohinīm |
divyabhāvasthitaḥ sākṣāttantramantraphalaṃ labhet |
kumārī pūjanādeva kumārībhojanādibhiḥ |
ekadvitryādivījānāṃ phaladā nātra saṃśayaḥ |
tābhyaḥ puṣpaṃ phalaṃ dattvā anulepādikaṃ tathā |
bālapriyañca naivedyaṃ dattvā tadbhāvabhāvitaḥ |
mṛdā tadaṅgamātmānaṃ bālabhāvaviceṣṭitaḥ |
atipriyakathālāpakrīḍākautūhalānvitaḥ |
yathārthaṃ tat priyaṃ tatra kṛtvā siddhīśvaro bhavet |
kanyā sarvasamṛddhiḥ syāt kanyā sarvaṃ paraṃ tapaḥ |
homaṃ mantrārcanaṃ nityakriyāṃ kaulikasatkriyām |
nānāphalamahādharmaṃ kumārīpūjanaṃ vinā |
tattatkarmaphalaṃ nātha prāpnoti sādhakottamaḥ |
phalaṃ koṭiguṇaṃ vīraḥ kumārī pūjayā labhet |
kusumāñjalipūrṇañca kanyāyai kulapaṇḍitaḥ |
dadāti yadi tat puṣpaṃ koṭimeruhiraṇyavat |
taddānajaṃ mahāpuṇyaṃ kṣaṇādeva samālabhet |
kumārī bhojitā yena trailokyaṃ tena bhojitam ||

kālītantre ekādaśapaṭale ||

kumārīpūjanaṃ kuryāt sarvakarmaphalāptaye ||

rudrajāmale uttarakhaṇḍe saptamapaṭale ||

atha pūjāṃ pravakṣyāmi kumāryā atidurllabham |
ityabhidhāya ||

pūjāsthānaṃ mahāpīṭhaṃ devālayamathāpi vā |
naṭīkanyāṃ hīnakanyāṃ tathā kāpālikanyakām |
rajakasyāpi kanyāñca tathā nāpitakanyakām |
gopālakanyakāñcaiva brāhmaṇasyāpi kanyakām |
śūdrakanyāṃ vaidyakanyāṃ tathā vaṇikakanyakām |
caṇḍālakanyakāṃ vāpi yatra kutrāśrame sthitām |
suhṛdvargasya kanyāñca samānīya prayatnataḥ |
pūjayet paramānandairātmadhyānaparāyaṇaḥ |
mama pūjāṃ yaḥ karoti pratyahaṃ śuddhabhaktitaḥ |
tasyā vaśyaṃ

kumārīṇāṃ pūjanaṃ bhojanaṃ raveḥ |
tejorūpaṃ vidhoścāgneḥ sarvabhāve prakāśate |
tatpūjanāttadālāpāt bhojanādapi tacchabhāt |
mama prītirbhavet sākṣāddevatā guptasaṃsthitā |
bālabhairavadevasya kāminī vaṭukasya ca |
matputtrasya sarvalokapūjitasya mahaujasaḥ |
pūjābhirvividhairdravyaiḥ kumāri devapūjitā |
kumārī devatā proktā sarvato jagadīśvarī |
pūjārthaṃ sarvalokasya samānīya sureśvarāḥ pūjayanti mahādevīṃ guptabhāvanivāsinīm |
sadā bhojanavāñchāḍhyā mānyā santuṣṭahāsinī |
vṛthā na rauti sā devī kumārī devanāyikā |
sarasvatīsvarūpā sā pūjyate sarvanāyakaiḥ |
śivabhaktairviṣṇubhaktaistathānyadevapūja-kaiḥ |
sarvalokaiḥ pūjitā sā cāvaśyaṃ pūjyate vudhaiḥ |
pūjayā labhate pūjāṃ pūjayā labhate śriyam |
pūjayā dhanamāpnoti pūjayā labhate mahīm |
pūjayā labhate lakṣmīṃ sarasvatīṃ mahaujasam |
mahāvidyā prasīdanti sarve devā na saṃśayaḥ |
kālabhairavabrahmendrā brāhmaṇā brahmavedinaḥ |
rudrāśca devavargāśca vaiṣṇavā brahmarūpiṇaḥ |
avatārāśca dvibhujā vaiṣṇavāśca caturbhujāḥ |
anye dikpāladevāśca carācaragurustathā |
nānāvidyāratāḥ sarve dānavāḥ kūṭaśālinaḥ |
upasargasthitā ye ye te te tuṣṭā na saṃśayaḥ |
yadyahaṃ śuddhirūpā hi anyaloke ca kā kathā |
kumārīpūjanaṃ kṛtvā trailokyaṃ vaśamānayet |
mahāśāntirbhavet kṣipraṃ sarvapuṇyaphalapradam ||

vṛhannīlatantre ||

mahābhayāni durbhikṣādyutpātāni kuleśvari ! |
duḥsvapnamapamṛtyuñca yaccānyat duḥkhadaṃ nṝṇām |
kumārīpūjanādeva na tāni prabhavanti hi |
nityaṃ krameṇa deveśi ! pūjayedvidhipūrvakam |
ghnanti vighnān pūjitāśca bhayaṃ śatrūn mahotkaṭān |
grahā rogāḥ kṣayaṃ yānti bhūtavetālapannagāḥ ||

rudrajāmale tathā ||

tattanmantrasamullekhāt kṣaṇāt puṇyāyutaṃ labhet |
mantreṇa

puṭitaṃ kṛtvā japtvā siddhiśvaro bhavet |
yadyat prakāramuddiśya vadāmi surasundara ! |
tattat kāryañca karttavyaṃ bhinnabuddhiṃ na kārayet |
tathā |
śṛṇu nātha ! kulārthaṃ me kumārīpūjane manum |
mahāvidyāmahāmantraṃ siddhimantraṃ na saṃśayaḥ |
etanmantraprabhāveṇa jīvanmukto bhavet sudhīḥ |
ante devīpadaṃ yāti satyamānandabhairava ! |
aihike sukhasampattiṃ madhumatyāḥ prasādakam |
avaśyaṃ prāpnuyānmarttyo viśrāmaṃ kuru śaṅkara ! |
vāgbhavena vapuḥkṣobhaṃ māyāvīje guṇāṣṭakam |
śriyo vīje śriyo lābho māyāvīje ripoḥ kṣayaḥ |
bhairaveṇa tu vījena khecaratvaṃ surādibhiḥ |
kumārikā hyahaṃ nātha ! sadā tvaṃ hi kumārakaḥ |
śatamaṣṭottarāṃ vāpi ekāṃ vā paripūjayet |
pūjitāḥ pratipūjyante nirvahantyavamānitāḥ |
kumārī yoginī sākṣāt kumārī paradevatā |
asurā duṣṭanāgāśca ye ye duṣṭagrahā api |
bhūtavetālagandharvā ḍākinī yakṣarākṣasāḥ |
yāścānyā devatāḥ sarvā bhūrbhuvaḥ svaśca bhairavāḥ |
pṛthivyādīni sarvāṇi brahmāṇḍaṃ sacarācaram |
brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ |
te tuṣṭāḥ sarvatuṣṭāśca yastu kanyāṃ prapūjayet |
vidhiyuktāṃ kumārīṃ tu bhojayeccaiva bhairava ! |
pādyārghyañca tathā dhūpaṃ kuṅkumaṃ candanaṃ śubham |
bhaktibhāvena sampūjya kumārībhyo nivedayet ||

kumārīpūjākramastu ||

tathā ||

ānīya sundarīṃ nārīṃ kumārīṃ varanāyikām |
ratnālaṅkārasaṃyuktāṃ śaṅkhavastrādiśobhitām |
vāgbhavena jalaṃ nātha tannāmnā paridāpayet |
devībuddhyā sadā dhyātvā pūjayet sādhakottamaḥ |
māyāvījena tannāmnā pādyaṃ dadyāttathā prabho ! |
lakṣmīvījena cārghyantu kūrccavījena candanam |
māyāvījena puṣpāṇi kumāryai dāpayet sudhīḥ |
sadāśivena mantreṇa dhūpadīpau mahattamau |
dattvā ṣaḍaṅgamantreṇa pūjayeddevanāyakam |
tatprakāraṃ

mahādeva ! śṛṇuṣvānandarūpadhṛk |
mahātejomayaṃ śubhraṃ hṛdayaṃ hastadakṣiṇaiḥ |
vibhāvya prapaṭhed natvā tanmantraṃ śṛṇu śaṅkara ! |
ādau vāgbhavamuccārya māyāṃ lakṣmīñca kūrccakam |
pretavījaṃ tato brūyāt savisargendukīlakam |
kulaśabdaṃ samuccāryaṃ kumārike tato vadet |
hṛdayāya namaḥ procya tataḥ śirasi bhāvayet |
śuklavarṇaṃ sarvamayaṃ vījamuccārya saṃnyaset |
hakāraṃ vāgbhavādyañca vakāraṃ vāgbhavātmakam |
māyāṃ lakṣmīṃ vāgbhavañca dviṭhāntaṃ śirase padam |
vahnijāyāvadhirmantro nyaset śirasi sādhakaḥ |
śikhāmadhye kṛṣṇavarṇaṃ nīlāñjanacayaprabham |
vibhāvya sanyasenmantrī kumārīkulasiddhaye |
ādau praṇavamuddhṛtya tadante viṣṇusundarī |
śikhāyai padamuddhṛtya vaṣaṭkāraṃ tato vadet |
tataḥ kavacamadhye ca balavantaṃ sutejasam |
prathamāruṇasaṅkāśaṃ dhyātvā cāru kalevaram |
vāgbhavañca samuccārya kulaśabdaṃ tato vadet |
vāgīśvaripadaṃ paścāt kavacāya tato vadet |
tārakabrahmaśabdañca kavacanyāsajālakam |
tato netratraye dhyātvā mahāvījaṃ mahāprabham |
raktavarṇaṃ koṭikoṭi javāmaṇḍalamaṇḍitam |
virājitaṃ koṭipuṇyārjitatejasi bhāskare |
vāgbhavaṃ hi samuccārya kuleśvaripadaṃ tataḥ |
netratrayāya śabdānte vauṣaḍ locanamantrakam |
tataḥ sādhakamantro ca vāmahastatale tathā |
madhyamātarjanībhyāñca tāladvayamupācaret |
tanmantraṃ koṭisūryograjyotsnājālasamaprabham |
mahākāśodbhavaṃ śabdamahograparipīḍanam |
māyāvījaṃ tathāstrāya padamuddhṛtya yatnataḥ |
phaḍante cāntamuddhṛtya mahāmantraṃ prakīrttitam |
tatastasyāḥ kuṇḍaviledhyātvā ca parivāravān |
pūjayed yatnato mantrī tejasā'mṛtavārayā |
tarpayet pūjayedbhaktyā bhairavaṃ bālabhairavam |
devatābhiḥ pūjayitvā parivārān krameṇa tu |
tato vāgbhavamuccārya

siddhajayāya śabdataḥ |
pūrvaṃ padaṃ samuccārya vaktrāya nama īritam |
tato vāgbhavamuccārya jayāya śabdamuddharet |
uttare vaktramuddhṛtya caturthyantaṃ namaḥ padam |
tato vāgbhavamāyāśrīvījamuccārya yatnataḥ |
kubjike paścimānte ca vaktrāya nama īritam |
tato vāgbhavamuccārya kālikepadamuccaret |
dakṣavaktrāya śabdānte namo mantraḥ prakīrttitaḥ |
etanmantrākṣarānnātha ! samuccārya kuleśvara ! |
pūjayitvā krameṇaiva bhāskaraṃ paripūjayet |
caṇḍaṃ dikpāladevañca sandhyādīn paripūjayet |
vīrabhadrā mahākanyā kaulinīṃ kulagāminīm |
aṣṭādaśabhujāṃ kālīṃ caṇḍadurgāṃ prapūjayet |
naivedyādīn samānīya nānābhaktyānurājitam |
dugdhaṃ ghanāvṛtaṃ kṣīraṃ pakvānnaṃ pakvasatphalam |
yadyatkālopayogyañca sarvadā madhumiśritam |
pañcatattvaṃ kuladravyaṃ nijakalyāṇavarddhanam |
nānādravyañca naivedyaṃ svasvakalpoktasādhitam |
kumārībhyo nivedyaivaṃ nānāsaurabhaśobhitam |
śītalaṃ jalamānīya dadyāttābhyo mahāsudhīḥ |
tato hitaṃ mahāmantraṃ kumāryāścāti durlabham |
adha vāgmī samūlañca japtvā siddhīśvaro bhavet |
samarpya prāṇavāyūnāṃ dhāraṇaṃ kārayet svayam |
aṣṭāṅgādipraṇāmañca kurvan stotraṃ paṭhannamet ||

praṇāmamantro'pi tatraiva ||

namāmi kulakāminīṃ paramabhāgyasandāyinīm |
kumāraraticāturīṃ sakalasiddhimānandinīm |
pravālaguṭikāsrajaṃ rajatarāgavastrānvitām |
hiraṇyatulabhūṣaṇāṃ bhuvanavāk kumārīṃ bhaje |
iti mantreṇa sannamya tāriṇīṃ paripūjayet |
śivaṃ gaṇeśaṃ sampūjya praṇamet sādhakottamaḥ |
dakṣiṇāṃ vidhivaddatvā kumārībhyaḥ krameṇa tu |
vivāhayet svayaṃ kanyāṃ brahmahatyāṃ vinaśyati |
yo yaśca puṇyakāle tu kanyādānaṃ samāpayet |
bhuktimuktiphalaṃ tasya saubhāgyaṃ sarvasampadaḥ |
rudraloke

vasennityaṃ trinetro bhagavān haraḥ |
tīrthakoṭisahasrāṇi aśvamedhaśatāni ca |
tatphalaṃ labhate marttyo yastu kanyāṃ vivāhayet |
bālukā sāgare yāvat tāvadabdasahasrakam |
ekaikaṃ kulamudhṛtya rudraloke mahīyate |
tattadiṣṭadevatāyāḥ prītaye tuṣṭaye sudhīḥ |
kanyādānaṃ samāhṛtya muktimāpnoti bhairava ! |
tattaddvitīyakanyāyāstattadbuddhyā ca sādhakaḥ |
vibhāvya śivarūpatvaṃ sampradānīyakanyake |
pūrṇarūpaṃ śivaṃ dhyātvā varaṃ sarvāṅgasundaram |
tejomayaṃ yaśaḥkāntaṃ kālabhairavarūpiṇam |
vaṭukeśaṃ mahādevaṃ varayet sādhakāgraṇīḥ |
bālarūpāñca trailokyasundarīṃ varavarṇinīm |
nānālaṅkāranamrāṅgīṃ bhadravidyāprakāśinīm |
cāruhāsyāṃ mahānandahṛdayāṃ śubhadāṃ śubhām |
dhyātvā dvādaśapatrābje pūrṇacandranibhānanām |
sampradānaṃ samānīya tattanmantreṇa dāpayet |
iti kumārīdānakramaphalam ||

atha kumārīmantrapuraścaraṇam ||

aṣṭamapaṭale ||

atha vakṣye mahādevyāḥ kumāryā japahomakam |
lakṣasaṃkhyaṃ japaṃ kṛtvā māyāṃ vāvāgbhavaṃ manum |
kālīvījaṃ vāpi nātha ! athavā kāmavījakam |
sadāśivena puṭitaṃ vinducandravibhūṣitam |
athavā praṇavenāpi puṭitaṃ tridaśeśvara ! |
lakṣasaṃkhyaṃ krameṇaiva japtvā siddhīśvaro bhavet |
japettanmantraṃ deveśa ! lakṣasaṃkhyāvidhānataḥ |
taddaśāṃśena juhuyād ghṛtāktavilvapatrakaiḥ |
athavā śvetapuṣpaiśca kundapuṣpairmahāphalam |
evaṃ krameṇa juhuyāt karavīraprasūnakaiḥ |
ghṛtāktaiḥ kevalairvāpi candanāgurumiśritaiḥ |
haviṣyāśī divābhāge rātrau pūjāparo bhavet |
nijapūjāmaśeṣaistu kuladravyaiḥ prapūjayet |
ravisaṃkhyaṃ japettatra paramānandarūpadhṛk |
japānte juhuyānmantrīmaduktadravyasaṃyutaiḥ |
tataḥ prāṇātmakaṃ vāyuṃ śodhayitvā punaḥ punaḥ |
prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā cāṣṭāṅgaiḥ praṇamenmudā |

praṇāmasamaye nātha ! idaṃ stotraṃ paṭhed yadi |
kavacasya tathā pāṭhyaṃ kumārīṇāmathāpi vā |
nijadevyā mahāstotraṃ pīṭhāṅgaṃ kavacaṃ tataḥ |
kumārīṇāmahaṃdeva ! sahasraṃ nāma sāṣṭakam |
paṭhitvā siddhimāpnoti nātra kāryā vicāraṇā |
tadaśaktau nijadevyāḥ sahasranāmamaṅgalam |
aṣṭottaraṃ paṭhennātha ! siddhikāṅkṣī na saṃśayaḥ |
tāsāṃ stotraṃ divyanātha ! śṛṇusarvatra maṅgalam |
akasmāt siddhimāpnoti paṭhitvā sādhakottamaḥ |
agre saṃsthāpya tāḥ sarvā ratnakoṭisuśītalāḥ |
tatastotraṃ paṭheddhīmān samāhitamanā vaśī |
mahādivyācārarato vīrabhāvolvaṇo'pi vā |
evaṃ krameṇa prapaṭhedbhaktibhāvaparāyaṇaḥ |
mahāvidyā mahāsevā bhaktiśraddhāplutārpitaḥ |
mahājñānī bhavet kṣipraṃ vāñchāsiddhimavāpnuyāt ||

atha kumārīpūjāprayogaḥ ||

tatra ekavarṣāvadhi ṣoḍaśavarṣaparyantamajātapuṣpā kumārīsaṃjñā tatra varṣakrameṇa nāmāni yathā ||

sandhyā || 1 ||

sarasvatī || 2 ||

tridhā mūrttiḥ || 3 ||

kālikā || 4 ||

subhagā || 5 ||

umā || 6 ||

mālinī || 7 ||

kubjikā || 8 ||

kālasandarbhā || 9 ||

aparājitā || 10 ||

rudrāṇī || 11 ||

bhairavī || 12 ||

mahālakṣmīḥ || 13 ||

pīṭhanāyikā || 14 ||

kṣetrajñā || 15 ||

ambikā || 16 ||

pratipadādipañcadaśyantaṃ vṛddhikrameṇa pūjanīyāḥ |
kumārī tu sarvajātīyaiva praśasyā |
naṭīkanyā kāpālikakanyā rajakakanyā nāpitakanyā gopālakanyā brāhmaṇakanyā śūdrakanyā vaidyakanyā vaṇikkanyā caṇḍālakanyā suhṛdvargakanyā |
kumārīmāsane samupaveśya dhyāyed yathā ||

bālarūpāñca trailokyasundarīṃ varavarṇinīm |
nānālaṅkāranamrāṅgīṃ bhadravidyāprakāśinīm |
cāruhāsyāṃ mahānandahṛdayāṃ śubhadāṃ śubhām |
evaṃ dhyātvātmaśirasi puṣpaṃ dattvā mānasopacāreṇa sampūjya punardhyātvā kumāryaṅge dattvā idamāsanam aiṃ hrīṃ śrīṃ huṃ

hsauḥ sandhyāyai kumāryai namaḥ ||

evaṃ pūrvavījānyuccārya sarasvatyai kumāryai nama ityādivatsarānukrameṇa caturthyante na nāmrā āsanādibhiḥ ṣoḍaśairupacāraiḥ sampūjayet |
etajjalaṃ aiṃ sandhyāyai namaḥ |
etatpādyaṃ hrīṃ sandhyāyai namaḥ |
evamābharaṇam |
eva gandhaḥ huṃ sandhyāyai namaḥ |
etāni puṣpāṇi hrīṃ sandhyāyai vauṣaṭ |
eṣa dhūpaḥ hsauḥ sandhyāyai namaḥ |
evaṃ dīpaḥ |
etannaivedyaṃ aiṃ hrī/ śrī/ hu/ hauḥ sandhyāyai nivedayāmi |
śaṅkhamālyakajjvala kuṅkumādikamanena namo'ntena mantreṇa deyam |
sarvatra caturthyantanāmānte kumāryai iti viśeṣaṇaṃ dātavyam |
tataḥ ṣaḍaṅgapūjā tatkramastu kumāryā hṛdayaṃ dakṣiṇahastena dhṛtvā mahātejomayaṃ śuklavarṇaṃ vibhāvya aiṃ hrīṃ śrīṃ hu/ hsauḥ kulakumārike hṛdayāya namaḥ |
śiraḥ śuklavarṇaṃ sarvamayaṃ vibhāvya haiṃ vaiṃ hrīṃ śrīṃ aiṃ śirase svāhā |
śikhāṃ nīlāñjanacayaprabhāṃ vibhāvya oṃ śrīṃ śikhāyai vaṣaṭ |
kavacaṃ prathamāruṇasaṅkāśaṃ sutejaskaṃ vibhāvya aiṃ kulavāgīśvari kavacāya hu/ |
tato netratrayaṃ sarvavījamayaṃ mahāprabhaṃ raktavarṇaṃ koṭi koṭi javāpuṣpojjvalaṃ vibhāvya aiṃ kuleśvari netratrayāya vauṣaṭ |
hrīṃ astrāya phaḍiti vāmahastatale tarjanīmadhyamābhyāṃ tāladvayaṃ dadyāt |
tatastasyāḥ kuṇḍa vile saparivāraṃ bālabhairavaṃ dhyātvā ete gandhapuṣpe oṃ saparivārabālabhairavāya namaḥ iti pūjayet |
ete gandhapuṣpe aiṃ siddhajayāya pūrvavaktrāya namaḥ |
evaṃ jayāyottaravaktrāya |
aiṃ hrīṃ śrīṃ kubjike paścimavaktrāya |
aiṃ kālike dakṣiṇavaktrāya |
oṃ bhāskarāya pratyekaṃ dikpālebhyaḥ vīrabhadrāyai mahākanyāyai kaulinyai kalanāminyai aṣṭādaśabhujāyai kālyai caṇḍadurgāyai oṃkārādinamo'ntena pūjayet |
tataḥ kumārīmūlamantraṃ svīyamantraṃ vā yathāśakti japtvā

prāṇāyāma kṛtvā japaṃ samarpya stavakavacādikaṃ paṭhitvā aṣṭāṅgaṃ pañcāṅgaṃ vā praṇamya dakṣiṇāṃ dadyāt ||

atha kumārīstotram ||

bhairavyu vāca ||

devendrādaya indukoṭikiraṇāṃ vārāṇasīvāsinīṃ vidyāṃ vāgbhavakāminīṃ trinayanā sūkṣmakriyāgāminīm ||

caṇḍodveganikṛntanīṃ trijagatāṃ dhātrīṃ kumārī varāṃ mūlāmbhoruhavāsinīṃ śaśimukhīṃ sampūjayanti śriyai || 1 ||

bhāvyāṃ devagaṇaiḥ śivendrayatibhirmokṣārthibhirvālikāṃ sandhyāṃ nityaguṇodayāṃ dvijagaṇaśreṣṭhodayāṃśvāruhām |
śuklābhāṃ parameśvarīṃ śubhakarīṃ bhadrāṃ viśālānanāṃ gāyatrīṃ gaṇamātaraṃ dinagatiṃ kṛṣṇāñca vṛddhāṃ bhaje || 2 ||

bālāṃ bālakapūjitāṃ guṇayutāṃ vidyāvatāṃ mokṣadāṃ dhātrīṃ śuklasarasvatīṃ suravarāṃ vāgvādinīṃ caṇḍikām |
svādhiṣṭhānaharapriyāṃ priyakarīṃ vedāntavidyāpradāṃ nityaṃ mokṣahitāya yogavapuṣā caitanyarūpāṃ bhaje || 3 ||

nānāratnasamūhanirmitagṛhe pūjyāṃ surairbālikāṃ vande nandanakānane manasi saṃsiddhāntavījātmake |
arthaṃ dehi nirarthakāya vapuṣe hitvā kumārīkalāṃ mahyaṃ mātṛkumārike ca trividhā mūrtyā ca tejomayī || 4 ||

hālāhālakarālikāṃ kulapathollāsaikavījodvahāṃ māṃsāmodakarālinīṃ hi bhajatāṃ kāmātiriktapradām |
bālo'haṃ vaṭukeśvarasya caraṇāmbhojāśrito'haṃ sadā hitvā valakumārike ! śirasi śuklāmbhoruhe sambhaje || 5 ||

sūryāhlādabalākinīṃ kalimahāpāpāditāpāpahāṃ tejogāṃ bhuvi sūryagāṃ bhayaharāṃ tejomayīṃ kālikām |
vande hṛtkamale sadā ravidale bālendravidyāṃ satīṃ sākṣāt siddhikarīṃ kumāri vimale tvāmādyarūpeśvarīm || 6 ||

nityaṃ śrīkulakāminīṃ kulavatīṃ kaulāmumāmambikāṃ nānāyogavilāsinīṃ suramaṇī nityāṃ tapasyānvitām |
vedāntārthaviśeṣadeśavasanābhāṣāviśeṣasthitāṃ vande parvatarājarājatanayāṃ kālapriye tvāmaham || 7 ||

kaumārīṃ kulamālinīṃ ripugaṇakṣobhāgnisandāyinīṃ raktābhānayanā śubhāṃ paramamārgānmuktisaṃjñāpradām |
bhāryāṃ bhogavatīṃ patiṃ tribhuvaneṣvāmīdapañcānanāṃ pañcāsyapriyakāminīṃ bhayaharāṃ sarpādihārāṃ bhaje || 8 ||

candrāsyāṃ caraṇadvayāmbujamahāśobhāvinodīṃ nadīṃ mohādikṣayakāriṇīṃ varakarāṃ śrīkubjikāṃ sundarīm |
ye nityaṃ paripūjayanti sahasā rājendracūḍāmaṇiṃ teṣāṃ hi dhanamāyuṣaṃ trijagatāṃ vyāpyeśvaratvaṃ jaguḥ || 9 ||

yogīśaṃ bhuvaneśvaraṃ priyakaraṃ śrīkālasandarbhadaṃ śobhāsāgaragāminaṃ suratarorvāñchāphaloddīpanam |
lokānāmaghanāśanāya śivayā śrīsaṃjñayā vidyayā dharmaprāṇasadaivataṃ praṇamatāṃ kalpadrumaṃ bhāvaye || 10 ||

vidyāntāmaparājitāṃ madanamodamattānanāṃ hṛtpadmasthitapādukāṃ kulakalāṃ kātyāyanīṃ bhairavīm |
ye ye puṇyadhiyo bhajanti paramānandābdhimadhye mudā sarvācchāditatejasā bhayakarīṃ mokṣāya satkīrttaye || 11 ||

rudrāṇīṃ praṇamāmi padmavadanāṃ koṭyarkatejomayīṃ nānālaṅkṛtabhūṣaṇāṃ kulabhujāmānandasandāyinīm |
śrīmāyāṃ kamalānvitāṃ hṛdigatāṃ santānavījakriyāṃ vande vāgbhavarūpiṇīṃ kulabadhūṃ hu/kāravījodbhavām || 12 ||

namāmi varabhairavīṃ kṣititalāghakālānalāṃ mṛṇālakusumāruṇāṃ bhuvanadoṣasaṃśodhinīm |
jagadbhayaharāṃ parāṃ tarati yā ca yogeśvarī mamāpadasahasrakaṃ sakalabhogadāṃ tāmaham || 13 ||

sāmrājyaṃ pradadāti yā bhagavatī vidyā mahālakṣaṇā sākṣādaṣṭasamṛddhidā bhuvi mahālakṣmīḥ kulakṣobhahā |
svādhiṣṭhānasupaṅkaje vivasitā viṣṇoranantaśriye vande rājapadapradāṃ śubhakarīṃ kauleśvarīṃ sarvadā || 14 ||

pīṭhānāmadhipādhipāmasurahāṃ vidyāṃ śubhāṃ nāyikāṃ sarvālaṅkaraṇānvitāṃ trijagatāṃ kṣobhāpahāṃ vāruṇīm |
vande pīṭhaganāyikāṃ tribhuvanacchāyābhirācchāditāṃ sarveṣāṃ hitakāriṇīṃ jayavatāmānandarūpeśvarīm || 15 ||

kṣetrajñāṃ madavihvalāṃ kulavatīṃ siddhipriyāṃ preyasīṃ śambhoḥ śrīvaṭukeśvarasya mahatāmānandasañcāriṇīm |
sākṣādātmaparodgamāṃ nijamanaḥkṣobhāpahāṃ śākinīm |
vākyārthaprakaṭāmahaṃ rajatabhāṃ vande mahābhairavīm || 16 ||

sampūrṇavidhuvanmukhīṃ kamalamadhyasambhāvinīṃ śirodaśaśate dale'mṛtamahābdhidhārādharām |
praṇāmaphaladāyinīṃ sakalarājyavaśyāṃ guṇāṃ namāmi paramāmbikāṃ viṣayapāśasaṃhāriṇīm || 17 ||

sākṣādahaṃ tribhuvane'mṛtapūrṇadehāṃ sandhyādidevikamalāṃ kulapaṇḍitendrām |
tanno bhaje daśaśate dalamadhyamadhye kauleśvarīṃ sakaladivyajanāśrayāṃ tvām || 18 ||

viśveśvarīṃ surakule varakālike tvāṃ siddhānale pratidinaṃ praṇamāmi bhaktyā |
bhaktiṃ dhanaṃ jayapada yadi dehi dāsyaṃ tasmin mahāmadhumatī laghugehabhāryām || 19 ||

etat stotraprasādena kavitāvākpatirbhavet |
mahāsiddhīśvaro divyo vīrabhāvaparāyaṇaḥ ||

sarvatra jayamāpnoti sahi syāddharavallabhaḥ |
vācāmīśo bhavet kṣipraṃ kāmarūpī bhavennaraḥ |
paśureva mahāvīro divyo bhavati niścitam |
kramaśo hyaṣṭasiddhiḥ syādvāgmī bhavati naścitim |
sarvā vidyāḥ prasīdanti tuṣṭāḥ sarvadigīśvarāḥ |
vahniḥ śītalatāṃ yāti jalastambhaṃ sa kārayet |
dhanavān putravān rājā ihaloke bhavennaraḥ |
sa gacchati ca vaikuṇṭhe kailāse śivasannidhau |
muktireva mahādeva ! yo nityaṃ sarvadā paṭhet |
mahāvidyāpadāmbhojaṃ sa hi paśyati niścitam ||

śṛṇu nātha ! pravakṣyāmi kumārītarpaṇādikam |
yāsāṃ tarpaṇamātreṇa kulasiddhirbhavet dhruvam |
kulavālāṃ mūlapadmasthitāṃ kāmavihāriṇīm |
śatadhā mūlamantreṇa tarpayāmi tava priye || 11 ||

mūlādhāramahātejaśchaṭāmaṇḍala-maṇḍitām |
sandhyādevīṃ tarpayāmi kāmavījena me śubhe || 2 ||

mūlapaṅkajayogāṅgī kumārīṃ śrīsarasvatīm |
tarpayāmi kuladravyaistava santoṣahetunā || 2 ||

cārumūlādhārapadme trimūrttiṃ vālanāyikām |
sarvakalyāṇadā devīṃ tarpayāmi parāmṛtaiḥ || 4 ||

svādhiṣṭhānamahāpadmaṣaḍdalāntaḥpra-kāśinīm |
śrīvījena tarpayāmi bhogamokṣāya kevalam || 5 ||

svādhiṣṭhāna kulollāsaviṣṇusaṅketagāminīm |
kālikāṃ nijavījena tarpayāmi kulāmṛtaiḥ || 6 ||

svādhiṣṭhānākhyapadmasthā mahātejomayīṃ śivām |
sūryāṇāṃ śīrṣamadhunā tarpayāmi kuleśvarīm || 7 ||

maṇipurābjamadhyeṣu manoharakalevarām |
umādevīṃ tarpayāmi māyāvījena pārvatīm || 8 ||

maṇipūrāmbhojamadhye trailokyaparipūjitām |
mālinīṃ malacittasya sadvuddhestarpayāmyaham || 9 ||

maṇipūrasthitāṃ raudrī paramānandavarddhinīm |
ākāśagāminī devīṃ kubjikāṃ tarpayāmyaham || 10 ||

tarpayāmi mahādevīṃ mantrasādhanatatparām |
yoginīṃ kālasandarbhāṃ tarpayāmi kulānanām || 11 ||

śaktimantrapradāṃ raudrīṃ lolajihvāsamākulām |
aparājitāṃ mahādevīṃ tarpayāmi kuleśvarīm || 12 ||

mahākaulapriyāṃ siddhāṃ rudralokasukhapradām |
rudrāṇīṃ rudrakiraṇāṃ tarpayāmi madhupriyām || 13 ||

ṣoḍaśasvarasaṃsiddhiṃ mahārauravanāśinīm |
mahāmadyapānacittāṃ bhairavīṃ tarpayāmyaham || 14 ||

trailokyavaradāṃ devīṃ śrīvījamālayāvṛtām |
mahālakṣmīṃ bhavaiśvaryāṃ tarpayāmyahamambike || 15 ||

lokānāṃ hitakartrīñca hitāhitajanapriyām |
tarpayāmi ramāvījaṃ pīṭhādyāṃ pīṭhanāyikām || 16 ||

jayantīṃ vedavedāṅgamātaraṃ sūryamātaram |
tarpayāmi sudhābhiśca kṣetrajñāṃ māyayāvṛtām || 17 ||

tarpayāmi kulānandapāragāṃ paramānanām |
tarpayāmyambikāṃ devīṃ mahālakṣmīṃ hṛdi sthitām || 18 ||

sarveṣāṃ caraṇadvayāmbujatalaṃ caitanyamidyāvatāṃ saukhyārthaṃ śubhaṣoḍaśasvarayutaṃ śrīṣoḍaśīmaṅgalam |
ānandārṇavapadmarāgakhacite siṃhāsane śobhite tvāṃ nityaṃ paritarpayāmi sakalaśvetābjamadhyāsane || 19 ||

ye nityaṃ supratiṣṭhitacārusakalastotrāṅgasantarpa-ṇaṃ vidyādānanidānamokṣaparamaṃ māyāmayaṃ yā ntivai |
no santi kṣitimaṇḍaleṣvarigaṇāḥ sarve vipatkārakāḥ |
rājānaṃ vaśayanti yogasakalairnityā bhavanti kṣaṇāt || 20 ||

tarpaṇātmakamokṣākhyaṃ paṭhanti yadi mānuṣāḥ |
aṣṭaiśvaryayuto bhūtvā vatsarāt ca prapaśyati |
mahāyogī bhavennātha ! māsādabhyāsataḥ prabho ! ||

trailokyaṃ kṣobhayet kṣipraṃ vāñchāphalamavāpnuyāt |
yaḥ paṭhedekabhāvena sa tarpaṇaphalaṃ labhet |
pūjāphalamavāpnoti kumārīstotrapāṭhataḥ |
yo na kuryāt kumāryarcāṃ stotrañca nityamaṅgalam |
sa bhavetpaśukalpo hi mṛtyustasya pade pade ||

iti rudrajāmale uttarakhaṇḍe mahākuloddīpane kumāryupacaryāvinyāse siddhamantraprakaraṇe divyabhāvanirṇaye bhairavabhairavīsaṃvāde kumārīstotraṃ samāptam ||

athātaḥ sampravakṣyāmi kumārīkavacaṃ śubham |
trailokyamaṅgalaṃ nāma mahāpātakanāśanam |
paṭhanāddhāraṇāllokā mahāsiddhāḥ prabhākarāḥ |
śakro devādhipaḥ śrīmān devagururvṛhasptatiḥ |
samyaktejomayo vahnidharmarājo bhayānakaḥ |
varuṇo devapūjyo hi jalānāmadhipaḥ svayam |
sarvaharttā mahāvāyuḥ kumāraḥ kuñjareśvaraḥ |
dhanādhipaḥ priyaḥ śambhoḥ sarve devā digīśvarāḥ |
tvamekaḥ prabhurekātmā sarveśo nirmalodayaḥ |
etat kavacapāṭhena sarve bhūpā dhanādhipāḥ |
praṇavo me śiraḥ pātu māyāsandhyātmikā satī |
lalāṭorddhaṃ mahāmāyā pātu me śrīsarasvatī |
kāmākhyā vaṭukeśānī trimūrttirbhālameva tu |
cāmuṇḍāvījarūpā ca vadanaṃ kālikā mama |
pātu māṃ sūryagā nityaṃ tathā netradvayaṃ mama |
karṇayugmaṃ

kāmavījasvarūpā māṃ tapasvinī |
rasanāgraṃ tathā pātu vāgdevī mālinī mama |
tālvagraṃ kāmarūpā ca dantāgraṃ kubjikā'vatu |
devī praṇavarūpā sā pātu nityaṃ śiro mama |
oṣṭhādharaṃ śaktivījātmikā svāhā svarūpiṇī galadeśaṃ mahāraudrī pātu me cāparājitā |
kṣrauṃvījaṃ me sadā kaṇṭhaṃ rudrāṇī svāhayānvitā |
hṛdayaṃ ṣoḍaśī vidyā pātu ṣoḍaśasusvarā |
dau vāhū pātu sarvatra mahālakṣmīḥ pradhānikā |
sarvamantrasvarūpā me codaraṃ pīṭhanāyikā |
pārśvayugmaṃ tathā pātu hṛddevī vāgbhavātmikā |
kaiśorī kaṭideśaṃ me māyāvījasvarūpiṇī |
jaṅghāyugmaṃ jayantī me yoginī kallukāvṛtā |
sarvāṅgamambikā devī pātu mantrārthagāminī |
keśāgraṃ kamalā deva ! nāsāgraṃ naramohinī |
civukaṃ caṇḍikādevī kumarī pātu me sadā |
hṛdayaṃ lalitādevī pṛṣṭhaṃ parvatavāsinī |
triśaktiḥ ṣoḍaśī devī liṅgaṃ guhyaṃ sadāva tu |
śmaśāne cāmbikā devī gaṅgāgarbhe ca bhairavī |
śūnyāgāre pañcamudrā mantrayantraprakāśinī |
catuṣpathe sadā pātu māmeva vajradhāriṇī |
śavāsanagatā caṇḍā muṇḍamālāvibhūṣitā |
pātu māmeva liṅge ca īśvarī śaktirūpiṇī |
vane pātu mahābālā mahāraṇye raṇapriyā |
mahājale taḍāge ca śatrumadhye sarasvatī |
mahākāśapathe pṛthvī pātu māṃ śītalā sadā |
raṇamadhye rājalakṣmīḥ kumārī kulakāminī |
arddhanārīśvarā pātu mama pādatalaṃ mahī |
navalakṣamahāvidyā kumārīrūpadhāriṇī |
koṭisūryapratīkāśā candrakoṭisuśītalā |
pātu māṃ varadā vāṇī vaṭukeśvarakāminī |
iti te kathitaṃ nātha ! kavacaṃ paramādbhutam |
kumāryāḥ kuladāyinyāḥ pañcatattvārthapāragam |
yo yajet pañcatattvena stotreṇa kavacena ca |
ākāśagāminī siddhirbhavettasya na saṃśayaḥ |
vajradehi bhavet kṣipraṃ

kavacasya prasādataḥ |
sarvasiddhīśvaro yogī jñānī bhavati yaḥ paṭhet |
vivāde vyavahāraṃ ca saṃgrāme kulamaṇḍale |
mahāpathe śmaśāne ca yogasiddhyudbhaveṣu ca |
paṭhitvā phalamāpnoti satyaṃ satyaṃ kuleśvara ! |
vaśīkaraṇakavacaṃ sarvatra jayadaṃ śubham |
puṇyavratī paṭhennityaṃ yatiḥ śrīmān bhaveddhruvam |
siddhavidyā kumārī ca dadāti siddhimuttamām |
paṭhed yaḥ śṛṇuyādvāpi sa bhavet kalpapādapaḥ |
bhuktimuktituṣṭipuṣṭiṃ rājalakṣmīṃ susampadam |
prāpnoti sādhakaśreṣṭho dhārayitvā bhavejjayī |
asādhyaṃ sādhayedvidvān paṭhitvā kavacaṃ śubham |
kulīlānāṃ mahāsaukhyaṃ dharmārthakāmamokṣadam |
yoginīṃ divase nityaṃ kumārīṃ pūjayenniśi |
upacāraviśeṣeṇa trailokyaṃ vaśamānayet |
palalasyāśanenāpi matsyena mudrayā saha |
nānābhakṣyeṇa bhojyena gandhadravyeṇa sādhakaḥ |
mālyena svarṇarajatālaṅkāreṇa sucelakaiḥ |
pūjayitvā japitvā ca tarpayitvā varānanām |
yajñadānatapasyābhiḥ prayogena maheśvara ! |
stutvā kumārīkavacaṃ yaḥ paṭhedekabhāvataḥ |
tasya siddhirbhavet kṣipraṃ rājarājeśvaro bhavet |
vāñchāphalamavāpnoti yadyanmanasi varttate |
bhūrjapatre likhitvā ca kavacaṃ dhārayed yadi |
śanimaṅgalavāre ca navamyāṣṭamīdine |
caturdaśyāṃ paurṇamāsyāṃ kṛṣṇapakṣe viśeṣataḥ |
likhitvā dhārayedvidvān uttarābhimukho bhavan |
mahāpātakayukto'pi muktaḥ syāt sarvapātakaiḥ |
yoṣidvāmabhuje dhṛtvā sarvakalyāṇamālabhet |
bahuputrānvitā kāntā sarvasampattisaṃyutā |
tathā śrīpuruṣaśreṣṭho dakṣiṇe dhārayedbhuje |
aihike divyadehaḥ syāt pañcānanasamaprabhaḥ |
śivaloke pare yāti vāyuvegī nirāmayaḥ |
sūryamaṇḍalamābhidya paraṃ mokṣamavāpnuyāt |
lokānāmatisaukhyadaṃ bhayaharaṃ śrīpādabhaktipradaṃ mokṣārthaṃ kavacaṃ śubhaṃ

prapaṭhanāmānandasindhūdbhavam |
lokānāṃ kalikālaghorakaluṣadhvaṃsaikahetuṃ jayaṃ ye lokāḥ prapaṭhanti dharmamatulaṃ mokṣaṃ vrajanti kṣaṇāt ||

iti rudrajāmale uttaratantre mahātantroddīpane kumāryupacaryāvinyāse kumārīkavacollāse siddhamantraprakaraṇe bhāvanirṇayakumārīkavacaṃ samāptam ||

śaktaścet tadā daśamapaṭaloktaṃ kumārīsahasranāma paṭhet tadatra granthagauravabhiyā na likhitam ||

atha brāhmaṇapraśaṃsā ||

matsyasūkte tṛtīyacaraṇe prathamapaṭale ||

brāhmaṇā jaṅgamaṃ tīrthaṃ nirjalaṃ sārvakālikam |
yeṣāṃ vākyodakenaiva śudhyanti malinā janāḥ ||

yoginītantre pūrvakhaṇḍe trayodaśapaṭale ||

sarvadevamayo vipro brahmaviṣṇuśivātmakaḥ |
brahmatejaḥ samudbhūtaḥ sadāprākṛtiko dvijaḥ |
brāhmaṇairbhujyate yatra tatra bhuṅkte hariḥ svayam |
tatra brahmā ca rudraśca khacarā ṛṣayo muniḥ |
pitaro devatāḥ sarve bhuñjate nātra saṃśayaḥ |
sarvadevamayo viprastasmāttaṃ nāvamānayet ||

saptamapaṭale ||

ato'vidyaṃ savidyaṃ vā brāhmaṇaṃ sarvadā bhajet |
santuṣṭe brāhmaṇe devi ! santuṣṭāḥ sarvadā surāḥ |
vituṣṭe brāhmaṇe devi ! vituṣṭā vayameva hi |
yadya kāryaśataṃ devi ! brāhmaṇaḥ samupācaret |
ātmano hitakāmena tathāpi taṃ na codvijet |
nāvamānañca karttavyaṃ sarvadā surasundari ! brāhmaṇaḥ sarvadevātmā sākṣāttejomayo hi saḥ ||

trayodaśapaṭale ||

brāhmaṇañca kumārīñca śaktimagniṃ śrutiñca gām |
nityamicchanti te devāḥ yajituṃ karmabhūmiṣu ||

vṛhannīlatantre saptamapaṭale ||

adhyāpakāya yo vṛttiṃ dattvādhyāpayati dvijān |
kiṃ na tyaktaṃ bhavettena dharmārthakāmamicchatā |
puṇyāt puṇyataraṃ puṇyaṃ jānīhi sarvasammatam ||

yoginītantre tathā ||

brahmaśāpo

durādharṣaḥ ko'pyatastaṃ na kopayet |
vāgvajraṃ brāhmaṇānāṃ hi sadā jānīhi kāmini ! ||

trayodaśapaṭale ||

bhavedyasya brahmaśāpo niṣkṛtistasya dūrataḥ |
takṣakeṇāpi daṣṭasya pratikāro hi tatkṣaṇāt |
brahmaśāpapraśaptasya kalpānte syāt pratikriyā ||

kalpasaṃkhyā tu tatraivoktā ||

kalpamekaṃ maheśāni ! kalo varṣaśatatrayam |
narakānniṣkṛtirnāsti tasya bhāvānnasaṃśayaḥ |
evaṃ tadvaṃśajāḥ sarve pīḍyante'harniśaṃ priye ! |
nānāvidhamahotpātairyāvat syāt sāptapauruṣam |
tasmāttu brāhmaṇaṃ devi ! nāvamanyet kutracit ||

iti brāhmaṇapraśaṃsā ||

atha tīrthayātrā ||

yoginītantre madhyabhāge dvitīyapaṭale ||

śrībhagavānuvāca ||

nityaṃ nirvarttya svagṛhe pitṝnnāndīmukhāmapi |
abhyarcya vidhivadbhaktyā paścādyātrāṃ samācaret |
uttare ca gate śukre sānukūle śubhagrahe |
gurupitroranujñāto brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ ||

bhojayitvā dvijān sapta tato yātrāṃ samācaret |
siṃhe dhanuṣi meṣe ca na gacchet pūrvapīṭhakam |
ghaṭe ca manmathe kumbhe na gacchet paścimaṃ budhaḥ |
vṛṣe'ṅganāyāṃ makare na gaccheddakṣiṇālayam ||

karkaṭe kīṭamīne ca na gaccheduttaraṃ sudhīḥ |
cāpa-gokanyakāyāñca na gacchedvahnikoṇakam ||

makare karkaṭe mīne nairṛtyāṃ parivarjjayet |
vāyavyāṃ kumbhameṣe ca cāpe caiva vivarjayet |
siṃhe mīne karkaṭe ca aiśānyāñca vivarjjayet ||

etat śūlaṃ vijānīyād yoginīṃ śṛṇu śaṅkari ! |
na gacchenmandavāre ca pūrvadeśaṃ mama priye |
paścimaṃ saviturvāre dakṣiṇaṃ budhavāsare ||

kujāhe cottaraṃ deśaṃ candre cāgnidiśaṃ priye ! |
jīvavāre ca naiṛtyāṃ vāyavyāṃ bhṛguvāsare |
śanivāre tathaiśānyāṃ some caiva viśeṣataḥ |
pūrvadeśaṃ maheśāni ! pratipannavamīṣu ca ||

na gacched yātriko yātrāṃ yoginīsammukhī yataḥ |
caturddaśīṃ tathā ṣaṣṭhīṃ paścime tu vivarjayet ||

trayodaśīṃ pañcamīñca na gaccheddakṣiṇāṃ diśam |
dvitīyāṃ daśamīñcaiva yakṣadeśaṃ vivarjayet |
pūrṇimāṃ saptamīñcaiva vāyavyāṃ sarvathā tyajet |
na gacchecca tathaiśānyāmamāvāsyāṃ tathāṣṭamīm ||

viṣkumbhaḥ prītirāyuṣmān pratipatsu vivarjayet |
saubhāgyaṃ śobhanañcaiva dvitīyāmatigaṇḍakam |
sukarmā ca dhṛtiścaiva tṛtīyāṃ parivarjayet |
gaṇḍo vṛddhirdhruvaścaiva vyāghātaśca tathaiva ca ||

caturthāṃ varjayeddevi pañcamyāṃ dūṣaṇaṃ tathā |
vajrasiddhivyatīpāte ṣaṣṭhyāṃ jānīhi śaṅkari ! ||

varīyān parighaścaiva saptamyāṃ parivarjayet |
aṣṭamyāṃ śivasiddhiñca sādhyañca parivarjayet ||

navamyāṃ śubhaśakrañca daśamyāṃ brahmameva vā |
ekādaśyāṃ tathaindrantu dvādaśyāṃ vaidhṛtiṃ tyajet |
pratipadi kṛttikāñca dvitīyāṃ jyeṣṭhasaṃjñitām ||

ayātrike tu nakṣatre prasthānaṃ na kadācana |
yātrāyāntu na duṣyeta karaṇasya ca cintanam ||

janmamāse janmadine janmanakṣatrake tathā |
aṣṭamyāñca navamyāñca sadā yātrāṃ vivarjayet ||

āpatkāle ca yātrāyāṃ uṣāsampaddhi paścime ||

godhulīsamaye caiva pūrvadeśe maheśvari ! |
madhyāhne dakṣiṇe caiva cāparāhṇe tathottare |
aiśānyāñca tathā rātrau naiṛtyāṃ sandhyayordvayoḥ |
madhyandine tathāgneye vāyavyāṃ prātareva hi |
vāruṇādiṣu yoge vā yathākāle samācaret |
vinā jātadinaṃ tatra aṣṭamīṃ navamīṃ vinā |
prācīdiśaṃ samāgacchan yātrāṃ kuryādudaṅmukhaḥ |
paścime prāṅmukhaḥ kuryāt dakṣiṇe paścimāmukhaḥ |
uttare dakṣiṇamukho yātrāṃ kuryāt susiddhaye |
kusumaṃ yāvakaḥ śaṅkho bherī bhūdevabhūmipāḥ |
gāvaśchatraṃ ratho yānaṃ dakṣiṇe subhagāḥ smṛtāḥ |
siddhānnaṃ māṃsapiṇḍañca bhaktabhājanajantavaḥ |
mṛtpiṇḍaṃ kuṇapāhārāḥ sarvāśca dakṣiṇe śubhāḥ |
kanyā vai mithune veśyā pūrṇakumbhāstriyastathā |
pakṣiṇaḥ

paśavaścaiva caranto vāmataḥ śubhāḥ |
agre dadhiphale yātrā śubhadā parikīrttitā |
tathā krauñcamayūrāśca yugmaṃ gacchanti gacchataḥ |
tadā siddhiṃ vijānīyādanyathā vighnamādiśet |
gṛdhrāḥ śyenāśca cillāśca pārśve gacchanti vai yadā |
na kuryād yātriko yātrāṃ bādhake vacasi sthite ||

pañcamapaṭale ||

kāmarūpamadhye ||

janārdanacihnaśailaṃ nirūpya ||

uttare tasya śailasya aiśānyāṃ virajasya ca |
dakṣiṇe caiva śailasya paścime śaubhraliṅgakam |
etanmadhyatamaṃ kṣetraṃ āgastyaṃ nāma vai param |
trayaṃ śatamitaṃ kṣetramaśāmbhavamidaṃ smṛtam |
etadgayāṃ vijānīyādanyallohityamucyate |
tatra piṇḍapradānena pitṝṇāṃ paramā gatiḥ |
janārdanasya haste ca svādu piṇḍaṃ samarpayet |
eṣa piṇḍo mayā dattastava haste janārdana ! |
paraloke prabho ! mahyaṃ tvaṃ hi dātā bhaviṣyasi |
kaliśeṣasya pūrve tu dhanuraṣṭapramāṇataḥ |
sā śilā pretabhāvena pitṝṇāṃ tāraṇāya ca |
tatra piṇḍapradānena na preto jāyate kvacit |
cakratīrthasya cāgneye dhanurdvandvapramāṇataḥ |
liṅgaṃ lolaṃ paraṃ tīrthaṃ tiladugdhaiḥ pratarpayet |
janārdanaṃ tato vīkṣya mucyate vai ṛṇatrayāt |
kalidvāparayoḥ sandhau dhanurarddhapramāṇataḥ |
śukreṇa sthāpitaṃ liṅgaṃ śukreśaṃ nāmataḥ śrutam |
devaṃ śukreśvaraṃ dṛṣṭvā ko na mucyeta bandhanāt |
goleśvaraṃ tathā dṛṣṭvā mucyate brahmahatyayā |
aṅgāreśañca siddheśaṃ gajādityaṃ gajaṃ tathā |
mārkaṇḍeyeśvaraṃ dṛṣṭvā pitṝṇāmanṛṇo bhavet |
gayāgoleśvaraṃ dṛṣṭvā snātvā devaṃ janārdanam |
etena kiṃ na vihitaṃ nṛṇāṃ sukṛtikāraṇam |
brahmalokaṃ nayantīha puruṣāneka viṃśatim |
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni cāsamudrasarāṃsi ca |
cakratīrthe ca gacchanti vāramekaṃ dine dine |
pṛthivyāñca gayā puṇyaṃ gayāyāṃ kūpakaṃ tathā |
kūpādaṣṭaguṇā devi ! śreṣṭhā mātṛgayā

śubhe ! |
putro mātṛgayāṃ gatvā hyanṛṇo bhavati kṣaṇān |
gayāyāṃ piṇḍadānena pitṝṇāmanṛṇo bhavet |
gayāntaṃ piṇḍadānañca gayāntaṃ tīrthameva ca ||

tathā ||

atrāgastye mahākṣetre svakaṃ piṇḍaṃ dadettuyaḥ |
māsadvayādhikaṃ varṣamāyuṣo varddhate kramāt |
pitrośca jīvatoḥ putro na kuryādaurddhadehikam |
bahuputre tvekaputre putre vā yogasevite |
janmakuṣṭhayute putre aputre vā maheśvari! |
catvāriṃśatpare devi ! svayamātmakriyāṃ caret |
svahaste tu vṛṣotsargaṃ yaḥ karotyaurddhadehikam |
paralokagate devi ! akṣayaṃ tadapi smṛtam |
dampatyorjīvatoḥ kuryāt vṛṣotsargadvayaṃ sadā |
pitrośca jīvatoḥ putro na kuryādaurddhadehikām |
udyatastu gayāṃ gantuṃ śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ |
vidhāya karpaṭīveśaṃ grāmasya ca pradakṣiṇam |
tato grāmāntaraṃ gatvā śrāddhaśeṣasya bhojanam |
kṛtvā pradakṣiṇaṃ gacchet pratigrahavivarjitaḥ |
gṛhāccāratnimātrañca agastyagamanaṃ prati |
svargārohaṇasopānaṃ pitṝṇāntu pade pade |
divā rātrau sarvadā ca āgastye śrāddhakṛd bhavet |
nirāmiṣaṃ kṛtaṃ śrāddhaṃ tathā ca viṣṇuvarjitam |
śapanti pitarastasya nirāśāḥ pitaro gatāḥ |
āmaśrāddhe cāmamāṃsaṃ pradadyādavicārayan |
pitaro'dhomukhāstasya tiṣṭhanti niyataṃ priye ! |
samiṣañca kṛtaṃ śrāddhaṃ bhuṅkte yastu nirāmiṣam |
tāmisranarakaṃ gacchet pitṛbhiḥ saha nānyathā |
nirāmiṣam kṛtaṃ yena kuryāt śrāddhaṃ nirāmiṣam |
kuryādāmiṣabhuk śrāddhaṃ sāmiṣantu varānane ! ||

matsyasūkte ṣaḍviṃśatipaṭale'pi ||

na kuryādāmiṣairhīnaṃ varṣaśrāddhaṃ maheśvari ! |
parvaśrāddhaṃ gayāśrāddhamāmiṣeṇa praśasyate |
tīrthaśrāddhaṃ nāndīmukhaṃ kuryādāmiṣavarjitam |
nirāmiṣakṛtaṃ śrāddhaṃ yastvaśnīyācca sāmiṣam |
nirāśāḥ pitaro yānti śāpaṃ datvā mudāruṇam |
śūdrairnimantrite vipre śrāddhayajñotsaveṣu ca |

brāhmaṇaṃ bhojayedyastu bhuṅkte viṣṭāṃ sa śaṅkari ! |
māhiṣaṃ vṛhadājañca aiṇañca camaraṃ tathā |
godhāṃ kūrmañca śallañca śāśakaṃ śaukaraṃ tathā |
vārāhañca tathā meṣaṃ śrāddhe deyāni sarvaśaḥ |
akalau tu gavāṃ māṃsaṃ sārameyañca taddvayam |
hīnendriyañca chagalamakṛṣṇaṃ tañca varjayet |
kṛṣṇachāgasya māṃsena mārgeṇaikena ṣaṭsamāḥ |
cāmareṇa śataṃ varṣaṃ sahasraṃ godhikā priye ! |
ṣaṇmāsañca varārohe ! kurmaṇa māsamātrakam |
śaukareṇa tu ṣaṇmāsaṃ śāśakena navaiva tu |
dvāviṃśacchālvakenaiva kṣudravārāhakaistathā |
śatābdaṃ cāmareṇaiva sthūlamāṃsantu varjayet |
yatra varjyaṃ bhavet puṃbhiścaturbhiḥ ṣaḍbhireva ca |
atisthūlamiti proktaṃ tasmāttat pūrvasūribhiḥ |
mahiṣasya ca gavyasya varāhasya mama priye ! |
mārgasya vṛhadājasya sthūlañcāpi praśasyate |
khaḍgaṃ pāñcanakhaṃ bhakṣyaṃ kāpotaṃ khaḍgasaṃyutam |
caturmukhaṃ cāviśālaṃ varjayecca mama priye ! |
godhikāṃ svarṇakhaḍgañca cāmaraṃ kṛṣṇameva ca |
varjayet kūrmakaṃ vidvān yadi cakreṇa cihnitam |
siṃhatuṇḍaṃ rohitañca rājīvaṃ citrakaṃ tathā |
mahāśaṅkaṃ prauṣṭhikañca matsyañca pārvatīyakam |
vṛhadrohitamatsyañca vṛhatprauṣṭhīkameva ca |
vṛhacchallañca citrañca śrāddhe yatnena yojayet |
matsyāṃśca śalkahīnāṃśca sarpākārāṃśca varjayet |
śalkahīnasya madhye tu pradeyaṃ kavacadvayam |
potodhānādikaṃ yacca vikṛtākārakañca yat |
sarpāsyān pīvarāṃścaiva vaḍālīñca vivarjayet |
tathā |
dhūmapakvañca kadalaṃ śarkarāṃ kīṭasaṃyutām |
mahiṣasya ghṛtaṃ kṣīramājaṃ śrāddhe vivarjayet |
nārikelañca tālañca kharjaraṃ pīnakaṃ tathā |
takraṃ ghṛtaṃ vinā kṣīraṃ prayatnena vivarjayet |
dīpaṃ tyajet vastravarttyā pratyakṣaṃ tailameva ca |
kusumbhaṃ nālikāśākaṃ mālatīkusumaṃ tathā |
vṛddhiśrāddhe paṅkajañca karavīrāṇivarjayet |
ekajātīyapātre tu dadyādannaṃ samāhitaḥ |
daive tu prathamaṃ dadyāt pitṛpātre tadantaram |

pitṛśeṣantu daive'nnaṃ nava dadyāt kadācana |
annaṃ na kṣālayet kvāpi āmaśrāddhe niragnike |
vṛddhau tu kṣālayedannaṃ saṃkrame grahaṇeṣu ca |
etadvacanaṃ smārttenāpi dhṛtam |
aṣṭamuṣṭipramāṇena brāhmaṇe naiva saṃkramāt |
tato'dhikañca nyūnañca na dadyāt śrāddhakarmaṇi |
yaḥ śrāddhaṃ padmapātre ca karoti sumanohare |
varṣāṇāntu śataṃ sāgraṃ tṛptirbhavati niścitam |
aśvatthasya cchade devi ! brahmapatre ca śaṅkari ! |
ṣaṇmāsaṃ jāyate tṛptiranantāṃ śatapatrake |
māsaikaṃ tāmrapātre ca rukmapātre tu vatsaram |
raupye daśaguṇaṃ proktaṃ khaḍgapātre śatottaram |
ekajātīyapātre tu mṛtāhe śrāddhakarmaṇi |
pārvaṇe ca tathā vṛddhau pṛthagjātiñca yojayet |
saṃvatsaraṃ bhavettāvad brīhīṃścaiva niyojayet |
varṣādbhavati yo vrīhivrate śrāddhe vivarjayet |
dhānyaṃ varṣāsamudbhūtaṃ tilaṃ śrāvaṇikañca yat |
yajñādau ca tathāśrāddhe dvisvinnaṃ parivarjayet |
ṣaṣṭi dhānyaṃ rājadhānyaṃ vṛhaddhānyañca ballabham |
somadhānyaṃ śīghradhānyaṃ vaṅgāniraktapāṇikam |
ketakīṃkalaviṅkañca dhānyaṃ nārāyaṇaṃ tathā |
mādhavañca pradīpañca viṣṇudhānyañca vallabham |
bhogadhānyamaśokañca nāgākhyaṃ pañcakaṃ tathā |
dhānyāni śrāddhayogyāni deveṣu ca niyojayet |
godhūmaiśca yavaiścaiva cāpūpaiśca maheśvari ! |
nīvārāṃśca tathā śrāddhe devadhānyaṃ tathā param |
vasante ropitaṃ dhānyaṃ yatnena ca vivarjayet |
tadannabhakṣaṇādeva pāpaṃ saṃkramate nṛṇām |
bhakṣaṇe śrāvaṇānnasya daridraścābhijāyate |
bhakṣaṇe somadhānyasya vrataṃ cāndrāyaṇaṃ caret |
bhakṣaṇe vṛddhadhānyasya vibhavo jāyate kila |
rājadhānyaślakṣṇadhānya bhakṣaṇādviṣṇulokabhāk raktadhānyaudanaṃ bhuktvā vijayaśrīmavāpnuyāt |
nārāyaṇaṃ mādhavasya bhaogaśca mama sundari ! |
dhānyatrayodaśaṃ bhuktvā naraḥ khyātimavāpnuyāt |

nimantrito brāhmaṇaśca yadi śrāddhe nahi vrajet |
dāruṇaṃ narakaṃ yāti pitṛbhiḥ saha śāśvatam ||

iti tīrthayātrādiśrāddhakathanam ||

atha kāśīmāhātmyam ||

yoginītantre pūrvakhaṇḍe ṣoḍaśapaṭale ||

tripurāsurajanyatatparājitanirjarastavānantaram |
pṛthivīñca rathaṃ kṛtvā cakre candradivākarau |
brahmāṇaṃ sārathiṃ kṛtvā vedānnrajjuṃstathaiva ca |
devān kṛtvā rathāṅgāni amāṃścaiva tathā punaḥ |
dhanuḥ kṛtvā sumeruñca jyāñca kṛtvā tu vāsukim |
viśvañca sakalaṃ kṛtvā rathasthaṃ sa carācaram |
vāṇaṃ viṣṇuṃ vidhāyaiva tripuraṃ bhasmasāt kṛtam |
carācareṇa sahitaṃ devadaityādibhiḥ saha |
mayā tatra maheśāni ! punaḥsṛṣṭiḥ kṛtā tataḥ |
yatra bhasmakṛtaṃ devi ! jagadetaccarācaram |
mahāśmaśānaṃ tadviddhi sarveṣāṃ layakāraṇam |
mṛtānāṃ sarvadevānāṃ tejastatra vyavasthitam |
pañcakrośātmakaṃ bhūtvā tejastu jagatāṃ tathā |
nirmāya māyayā dehaṃ traipuraṃ bhasma vakṣasi |
tatra mṛtyucchalenāhaṃ tuṣṭāva parameśvarīm |
tattejasi mahākālyāṃ parāṃ caitanyarūpīṇīm |
tatastejasi kālī sā prādurbhūtā parā kalā |
mahasā dīpyamānantu tejaḥ kālīti kīrttitam |
mukhamātraṃ samādṛṣṭaṃ mahākālyāstu tejasi |
ato gaurīmukhaṃ nāma munibhiḥ parigīyate |
taddṛṣṭvā parameśāni ! ānando mama jāyate ! ānandakānanaṃ tasmādgīyate devatādibhiḥ |
kālīmayaṃ hi tattejaḥ sakalaṃ saṃ vabhūva ha |
yathā sāgarajāto'mbhaḥśīkaraḥ sāgaro bhavet |
tathāmarāditejo hi kālītejo vabhuva ha |
yathā nānājalaṃ devi ! gaṅgāyāṃ patitaṃ yadi |
gaṅgaiva jāyate sarvaṃ tathā tejaḥ sureśvari ! |
sarvaṃ kālyabhavat pūrṇaṃ nāsti bhedo maheśvari ! |
ataḥ kāśī bhavet kālī niścitaṃ nātra saṃśayaḥ |
pañcakrośātmikā kāśībrahmatejomayī śritā |
arddhacandrātmikā devi ! dṛśyate

sarvajātibhiḥ |
iyaṃ tvamākalā kāśī kṣayodayavivarjitā |
tatra vindu mahādevi ! maṇikarṇi virājate |
taccandrāmṛtamevātra gaṅgāṃ jānīhi kāmini ! |
yāni kāni ca tīrthāni tatra kālyāṃ maheśvari ! |
sarvaṃ tadamṛtaṃ devi ! jānīhi surasundari ! |
tāmasomaniśaṃ devi ! śirasā dhārayāmyaham |
ato hi śaṅkaratvaṃ me niścitaṃ satyameva hi |
tāṃ kālīṃ śirasādhāya pañcakrośamayīṃ sadā |
aharniśaṃ pūjayāmi paramānandavṛṃhitaḥ |
atoviśveśvaratvaṃ me sadaiva nātra saṃśayaḥ |
brahmaviṣṇvādikānāñca ya īśvaraḥ sureśvari ! |
viśveśvaraḥ sa eva syānnāparaḥ parameśvari ! |
kevalānandavān bhūtvā pūjayāmi parāṃ sadā |
tatra tasyāḥ kṛpā jātā vācyamānā śarīriṇām |

devyuvāca |

bho deva ! paramānanda ! mamānandaḥ kṛtastvayā |
ataḥ kāśyāṃ mṛtānāṃ tvamānandaṃ dehi sarvadā |

īśvara uvāca ||

iti śrutvā vacastasyā magno'hamamṛtārṇave |
dadāmi paramaṃ brahma mumūrṣoḥ karṇagocare |
vārāṇasyāṃ sadā devi ! sthitvā dhyāyan parāṃ śive ! |
jale shale cāntarīkṣe vārāṇasyāṃ mṛtāstu ye |
dadāmi paramaṃ brahma teṣāṃ hi karṇagocare |
hitvā hi sakalaṃ karma sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ hi te ||

prayānti brahma nirvāṇaṃ mamopadeśataḥ kṣaṇāt |
tatsarvaṃ sukṛtaṃ karma duṣkṛtaṃ vā maheśvari ! |
bhavedbhasma mahākālyāḥ prasādājjñānayogataḥ |
kāśīlagnaṃ hi yatkiñcit kāśī bhavati tatkṣaṇāt |
kāśīsparśanamātreṇa kāśyāntu mṛtyumeti saḥ |
tajjanmani mahādevi ! athavā parajanmani |
satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ satyameva sureśvari ! |
vahnitejo dahet tūlaṃ sparśamātrāt kṣaṇaṃ yathā |
śūlo karma dahetkāśītejaḥsparśāt kṣaṇāttathā |
tūlarāśiṃ dahedvahniḥ kiñcitkālād yathā śive ! |
tathā

dahetkarmarāśiṃ kāśījanmaikato nṛṇām |
kāśīsthānaṃ puṇyacayaṃ kiṃ vāhaṃ kathayāmi te |
api cet tvatsamā nārī matsamaḥ puruṣo'sti cet |
aṇḍajāḥ svedajāścaiva udbhijjāśca jarāyujāḥ |
te sarve muktimāyānti kāśyāñcedbhāgyatomṛtāḥ |
iyaṃ vārāṇasī devi ! mahātejomayī śubhā |
yugabhedājjanaireva dṛśyate hi caturvidhā ! kṛte ratnamayī kāśī tretāyāṃ svarṇajā smṛtā |
dvāpare sā śilārūpā kalau bhūmimayī śubhā |
nātaḥ parataraṃ kṣetraṃ triṣu lokeṣu vidyate |
satyaṃ satyaṃ mahādevi ! śapathena vadāmi te |
saṃsārabahulo devi ! muktimicchati yaḥ punaḥ |
māmeva śaraṇaṃ gatvā tiṣṭhet kāśyāṃ sa yantritaḥ |
sa eva patito jñānī sa eva kulapāvanaḥ |
prāṇānte'pi mahādevi ! kāśyā na niḥsareddvijaḥ |
sa eva paramo mūrkhaḥ sa eva kulanāśanaḥ |
vṛthaiva mūrkhalokena kāśīṃ prāpya tyajed yadi |
bahubhirjanmabhiḥ puṇyairyadi kāśīṃ labhet punaḥ |
tadā naiva tyajet kāśīṃ prāṇānte'pi kadācana |
anāyāsena saṃsārasāgaraṃ yastitīrṣati |
sa gacchet khalu kenāpi mama vārāṇasīṃ purīm |
annaṃ dadyādannapūrṇā jñānaṃ dadyāt sarasvatī |
prāṇānte muktidātāhaṃ kāśyānyaṃ bhāvanā kimu ||

vṛndāvanakāñcyādimāhātmyastvatra granthagauravabhiyā na likhitam |
anveṣakairyoginītantre pūrvakhaṇḍe pañcadaśapaṭalādiṣu tadanneṣyamiti ||

śrīprāṇatoṣaṇyāṃ bhaktikāṇḍābhidhānaṃ saptaparicchedānvitaṃ pañcamakāṇḍaṃ samāptam ||

Textgrundlage

Sanskrittext nach der elektronischen Ausgabe des Muktabodha Indological Research Institute, zusammengestellt von dessen Mitarbeitern unter der Leitung von Mark S. G. Dyczkowski. Zugrunde liegt die von Jīvānanda Vidyāsāgara Bhaṭṭācārya herausgegebene Druckausgabe, Kalkutta 1898, in bengalischer Schrift. Die elektronischen Texte tragen den Lizenzvermerk CC BY-NC 4.0. Für die bibliographischen Angaben, den Umfang und die Überlieferungslücke siehe Pranatosini Tantra.

Die überlieferten Zählungen bleiben erhalten; der Text besitzt keine durchgehende Versnummerierung. Unnummerierte Prosa und Zitatnachweise gehören zum Werk und stehen im Sanskrittext. Offenkundige Lesungsprobleme der elektronischen Grundlage sind nicht stillschweigend durch Vermutungen ersetzt. Ein fremder Bhaktikāṇḍa-Kolophon nach Sargakāṇḍa 7 bleibt als überlieferte Unstimmigkeit erkennbar. Der Textumfang entspricht dem zugänglichen Bestand mit der Überlieferungslücke im Bhaktikāṇḍa und den vier ausdrücklich markierten Auslassungen im Nirguṇakāṇḍa. Eine lückenlose Wiedergabe des historischen Gesamtwerks wird nicht behauptet.

Seminare

Kundalini Yoga

30.10.2026 - 01.11.2026 Kundalini Yoga Mittelstufe

Intensives Kundalini Yoga Seminar zur Erweckung der inneren Kundalini Energie, Erweiterung des Bewusstseins und Entfaltung des vollen Potentials. Yoga A…
Arjuna Wingen
13.11.2026 - 15.11.2026 Kundalini Yoga Mittelstufe

Intensives Kundalini Yoga Seminar zur Erweckung der inneren Kundalini Energie, Erweiterung des Bewusstseins und Entfaltung des vollen Potentials. Yoga A…
Manuel Hirning

Energiearbeit

18.10.2026 - 23.10.2026 Tantra Vinyasa Yoga Ausbildung - Teil 2

Buchung nur nach Besuch von Teil 1 möglich (Termin: 18.-23.5.2025) möglich. www.yoga-vidya.de/ausbildung-weiterbildung
Vorkenntnisse: Lektüre der Bü…
Ravi Ott
23.10.2026 - 30.10.2026 Klangtherapie Chakra Kur

Klang und Klangschwingungen haben einen intensiven Bezug zu den Chakras, den Energiezentren. Im Yoga ist es daher eine alte Tradition, Chakras mit Klang…
Maik Hofmeister, Jeannine Hofmeister

Deutsche Einführung: Pranatosini Tantra · Nächster Teil: Pranatosini Tantra Sanskrit IAST Teil 2