Quelltext der Seite Svacchanda Tantra Sanskrit Devanagari

'''1.1'''<br>
कैलासशिखरासीनं भैरवं विगतामयम् ।<br>
चण्डनन्दिमहाकालगणेशवृषभृङ्गिभिः ॥ 1.1 ॥

'''1.2'''<br>
कुमारेन्द्रयमादित्यब्रह्मविष्णुपुरःसरैः ।<br>
स्तूयमानं महेशानं गणमातृनिषेवितम् ॥ 1.2 ॥

'''1.3'''<br>
सृष्टिसंहारकर्तारं विलयस्थितकारकम् ।<br>
अनुग्रहकरं देवं प्रणतार्तिविनाशनम् ॥ 1.3 ॥

'''1.4'''<br>
मुदितं भैरवं दृष्ट्वा देवी वचनमब्रवीत् ।<br>
यत्त्वया कथितं मह्यं स्वच्छन्दं परमेश्वर ॥ 1.4 ॥

'''1.5'''<br>
शतकोटिप्रविस्तीर्णं भेदानन्त्यविसर्पितम् ।<br>
चतुष्पीठं महातन्त्र चतुष्टयफलोदयम् ॥ 1.5 ॥

'''1.6'''<br>
न शक्नुवन्ति मनुजा अल्पवीर्यपराक्रमाः ।<br>
अल्पायुषो ऽल्पवित्ताश्च अल्पसत्त्वाश्च शंकर ॥ 1.6 ॥

'''1.7'''<br>
तदर्थं संग्रहं तस्य स्वल्पशास्त्रार्थविस्तरम् ।<br>
भुक्तिमुक्तिप्रदातारं कथयस्व प्रसादतः ॥ 1.7 ॥

'''1.8'''<br>
कीदृशं वै गुरुं विद्यात् साधकं च महेश्वर ।<br>
भयाभयप्रदातारं शिष्यं भूमिं च कीदृशीम् ॥ 1.8 ॥

'''1.9'''<br>
मन्त्रांश्चैव समासेन कालं चैव समासतः ।<br>
यजनं हवनं चैव अधिवासं रजांसि च ॥ 1.9 ॥

'''1.10'''<br>
पञ्चगव्यं चरुं चैव दन्तकाष्ठं च मण्डलम् ।<br>
दीक्षा चाध्वाभिषेकौ च समयान्साधनानि च ॥ 1.10 ॥

'''1.11'''<br>
कलिमासाद्य सिध्यन्ति तथा ब्रूहि महेश्वर ।<br>
साधु साधु महाभागे यत्त्वया परिचोदितम् ॥ 1.11 ॥

'''1.12'''<br>
अनुग्रहाय मर्त्यानां साम्प्रतं कथयामि ते ।<br>
आदौ तावत्परीक्षेत आचार्यं शुभलक्षणम् ॥ 1.12 ॥

'''1.13'''<br>
आर्यदेशसमुत्पन्नं सर्वावयवभूषितम् ।<br>
शिवशास्त्रविधानज्ञं ज्ञानज्ञेयविशारदम् ॥ 1.13 ॥

'''1.14'''<br>
देवकर्मरतं शान्तं सत्यवादिदृढव्रतम् ।<br>
सत्त्ववद्वीर्यसम्पन्नं दयादाक्षिण्यसंयुतम् ॥ 1.14 ॥

'''1.15'''<br>
त्यागिनं दम्भनिर्मुक्तं शिवशास्त्रेषु भावितम् ।<br>
ईदृशं तु गुरुं प्राप्य सिद्धिमुक्ती न दूरतः ॥ 1.15 ॥

'''1.16'''<br>
क्रोधनश्चपलः क्षुद्रो दयादाक्षिण्यवर्जितः ।<br>
केकरो दन्तुरः काणः पापिष्ठः शास्त्रवर्जितः ॥ 1.16 ॥

'''1.17'''<br>
अतिदीर्घस्तथा ह्रस्वः कृशः स्थूलः क्षयान्वितः ।<br>
तार्किको दम्भसंयुक्तः सत्यशौचविवर्जितः ॥ 1.17 ॥

'''1.18'''<br>
अन्यशास्त्ररतो यस्तु नासौ मुक्तिफलप्रदः ।<br>
शिष्यो दयान्वितो धीरो दम्भमायाविवर्जितः ॥ 1.18 ॥

'''1.19'''<br>
देवाग्निगुरुभक्तश्च शास्त्रभक्तो दृढव्रतः ।<br>
गुरुशुश्रूषणपरः सुशान्तेन्द्रियसंयुतः ॥ 1.19 ॥

'''1.20'''<br>
ईदृशो वै भवेच्छिष्.यः सो ऽत्रानुग्रहभाजनम् ।<br>
मायान्वितः शठः क्रूरो निःसत्यः कलहप्रियः ॥ 1.20 ॥

'''1.21'''<br>
कामी च लोभसम्पन्नः शिवभक्तिविवर्जितः ।<br>
दूषको गुरुशास्त्राणां दीक्षितो ऽपि न मुक्तिभाक् ॥ 1.21 ॥

'''1.22'''<br>
सन्तापं क्रोधने विन्द्याच् चपले चपलाः श्रियः ।<br>
मन्त्रसिद्धिं हरेत् क्षुद्र आचार्यस्तु वरानने ॥ 1.22 ॥

'''1.23'''<br>
दयाहीनेन दौर्भाग्यम् अदक्षे दस्युपीडनम् ।<br>
केकरेण भवेद्व्याधिर् दन्तुरः कलिकारकः ॥ 1.23 ॥

'''1.24'''<br>
काणो विद्वेषजननः खल्वाटश्चार्थनाशनः ।<br>
शास्त्रहीने न सिद्धिः स्याद् दीक्षादौ वीरवन्दिते ॥ 1.24 ॥

'''1.25'''<br>
दीर्घे राजभयं ज्ञेयं ह्रस्वः पुत्रविनाशनः ।<br>
कृशः क्षयकरो ज्ञेयः स्थूल उत्पातकारकः ॥ 1.25 ॥

'''1.26'''<br>
क्षयान्वितेन मृत्युः स्यात् तार्किके वधबन्धनम् ।<br>
दाम्भिकः पापजनको वेदितव्यो वरानने ॥ 1.26 ॥

'''1.27'''<br>
मन्तास्तस्य न सिद्ध्यन्ति यः सत्यादिविवर्जितः ।<br>
सर्वे ते न शुभा देवि इह लोके परत्र च ॥ 1.27 ॥

'''1.28'''<br>
सितरक्तपीतकृष्णां भूमिं प्लवविशोधिताम् ।<br>
विशल्यां लक्षणैर्युक्तां सर्वकामार्थसाधिकाम् ॥ 1.28 ॥

'''1.29'''<br>
सुगन्धिगन्धसंयुक्तां पुष्पप्रकरलालिताम् ।<br>
सुधूपामोदबहलां वितानोपरिशोभितम् ॥ 1.29 ॥

'''1.30'''<br>
आचार्यस्तु शुचिर्भूत्वा चन्दनागुरुचर्चितः ।<br>
सुधूपितः प्रसन्नात्मा खटिकाकरसंयुतः ॥ 1.30 ॥

'''1.31'''<br>
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि एकचित्तः समाहितः ।<br>
मातृकां प्रस्तरेत्तत्र आदिक्षान्तामनुक्रमात् ॥ 1.31 ॥

'''1.32'''<br>
आदिः षोडशभेदेन साक्षाद्वै भैरवः स्मृतः ।<br>
कवर्गश्चटवर्गौ च तपयाः शस्तथैव च ॥ 1.32 ॥

'''1.33'''<br>
संहारेण समोपेतौ योनिर्वै भैरवी स्मृता ।<br>
मातृकाभैरवं देवम् अवर्गेण प्रपूजयेत् ॥ 1.33 ॥

'''1.34'''<br>
भैरवी कादिना पूज्या मातृवर्गैः प्रपूजयेत् ।<br>
अवर्गे तु महालक्ष्मीः कवर्गे कमलोद्भवा ॥ 1.34 ॥

'''1.35'''<br>
चवर्गे तु महेशानी टवर्गे तु कुमारिका ।<br>
नारायणी तवर्गे तु वाराही तु पवर्गिका ॥ 1.35 ॥

'''1.36'''<br>
ऐन्द्री चैव यवर्गस्था चामुण्डा तु शवर्गिका ।<br>
एताः सप्त महामातृः सप्तलोकव्यवस्थिताः ॥ 1.36 ॥

'''1.37'''<br>
सर्वान् कामानवाप्नोति देव्येवं भैरवो ऽब्रवीत् ।<br>
अन्ते ऽस्य उद्धरेन्मन्त्रान् यथाक्रमनियोगतः ॥ 1.37 ॥

'''1.38'''<br>
त्रयोदशं बिन्दुयुतम् अनन्तासनमुत्तमम् ।<br>
अनेन योजयेत्सर्वं सोमसूर्याग्निमध्यगम् ॥ 1.38 ॥

'''1.39'''<br>
ब्रह्मविष्णुमहेशानं शवान्तं परिकल्पयेत् ।<br>
मूर्तिं हंसाक्षरेणैव बिन्दुभिन्नेन कल्पयेत् ॥ 1.39 ॥

'''1.40'''<br>
अर्धचन्द्रकृताटोपां स्वस्वनां तुहिनप्रभाम् ।<br>
तदूर्ध्वे सकलं देवं स्वच्छन्दं परिकल्पयेत् ॥ 1.40 ॥

'''1.41'''<br>
ओंकारमुच्चरेत्पूर्वम् अघोरेभ्यो अनन्तरम् ।<br>
थ घोरेभ्यो समालिख्य ततो ऽन्यत्तु समालिखेत् ॥ 1.41 ॥

'''1.42'''<br>
घोरघोरतरेभ्यश्च सर्वतः शर्व उच्चरेत् ।<br>
सर्वेभ्यः पदमन्यच्च नमस्ते रुद्र एव च ॥ 1.42 ॥

'''1.43'''<br>
रूपेभ्यश्च समालिख्य नमस्कारावसानकम् ।<br>
मन्त्रराजः समाख्यातः अघोरः सुरपूजितः ॥ 1.43 ॥

'''1.44'''<br>
सकृदुच्चारितो देवि नाशयेत् सर्वकिल्बिषम् ।<br>
जन्मकोटीसहस्रैस्तु भ्रमद्भिः समुपार्जितम् ॥ 1.44 ॥

'''1.45'''<br>
स्मरणान्नाशयेद्देवि तमः सूर्योदये यथा ।<br>
यकारादिवकारान्ताः संहारेण समायुताः ॥ 1.45 ॥

'''1.46'''<br>
बिन्दुमस्तकसम्भिन्ना भैरवस्य मुखानि च ।<br>
ब्रह्मभङ्ग्या नियोज्यानि मूर्धादिचरणावधि ॥ 1.46 ॥

'''1.47'''<br>
पुनश्चोर्ध्वं मुखं कल्प्यं प्राग्दक्षिणमथोत्तरम् ।<br>
अपरं कल्पयित्वा तु कलाभेदेन विन्यसेत् ॥ 1.47 ॥

'''1.48'''<br>
पूर्वं च दक्षिणं चैव उत्तरं पश्चिमं तथा ।<br>
ऊर्ध्वमूर्ध्ना तु संयुक्तं क्षकारं त्वीशरूपिणम् ॥ 1.48 ॥

'''1.49'''<br>
एवं वक्त्रं चतुर्धा तु वक्त्रेष्वेव नियोजयेत् ।<br>
पञ्चमं यद्भवेद्वक्त्रं क्षकारेणैव निर्दिशेत् ॥ 1.49 ॥

'''1.50'''<br>
हृदि ग्रीवांसपृष्ठे तु नाभौ च जठरे तथा ।<br>
पृष्ठे चोरसि विन्यसेद् अघोरेण यथाक्रमम् ॥ 1.50 ॥

'''1.51'''<br>
गुह्ये तथा गुदे चैव तथोर्वोर्जानुनोरपि ।<br>
जङ्घयोश्च स्फिजोः कट्यां पार्श्वयोरुभयोरपि ॥ 1.51 ॥

'''1.52'''<br>
विन्यसेच्चैव वामेन शरीरे तु यथाक्रमम् ।<br>
पादौ हस्तौ तथा नासां शिरश्चैव भुजावथ ॥ 1.52 ॥

'''1.53'''<br>
सद्येन कल्पयेद्देवि सर्वमेतद्यथाक्रमम् ।<br>
तासां नामानि वक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ॥ 1.53 ॥

'''1.54'''<br>
तारा सुतारा तरणी तारयन्ती सुतारणी ।<br>
ईशानस्य कला पञ्च निरञ्जनपदानुगा ॥ 1.54 ॥

'''1.55'''<br>
निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस्तथैव च ।<br>
पुरुषस्य कला ह्येताश् चतस्रः परिकीर्तिताः ॥ 1.55 ॥

'''1.56'''<br>
तमा मोहा क्षुधा निद्रा मृत्युर्माया भया जरा ।<br>
अघोरस्य कला ह्येता अष्टौ वै वरवर्णिनि ॥ 1.56 ॥

'''1.57'''<br>
रजा रक्षा रतिः पाल्या काम्या तृष्णा मतिः क्रिया ।<br>
ऋद्धिर्माया च रात्रिश्च भ्रामिणी मोहनी तथा ॥ 1.57 ॥

'''1.58'''<br>
मनोन्मनी कला ह्येता वामदेवे त्रयोदश ।<br>
सिद्धिरृद्धिर्द्युतिर्लक्ष्मीर् मेधा कान्तिः सुधा स्थितिः ॥ 1.58 ॥

'''1.59'''<br>
सद्योजातकलास्त्वेवम् अष्टौ सम्परिकीर्तिताः ।<br>
पुनश्च साधको देवि सर्वाङ्गेषु यथाक्रमम् ॥ 1.59 ॥

'''1.60'''<br>
नवतत्त्वं त्रितत्त्वं च ध्रुवेण परिकल्पयेत् ।<br>
विद्याङ्गानि पुनर्न्यस्य तेषां मन्त्रान् शृणु प्रिये ॥ 1.60 ॥

'''1.61'''<br>
अघोरेभ्यो समालिख्य थ घोरेभ्यो द्वितीयकम् ।<br>
घोरघोरतरेभ्यश्च तृतीयं परिकल्पयेत् ॥ 1.61 ॥

'''1.62'''<br>
सर्वतः शर्व सर्वेभ्यो चतुर्थं परिकल्पयेत् ।<br>
नमस्ते रुद्ररूपेभ्यः पञ्चमं च विधानतः ॥ 1.62 ॥

'''1.63'''<br>
ओंकारमुच्चरेत्पूर्वं जुं सश्च तदनन्तरम् ।<br>
नेत्रत्रयं प्रकल्पेत विद्यादेहस्य भामिनि ॥ 1.63 ॥

'''1.64'''<br>
विद्याङ्गानि विजानीयात् नामानि च निबोध मे ।<br>
सर्वात्मा तु ब्रह्मशिरो ज्वालिनी पिङ्गलं तथा ॥ 1.64 ॥

'''1.65'''<br>
दुर्भेद्यं पाशुपत्यं च ज्योतीरूपं तथैव च ।<br>
क्रिया ज्ञानं तथैवेच्छा तासां मन्त्रान्निबोध मे ॥ 1.65 ॥

'''1.66'''<br>
चतुर्थस्वरसंयुक्तं हान्तं बिन्दुविभूषितम् ।<br>
क्रियाशक्तिः समाख्याता सर्वसृष्टिप्रकाशिका ॥ 1.66 ॥

'''1.67'''<br>
शकारस्य तृतीयं तु षष्ठयुक्तं सबिन्दुकम् ।<br>
ज्ञानशक्तिः स्मृता ह्येषा प्रबोधजननी शुभा ॥ 1.67 ॥

'''1.68'''<br>
क्षादिं द्विस्वरसम्भिन्नं त्रिपञ्चेन तु मूर्छितम् ।<br>
इच्छाशक्तिः समाख्याता भैरवस्यामितात्मिका ॥ 1.68 ॥

'''1.69'''<br>
हंसाख्यो बिन्दुसंयुक्तः षष्ठस्वरविभेदितः ।<br>
बालेन्दुनादशक्त्यन्तः स्वच्छन्दो निष्कलः स्मृतः ॥ 1.69 ॥

'''1.70'''<br>
अस्योच्चरणमात्रेण ये युक्ताः सर्वपातकैः ।<br>
शुद्धस्फटिकसंकाशाः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥ 1.70 ॥

'''1.71'''<br>
सान्तं दीर्घस्वरैः षड्भिर् भिन्नजातिविभेदितम् ।<br>
हृच्छिरश्च शिखा वर्म लोचनास्त्रं प्रकल्पयेत् ॥ 1.71 ॥

'''1.72'''<br>
ओंकारो दीपनस्तेषाम् अन्ते जातिं प्रकल्पयेत् ।<br>
नमः स्वाहा तथा वौषट् हुं वषट् फट् क्रमेण तु ॥ 1.72 ॥

'''1.73'''<br>
एष भैरवराजस्तु सर्वकामार्थसाधकः ।<br>
हर ईम अकारश्च ङादिरोस्वरसंयुतः ॥ 1.73 ॥

'''1.74'''<br>
यान्त एकारसंयुक्तः षादिर्लान्तविभेदितः ।<br>
लादिस्त्रिस्वरसम्भिन्नो हंसो बिन्दुसमायुक्तः ॥ 1.74 ॥

'''1.75'''<br>
षष्ठस्वरसमोपेतः फट्कारान्तविकल्पितः ।<br>
अघोरेश्वरीति विख्याता स्वच्छन्दोत्सङ्गगामिनी ॥ 1.75 ॥

'''1.76'''<br>
भैरवाङ्गसमोपेता वक्त्रपञ्चकसंयुता ।<br>
हान्तो यादिर्यकारान्तो रादिः षष्ठकलान्वितः ॥ 1.76 ॥

'''1.77'''<br>
बिन्दुनादसमायोगात् कपालेशः प्रकीर्तितः ।<br>
सान्तो बिन्दुरधो ह्यग्निः षष्ठयुक्तस्तु कीर्तितः ॥ 1.77 ॥

'''1.78'''<br>
शिखिवाहनसंज्ञस्तु ज्ञातव्यो ऽसौ वरानने ।<br>
संहारः षष्ठसंयुक्तः षडन्तेन समन्वितः ॥ 1.78 ॥

'''1.79'''<br>
क्रोधराजः समाख्यातः - - - - - - - - ।<br>
- - - - - - - तथान्यं कथयामि ते ।<br>
ञादिः षष्ठस्वरोपेतस् त्रिपदेन समायुतः ॥ 1.79 ॥

'''1.80'''<br>
बिन्दुमस्तकसम्भिन्नो विकरालो वरानने ।<br>
सान्तः शाद्येन संयुक्तः षष्ठस्वरयुतो ऽप्यधः ॥ 1.80 ॥

'''1.81'''<br>
चतुर्दशस्वराक्रान्तो बिन्दुनादान्तभूषितः ।<br>
मन्मथः कथितो ह्येष सुरसिद्धनमस्कृतः ॥ 1.81 ॥

'''1.82'''<br>
येनेदं तु निजं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।<br>
हररादिसमायुक्तः ऊकाराधः सबिन्दुकः ॥ 1.82 ॥

'''1.83'''<br>
मेघनादेश्वरो ह्येष भैरवः सम्प्रकीर्तितः ।<br>
क्षसान्तर्बिन्दुसंयुक्तः पञ्चमेन विभेदितः ॥ 1.83 ॥

'''1.84'''<br>
सोमेश्वरः समाख्यातो जन्ममृत्युविनाशनः ।<br>
क्षादिर्यान्तसमोपेतो हान्तेनाधोनियोजितः ॥ 1.84 ॥

'''1.85'''<br>
भान्तो वादिर्लकारान्तो राद्यो ऽधो रुद्रयोजितः ।<br>
बिन्द्वर्धेन्दुसमायुक्तो नादशक्तिसमन्वितः ॥ 1.85 ॥

'''1.86'''<br>
विद्याराजः समाख्यातो महापातकनाशनः ।<br>
भैरवाष्टकमेतद्धि परिवारः प्रकीर्तितः ॥ 1.86 ॥

'''1.87'''<br>
लोकपालांस्तथोद्धृत्य स्वनामप्रणवादिकान् ।<br>
नमस्कारावमानांश्च सास्त्रान्सम्परिकल्पयेत् ॥ 1.87 ॥

===Kapitel 2 – Devanagari===

'''2.1'''<br>
अथार्चनं प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ।<br>
शौचं कृत्वा ततः स्नानं कर्तव्यं तु मृदम्भसा ॥ 2.1 ॥

'''2.2'''<br>
शुचिस्थानान्मृदं पूर्वं गृहीत्वास्त्रेण शोधिताम् ।<br>
प्रक्षाल्य जलतीरं तु स्थापयेत्तां वरानने ॥ 2.2 ॥

'''2.3'''<br>
भागद्वयं ततो ऽस्त्रेण कर्तव्यं तु कृशोदरि ।<br>
भागार्धेन कटिं चोरू जङ्घे पादौ तथैव च ॥ 2.3 ॥

'''2.4'''<br>
क्षालयेत यथान्यायं त्रिरन्तरितयोगतः ।<br>
अवशिष्टं तु भागार्धं गृहीत्वास्त्राभिमन्त्रितम् ॥ 2.4 ॥

'''2.5'''<br>
सप्तवारान्वरारोहे अर्कदीप्तं तु कारयेत् ।<br>
शिरःप्रभृति पादान्तम् आगुष्ठ्य स्नानमाचरेत् ॥ 2.5 ॥

'''2.6'''<br>
उत्तीर्योदकमध्यात्तु उपस्पृश्य यथाक्रमम् ।<br>
संध्याया वन्दनं कुर्याच् छास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ 2.6 ॥

'''2.7'''<br>
मलस्नानं भवेदेवं विधिस्नानं प्रचक्ष्महे ।<br>
भागार्धं यत्स्थितं पूर्वं ततो भागत्रयं कुरु ॥ 2.7 ॥

'''2.8'''<br>
वामहस्तस्य पूर्वे च दक्षिणे चोत्तरे क्रमात् ।<br>
पूर्वभागं ततो ऽस्त्रेण सप्तवारांस्तु मन्त्रयेत् ॥ 2.8 ॥

'''2.9'''<br>
दक्षिणस्थं तथा वक्त्रैर् अभिमन्त्र्य वरानने ।<br>
उत्तरं चाभिमन्त्र्यैवं देवेनाङ्गयुतेन च ॥ 2.9 ॥

'''2.10'''<br>
पूर्वभागं गृहीत्वा तु दशदिक्षु विनिक्षिपेत् ।<br>
उत्तरेण तु भागेन जलं चैवाभिमन्त्रयेत् ॥ 2.10 ॥

'''2.11'''<br>
बाहुमात्रप्रमाणेन भैरवेशमनुस्मरन् ।<br>
आत्मानं गुण्ठयित्वा तु दक्षभागेन सुव्रते ॥ 2.11 ॥

'''2.12'''<br>
स्नायाद्राजोपचारेण सुगन्धामलकादिभिः ।<br>
प्राणायामाभिषेकौ तु कर्तव्यौ भैरवेण च ॥ 2.12 ॥

'''2.13'''<br>
उत्तीर्योदकमध्यात्तु तद्वासः परिवर्तयेत् ।<br>
उपस्पृश्य कृतन्यासो मूलमन्त्रमनुस्मरन् ॥ 2.13 ॥

'''2.14'''<br>
तीर्थं संगृह्य देवेशि आत्मनो ऽग्रे निधापयेत् ।<br>
तत्रस्थो वन्दयेत्संध्यां मार्जनादिरनुक्रमात् ॥ 2.14 ॥

'''2.15'''<br>
अघमर्षः प्रकर्तव्य उपस्थानं दिवाकरे ।<br>
जपं कृत्वा निवेद्यैवं प्रणम्य च वरानने ॥ 2.15 ॥

'''2.16'''<br>
मन्त्राणां तर्पणं कृत्वा देवानामृषिभिः सह ।<br>
सर्वेषां भूतसंघानां ततस्तीर्थं तु संहरेत् ॥ 2.16 ॥

'''2.17'''<br>
मूलमन्त्रमनुस्मृत्य भस्मस्नानमतः परम् ।<br>
मलस्नानं प्रकर्तव्यं भावितेनान्तरात्मना ॥ 2.17 ॥

'''2.18'''<br>
परिवृत्त्य ततो वासः संध्यां प्रागिव वन्दयेत् ।<br>
विधिस्नानं ततः कुर्याद् भैरवेशमनुस्मरन् ॥ 2.18 ॥

'''2.19'''<br>
शिरो वक्त्रं च हृद्गुह्यं पादान्तं च विभागशः ।<br>
भैरवेणाङ्गयुक्तेन समुद्धूल्यं यथाक्रमम् ॥ 2.19 ॥

'''2.20'''<br>
अभिषेकं प्रकुर्वीत परं तत्त्वमनुस्मरन् ।<br>
संध्याया वन्दनं कुर्याद् यथापूर्वं वरानने ॥ 2.20 ॥

'''2.21'''<br>
ततो यागगृहं गत्वा हस्तौ पादौ च क्षालयेत् ।<br>
शिखां बद्ध्वा शिखां स्मृत्वा उपस्पृश्य विधानतः ॥ 2.21 ॥

'''2.22'''<br>
सकलीकृतदेहस्तु पुष्पमादाय सुव्रते ।<br>
दिङ्मातृभ्यो नमस्कृत्य द्वारं संप्रोक्ष्य यत्नतः ॥ 2.22 ॥

'''2.23'''<br>
शिवाम्भसास्त्रमन्त्रेण विघ्नप्रोच्चाटनं भवेत् ।<br>
द्वारशाखोर्ध्वतो देवं गणेशं च श्रियं तथा ॥ 2.23 ॥

'''2.24'''<br>
संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैर् धूपादिभिरनुक्रमात् ।<br>
अर्घ्यपाद्योपहारैश्च ततो द्वारस्य चोत्तरे ॥ 2.24 ॥

'''2.25'''<br>
नन्दिगङ्गे समभ्यर्च्य महाकालं च दक्षिणे ।<br>
कालिन्दीं चैव संपूज्य यथानुक्रमयोगतः ॥ 2.25 ॥

'''2.26'''<br>
भैरवास्त्रं समुच्चार्य पुष्पं संगृह्य भावितः ।<br>
सप्ताभिमन्त्रितं कृत्वा ज्वलदग्निशिखाकुलम् ॥ 2.26 ॥

'''2.27'''<br>
नाराचास्त्रप्रयोगेण प्रविशेद्गृहमध्यतः ।<br>
निवारितं तेन सर्वं विघ्नजालमनन्तकम् ॥ 2.27 ॥

'''2.28'''<br>
ततो रक्षार्थमन्त्रं च दशदिक्षु विनिक्षिपेत् ।<br>
मध्ये सम्पूज्य ब्रह्माणं गन्धैः पुष्पैरनुक्रमात् ॥ 2.28 ॥

'''2.29'''<br>
दक्षिणायां ततो मूर्तौ प्रणवासनसंस्थितः ।<br>
उपविश्यासनं बद्ध्वा स्वभ्यस्तं वै पुरःस्थितम् ॥ 2.29 ॥

'''2.30'''<br>
गन्धदिग्धौ करौ कृत्वा अस्त्रेण परिशोधयेत् ।<br>
कवचेनावगुण्ठ्यैतौ प्लावयेदमृतेन तु ॥ 2.30 ॥

'''2.31'''<br>
परां शक्तिं तु संक्षोभ्य ततो ऽनन्तं प्रकल्पयेत् ।<br>
मूर्तिं न्यस्यानुवक्त्राणि स्वच्छन्दं परिकल्पयेत् ॥ 2.31 ॥

'''2.32'''<br>
अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं विन्यसेदङ्गपञ्चकम् ।<br>
भैरवानपि संकल्प्य परं तत्त्वमनुस्मरेत् ॥ 2.32 ॥

'''2.33'''<br>
प्राणायामत्रयं कार्यं देहसंशुद्धिकारणम् ।<br>
अशुद्धः स्वमरुद्रेच्यः शुद्धेनापूरयेत्तनुम् ॥ 2.33 ॥

'''2.34'''<br>
कुम्भकं रेचकं कृत्वा व्योम्न्यात्मानं निधापयेत् ।<br>
खद्योतकनिभं सूक्ष्मं करणैस्तु विवर्जितम् ॥ 2.34 ॥

'''2.35'''<br>
कार्येणैव विहीनं च मायाप्रध्वस्तगोचरम् ।<br>
शिवीकार्यस्तथात्मैव यथा भवति तच्छृणु ॥ 2.35 ॥

'''2.36'''<br>
परं भावं तु संगृह्य ततः शोष्या तनुः प्रिये ।<br>
संहारेण यभिन्नेन रुद्रबीजयुतेन च ॥ 2.36 ॥

'''2.37'''<br>
तेनैव दहनं कार्यम् ऊर्ध्वाधो ऽग्नियुतेन च ।<br>
अधो विष्णुसमायुक्तो वायुवर्णः सबिन्दुकः ॥ 2.37 ॥

'''2.38'''<br>
उत्पूयनकरो ह्येष प्लावने वारुणः स्मृतः ।<br>
बिन्दुमस्तकसंभिन्नः शक्तिन्यासस्ततो भवेत् ॥ 2.38 ॥

'''2.39'''<br>
आनयेत्तं यथानीतं प्लावयेदमृतेन तु ।<br>
मलप्रध्वस्तचैतन्यं कलाविद्यासमाश्रितम् ॥ 2.39 ॥

'''2.40'''<br>
रागेण रञ्जितात्मान कालेन कलितं तथा ।<br>
नियत्या यमितं भूयः पुंभावेनोपबृंहितम् ॥ 2.40 ॥

'''2.41'''<br>
प्रधानाशयसंपन्नं गुणत्रयसमन्वितम् ।<br>
बुद्धितत्त्वसमासीनम् अहङ्कारसमावृतम् ॥ 2.41 ॥

'''2.42'''<br>
मनसा बुद्धिकर्माक्षैस् तन्मात्रैः स्थूलभूतकैः ।<br>
प्रणवेन तु सर्वं तच् छरीरोत्पत्तिकारणम् ॥ 2.42 ॥

'''2.43'''<br>
न्यसेत्क्रमेण देवेशि त्रिंशदेकं च संख्यया ।<br>
षट्तत्त्वी त्वात्मसंबद्धा ज्ञातव्यात्र वरानने ॥ 2.43 ॥

'''2.44'''<br>
प्रधानावनिपर्यन्तं शरीरं च विनिर्मितम् ।<br>
चतुर्विंशतितत्त्वानि चैतन्यरहितानि तु ॥ 2.44 ॥

'''2.45'''<br>
द्रष्टव्यानि वरारोहे पुरुषाधिष्ठितानि तु ।<br>
सचेतनानि सर्वाणि ज्ञातव्यानि सदैव हि ॥ 2.45 ॥

'''2.46'''<br>
पञ्चविंशकमेतच्च प्राकृतं समुदाहृतम् ।<br>
ततो मूर्तिं न्यसेद्देवि मूलमन्त्रसुलक्षितम् ॥ 2.46 ॥

'''2.47'''<br>
सकलं भैरवं न्यस्य द्वात्रिंशार्णं सुलोचने ।<br>
मुखानि कल्पयेत्पश्चान् मूर्धादिचरणावधि ॥ 2.47 ॥

'''2.48'''<br>
वक्त्राणि कल्पयेत्पश्चाद् ऊर्ध्वं पूर्वं च दक्षिणम् ।<br>
उत्तरं पश्चिमं चैव यथावत्प्रविभागशः ॥ 2.48 ॥

'''2.49'''<br>
कलाभेदं यथापूर्वं शोध्याध्वानं प्रकल्पयेत् ।<br>
नवतत्त्वं त्रितत्त्वं च विद्याङ्गा लोचनत्रयम् ॥ 2.49 ॥

'''2.50'''<br>
वर्गातीतेन क्षुरिकाम् ऊर्ध्वाधो ऽग्निप्रदीपिताम् ।<br>
षोडशान्तर्हता सा तु रक्षि"का विघ्ननाशिका ॥ 2.50 ॥

'''2.51'''<br>
नवकं कल्पयेत्पूर्वं मूर्ध्नि वक्त्रे च कण्ठके ।<br>
हृदये नाभिदेशे च गुह्य ऊर्वोश्च जानुतः ॥ 2.51 ॥

'''2.52'''<br>
पादान्तं चैव विन्यस्य स्वध्यानगुणसंयुतम् ।<br>
क्रियाज्ञाने तथेच्छा च दक्षे वामे च मध्यतः ॥ 2.52 ॥

'''2.53'''<br>
विद्याराजः स्मृतो ह्येष भैरवो मन्त्रनायकः ।<br>
निष्कलं तु तथावाह्य अङ्गान्येवं यथाक्रमम् ॥ 2.53 ॥

'''2.54'''<br>
गन्धैर्धूपैस्तथा पुष्पैर् विविधैर्भक्ष्यभोजनैः ।<br>
पूजयेद्देवदेवेशं मनसैव प्रकल्पितैः ॥ 2.54 ॥

'''2.55'''<br>
आत्मानं भैरवं ध्यात्वा ततो हृद्यागमाचरेत् ।<br>
नाभौ कन्दं समारोप्य नालं तु द्वादशाङ्गुलम् ॥ 2.55 ॥

'''2.56'''<br>
हृदन्तं कल्पयेद्यावत् तत्र पद्मं विचिन्तयेत् ।<br>
अष्टपत्रं महादीप्तं केसरालं सकर्णिकम् ॥ 2.56 ॥

'''2.57'''<br>
कन्दं शक्तिमयं तत्र नाले वै कण्टकास्तु ये ।<br>
भुवनानि च तान्येव रुद्राणां वरवर्णिनि ॥ 2.57 ॥

'''2.58'''<br>
मायात्मको भवेद्ग्रन्थिर् अशुद्धाध्वव्यवस्थितः ।<br>
विद्यापद्मं महादीप्तं कर्णिकाबीजराजितम् ॥ 2.58 ॥

'''2.59'''<br>
पुष्कराणि च देवेशि तत्र विद्येश्वराः स्मृताः ।<br>
एवं ध्यात्वा महापद्मं सर्वदेवमयं शुभम् ॥ 2.59 ॥

'''2.60'''<br>
शक्तिन्यासो भवेत्पूर्वं कन्दं तु तदनन्तरम् ।<br>
अङ्कुरं नालविन्यासम् अनन्तं परिकल्पयेत् ॥ 2.60 ॥

'''2.61'''<br>
तेजोमयं महाशुभ्रं स्फुरत्किरणभास्वरम् ।<br>
धर्मं ज्ञानं च वैराग्यम् ऐश्वर्यं च क्रमान्न्यसेत् ॥ 2.61 ॥

'''2.62'''<br>
सितरक्तपीतकृष्णा आग्नेय्यादीशदिग्गताः ।<br>
पादकाः सिंहरूपास्ते त्रिनेत्रा भीमविक्रमाः ॥ 2.62 ॥

'''2.63'''<br>
शिवशक्तिमया मन्त्रा न्यस्तव्या वीरविन्दते ।<br>
अधर्माज्ञानावैराग्यम् अनैश्वर्यं च प्राग्दिशः ॥ 2.63 ॥

'''2.64'''<br>
उत्तरान्तं निवेश्यं तु गात्रकाः सितवर्णकाः ।<br>
संधानकीलकाश्चैव अतसीपुष्पसंनिभाः ॥ 2.64 ॥

'''2.65'''<br>
वेदा युगाश्च ते चैव ज्ञातव्याः क्रमशः प्रिये ।<br>
अधश्छादनमूर्ध्वं च रक्तं शुक्लं विचिन्तयेत् ॥ 2.65 ॥

'''2.66'''<br>
मध्ये तमो विजानीयाद् गुणास्त्वेते व्यवस्थिताः ।<br>
सितं पद्मं विजानीयात् केसराणि विचिन्तयेत् ॥ 2.66 ॥

'''2.67'''<br>
सितरक्तप्रपीतानि मूलमध्याग्रदेशतः ।<br>
कर्णिका हेमसंकाशा बीजानि हरितानि तु ॥ 2.67 ॥

'''2.68'''<br>
वामां पूर्वदले न्यस्य ज्येष्ठां वह्निदलाश्रिताम् ।<br>
रौद्रीं दक्षिणपत्रे तु कालीं नैरृतगोचरे ॥ 2.68 ॥

'''2.69'''<br>
कलविकरणीं देवीं विन्यस्येद्वारुणे दले ।<br>
बलविकरणीं देवीं वायव्यदलमाश्रिताम् ॥ 2.69 ॥

'''2.70'''<br>
बलप्रमथनीं देवीम् उत्तरे विनियोजयेत् ।<br>
सर्वभूतदमनीं च ऐशान्यां विनियोजयेत् ॥ 2.70 ॥

'''2.71'''<br>
मध्ये मनोन्मनीं देवीं कर्णिकायां निवेशयेत् ।<br>
शक्रचापनिभं देवि ध्यातव्यं शक्तिमण्डलम् ॥ 2.71 ॥

'''2.72'''<br>
मध्ये सूर्यसहस्राभां चिन्तयेत्तु मनोन्मनीम् ।<br>
सूर्याध्वमण्डलं पत्रे सोमं संयोज्य केसरे ॥ 2.72 ॥

'''2.73'''<br>
वह्निमण्डलकं देवि कर्णिकायां निवेशयेत् ।<br>
ब्रह्मा विष्णुर्हरश्चैव मण्डलेष्वधिपाः स्मृताः ॥ 2.73 ॥

'''2.74'''<br>
ब्रह्मा चतुर्मुखो रक्तश् चतुर्बाहुविभूषितः ।<br>
कृष्णाजिनोत्तरीयश्च राजीवासनसंस्थितः ॥ 2.74 ॥

'''2.75'''<br>
कमण्डलुधरो देवि दण्डहस्तस्तथैव च ।<br>
अक्षमालाधरो देवः पद्महस्तः सुलोचनः ॥ 2.75 ॥

'''2.76'''<br>
ध्यात्वा पत्रेषु तं न्यस्येत् सर्वकिल्विषनाशनम् ।<br>
अतसीपुष्पसंकाशं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ 2.76 ॥

'''2.77'''<br>
पीताम्बरधरं देवं वनमालाविभूषितम् ।<br>
स्फुरन्मुकुटमाणिक्यं किङ्किणीजालमण्डितम् ॥ 2.77 ॥

'''2.78'''<br>
दिव्यकुण्डलधर्तारं गरुडासनसंस्थितम् ।<br>
ध्यात्वा विष्णुं महात्मानं केसरेषु निवेशयेत् ॥ 2.78 ॥

'''2.79'''<br>
शङ्खकुन्देन्दुधवलं शूलहस्तं त्रिलोचनम् ।<br>
दशबाहुं विशालाक्षं नागयज्ञोपवीतिनम् ॥ 2.79 ॥

'''2.80'''<br>
सिंहचर्मपरीधानं शशाङ्ककृतभूषणम् ।<br>
नीलकण्ठं वृषारूढं रुद्रं ध्यात्वा वरानने ॥ 2.80 ॥

'''2.81'''<br>
निवेशयेत्कर्णिकायां महापातकनाशनम् ।<br>
महाप्रेतं न्यसेत्पश्चात् प्रहसन्तं सचेतनम् ॥ 2.81 ॥

'''2.82'''<br>
रक्तवर्णं सुतेजस्कं नेत्रत्रयविभूषितम् ।<br>
प्रणवेन न्यसेत्सर्वम् आसनं भैरवस्य तु ॥ 2.82 ॥

'''2.83'''<br>
गन्धैः पुष्पैः समभ्यर्च्य ततो मूर्तिं प्रकल्पयेत् ।<br>
कदम्बकुसुमाकारां तुषारकिरणत्विषम् ॥ 2.83 ॥

'''2.84'''<br>
मूर्त्यूर्ध्वे भैरवं देवं सकलं परिकल्पयेत् ।<br>
द्वात्रिंशद्वर्णकचितं स्फुरत्तडिदिवोज्ज्वलम् ॥ 2.84 ॥

'''2.85'''<br>
वक्त्राणि कल्पयेद्देवि स्वध्यानेन महेश्वरि ।<br>
मूर्धादिचरणं यावत् प्रणवादिनमोन्ततः ॥ 2.85 ॥

'''2.86'''<br>
अष्टात्रिंशत्कलाभेदं शोध्याध्वानं प्रकल्पयेत् ।<br>
नवतत्त्वं त्रितत्त्वं च नवकं भैरवाभिधम् ॥ 2.86 ॥

'''2.87'''<br>
विद्याङ्गा लोचनं चैव क्षुरिकां च प्रकल्पयेत् ।<br>
शक्तित्रयं ततो न्यस्येद् दक्षदिग्वामगोचरे ॥ 2.87 ॥

'''2.88'''<br>
मध्यप्रदेशे देवेशि ततो रूपमनुस्मरेत् ।<br>
त्रिपञ्चनयनं देवं जटामुकुटमण्डितम् ॥ 2.88 ॥

'''2.89'''<br>
चन्द्रकोटिप्रतीकाशां चन्द्रार्धकृतशेखरम् ।<br>
पञ्चवक्त्रं विशालाक्षं सर्पगोनासमण्डितम् ॥ 2.89 ॥

'''2.90'''<br>
वृश्चिकैरग्निवर्णाभैर् हारेण तु विराजितम् ।<br>
कपालमालाभरणं खड्गखेटकधारिणम् ॥ 2.90 ॥

'''2.91'''<br>
पाशाङ्कुशधरं देवं शरहस्तं पिनाकिनम् ।<br>
वरदाभयहस्तं च मुण्डखट्वाङ्गधारिणम् ॥ 2.91 ॥

'''2.92'''<br>
वीणाडमरुहस्तं च घण्टाहस्तं त्रिशूलिनम् ।<br>
वज्रदण्डकृताटोपं परश्वायुधहस्तकम् ॥ 2.92 ॥

'''2.93'''<br>
मुद्गरेण विचित्रेण वर्तुलेन विराजितम् ।<br>
सिंहचर्मपरीधानं गजचर्मोत्तरीयकम् ॥ 2.93 ॥

'''2.94'''<br>
अष्टादशभुजं देवं नीलकण्ठं सुतेजसम् ।<br>
ऊर्ध्ववक्त्रं महेशानि स्फटिकाभं विचिन्तयेत् ॥ 2.94 ॥

'''2.95'''<br>
आपीतं पूर्ववक्त्रं तु नीलोत्पलदलप्रभम् ।<br>
दक्षिणं तु विजानीयाद् वामं चैव विचिन्तयेत् ॥ 2.95 ॥

'''2.96'''<br>
दाडिमीकुसुमप्रख्यं कुङ्कुमोदकसंनिभम् ।<br>
चन्द्रार्बुदप्रतीकाशं पश्चिमं तु विचिन्तयेत् ॥ 2.96 ॥

'''2.97'''<br>
स्वच्छन्दभैरवं देवं सर्वकामफलप्रदम् ।<br>
ध्यायते यस्तु युक्तात्मा क्षिप्रं सिध्यति मानवः ॥ 2.97 ॥

'''2.98'''<br>
ततः परमबीजेन परं परमकारणम् ।<br>
सुशान्तं निष्कलं देवं सर्वव्यापिनिरञ्जनम् ॥ 2.98 ॥

'''2.99'''<br>
आवाहयेत्सुहृष्टात्मा तव देवि वदाम्यहम् ।<br>
हृत्कण्ठतालुभ्रूमध्यनादान्तान्तसमाश्रितम् ॥ 2.99 ॥

'''2.100'''<br>
निष्कम्पं कारणातीतम् आवाह्य परमेश्वरम् ।<br>
संस्थाप्य विधिवद्देवम् अङ्गषट्कं ततो न्यसेत् ॥ 2.100 ॥

'''2.101'''<br>
पाद्यमाचमनं चार्घं स्वागतं तदनन्तरम् ।<br>
संनिधानं च देवेशि निष्ठुरया निरोधयेत् ॥ 2.101 ॥

'''2.102'''<br>
गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर् धूपयित्वा तमर्चयेत् ।<br>
मुद्रां प्रदर्शयेत्पश्चात् त्रिधा त्रैकाल्यकर्मणि ॥ 2.102 ॥

'''2.103'''<br>
ततः स्नानादिकं कर्म कृत्वा चैव वरानने ।<br>
परिधाप्य सुवस्त्राणि नेत्रपट्टोद्भवानि च ॥ 2.103 ॥

'''2.104'''<br>
विलिप्यागुरुकर्पूरैर् मुकुटाद्यैर्विभूषयेत् ।<br>
पुष्पैर्नानाविधैः शुभ्रैर् अर्चयेद्भूषयेत्पुनः ॥ 2.104 ॥

'''2.105'''<br>
अर्घं दत्त्वा महेशानि पुनर्मुद्रां प्रदर्शयेत् ।<br>
प्रणम्य भैरवं देवं स्वच्छन्दं विश्वनायकम् ॥ 2.105 ॥

'''2.106'''<br>
ततो ह्याभरणं बाह्ये विनिवेश्यं वरानने ।<br>
ऐशान्यां पूर्वतो याम्यां उत्तराप्यावसानकम् ॥ 2.106 ॥

'''2.107'''<br>
विन्यसेत्पञ्च वक्त्राणि पञ्चवक्त्रयुतानि च ।<br>
बाहुभिर्दशभिश्चैव शशाङ्कमुकुटैः सह ॥ 2.107 ॥

'''2.108'''<br>
ध्यातव्यानि स्वरूपाणि वराभयकराणि तु ।<br>
अग्नीशरक्षोवायव्यचतुर्दिक्षु च तं न्यसेत् ॥ 2.108 ॥

'''2.109'''<br>
हृच्छिरश्च शिखा वर्म अस्त्रं च प्रविभागशः ।<br>
हृदयं रक्तवर्णाभं शिरो गोरोचनप्रभम् ॥ 2.109 ॥

'''2.110'''<br>
तडिद्वलयसंकाशां शिखां देवीं विचिन्तयेत् ।<br>
आधूम्रं कवचं विद्यात् कपिशं चास्त्रमेव च ॥ 2.110 ॥

'''2.111'''<br>
ज्योतीरूपप्रतीकाशं नेत्रं मध्ये च संस्थितम् ।<br>
पञ्चवक्त्राः स्मृताः सर्वे दशबाह्विन्दुभूषिताः ॥ 2.111 ॥

'''2.112'''<br>
नानाभरणसंयुक्ता नानास्रग्गन्धलेपनाः ।<br>
नानावस्त्रपरीधाना मुकुटैरुज्ज्वलैः शुभैः ॥ 2.112 ॥

'''2.113'''<br>
रत्नमालावनद्धाश्च हारकेयूरभूषिताः ।<br>
द्विरष्टवर्षकाकाराः सुरूपाः स्थिरयौवनाः ॥ 2.113 ॥

'''2.114'''<br>
भैरवाद्याः स्मृता मन्त्राः पीठेशाः पीठमर्दकाः ।<br>
या सा पूर्वं मया ख्याता अघोरी शक्तिरुत्तमा ॥ 2.114 ॥

'''2.115'''<br>
भैरवं पूजयित्वा तु तस्योत्सङ्गे तु तां न्यसेत् ।<br>
यादृशं भैरवं रूपं भैरव्यास्तादृगेव हि ॥ 2.115 ॥

'''2.116'''<br>
ईषत्करालवदनां गम्भीरविपुलस्वनाम् ।<br>
प्रसन्नास्यां सदा ध्यायेद् भैरवीं विस्मितेक्षणाम् ॥ 2.116 ॥

'''2.117'''<br>
द्वितीयावरणे देवि विन्यसेद्भैरवाष्टकम् ।<br>
कपालीशं तु पूर्वायाम् आग्नेय्यां शिखिवाहनम् ॥ 2.117 ॥

'''2.118'''<br>
दक्षिणे क्रोधराजं तु विकरालं तु नैरृते ।<br>
मन्मथं पश्चिमे भागे मेघनादेश्वरं तथा ॥ 2.118 ॥

'''2.119'''<br>
वायव्ये देवि विन्यस्य सोमराजं तथोत्तरे ।<br>
विद्याराजं तथैशान्यां विन्यसेत्तु सुभावितः ॥ 2.119 ॥

'''2.120'''<br>
पञ्चवक्त्रास्त्रिनेत्राश्च दशबाह्विन्दुशेखराः ।<br>
कपालमालाभरणाः स्फुरन्माणिक्यमण्डिताः ॥ 2.120 ॥

'''2.121'''<br>
पूर्वं पीतं स्मृतं देवि रक्तमाग्रेयगोचरे ।<br>
दक्षिणे नीलमेघाभं नैरृत्यां ज्वलनप्रभम् ॥ 2.121 ॥

'''2.122'''<br>
श्यामं चापरदिग्भागे धूम्रं वायव्यगोचरे ।<br>
चन्द्रबिम्बप्रभं सौम्ये ईशाने स्फटिकप्रभम् ॥ 2.122 ॥

'''2.123'''<br>
तृतीये चैव लोकेशान् सास्त्रान्संपरिकल्पयेत् ।<br>
नामानि तेषां वक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ॥ 2.123 ॥

'''2.124'''<br>
इन्द्राग्नियमनिरृतिवरुणाश्च समीरणः ।<br>
सोमराजः कुबेरश्च ईशानः परमेश्वरः ॥ 2.124 ॥

'''2.125'''<br>
भैरवाष्टकरूपेण ध्यातव्यास्तु वरानने ।<br>
वज्रं शक्तिस्तथा दण्डः खड्गः पाशस्तथैव च ॥ 2.125 ॥

'''2.126'''<br>
ध्वजो गदा त्रिशूलं च लोकपालयुधानि वै ।<br>
वज्रं चानेकवर्णाढ्यं शक्तिं हेमसमप्रभाम् ॥ 2.126 ॥

'''2.127'''<br>
दण्डं भिन्नाञ्जनाभं च खड्गं नीलोत्पलप्रभम् ।<br>
किंशुकाभं तथा पाशं ध्वजं शुक्लं विचिन्तयेत् ॥ 2.127 ॥

'''2.128'''<br>
गदां तु विद्रुमाभां वै शूलं विद्युत्समप्रभम् ।<br>
संपूज्यावरणं सर्वं संधानं मन्त्रनायके ॥ 2.128 ॥

'''2.129'''<br>
अस्त्राणि लोकपालाश्च भैरवाष्टकमेव च ।<br>
पञ्च ब्रह्मान्यथाङ्गानि एतान्यावरणानि तु ॥ 2.129 ॥

'''2.130'''<br>
क्रमेणोच्चारयेत्सर्वं यावत्तद्गर्भमैश्वरम् ।<br>
मूलमन्त्रेण कर्तव्यं नाडीसंधानमेव च ॥ 2.130 ॥

'''2.131'''<br>
परान्तं यावदाभाव्य नैवेद्यानि निवेदयेत् ।<br>
घारिका वटकांश्चैव शष्कुलीर्मोदकांस्तथा ॥ 2.131 ॥

'''2.132'''<br>
खण्डलड्डुशरावाणि भक्ष्याणि विविधानि च ।<br>
शाल्योदनं मुद्गसूपम् आज्याक्तं संप्रकल्पयेत् ॥ 2.132 ॥

'''2.133'''<br>
कौशल्यां मण्डकापूपांस् तथा क्षौद्रशिरांसि च ।<br>
घृताक्तांश्चिल्लकांश्चैव लवणान्परिकल्पयेत् ॥ 2.133 ॥

'''2.134'''<br>
अवदंशान्यनेकानि कटूनि मधुराणि च ।<br>
रसालां च दधि क्षीरम् आसवं विविधं तथा ॥ 2.134 ॥

'''2.135'''<br>
मत्स्यमांसान्यनेकानि लेह्यपेयानि यानि च ।<br>
अग्रमापूरयेच्छंभोर् वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥ 2.135 ॥

'''2.136'''<br>
पश्चादर्घः प्रदातव्यः सुरया सुसुगन्धया ।<br>
मुद्रां प्रदर्शयेत्पश्चात् त्रिधा त्रैकाल्यकर्मणि ॥ 2.136 ॥

'''2.137'''<br>
प्रणिपातं ततः कृत्वा जपं पश्चात्समाचरेत् ।<br>
अक्षमालां तु संगृह्य गन्धैः पुष्पैः समर्चिताम् ॥ 2.137 ॥

'''2.138'''<br>
वाङ्निरुद्वः सुचित्तात्मा राजीवासनसंस्थितः ।<br>
मूलमन्त्रं समुच्चार्य नादे लीनं विचिन्तयेत् ॥ 2.138 ॥

'''2.139'''<br>
उन्मील्याक्षाणि संचिन्त्य ततस्तु जपमारभेत् ।<br>
अक्षराक्षरसन्तानं न द्रुतं न विलम्बितम् ॥ 2.139 ॥

'''2.140'''<br>
जपः प्राणसमः कार्यः दिनस्थो मुक्तिकाङ्क्षिभिः ।<br>
संहारः स तु विज्ञेयः शिवधामफलप्रदः ॥ 2.140 ॥

'''2.141'''<br>
व्योम्नि प्राप्तो यदा नादः पुनरेव निवर्तते ।<br>
शर्वरी सा तु विज्ञेया हृदब्जं यावदागतः ॥ 2.141 ॥

'''2.142'''<br>
सृष्टिरेषा समाख्याता सर्वसिद्धिफलोदया ।<br>
आत्मनो भैरवं रूपं सदा भाव्यं वरानने ॥ 2.142 ॥

'''2.143'''<br>
तस्य विघ्ना विनश्यन्ति जपश्च सफलो भवेत् ।<br>
जप्त्वा निवेदयेद्देवि भैरवाय वरानने ॥ 2.143 ॥

'''2.144'''<br>
पूरकेण प्रयोगेण त्रिस्थं च त्रितयान्वितम् ।<br>
त्रिसिद्धिसिद्धिदं देवि सरहस्यमुदाहृतम् ॥ 2.144 ॥

'''2.145'''<br>
शान्तिके मानसो जप्य उपांशुः पौष्टिके स्मृतः ।<br>
सशब्दश्चाभिचारे ऽसौ प्रागुदग्दक्षिणामुखः ॥ 2.145 ॥

'''2.146'''<br>
आत्मा न शृणुते यं तु मानसो ऽसौ प्रकीर्तितः ।<br>
आत्मना श्रूयते यस्तु तमुपांशुं विजानते ॥ 2.146 ॥

'''2.147'''<br>
परे शृण्वन्ति यं देवि सशब्दः स उदाहृतः ।<br>
अष्टोत्तरशतेनैव अक्षमाला समेरुका ॥ 2.147 ॥

'''2.148'''<br>
रुद्राक्षशङ्खपद्माक्षपुत्रजीवकमौक्तिकैः ।<br>
स्फाटिकी मणिरत्नोत्था सौवर्णी वैद्रुमी तथा ॥ 2.148 ॥

'''2.149'''<br>
दशाक्षमाला देवेशि गृहस्थानां प्रकीर्तिताः ।<br>
सूत्रं ध्यात्वा परां शक्तिम् अध्वभागांस्ततो मणीन् ॥ 2.149 ॥

'''2.150'''<br>
व्यक्तिस्थानं शिवस्याध्वा ततस्तद्धर्मिणीं स्मरेत् ।<br>
सप्तविंशतिभिः कुर्याद् द्विगुणैर्वा चतुर्गुणैः ॥ 2.150 ॥

'''2.151'''<br>
समैस्तु संहतैरेकं शिवतत्त्वात्मकं मुखे ।<br>
न तं विलङ्घयेद्विद्वान् सृष्टिसंहारकारणम् ॥ 2.151 ॥

'''2.152'''<br>
वीरस्थानरतानां हि वीराणां वरवर्णिनि ।<br>
महाशङ्खाक्षसूत्रं तु सर्वकामफलप्रदम् ॥ 2.152 ॥

'''2.153'''<br>
गृहस्थेन न कर्तव्यम् उद्वेगजननं परम् ।<br>
तस्मात्तु स्फाटिकी माला जप्तव्या साधकोत्तमैः ॥ 2.153 ॥

'''2.154'''<br>
साधयेद्विविधान्कामान् अधमान्मध्यमोत्तमान् ।<br>
एवं हृदम्बुजावस्थो यष्टव्यो भैरवो विभुः ॥ 2.154 ॥

'''2.155'''<br>
सबाह्याभ्यन्तरं कृत्वा पश्चाद्यजनमारभेत् ।<br>
तत्रार्घपात्रमादौ वै सौवर्णं राजतं तथा ॥ 2.155 ॥

'''2.156'''<br>
शाङ्खं शाम्बूकं शौक्तं वा ताम्रं मृण्मयमेव वा ।<br>
पद्मपत्रपलाशोत्थं गृहीत्वा क्षाल्य वारिणा ॥ 2.156 ॥

'''2.157'''<br>
अस्त्रजप्तेन देवेशि प्रलिप्यागुरुचन्दनैः ।<br>
मृष्टधूपेन संधूप्य वारिणापूरयेत्ततः ॥ 2.157 ॥

'''2.158'''<br>
वस्त्रपूतेन शुद्धेन ताडयेदस्त्रमुच्चरन् ।<br>
वर्मावगुण्ठितं कृत्वा यागं तत्रैव विन्यसेत् ॥ 2.158 ॥

'''2.159'''<br>
पूर्वोक्तेन विधानेन प्रोक्ष्यस्तेन समासतः ।<br>
यागार्थो द्रव्यसंघातः ततो यजनमारभेत् ॥ 2.159 ॥

'''2.160'''<br>
शक्तिं न्यस्य ततश्चादौ व्योमाकारां सुजाज्वलाम् ।<br>
सकलव्यापिकां सूक्ष्मां शिवाधारां तु सर्वगाम् ॥ 2.160 ॥

'''2.161'''<br>
ओंकारदीपितां देवीं नमस्कारावसानिकाम् ।<br>
अनन्तं चैव विन्यस्य धर्मं ज्ञानं तथैव च ॥ 2.161 ॥

'''2.162'''<br>
वैराग्यं च तथैश्वर्यम् आग्नेय्यादिक्रमेण तु ।<br>
अधर्मं च तथाज्ञानम् अवैराग्यमनैश्वरम् ॥ 2.162 ॥

'''2.163'''<br>
संधानकीलकांश्चैव अधश्छादनमूर्ध्वगम् ।<br>
पद्मं सकेसरं देवि कर्णिकां पुष्कराणि च ॥ 2.163 ॥

'''2.164'''<br>
मण्डलत्रितयं देवाञ् शक्तीश्चापि शिवान्तकम् ।<br>
मूर्तिं ब्रह्मकलाजालं नवतत्त्वं त्रितत्त्वकम् ॥ 2.164 ॥

'''2.165'''<br>
भैरवाष्टकविद्याङ्गलोचनं क्षुरिकां तथा ।<br>
शक्तित्रयं परं देवम् अङ्गषट्कसमन्वितम् ॥ 2.165 ॥

'''2.166'''<br>
विन्यस्य भावयेद्देवि सततं विधिपूर्वकम् ।<br>
निर्वर्त्य तु यथान्यायं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ 2.166 ॥

'''2.167'''<br>
स्वागतं चार्ध्यपाद्यं च सन्निधानं तथैव च ।<br>
रोधं निष्ठुरया कुर्यान् मूलमन्त्रमनुस्मरन् ॥ 2.167 ॥

'''2.168'''<br>
पूजा सुविपुला कार्या गन्धधूपस्रगादिभिः ।<br>
मुद्रां प्रदर्शयेत्पश्चात् त्रिधा त्रैकाल्यकर्मणि ॥ 2.168 ॥

'''2.169'''<br>
तत आवरणं बाह्ये विनिवेश्यं वरानने ।<br>
ईशपूर्वयाम्यसौम्यवरुणान्तं प्रकल्पयेत् ॥ 2.169 ॥

'''2.170'''<br>
वक्त्राणां पञ्चकं देवि स्वध्यानगुणसंयुतम् ।<br>
आग्नेयैशानरक्षःसु सामीरैन्द्रदिशोरपि ॥ 2.170 ॥

'''2.171'''<br>
उत्तरान्तं निवेश्यं तु अङ्गानां पञ्चकं तथा ।<br>
नेत्रं तु कर्णिकायां वै पूर्वस्यां दिशि संस्थितम् ॥ 2.171 ॥

'''2.172'''<br>
स्वमन्त्रेण तु सर्वेषाम् अर्ध्यं पाद्यं समाहितः ।<br>
मन्त्रसंकरपुष्पाणि न कुर्यात्साधकः सदा ॥ 2.172 ॥

'''2.173'''<br>
न बाहुं पृष्ठतो वापि मन्त्राणां परिकल्पयेत् ।<br>
परिपाट्या तु दातव्यं न मन्त्रांल्लङ्घयेत्क्वचित् ॥ 2.173 ॥

'''2.174'''<br>
स्वमुद्रामन्त्रसंयुक्तान् युगपत्परिकल्पयेत् ।<br>
अर्ध्यं पाद्यं च धूपं च नित्यं तावत्समाचरेत् ॥ 2.174 ॥

'''2.175'''<br>
सर्वेषामेव मन्त्राणां विधिरेष प्रकीर्तितः ।<br>
भैरवाष्टकलोकेशान् सास्त्रान्संपरिकल्पयेत् ॥ 2.175 ॥

'''2.176'''<br>
बाह्ये श्मशानविन्यासं प्रणवादिनमोन्तगम् ।<br>
पूर्वादीशानपर्यन्तं कल्पयेत विधानतः ॥ 2.176 ॥

'''2.177'''<br>
आमर्दकं च पूर्वं वै श्मशानाधिपतिं विभुम् ।<br>
श्मशानैः सकबन्धैश्च सशूलोद्बन्धभीषणैः ॥ 2.177 ॥

'''2.178'''<br>
चितिभिः प्रज्वलन्तीभिः शिवारावैः सुभीषणैः ।<br>
अग्निकं दक्षिणे भागे कालाख्यं पश्चिमे तथा ॥ 2.178 ॥

'''2.179'''<br>
एकपादं तथा सौम्ये आग्नेय्यां त्रिपुरान्तकम् ।<br>
नैरृत्यामग्निजिह्वं तु वायव्यां तु करालिनम् ॥ 2.179 ॥

'''2.180'''<br>
ऐशान्यां भीमवक्त्रं तु श्मशानेशाः प्रकीर्तिताः ।<br>
तर्पयेन्मत्स्यमांसाद्यैर् आसवैर्विविधैस्तथा ॥ 2.180 ॥

'''2.181'''<br>
गन्धं पुष्पं तथा धूपं सर्वेषां तु प्रदापयेत् ।<br>
प्रणिपातं ततः कृत्वा जप्त्वा मन्त्रं सुभावितः ॥ 2.181 ॥

'''2.182'''<br>
रेचकेन प्रयोगेन निवेद्य विधिपूर्वकम् ।<br>
हुड्डुङ्कारनमस्कारान् कृत्वा चैव ततो व्रजेत् ॥ 2.182 ॥

'''2.183'''<br>
अग्निकुण्डसमीपं तु अर्घहस्तः सुभावितः ।<br>
कुण्डं तु लक्षणोपेतं प्रोक्षयेदस्त्रवारिणा ॥ 2.183 ॥

'''2.184'''<br>
कवचेनावगुण्ठ्यैतद् अस्त्रदर्भेण चोल्लिखेत् ।<br>
उद्धृत्य प्रोक्षयेत्पश्चाद् अस्त्रमन्त्रेण भामिनि ॥ 2.184 ॥

'''2.185'''<br>
पूरणं तेन कर्तव्यं समीकरणमेव च ।<br>
सेचनं कुट्टनं चैव लेपनं तेन कारयेत् ॥ 2.185 ॥

'''2.186'''<br>
प्रोक्षणं शोषणं चैव तथास्त्रेणैव कारयेत् ।<br>
पूजनं गन्धपुष्पाद्यैः असिना चाभिमन्त्रणम् ॥ 2.186 ॥

'''2.187'''<br>
वज्रीकरणमस्त्रेण रेखाः पूर्वापरास्त्रयः ।<br>
याम्यसौम्यमुखी चैका वज्रमेतत्प्रकीर्तितम् ॥ 2.187 ॥

'''2.187*'''<br>
वज्रीकरणमस्त्रेण रेखास्तिस्रस्तु पूर्वगाः ।<br>
याम्यसौम्यमुखा त्वेका वज्रमेतत्प्रकीर्तितम् ॥ 2.187* ॥

'''2.188'''<br>
असिनैवाग्निकुण्डं तद् दर्भैः पूर्वाग्रसंस्तरैः ।<br>
सबाह्याभ्यन्तरं छाद्यं गृहहेत्वर्थमीश्वरि ॥ 2.188 ॥

'''2.189'''<br>
कुण्डस्य दक्षिणे भागे शुष्कगोमयमासनम् ।<br>
दर्भेण विष्टरं पुष्पं प्रणवेन प्रकल्पयेत् ॥ 2.189 ॥

'''2.190'''<br>
स्वनामपदसंयुक्तं स्वध्यानेन नमोन्तगम् ।<br>
आमन्त्रणपदेनैव ब्रह्माणं स्थाप्य पूजयेत् ॥ 2.190 ॥

'''2.191'''<br>
पुष्पादिभिः सुधूपाद्यैर् ध्रुवेण तु यथाक्रमम् ।<br>
चतुष्पथं कुण्डमध्ये दर्भाभ्यां प्रणवेन तु ॥ 2.191 ॥

'''2.192'''<br>
पूर्वसौभ्याग्रभागाभ्यां विष्टरं तस्य चोपरि ।<br>
पुष्पं तस्योपरिष्टात्तु हृदयेनैव पूजयेत् ॥ 2.192 ॥

'''2.193'''<br>
वागीशीं च समाहूय प्रणवादिनमोन्तगाम् ।<br>
नीलोत्पलदलश्यामाम् ऋतुमच्चारुलोचनाम् ॥ 2.193 ॥

'''2.194'''<br>
सर्वलक्षणसंपूर्णां सर्वावयवभूषिताम् ।<br>
ध्यात्वा चैवंविधां देवीं स्थापयेत्कुण्डमध्यतः ॥ 2.194 ॥

'''2.195'''<br>
ऋतुकाल इवोत्तानां शिरसैशानसंस्थिताम् ।<br>
पूजयेद्गंधपुष्पाद्यैर् भवमन्त्रमनुस्मरन् ॥ 2.195 ॥

'''2.196'''<br>
ततो मुद्रां दर्शयेत संनिधानाय मन्त्रवित् ।<br>
ततो ऽग्निपात्रमादाय शिवाम्भो ऽस्त्रेण प्रोक्षयेत् ॥ 2.196 ॥

'''2.197'''<br>
कवचेनावगुण्ठ्यापि प्रणवेनैव पूजयेत् ।<br>
अरण्यादिसमुद्भूतं लोकाग्न्यन्तं विधानतः ॥ 2.197 ॥

'''2.198'''<br>
अग्निं तु शुक्रवद्ध्यात्वा चैतन्यं प्रणवेन तु ।<br>
षडङ्गेनैव संपूज्य अमृतत्वं ध्रुवेण तु ॥ 2.198 ॥

'''2.199'''<br>
आत्मानं भैरवं ध्यात्वा अग्निं ध्यात्वा तु बीजवत् ।<br>
ध्रुवेण कुण्डबाह्ये तु त्रिधाभ्राम्यावतारयेत् ॥ 2.199 ॥

'''2.200'''<br>
योनौ तु बीजवत्क्षिप्त्वा भैरवेण शिवाम्भसा ।<br>
अस्त्रमुच्चार्य संप्रोक्ष्य योनिं प्रच्छादयेद्बुधः ॥ 2.200 ॥

'''2.201'''<br>
दर्भेण ध्रुवमन्त्रेण अक्षवाटं ततो न्यसेत् ।<br>
अस्त्रेणैव चतुर्दिक्षु दर्भैरेव प्रकल्पयेत् ॥ 2.201 ॥

'''2.202'''<br>
सप्तवारास्त्रमन्त्रेण दर्भेणैव तु कङ्कणम् ।<br>
दक्षहस्ते तु बध्नीयाद् अस्त्रमन्त्रमनुस्मरन् ॥ 2.202 ॥

'''2.203'''<br>
रक्षार्थमग्निगर्भस्य गर्भाधानमतो भवेत् ।<br>
अपरास्यत्रिराहुत्या पूजनं हृदयेन तु ॥ 2.203 ॥

'''2.204'''<br>
हृदा त्रिराहुतिं दत्त्वा गर्भाधानं कृतं भवेत् ।<br>
हृदा वै जलबिन्दुं तु दर्भाग्रेणात्र पातयेत् ॥ 2.204 ॥

'''2.205'''<br>
गन्धपुष्पादिभिः पूजां शिखया कारयेत् ततः ।<br>
त्रिराहुतिं चोत्तरेण शिखया च त्रिराहुतिम् ॥ 2.205 ॥

'''2.206'''<br>
पुंसः कल्पनमेवं हि न स्त्री गर्भे तु जन्यते ।<br>
सीमन्तं दक्षिणास्येन दर्भाग्रेण प्रकल्पयेत् ॥ 2.206 ॥

'''2.207'''<br>
ग्रीवामंसौ कटिं चैव बाहू जङ्घे प्रकल्पयेत् ।<br>
प्रत्यङ्गानि च संकल्प्य सीमन्तोन्नयनं भवेत् ॥ 2.207 ॥

'''2.208'''<br>
गन्धपुष्पादिभिः पूजा शिरसा चाहुतित्रयात् ।<br>
पूर्वमध्यापरान्वह्नौ त्रीन्भागान्परिकल्पयेत् ॥ 2.208 ॥

'''2.209'''<br>
मुखहृत्पाददेशांस्तु होमात्तच्च त्रितत्त्वकम् ।<br>
शिरांसि पञ्चाहुत्यैव ऊर्ध्वास्येन त्रिभिस्त्रिभिः ॥ 2.209 ॥

'''2.210'''<br>
पञ्चवक्त्रं तु संकल्प्य मध्यप्राग्याम्यसौम्यकम् ।<br>
अपरं चाप्याहुतिभिः पूर्वास्येन त्रिसंख्यया ॥ 2.210 ॥

'''2.211'''<br>
वक्त्राणां निष्कृतिं तद्वद् आहुतीनां त्रिसंख्यया ।<br>
नेत्रं नेत्रेण संकल्प्य मुखेष्वेवं त्रयं त्रयम् ॥ 2.211 ॥

'''2.212'''<br>
आहुतित्रितयेनैव तिलैः सर्वं तु कारयेत् ।<br>
ततः कलासमूहं च पञ्च चाथ चतुष्टयम् ॥ 2.212 ॥

'''2.213'''<br>
अष्टाङ्गानि तथा त्रीणि दश चाष्टावनुक्रमात् ।<br>
शेषास्यैः संप्रकल्प्यैवं कलामूर्तिस्ततो भवेत् ॥ 2.213 ॥

'''2.214'''<br>
अङ्गानि विन्यसेत्पश्चात् हृदाद्यानि यथाक्रमम् ।<br>
त्रिराहुतिं दक्षिणेन शिरसा चाहुतित्रयम् ॥ 2.214 ॥

'''2.215'''<br>
सीमन्तोन्नयनं ह्येवं जातकर्म त्वथोच्यते ।<br>
अस्त्रेण वीजयेदग्निम् अस्त्रेणैव तु पूजयेत् ॥ 2.215 ॥

'''2.216'''<br>
त्रिराहुतिं तु पूर्वेण अस्त्रेणैवाहुतित्रयम् ।<br>
एवं मन्त्रद्वयेनैव जातकर्म कृतं भवेत् ॥ 2.216 ॥

'''2.217'''<br>
अस्त्रेण प्रोक्षयेत्कुण्डं सद्यः सूतकशुद्धये ।<br>
वक्त्राण्युद्धाटयेत्पश्चाद् वक्त्रेणैवाहुतित्रयात् ।<br>
वक्त्राणि शोध्यान्यसिना आहुतित्रययोगतः ॥ 2.217 ॥

'''2.218'''<br>
वक्त्राभिघारो वक्त्रैस्तु वक्त्रे वक्त्रे त्रयं त्रयम् ।<br>
प्रोक्षयेत्कुण्डपार्श्वानि सास्त्रेणैव शिवाम्भसा ॥ 2.218 ॥

'''2.219'''<br>
दर्भानास्तीर्य पूर्वाग्रान् दक्षिणोत्तरसंस्थितान् ।<br>
सौम्याग्रान्पूर्ववारुण्योः परिधीन्विष्टरांस्तथा ॥ 2.219 ॥

'''2.220'''<br>
अस्त्रमन्त्रेण ते सर्वे ब्रह्माणं पूर्वविष्टरे ।<br>
रुद्र च दक्षिणे स्थाप्य विष्णुं पश्चिमविष्टरे ॥ 2.220 ॥

'''2.221'''<br>
सदाशिवं चोत्तरे ऽथ स्वनामपदचिह्नितम् ।<br>
आदौ ध्रुवं स्मरेद्देवि नमश्चान्ते प्रकल्पयेत् ॥ 2.221 ॥

'''2.222'''<br>
गन्धपुष्पादिभिः पूज्याः स्वरूपं तेष्वनुस्मरेत् ।<br>
मेखलोपरि लोकेशान् पूजयेत्प्रणवेन तु ॥ 2.222 ॥

'''2.223'''<br>
रक्षार्थं जातबालस्य ब्रह्माद्याः पूजितास्तु ये ।<br>
ततः कङ्कणकं मुक्त्वा दक्षहस्तव्यवस्थितम् ॥ 2.223 ॥

'''2.224'''<br>
पुष्पं संगृह्य देवेन शिवाग्नेर्नाम कल्पयेत् ।<br>
कवचेनोपचारं तु गन्धपुष्पादिधूपकैः ॥ 2.224 ॥

'''2.225'''<br>
ऊर्ध्वास्येनाहुतीस्तिस्रः कवचेन त्रयं पुनः ।<br>
शिवनामाङ्कितं वह्निं जनयित्वा सुरांस्ततः ॥ 2.225 ॥

'''2.226'''<br>
विसर्जयेत्तु स्वस्थानं सावित्रीं प्रणवेन तु ।<br>
पुष्पादिभिः समभ्यर्च्य होमैरेव त्रिभिस्त्रिभिः ॥ 2.226 ॥

'''2.227'''<br>
धाम्नैवेध्मास्तु होतव्या हस्तमात्रप्रमाणतः ।<br>
चतुर्विंशतिसंख्याताः शिवाग्नेस्तर्पणाय तु ॥ 2.227 ॥

'''2.228'''<br>
स्रुक्स्त्रुवौ संप्रताप्याग्नौ शिवाम्भो ऽस्त्रेण प्रोक्षयेत् ।<br>
कवचेनावगुण्ठ्यैतौ शिवाग्नौ भ्रामयेत्त्रिधा ॥ 2.228 ॥

'''2.229'''<br>
अस्त्रेण मार्जयेदद्भिर् दर्भाग्रेणाथ संस्पृशेत् ।<br>
पुनरग्नौ परिभ्राम्य प्रोक्षयेत्तौ शिवाम्भसा ॥ 2.229 ॥

'''2.230'''<br>
दर्भमध्येन संस्पृश्य भूयो ऽग्नौ भ्राम्य तापयेत् ।<br>
शिवाम्भसा मार्जयित्वा दर्भमूलेन संस्पृशेत् ॥ 2.230 ॥

'''2.231'''<br>
स्रुक्स्रुवाभ्यां ततो मूलं स्थापयेत्तावधोमुखौ ।<br>
दर्भाणां पृष्ठतः पूज्यौ दक्षिणे ऽग्नेः सदा बुधैः ॥ 2.231 ॥

'''2.232'''<br>
आज्यसंस्करणं कुर्याद् आज्याधिश्रयणादिकम् ।<br>
आज्यं संप्रोक्ष्य चास्त्रेण कवचेनावगुण्ठयेत् ॥ 2.232 ॥

'''2.233'''<br>
शिवाग्नौ ताप्यमस्त्रेण उद्वास्यं कवचेन तु ।<br>
कुण्डस्य परितो देवि त्रिधा भ्राम्य तु स्थापयेत् ॥ 2.233 ॥

'''2.234'''<br>
योनिसंस्थं चाज्यपात्रं उद्प्लवं संप्लवं ततः ।<br>
दर्भाग्रद्वयमादाय प्रादेशं मध्यग्रन्थितम् ॥ 2.234 ॥

'''2.235'''<br>
पवैत्रमेतद्विहितम् उत्प्लवं तेन संप्लवम् ।<br>
अङ्गुष्ठानामिकाभ्यां तु गृहीत्वैतत्पवित्रकम् ॥ 2.235 ॥

'''2.236'''<br>
पराङ्मुखं तु त्रीन्वारान् संमुखं त्रींस्तथैव च ।<br>
अस्त्रेणैव तु मन्त्रेण अवद्योतः शिवाग्निना ॥ 2.236 ॥

'''2.237'''<br>
दर्भोल्मुकं तु संगृह्य आज्यपात्रं निरीक्षयेत् ।<br>
नीराजनं ततः कुर्यात् पर्यग्निकरणं ततः ॥ 2.237 ॥

'''2.238'''<br>
धाम्नास्त्रमन्त्रमुच्चार्य तमग्नावुल्मुकं क्षिपेत् ।<br>
धाम्नैव विधिना मन्त्री प्रोक्षयेदस्त्रवारिणा ॥ 2.238 ॥

'''2.239'''<br>
अभिमन्त्र्य षडङ्गेन अमृतत्वं शिवेन तु ।<br>
सकृदुच्चारयोगेन पूजयेद्भैरवेण तु ॥ 2.239 ॥

'''2.240'''<br>
वक्त्रसंधानकं वक्त्रैर् आहुतित्रितयेन तु ।<br>
अपरास्येन तद्वक्त्रसंधानं तु समाचरेत् ॥ 2.240 ॥

'''2.241'''<br>
एवं सौम्यस्य वक्त्रस्य संधानं तु कृतं भवेत् ।<br>
त्रिराहुतिप्रयोगेण दक्षिणस्याप्ययं विधिः ॥ 2.241 ॥

'''2.242'''<br>
पूर्ववक्त्रे ऽप्यथैवं स्याद् ऊर्ध्ववक्त्रं शिवान्वितम् ।<br>
त्रिराहुतिप्रयोगेण वक्त्रसंधिः प्रकीर्तितः ॥ 2.242 ॥

'''2.243'''<br>
मुख्यमूर्ध्वं स्मृतं वक्त्रं गुणत्वमितरेषु तु ।<br>
मुक्तिकामस्य दीक्षायाम् ऊर्ध्ववक्त्रस्य मुख्यता ॥ 2.243 ॥

'''2.244'''<br>
पादलेपाञ्जनाद्या वै सिद्धीस्तु विविधाश्च याः ।<br>
सदाशिवान्तगाः सर्वाः पूर्ववक्त्रे तु होमयेत् ॥ 2.244 ॥

'''2.245'''<br>
मारणोच्चाटनादौ तु विद्वेषे स्तम्भने तथा ।<br>
दक्षिणे चैव वक्त्रे तु होमात्सिद्धिः परा भवेत् ॥ 2.245 ॥

'''2.246'''<br>
शान्तिकं पौष्टिकं चैव सौभाग्याकर्षणानि च ।<br>
सौभाग्यारोहसिद्धिं तु उत्तरे होमयेत्सदा ॥ 2.246 ॥

'''2.247'''<br>
पश्चिमे नित्यकर्माणि विनियोगः प्रकीर्तितः ।<br>
आज्यभागो हि होतव्य ऊर्ध्ववक्त्रे तु पश्चिमे ॥ 2.247 ॥

'''2.248'''<br>
आज्यपात्रस्य मध्ये तु दर्भो वै भैरवेण तु ।<br>
न्यसितव्यो वरारोहे ततो वै वर्त्मकल्पना ॥ 2.248 ॥

'''2.249'''<br>
उच्चार्य भैरवं पात्रे संपातं पात्य वर्त्मना ।<br>
नाडीत्रयेण युगपत् पात्रे भागत्रयं न्यसेत् ॥ 2.249 ॥

'''2.250'''<br>
सुषुम्नां मध्यमार्गस्थां दक्षे पिङ्गां प्रकल्पयेत् ।<br>
इडाभागे तु यत्तेजो वामे सौम्यं प्रकल्पयेत् ॥ 2.250 ॥

'''2.251'''<br>
एवं त्रिभागं संकल्प्य स्रुवमापूर्य होमयेत् ।<br>
भैरवेणैव मन्त्रेणाग्नये स्वाहान्तमेव च ॥ 2.251 ॥

'''2.252'''<br>
अग्निभागात्तु संगृह्य स्रुवेणाज्याहुतिं क्षिपेत् ।<br>
सोमभागस्तु सोमाय स्वाहेत्यन्ते समुच्चरन् ॥ 2.252 ॥

'''2.253'''<br>
धामादिप्रणवाद्यं च स्रुवेणाज्याहुतिं क्षिपेत् ।<br>
अग्नीषोमेति संज्ञे द्वे स्वाहान्ते धाम चादितः ॥ 2.253 ॥

'''2.254'''<br>
प्रणवाद्याज्यमध्यात्तु स्रुवमापूर्य होमयेत् ।<br>
शुक्लपक्षे विधिर्ह्येष कृष्णपक्षे ऽन्यथा भवेत् ॥ 2.254 ॥

'''2.255'''<br>
सोमभागे भवेत्सूर्यो ह्य् अग्निसंज्ञा तु पूर्ववत् ।<br>
अग्नेः सूर्यस्य मध्याद्वै आहुतिं प्रतिपादयेत् ॥ 2.255 ॥

'''2.256'''<br>
यतः सूर्यस्य मध्ये वै अमावस्यां विशेच्छशी ।<br>
प्राशनार्थमतो होमो वक्त्राणां भैरवेण तु ॥ 2.256 ॥

'''2.257'''<br>
चूडाद्या ये तु संस्कारा अग्नेर्बालान्तसंस्थिताः ।<br>
प्रापणार्थाय सर्वेषां पूर्णामेकां प्रदापयेत् ॥ 2.257 ॥

'''2.258'''<br>
भैरवं तु समुच्चार्य शिवाग्निः सर्वसिद्धिदः ।<br>
अग्निं तु प्रोद्धरेत्पश्चात् पात्रे संस्थाप्य रक्षयेत् ॥ 2.258 ॥

'''2.259'''<br>
कुण्डस्य चोत्तरे भागे विष्टरस्य च बाह्यतः ।<br>
प्रणीतं कल्पयेत्तत्र चमसं वारिपूरितम् ॥ 2.259 ॥

'''2.260'''<br>
पुष्पाक्षततिलैर्युक्तं पवित्रं तत्र विन्यसेत् ।<br>
प्रणवादि समावाह्य विष्णुनाम ततो नमः ॥ 2.260 ॥

'''2.261'''<br>
आमन्त्रणपदेनैव विष्णुं संस्थाप्य पूजयेत् ।<br>
स्वागतासनपाद्यार्घैः ततो विज्ञापयेत्तु तम् ॥ 2.261 ॥

'''2.262'''<br>
पश्वर्थं यज्ञ आरब्ध आत्मार्थं वाथ साधकैः ।<br>
भगवंस्त्वत्प्रसादेन यागे निश्छिद्रतास्तु नः ॥ 2.262 ॥

'''2.263'''<br>
ततो ऽग्नौ यजनं कृत्वा भैरवं तु प्रपूजयेत् ।<br>
स्थण्डिलोक्तविधानेन अनन्तादीन्प्रकल्पयेत् ॥ 2.263 ॥

'''2.264'''<br>
ध्यात्वा वक्त्राणि पञ्चादौ येन यत्कर्म वाञ्छितम् ।<br>
तन्मुख्यवक्त्रं संकल्प्य मुखं कुण्डप्रमाणतः ॥ 2.264 ॥

'''2.265'''<br>
भावयेन्नव जिह्वासतु वक्त्रेवक्त्रे प्रतिष्ठिताः ।<br>
प्रागाद्यष्टौ मध्य एका काम्यार्थे दिग्गतास्तु याः ॥ 2.265 ॥

'''2.266'''<br>
राज्यार्था दाहजननी मृत्युदा शत्रुकारिका ।<br>
वशीकर्त्र्युच्चाटनी स्याद् अर्थदा मुक्तिदायिका ॥ 2.266 ॥

'''2.267'''<br>
सर्वसिद्धिप्रदा मध्ये तस्मान्मध्ये तु होमयेत् ।<br>
पूणा तु भैरवेणैव जिह्वानां कल्पनाय च ॥ 2.267 ॥

'''2.268'''<br>
पुनः पूर्णाहुतिं चैव भैरवेण प्रदापयेत् ।<br>
ज्वालाग्रं तु हृदागृह्य वह्निचैतन्यकल्पितम् ॥ 2.268 ॥

'''2.269'''<br>
आत्महृत्स्थं तु संकल्प्य योगपीठं तु कल्पयेत् ।<br>
मध्यजिह्वानुसारेण अग्निनाभौ तु कन्दकम् ॥ 2.269 ॥

'''2.270'''<br>
नालं हृदवधि ध्यात्वा पद्मं तत्र विचिन्तयेत् ।<br>
पत्राष्टकसमोपेतं सितवर्णं सुतेजसम् ॥ 2.270 ॥

'''2.271'''<br>
अनन्तं कल्पयेत्तत्र धर्मादिचरणान्तिकम् ।<br>
ओंकारेण शिवान्तं च अग्निमूर्तिं प्रकल्पयेत् ॥ 2.271 ॥

'''2.272'''<br>
शिखा हृदि स्थिता या तु ध्रुवेणोत्कीलयेत्पुनः ।<br>
रेचकेण क्षिपेद्वह्नौ सा मूर्तिर्भैरवात्मिका ॥ 2.272 ॥

'''2.273'''<br>
मूर्तिभूतं प्रकल्प्यैवम् अष्टात्रिंशत्कलायुतम् ।<br>
शोध्याध्वानं तु विन्यस्येद् दीक्षाकाले वरानने ॥ 2.273 ॥

'''2.274'''<br>
भैरवं पूजयित्वा तु शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ।<br>
वक्त्रसंधिश्च वक्त्रभ्यां शिववक्त्राग्निवक्त्रयोः ॥ 2.274 ॥

'''2.275'''<br>
संधाय चैवं जिह्वाभ्यां नाडीसंधिरतो भवेत् ।<br>
मूलमन्त्रं समुच्चार्य अग्निनासाविनिर्गतम् ॥ 2.275 ॥

'''2.276'''<br>
स्थण्डिलस्थशिवालीनम् एकार्थं चैव संधयेत् ।<br>
शुद्धाज्येनाहुतिशतम् अष्टोत्कृष्टं वरानने ॥ 2.276 ॥

'''2.277'''<br>
भैरवस्य तु होतव्यं वक्त्राङ्गानां दशांशकम् ।<br>
भैरवाष्टकलोकेशान् दशमांशेन होमयेत् ॥ 2.277 ॥

'''2.278'''<br>
मूलमन्त्रं समुच्चार्य पूर्णामेकां प्रपातयेत् ।<br>
भैरवाप्यायनार्थाय तथा पूर्णां प्रपातयेत् ॥ 2.278 ॥

'''2.279'''<br>
पुनर्न्यूनातिरिक्तार्थं निश्छिद्रकरणाय च ।<br>
पश्चाद्धोमः प्रकर्तव्यो यथेच्छं तु वरानने ॥ 2.279 ॥

'''2.280'''<br>
सर्वकामप्रदो होमस् तिलैः शस्तो घृतान्वितैः ।<br>
धान्यैर्धनार्थसिद्ध्यर्थं घृतगुग्गुलहोमतः ॥ 2.280 ॥

'''2.281'''<br>
जायते विपुला सिद्धिर् अधमा मध्यमोत्तमा ।<br>
श्वेतारविन्दैराज्याक्तैः बिल्वैश्च श्रियमाप्नुयात् ॥ 2.281 ॥

'''2.282'''<br>
क्शीराक्ततिलहोमेन शान्तिकर्म वरानने ।<br>
सितरक्तपीतकृष्णैः शमनाकृष्टिपौष्टिकम् ॥ 2.282 ॥

'''2.283'''<br>
मारणं च वरारोहे क्रमेण परिकल्पयेत् ।<br>
कुन्दपुष्पैः सुतार्थाय अशोकैः प्रियसंगमः ॥ 2.283 ॥

'''2.284'''<br>
जातिकुट्मलकैः कन्या गान्धर्वी बकुलोद्भवैः ।<br>
नागैस्तु नागकन्या वै सिद्धार्थैः सिद्धकन्यका ॥ 2.284 ॥

'''2.285'''<br>
चण्यकैश्चाप्यप्सरसो नरेन्द्रः फल्गुषेण तु ।<br>
घृताक्तेन वरारोहे समन्त्री सपुरोहितः ॥ 2.285 ॥

'''2.286'''<br>
राज्ञी पुत्रसमोपेता वशं याति वरानने ।<br>
यक्षिणी वशमायाति पुष्पैश्चैव कदम्बजैः ॥ 2.286 ॥

'''2.287'''<br>
विद्याधरी कुय्यकैश्च साधयेन्नात्र संशयः ।<br>
मृगीं बद्ध्वा तिलैर्होमः पद्मबिल्वैरधिष्ठितम् ॥ 2.287 ॥

'''2.288'''<br>
भक्ष्यैर्ग्रासप्रमाणैस्तु धन्यैः प्रसृतिसंमितैः ।<br>
एवं होमानुसारेण साधको विधिसंस्थितः ॥ 2.288 ॥

'''2.289'''<br>
पूजाहोमरतो नित्यं यान्यान्कामान्समीहते ।<br>
तांस्तान्स साधयत्येव भैरवस्य वचो यथा ॥ 2.289 ॥

===Kapitel 3 – Devanagari===

'''3.1'''<br>
अधिवासं प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ।<br>
वारिणा सुविशुद्धात्मा कृतकृत्यः प्रसन्नधीः ॥ 3.1 ॥

'''3.2'''<br>
भस्मोद्धूलितदेहस्तु मुद्रालङ्कारभूषितः ।<br>
जिह्मजेनोपवीतेन सवासा वा दिगम्बरः ॥ 3.2 ॥

'''3.3'''<br>
सुगन्धिगन्धलिप्ताङ्गः पुष्पस्रग्दामभूषितः ।<br>
दिव्याभरणसम्पन्नः सुप्रसन्नः सुभावितः ॥ 3.3 ॥

'''3.4'''<br>
सुधूपितः सुताम्बूलश् चन्दनागुरुचर्चितः ।<br>
महद्वारप्रदेशे तु स्थित्वा प्रागिव भावितः ॥ 3.4 ॥

'''3.5'''<br>
द्वाराध्यक्षान् पूजयित्वा पुष्पप्रक्षेपणं ततः ।<br>
हुम्फट्कारप्रयोगेण तालाशब्दं विधाय च ॥ 3.5 ॥

'''3.6'''<br>
पार्ष्ण्यधोहस्तसंयोगाद् विघ्नप्रोच्चाटनाय वै ।<br>
पार्ष्ण्या भूमिगतान् हन्यात् तालया चान्तरिक्षगान् ॥ 3.6 ॥

'''3.7'''<br>
मन्त्रैर्दिव्यान् विशोध्यैवं यागहर्म्यं विशेत्ततः ।<br>
रक्षां पूर्ववदस्त्रेण परितः परिकल्पयेत् ॥ 3.7 ॥

'''3.8'''<br>
वर्मणा मायारूपेणाच् छाद्यैव तु मखालयम् ।<br>
ततो दक्षिणदिग्भागे उपविश्य वरानने ॥ 3.8 ॥

'''3.9'''<br>
करन्यासं यथापूर्वं दहनोत्पूयने तथा ।<br>
प्लावनाप्यायने चैव सकलीकरणं तथा ॥ 3.9 ॥

'''3.10'''<br>
पूर्ववन्मानसं यागम् अन्तर्देहे समाचरेत् ।<br>
शक्त्याधारमनन्तं च धर्मादिचरणावधि ॥ 3.10 ॥

'''3.11'''<br>
गात्रकाणि त्वधर्माद्यस् तथा सन्धानकीलकान् ।<br>
अधश्छादनमूर्ध्वं च पद्मकेसरकर्णिकाः ॥ 3.11 ॥

'''3.12'''<br>
पुष्कराणि च शक्तीश्च मण्डलान् मण्डलाधिपान् ।<br>
शिवान्तमासनं दद्यात् पूर्वरूपं ध्रुवेण तु ॥ 3.12 ॥

'''3.13'''<br>
मूर्तिब्रह्मकलाव्यूहं नवतत्त्वं त्रितत्त्वकम् ।<br>
द्वात्रिंशदक्षरं देवं भैरवाष्टकमेव च ॥ 3.13 ॥

'''3.14'''<br>
विद्याङ्गानि तथा देवीं क्षुरिकां लोचनत्रयम् ।<br>
शक्तित्रयं परं देवम् अङ्गषट्कसमन्वितम् ॥ 3.14 ॥

'''3.15'''<br>
मुद्रामन्त्रांश्च द्रव्याणि यथास्थानं प्रकल्पयेत् ।<br>
संकल्प्य च यथान्यायं यथायोगं प्रकल्पयेत् ॥ 3.15 ॥

'''3.16'''<br>
सद्योजातं च वामं च अघोरं च यदुक्तवान् ।<br>
पुरुषेशौ च देवस्य दलस्थांश्चोपकल्पयेत् ॥ 3.16 ॥

'''3.17'''<br>
हृदयादींस्ततः पञ्च दिशासु विदिशासु च ।<br>
पूर्वतो यावदीशान्तं भैरवावरणं बहिः ॥ 3.17 ॥

'''3.18'''<br>
लोकपालांस्तदस्त्राणि पूर्वादीशान्तकावधि ।<br>
अस्त्राणि लोकपालांश्च भैरवाष्टकमेव च ॥ 3.18 ॥

'''3.19'''<br>
पञ्चब्रह्माण्यथाङ्गानि एतान्यावरणानि हि ।<br>
क्रमेणोच्चारयेत् सर्वान् यावत्तद्गर्भमैश्वरम् ॥ 3.19 ॥

'''3.20'''<br>
मन्त्रसन्धानमेतद्धि परमीकरणं शृणु ।<br>
उच्चारयेत्ततो देवं ह्रस्वदीर्घप्लुतान्वितम् ॥ 3.20 ॥

'''3.21'''<br>
तावदुच्चारयेन्मन्त्रं यावन्निर्वाणगोचरम् ।<br>
अधःशक्तेर्यावदूर्ध्वं सोमसूर्यपथान्तरा ॥ 3.21 ॥

'''3.22'''<br>
पिङ्गलामध्यमार्गेण वर्णोच्चारक्रमेण तु ।<br>
देवतापञ्चकं शक्तिं व्यापिनीं समनोन्मने ॥ 3.22 ॥

'''3.23'''<br>
भेदयित्वा क्रमात् सर्वं यावद्वै निधनान्तिकम् ।<br>
निस्तरङ्गं निरध्वाख्यं सकलव्यापि चोन्मनम् ॥ 3.23 ॥

'''3.24'''<br>
तदध्यास्यानुलोम्येन हृत्पद्मे विनिवेशयेत् ।<br>
सर्वेष्वावरणेष्वेवं देवि तद्व्यापकं न्यसेत् ॥ 3.24 ॥

'''3.25'''<br>
तेन चाधिष्ठिताः सर्वे सर्वकामफलप्रदाः ।<br>
यथा स्वरूपसंस्थानवर्णा ये कथिता मया ॥ 3.25 ॥

'''3.26'''<br>
तथा ते विनियोक्तव्या मानसे मानसेन तु ।<br>
कर्णिकायां तु संस्थाप्य द्विधावस्थं च भैरवम् ॥ 3.26 ॥

'''3.27'''<br>
शुद्धस्फटिकसंकाशं सर्वमन्त्रैरलंकृतम् ।<br>
तत्रापि परितो ज्ञेयम् अनिर्देश्यमनामयम् ॥ 3.27 ॥

'''3.28'''<br>
यत्र नास्ति द्विधाभावो न मन्त्रादिप्रकल्पना ।<br>
ओंकारबिन्दुनादानां विलयं तं विनिर्दिशेत् ॥ 3.28 ॥

'''3.29'''<br>
तत्स्थानं दुर्लभं मत्वा सम्भवेन्न कदाचन ।<br>
यस्य नाग्रं च मूलं च दिशो विदिशस्तथा ॥ 3.29 ॥

'''3.30'''<br>
न शब्दो नापि चाकाशं ध्यात्वा तत्तु विमुच्यते ।<br>
प्रथमं मानसं यागं पश्चाद्द्रव्यसमन्वितम् ॥ 3.30 ॥

'''3.31'''<br>
य एवं सततं कुर्याद् दैशिको यागतत्परः ।<br>
स्वहस्ते स्थण्डिले लिङ्गे मण्डले चरुके तथा ॥ 3.31 ॥

'''3.32'''<br>
जले चाग्नौ च सम्पूज्य सम्यग् दीक्षाफलं लभेत् ।<br>
अकृत्वा मानसं यागं यो ऽन्यं यागं समारभेत् ॥ 3.32 ॥

'''3.33'''<br>
अशिवः स तु विज्ञेयो न मोक्षाय विधीयते ।<br>
आत्मयागे कृते चैव देहशुद्धिः प्रजायते ॥ 3.33 ॥

'''3.34'''<br>
अधिष्ठितं शिवेनैव तमाचार्यं विनिर्दिशेत् ।<br>
आत्मनिर्दहनं चैव मानसं च यदुक्तवान् ॥ 3.34 ॥

'''3.35'''<br>
विदित्वा सम्यगाचार्यः पाशहा स शिवः स्मृतः ।<br>
यत्र यत्र स्थितो देशे यश्चैवं तु विधिं यजेत् ॥ 3.35 ॥

'''3.36'''<br>
ब्रह्महापि स मुच्येत किं पुनः शिवतत्परः ।<br>
सर्वावस्थागतश्चैव विषयैरनुरञ्जितः ॥ 3.36 ॥

'''3.37'''<br>
सकृत् सम्पूज्य मुच्येत किं पुनर्यो दिने दिने ।<br>
एतत्तन्त्रोक्तविधिना यदुक्तं विधिपूर्वकम् ॥ 3.37 ॥

'''3.38'''<br>
इज्यादि चान्यतन्त्रे ऽपि तद्वैतत् कामिकं भवेत् ।<br>
नानासिद्धिगुणैर्युक्तं नानाकामफलप्रदम् ॥ 3.38 ॥

'''3.39'''<br>
योगसिद्धिश्च जायेत मुक्तिं च लभते ध्रुवम् ।<br>
सदाशिवो ऽपि जानाति देवाश्चैवासुरादयः ॥ 3.39 ॥

'''3.40'''<br>
एवं तु मानसं यागं कृत्वा बाह्यं समाचरेत् ।<br>
परां वृत्तिमनुध्यायन् द्रव्याण्यादौ विलोकयेत् ॥ 3.40 ॥

'''3.41'''<br>
सितचन्दनकर्पूरं सुधूपं सितवाससी ।<br>
पुष्पाणि दिव्यगन्धीनि तिलव्रीहिघृतादिकम् ॥ 3.41 ॥

'''3.42'''<br>
चूतपल्लवदर्भांस्तु सिद्धार्थान् खटिकां तथा ।<br>
करणीं कर्तरीं चैव पाशबन्धनसूत्रकम् ॥ 3.42 ॥

'''3.43'''<br>
वार्धानीं शिवकुम्भं च तथेध्मान् परिधीनपि ।<br>
समिधो दन्तकाष्ठं च चरुस्थालीं स्रुचं स्रुवम् ॥ 3.43 ॥

'''3.44'''<br>
तण्डुलांश्च तथा क्षीरम् एवमादीन्यनेकशः ।<br>
ततो ऽर्घपात्रमादाय क्षालयेदस्त्रवारिणा ॥ 3.44 ॥

'''3.45'''<br>
कवचेनावगुण्ठ्यैव प्रणवेन तु पूजयेत् ।<br>
उदकादिभिरष्टाङ्गः पूरयेत्तु वरानने ॥ 3.45 ॥

'''3.46'''<br>
उदकं क्षीरकुसुमं कुशसर्षपतण्डुलाः ।<br>
प्रणवेनासनं सर्वं ततो मूर्तिं न्यसेत् प्रिये ॥ 3.46 ॥

'''3.47'''<br>
भैरवावरणैर्युक्तां पूजयेत्तां यथाक्रमम् ।<br>
गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर् मन्त्रसन्धानपूर्वकम् ॥ 3.47 ॥

'''3.48'''<br>
मन्तव्यं परमं तत्त्वं ततश्चैवामृतीभवेत् ।<br>
पात्राणां त्रितयं कल्प्यं निरोधार्थे विधौ तथा ॥ 3.48 ॥

'''3.49'''<br>
पश्वर्घे च प्रकल्प्यैवं शिवहस्तं प्रकल्पयेत् ।<br>
मन्त्रसन्धानकं प्राग्वन् नाडीसन्धानमेव च ॥ 3.49 ॥

'''3.50'''<br>
मूलमन्त्रमनुस्मृत्य हृत्कण्ठतालुमध्यगम् ।<br>
भ्रूमध्यं शब्दकूटं तत् तुर्यस्थानं विभेदयेत् ॥ 3.50 ॥

'''3.51'''<br>
वामदक्षिणमध्ये तु विषुवत्स्थेन भेदयेत् ।<br>
द्वादशान्तं परं नीत्वा करस्थो मन्त्रविग्रहः ॥ 3.51 ॥

'''3.52'''<br>
तस्याप्यनेन न्यायेन विलोमेन विशेद्धृदि ।<br>
आत्मनो रेचकेनैव पूरकेण विशेद्धृदि ॥ 3.52 ॥

'''3.53'''<br>
नाडीसन्धानमेतद्धि शिवेन परिकीर्तितम् ।<br>
व्यापकं तु शिवं ध्यायेन् मन्त्रमूर्तिमधिष्ठितम् ॥ 3.53 ॥

'''3.54'''<br>
दर्भं संगृह्य चास्त्रेण सप्तवाराभिमन्त्रितम् ।<br>
पञ्चगव्याय पात्रं तु शोधयेत्तु शिवाम्भसा ॥ 3.54 ॥

'''3.55'''<br>
अस्त्रेण क्षालयेत्तच्च कवचेनावगुण्ठयेत् ।<br>
दर्भासनं ध्रुवेणैव मण्डलं तु प्रकल्पयेत् ॥ 3.55 ॥

'''3.56'''<br>
तस्योपरि न्यसेत् पात्रं गोमयादीनि चाहरेत् ।<br>
पृथक्पात्रस्थितान्येव प्रोक्ष्यास्त्रेण शिवाम्भसा ॥ 3.56 ॥

'''3.57'''<br>
गोमयं तु हृदामन्त्र्य गोमूत्रं शिरसा दधि ।<br>
शिखया वर्मणा क्षीरम् अस्त्रेणाज्यं कुशोदकम् ॥ 3.57 ॥

'''3.58'''<br>
धाम्ना च मन्त्रयेत् पश्चाद् गोमयादीनि योजयेत् ।<br>
पूर्वसंस्कृतपात्रे तु स्वमन्त्रैर्गोमयादिकम् ॥ 3.58 ॥

'''3.59'''<br>
संयोज्य मन्त्रयेत्पश्चात् तैरेव हृदयादिभिः ।<br>
प्रणवेन तु संकल्प्य अनन्तं मूर्तिविग्रहम् ॥ 3.59 ॥

'''3.60'''<br>
धामाङ्गानि च बाह्ये तु सम्पूज्यावरणस्थितिम् ।<br>
मन्त्रसन्धानकं कृत्वा अमृतीकरणं तथा ॥ 3.60 ॥

'''3.61'''<br>
शिवामृतं तत्संचिन्त्य सम्पूज्य स्थापयेत्ततः ।<br>
अस्त्राभिमन्त्रितं दर्भं गृहीत्वोल्लेखनं कुरु ॥ 3.61 ॥

'''3.62'''<br>
यावद्भूमौ समन्तात्तु सौम्यास्यो दक्षिणे स्थितः ।<br>
ततश्चैवोद्धरेच्छल्यम् आजलान्तं व्यवस्थितम् ॥ 3.62 ॥

'''3.63'''<br>
रेचितं भावयेच्छुद्धं मौक्तिकाद्यैः प्रपूरयेत् ।<br>
समीकरणमस्त्रेण कवचेन तु सेचनम् ॥ 3.63 ॥

'''3.64'''<br>
आकोटनमथास्त्रेण ततो मार्जनलेपने ।<br>
अस्त्रेण पञ्चगव्येन गन्धतोयेन चोपरि ॥ 3.64 ॥

'''3.65'''<br>
शिवाम्भसास्त्रयुक्तेन विकिराण्यभिमन्त्रयेत् ।<br>
सप्तकृत्वो ऽस्त्रमन्त्रेण स्थित्वा मन्त्रे तु प्राग्दिशः ॥ 3.65 ॥

'''3.66'''<br>
ऊर्ध्वाधो विकिरेद्धान्यान्य् अस्त्रभूतानि चिन्तयेत् ।<br>
चामरेण सुशुभ्रेण अस्त्रमन्त्रेण संहरेत् ॥ 3.66 ॥

'''3.67'''<br>
ऐशान्यभिमुखान्येव नैरृत्या यावदैश्वरम् ।<br>
पञ्चगव्येन सम्प्रोक्ष्य गन्धाम्भोभिः शिवाम्भसा ॥ 3.67 ॥

'''3.68'''<br>
ध्रुवेण श्रियमावाह्य पद्महस्तां सुलोचनाम् ।<br>
शुक्लपुष्पाणि मुञ्चन्तीं सर्वलक्षणसंयुताम् ॥ 3.68 ॥

'''3.69'''<br>
नीलोत्पलदलश्यामां यागहर्म्यावलोकिनीम् ।<br>
ब्रह्मस्थानोपविष्टां तु द्वाराभिमुखभद्रदाम् ॥ 3.69 ॥

'''3.70'''<br>
गन्धपुष्पादिभिः पूज्य शिवकुम्भं प्रकल्पयेत् ।<br>
ऐशानीं दिशमाश्रित्य पञ्चगव्येन मण्डलम् ॥ 3.70 ॥

'''3.71'''<br>
गन्धोदकेन संलिप्य शिवाम्भो ऽस्त्रेण प्रोक्षयेत् ।<br>
अनन्ताद्यासनं दत्त्वा ध्रुवेणामण्डलावधि ॥ 3.71 ॥

'''3.72'''<br>
सर्वदोषविनिर्मुक्तं कुम्भं चन्दनलेपितम् ।<br>
स्वस्तिकाद्यैश्चार्चयित्वा यवसिद्धार्थदूर्वभिः ॥ 3.72 ॥

'''3.73'''<br>
सितसूत्रेण संवेष्ट्य वस्त्रपूतेन चाम्भसा ।<br>
सम्पूर्य सर्वतश्छन्नं चूताश्वत्थादिपल्लवैः ॥ 3.73 ॥

'''3.74'''<br>
रत्नगर्भौषधीयुक्तं सहदेवादिभिर्गणैः ।<br>
प्रोक्ष्य चास्त्रेण संगृह्य कवचेनावगुण्ठितम् ॥ 3.74 ॥

'''3.75'''<br>
आसनस्योपरि न्यस्येन् मूलमन्त्रमनुस्मरन् ।<br>
कलाध्वभैरवादीनि न्यस्यार्घादीन् प्रकल्पयेत् ॥ 3.75 ॥

'''3.76'''<br>
मुद्रां बद्ध्वा हृदादीनि पूज्यान्यग्निदलादिषु ।<br>
गन्धपुष्पपवित्राद्यैः सितवस्त्रेण भूषयेत् ॥ 3.76 ॥

'''3.77'''<br>
वामभागे तु कुम्भस्य पञ्चगव्येन मण्डलम् ।<br>
शिवाम्भसा तु सम्प्रोक्ष्य प्रणवेनासनं न्यसेत् ॥ 3.77 ॥

'''3.78'''<br>
सम्प्रोक्ष्य च शिवाम्भोभिर् वार्धानीं मङ्गलान्विताम् ।<br>
कुम्भवच्चार्चयित्वा ताम् आसनस्योपरि न्यसेत् ॥ 3.78 ॥

'''3.79'''<br>
गन्धपुष्पपवित्राद्यैः पूजयित्वा तु वार्धनीम् ।<br>
उच्चार्यास्त्रं क्रमेणाग्रे द्रव्याणां वार्धनीं नयेत् ॥ 3.79 ॥

'''3.80'''<br>
अच्छिन्नामनुलोमेन जलधारां तु पातयन् ।<br>
तत्स्थानात्तु समुद्धृत्य यावत्कोणं तु शाङ्करम् ॥ 3.80 ॥

'''3.81'''<br>
आचार्यः कलशं पश्चाद् भैरवेण समुद्धरेत् ।<br>
नयेद्वार्धानिमार्गेण तस्मिन् संस्थापयेत्पुनः ॥ 3.81 ॥

'''3.82'''<br>
वार्धानीं स्थापयेत्पश्चाद् अस्त्रमन्त्रमनुस्मरन् ।<br>
विशेषपूजामुभयोर् गन्धपुष्पपवित्रकैः ॥ 3.82 ॥

'''3.83'''<br>
मन्त्रसन्धानकं कुर्यान् नाडीसन्धिमथोभयोः ।<br>
विकिरान् संहितान् पूर्वं वार्धान्याः कल्पयेदधः ॥ 3.83 ॥

'''3.84'''<br>
अक्षतास्त्राण्यनेकानि शरकुन्तासिमुद्गराः ।<br>
चक्रपट्टिसवज्रादित्रिशूलान्तान्यनेकशः ॥ 3.84 ॥

'''3.85'''<br>
योगौको व्याप्य सर्वं तु तिर्यगूर्ध्वमधः स्थिताः ।<br>
वार्धान्यस्त्रस्य सर्वे ते रश्मिभूता व्यवस्थिताः ॥ 3.85 ॥

'''3.86'''<br>
शिष्यस्य दक्षिणे हस्ते वार्धान्यस्त्रं तु संहितम् ।<br>
तेनैतं यज्ञरक्षार्थं यागादौ कलशं न्यसेत् ॥ 3.86 ॥

'''3.87'''<br>
नैवेद्यं विविधं दत्त्वा नुत्वा विज्ञापयेद्विभुम् ।<br>
भगवंस्त्वत्प्रसादेन यागं निर्वर्तयाम्यहम् ॥ 3.87 ॥

'''3.88'''<br>
सन्निधानं सदा तुभ्यम् अविघ्नार्थं सदा भव ।<br>
अनुज्ञातोत्थितो यायाद् अर्घहस्तो दिगीश्वरान् ॥ 3.88 ॥

'''3.89'''<br>
स्वनामपदविन्यासान् ओंकारादिनमोन्तगान् ।<br>
गन्धपुष्पपवित्राद्यैः पूजयेत्तान् प्रयत्नतः ॥ 3.89 ॥

'''3.90'''<br>
इन्द्राद्यनन्तपर्यन्तांल् लोकपालान् प्रपूजयेत् ।<br>
ततो मण्डलकं मध्ये यागभूमौ प्रकल्पयेत् ॥ 3.90 ॥

'''3.91'''<br>
पञ्चगव्येन लिप्त्वादौ गन्धतोयेन चोपरि ।<br>
शिवाम्भसास्त्रमन्त्रेण सम्प्रोक्ष्य त्ववगुण्ठयेत् ॥ 3.91 ॥

'''3.92'''<br>
ब्रह्मस्थानस्य पूर्वेण गुरून् पूज्य विनायकम् ।<br>
वायव्ये पूजयेद्देवि गन्धपुष्पैरनुक्रमात् ॥ 3.92 ॥

'''3.93'''<br>
अथैतांस्तु नमस्कृत्य आज्ञां दत्तां विभावयेत् ।<br>
ततस्तु मध्यदेशस्थं योगपीठं प्रकल्पयेत् ॥ 3.93 ॥

'''3.94'''<br>
पूर्वोक्तेन विधानेन भैरवेशं वरानने ।<br>
पूजयित्वा पवित्राद्यैस् त्रिरावरणसंयुतम् ॥ 3.94 ॥

'''3.95'''<br>
स्वध्यानगुणसंयुक्तं मुद्रालङ्कारभूषितम् ।<br>
मन्त्रसन्धानकं पूर्वं नाडीसन्धानमेव च ॥ 3.95 ॥

'''3.96'''<br>
परमीकरणं कुर्याद् व्यापकेन परेण तु ।<br>
नैवेद्यान् विविधाकारान् दत्त्वा मुद्रां प्रदर्शयेत् ॥ 3.96 ॥

'''3.97'''<br>
प्रणिपातं जपं कृत्वा निवेद्य विधिपूर्वकम् ।<br>
पश्चाद्बलिः प्रदातव्यो मातृणां भूतसंहते ॥ 3.97 ॥

'''3.98'''<br>
भूतेश्वराणां देवेशि क्षेत्रपालस्य सर्वतः ।<br>
ततः स्नायादथोद्धूल्य अथवाचम्य सुव्रते ॥ 3.98 ॥

'''3.99'''<br>
ततो ऽग्निकुण्डं गत्वा तु पूर्ववच्छोधनं तथा ।<br>
भैरवं पूजयेत्तत्र विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ 3.99 ॥

'''3.100'''<br>
अग्नेः सन्तर्पणं कुर्यात् सहस्रेण शतेन वा ।<br>
ततश्चरुं च श्रपयेत् स्थालीं संगृह्य निर्व्रणाम् ॥ 3.100 ॥

'''3.101'''<br>
शिवाम्भसा तु प्रक्षाल्य कवचेनावगुण्ठयेत् ।<br>
चन्दनाद्यैर्विलिम्पेत्तां मृष्टधूपेन धूपयेत् ॥ 3.101 ॥

'''3.102'''<br>
सूत्रेण वेष्टयेत् कण्ठे वर्मभूतेन सुव्रते ।<br>
दर्भेणास्त्रस्वरूपेण कल्पयेन्मण्डलं प्रिये ॥ 3.102 ॥

'''3.103'''<br>
प्रोक्ष्य चैव शिवाम्भोभिः कवचेनावगुण्ठयेत् ।<br>
आसनं तत्र विन्यस्येद् अनन्तादिशिवान्तकम् ॥ 3.103 ॥

'''3.104'''<br>
मूर्तिभूतां न्यसेत्स्थालीं तत्रस्थं भैरवं यजेत् ।<br>
त्रिरावरणसंयुक्तं गन्धपुष्पैरनुक्रमात् ॥ 3.104 ॥

'''3.105'''<br>
मानसेन प्रयोगेण भावपुष्पैर्वरानने ।<br>
चुल्लीं सम्प्रोक्ष्य चास्त्रेण कुण्डवच्चार्चयेत्ततः ॥ 3.105 ॥

'''3.106'''<br>
तत्र स्थालीं समारोप्य पश्चादग्निं न्यसेदधः ।<br>
क्षीरं प्रोक्ष्य शिवाम्भोभिस् तण्डुलांश्च समासतः ॥ 3.106 ॥

'''3.107'''<br>
मन्त्रेणाष्टशतेनैव प्रक्षिप्य पाचयेच्छनैः ।<br>
मूलमन्त्रेण देवेशि एकचित्तः समाहितः ॥ 3.107 ॥

'''3.108'''<br>
चालनोद्घाटनादीनि अस्त्रमन्त्रेण कारयेत् ।<br>
तप्ताभिधारं सुस्विन्ने अङ्गैश्चैव प्रकल्पयेत् ॥ 3.108 ॥

'''3.109'''<br>
त्रिभिस्त्रिभिर्घृतेनैव स्रुवेण जुहुयात् प्रिये ।<br>
भूमौ मण्डलकं कृत्वा प्रणवेनावतारयेत् ॥ 3.109 ॥

'''3.110'''<br>
स्थालीमाज्योपलिप्तां तु शीताघारं च होमयेत् ।<br>
भैरवेण षडङ्गेन वषड्जातियुतेन च ॥ 3.110 ॥

'''3.111'''<br>
मण्डलं कुण्डसामीप्ये कृत्वा दर्भासनं न्यसेत् ।<br>
स्थाल्यां तस्योपरि न्यस्य सम्पातं मन्त्रसंहिताम् ॥ 3.111 ॥

'''3.112'''<br>
जपन्नेकैकयाहुत्या पातयेद् भैरवेण तु ।<br>
अष्टोत्कृष्टशतेनैव परामृतमनुस्मरन् ॥ 3.112 ॥

'''3.113'''<br>
रजस्यादौ ततो देवि कर्तर्यां करणौ तथा ।<br>
खटिकातिलाज्यसम्पातं मूलमन्त्रेण कारयेत् ॥ 3.113 ॥

'''3.114'''<br>
त्रिभागं कल्पयित्वा तं चरुं स्थाल्यां तु संस्थितम् ।<br>
शिवाग्निसाधकेभ्यश्च शिवायाग्रं निवेदयेत् ॥ 3.114 ॥

'''3.115'''<br>
द्वितीयं होमयेदग्नौ साधकेभ्यस्तृतीयकम् ।<br>
चरुं पात्रे तु संगृह्य पूजयेद्भैरवेण तु ॥ 3.115 ॥

'''3.116'''<br>
पुष्पधूपादिभिर्नीत्वा धाम्नैतं विनिवेदयेत् ।<br>
हृदाद्यावरणस्थानां दशमांशं निवेदयेत् ॥ 3.116 ॥

'''3.117'''<br>
कलशे ऽप्येवमेवं तु अग्नौ होम्यश्चरुः स्रुचा ।<br>
भैरवस्य शतं होम्यम् अङ्गानां तु दशांशकम् ॥ 3.117 ॥

'''3.118'''<br>
साधकेभ्यस्तु यच्छेषं पिधाय स्थापयेत् प्रिये ।<br>
विनायके शतं होम्यं भूपरिग्रहणे तथा ॥ 3.118 ॥

'''3.119'''<br>
अधिवासे तथैवेह अष्टोत्तरशतं हुतिः ।<br>
प्रायश्चित्तनिमित्तं तु अनुलोमविलोमके ॥ 3.119 ॥

'''3.120'''<br>
न्यूनातिरिक्ते देवेशि अष्टोत्तरशतं हुतिः ।<br>
भैरवं पूजयित्वाथ प्रार्थ्यानुज्ञां वरानने ॥ 3.120 ॥

'''3.121'''<br>
शिशोः कर्म प्रकर्तव्यं यथा भवति तच्छृणु ।<br>
द्वारे मण्डलकं कृत्वा दर्भं तस्योपरि न्यसेत् ॥ 3.121 ॥

'''3.122'''<br>
प्रणवेनासनं कल्प्यं शिष्यं तस्मिन्निवेशयेत् ।<br>
समपादं स्तब्धकायं सौम्याननकृताञ्जलिम् ॥ 3.122 ॥

'''3.123'''<br>
गुरुः पूर्वमुखो ऽस्त्रेण प्रोक्षयेत्तं शिवाम्भसा ।<br>
भस्मना ताडयेन्मूर्ध्नि अस्त्रमन्त्रेण चालभेत् ॥ 3.123 ॥

'''3.124'''<br>
नाभ्यूर्ध्वं त्रींस्तथा वारान् नभ्यधस्त्रीन् प्रकल्पयेत् ।<br>
शिवं न्यासाङ्गसहितं पूजयेद्भैरवेण तु ॥ 3.124 ॥

'''3.125'''<br>
वस्त्रं सम्प्रोक्ष्य चास्त्रेण कवचेनावगुण्ठयेत् ।<br>
पूजयेद्भैरवेणैव मुखं प्रच्छादयेत्तथा ॥ 3.125 ॥

'''3.126'''<br>
हस्ताभ्यां तं गृहीत्वाथ विशेज्जवनिकान्तरम् ।<br>
देवस्याभिमुखं कृत्वा पुष्पं प्राणौ प्रदापयेत् ॥ 3.126 ॥

'''3.127'''<br>
प्रक्षेपयेत्ततो धाम्ना मुखमुद्घाट्य दर्शयेत् ।<br>
विद्यामन्त्रगणैः सार्धं कारणं ससदाशिवम् ॥ 3.127 ॥

'''3.128'''<br>
अज्ञानपटनिर्मुक्तः प्रबुद्धः पशुरीक्षते ।<br>
दण्डवद्धरणीं गत्वा प्रणिपत्य पुनः पुनः ॥ 3.128 ॥

'''3.129'''<br>
कृतकृत्यः प्रहृष्टात्मा प्रहृष्टनयनं शिशुम् ।<br>
उत्थाप्य हस्तान् संगृह्य दक्षिणां मूर्तिमानयेत् ॥ 3.129 ॥

'''3.130'''<br>
तत्र मण्डलकं कृत्वा पुष्पेण प्रणवासनम् ।<br>
तस्योपरि शिशुं न्यस्य ऊर्ध्वकायमुदङ्मुखम् ॥ 3.130 ॥

'''3.131'''<br>
गुरुः पूर्वाननः स्थित्वा प्रोक्षणादीनि कारयेत् ।<br>
उपवेश्य ततः कृत्वा सकलीकरणे विधिम् ॥ 3.131 ॥

'''3.132'''<br>
विशेषफलसिद्ध्यर्थं मुमुक्षोः साधकस्य वा ।<br>
गन्धदिग्धौ करौ कृत्वा अस्त्रेण परिशोधयेत् ॥ 3.132 ॥

'''3.133'''<br>
कवचेनावगुण्ठ्यैतौ प्लावयेदमृतेन तु ।<br>
अनन्तमासनं कल्प्यं भैरवाङ्गानि विन्यसेत् ॥ 3.133 ॥

'''3.134'''<br>
व्योम्न्यात्मानं योजयित्वा शिशोः शोष्या तनुः प्रिये ।<br>
आग्नेयीं धारणां ध्यात्वा निर्दह्यास्त्रेण तं शिशुम् ॥ 3.134 ॥

'''3.135'''<br>
धूमज्वालाविनिर्मुक्तं दग्धकायं विभावयेत् ।<br>
भस्मीभूतं ततः शान्तं प्लावयेदमृतेन तु ॥ 3.135 ॥

'''3.136'''<br>
व्योमवच्चिन्तयेद्देहं चैतन्यं कनकाग्निवत् ।<br>
शक्तिन्यासं न्यसेत्पूर्वं कमलं प्रणवेन तु ॥ 3.136 ॥

'''3.137'''<br>
तस्योपरि तदात्मानं ध्यायेज्ज्योतिर्मयं शुभम् ।<br>
मूर्तिमन्त्रं समुच्चार्य मूर्तिभूतं प्रकल्पयेत् ॥ 3.137 ॥

'''3.138'''<br>
पूर्वोद्धृतेन मन्त्रेण प्लावयेदमृतेन तु ।<br>
मन्त्रन्यासो यथापूर्वम् अष्टात्रिंशत्कलावधि ॥ 3.138 ॥

'''3.139'''<br>
कलाध्वानं न्यसेत् पश्चाच् छान्त्यतीताद्यनुक्रमात् ।<br>
स्फटिकाभा तथा कृष्णा रक्ता शुक्ला च पीतका ॥ 3.139 ॥

'''3.140'''<br>
शान्त्यतीतादिका ज्ञेयास् तत्त्वभूतास्तु ताः कलाः ।<br>
धाम्नावाह्य तथाङ्गानि न्यस्यान्तःकरणं भवेत् ॥ 3.140 ॥

'''3.141'''<br>
आत्मान्तःकरणे यद्वत् तद्वत्पूजां समारभेत् ।<br>
धाम प्रोच्चार्य सन्दध्यात् सबाह्याभ्यन्तरं पुनः ॥ 3.141 ॥

'''3.142'''<br>
शिवहस्ते विभुं ध्यात्वा मन्त्रग्रामं सुजाज्वलम् ।<br>
धामोच्चार्य च सन्धाय शिष्यमूर्ध्नि करं न्यसेत् ॥ 3.142 ॥

'''3.143'''<br>
अधोमुखेन हृत्पृष्ठे शिवहस्तेन चालभेत् ।<br>
उत्थाप्य दत्त्वा पुष्पं तु अञ्जलौ भैरवेण तु ॥ 3.143 ॥

'''3.144'''<br>
प्रवेश्याभ्यर्चयेच्छम्भुं शिवमुच्चार्य निक्षिपेत् ।<br>
निर्गत्य वन्दयेद्देवं दण्डवत् त्रिः प्रदक्षिणम् ॥ 3.144 ॥

'''3.145'''<br>
शिवकुम्भाग्निमध्यस्थं स्थण्डिलस्थं च वन्दयन् ।<br>
शिवपूजाग्निकार्यादौ सकलीकृतविग्रहः ॥ 3.145 ॥

'''3.146'''<br>
नान्यथा प्राक्स्वरूपेण पूजनार्हो भवेत्तु सः ।<br>
नीत्वा कुण्डसमीपं तं शिष्यहस्तावियोगतः ॥ 3.146 ॥

'''3.147'''<br>
आत्मसव्ये ऽथ दिग्भागे मण्डलं प्रणवेन तु ।<br>
प्रणवेनासनं दत्त्वा तस्योपरि शिशुं न्यसेत् ॥ 3.147 ॥

'''3.148'''<br>
उपवेश्य करे दर्भं भैरवेण समर्पयेत् ।<br>
मूलं शिष्यस्य हस्तस्थं साग्रमाचार्यजङ्घयोः ॥ 3.148 ॥

'''3.149'''<br>
पिङ्गला मध्यमा नाडी शिष्यदेहाद्विनिर्गता ।<br>
सैवात्र दर्भभूता तु गुरुनाड्यां लयं गता ॥ 3.149 ॥

'''3.150'''<br>
नाडीसन्धानहेत्वर्थं भैरवेणाहुतित्रयम् ।<br>
तया नाड्या प्रवेष्टव्यं शिष्यस्य हृदये सकृत् ॥ 3.150 ॥

'''3.151'''<br>
ग्रहणाकर्षणार्थं तु गृह्णन् मुञ्चन् पुनः पुनः ।<br>
दीक्षाकाले यतश्चैवं तदर्थं नाडिसंहतिः ॥ 3.151 ॥

'''3.152'''<br>
शिष्यस्याथ शिरोभूमौ भैरवेण विधाय तु ।<br>
सम्पातं सर्वमन्त्रैस्तु ध्रुवेणाज्याहुतिं क्षिपेत् ॥ 3.152 ॥

'''3.153'''<br>
मूलमन्त्रं समुच्चार्य स्वा इत्यग्नौ प्रपातयेत् ।<br>
हेति शिष्यस्य शिरसि सम्पातः शिवचोदितः ॥ 3.153 ॥

'''3.154'''<br>
शिष्.यदेहे तु ये मन्त्राः सबाह्याभ्यन्तरं स्थिताः ।<br>
कुण्डस्थाः पूजिता ये तु धामाद्यावरणान्तगाः ॥ 3.154 ॥

'''3.155'''<br>
युगपत्तर्पणं तेषां सम्पातस्तेन कीर्तितः ।<br>
एकैकस्यात्र मन्त्रस्य आहुतित्रितयेन तु ॥ 3.155 ॥

'''3.156'''<br>
उत्थाप्य च ततः शिष्यं तदर्थं मन्त्रतर्पणम् ।<br>
भैरवाय शतं हुत्वा हृदादौ दशकं हुतिः ॥ 3.156 ॥

'''3.157'''<br>
धाम्ना चोत्थाय होतव्यं पूर्णाहुत्यानुतर्पयेत् ।<br>
मन्त्राणां दीपनं कुर्याद् धामाद्यस्त्रावधि क्रमात् ॥ 3.157 ॥

'''3.158'''<br>
हुंकारद्वयमध्ये तु मूलमन्त्रं समुच्चरन् ।<br>
प्रणवादिफडन्तेन आहुतीः प्रतिपादयेत् ॥ 3.158 ॥

'''3.159'''<br>
हृदादीनां च सर्वेषां जातिरुक्तात्र दीपने ।<br>
पाशानां बन्धनार्थाय मन्त्राणां दीपनं स्मृतम् ॥ 3.159 ॥

'''3.160'''<br>
मन्त्राः करणभूतास्तु पशुकार्यस्य साधने ।<br>
आचार्यः करणं प्रोक्तः शिवरूपो यतः स्मृतः ॥ 3.160 ॥

'''3.161'''<br>
क्रूरकार्ये तु कर्तव्ये मन्त्रान् सन्दीप्य योजयेत् ।<br>
क्रूरजात्यनुरूपेण वाचकान् योजयेत् सदा ॥ 3.161 ॥

'''3.162'''<br>
भ्रुकुटीकरालवदनान् वाच्यरूपान् विचिन्तयेत् ।<br>
सौम्यजातियुतान् सौम्ये सौम्यरूपान् विचिन्तयेत् ॥ 3.162 ॥

'''3.163'''<br>
पाशकर्म ततो वक्ष्ये कन्याकर्तितसूत्रकम् ।<br>
त्रिगुणं त्रिगुणीकृत्य पाशबन्धनसूत्रकम् ॥ 3.163 ॥

'''3.164'''<br>
शिवाम्भो ऽस्त्रेण सम्प्रोक्ष्य कवचेनावगुण्ठयेत् ।<br>
पूजयित्वा विधानेन गन्धपुष्पादिधूपकैः ॥ 3.164 ॥

'''3.165'''<br>
प्रसारयेद्गृहीत्वा तन् मूर्धाद्यङ्गुष्ठकावधि ।<br>
शिष्यस्य स्तब्धदेहस्य नाडीभूतं विचिन्तयेत् ॥ 3.165 ॥

'''3.166'''<br>
सुषुम्ना मध्यमा नाडी सर्वनाडीसमन्विता ।<br>
ओंकारादि स्वनाम्ना तु नमस्कारावसानकम् ॥ 3.166 ॥

'''3.167'''<br>
शिष्यदेहस्थितां नाडीं सूत्रे संगृह्य योजयेत् ।<br>
गन्धपुष्पादिभिः पूज्य कवचेनावगुण्ठयेत् ॥ 3.167 ॥

'''3.168'''<br>
सन्निधानाहुतीस्तिस्रः स्वनामपदजातिकाः ।<br>
शिवाम्भो ऽस्त्रेण सम्प्रोक्ष्य शिष्यस्य हृदयं पुनः ॥ 3.168 ॥

'''3.169'''<br>
ताडयेदस्त्रपुष्पेण हृदि चित्संहृता भवेत् ।<br>
हुंकारोच्चारयोगेन रेचकेन विशेद्धृदि ॥ 3.169 ॥

'''3.170'''<br>
नाडीरन्ध्रेण गत्वा तु चैतन्यं भावयेच्छिषोः ।<br>
कदम्बगोलकाकारं स्फुरत्तारकसन्निभम् ॥ 3.170 ॥

'''3.171'''<br>
हृत्स्थं छित्त्वास्त्रखड्गेन हुम्फट्कारान्तजातिना ।<br>
धाम्ना चाङ्कुशरूपेण कर्षेच्छक्त्यवधि क्रमात् ॥ 3.171 ॥

'''3.172'''<br>
द्वादशान्तं तु संगृह्य सम्पुट्य हृदयेन तु ।<br>
संहारमुद्रया योज्यं सूत्रे नाडीप्रकल्पिते ॥ 3.172 ॥

'''3.173'''<br>
व्यापकं भावयित्वा तु कवचेनावगुण्ठयेत् ।<br>
भैरवेणाहुतीस्तिस्रः सन्निधानस्य हेतवे ॥ 3.173 ॥

'''3.174'''<br>
द्वितीयः सूत्रदेहस्तु पाशा यत्र स्थितास्त्विमे ।<br>
बन्द्याश्चेद्यास्तथा दाह्याः सूत्रस्थाने न विग्रहे ॥ 3.174 ॥

'''3.175'''<br>
पाशास्तु त्रिविधा भाव्या मायीयाणवकर्मजाः ।<br>
चैतन्यरोधकास्त्वेते कार्यकारणरूपिणः ॥ 3.175 ॥

'''3.176'''<br>
मलः कर्म निमित्तं तु नैमित्तिकमतः परम् ।<br>
आधाररूपं नैमित्तं शरीरभुवनादिकम् ॥ 3.176 ॥

'''3.177'''<br>
निमित्तमभिलाषाख्यं विचित्रैर्हेतुरूपकैः ।<br>
तांश्चावलोकयेत् सूत्रे बन्ध्यबन्धनहेतुतः ॥ 3.177 ॥

'''3.178'''<br>
पाशानां ताडनं कार्यं हुम्फट्कारान्तजातिना ।<br>
स्वनामप्रणवाद्येन शान्त्यतीताद्यनुक्रमात् ॥ 3.178 ॥

'''3.179'''<br>
पुष्पेण ताडयेन्मूर्ध्नि ग्राह्यं हूमादि योजयेत् ।<br>
हुंफ.कारान्तयोगेनागृह्य संहारमुद्रया ॥ 3.179 ॥

'''3.180'''<br>
धाम्ना तु योजयेत् सूत्रे नमस्कारान्तयोगिना ।<br>
एवं शान्त्यादिकान् पाशान् स्थानात् संगृह्य योजयेत् ॥ 3.180 ॥

'''3.181'''<br>
भावयेत्त्रिविधान् पाशान् पञ्चतत्त्वाध्वव्यापकान् ।<br>
त्रयाणां व्यापिका शक्तिः क्रियाख्या पारमेश्वरी ॥ 3.181 ॥

'''3.182'''<br>
शान्त्यतीतादिभेदेन पञ्चसंज्ञाप्रतिष्ठिता ।<br>
आधेयग्रह आधारं गृहीतं भावयेत् पशोः ॥ 3.182 ॥

'''3.183'''<br>
गन्धपुष्पादिभिः पूज्य सूत्रे पाशांश्तु तर्पयेत् ।<br>
शान्त्यतीताक्रमेणैव आहुतीनां त्रयं त्रयम् ॥ 3.183 ॥

'''3.184'''<br>
सन्निधानाय पाशानाम् अतः पाशांस्तु दीपयेत् ।<br>
स्वनामजातिफट्कारधामभिश्च त्रयं त्रयम् ॥ 3.184 ॥

'''3.185'''<br>
विश्लेषकरणार्थं तु पाशानां दीपनं भवेत् ।<br>
दीप्ताः पाशास्ततो बन्ध्यास् ताडनग्रहणादिना ॥ 3.185 ॥

'''3.186'''<br>
सूत्रस्थांस्ताडयेत्पुष्पैः स्वदेहस्थानिव क्रमात् ।<br>
धाम्ना च सम्पुटीकृत्य स्वनाम्ना च सकृत्सकृत् ॥ 3.186 ॥

'''3.187'''<br>
बन्धने तु प्रयोगो ऽयं सूत्रे ग्रन्थीन् प्रदापयेत् ।<br>
बन्धने परिमाणं च कर्मणो विषयस्य च ॥ 3.187 ॥

'''3.188'''<br>
षट्त्रिंशत्तत्त्वमध्यस्थो भुङ्क्ते भोगं न चान्यथा ।<br>
पाशान् संस्थाप्य पात्रे तु संपातं जुहुयात् सकृत् ॥ 3.188 ॥

'''3.189'''<br>
पात्रसम्पुटमध्यस्थान् स्थण्डिले विनिवेदयेत् ।<br>
नीत्वा समर्पयेत् कुम्भे पाशान् संरक्ष हे विभो ॥ 3.189 ॥

'''3.190'''<br>
दर्भं विमोचयेच्छिष्यं पुष्पं पाणौ प्रदापयेत् ।<br>
स्ह्तण्डिले शिवकुम्भे च शिवाग्नौ च प्रपूजयेत् ॥ 3.190 ॥

'''3.191'''<br>
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा दण्डवन्निपतेद्भुवि ।<br>
उत्थाप्य पञ्चगव्यादीन् दद्याद्वै भैरवेण तु ॥ 3.191 ॥

'''3.192'''<br>
गोमयेन शुचौ देशे कार्यं मण्डलकत्रयम् ।<br>
एकस्मिन् मण्डले विष्टः पञ्चगव्यं शिशुः पिबेत् ॥ 3.192 ॥

'''3.193'''<br>
उपविश्य द्वितीये तु चरुकं प्राशयेद्बुधः ।<br>
आचम्य दन्तकाष्ठं तु तृतीये मण्डले स्थितः ॥ 3.193 ॥

'''3.194'''<br>
भक्षयित्वा च देवेशि ततश्चैव विनिक्षिपेत् ।<br>
पूर्वं पश्चात्तथैशोर्ध्वं चोत्तरस्यां च शोभनम् ॥ 3.194 ॥

'''3.195'''<br>
अन्यस्यामशुभं विद्धि तस्य होमः शतं भवेत् ।<br>
आचार्यो जुहुयात् पश्चात् प्रायश्चित्तं शिवेन तु ॥ 3.195 ॥

'''3.196'''<br>
विधेर्न्यूनातिरिक्तस्य चित्तविक्षेपकर्मणि ।<br>
अष्टोत्तरशतं हुत्वा प्रायश्चित्ताद् विशुद्ध्यति ॥ 3.196 ॥

'''3.197'''<br>
पश्चात्सन्तर्पयेद्धोमसहस्रेण शतेन वा ।<br>
मन्त्रांश्च दशभागेन वह्नौ नैवेद्यदापनम् ॥ 3.197 ॥

'''3.198'''<br>
विशेषपूजनं चार्घं मुद्राबन्धं वरानने ।<br>
स्तोत्रं वाद्यं ततः कृत्वा चरुं प्राश्य विसर्जयेत् ॥ 3.198 ॥

'''3.199'''<br>
निरोधार्घेण चार्घं तु दत्त्वा चैव वरानने ।<br>
रेचकेन तु संगृह्य भैरवं तमनुस्मरन् ॥ 3.199 ॥

'''3.200'''<br>
मुष्टिना पूरितं नीत्वा पूजयित्वा वरानने ।<br>
अग्निष्ठं वै पूरकेण गृहीत्वा स्थापयेत् पुनः ॥ 3.200 ॥

'''3.201'''<br>
तत्रस्थं पूजयित्वा च कलशे तु विनिक्षिपेत् ।<br>
कुसुमादिभिरभ्यर्च्य कुम्भ एव तु भैरवम् ॥ 3.201 ॥

'''3.202'''<br>
प्रक्षिप्य चैव निर्माल्यं गोमयेन स्पृशेत् प्रिये ।<br>
शिवाम्भसा तु सम्प्रोक्ष्य शिष्ये शय्यां प्रकल्पयेत् ॥ 3.202 ॥

'''3.203'''<br>
गृहिणो दर्भशय्यां तु यतेर्वै भस्मना प्रिये ।<br>
पूर्वाशिरा गृही कार्यो यतिर्वै दक्षिणाशिराः ॥ 3.203 ॥

'''3.204'''<br>
तत्र स्थितस्य शिष्यस्य शिखाबन्धं वरानने ।<br>
सिद्धार्थरोचनाद्यैश्च रक्षां कुर्यादसिं स्मरन् ॥ 3.204 ॥

'''3.205'''<br>
भस्मना रोचनाद्यैश्च अस्त्रप्राकारचिन्तनम् ।<br>
कवचेनावगुण्ठ्यैव शिष्यं तु स्वापयेत्ततः ॥ 3.205 ॥

'''3.206'''<br>
ततश्चैव तु निर्गत्य बलिकर्म समारभेत् ।<br>
बलिस्तु कल्पितः पूर्वं सर्वभूतेष्वथादरात् ॥ 3.206 ॥

'''3.207'''<br>
तं तु संगृह्य देवेशि पूर्वादीशान्तकं क्षिपेत् ।<br>
भूता ये विविधाकारा दिव्यभौमान्तरिक्षगाः ॥ 3.207 ॥

'''3.208'''<br>
पातालतलसंस्थाश्च शिवयागे सुभाविताः ।<br>
ध्रुवादिसर्वभूताश्च ऐन्द्राद्याशास्थिताश्च ये ॥ 3.208 ॥

'''3.209'''<br>
स्वाहाकारसमायोगात् तृप्यन्तूच्चारयन् क्षिपेत् ।<br>
नमस्कारेण सम्पूज्य गन्धैर्धूपैरनुक्रमात् ॥ 3.209 ॥

'''3.210'''<br>
पूर्वादीशानपर्यन्तम् अधश्चोर्ध्वं समन्ततः ।<br>
कोणस्थान् क्षेत्रपालांश्च पतिताञ्छ्वपचानपि ॥ 3.210 ॥

'''3.211'''<br>
बलिं दत्त्वा तु सर्वेभ्य आचम्य च वरानने ।<br>
सकलीकरणं कृत्वा क्रमेण प्राशयेच्चरुम् ॥ 3.211 ॥

'''3.212'''<br>
सहायैः सहितो वीर एकचित्तः समाहितः ।<br>
प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा मण्डलस्थः पृथक्पृथक् ॥ 3.212 ॥

'''3.213'''<br>
पञ्चगव्यं पिबेत् पूर्वं चरुकं दन्तधावनम् ।<br>
प्राश्यैवं सकलीकृत्य रक्षां पूर्ववदेव च ॥ 3.213 ॥

'''3.214'''<br>
यागबूमौ स्वपेत् पाश्चाच् छिष्यैः सह वरानने ।<br>
भैरवध्यानयोगेन समाधौ जाग्रदेव वा ॥ 3.214 ॥

===Kapitel 4 – Devanagari===

'''4.1'''<br>
प्रत्यूषे विमले कृत्वा शौचाद्यान् पुर्र्ववत्क्रमात् ।<br>
सकलीकरणं कृत्वा पूर्ववत् प्रविशेद्गृहम् ॥ 4.1 ॥

'''4.2'''<br>
शिष्यश्च शुचिराचान्तः पुष्पहस्तः (...) गुरुं ततः ।<br>
प्रणम्य शिरसा (...) हृष्टो गुरोः स्वप्नान्निवेदयेत् ॥ 4.2 ॥

'''4.3'''<br>
शुभान् स्वप्नान् प्रवक्ष्यामि अशुभांश्च वरानने ।<br>
स्वप्नेषु मदिरापानम् आममांसस्य भक्षणम् ॥ 4.3 ॥

'''4.4'''<br>
क्रिमिविष्ठानुलेपं च रुधिरेणाभिषेचनम् ।<br>
भक्षणं दधिभक्तस्य श्वेतवस्त्रानुलेपनम् ॥ 4.4 ॥

'''4.5'''<br>
श्वेतातपत्रं मूर्धस्थं श्वेतस्रग्दाम भूषणम् ।<br>
सिंहासनं रथं यानं ध्वजं राज्याभिषेचनम् ॥ 4.5 ॥

'''4.6'''<br>
रत्नाङ्गाभरणादीनि ताम्बूलं फलमेव च ।<br>
दर्शनं श्रीसरस्वत्योः शुभनार्यवगूहनम् ॥ 4.6 ॥

'''4.7'''<br>
नरेन्द्रैरृषिभिर्देवैः सिद्धविद्याधरैर्गणैः ।<br>
आचार्यैः सह संवादं कृत्वा स्वप्ने प्रसिद्ध्यति ॥ 4.7 ॥

'''4.8'''<br>
नदीसमुद्रतरणम् आकाशगमनं तथा ।<br>
भास्करोदयनं चैव प्रज्वलन्तं हुताशनम् ॥ 4.8 ॥

'''4.9'''<br>
ग्रहनक्षत्रताराणां चन्द्रबिम्बस्य दर्शनम् ।<br>
हर्म्यस्यारोहणं चैव प्रासादशिखरे ऽपि वा ॥ 4.9 ॥

'''4.10'''<br>
नराश्ववृषपोतेभतरुशैलाग्ररोहणम् ।<br>
विमानगमनं चैव सिद्धमन्त्रस्य दर्शनम् ॥ 4.10 ॥

'''4.11'''<br>
लाभः सिद्धचरोश्चैव देवादीनां च दर्शनम् ।<br>
गुटिकां दन्तकाष्ठं च खड्गपादुकरोचनाः ॥ 4.11 ॥

'''4.12'''<br>
उप्वीताञ्जनं चैव अमृतं पारतौषधीः ।<br>
शक्तिं कमण्डलुं पद्मम् अक्षसूत्रं मनःशिलाम् ॥ 4.12 ॥

'''4.13'''<br>
प्रज्वलत्सिद्धद्रव्याणि गैरिकान्तानि यानि च ।<br>
दृष्ट्वा सिद्ध्यति स्वप्नान्ते क्षितिलाभं व्रणं तथा ॥ 4.13 ॥

'''4.14'''<br>
क्षतजार्णवसांग्रामतरणं विजयं रणे ।<br>
ज्वलत्पितृवनं रम्यं वीरवीरेशिभिर्वृतम् ॥ 4.14 ॥

'''4.15'''<br>
वीरवेतालसिद्धैश्च महामांसस्य विक्रयम् ।<br>
महापाशोः संविभागं लब्ध्वा देवेभ्य आदरात् ॥ 4.15 ॥

'''4.16'''<br>
आत्मना पूजयन् देवं जपन् ध्यायन् स्तुवन्नपि ।<br>
सुहुतं चानलं दीप्तं पूजितं वा प्रपश्यति ॥ 4.16 ॥

'''4.17'''<br>
हंससारसचक्राह्वमयूरशवरोहणम् ।<br>
मातृभिर्भैरवश्चैव मातृरुद्रगणैः सह ॥ 4.17 ॥

'''4.18'''<br>
भैरवं भैरवीं दृष्ट्वा सिद्ध्यत्यत्र न संशयः ।<br>
शुभाः स्वप्ना मयाख्याता अशुभांश्च निबोध मे ॥ 4.18 ॥

'''4.19'''<br>
तैलाभ्यङ्गस्तथा पानं विशनं च रसातले ।<br>
अन्धकूपे च पतनम् अथ पङ्के निमज्जनम् ॥ 4.19 ॥

'''4.20'''<br>
वृक्षवाहनयानेभ्यः पतनं हर्म्यपर्वतात् ।<br>
कर्तनं कर्णनासाभ्याम् अथ वा हस्तपादयोः ॥ 4.20 ॥

'''4.21'''<br>
पतनं दन्तकोशानाम् ऋक्षवानरदर्शनम् ।<br>
वेतालक्रूरसत्वानां तथैव कालपूरुषाः ॥ 4.21 ॥

'''4.22'''<br>
कृष्णोर्ध्वकेशा मलिनाः कृष्णमाल्याम्बरच्छदाः ।<br>
रक्ताक्षी स्त्री च यं स्वप्ने पुरुषं त्ववगूहयेत् ॥ 4.22 ॥

'''4.23'''<br>
म्रियते नात्र संदेहो यदि शान्तिं न कारयेत् ।<br>
गृहप्रसादभेदं च शय्यावस्त्रासनेषु च ॥ 4.23 ॥

'''4.24'''<br>
आत्मनो ऽभिभवं संख्य आत्मद्रव्यापहारणम् ।<br>
खरोष्ट्रश्वसृगालेषु कङ्कगृध्रबकेषु च ॥ 4.24 ॥

'''4.25'''<br>
महिषोलूककाकेषु रोहणम् च प्रवर्तनम् ।<br>
भक्षणम् पक्वमांसस्य रक्तमाल्यानुलेपनम् ॥ 4.25 ॥

'''4.26'''<br>
कृष्णरक्तानि वस्त्राणि विकृतात्मा प्रपश्यति ।<br>
हसनं वल्गनं स्वप्ने म्लानस्रग्दामधारणम् ॥ 4.26 ॥

'''4.27'''<br>
स्वमांसोत्कर्तनं बन्धं कृष्णसर्पेण भक्षणम् ।<br>
उद्वाहं च तथा स्वप्ने दृष्ट्वा नैव प्रसिध्यति ॥ 4.27 ॥

'''4.28'''<br>
अशुभा ह्येवमाख्याता विज्ञेया देशिकोत्तमैः ।<br>
शुभास्तत्रानुमेद्यास्तु अशुभेषु तु होमयेत् ॥ 4.28 ॥

'''4.29'''<br>
अष्टोत्तरशतं धाम्ना प्रायश्चित्ताद्विशुद्ध्यति ।<br>
पूर्ववत् सकलीकृत्य विघ्नोच्चाटनरक्षणम् ॥ 4.29 ॥

'''4.30'''<br>
वेष्टनं पूर्ववत् कुर्याच् छिवम्भः शिवहस्तकम् ।<br>
लोकपालांस्तु संपूज्य शिवकुम्भं च स्थण्डिलम् ॥ 4.30 ॥

'''4.31'''<br>
अग्निकार्यं यथापूर्वं पूर्णाहुतिप्रपातनम् ।<br>
प्रायश्चित्तं ततः पश्चाद् दुस्वप्नार्थं यदुक्तवान् ॥ 4.31 ॥

'''4.32'''<br>
एवं पूजादिकं कृत्वा विसृज्य स्थण्डिलच्छिवम् ।<br>
निर्माल्यापनयं कृत्वा भूमिं संशोध्य पूर्ववत् ॥ 4.32 ॥

'''4.33'''<br>
नित्यकर्म ततः कुर्यात् पूजाहोमजपादिकम् ।<br>
नित्याह्निके समाप्ते तु नैमित्तिकमथाचरेत् ॥ 4.33 ॥

'''4.34'''<br>
उपलिप्य शिवाम्भोभिर् ब्रम्ह्मस्थानं प्रपूजयेत् ।<br>
भावेन गन्धपुष्.पाद्यैः ततो मण्डलमालिखेत् ॥ 4.34 ॥

'''4.35'''<br>
करणीं खटिकां चैव भैरवेण प्रपूजयेत् ।<br>
धाम्ना तु रजसां पातः सिताद्यश्वागमोदितः ॥ 4.35 ॥

'''4.36'''<br>
निष्पन्ने मण्डले स्नात्वा नित्यकर्म समाचरेत् ।<br>
नित्यकर्मसमाप्तौ तु कुर्यान्नैमित्तिकं बुधः ॥ 4.36 ॥

'''4.37'''<br>
स्नानादि पूर्वमन्त्रैः सकलीकरणादिकम् ।<br>
आत्मरक्षास्त्रप्राकारद्वारपालादिपूजनम् ॥ 4.37 ॥

'''4.38'''<br>
विघ्नोच्चाटनदिग्बन्धौ भूपातालखवासिनाम् ।<br>
अस्त्रप्राकारमारोप्य कवचेनावगुण्ठनम् ॥ 4.38 ॥

'''4.39'''<br>
उदङ्मुखं तूपविष्टः करशुद्ध्यादि पूर्ववत् ।<br>
शिवाम्भः शिवहस्तं च अर्घत्रयप्रकल्पनम् ॥ 4.39 ॥

'''4.40'''<br>
लोकपालांस्तु संपूज्य शिवकुम्भं प्रपूजयेत् ।<br>
मण्डलस्याग्रतो भूत्वा मण्डलं प्रोक्ष्य चासिना ॥ 4.40 ॥

'''4.41'''<br>
वर्मणा वेष्टयेत् पश्चात् प्रणवेनाभिमन्त्रयेत् ।<br>
अष्टोत्तरशतं धाम्ना रजोदोषैर्विशुद्ध्यति ॥ 4.41 ॥

'''4.42'''<br>
चतुर्दिक्ष्वस्त्रं संपूज्य द्वारे गन्धादिभिः क्रमात् ।<br>
प्राकारं भावयेदस्त्रं मण्डलं प्रविशेत् ततः ॥ 4.42 ॥

'''4.43'''<br>
गुरून् संपूज्य विघ्नेशं पुष्पाद्यैः प्रणवेन तु ।<br>
अनन्तमासनं प्राग्वच् छिवान्तं प्रणवेन तु ॥ 4.43 ॥

'''4.44'''<br>
मूर्त्यादि पूर्वन्न्यस्येद् धृदाद्यावरणान्तगम् ।<br>
पूर्वोक्तविधिना पूज्य नैवेद्यानि निवेदयेत् ॥ 4.44 ॥

'''4.45'''<br>
निरोधार्घेण चार्धं तु दत्वा चैव निरोधयेत् ।<br>
जपध्यानादिकं कृत्वा अग्निष्ठं भैरवं यजेत् ॥ 4.45 ॥

'''4.46'''<br>
नाडीसंधानकं त्रिष्ठं कृत्वा संतर्पयेद्विभुम् ।<br>
आत्मनो निष्कलोच्चारं कृत्वा कुम्भे निवेशयेत् ॥ 4.46 ॥

'''4.47'''<br>
कलशस्थस्य वामेन रोचयेत् पूरयेत्ततः ।<br>
मण्डलस्थस्य सव्येन पुनर्वामेन रोचयेत् ॥ 4.47 ॥

'''4.48'''<br>
अग्निष्ठस्य तु तत्तेजो दक्षिणेन विशन् स्मरेत् ।<br>
एवं साधनकं कृत्वा ततस्तर्पणमारभेत् ॥ 4.48 ॥

'''4.49'''<br>
दशभागविभागेन हुत्वा पूर्णाहुतिं क्षिपेत् ।<br>
प्रायश्चित्तविशुद्ध्यर्थं कुर्यादष्टोत्तरं शतम् ॥ 4.49 ॥

'''4.50'''<br>
विधेः पूर्णातिरिक्तस्य धाम्ना पूर्णाहुतिं ततः ।<br>
आचार्योठार्धहस्तस्तु मण्डलं प्रविशेत्ततः ॥ 4.50 ॥

'''4.51'''<br>
संपूज्य परमेशानं पुष्पाद्यैरर्धपश्चिमम् ।<br>
मुद्रां बद्ध्वा प्रणम्यादौ जानुभ्यामवनिं गतः ॥ 4.51 ॥

'''4.52'''<br>
विज्ञापयेत पश्वर्थं प्रारब्ध्योयं मखोत्तमः ।<br>
स्नानाधिवासनाद्यं यन् मण्डले ऽग्नौ च यत्कृतम् ॥ 4.52 ॥

'''4.53'''<br>
विधानं पुष्कलं सम्यक् त्वत्प्रसादादिहास्तु तत् ।<br>
इदानीं शिष्यदेहे तु सकलीकरणादिका ॥ 4.53 ॥

'''4.54'''<br>
योजन्यन्ताध्वशुद्धिस्तु त्वत्प्रसादात् प्रसिद्ध्यतु ।<br>
एवमस्त्वित्यनुज्ञातः परमेशेन वीरराट् ॥ 4.54 ॥

'''4.55'''<br>
लब्धानुज्ञः प्रहृष्टात्मा निष्क्रामेन्मण्डलाद्बहिः ।<br>
पश्वर्थाय कृतं यत्तु तद्गृहीत्वार्धपात्रकम् ॥ 4.55 ॥

'''4.56'''<br>
धाम्नस्तु दक्षिणे भागे कारयेन्मण्डलं गुरुः ।<br>
प्रणवासनं कुशैर्न्यस्य शुचिं शिष्यं निवेशयेत् ॥ 4.56 ॥

'''4.57'''<br>
शिवाम्भो ऽस्त्रेण संताड्य भस्मना च कुशैः क्रमात् ।<br>
मण्डले कल्पिते शिष्यं मूर्तिभूतं प्रकल्पयेत् ॥ 4.57 ॥

'''4.58'''<br>
उपविश्य करन्यासं निर्दाहाद्यस्त्रपूर्वकम् ।<br>
सबाह्याभ्यन्तरं न्यासं मन्त्रसंधानमेव च ॥ 4.58 ॥

'''4.59'''<br>
शिवहस्तः प्रदातव्यो ध्यात्वा देवं सुजाज्वलम् ।<br>
मूर्ध्नि संपातयेत्तेजः पाशाङ्कुरविनाशनम् ॥ 4.59 ॥

'''4.60'''<br>
उत्थाप्य च ततो नीत्वा मण्डलं तु प्रवेशयेत् ।<br>
वस्त्रं संप्रोक्ष्य तोयेन कवचेनावगुण्ठयेत् ॥ 4.60 ॥

'''4.61'''<br>
पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैर् भैरवेणाभिमन्त्रयेत् ।<br>
नेत्रे बद्धा तु नेत्रेण पुष्पं पाणौ प्रदापयेत् ॥ 4.61 ॥

'''4.62'''<br>
अकामान्निक्षिपेत्पुष्पं देवस्याभिमुखं स्थितः ।<br>
पुष्पपातवशान्नाम कुर्याद्वै साधकस्य च ॥ 4.62 ॥

'''4.63'''<br>
मुमुक्षोर्गुरुरिच्छातः नाम वै साधकस्य वा ।<br>
मुखमुद्घाट्य तं शिष्यं शिवाय प्रणिपातयेत् ॥ 4.63 ॥

'''4.64'''<br>
प्रदक्षिणमतः कृत्वा मण्डलेग्नौ प्रणम्य च ।<br>
अग्निकुण्डसमीपे तु आचार्यः पशुना सह ॥ 4.64 ॥

'''4.65'''<br>
आत्मसव्येथ दिग्भागे मण्डलं प्रणवेन तु ।<br>
पूर्वन्नाडिसंधानं तद् अर्थं चाहुतित्रयम् ॥ 4.65 ॥

'''4.66'''<br>
संपाताभिहुतिं कृत्वा अणुतर्पणमेव च ।<br>
पूर्णाहुतिं ततो दत्त्वा प्रायश्चित्तानि होमयेत् ॥ 4.66 ॥

'''4.67'''<br>
धाम्ना चाष्टशतं पश्चात् पातयेदाहुतित्रयम् ।<br>
जात्युद्धारे ध्रुवेणैव द्विजत्वापादने तथा ॥ 4.67 ॥

'''4.68'''<br>
बीजाहारे तथा देशभावशुद्धौ द्विजो भवेत् ।<br>
प्रणवेनाहुतीस्तिस्रो रुद्रांशापादने तथा ॥ 4.68 ॥

'''4.69'''<br>
अस्त्रेण प्रोक्षयेच्छिष्यं पुष्पयुक्तेन ताडयेत् ।<br>
रेचकेन ततो गत्वा शिष्यदेहे विशेद्धृदि ॥ 4.69 ॥

'''4.70'''<br>
ओंकारादि शिवं जप्त्वा अस्त्रमन्त्रं फडन्तगम् ।<br>
विश्लेषकरणं कृत्वा चैतन्यस्य विधानतः ॥ 4.70 ॥

'''4.71'''<br>
छेदयेदस्त्रमन्त्रेण कवचेनावगुण्ठयेत् ।<br>
अङ्कुशेन समाकृष्य द्वादशान्ते तु कारयेत् ॥ 4.71 ॥

'''4.72'''<br>
तत्रस्थः पुद्गलो ग्राह्यः संपुट्यैव ध्रुवेण तु ।<br>
संहारमुद्रया सम्यक् पूरकेण विशेद्धृदि ॥ 4.72 ॥

'''4.73'''<br>
संस्कुभ्य सरसीकृत्य रेचयेत्पुद्गलं पुनः ।<br>
त्यजन्तं देवताषट्कं ततश्चापि स्वकं पदम् ॥ 4.73 ॥

'''4.74'''<br>
तत्रस्थं पुद्गलं गृह्य संपुट्य च भवेन तु ।<br>
संहारमुद्रयोद्धृत्य शिष्यस्य हृदि योजयेत् ॥ 4.74 ॥

'''4.75'''<br>
भैरवेणाभिमन्त्र्य एवम् उपवीतं शिशोर्ददेत् ।<br>
आधानाद्यावदन्त्येष्टिं द्विजत्वे संस्कृतो भवेत् ॥ 4.75 ॥

'''4.76'''<br>
पिण्डस्यापादनं जातेः आहुतित्रितयेन तु ।<br>
चैतन्यस्यापि संस्कारम् आधानान्त्येष्टितः परम् ॥ 4.76 ॥

'''4.77'''<br>
सूक्ष्मविज्ञानतः कृत्वा द्विजत्वे संस्कृतो भवेत् ।<br>
शतहोमं सहस्रं वा हुत्वा पूर्णाहुतिं ततः ॥ 4.77 ॥

'''4.78'''<br>
समयी संस्कृतो ह्येवं वचनेष्यार्हता भवेत् ।<br>
श्रवणे ऽध्ययने होमे पूजनादौ तथैव च ॥ 4.78 ॥

'''4.79'''<br>
चर्याध्यानविशुद्धात्मा लभते पदमैश्वरम् ।<br>
अथ दीक्षाध्वशुद्ध्यर्थं भुक्तिमुक्तिफलार्थिनाम् ॥ 4.79 ॥

'''4.80'''<br>
विधानमुच्यते सूक्ष्मं पाशविच्छत्तिकारकम् ।<br>
गुरुः संपृच्छते शिष्यं द्विविधं फलकाङ्क्षिणम् ॥ 4.80 ॥

'''4.81'''<br>
फलमाकाङ्क्षसे यादृक् तादृक् साधनमारभे ।<br>
वासनाभेदतः प्राप्तिः साध्यमन्त्रप्रचोदिता ॥ 4.81 ॥

'''4.82'''<br>
मन्त्रमुद्राध्वद्रव्याणां होमः साधारणः स्मृतः ।<br>
वासनाभेदतो भिन्नः शिष्याणां च गुरोस्तथा ॥ 4.82 ॥

'''4.83'''<br>
साधको द्विविधस्तत्र शिवधर्म्येकतः स्थितः ।<br>
शिवमन्त्रविशुद्धाध्वा साध्यमन्त्रनियोजितः ॥ 4.83 ॥

'''4.84'''<br>
ज्ञानवांश्चाभिषिक्तश्च मन्त्राराधनतत्परः ।<br>
त्रिविधायास्तु सिद्धेर्वै सो ऽत्रार्हः शिवसाधकः ॥ 4.84 ॥

'''4.85'''<br>
द्वितीयो लोकमार्गस्थ इष्टापूर्तविधौ रतः ।<br>
कर्मकृत्फलमाकाङ्क्षञ् शुभैकस्थो ऽशुभोज्झितः ॥ 4.85 ॥

'''4.86'''<br>
तस्य कार्यं सदा मन्त्रैर् अशुभांशविनाशनम् ।<br>
गृहस्थो वा यतिर्वासाव् आश्रमैकतमस्थितः ॥ 4.86 ॥

'''4.87'''<br>
मुमुक्षुर्द्विविधः प्रोक्तो निर्बीजो बीजवान्पुनः ।<br>
बालबालिशवृद्धस्त्रीभोगभुग्व्याधितात्मनाम् ॥ 4.87 ॥

'''4.88'''<br>
एषां निर्बीजिका दीक्षा समयदिविवर्जिता ।<br>
विद्वद्द्वन्द्वसहाना तु सबीजा कीर्तिता प्रिये ॥ 4.88 ॥

'''4.89'''<br>
दीक्षानुग्राहिका तेषां समयाचारसंयुता ।<br>
विशेषसमयाचारा मन्त्राख्ये ये प्रकीर्तिताः ॥ 4.89 ॥

'''4.90'''<br>
ते ऽत्र पाल्याः प्रयत्नेन मोक्षसिद्धिमभीप्सता ।<br>
सबीजा सा तुविज्ञेया पुत्रकाचार्ययोः स्थिता ॥ 4.90 ॥

'''4.91'''<br>
गृहस्थो वाश्रमी वाथ यतिः संकल्प्य दीक्षयेत् ।<br>
पाशसूत्रकमादाय शिष्यदेहे ऽवलम्बयेत् ॥ 4.91 ॥

'''4.92'''<br>
अध्वानं संधयेदग्नौ धाम्ना चैव विचक्षणः ।<br>
कुम्भमण्डलवह्निस्थश् चाध्वात्मस्थः शिशोश्च यः ॥ 4.92 ॥

'''4.93'''<br>
सूत्रस्थश्चापि चैकत्र अध्वसंधिः प्रकीर्तितः ।<br>
षड्विधस्याध्वमार्गस्य साधारणगतस्य तु ॥ 4.93 ॥

'''4.94'''<br>
कुण्डे संकल्प्य संशोध्यमध्वसंधौ तु होमयेत् ।<br>
मूलमन्त्राष्टशतिकमध्वसंधानहेतुतः ॥ 4.94 ॥

'''4.95'''<br>
अध्वावलोकनं पश्चाद् व्याप्यव्यापकभेदतः ।<br>
भुवनव्याप्तिता तत्त्वेष्व् अनन्तादिशिवान्तके ॥ 4.95 ॥

'''4.96'''<br>
व्यापकानि च षट्त्रिंशत् मन्त्रवर्णपदात्मकाः ।<br>
तत्त्वान्तर्भाविनः सर्वे वाच्यवाचकयोगतः ॥ 4.96 ॥

'''4.97'''<br>
कलान्तर्भाविनस्ते वै निवृत्त्याद्याश्च ताः स्मृताः ।<br>
हृदाद्या वाचकास्तासां बीजामन्त्राः प्रकीर्तिताः ॥ 4.97 ॥

'''4.98'''<br>
एकिकस्याः कलायाश्च पृथग्व्याप्तिं विभावयेत् ।<br>
पृथिव्यादिकला ज्ञेया ब्रह्माद्याः कारणाश्च ते ॥ 4.98 ॥

'''4.99'''<br>
एवं व्याप्तिं भावयित्वा अध्वोपस्थापनं भवेत् ।<br>
त्रिराहुतिं ध्रुवेणैव अध्वशुद्धिरतो भवेत् ॥ 4.99 ॥

'''4.100'''<br>
अग्नौ तु पूजिते देवे अध्वन्यासे कृते सति ।<br>
तदेव पादादारभ्य पृथिव्यादिक्रमान्न्यसेत् ॥ 4.100 ॥

'''4.101'''<br>
धामाधिः प्रणवादिश्च निवृत्त्यै च नमः पुनः ।<br>
उपस्थापनमन्त्रो ऽयं व्याप्तिं ध्यात्वाध्वसंस्थिताम् ॥ 4.101 ॥

'''4.102'''<br>
निवृत्त्यभ्यन्तरे पृथ्वी शतकोटिप्रविस्तरा ।<br>
तस्यां च भुवनानां च शतमष्टोत्तरावधि ॥ 4.102 ॥

'''4.103'''<br>
अष्टाविंशतिः पदानि वर्ण एको ऽत्र संस्थितः ।<br>
मन्त्रौ द्वावेव विज्ञेयौ अध्वषट्कं विभावयेत् ॥ 4.103 ॥

'''4.104'''<br>
पुष्पगन्धादिना पूज्य संनिधावाहुतित्रयम् ।<br>
मायीया भुवनाकारा मलाः कर्म च संस्थिताः ॥ 4.104 ॥

'''4.105'''<br>
शरीरभुवनाकारा मायीयाः परिकीर्तिताः ।<br>
भोगहेतुश्च कर्म स्याद् अभिलाषो मलो ऽत्र तु ॥ 4.105 ॥

'''4.106'''<br>
एवं पाशत्रयं भाव्यं दीक्षायामध्वसंस्थितम् ।<br>
तद्विशुद्ध्यै च दीक्षा च क्रियते सा यथाविधि ॥ 4.106 ॥

'''4.107'''<br>
आदौ शक्तिं न्यसेद्देवि कलातत्त्वसमन्विताम् ।<br>
हृदा संकल्प्य वागीशीं व्यापिकां सर्वयोनिषु ॥ 4.107 ॥

'''4.108'''<br>
शतरुद्राद्यनन्तान्तं योनयो विविधाः स्थिताः ।<br>
समकालमृतुत्वेन वागीशीं संनिधापयेत् ॥ 4.108 ॥

'''4.109'''<br>
ध्रुवेण पूजयेत्पुष्पैर् गन्धधूपैरनुक्रमात् ।<br>
ओंकारेणाहुतिस्तिस्रो वागीशीसंनिधापने ॥ 4.109 ॥

'''4.110'''<br>
शिष्यं संप्रोक्ष्य चास्त्रेण ताडयेदस्त्रमुच्चरन् ।<br>
रेचकेनात्मनो गत्वा छिन्द्यात्तस्यासिना हृदः ॥ 4.110 ॥

'''4.111'''<br>
धाम्नाकृष्य तदात्मानं द्वादशान्ते निधापयेत् ।<br>
ध्रुवेण तत्स्थं संपुट्य चैतन्यं मुद्रयात्मनि ॥ 4.111 ॥

'''4.112'''<br>
पूरयेद्भैरवेणैव कुम्भयेद्रेचयेत्ततः ।<br>
द्वादशान्तात्तु संगृह्य योजयेद्भवमुद्रया ॥ 4.112 ॥

'''4.113'''<br>
आत्मानमीश्वरं ध्यात्वा मायां वागीश्वरीमपि ।<br>
संयोज्य तस्यां चैतन्यं शरीराण्यध्वनि सृजेत् ॥ 4.113 ॥

'''4.114'''<br>
प्राक्कर्मवासनाशेषफलभोगत्वहेतवे ।<br>
युगपद्भिन्नभोगानि देशकालशरीरतः ॥ 4.114 ॥

'''4.115'''<br>
मन्त्रशक्त्या विपच्यन्ते पुद्गलाश्च तथाविधाः ।<br>
भिनादेहा विसृज्यन्ते गर्भे वागीशियोनिषु ॥ 4.115 ॥

'''4.116'''<br>
धाम्ना च योजयित्वा च जुहुयादाहुतित्रयम् ।<br>
युगपत्सर्वगर्भेषु देहा विविधरूपकाः ॥ 4.116 ॥

'''4.117'''<br>
भैरवेच्छासुसंपन्नः शतरुद्राद्यनन्तगाः ।<br>
गर्भेषु गर्भनिष्पत्ति भैरवेणाहुतित्रयम् ॥ 4.117 ॥

'''4.118'''<br>
हुत्वा तु जननं कार्यं पुनस्तेनाहुतित्रयात् ।<br>
सर्वयोनिषु देहास्ते युगपद्वृद्धिमागताः ॥ 4.118 ॥

'''4.119'''<br>
भोगनिष्पत्तये कर्म व्यापरसहकारणम् ।<br>
तदभावान्न भोगः स्यात् तदर्थं मार्जनं स्मृतम् ॥ 4.119 ॥

'''4.120'''<br>
अर्जिते [आर्जिते] सति भोक्तव्यो भोगो दुःखसुखात्मकः ।<br>
लयः परमया प्रीत्या सुखदुःखादिके ऽप्यलम् ॥ 4.120 ॥

'''4.121'''<br>
तिसृभिस्तिसृभिर्होमं धाम्नैव त्रिषु कारयेत् ।<br>
आहुतीनां शतं होम्यं धाम्ना निष्कृतये पुनः ॥ 4.121 ॥

'''4.122'''<br>
यत्कर्मभोग्यरूपं तु जात्यायुर्भोगलक्षणम् ।<br>
निष्कृत्यन्ते विशुद्ध्येत्तद् भूलोकसमवस्थितम् ॥ 4.122 ॥

'''4.123'''<br>
संसारा दशचत्वारः संस्कारा अष्टभिः सह ।<br>
चत्वारिंशद् द्विजत्वाय वक्ष्यन्ते भुवनाध्वनि ॥ 4.123 ॥

'''4.124'''<br>
योनिर्बीजं तथा भाव आहारो देश एव च ।<br>
एतेषां शोधनं देवि रुद्रांशापादनं तथा ॥ 4.124 ॥

'''4.125'''<br>
अत्रावलोकनं कृत्वा निष्.कृत्यामेव शुद्ध्यति ।<br>
विषया भुवनाकारा ये केचिद्भोग्यरूपिणः ॥ 4.125 ॥

'''4.126'''<br>
भुक्तकर्मफलाशेषा निष्कृतिस्तेन सा स्मृता ।<br>
विश्लेषो निष्कृतेर्भोगात् भोगाभावे स हि स्मृतः ॥ 4.126 ॥

'''4.127'''<br>
भोक्तृत्वं विषयासक्तिर् मलकार्यं प्रकीर्तितम् ।<br>
भोक्तृत्वाभावस्तत्रैव शरीरेण तु यत्कृतम् ॥ 4.127 ॥

'''4.128'''<br>
विश्लेषः क्रियते तस्य पशोर्मन्त्रैः शिवाज्ञया ।<br>
धाम्ना चाहुतयस्तिस्रो विश्लेषकरणाय च ॥ 4.128 ॥

'''4.129'''<br>
आहुतित्रितयं धाम्ना पाशच्छेदे ऽपि दापयेत् ।<br>
पाशा देहे तु मायीयाः कलाद्या भूतकावधि ॥ 4.129 ॥

'''4.130'''<br>
शरीरकरणाकाराः पुरुषार्थप्रसिद्धये ।<br>
भोगाभावाद्विपद्यन्ते शरीराणि सहस्रधा ॥ 4.130 ॥

'''4.131'''<br>
पाशच्छेदे विधिस्तस्य मन्त्रैश्च विधिचोदितैः ।<br>
एवं पाशत्रयस्यापि विश्लेषो दीक्षयोच्यते ॥ 4.131 ॥

'''4.132'''<br>
शरीरशेषभङ्गेन एकचैतन्यभावना ।<br>
पूर्णाहुतिं शिवेनैव वौषड्जातियुतेन च ॥ 4.132 ॥

'''4.133'''<br>
शुद्धतत्त्वाग्रसंस्थं तच् चैतन्यं कनकप्रभम् ।<br>
उद्धारायाहुतीस्तिस्रः पुनर्धाम्ना तु दापयेत् ॥ 4.133 ॥

'''4.134'''<br>
तस्मात् तत्त्वाद्गृहीत्वा तु चैतन्यं मलसंयुतम् ।<br>
मुद्रया प्राग्विधानेन आत्मस्थं पूरयेद्द्धृदि ॥ 4.134 ॥

'''4.135'''<br>
कुम्भित्वा रेच्य संगृह्य द्वादशान्ताद् ध्रुवेण तु ।<br>
शिष्यदेहे निवेश्यैतन् नाडीरन्ध्रेण पूर्ववत् ॥ 4.135 ॥

'''4.136'''<br>
तत्स्थीकरणहेत्वर्थं धाम्ना चैवाहुतित्रयम् ।<br>
कलाशुद्ध्यवसाने तु ब्रह्माणं कारणाधिपम् ॥ 4.136 ॥

'''4.137'''<br>
स्वनामप्रणवाह्वानपूर्वं संतर्प्य चार्पयेत् ।<br>
शब्दस्पर्शो त्यजेत् तस्मिन् ध्रुवाद्यौ नामसंयुतौ ॥ 4.137 ॥

'''4.138'''<br>
स्वाहाकारप्रयोगेन तौ ब्रह्मणि निवेदयेत् ।<br>
तिसृभिस्तिसृभिर्होमात् पुर्यष्टांशं निवेदयेत् ॥ 4.138 ॥

'''4.139'''<br>
आमन्त्रणविभक्त्या तु श्रावणां तस्य कारयेत् ।<br>
ब्रह्माणं पूजयित्वा तु होमं कृत्वा विसर्जयेत् ॥ 4.139 ॥

'''4.140'''<br>
ध्रुवेणाभ्यर्च्य वागीशीं संतर्प्य च विसर्जयेत् ।<br>
हुत्वावलोकयेत्तत्र विशुद्धं पाशजालकम् ॥ 4.140 ॥

'''4.141'''<br>
प्राक्कर्मभाविकस्याथ अभावं भावयेत्तदा ।<br>
मुमुक्षोर्निरपेक्षत्वात् प्रारब्ध्रेकं न शोधयेत् ॥ 4.141 ॥

'''4.142'''<br>
साधकस्य तु भूत्यर्थं प्राक्कर्मैकं तु शोधयेत् ।<br>
प्राक्कर्मागामि चैकस्थं भावयित्वा च दीक्षयेत् ॥ 4.142 ॥

'''4.143'''<br>
शिवधर्मिण्यसौ दीक्षा लोकधर्मिण्यतो ऽन्यथा ।<br>
प्राक्तनागमिकस्यापि अधर्मक्षयकारिणी ॥ 4.143 ॥

'''4.144'''<br>
लोकधर्मिण्यसौ ज्ञेया मन्त्राराधनवर्जिता ।<br>
प्रारब्धदेहभेदे तु भुङ्क्ते स ह्यणिमादिकान् ॥ 4.144 ॥

'''4.145'''<br>
भुक्त्वा व्रजेदूर्ध्वं गुरुणा यत्र योजितः ।<br>
सकले निष्कले वापि शिष्याचार्यवशाद्भवेद् ॥ 4.145 ॥

'''4.146'''<br>
निर्वाणे ऽपि सबीजायां कर्माभावाद्विपद्यते ।<br>
समयाचारपाशं हि दीक्षितः पालयेत्तु यः ॥ 4.146 ॥

'''4.147'''<br>
तं पाशं नैव शुद्ध्येत सा सबीजा प्रकीर्तिता ।<br>
समयाचारपाशं तु निर्बीजायां विशोधयेत् ॥ 4.147 ॥

'''4.148'''<br>
दीक्षामात्रेण मुक्तिः स्याद् भक्रिमात्राद्गुरोः सदा ।<br>
सद्योनिर्वाणदा दीक्षा निर्बीजा सा द्वितीयका ॥ 4.148 ॥

'''4.149'''<br>
अतीतनागतारब्धपाशत्रयवियोजिका ।<br>
दीक्षावसाने शुद्धिः स्याद् देहत्यागे परं पदम् ॥ 4.149 ॥

'''4.150'''<br>
एवं भावानुसारेण शिष्याणां गुरुणा सदा ।<br>
फलं तु विविधाकारं निष्पाद्येत सुदीक्षया ॥ 4.150 ॥

'''4.151'''<br>
अचिन्त्या मन्त्रशक्तिर्वै परमेशमुखोद्भवा ।<br>
क्रिया काले प्रयोक्तव्या गुरुणा भक्तिपूर्विका ॥ 4.151 ॥

'''4.152'''<br>
विषाणमिव पाशानां मन्त्रैः कवलनं ध्रुवम् ।<br>
करोति मन्त्रतत्त्वज्ञः शिवावेशी गुरुः क्षणात् ॥ 4.152 ॥

'''4.153'''<br>
कलासंधानकं कुर्याच् छुद्धाशुद्धद्विरूपगम् ।<br>
शुद्धमुच्चारयेध्रस्वम् अशुद्धं दीर्घमेव च ॥ 4.153 ॥

'''4.154'''<br>
एकत्वं भावयित्वा तु लीनं शुद्धं विभावयेत् ।<br>
प्रणवादिनिवृत्तिस्तु प्रतिष्ठा तदनन्तरम् ॥ 4.154 ॥

'''4.155'''<br>
नमस्कारस्तदन्ते तु कलासंधानकं स्मृतम् ।<br>
आवाह्य स्थाप्य संपूज्याहुतीस्तिस्रः प्रपातयेत् ॥ 4.155 ॥

'''4.156'''<br>
कलासंधानमेतद्धि व्याप्तिं तस्यावलोकयेत् ।<br>
गुल्फादारभ्य नाभ्यन्तं शिष्यदेहे ऽध्वकल्पनम् ॥ 4.156 ॥

'''4.157'''<br>
प्रतिष्ठाया भवेद्व्याप्तिश् चतुर्विंशतितत्त्विका ।<br>
षट्पञ्चाशद्भुवनिका त्रयोविंशतिवर्णिका ॥ 4.157 ॥

'''4.158'''<br>
ज्ञेयैकविंशतिपदा त्रिमन्त्रा च विधीयते ।<br>
मुख्या ह्येते स्मृताः पाशाः सूक्ष्मानन्तर्विभावयेत् ॥ 4.158 ॥

'''4.159'''<br>
अन्यत्तन्त्रप्रसिद्धिं तु तन्मात्रेन्द्रियशोधनम् ।<br>
षट्कोशान्विषयान् पञ्च तदन्तर्भावयेत्सदा ॥ 4.159 ॥

'''4.160'''<br>
विशेषस्थापनं कृत्वा पूज्या गन्धादिभिस्ततः ।<br>
भैरवेणाहुतीस्तिस्रः तस्या वागीशिकल्पना ॥ 4.160 ॥

'''4.161'''<br>
स्वनामावाहनाद्यस्य अर्धहोमादि पूर्ववत् ।<br>
प्रोक्षणं ताडनं छेद आकर्षग्रहणे तथा ॥ 4.161 ॥

'''4.162'''<br>
धाम्नापूर्य कुम्भयित्वा छित्त्वाथ ग्राहयेत्पुनः ।<br>
योजनं गर्भधारित्वं जननं पूर्ववत्क्रमात् ॥ 4.162 ॥

'''4.163'''<br>
ऐश्वरीं मूर्तिमास्थाय ताडनादीनि कारयेत् ।<br>
अधिकारस्थथा भोगो लयो निष्कृतिरेव च ॥ 4.163 ॥

'''4.164'''<br>
शिवरूपेण कर्तव्याः निष्कृतिः शिरसा पुनः ।<br>
विश्लेषश्च हृदा होम्यः पाशच्छेदस्तथासिना ॥ 4.164 ॥

'''4.165'''<br>
पूर्णाहुतिसमुद्धारं पूर्ववद्भैरवेण तु ।<br>
सदाशिवतनौ स्थित्वा विश्लेषादीनि कारयेत् ॥ 4.165 ॥

'''4.166'''<br>
आत्मस्थं पूरकेणैव तत्स्थं रेचकवृत्तितः ।<br>
स्वनाम्नोच्चारयेद्विष्णुं ध्यात्वावाह्य तु स्थापयेत् ॥ 4.166 ॥

'''4.167'''<br>
पूजयेत्पुष्पगन्धाद्यैः तर्पणाहुतित्रयम् ।<br>
रसं पुर्यष्टकांशं तु अर्पयेद्विष्णवे सदा ॥ 4.167 ॥

'''4.168'''<br>
विसर्जयेत्ततो विष्णुं वागीशीं च विसर्जयेत् ।<br>
कलासंधिर्यथापूर्वं ह्रस्वदीर्घप्रयोगतः ॥ 4.168 ॥

'''4.169'''<br>
अभावं भावयेत्तस्मिन् पाशजाले त्वनन्तके ।<br>
कलाद्वयविनिर्मुक्तः पशुरूर्ध्वगमोत्सुकः ॥ 4.169 ॥

'''4.170'''<br>
तस्येदानीं तृतीयस्यां विद्यायां योज्य शोधयेत् ।<br>
स्थापयित्वा संपूज्य जुहुयादाहुतित्रयम् ॥ 4.170 ॥

'''4.171'''<br>
एवं तु संमुखीकृत्य प्रागिवाध्वावलोकनम् ।<br>
पुंस्तत्त्वाद्यावन्मायान्तं विद्याया व्याप्तिरिष्यते ॥ 4.171 ॥

'''4.172'''<br>
सप्त तत्त्वानि भुवनसप्तविंशतिरेव च ।<br>
पदविंशतिराख्याता वर्णाः सप्त प्रकीर्तिताः ॥ 4.172 ॥

'''4.173'''<br>
मन्त्रौ द्वौ षड्विधाध्वानं ज्ञात्वा वागीशिकल्पनम् ।<br>
प्रणवेन समावाह्य व्यापिनीं सर्वयोनिषु ॥ 4.173 ॥

'''4.174'''<br>
समकालमृतुत्वेन ध्यात्वा संपूज्य तर्पयेत् ।<br>
ततः शिवाम्भसा शिष्यं प्रोक्ष्य चास्त्रेण ताडयेत् ॥ 4.174 ॥

'''4.175'''<br>
तेनैव चास्त्रभूतेन हुंफट्कारयुतेन तु ।<br>
आत्मनो रेवकेनैव शिष्यदेहे विशेद्धृदि ॥ 4.175 ॥

'''4.176'''<br>
अस्त्रमन्त्रेण संछेद्य विशेषाश्लेष्यास्त्रेण कर्षयेत् ।<br>
द्वादशान्तात्तु संगृह्य आत्मस्थं पूर्ववत्कुरु ॥ 4.176 ॥

'''4.177'''<br>
पूरकेणाथ संकुम्भ्य रेचयित्वा तु योजयेत् ।<br>
पूर्ववद्द्व्यापकं तस्य चैतन्यं सर्वयोनिषु ॥ 4.177 ॥

'''4.178'''<br>
योगाद्यं लयपर्यन्तं धाम्ना चैवात्र पूर्ववत् ।<br>
शिखया शतहोमात्तु विद्याया निष्कृतिर्भवेत् ॥ 4.178 ॥

'''4.179'''<br>
प्रणवादि ततो रुद्रम् आवाह्य स्थाप्य पूजयेत् ।<br>
ततो ऽस्य विन्यसेद्देवि गन्धरूपे ध्रुवाहुती ॥ 4.179 ॥

'''4.180'''<br>
पुर्यषकांशं विन्यस्य विसर्ज्य रुद्रदेवताम् ।<br>
वागीशीं च विसर्ज्यैवं कलासंधिश्च पूर्ववत् ॥ 4.180 ॥

'''4.181'''<br>
ह्रस्वदीर्घविभागेन विद्यां शान्तौ नियोजयेत् ।<br>
संधानार्थं तु मूलेन जुहुयादाहुतित्रयम् ॥ 4.181 ॥

'''4.182'''<br>
स्वनाम्नावाहनं शान्तेर् विधिपूर्वं निवेदनम् ।<br>
प्रमेयभावनां कृत्वा पूजयेत् कुसुमादिभिः ॥ 4.182 ॥

'''4.183'''<br>
त्रिराहुतिं तु मूलेन विद्यातत्त्वात्सदाशिवम् ।<br>
तत्त्वानां त्रितये व्याप्तिर् वर्णानां त्रय एव च ॥ 4.183 ॥

'''4.184'''<br>
पदैकादशिका ज्ञेया पुराणि दश सप्त च ।<br>
मन्त्रौ द्वौ षड्विधो ऽध्वैवं मुख्याः पाशा इमे स्मृताः ॥ 4.184 ॥

'''4.185'''<br>
सूक्ष्मपाशाननेकांश्च तदन्तर्भावयेत्सदा ।<br>
वगीशीं कल्पयेत्तत्र पूर्वेण विधिनाहुतिः ॥ 4.185 ॥

'''4.186'''<br>
पूजनं मूलमन्त्रेण ततः प्रोक्षणताडनम् ।<br>
छेदाकर्षग्रहं चैव योगधारित्वजन्म च ॥ 4.186 ॥

'''4.187'''<br>
अधिकारस्तथा भोगो लयो वै पूर्ववद्भवेत् ।<br>
सर्वे ते मूलमन्त्रेण आहुतित्रितयेन तु ॥ 4.187 ॥

'''4.188'''<br>
निष्कृतौ शतहोमं तु कवचेन तु कारयेत् ।<br>
विश्लेषं पाशछेदं तु कुर्यादस्त्रेण दैशिकः ॥ 4.188 ॥

'''4.189'''<br>
उद्धारकरणात्मस्थतत्स्थीकारान्भवेन तु ।<br>
स्वनाम्ना प्रणवाद्येन ईशमावाह्य पूजयेत् ॥ 4.189 ॥

'''4.190'''<br>
संपूज्य हुत्वा संतर्प्य बुद्ध्यहंकृतिद्यंशकम् ।<br>
स्वनाम्ना प्रणवाद्यं तु स्वाहान्ते बुद्धिमर्पयेत् ॥ 4.190 ॥

'''4.191'''<br>
अहंकारं तथाप्येवं हुत्वेदं क्षमयेत्ततः ।<br>
वागीशीं पूजयित्वा तु तर्पयित्वा विसर्जयेत् ॥ 4.191 ॥

'''4.192'''<br>
कलासंधानकं पूर्वं शान्त्यतीते तु योजयेत् ।<br>
ह्रस्वदीर्घविभागेन जुहुयादाहुतित्रयम् ॥ 4.192 ॥

'''4.193'''<br>
ध्रुवेण तत्त्वसंधानं कर्तव्यं विधिवेदिना ।<br>
कलोपस्थापनं पश्चाद् ध्रुवेण जुहुयात्प्रिये ॥ 4.193 ॥

'''4.194'''<br>
त्रिराहुतिप्रयोगेण स्वनामपदमुच्चरन् ।<br>
शान्त्यतीतां समावाह्य स्थापयेत्पूजयेत्पुनः ॥ 4.194 ॥

'''4.195'''<br>
व्याप्तिमालोक्य चाध्वस्थां शिवतत्त्वगताश्च ये ।<br>
बिन्दुर्नादस्तथा शक्तिः शिवतत्त्वे व्यवस्थिताः ॥ 4.195 ॥

'''4.196'''<br>
पदमेकं मन्त्र एको वर्णाः षोडश कीर्तिताः ।<br>
भुवनानि तु सूक्ष्माणि शान्त्यतीते तु भावयेत् ॥ 4.196 ॥

'''4.197'''<br>
शोधनीया वरारोहे यावत्ते शिवरश्मयः ।<br>
शिवस्योर्ध्वे शिवो ज्ञेयो यत्र युक्तो न जायते ॥ 4.197 ॥

'''4.198'''<br>
षडध्वा चैकतो ज्ञेयः तस्य संख्यां पुनः शृणु ।<br>
कलाश्च पञ्च विज्ञेयास् तत्त्वषट्त्रिशदेव तु ॥ 4.198 ॥

'''4.199'''<br>
सचतुर्विंशति ज्ञेयं भुवनानां शतद्वयम् ।<br>
एकाशीतिपदान्यत्र वर्णार्धशतिका स्मृता ॥ 4.199 ॥

'''4.200'''<br>
मन्त्रा एकादशा ज्ञेया इत्येतच्चाध्वमण्डलम् ।<br>
एतस्मिञ्शुद्धिमापने मुक्तिमाप्नोति दीक्षितः ॥ 4.200 ॥

'''4.201'''<br>
ध्रुवेणावाह्य वागीशीं विन्यसेत् पूर्ववद्धुतिः ।<br>
संपूज्य कुसुमादयिस्तु तद्योनौ पूर्ववत्पशुम् ॥ 4.201 ॥

'''4.202'''<br>
ध्रुवेण सर्वं कर्तव्यं जननादिलयान्तकम् ।<br>
निष्.कृतौ शतहोमं तु मूलमन्त्रेण कल्पयेत् ॥ 4.202 ॥

'''4.203'''<br>
विश्लेषपाशच्छेदाभ्यां प्राग्वत्कुर्याद्ध्रुवेण तु ।<br>
ग्रहेणात्मस्थतत्स्थत्वं प्रणवेन पशोः स्मृतम् ॥ 4.203 ॥

'''4.204'''<br>
सदाशिवमथावाह्य मूलमन्त्रं समुच्चरन् ।<br>
नमस्कारेण संस्थाप्य पुष्पैः संपूज्य तर्पयेत् ॥ 4.204 ॥

'''4.205'''<br>
मनः पुर्यष्टकांशं तु विन्यसेत्कारणेश्वरे ।<br>
प्रणवादि समुच्चार्य मनःसंज्ञां नमस्तथा ॥ 4.205 ॥

'''4.206'''<br>
विन्यस्य पूजयेत्पश्चात् संज्ञास्वाहान्तमेव च ।<br>
आहुतित्रितयं हुत्वा पुर्यष्टांशाद्विशुद्ध्यति ॥ 4.206 ॥

'''4.207'''<br>
ततो विसर्जयेद्देवं कारणं च सदाशिवम् ।<br>
पुष्पादिभिः समभ्यर्च्य वागीशीं तदनन्तरम् ॥ 4.207 ॥

'''4.208'''<br>
ता तु संपूज्य संतर्प्य विज्ञाप्या भक्तिभाविता ।<br>
क्षमस्व देवदेवेशि पश्वर्थं खेदिता मया ॥ 4.208 ॥

'''4.209'''<br>
इदानीं नोपरोद्धव्यं गच्छ देवि स्वविष्टपम् ।<br>
विसर्ज्यैवं कला भाव्या शान्त्यतीता लयं गता ॥ 4.209 ॥

'''4.210'''<br>
स्वशक्त्याधारपर्यन्ते सुसूक्ष्माभावसंस्थिते ।<br>
आत्मतत्त्वविभागेन धाम्ना वै जुहुयाच्छतम् ॥ 4.210 ॥

'''4.211'''<br>
सशबोच्चारयोगेन आत्मतत्त्वे तु होमयेत् ।<br>
मायातत्त्वावधि ज्ञेयं दैशिकेन महाध्वरे ॥ 4.211 ॥

'''4.212'''<br>
विधिवैकल्यकर्मार्थं प्रायश्चित्तविशुद्धये ।<br>
विद्यातत्वे तु होतव्यं शतमष्टोत्तरं प्रिये ॥ 4.212 ॥

'''4.213'''<br>
उपांशूच्चरयोगेन विद्यातत्त्वे तु होमयेत् ।<br>
सदाशिवान्तमध्वानं विद्यातत्त्वं विनिर्दिशेत् ॥ 4.213 ॥

'''4.214'''<br>
मन्त्रोच्चरवोलोमेन प्रायश्चित्तं तु यद्भवेत् ।<br>
तद्विशुद्ध्यै स होमः स्याद् विद्यातत्त्वे तु यः कृतः ॥ 4.214 ॥

'''4.215'''<br>
मनोविज्ञानवैकल्यात् प्रायश्चित्तं तु यद्भवेत् ।<br>
तच्छुद्ध्यर्थं शिवे तत्त्वे मूलमन्त्रेण होमयेत् ॥ 4.215 ॥

'''4.216'''<br>
मानसेन प्रयोगेन शक्त्यन्ते ऽध्वनि संस्थितम् ।<br>
तत्त्वत्रयविशुद्ध्यन्ते शिखाच्छेदं तु कल्पयेत् ॥ 4.216 ॥

'''4.217'''<br>
अध्वान्तस्थां परां शान्ताम् अनौपम्यामनामयाम् ।<br>
व्यापिनीं सर्वतत्त्वानां सर्वकारणकारणम् ॥ 4.217 ॥

'''4.218'''<br>
ध्यात्वा शिशोः शिखाग्रे तु पुष्पाग्रे जलबिन्दुवत् ।<br>
कर्तरीं शिखयामन्त्र्य शिखया च्छेदयेच्छिखाम् ॥ 4.218 ॥

'''4.219'''<br>
शिखां समर्प्य चान्यस्य निर्गच्छेत्स सशिष्यकः ।<br>
स्नानं समाचरेच्छिष्यः गुरोराचमनं भवेत् ॥ 4.219 ॥

'''4.220'''<br>
स्नानमुद्धूलनं वाथ आचरेत्स्वेच्छया गुरुः ।<br>
प्रविश्य सकलीकृत्य पूर्णया जुहुयाच्छिखाम् ॥ 4.220 ॥

'''4.221'''<br>
हुत्वा निर्गम्य चाचम्याक्षाल्य स्रुक्स्रुवकर्तरीः ।<br>
प्रविश्य सकलीकृत्य शिवहस्तानुपूजनम् ॥ 4.221 ॥

'''4.222'''<br>
ततस्तु मण्डले पश्चात् पूजयेत्परमेश्वरम् ।<br>
पुष्पादिभिरशेषैस्तु ततो विज्ञापयेच्छिवम् ॥ 4.222 ॥

'''4.223'''<br>
भगवंस्त्वत्प्रसादेन अध्वष्टकव्यवस्थितम् ।<br>
पशुं संगृह्य संशोध्य शिखाच्छेदावसानकम् ॥ 4.223 ॥

'''4.224'''<br>
त्वन्मुखोक्तविधानं तु लेशतो वर्तितं मया ।<br>
त्वच्छक्त्यैव तु गन्तव्यम् आशु ध्रुवपदं शिवम् ॥ 4.224 ॥

'''4.225'''<br>
इदानीं योजने कर्म तवाज्ञानुविधायिनः ।<br>
आज्ञा मे दीयतां नाथ शिष्यं संयोजयाम्यहम् ॥ 4.225 ॥

'''4.226'''<br>
लब्धानुज्ञातमात्मानं प्रहृष्टो निर्गतः पुरात् ।<br>
अर्धहस्तो व्रजेदग्निम् शिष्यमाहूय प्रोक्षयेत् ॥ 4.226 ॥

'''4.227'''<br>
पूर्ववच्चासनस्थस्य सकलीकरणादिकम् ।<br>
अन्तःकरणविन्यासं नाडीसंधानपूर्वकम् ॥ 4.227 ॥

'''4.228'''<br>
पूजनं तर्पणं चाग्नौ मन्त्राणां च शिवस्य च ।<br>
दशभागविभागेन यथा द्रव्यानुसारतः ॥ 4.228 ॥

'''4.229'''<br>
मन्त्रान्संशोधयेत्पश्चात् सकलीकरणे स्थितान् ।<br>
सकृदाहुतियोगेन अधिकारो विवर्ज्यताम् ॥ 4.229 ॥

'''4.230'''<br>
सकलीकरणत्वेन न कदाचित्पशोः पुनः ।<br>
योजनीयं प्रयोगं तु अधुना कथयामि ते ॥ 4.230 ॥

'''4.231'''<br>
ज्ञात्वा चारप्रमाणं तु प्राणसंचारमेव च ।<br>
षड्विधाध्वविभागं तु प्राणैकत्र यथास्थितम् ॥ 4.231 ॥

'''4.232'''<br>
हंसोच्चारं तु वर्णैश्च कारणत्यागमेव च ।<br>
शून्यं समरसं ज्ञेयं त्यागं संयोगमुद्भवम् ॥ 4.232 ॥

'''4.233'''<br>
भेदनं च पदार्थानां भावप्राप्तिवशात्पुनः ।<br>
आत्मविद्याशिवव्याप्तिम् एवं ज्ञात्वा तु योजयेत् ॥ 4.233 ॥

'''4.234'''<br>
तद्विभागं प्रवक्ष्यामि यथा ज्ञायेत तत्त्वतः ।<br>
षट्त्रिंशदङ्गुलश्चारो हृत्पद्माद्यावशक्तितः ॥ 4.234 ॥

'''4.235'''<br>
तुटिषोडशमानेन कालेन कलितः प्रिये ।<br>
संचरन्तं विभागेन यथावत्तं शृणुष्व मे ॥ 4.235 ॥

'''4.236'''<br>
हृत्पद्माद्यावदयनं भागमेकं त्यजेत्तु सः ।<br>
नासिकाग्रे द्वितीयं तु शक्त्यन्ते तु तृतीयकम् ॥ 4.236 ॥

'''4.237'''<br>
तत्रस्थो विनिवर्तेत यावत्तत्त्वं न विन्दति ।<br>
विदिते तु परे तत्त्वे तत्रस्थो ऽपि न बाध्यते ॥ 4.237 ॥

'''4.238'''<br>
शक्त्या चाधो यदा गच्छेद् अबुधस्तु तदा भवेत् ।<br>
हृद्गतः पुनरुत्तिष्ठेद् बुध्यमानः स उच्यते ॥ 4.238 ॥

'''4.239'''<br>
शक्तिं प्राप्य बुधो ज्ञेयः व्यापिन्यंशे प्रबुद्धता ।<br>
अतीतः सुप्रबुद्धस्तु उन्मनस्त्वं तदा भवेत् ॥ 4.239 ॥

'''4.240'''<br>
न कालो न कला चारो न तत्त्वं नच कारणम् ।<br>
सुनिर्वाणं परं शुद्धं गुरुपारम्परागतम् ॥ 4.240 ॥

'''4.241'''<br>
तद्वोदित्वा विमुच्येत गत्वा भूयो न जायते ।<br>
अध्वष्ट्कं यथा प्राणे संस्थितं कथयामि ते ॥ 4.241 ॥

'''4.242'''<br>
आपादान्मूर्धपर्यन्तं चितेः संवेदनं हि यत् ।<br>
भुवनाध्वा स विज्ञेयस् तत्त्वाध्वा च तथैव हि ॥ 4.242 ॥

'''4.243'''<br>
कलाकलितसंतानः प्राणः संचरते सदा ।<br>
निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च अधोभागे प्रवर्तिके ॥ 4.243 ॥

'''4.244'''<br>
विद्या शान्तिस्तथा चोर्ध्वे शान्त्यतीता त्वधिष्ठिका ।<br>
तदतीतः परो भावः तदूर्ध्वम्. पदमव्ययम् ॥ 4.244 ॥

'''4.245'''<br>
एवं बिन्दुकला ज्ञेया नादशक्त्यात्मिकाश्च याः ।<br>
व्यापिन्याद्यात्मिका याश्च व्याप्यव्यापकभेदतः ॥ 4.245 ॥

'''4.246'''<br>
प्राणैकसंस्थिताः सर्वाः षट्त्यागात्सप्तमे लयः ।<br>
कलाध्वैवं समाख्यातो वर्णाध्वानं निबोध मे ॥ 4.246 ॥

'''4.247'''<br>
वर्णाः शब्दात्मकाः सर्वे जगत्यस्मिंश्चराचरे ।<br>
स्थिताः पञ्चशता भेदैः शास्त्रेष्वानन्त्यकोटिषु ॥ 4.247 ॥

'''4.248'''<br>
शब्दात्प्राणः समाख्यातस् तस्माद्वर्णास्तु प्राणतः ।<br>
उत्पद्यन्ते लयं यान्ति यत्र शब्दो लयं गतः ॥ 4.248 ॥

'''4.249'''<br>
शब्दातीतो वरारोहे तत्त्वेन सह युज्यते ।<br>
युक्तः सर्वगतो देवि धर्माधर्मविवर्जितः ॥ 4.249 ॥

'''4.250'''<br>
नाधो निरीक्षते भूयः शिवतत्त्वं गतो यदा ।<br>
अधो वै यात्यधर्मेण धर्मेणोर्ध्वं व्रजेत्पुनः ॥ 4.250 ॥

'''4.251'''<br>
विज्ञानेन द्वयं त्यक्त्वा सर्वगस्तु भवेदिह ।<br>
वर्णाध्वैवं समाख्यातः पदाध्वा प्रोच्यते ऽधुना ॥ 4.251 ॥

'''4.252'''<br>
एकाशीतिपदान्येव विद्याराजस्थितान्यपि ।<br>
वर्णात्मकानि तान्यत्र वर्णाः प्राणात्मकाः स्थिताः ॥ 4.252 ॥

'''4.253'''<br>
तस्मादेवं पदान्यत्र तानि प्राणक्रमेण तु ।<br>
पदाध्वैवं समाख्यातः मन्त्राध्वानं निबोध मे ॥ 4.253 ॥

'''4.254'''<br>
मन्त्रिकादशिका या तु सा च हंसे व्यवस्थिता ।<br>
पदिकादशिका सा च प्राणे चरति नित्यशः ॥ 4.254 ॥

'''4.255'''<br>
अकारश्च उकारश्च मकारो बिन्दुरेव च ।<br>
अर्धचन्द्रो निरोधी च नादो नादान्त एव च ॥ 4.255 ॥

'''4.256'''<br>
शक्तिश्च व्यापिनी चैव समनैकादशी स्मृता ।<br>
उन्मना च ततो ऽतीता तदतीतं निरामयम् ॥ 4.256 ॥

'''4.257'''<br>
मन्त्रा एवं स्थिताः प्राणे हंसोच्चारस्तथोच्यते ।<br>
हकारस्तु स्मृतः प्राणः स्वप्रवृत्तो हलाकृतिः ॥ 4.257 ॥

'''4.258'''<br>
अकारेण यदा युक्त उकारचरणेन तु ।<br>
मकारमात्रया युक्तो वर्णोच्चारो भवेत्स्फुटः ॥ 4.258 ॥

'''4.259'''<br>
बिन्दुः शिरःसमायोगात् सुस्वरत्वं प्रपद्यते ।<br>
नादो ऽस्य वदनं प्रोक्तः वदनं शब्दमीरयेत् ॥ 4.259 ॥

'''4.260'''<br>
अनेनैव च योगेन हंसः पुरुष उच्यते ।<br>
ब्रह्मविष्ण्वीशमार्गेण चरन्वै सर्वजन्तुषु ॥ 4.260 ॥

'''4.261'''<br>
शक्तितत्त्वे लयं याति विज्ञानेनोर्ध्वतां व्रजेत् ।<br>
व्यापिनीं समनां त्यक्त्वा व्रजेदुन्मनया शिवम् ॥ 4.261 ॥

'''4.262'''<br>
शिवतत्त्वगतो हंसो न चरेत् व्यापको भवेत् ।<br>
हंसोच्चारः समाख्यातः कारणैश्च समन्वितः ॥ 4.262 ॥

'''4.263'''<br>
हकारः प्राणशक्त्यात्मा अकारो ब्रह्मवाचकः ।<br>
हृदि त्यागो भवेत्तस्य उकारो विष्णुवाचकः ॥ 4.263 ॥

'''4.264'''<br>
कण्ठे त्यागो भवेत्तस्य मकारो रुद्रवाचकः ।<br>
तालुमध्ये त्यजेत्तं तु बिन्दुश्चैवेश्वरः स्वयम् ॥ 4.264 ॥

'''4.265'''<br>
त्यागस्तत्र भ्रुवोर्मध्ये नादे वाच्यः सदाशिवः ।<br>
ललाटान्मूर्धपर्यन्तं त्यागस्तस्य विधीयते ॥ 4.265 ॥

'''4.266'''<br>
शक्तिव्यापिनीसमनास् तासां वाच्यः शिवो ऽव्ययः ।<br>
मूर्धमध्ये त्यजेच्छक्तिं तदूर्ध्वे व्यापिनीं त्यजेत् ॥ 4.266 ॥

'''4.267'''<br>
समनां उन्मनां त्यक्त्वा षट्त्यागात्सप्तमे लयः ।<br>
सूक्ष्मसूक्ष्मतरैर्भावैर् एवमेवं त्यजेत्प्रिये ॥ 4.267 ॥

'''4.268'''<br>
स्थूलस्थूलतरैर्भावैर् नानासिद्धिफलप्रदैः ।<br>
सूक्ष्मो ऽत्यन्तं परो भावस् त्व् अभावः स विधीयते ॥ 4.268 ॥

'''4.269'''<br>
उन्मना त्वपरो भावः स्थूलस्तस्यापरो मतः ।<br>
तस्यापरं पुनः शून्यं संस्पर्शं च ततो ऽपरम् ॥ 4.269 ॥

'''4.270'''<br>
शब्दो ज्योतिः ततो मन्त्राः कारणा भुवनानि च ।<br>
पञ्चभूतात्मभुवनं कारणैः समधिष्ठितम् ॥ 4.270 ॥

'''4.271'''<br>
भुवनं चिन्तयेद्यस्तु वक्ष्यमाणैकरूपकम् ।<br>
भुवनेशत्वमाप्नोति शिवं ध्यात्वा तु तन्मयः ॥ 4.271 ॥

'''4.272'''<br>
ब्रह्मादिकारणानां च साधने विग्रहं स्मरन् ।<br>
पूर्वोक्तलक्षणं यश्च तन्मयत्वमवाप्नुयात् ॥ 4.272 ॥

'''4.273'''<br>
मन्त्रिश्च मन्त्रसिद्धिस्तु जपहोमार्चनाद्भवेत् ।<br>
पूर्वोक्तरूपकध्यानात् सिद्ध्यन्त्यत्र न संशयः ॥ 4.273 ॥

'''4.274'''<br>
ज्योतिर्ध्यानात्तु योगीन्द्रो योगसिद्धिमवाप्नुयात् ।<br>
तन्मयत्वं यदाप्नोति योगिनामधिपो भवेत् ॥ 4.274 ॥

'''4.275'''<br>
शब्दध्यानाच्च शब्दात्मा वाङ्मयापूरको भवेत् ।<br>
स्पर्शध्यानाच्च स्पर्शात्मा जगतः कारणं भवेत् ॥ 4.275 ॥

'''4.276'''<br>
शून्यध्यानाच्च शून्यात्मा व्यापी सर्वगतो भवेत् ।<br>
समनध्यानयोगेन योगी सर्वज्ञतां व्रजेत् ॥ 4.276 ॥

'''4.277'''<br>
उन्मन्या तु परं सूक्ष्मम् अभावं भावयेत्सदा ।<br>
सर्वेन्द्रियमनोतीतस् त्व् अलक्ष्यो ऽभाव उच्यते ॥ 4.277 ॥

'''4.278'''<br>
अभावं भाव्यं भावेन भावं कृत्वा निराश्रयम् ।<br>
सर्वोपाधिविनिर्मुक्तम् अभावं लभते पदम् ॥ 4.278 ॥

'''4.279'''<br>
एष ते कारणत्यागः कालत्यागं निबोध मे ।<br>
तुटिषोडशसंयुक्तः प्राणस्तु समुदाहृतः ॥ 4.279 ॥

'''4.280'''<br>
तुटद्वयं समाश्रित्य एकैको भैरवः स्थितः ।<br>
अहोरात्रविभागेन कुर्वन्त्युदयमेव ते ॥ 4.280 ॥

'''4.281'''<br>
नवमस्तु परो देवः तेजसस्तूदयन्ति ते ।<br>
सर्वं कालं त्यजेत्प्राणे यथावत्कथयामि ते ॥ 4.281 ॥

'''4.282'''<br>
तुटयः षोडशैवोक्ताः कालस्य करणं तु ताः ।<br>
तदादिः संस्थितः कालः सर्वं चरति वाङ्मयम् ॥ 4.282 ॥

'''4.283'''<br>
तुटिर्लवो निमेषश्च काष्ठा चैव कला तथा ।<br>
मुहूर्तश्चाप्यहोरात्रः पक्षो मास ऋतुस्तथा ॥ 4.283 ॥

'''4.284'''<br>
अयनं वत्सरश्चैव युगं मन्वन्तरं तथा ।<br>
कल्पश्चैव महाकल्पः शक्त्यन्ते तं परित्यजेत् ॥ 4.284 ॥

'''4.285'''<br>
व्यापिन्यन्ते परः कालः स तदङ्गी त्यजेत्तु तम् ।<br>
स च सप्तदशो ज्ञेयः परार्धपरतः स्थितः ॥ 4.285 ॥

'''4.286'''<br>
सो ऽपि चाष्टादशो देवि समनान्ते तु तं त्यजेत् ।<br>
सर्वकालं तु कालस्य व्यापकः परमो ऽव्ययः ॥ 4.286 ॥

'''4.287'''<br>
उन्मन्यन्ते परे योज्यो न कालस्तत्र विद्यते ।<br>
नित्यो नित्योदितो व्यापी आदिरूपं न संत्यजेत् ॥ 4.287 ॥

'''4.288'''<br>
तं च नित्योदितं प्राप्य तन्मयो जायते सदा ।<br>
कालत्यागो भवेदेवं शून्यभावस्त्वथोच्यते ॥ 4.288 ॥

'''4.289'''<br>
ऊर्ध्वशून्यमधःशून्यं मध्यशून्यं तृतीयकम् ।<br>
शून्यत्रयं चलं ह्येतत् तदधो मध्य ऊर्ध्वतः ॥ 4.289 ॥

'''4.290'''<br>
चतुर्थं व्यापिनीशून्यं समनायां च पञ्चमम् ।<br>
उन्मनायां तथा षष्ठं षडेते सामयाः स्थिताः ॥ 4.290 ॥

'''4.291'''<br>
तत्त्वेनाधिष्ठिताः सर्वे सामया अपि सिद्धिदाः ।<br>
षट् शून्यानि परित्यज्य सप्तमे तु लयं कुरु ॥ 4.291 ॥

'''4.292'''<br>
तच्छून्यं तु परं सूक्ष्मं सर्वावस्थाविवर्जितम् ।<br>
अशून्यं शून्यमित्युक्तं शून्यं चाभाव उच्यते ॥ 4.292 ॥

'''4.293'''<br>
अभावः स समुद्दिष्टो यत्र भावाः क्षयं गताः ।<br>
सत्तामात्रं परं शान्तं तत्पदं किमपि स्थितम् ॥ 4.293 ॥

'''4.294'''<br>
यत्र यत्र च नादादिस्थूला अन्ये ऽपि संस्थिताः ।<br>
तत्र तत्र परं शून्यं सर्वं व्याप्य व्यवस्थितम् ॥ 4.294 ॥

'''4.295'''<br>
तदेव भवति स्थूलं स्थूलोपाधिवशात्प्रिये ।<br>
स्थूलसूक्ष्मप्रभेदेन तदेकं संव्यवस्थितम् ॥ 4.295 ॥

'''4.296'''<br>
तत्प्राप्य तन्मयत्वं च लभते नात्र संशयः ।<br>
शून्यभावः समाख्यातः सामरस्यं निबोध मे ॥ 4.296 ॥

'''4.297'''<br>
आत्मन्येकः समरसो मन्त्रे ज्ञेयो द्वितीयकः ।<br>
तृतीयं नाडिगं कुर्याच् छक्तौ कुर्याच्चतुर्थकम् ॥ 4.297 ॥

'''4.298'''<br>
व्यापिन्यां पञ्चमं प्रोक्तं समनायां तु षष्ठकम् ।<br>
तात्वः समरसो देवि सप्तमस्तु विधीयते ॥ 4.298 ॥

'''4.299'''<br>
शिष्यात्मानं तु संगृह्य पूर्वोक्तविधिना क्रमात् ।<br>
पश्चादात्मनि संयोज्य लोलीभूतं विचिन्तयेत् ॥ 4.299 ॥

'''4.300'''<br>
पूरकं कुम्भकं कृत्वा समानेन निरोधयेत् ।<br>
यावत्यो नाडयो देवि तिर्यगूर्ध्वमधःस्थिताः ॥ 4.300 ॥

'''4.301'''<br>
समानेन समाकृष्टा एकीभूता भवन्ति ताः ।<br>
तासु ये वायवस्ते ऽपि प्राणे समरसीगताः ॥ 4.301 ॥

'''4.302'''<br>
नाडयस्तु सुषुम्नायाम् एकीभूता व्यवस्थिताः ।<br>
ततो वै उच्चरेन्मन्त्रः नादे लीनं विचिन्तयेत् ॥ 4.302 ॥

'''4.303'''<br>
मन्त्र आत्मा तथा नाडी एवं समरसीभवेत् ।<br>
वामदक्षिणमध्ये तु ततो नादं प्रमोचयेत् ॥ 4.303 ॥

'''4.304'''<br>
सेतुबन्धं च तं मार्गं यत्र गत्वा न जायते ।<br>
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरः शिव एव च ॥ 4.304 ॥

'''4.305'''<br>
एते ऽत्र समतां यान्ति अन्यथा तु पृथक् पृथक् ।<br>
तस्मिन्समुच्चरेन्नादं यावच्छक्तौ लयं गतः ॥ 4.305 ॥

'''4.306'''<br>
शक्तिमध्यगतो नादः शक्त्यात्मा तु विधीयते ।<br>
सर्वं शक्तिमयं तत्र सर्वं समरसीभवेत् ॥ 4.306 ॥

'''4.307'''<br>
तदूर्ध्वं व्यापिनीं प्राप्य सर्वं तन्मयतां व्रजेत् ।<br>
समन्ताद्व्याप्नुयाद्यस्माद् व्यापिनीत्यभिधीयते ॥ 4.307 ॥

'''4.308'''<br>
तदूर्ध्वं समनां व्याप्य तन्मयत्वं व्रजेत्पुनः ।<br>
सा च सर्वगता ज्ञेया सामरस्येन संस्थिता ॥ 4.308 ॥

'''4.309'''<br>
षष्ठं समरसं त्यक्त्वा सप्तमं तु ततो व्रजेत् ।<br>
तं प्राप्य तन्मयत्वं हि नात्र कार्या विचारणा ॥ 4.309 ॥

'''4.310'''<br>
स च सर्वेषु भूतेषु भावतत्वेन्द्रियेषु च ।<br>
स्थावरं जङ्गमं चैव चेतनाचेतनस्थितम् ॥ 4.310 ॥

'''4.311'''<br>
अध्वानं व्याप्य सर्वं तु सामरस्येन संस्थितः ।<br>
प्रसह्य चञ्चलीत्येव योगिनामपि यन्मनः ॥ 4.311 ॥

'''4.312'''<br>
यस्य ज्ञेयमयो भावः स्थिरः पूर्णः समन्ततः ।<br>
मनो न चलते तस्य सर्वावस्थागतस्य तु ॥ 4.312 ॥

'''4.313'''<br>
यत्र यत्र मनो याति ज्ञेयं तत्रैव चिन्तयेत् ।<br>
चलित्वा यास्यते कुत्र सर्वं शिवमयं यतः ॥ 4.313 ॥

'''4.314'''<br>
विषयेषु च सर्वेषु इन्द्रियार्थेषु च स्थितः ।<br>
यत्र यत्र निरूप्येत नाशिवं विद्यते क्वचित् ॥ 4.314 ॥

'''4.315'''<br>
एवां समरसं ज्ञात्वा नासौ मुह्येत् कदाचन ।<br>
यस्यैवं सर्वतो भावः सो ऽपि सर्वगतो भवेत् ॥ 4.315 ॥

'''4.316'''<br>
एवं समरसः प्रोक्तो विषुवत्तु निबोध मे ।<br>
प्रथमं प्राणविषुवन् मात्रं ज्ञेयं द्वितीयकम् ॥ 4.316 ॥

'''4.317'''<br>
तृतीयं नाडिविषुवत् प्रशान्तं च चतुर्थकम् ।<br>
पञ्चमं शक्तिविषुवत् षष्ठं वै काल उच्यते ॥ 4.317 ॥

'''4.318'''<br>
सप्तम तत्त्वविषुवत् प्रविभागस्त्वथोच्यते ।<br>
आत्मानं च मनः प्राणे संयोज्य विषुवद्भवेत् ॥ 4.318 ॥

'''4.319'''<br>
प्राणे विषुवदाख्यातं मान्त्रं विषुवदुच्यते ।<br>
मन्त्रमुच्चारयेत्तावद् यावन्नान्यमना भवेत् ॥ 4.319 ॥

'''4.320'''<br>
परापरविभागेन मन्त्रात्मा तु तदुच्यते ।<br>
मान्त्रं विषुवदित्युक्तं नाडिस्थं तन्निबोध मे ॥ 4.320 ॥

'''4.321'''<br>
सर्वासामेव नाडीनां मध्ये या संव्यवस्थिता ।<br>
सुषुम्ना नाम सा ज्ञेया नाभेः शक्त्या शिवं गता ॥ 4.321 ॥

'''4.322'''<br>
तत्र प्रवाहयेन्नादं नाडीविषुवदुच्यते ।<br>
प्रशान्तं विषुवच्चैवम् अधुना कथयामि ते ॥ 4.322 ॥

'''4.323'''<br>
अयने षडङ्गुलश्चारः कारणान्यङ्गुले ऽङ्गुले ।<br>
तान्यधस्तात्परित्यज्य कारणानि षडेव तु ॥ 4.323 ॥

'''4.324'''<br>
सप्तमे तु प्रशान्तं वै प्रशान्तेन्द्रियगोचरम् ।<br>
प्रशान्तः स्तिमितो ज्ञेयः स्तिमितो निश्चलः स्मृतः ॥ 4.324 ॥

'''4.325'''<br>
निश्चलो निस्तरङ्गश्च स्थिरः पूर्णः समन्ततः ।<br>
एवंभावं समास्थाय दीक्षा कार्या तु दैशिकैः ॥ 4.325 ॥

'''4.326'''<br>
एतत्प्रशान्तविषुवत् शक्त्युपाधिं निबोध मे ।<br>
शक्तिमध्यगतो नादो नादोर्ध्वं च चरेद्यदा ॥ 4.326 ॥

'''4.327'''<br>
तावत्तु शक्तिविषुवत् कालाख्यं तु निबोध मे ।<br>
तुटिः षोडशका या तु प्राणान्ते संव्यवस्थिता ॥ 4.327 ॥

'''4.328'''<br>
कालो भ्रूक्षेपमात्रस्तु तत्रान्ते कीर्तितो मया ।<br>
तं परापरभागेन पुनरेव त्रिधा कुरु ॥ 4.328 ॥

'''4.329'''<br>
अपरः षोडशो यावत् कालः सप्तदशः परः ।<br>
परापरस्तु यः कालः स प्रिये ऽष्टादशः प्रभुः ॥ 4.329 ॥

'''4.330'''<br>
प्राण एवं त्रिधा कालं कृत्वा चैव त्यजेत्पुनः ।<br>
अपरः शक्तिमूर्धस्थो व्यापिन्यां च द्वितीयकः ॥ 4.330 ॥

'''4.331'''<br>
तृतीयः समनास्थाने तत्कालविषुवत्स्मृतम् ।<br>
एतत्षष्ठं समाख्यातं सप्तमं तात्व्वमुच्यते ॥ 4.331 ॥

'''4.332'''<br>
उन्मना परतो देवि तत्रात्मानं नियोजयेत् ।<br>
तस्मिन्युक्तस्ततो ह्यात्मा तन्मयश्च प्रजायते ॥ 4.332 ॥

'''4.333'''<br>
तत्त्वाख्यं विषुवद्देवि सर्वेषां परतः स्थितम् ।<br>
विषुवदेवंविधं ज्ञात्वा को न मुच्येत बन्धनात् ॥ 4.333 ॥

'''4.334'''<br>
विषुवत्ते समाख्यातं पदार्थभेदनं शृणु ।<br>
त्यागं चानुभवं चैव योजनं च परे पदे ॥ 4.334 ॥

'''4.335'''<br>
पदार्थैकादशी ज्ञेया उन्मनान्तः परो भवेत् ।<br>
भेदयेज्ज्ञानशूलेन ज्ञानं ज्ञेयस्य ज्ञापकम् ॥ 4.335 ॥

'''4.336'''<br>
ज्ञापकं बोधमतुलं दीपवद्योतनं यतः ।<br>
दीपहस्तो यथा कश्चिद् द्रव्यमालोक्य चाहरेत् ॥ 4.336 ॥

'''4.337'''<br>
एवं ज्ञानेन च ज्ञेयं तस्मिन् कुर्यात्तु संस्थितम् ।<br>
ज्ञानं वै लक्षणं प्रोक्तं ज्ञेयतत्वस्य सुव्रते ॥ 4.337 ॥

'''4.338'''<br>
लक्षणं गुण आख्यातः कला तत्त्वस्य सर्वदा ।<br>
न गुणेन विना तत्त्वं न तत्त्वेन विना गुणः ॥ 4.338 ॥

'''4.339'''<br>
गुणं गृह्णन्ति सर्वत्र न तत्त्वं गृह्यते क्वचित् ।<br>
गृह्यते ह्यनुमानेन प्रत्यक्.आनुभवेन च ॥ 4.339 ॥

'''4.340'''<br>
अर्थिप्रत्यर्थिभावेन आगमेन तु लभ्यते ।<br>
आगमो ज्ञानमियुक्तम् अनन्ताः शास्त्रकोटयः ॥ 4.340 ॥

'''4.341'''<br>
शास्त्रं शब्दात्मकं सर्वं शब्दो हंसः प्रकीर्तितः ।<br>
हंसयोगः पुराख्यातः मात्रासंख्या त्वथोच्यते ॥ 4.341 ॥

'''4.342'''<br>
मात्रायोगो यथा चास्य प्रमाणं हृदयादिस्.उ ।<br>
नाभेरूर्ध्वं वितस्त्यन्ते कण्ठाधस्तात्षडङ्गुले ॥ 4.342 ॥

'''4.343'''<br>
हृदयं मध्यदेशे तु चतुरङ्गुलसंमितम् ।<br>
चतुर्विंशतितत्त्वैस्तु ब्रह्मा तत्र व्यवस्थितः ॥ 4.343 ॥

'''4.344'''<br>
कण्ठमष्टाङ्गुलं विद्धि विष्णुस्तत्र व्यवस्थितः ।<br>
तत्त्वाष्टकेन संयुक्तः तदूर्ध्वं चतुरङ्गुलम् ॥ 4.344 ॥

'''4.345'''<br>
मायातत्त्वं समाश्रित्य रुद्रस्तालुतले स्थितः ।<br>
अङ्गुलद्वयमानं तु भ्रुवोर्मध्यं प्रकीर्तितम् ॥ 4.345 ॥

'''4.346'''<br>
तत्रेश्वरः स्थितो देवि तत्त्वद्वयसमन्वितः ।<br>
एकादशाङ्गुले चैव मूर्ध्वं देवः सदाशिवः ॥ 4.346 ॥

'''4.347'''<br>
तत्त्वद्वयसमायुक्तो यावद्ब्रह्मबिलं गतः ।<br>
तदूर्ध्वैकाङ्गुला शक्तिः शिवस्तत्र व्यवस्थितः ॥ 4.347 ॥

'''4.348'''<br>
त्वक्छेषे व्यापिनी प्रोक्ता समना चोन्मना ततः ।<br>
तत्परं तु परं तत्त्वं प्रमाणपरिवर्जितम् ॥ 4.348 ॥

'''4.349'''<br>
मात्रासंख्या च योगश्चाधुना हंसस्य कथ्यते ।<br>
अकारश्च हकारश्च द्वावेतावेकतः स्थितौ ॥ 4.349 ॥

'''4.350'''<br>
विभक्तिर्नानयोरस्ति मारुताम्बरयोरिव ।<br>
एकमात्रः स विज्ञेयो हृदयात्संप्रवर्तते ॥ 4.350 ॥

'''4.351'''<br>
उकारस्तु द्विमात्रो वै कण्ठस्थाने समुच्चरेत् ।<br>
त्रिमात्रस्तु मकारो वै तालुमध्यगतश्चरेत् ॥ 4.351 ॥

'''4.352'''<br>
बिन्दुश्चैवार्धमात्रस्तु मात्रार्धं हि स उच्यते ।<br>
भ्रुवोर्मध्ये स उच्चारस् तस्य देवि विधीयते ॥ 4.352 ॥

'''4.353'''<br>
तच्छेषाच्चार्धचन्द्रस्तु पादमात्रस्त्वसौ भवेत् ।<br>
निरोधी चार्धपादस्तु ललाटान्ते समुच्चरेत् ॥ 4.353 ॥

'''4.354'''<br>
नादः षोडशकांशस्तु मूर्धान्तं यावदुच्चरेत् ।<br>
द्वात्रिंशदंशा शक्तिस्तु षट्त्रिंशान्ते समुच्चरेत् ॥ 4.354 ॥

'''4.355'''<br>
व्यापिनी चतुःषष्ट्यंशा शक्तेस्तु परतःस्थिता ।<br>
समना चोन्मना चोर्ध्वम् अमात्रः परमो ऽव्ययः ॥ 4.355 ॥

'''4.356'''<br>
मात्रासंख्या च योगश्च प्रमाणं परिकीर्तितम् ।<br>
एवं ज्ञात्वा वरारोहे पदार्थान् भेदयेत्ततः ॥ 4.356 ॥

'''4.357'''<br>
भेदयेन्मत्रशूलेन मुद्राभावयुतेन च ।<br>
मन्त्रो वै ज्ञानशक्तिश्च मुद्रा चैव क्रियात्मिका ॥ 4.357 ॥

'''4.358'''<br>
भावश्च मन इत्युक्तं तन्मनो बुद्धिपूर्वकम् ।<br>
परश्च मनसा गम्य इच्छाशक्त्या त्वधिष्ठितः ॥ 4.358 ॥

'''4.359'''<br>
यत्र यत्र भवेदिच्छा ज्ञानं तत्र प्रवर्तते ।<br>
क्रियाकरणसंबन्धात् तत्त्वस्योच्चारणं भवेत् ॥ 4.359 ॥

'''4.360'''<br>
क्रियाकरणहीनस्य न चैवोच्चारणं भवेत् ।<br>
क्रिया करणभेदेन सा चैव त्रिविधा स्मृता ॥ 4.360 ॥

'''4.361'''<br>
एकेनोच्चारयेत्तत्त्वं करणेन विचक्षणः ।<br>
नाडीश्चाथ द्वितीयेन द्वाराणि च निरोधयेत् ॥ 4.361 ॥

'''4.362'''<br>
तृतीयं करणं दिव्यं कृत्वा वै तत्त्वमुच्चरेत् ।<br>
पूरकं कुम्भकं कृत्वा सर्वद्वाराणि रोधयेत् ॥ 4.362 ॥

'''4.363'''<br>
गुदद्वारेण रुद्धेन रुद्धान्यत्र भवन्ति हि ।<br>
द्वारमेकं ततश्चोर्ध्वे प्रवहत्तद्विचिन्तयेत् ॥ 4.363 ॥

'''4.364'''<br>
नाडयो ग्रन्थिपद्माश्च ये ऽधोमुखगताः प्रिये ।<br>
ते कुम्भकेन संरुद्धा विकसन्ति समन्ततः ॥ 4.364 ॥

'''4.365'''<br>
करणं तु ततः कृत्वा लक्षणं तस्य वै शृणु ।<br>
जिह्वा तु तालुके योज्या किंचिदूर्ध्वं न संस्पृशेत् ॥ 4.365 ॥

'''4.366'''<br>
ईषत्प्रसार्य वक्त्रं तु किंचिदोष्ठौ न संस्पृशेत् ।<br>
दन्तपङ्क्ती तथैवेह दृष्टिश्चाधोर्ध्ववर्जिता ॥ 4.366 ॥

'''4.367'''<br>
कायं समुन्नतं कृत्वा करणं दिव्यमुच्यते ।<br>
दिव्यं च करणं कृत्वा तत्त्वस्योच्चारणं कुरु ॥ 4.367 ॥

'''4.368'''<br>
कुम्भितश्चैव यः प्राणो रेचयेत्तं शनैः शनैः ।<br>
नाडयो ग्रन्थिपद्माश्च देहे याःसंव्यवस्थिताः ॥ 4.368 ॥

'''4.369'''<br>
रेचकेन समाक्षिप्ता ऊर्ध्वस्रोतो भवन्ति ते ।<br>
ततो वै ज्ञानशूलेन ग्रन्थीन्भिन्दन् समुच्चरेत् ॥ 4.369 ॥

'''4.370'''<br>
भित्वा हृत्पद्मग्रन्थिं तु ततः शब्दः प्रजायते ।<br>
यदाकाशसमायोगात् घोषशब्दोपमो भवेत् ॥ 4.370 ॥

'''4.371'''<br>
कण्ठस्थो विरमेच्छब्दः कण्ठं प्राप्य वरानने ।<br>
भिन्दतः कण्ठदेशं तु शब्दो धुगधुगायते ॥ 4.371 ॥

'''4.372'''<br>
तालुमध्यगतः प्राणो यदा भवति सुव्रते ।<br>
बिन्दतस्तालुग्रन्थिं तु शब्दो घुमघुमायते ॥ 4.372 ॥

'''4.373'''<br>
एवं ते ऽनुभवाः प्रोक्ताः प्राणे चरति सुव्रते ।<br>
त्रयस्ते ऽष्टकलाः प्रोक्ता उपर्युपरितः क्रमात् ॥ 4.373 ॥

'''4.374'''<br>
तिष्ठेत्स यत्र वै प्राण आत्मा तद्गतिमाप्नुयात् ।<br>
तत्तद्रूपं भवेत्तस्य स्थानभावानुरूपतः ॥ 4.374 ॥

'''4.375'''<br>
भ्रुवोर्मध्यं यदा गच्छेत् स्फोटशब्दस्तु जायते ।<br>
बिन्दुं भेदयतो देवि शब्दो धुमधुमायते ॥ 4.375 ॥

'''4.376'''<br>
कपिर्वै नारिकीलेन आचार्यः सह बिन्दुना ।<br>
अभिन्नेन कुतो मोक्षं सबाह्याभ्यन्तरं प्रिये ॥ 4.376 ॥

'''4.377'''<br>
भित्वा बिन्दुं ततो देवि अर्धचन्द्रं विभेदयेत् ।<br>
भिद्यतश्चार्धचन्द्रस्य ललाटे झिमिझिमायते ॥ 4.377 ॥

'''4.378'''<br>
अर्धचन्द्रं तु भित्त्वा वै भेदयेत्तु निरोधिनीम् ।<br>
तस्यास्तु भिद्यमानायाः शब्दः सिमिसिमायते ॥ 4.378 ॥

'''4.379'''<br>
स्थनत्रयमिदं देवि पञ्चपञ्चकलान्वितम् ।<br>
प्राणस्य चरतस्तत्र यस्मिन्स्थाने स तिष्ठति ॥ 4.379 ॥

'''4.380'''<br>
तत्तद्रूपो भवेदात्मा तां तां गतिमवाप्नुयात् ।<br>
निरोधिनीं भेदयित्वा ततो नादं व्रजेद्बुधः ॥ 4.380 ॥

'''4.381'''<br>
वंशशब्दसमः शब्दस् तत्र सूक्ष्मः प्रजायते ।<br>
भेदयेन्नादसंस्थानं ब्रह्मरन्ध्रं सुदुर्भिदम् ॥ 4.381 ॥

'''4.382'''<br>
भिद्यतो ब्रह्मरन्ध्रस्य शब्दः शुमशुमायते ।<br>
शक्तिमध्यगतः प्राणो वंशनादान्तसंनिभः ॥ 4.382 ॥

'''4.383'''<br>
तां वै तु भेदयेच्छक्तिं दुर्भेद्यां सर्वयोगिनाम् ।<br>
भिद्यते च यदा शक्तिः शान्तः शुमशुमस्ततः ॥ 4.383 ॥

'''4.384'''<br>
शक्तिं भित्वा ततो देवि यच्छेषं व्यापिनी भवेत् ।<br>
अनुभावो बवेत्तत्र स्पर्शो यद्वत्पिपीलिका ॥ 4.384 ॥

'''4.385'''<br>
स्थानत्रयमिदं देवि पञ्चपञ्चकलान्वितम् ।<br>
यत्र यत्र चरेत्प्राणस् तत्तद्रूपमवाप्नुयात् ॥ 4.385 ॥

'''4.386'''<br>
यत्र यत्रावतिष्ठेत तां तां गतिमवाप्नुयात् ।<br>
तस्माद्वै सुप्रयत्नेन भित्वा याति परां गतिम् ॥ 4.386 ॥

'''4.387'''<br>
भित्वा वै व्यापिनीं देवि समनायां मनस्त्यजेत् ।<br>
मनसा तु मनस्त्यक्त्वा जीवः केवलतां व्रजेत् ॥ 4.387 ॥

'''4.388'''<br>
जीवो वै केवलस्तत्र आत्मज्ञानक्रियान्वितः ।<br>
बन्धनाशेषनिर्मुक्तः सत्तामात्रस्वरूपकः ॥ 4.388 ॥

'''4.389'''<br>
समस्ताध्वपदातीतः शुद्धविज्ञानकेवलः ।<br>
गृहाणाति नापरं भावं न परं च शिवात्मकम् ॥ 4.389 ॥

'''4.390'''<br>
परापरविनिर्मुक्तः स्वात्मन्यात्मा व्यवस्थितः ।<br>
आत्मव्याप्तिर्भवेदेषा शिवव्याप्तिरतः परम् ॥ 4.390 ॥

'''4.391'''<br>
बन्धनाशेषभावेन सर्वाध्वोपाधिवर्जिता ।<br>
अविदित्वा परं तत्त्वं शिवत्वं कल्पितं तु यैः ॥ 4.391 ॥

'''4.392'''<br>
त आत्मोपासकाः शैवे न गच्छन्ति परं शिवम् ।<br>
आत्मतत्त्वगतिं यान्ति आत्मतत्त्वानुरञ्जिताः ॥ 4.392 ॥

'''4.393'''<br>
तस्मादात्मा परित्याज्यो यदीच्छेच्छिवमात्मनः ।<br>
आत्मतत्त्वं ततस्त्याज्यं विद्यातत्वे नियोजयेत् ॥ 4.393 ॥

'''4.394'''<br>
उन्मना सा तु विज्ञेया मनः संकल्प उच्यते ।<br>
संकल्पः क्रमतो ज्ञानम् उन्मानं युगपत्स्थितम् ॥ 4.394 ॥

'''4.395'''<br>
तस्मात् सा तु परा विद्या यस्मादन्या न विद्यते ।<br>
विन्दते ह्यत्र युगपत् सार्वज्ञ्यादिगुणान् परान् ॥ 4.395 ॥

'''4.396'''<br>
वेदनानादिधर्मस्य परमात्मत्वबोधना ।<br>
वर्जना परमात्मत्वे तस्माद्विद्येति सोच्यते ॥ 4.396 ॥

'''4.397'''<br>
तत्रस्थो व्यञ्जयेत्तेजः परं परमकारणम् ।<br>
परस्मिंस्तेजसि व्यक्ते तत्रस्थः शिवतां व्रजेत् ॥ 4.397 ॥

'''4.398'''<br>
सुप्रदीप्ते यथा वह्नौ शिखा दृश्येत चाम्बरे ।<br>
देहप्राणस्थितो ह्यात्मा तद्वल्लीयेत तत्पदे ॥ 4.398 ॥

'''4.399'''<br>
तद्वदेवाभिमानस्तु कर्तव्यो दैशिकोत्तमैः ।<br>
अहमेव परो हंसः शिवः परमकारणम् ॥ 4.399 ॥

'''4.400'''<br>
मत्प्राणे स तु पश्वात्मा लीनः समरसीगतः ।<br>
मन्त्रकरणक्रियायोगाद् योजयामि परे शिवे ॥ 4.400 ॥

'''4.401'''<br>
एवं यो वेत्ति तत्त्वेन अग्निवद्देहमध्यतः ।<br>
यद्वद्वह्निशिखातीता तद्वद्योजयते परे ॥ 4.401 ॥

'''4.402'''<br>
तस्मिन्युक्तः परे तत्त्वे सार्वज्ञ्यादिगुणान्वितः ।<br>
शिव एको भवेद्देवि अविभागेन सर्वतः ॥ 4.402 ॥

'''4.403'''<br>
तत्त्वत्रयं परं ख्यातम् अपरं चाध्वमध्यगम् ।<br>
भेदनं तु पदार्थानां त्यागानुभवयोजनम् ॥ 4.403 ॥

'''4.404'''<br>
पूर्वोक्तं च इदं सर्वं ज्ञात्वा तत्त्वे नियोजयेत् ।<br>
संक्षेपेण तु तत्त्वस्य व्याप्तिं शृणु सुरेश्वरि ॥ 4.404 ॥

'''4.405'''<br>
विद्यातत्त्वास्पदं बद्ध्वा बिन्दुतत्त्वासने स्थितः ।<br>
नादशक्तितनुश्चैव व्यापिनीकरणान्वितः ॥ 4.405 ॥

'''4.406'''<br>
सर्वज्ञत्वावबोधेन समनान्तश्चरा तु सा ।<br>
त्रितत्वं यत्परं प्रोक्तं तेन चापूरिता तनुः ॥ 4.406 ॥

'''4.407'''<br>
अपरा सा तनुः स्थूला षट्विंशत्तत्त्वकल्पिता ।<br>
तत्त्वत्रयं परं यच्च सर्वतत्त्वाध्ववर्जितम् ॥ 4.407 ॥

'''4.408'''<br>
तेन चापूरिताशेषं सा तत्त्वाध्वपरा तनुः ।<br>
एवमाचरते यस्तु आचारं तु शिवात्मकम् ॥ 4.408 ॥

'''4.409'''<br>
शिवेन सहचारित्वाद् आचार्यस्तेन चोच्यते ।<br>
तस्य दर्शनसंभाषास्पर्शनात्स्मरणादपि ॥ 4.409 ॥

'''4.410'''<br>
भवत्येवैश्वरी व्याप्तिर् न भवेत्तदधोगतिः ।<br>
तेन संयोजितो जन्तुः ब्रह्महापि शिवो भवेत् ॥ 4.410 ॥

'''4.411'''<br>
ततस्तेन समो नास्ति जगत्यस्मिंश्चराचरे ।<br>
शिव आचार्यरूपेण लोकानुग्रहकारकः ॥ 4.411 ॥

'''4.412'''<br>
तस्मान्न मानवीं बुद्धिं कारयेद्देशकं प्रति ।<br>
आचार्यस्य च मन्त्रस्य शिवज्ञाने शिवस्य च ॥ 4.412 ॥

'''4.413'''<br>
नानात्वं नैव कुर्वन्ति विद्येशाश्चक्रनायकाः ।<br>
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वै वीरवन्दिते ॥ 4.413 ॥

'''4.414'''<br>
आचार्यत्वे नियुक्ता ये ते सर्वे तु शिवाः स्मृताः ।<br>
अन्यथा प्राक्स्वरूपेण ये पश्यन्ति नराधमाः ॥ 4.414 ॥

'''4.415'''<br>
नरके ते प्रपच्यन्ते सादाख्यं वत्सरत्रयम् ।<br>
न तेन सह संभाषा कर्तव्या तु शिवार्थिना ॥ 4.415 ॥

'''4.416'''<br>
कृत्वा संभाषणं तेन नरकं सो ऽपि गच्छति ।<br>
तस्माच्छिवसमाः सर्वे द्रष्टव्या मुक्तिमिच्छता ॥ 4.416 ॥

'''4.417'''<br>
भुक्तिमुक्तिफलावाप्तिर् भवत्येव तदाज्ञया ।<br>
आचार्यः स्वजानानां च कुलकोटिसहस्रशः ॥ 4.417 ॥

'''4.418'''<br>
ज्ञानज्ञेयपरिज्ञानात् समस्तास्तारयिष्यति ।<br>
एवमुक्तविधानज्ञो भावज्ञश्चापि दैशिकः ॥ 4.418 ॥

'''4.419'''<br>
पूर्णाहुत्यैकयैवासौ पशून्योजयते परे ।<br>
पूर्णाहुतिप्रयोगं तु कथयाम्यधुना तव ॥ 4.419 ॥

'''4.420'''<br>
ऊर्ध्वकाय ऋजुग्रीवः समपादो व्यवस्थितः ।<br>
नाभिस्थाने स्रुचो मूलम् उत्तानाग्रमुखं समम् ॥ 4.420 ॥

'''4.421'''<br>
स्रुच्युपरि स्रुवं देवि कृत्वा चैवमधोमुखम् ।<br>
पुष्पं दत्त्वा स्रुगग्रे तु दर्भेण सहितौ करौ ॥ 4.421 ॥

'''4.422'''<br>
मुष्टिना चैव हस्ताभ्यां गृहीत्वा यत्नतो ऽपि च ।<br>
अग्रतो दक्षिणं हस्तं वामं वै पृष्टतः प्रिये ॥ 4.422 ॥

'''4.423'''<br>
मुष्टिभ्यां संगृहीत्वा वै उत्तानकरयोगतः ।<br>
ततो घृतेन संप्लाव्य अभिमानं तु कारयेत् ॥ 4.423 ॥

'''4.424'''<br>
अहमेव परं तत्त्वं परापरविभागतः ।<br>
तत्त्वमेकं हि सर्वत्र नान्यं भावं तु कारयेत् ॥ 4.424 ॥

'''4.425'''<br>
यत्कुम्भे ऽध्वात्र विन्यस्तः षट्प्रकारो वरानने ।<br>
मण्डले ऽग्नौ शिशोरन्तः साधारणविकल्पितः ॥ 4.425 ॥

'''4.426'''<br>
स्रुच्यध्वानं तमारोप्य प्राणस्थं नाडिमध्यगम् ।<br>
प्राणधारे समीकृत्य स्रुचा धारां विनिक्षिपेत् ॥ 4.426 ॥

'''4.427'''<br>
वसुधारप्रयोगेण प्रक्षिपेज्जातवेदसि ।<br>
नाभिस्थाने स्रुचो मूलं नयन्नासान्तगोचरम् ॥ 4.427 ॥

'''4.428'''<br>
यथा यथा त्यजेद्धारां तथा प्राणं समुच्चरेत् ।<br>
प्राणो ऽपि वर्णतां याति षड्विधाध्वमयस्तु सः ॥ 4.428 ॥

'''4.429'''<br>
षड्विधेध्वनि नातो ऽन्यः प्रमेयो विद्यते क्वचित् ।<br>
तस्मान्मान्त्रे परामर्शे हेयोपादेयतः स्थिताः ॥ 4.429 ॥

'''4.430'''<br>
वर्णैः कारणषट्कं तु षट्त्यागात्सप्तमे लयः ।<br>
अकारश्च उकारश्च मकारो बिन्दुरेव च ॥ 4.430 ॥

'''4.431'''<br>
अर्धचन्द्रो निरोधी च नादश्चैवोर्ध्वगामिनी ।<br>
शक्तिश्च व्यापिनी ह्येताः समना च ततः परम् ॥ 4.431 ॥

'''4.432'''<br>
समनान्तं वरारोहे पाशजालमनन्तकम् ।<br>
कारणैः षड्भिराक्रान्तं मन्त्रस्थं हेयलक्षणम् ॥ 4.432 ॥

'''4.433'''<br>
अत्र पाशोपरि ह्यात्मा व्योमवद्बिन्दु[च्चित्सु]निर्मलः ।<br>
शिवतत्त्वगुणामोदाच् छिवधर्मावलोककः ॥ 4.433 ॥

'''4.434'''<br>
पाशावलोकनं त्यक्त्वा स्वरूपालोकनं हि यत् ।<br>
आत्मव्याप्तिर्भवेदेषा शिवव्याप्तिस्ततो ऽन्यथा ॥ 4.434 ॥

'''4.435'''<br>
सर्वज्ञ्यादिगुणा ये ऽर्था व्यापकान्भावयेद्यदा ।<br>
शिवव्याप्तिर्भवेदेषा चैतन्ये हेतुरूपिणी ॥ 4.435 ॥

'''4.436'''<br>
अतो धर्मिस्वभावो हि शिवः शान्तश्च पठ्यते ।<br>
उन्मनाश्च मनोग्राह्यः आत्मबोधे स्थितोन्मनाः ॥ 4.436 ॥

'''4.437'''<br>
व्यापारं मानसं त्यक्त्वा बोधरूपेण योजयेत् ।<br>
तदा शिवत्वमायाति पशुर्मुक्तो भवार्णवात् ॥ 4.437 ॥

'''4.438'''<br>
परे चैव नियुक्तस्य स्रुवमापूरयेत्पुनः ।<br>
स्रुचो रन्ध्रेण तद्द्रव्यं यावद्वह्नौ प्रयुज्यते ॥ 4.438 ॥

'''4.439'''<br>
बहिस्थां कुम्भकं तावत् परे तत्त्वे तु भावयेत् ।<br>
बहिर्निरोधभावेन सामरस्यं शिवेन च ॥ 4.439 ॥

'''4.440'''<br>
अन्यथा न भवेद्देवि नदीवेग इवार्णवे ।<br>
स्थितः स सागरेद्भिस्तु सिन्धुः समरसीभवेत् ॥ 4.440 ॥

'''4.441'''<br>
पुनर्विभागं नाप्नोति तथात्मा तु शिवार्णवे ।<br>
स्रुचस्तु पूरणं यावत् तावत्कालं समादिशेत् ॥ 4.441 ॥

'''4.442'''<br>
अनेनैव तु कालेन बहिः कुम्भकवृत्तिना ।<br>
आत्मा समरसत्वेन शिवीभवति सर्वगः ॥ 4.442 ॥

'''4.443'''<br>
गुणानापादयेत्पश्चात् षट् अङ्गपरिमाहुतीन् ।<br>
यथा नृपत्वे संप्राप्ते कलशैश्चाभिषिच्यते ॥ 4.443 ॥

'''4.444'''<br>
वन्दिभिश्च गुणास्ते ऽपि ख्याप्यन्ते वसुधातले ।<br>
तथा शिवत्वे संप्राप्ते गुणानापादयेद्बुधः ॥ 4.444 ॥

'''4.445'''<br>
सर्वज्ञो वै भव स्वाहा परितृप्तस्तथैव च ।<br>
अनादिबोधो भव च ततः स्वातन्त्र्यशक्तिकः ॥ 4.445 ॥

'''4.446'''<br>
तथा त्वलुप्तशक्तिश्चानन्तशक्तिस्ततः पुनः ।<br>
गुणानापाद्य सर्वांस्तान् मूलमन्त्रमनुस्मरेत् ॥ 4.446 ॥

'''4.447'''<br>
ओंहूमात्मपदोपेतं सर्वज्ञायेत्यपश्चिमम् ।<br>
स्वाहाकारप्रयोगेण आहुतीः प्रतिपादयेत् ॥ 4.447 ॥

'''4.448'''<br>
तिस्रः पञ्च दशैका वा तिलैर्वाथ घृतेन वा ।<br>
दद्यात् ततो ऽभिषेकं तु मूलमन्त्रेण सुव्रते ॥ 4.448 ॥

'''4.449'''<br>
परं शक्त्यमृतं क्षोभ्य शिष्यमूर्ध्नि निपातयेत् ।<br>
तुर्यद्वारं विशेत्तद्धि सबाह्याभ्यन्तरं स्मरेत् ॥ 4.449 ॥

'''4.450'''<br>
मन्त्रशक्तिभिरुग्राभिः शेषनिर्दहनादिभिः ।<br>
शरीरं शोष्यते ताभिस् तदर्थमभिषेचनम् ॥ 4.450 ॥

'''4.451'''<br>
दीक्षानिर्वर्तनात्पूर्वं पुष्पं पाणौ प्रदापयेत् ।<br>
दर्भं विमोचयित्वा च शिवाग्नौ कलशे गुरौ ॥ 4.451 ॥

'''4.452'''<br>
प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा दण्डवन्निपतेद्भुवि ।<br>
कृतकृत्यः प्रहृष्टात्मा भवोत्तीर्णः सुनिर्मलः ॥ 4.452 ॥

'''4.453'''<br>
प्रोत्फुल्लनयनः शान्तस् तृप्तात्मानं तु भावयेत् ।<br>
इयं नैर्वाणकी दीक्षा निर्बीजा वा सबीजिका ॥ 4.453 ॥

'''4.454'''<br>
येषां सबीजिका दीक्षा कुर्यात्तेष्वभिषेचनम् ।<br>
श्रुतशीलसमाचारान् देशकत्वे नियोजयेत् ॥ 4.454 ॥

'''4.455'''<br>
अथाभिषेक आचार्ये शिवयोगादनन्तरम् ।<br>
पञ्चभिः कलशैर्भद्रे सितचन्दनलेपितैः ॥ 4.455 ॥

'''4.456'''<br>
शिवकुम्भवदभ्यर्च्य रत्नगर्भाम्बुपूरितैः ।<br>
ऋद्धिवृद्ध्यादिभिः पूतैर् ओषध्यक्षतपूरितैः ॥ 4.456 ॥

'''4.457'''<br>
सितपद्ममुखोद्गारैश् चूतपल्लवसंयुतैः ।<br>
पृथिव्यादीनि तत्त्वानि पञ्च पञ्चसु विन्यसेत् ॥ 4.457 ॥

'''4.458'''<br>
कलशेषु महादेवि पुनश्चैव कला न्यसेत् ।<br>
निवृत्त्याद्याः कलाः पञ्च तेषु चैवात्र विन्यसेत् ॥ 4.458 ॥

'''4.459'''<br>
एकैककलशो व्याप्यो ह्य् अनन्तादिशिवान्तकः ।<br>
पूजयेद्भैरवं देवं सर्वसंभारकैः क्रमात् ॥ 4.459 ॥

'''4.460'''<br>
षडङ्गावरणोपेतं मन्त्रसंधानसंयुतम् ।<br>
भैरवेणाभिमन्त्रेत एकैकं कलशं प्रिये ॥ 4.460 ॥

'''4.461'''<br>
अष्टोत्तरशतेनैव परतत्त्वमनुस्मरन् ।<br>
वारुण्यां सौम्ययम्यायम् एन्द्र्यामैश्यां तथैव च ॥ 4.461 ॥

'''4.462'''<br>
संपूज्यैवं विधानेन अभिषेकं समाचरेत् ।<br>
यागहर्म्यस्य ऐशान्यां पीठं संकल्प्ययेबुधः ॥ 4.462 ॥

'''4.463'''<br>
तत्र मण्डलकं कृत्वा स्वस्तिकादिविभूषितम् ।<br>
वितानोपरिसंछन्नं ध्वजैश्च परिशोभितम् ॥ 4.463 ॥

'''4.464'''<br>
तत्रासनं न्यसेद्देवि श्रीपर्णीचन्दनोद्भवम् ।<br>
तत्रानन्तासनं न्यस्य मूर्तिभूतं शिशुं न्यसेत् ॥ 4.464 ॥

'''4.465'''<br>
पूर्ववत्सकलीकृत्य ऐशान्यभिमुखं स्थितम् ।<br>
गन्धपुष्पादिनाभ्यर्च्य निर्भर्त्स्यः काञ्चिकौदनैः ॥ 4.465 ॥

'''4.466'''<br>
मृद्भस्मगोमयैः पिण्डैर् दूर्वाङ्कुरसमाश्रितैः ।<br>
सिद्धार्थदधितोयैश्च निराजनसमन्वितैः ॥ 4.466 ॥

'''4.467'''<br>
निर्भर्त्स्यैवं विधानेन अभिषेकं प्रदापयेत् ।<br>
पृथिव्यादिघटासयिर्वा धामानुस्मृत्य सेचयेत् ॥ 4.467 ॥

'''4.468'''<br>
क्रमाद्ध्यात्वा कलशेषु आचार्यः सुसमाहितः ।<br>
अभिषिक्तो ऽन्यवासस्तु परिधाप्याचनेत्ततः ॥ 4.468 ॥

'''4.469'''<br>
प्रविश्य दक्षिणां मूर्तिं योगपीठं प्रकल्पयेत् ।<br>
संस्थाप्य सकलीकृत्य अधिकारं प्रकल्पयेत् ॥ 4.469 ॥

'''4.470'''<br>
उष्णीषं मुकुटाद्यांश्च छत्रं पादुकमासनम् ।<br>
हस्त्यश्वशिविकाद्यांश्च राजाङ्गानि ह्यशेषतः ॥ 4.470 ॥

'''4.471'''<br>
करणीं कर्तरीं खटिकां स्रुक्स्रुवौ दर्भपुस्तकम् ।<br>
अक्षसूत्रादिकं दत्त्वा चतुराश्रमसंस्थिताः ॥ 4.471 ॥

'''4.472'''<br>
दीक्ष्यानुग्रहमार्गेण दीक्षा व्याख्या त्वया सदा ।<br>
अद्यप्रभृति कर्तव्येत्य् अधिकारः शिवाज्ञया ॥ 4.472 ॥

'''4.473'''<br>
उत्थाप्य हस्तौ संगृह्य मण्डले तु प्रवेशयेत् ।<br>
जानुभ्यां धरणीं गत्वा संपूज्य भैरवं ततः ॥ 4.473 ॥

'''4.474'''<br>
विज्ञाप्य भगवन्नेवम् अभिषिक्तस्त्वदाज्ञया ।<br>
आचार्यपदसंस्थेन तवानुज्ञाविधायिना ॥ 4.474 ॥

'''4.475'''<br>
कर्तव्यं यत्तदायातम् अधिकारं तु देशके ।<br>
शिवतत्त्वार्थकथनं शिवस्य पुरतः स्हितः ॥ 4.475 ॥

'''4.476'''<br>
निर्गत्य भवनादगनौ कलाध्वानं तु होमयेत् ।<br>
मन्त्रतर्पणकं कृत्वा कलानां पञ्च चाहुतीः ॥ 4.476 ॥

'''4.477'''<br>
पञ्च पञ्चसु सर्वासु हुत्वा पूर्णाहुतिं गुरुः ।<br>
अर्घपूजादिकं कृत्वा प्रणम्य ख्यापयेत्प्रभोः ॥ 4.477 ॥

'''4.478'''<br>
अभिषिक्तो मयाचार्यस् तदर्थं मन्त्रतर्पणम् ।<br>
हृदाद्यैः पञ्चभिश्चाङ्गैर् दक्षिणं लाञ्छयेत्करम् ॥ 4.478 ॥

'''4.479'''<br>
दर्भोल्मुकं शिवाग्नौ तु कानीयस्यादि लाञ्छयेत् ।<br>
पुष्पं पाणौ प्रदद्यात्तु मण्डलाग्नौ प्रपातयेत् ॥ 4.479 ॥

'''4.480'''<br>
भैरवं कलशं चाग्निं नमस्कृत्य तु दण्डवत् ।<br>
लब्धाधिकारो हृष्टात्मा दृष्टादृष्टफलान्वितः ॥ 4.480 ॥

'''4.481'''<br>
स गुरुः शिवतुल्यस्तु शिवधामफलप्रदः ।<br>
शान्त्यन्ते भूतिदीक्षा च सदाशिवपदात्मिका ॥ 4.481 ॥

'''4.482'''<br>
शिवधर्मिण्यसौ ज्ञेया लोकधर्मिण्यतोण्यथा ।<br>
शिवधर्मिण्यसौ येषां साधकानां प्रकीर्तिता ॥ 4.482 ॥

'''4.483'''<br>
तेषां कृत्वाभिषेकं तु साधकत्वे नियोजयेत् ।<br>
साधकस्याभिषेको ऽयं विद्यादीक्षात उत्तरः ॥ 4.483 ॥

'''4.484'''<br>
विद्यादीक्षा भवेत्सा तु वासनाभेदतः स्थिता ।<br>
कर्मभेदो न विद्येत सर्वत्राध्वनि संस्थितः ॥ 4.484 ॥

'''4.485'''<br>
कृतानि यानि कर्माणि सर्वाण्यध्वगतानि तु ।<br>
तानि संशोध्य विधिवत् कलापञ्चस्थितानि तु ॥ 4.485 ॥

'''4.486'''<br>
योजन्यवसरे भेदो विमर्शः साधकस्य तु ।<br>
प्रारब्दं कर्म पाश्चात्यं न चैकस्थं तु भावयेत् ॥ 4.486 ॥

'''4.487'''<br>
साधकस्य तु भूत्यर्थं प्राक् कर्मैकं तु शोधयेत् ।<br>
धाम प्रोच्चार्य सकलं सदाशिवतनौ न्यसेत् ॥ 4.487 ॥

'''4.488'''<br>
विद्यादेहस्वरूपेण ध्यात्वा देवं सदाशिवम् ।<br>
पूर्णाहुतिप्रयोगेन अणिमादिगुणैर्युतम् ॥ 4.488 ॥

'''4.489'''<br>
अणिमादिगुणावाप्तौ मूलमन्त्रस्वसंज्ञया ।<br>
अष्टावेवाहुतीर्दत्त्वा अभिषिञ्चेत्तु साधकम् ॥ 4.489 ॥

'''4.490'''<br>
कलशैः पञ्चभिः कुर्यात् निवृत्याद्यास्त्रिषु न्यसेत् ।<br>
शान्त्यतीतां पञ्चमे च शान्तिं पश्चाच्चतुर्थके ॥ 4.490 ॥

'''4.491'''<br>
शान्त्या तु संपुटीकृत्य पृथिव्याद्यैश्च पञ्चभिः ।<br>
एकैककलशे पश्चात् साध्यमन्त्रं तु विन्यसेत् ॥ 4.491 ॥

'''4.492'''<br>
विद्याङ्गैः सकलीकृत्य विद्याङ्गावरणं न्यसेत् ।<br>
संमन्त्र्याष्टशतेनैव एकैकं कलशं ततः ॥ 4.492 ॥

'''4.493'''<br>
बहिर्मण्डलके न्यस्य आसनं प्रणवेन तु ।<br>
साधकं तत्र संस्थाप्य सकलीकरणं ततः ॥ 4.493 ॥

'''4.494'''<br>
निर्भत्स्य पूर्ववत्सर्वैः साध्यमन्त्रेण सेचयेत् ।<br>
निवृत्यादित्रिभिः कुम्भैः स्नापयेत्पूर्वदिङ्मुखम् ॥ 4.494 ॥

'''4.495'''<br>
शान्त्यतीतं घटं पश्चाद् गृहीत्वा सेचयेच्छिशुम् ।<br>
शान्तिं पश्चात्तु गृह्णीयात् संपुटेनाभिषेचयेत् ॥ 4.495 ॥

'''4.496'''<br>
साधकस्याभिषेको ऽयम् अनुलोमविलोमतः ।<br>
अभिषिच्य प्रवेश्यैनं दक्षिणां मूर्तिमास्थितम् ॥ 4.496 ॥

'''4.497'''<br>
प्रणवेनासनं दत्त्वा सकलीकरणं भवेत् ।<br>
साधकस्याधिकारार्थम् अक्षमालादि कल्पयेत् ॥ 4.497 ॥

'''4.498'''<br>
मन्त्रकल्पाक्षसूत्रं च खटिकां छत्रपादुके ।<br>
उष्णीषरहितं दत्वा प्रविश्य शिवसंनिधौ ॥ 4.498 ॥

'''4.499'''<br>
विज्ञाप्य परमेशानं साधको ऽयं मया कृतः ।<br>
भूयात्सिद्धिस्त्वदाज्ञातस् त्रिप्रकारस्य भक्तितः ॥ 4.499 ॥

'''4.500'''<br>
साध्यमन्त्रं ददेत्पश्चात् पुष्पोदकसमन्वितम् ।<br>
तस्य हस्ते समर्प्येत सिद्ध्यर्थं साधकस्य तु ॥ 4.500 ॥

'''4.501'''<br>
प्रणम्योभौ गृहीत्वा तु मन्त्रं हृदि निवेशयेत् ।<br>
प्रहृष्टवदनः शिष्यो गुरुश्चापि प्रहर्षवान् ॥ 4.501 ॥

'''4.502'''<br>
अग्न्यागारे सावधानौ तर्पयेन्मन्त्रसंहिताम् ।<br>
सहस्रं वा शतं वापि साध्यमन्त्रस्य तर्पणम् ॥ 4.502 ॥

'''4.503'''<br>
एवं संतर्पयित्वा तु पुष्पं पाणौ प्रदापयेत् ।<br>
त्रिस्थं संपूज्य देवं तु ततो ऽपि त्रिःप्रदक्षिणम् ॥ 4.503 ॥

'''4.504'''<br>
प्रणम्य भक्तियुक्तात्मा अणिमादिफलं लभेत् ।<br>
उत्थाप्य साधकं ब्रूयात् समयान्पाहि यत्नतः ॥ 4.504 ॥

'''4.505'''<br>
दीक्षावसाने ते देवि श्रावणीया विपश्चिता ।<br>
एवं दीक्षां तु निर्वर्त्य सर्वदैव वरानने ॥ 4.505 ॥

'''4.506'''<br>
आत्मत्यागः प्रकर्तव्यो यथा भवति तच्छ्रुणु ।<br>
वैज्ञानकी प्राकृती वा आचार्यस्य यदृच्छया ॥ 4.506 ॥

'''4.507'''<br>
वैज्ञानिकीं सुसूक्ष्मां तु विधिनानेन कारयेत् ।<br>
तिलाज्यादिसमायुक्ता अध्ववागीशिकल्पना ॥ 4.507 ॥

'''4.508'''<br>
कलाभिः पञ्चभिर्व्याप्तम् अध्वानं युगपन्न्यसेत् ।<br>
पूजाहोमोपचाराद्यान् कृत्वात्मानं नियोजयेत् ॥ 4.508 ॥

'''4.509'''<br>
शिष्यचैतन्यवत् योगाद् अध्वानं युगपन्न्यसेत् ।<br>
पुष्पाद्यैः पूजयित्वा तं योगार्थमाहुतित्रयम् ॥ 4.509 ॥

'''4.510'''<br>
गर्भधारित्वजनने अर्जने भोगतल्लये ।<br>
युगपद्धोमयेद्देवि मूलमन्त्रेण सुव्रतः ॥ 4.510 ॥

'''4.511'''<br>
आहुतीनां त्रयं होम्यं प्रतिकर्म वरानने ।<br>
होतव्या निष्कृतिर्भिन्ना पञ्चस्थानकलात्मसु ॥ 4.511 ॥

'''4.512'''<br>
शतमेकं तदर्थं वा निष्कृतिः परिकीर्तिता ।<br>
विश्लेषपाशच्छेदाद्ये धाम्नैव युगपद्धुतिः ॥ 4.512 ॥

'''4.513'''<br>
उद्धारे चात्मतत्त्वस्थे पूर्णाहुतिं तु पातयेत् ।<br>
आत्मानं योजयेत्तत्त्वे शिवे परमकारणे ॥ 4.513 ॥

'''4.514'''<br>
गुणान् पूर्ववदापाद्य अमृतान्पूर्ववत् कुरु ।<br>
आत्मदीक्षा समाप्तौ तु प्रायश्चित्तनिवृत्तये ॥ 4.514 ॥

'''4.515'''<br>
अथ विज्ञानरूपेण सकृदुच्चारलक्षणा ।<br>
हेयोपादेयपाशानां युगपद्भैरवेण तु ॥ 4.515 ॥

'''4.516'''<br>
शाश्वती संस्थितिः पश्चात् सूक्ष्मदीक्षा प्रकीर्तिता ।<br>
विशेषपूजनं होमं यथाशक्ति प्रकल्पयेत् ॥ 4.516 ॥

'''4.517'''<br>
वाद्यगीतसुनृत्याद्यैः स्तुतिभिः पूजयेद्धरम् ।<br>
त्रिः प्रदक्षिणमावर्त्य कलशाग्निसमण्डलम् ॥ 4.517 ॥

'''4.518'''<br>
अष्टाङ्गपतनं कृत्वा विज्ञपेत्परमेश्वरम् ।<br>
भगवन्पशुहेत्वर्थं येन्मयावाहितो भवान् ॥ 4.518 ॥

'''4.519'''<br>
तत्क्षन्तव्यं सदा देव विधिस्थस्य मम प्रभो ।<br>
विधिन्यूनमकामस्य पूजा शास्तोदिता यथा ॥ 4.519 ॥

'''4.520'''<br>
न भवेदतिभूयिष्ठा प्राकृतैर्द्रव्यसंचयैः ।<br>
अवलम्ब्य भक्तिमात्रं विधानं यत्कृतं मया ॥ 4.520 ॥

'''4.521'''<br>
तत्सर्वं सफलं मे ऽस्तु सुप्रसन्ने विभो त्वयि ।<br>
प्रसन्नवदनो हृष्टो वरं दत्तं विभावयेत् ॥ 4.521 ॥

'''4.522'''<br>
उपविश्य ततो यागं संहरेत क्रमात् प्रिये ।<br>
अग्रं संप्रार्थ्य गृह्णीयात् स्थापयेच्चास्त्ररक्षितम् ॥ 4.522 ॥

'''4.523'''<br>
विशेषपूजनं चार्धं प्रणिपातं ततः पुनः ।<br>
निरोधार्धं ततो गृह्य अर्धं सव्यापसव्यतः ॥ 4.523 ॥

'''4.524'''<br>
दत्वा विसर्जयेद्देवं धाममन्त्रमनुस्मरन् ।<br>
आत्मनो रेचकं कृत्वा पुष्पं देवाय नि.क्षिपेत् ॥ 4.524 ॥

'''4.525'''<br>
संहारिण्या च संगृह्य मन्त्रान् पार्श्वव्यवस्थितान् ।<br>
विद्युद्वच्चलितान् ध्यात्वा धामदेहे तु विन्यसेत् ॥ 4.525 ॥

'''4.526'''<br>
विद्यादेहं भैरवस्य तल्लीनं बिन्दुविग्रहे ।<br>
बिन्दुं तु नादशक्तिस्थं शक्तिरूपं तु ग्राहयेत् ॥ 4.526 ॥

'''4.527'''<br>
शक्तिरूपं व्यपकेन प्रणवोभयसंपुटम् ।<br>
संहारिण्या तु संगृह्य द्वादशाते तु योजयेत् ॥ 4.527 ॥

'''4.528'''<br>
पूरकेण हृदि न्यस्य स्वस्थानस्थं तु भावयेत् ।<br>
सकलं निष्कलं रूपं तथा सकलनिष्कलम् ॥ 4.528 ॥

'''4.529'''<br>
भिन्नावस्थं तु मन्त्रेषु हृत्स्थं तत्संस्मरेत्प्रिये ।<br>
विसर्जनविधिर्ह्येवं अग्नावेवं प्रपूजयेत् ॥ 4.529 ॥

'''4.530'''<br>
अष्टोत्तरशतं हुत्वा पूर्णाहुतिं प्रपातयेत् ।<br>
अर्धामाचमनं दत्वा प्रणिपत्य क्षमापयेत् ॥ 4.530 ॥

'''4.531'''<br>
मण्डलस्थप्रयोगेन रेचकापूरकेण तु ।<br>
संगृह्य मन्त्रसंघातं यथास्थानं प्रकल्पयेत् ॥ 4.531 ॥

'''4.532'''<br>
जागरयेत्तदाग्निं तु नित्यकर्मनिमित्ततः ।<br>
निर्माल्यनयनं कुर्याद् रजांस्यपहरेत्प्रिये ॥ 4.532 ॥

'''4.533'''<br>
ततः प्रविश्य वसुधां प्रोक्षयेत्तं शिवाम्भसा ।<br>
बहिर्निर्गत्य भूतानां बलिकर्म तु पूर्ववत् ॥ 4.533 ॥

'''4.534'''<br>
आचम्य सकलीकृत्य लिङ्गिनस्तर्पयेत्ततः ।<br>
गुरुं संपूजयेच्छिष्यो यथाविभवविस्तरैः ॥ 4.534 ॥

'''4.535'''<br>
देशाध्यक्षो ग्रामशतं मण्डलेशस्तदर्धकम् ।<br>
शतभुक्पञ्च वै दद्याद् ग्रामं विंशतिभुक्तथा ॥ 4.535 ॥

'''4.536'''<br>
दद्यात्तु ग्रामभुक् क्षेत्रं क्षेत्रभोक्ता तु विंशतिम् ।<br>
येन येन गुरुस्तुष्येत् तत्सर्वं विनिवेदयेत् ॥ 4.536 ॥

'''4.537'''<br>
ततस्त्वनृणतां याति वित्तशाठ्यविवर्जितः ।<br>
ततस्तु समयाञ्श्राव्यस् तन्त्रे भैरवनिर्गते ॥ 4.537 ॥

'''4.538'''<br>
चरुकं प्राशयेत्पश्चाच् चुम्बकः साधकैः सह ।<br>
वाङ्निरुद्धः प्रसन्नात्मा पृथक् पात्रव्यवस्थितः ॥ 4.538 ॥

'''4.539'''<br>
अनुक्रमेण दातव्यः ततः सिद्धिमवाप्नुयात् ।<br>
अनेनैव विधानेन दीक्षिता ये वरानन्ते ॥ 4.539 ॥

'''4.540'''<br>
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रश्चान्ये ऽथवा प्रिये ।<br>
सर्वे ते समधर्माणः शिवधर्मे नियोजिताः ॥ 4.540 ॥

'''4.541'''<br>
सर्वे जटाधराः प्रोक्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः ।<br>
एकपङ्क्तिभुजः सर्वे समयिनस्तु वरानने ॥ 4.541 ॥

'''4.542'''<br>
पुत्रकाणां भवेदेका साधकानां तथा भवेत् ।<br>
चुम्बकानां भवेदेका न प्राग्जातिविभेदतः ॥ 4.542 ॥

'''4.543'''<br>
एकैव सा स्मृता जातिर् भैरवीया शिवाव्यया ।<br>
तन्त्रमेतत्समाश्रित्य प्राग्जातिं न ह्युदीरयेत् ॥ 4.543 ॥

'''4.544'''<br>
पुत्रकाणां साधकानां तथा समयिनामपि ।<br>
प्राग्जात्युदीरणाद्देवि प्रायश्चित्ती भवेन्नरः ॥ 4.544 ॥

'''4.545'''<br>
दिनत्रयं तु रुद्रस्य पञ्चाहं केशवस्य च ।<br>
पितामहस्य पक्षैकं नरके पच्यते तु सः ॥ 4.545 ॥

'''4.546'''<br>
अविवेकी भवेत्तस्माद् यदीच्छेदुत्तमां गतिम् ।<br>
अविवेकेन देवेशि सिद्धिर्मुक्तिर्ध्रुवं भवेत् ॥ 4.546 ॥

===Kapitel 5 – Devanagari===

'''5.1'''<br>
कलादीक्षा सुरेशान कथिता परमेश्वर ।<br>
तत्त्वदीक्षा समासेन कथयस्व प्रसादतः ॥ 5.1 ॥

'''5.2'''<br>
समासात् कथयिष्यामि त्वत्प्रियार्थं वरानने ।<br>
षट्त्रिंशत्तत्त्वमुख्यानि यथा शोध्यानि पार्वति ॥ 5.2 ॥

'''5.3'''<br>
पृथिव्यादिशिवान्तानि स्वव्याप्त्यानुगुणैः सह ।<br>
यथा शुद्ध्यान्ति देवेशि तथा ते कथयाम्यहम् ॥ 5.3 ॥

'''5.4'''<br>
विद्याराजस्य ये वर्णा नवसंख्योपलक्षिताः ।<br>
वाचकास्ते च तत्त्वानां कथयाम्यनुपूर्वशः ॥ 5.4 ॥

'''5.5'''<br>
धरित्र्यादिप्रधानान्तम् ऊकारो वाचकः स्मृतः ।<br>
पुरुषस्य यकारो वै रागतत्त्वान्वितस्य च ॥ 5.5 ॥

'''5.6'''<br>
नियामिकां वकारेण विद्यातत्त्वसमन्विताम् ।<br>
कालं कलां लकारेण कल्पयेत्तु वरानने ॥ 5.6 ॥

'''5.7'''<br>
मायातत्त्वं मकारेण विद्यातत्त्वं क्षकारतः ।<br>
रेफेण चैश्वरं तत्त्वं हकारेण सदाशिवः ॥ 5.7 ॥

'''5.8'''<br>
प्रणवेन तथा शक्तिर् न्यसितव्या वरानने ।<br>
व्यापिनीं समनां चोर्ध्वं तत्रैव तु विशोधयेत् ॥ 5.8 ॥

'''5.9'''<br>
शोधयित्वा क्रमेणैव मूलमन्त्रेण सुव्रते ।<br>
योज्य आत्मा परे तत्त्वे उन्मनातीतसर्वगे ॥ 5.9 ॥

'''5.10'''<br>
निराभासे परे शान्ते ईशाने चाव्यये त्वजे ।<br>
षट्त्रिंशत्तत्त्वमाख्यातं नवतत्त्वं प्रचक्ष्महे ॥ 5.10 ॥

'''5.11'''<br>
प्रकृतिः पुरुषश्चैव नियतिः काल एव च ।<br>
माया विद्या तथेशश्च सदाशिवशिवौ तथा ॥ 5.11 ॥

'''5.12'''<br>
शोधयित्वा तु विधिवद् व्याप्त्यात्मानं नियोजयेत् ।<br>
पञ्चतत्त्वी यदा शोध्या वक्त्रमन्त्रास्तु वाचकाः ॥ 5.12 ॥

'''5.13'''<br>
धरित्र्यादि खपर्यन्तं शोधयेत् तत्क्रमेण तु ।<br>
कलानां यावती व्याप्तिस् तत्त्वानां तावदेव हि ॥ 5.13 ॥

'''5.14'''<br>
त्रितत्त्वमधुना वक्ष्ये यथा शोध्यं वरानने ।<br>
अकार आत्मतत्त्वस्य वाचकः परिकीर्तितः ॥ 5.14 ॥

'''5.15'''<br>
मायान्तं तद्विजानीयात् विद्याख्यस्याप्युकारकः ।<br>
सकलावधि तज्ज्ञेयं शिवस्य तु मकारकः ॥ 5.15 ॥

'''5.16'''<br>
खस्वरः खस्वरूपस्य शिवतत्त्वस्य वाचकः ।<br>
शोधयित्वा क्रमेणैव परे तत्त्वे नियोजयेत् ॥ 5.16 ॥

'''5.17'''<br>
तत्त्वदीक्षा समाख्याता चतुर्भेदव्यवस्थिता ।<br>
परदीक्षां प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ॥ 5.17 ॥

'''5.18'''<br>
विद्याराजे तु ये वर्णा नवसंख्योपलक्षिताः ।<br>
पृथग्भेदेन तेषां तु विन्यासं कथयामि ते ॥ 5.18 ॥

'''5.19'''<br>
नवनाभं पुरं कृत्वा नवपद्मोपलक्षितम् ।<br>
नवहस्तं लिखेद्वेश्म अष्टपर्वाधिकं बुधः ॥ 5.19 ॥

'''5.20'''<br>
सप्तभागीकृतं तत्तु दक्षिणोत्तरभाजितम् ।<br>
चतुरश्रं विभज्यादौ मत्स्यैश्चैवात्र चिह्नितम् ॥ 5.20 ॥

'''5.21'''<br>
कोष्ठकैकोनपञ्चाशत् सूत्रेण तु समालिखेत् ।<br>
मध्यमे कोष्ठके सूत्रं द्वात्रिंशाङ्गुलसम्मितम् ॥ 5.21 ॥

'''5.22'''<br>
समालिख्य महादेवि चतुर्भागविभाजिते ।<br>
प्रथमे कर्णिकां कुर्यात् केसराणि द्वितीयके ॥ 5.22 ॥

'''5.23'''<br>
तृतीये दलसन्धींश्च दलाग्राणि चतुर्थके ।<br>
दिक्षु रेखाष्टकं दत्त्वा प्रतिदिक्षु तथैव च ॥ 5.23 ॥

'''5.24'''<br>
भ्रामयेच्चतुरो वृत्तांश् चतुरङ्गुलसम्मितान् ।<br>
द्वाभ्यां प्रतिदिग्रेखाभ्यां मध्ये सूत्रं निधाप्य तत् ॥ 5.24 ॥

'''5.25'''<br>
सूत्राग्रं तु ततो भ्राम्यम् अर्धचन्द्रविधानतः ।<br>
मध्यसूत्रं च दातव्यं किञ्जल्कस्थं विपश्चिता ॥ 5.25 ॥

'''5.26'''<br>
पूर्वपत्रं प्रसाध्यवम् इतराण्येवमेव हि ।<br>
केसराणि च संलिख्य चतुर्विंशतिसंख्यया ॥ 5.26 ॥

'''5.27'''<br>
पत्राग्रतो न्यसेल्लेखां वर्तुलां तु सुशोभनाम् ।<br>
तस्यान्तं चतुरश्रं तु कर्तव्यं तत्प्रमाणतः ॥ 5.27 ॥

'''5.28'''<br>
पूर्वं ब्रह्म प्रसाध्यं तु विषुवत्स्थेन हेलिना ।<br>
पूर्वपश्चात्ततं सूत्रं शङ्कुना साधयेत् प्रिये ॥ 5.28 ॥

'''5.29'''<br>
द्वादशाङ्गुलमानेन मध्ये शङ्कुं प्ररोप्य तम् ।<br>
पार्श्वेषु भ्रामयेद्रेखां षोडशाङ्गुलसम्मिताम् ॥ 5.29 ॥

'''5.30'''<br>
पूर्वाह्ने ग्राहयेच्छायाम् अपरस्थां सुचिह्निताम् ।<br>
अपरस्थेन सूर्येण प्राक्छायां लाञ्छयेत् प्रिये ॥ 5.30 ॥

'''5.31'''<br>
ध्रुवेणोत्तरदक्षस्थां लाञ्छयेत्तु वरानने ।<br>
ततः समालिखेत् पद्मम् अष्टपत्रं सकर्णिकम् ॥ 5.31 ॥

'''5.32'''<br>
दिक्कोष्ठकांश्च संगृह्य अष्टसंख्योपलक्षितम् ।<br>
शेषा लोप्या वरारोहे एकान्तरितयोगतः ॥ 5.32 ॥

'''5.33'''<br>
पद्माष्टकं ततो दिक्षु बाह्ये द्वाराणि चालिखेत् ।<br>
वीथ्यर्धसम्मितां देवि शोभां चैव प्रकल्पयेत् ॥ 5.33 ॥

'''5.34'''<br>
उपशोभां च तन्मानां कपोलान्तं समालिखेत् ।<br>
तथा कण्ठं च तन्मानं द्वारमेतत्प्रकीर्तितम् ॥ 5.34 ॥

'''5.35'''<br>
द्वाराष्टकविभागेन नवनाभं पुरं स्मृतम् ।<br>
स्नात्वा तु विधिवद् देवि प्रविशेद्भवनं गुरुः ॥ 5.35 ॥

'''5.36'''<br>
पूर्वोक्तेन विधानेन सकलीकरणादिकम् ।<br>
ततः सम्पूजयेद्देवं भैरवं परमेश्वरम् ॥ 5.36 ॥

'''5.37'''<br>
प्रणवेनासनं दत्त्वा शिवान्तं वरवर्णिनि ।<br>
मध्ये सम्पूजयेद्देवं स्वच्छन्दं परमेश्वरम् ॥ 5.37 ॥

'''5.38'''<br>
पूर्वोक्तेन विधानेन अङ्गषट्कसमन्वितम् ।<br>
पत्राष्टके न्यसेद्वर्णान् पूर्वादीशांश्ततः क्रमात् ॥ 5.38 ॥

'''5.39'''<br>
सदाशिवं हकारेणेत्य् एवमादि वरानने ।<br>
प्रकृत्यन्तं विजानीयान् मध्ये पीठेशकल्पना ॥ 5.39 ॥

'''5.40'''<br>
दिक्पद्मकर्णिकासंस्थान् अष्टौ देवान् प्रपूजयेत् ।<br>
तत्स्थाने भैरवः पूज्यः शेषा वर्णैर्यथाक्रमम् ॥ 5.40 ॥

'''5.41'''<br>
शोधयेच्च प्रकृत्यादिशिवान्तं सुरसुन्दरि ।<br>
ईशानदिश आरभ्य मध्यपीठं विशोधयेत् ॥ 5.41 ॥

'''5.42'''<br>
योजयेत्तु परे तत्त्वे शिवे परमकारणे ।<br>
एवं वर्णास्तथा मन्त्रान् भुवनानि विशोधयेत् ॥ 5.42 ॥

'''5.43'''<br>
कालाग्न्यादि शिवान्तं तु कलाविधि समाश्रयेत् ।<br>
समयान् श्रावयेत्पश्चात् तन्त्राम्नायोत्थितान् प्रिये ॥ 5.43 ॥

'''5.44'''<br>
न निन्देद्भैरवं देवं शास्त्रं वान्यसमुद्भवम् ।<br>
सांख्यं योगं पाञ्चरात्रं वेदांश्चैव न निन्दयेत् ॥ 5.44 ॥

'''5.45'''<br>
यतः शिवोद्भवाः सर्वे ह्य् अपवर्गफलप्रदाः ।<br>
स्मार्तं धर्मं न निन्देत्तु आचारपथदर्शकम् ॥ 5.45 ॥

'''5.46'''<br>
ब्रह्मादिदेवता याश्च मातरश्चुम्बको गिरिः ।<br>
वीराश्चैव भगिन्यश्च गावो भूतगणास्तथा ॥ 5.46 ॥

'''5.47'''<br>
देवद्रव्यं न हिंस्यात्तु सिद्धान्ते यद्व्यवस्थितम् ।<br>
गुरोरन्नं न भुञ्जीत अदत्तं परमेश्वरि ॥ 5.47 ॥

'''5.48'''<br>
मद्यं मांसं तथा मत्स्यान् अन्यानि च वरानने ।<br>
साचाराश्च निराचारांल् लिङ्गिनो न जुगुप्सयेत् ॥ 5.48 ॥

'''5.49'''<br>
चरुकं प्राशयन्नित्यं गुरून् सम्पूजयेत् सदा ।<br>
उपस्करान् महादेवि पादेन तु न संस्पृशेत् ॥ 5.49 ॥

'''5.50'''<br>
संहितां चिन्तयेन्नित्यं भक्तानां श्रावयेत् सदा ।<br>
आह्निकं न विलुम्पेत्तु सन्ध्याकर्म वरानने ॥ 5.50 ॥

'''5.51'''<br>
अदीक्षितानां पुरतो नोच्चरेच्छास्त्रपद्धतिम् ।<br>
त्रिकालं पूजयेद्देवं जपध्यानरतः सदा ॥ 5.51 ॥

'''5.52'''<br>
समयान् पालयन्नित्यम् उभयार्थफलेप्सया ।<br>
अतो विज्ञानदीक्षां तु प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ॥ 5.52 ॥

'''5.53'''<br>
अध्यात्मगतिचारेण केवलेन विशोधिकाम् ।<br>
शिष्यात्मानं गृहीत्वा तम् आत्मप्राणे नियोजयेत् ॥ 5.53 ॥

'''5.54'''<br>
अभिमानं तथोच्चार्य कुर्याद्वै पूर्ववत्तदा ।<br>
उद्घातैश्च ततो ऽध्वानं शिष्यस्य तु विशोधयेत् ॥ 5.54 ॥

'''5.55'''<br>
ततः समुच्चरंस्तत्त्वं पृथिव्याद्यं तु सुव्रते ।<br>
भिन्नाभिन्नस्वरूपेण एकैकं तु यथाक्रमम् ॥ 5.55 ॥

'''5.56'''<br>
सस्वरं ह्यक्षरोच्चारं देवताभिः समन्वितम् ।<br>
बिन्दुना शक्तिसंयोगाद् उद्घातः प्रथमः स्मृतः ॥ 5.56 ॥

'''5.57'''<br>
देवतात्रयनिर्मुक्तः चतुर्थान्तसमन्वितः ।<br>
उद्घातः स तु देवेशि द्वितीयः परिकीर्तितः ॥ 5.57 ॥

'''5.58'''<br>
हंसाक्षरसमुच्चारः सुदीर्घो बिन्दुसंयुतः ।<br>
अर्धचन्द्रान्निरोधिन्याम् उद्घातस्तु तृतीयकः ॥ 5.58 ॥

'''5.59'''<br>
भिन्नोद्घातौ यदा देवि नादान्तस्तु तदा भवेत् ।<br>
उद्घातः स तु देवेशि चतुर्थः परिकीर्तितः ॥ 5.59 ॥

'''5.60'''<br>
स एव चाक्षरोच्चारो व्यापिन्यन्ते व्यवस्थितः ।<br>
उद्घातः स तु देवेशि पञ्चमः परिकीर्तितः ॥ 5.60 ॥

'''5.61'''<br>
पञ्चोद्घातांस्ततो दत्त्वा पृथिवीं शोधयेद्बुधः ।<br>
अकारोकारमकारान्तम् एवं शुद्ध्यति नान्यथा ॥ 5.61 ॥

'''5.62'''<br>
शुद्धे ऽथ पार्थिवे तत्त्वे चिन्तितव्यं तु योगिभिः ।<br>
जलीभूतं तदेवैतद् आत्मना सह योगतः ॥ 5.62 ॥

'''5.63'''<br>
जलीभूते पुनर्मन्त्री तदेव चतुरुच्चरेत् ।<br>
बिन्द्वन्तं धारणायुक्तं शिष्यादात्मनि चिन्तयेत् ॥ 5.63 ॥

'''5.64'''<br>
शोधिते तोयसंघाते तेजोभूतं विचिन्तयेत् ।<br>
तेजोद्घातास्त्रयस्तेषु निरोध्यन्तमवस्थिताः ॥ 5.64 ॥

'''5.65'''<br>
नास्ति तेजस्ततो वायुर् उद्घातद्वयशोधितः ।<br>
आकाशे लीयमानं तम् उद्घातेन तु चिन्तयेत् ॥ 5.65 ॥

'''5.66'''<br>
नष्टे वायौ ततः शून्यम् उद्घातैकेन योजयेत् ।<br>
व्यापिनी सा तु विज्ञेया पञ्चमान्ते व्यवस्थिता ॥ 5.66 ॥

'''5.67'''<br>
समनायां ततो ह्यात्मा तत्त्वव्यापी स उच्यते ।<br>
आत्मव्यापी ततश्चोर्ध्वं सर्वव्यापी ततः पुनः ॥ 5.67 ॥

'''5.68'''<br>
तत्त्वान्तसंस्थितो ह्यात्मा उद्घातैकेन योगवित् ।<br>
योजयेत्परमे तत्त्वे उन्मनातीतसर्वगे ॥ 5.68 ॥

'''5.69'''<br>
योजनां तु परे तत्त्वे शृणु देवि वदाम्यहम् ।<br>
मन्त्रमुच्चारयेद्देवि ह्रस्वं दीर्घं प्लुतं परम् ॥ 5.69 ॥

'''5.70'''<br>
परापरविभागेन यावत्तत्त्वं परं गतम् ।<br>
त्रिदेवं बिन्दुसंयुक्तम् अर्धचन्द्रं निरोधिकाम् ॥ 5.70 ॥

'''5.71'''<br>
नादं च शक्तिसंयुक्तं व्यापिनीसमनोन्मनाः ।<br>
उन्मना च परश्चैव सर्वव्यापी शिवो ऽव्ययः ॥ 5.71 ॥

'''5.72'''<br>
ज्ञात्वा सर्वमशेषेण विधिमेषां यथाक्रमम् ।<br>
तदा तु योजयेन्मन्त्री अन्यथा नैव योजयेत् ॥ 5.72 ॥

'''5.73'''<br>
बिन्दुस्थं त्रितयं शब्दे चतुर्थो बिन्दुरेव हि ।<br>
ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रः त्रिमाणं वर्ण उच्यते ॥ 5.73 ॥

'''5.74'''<br>
ईश्वरो बिन्दुदेवस्तु कण्ठे शब्दः प्रवर्तते ।<br>
तत्र शब्दः क्रियान्तस्थः क्रियाशक्तिरिति स्मृता ॥ 5.74 ॥

'''5.75'''<br>
स शब्दस्तालुके देवि ईरितः सम्प्रवर्तते ।<br>
तस्य किंचिद्गतः शब्दो नासिकान्ते प्रवर्तते ॥ 5.75 ॥

'''5.76'''<br>
ज्ञानशक्तिस्तुविज्ञेया यत्नतः परमेश्वरि ।<br>
मूर्धस्थानगतः शब्दो ललाटान्तमवस्थितः ॥ 5.76 ॥

'''5.77'''<br>
वर्णः शब्दगतः तेषाम् उद्घातः स तु कीर्तितः ।<br>
तत्रस्था विनिवर्तन्ते शिवज्ञानविवर्जिताः ॥ 5.77 ॥

'''5.78'''<br>
पञ्चधावस्थितो बिन्दुर् अर्धचन्द्रो निरोधिका ।<br>
तस्यातीतो भवेन्नादः अविच्छिन्नस्त्वसौ भवेत् ॥ 5.78 ॥

'''5.79'''<br>
ईषत्प्रसारिते वक्त्रे देवदेवः सदाशिवः ।<br>
चतुर्विधो भवेच्छब्दो यः सुवेगवहः स्मृतः ॥ 5.79 ॥

'''5.80'''<br>
पञ्चमो न वहेच्छब्दः ऊर्ध्वगामिन्यसौ स्मृता ।<br>
तस्यातीता भवेच्छक्तिः पञ्चधा तु व्यवस्थिता ॥ 5.80 ॥

'''5.81'''<br>
स्पर्शस्तत्र भवेद्देवि आत्मवित्तत्र पूर्ववत् ।<br>
व्यापिनी परतश्चैव पञ्चधा तु व्यवस्थिता ॥ 5.81 ॥

'''5.82'''<br>
वालाग्रमाश्रितं स्पर्शं कदाचिद्वेत्ति वा न वा ।<br>
व्यापिनी सा समुद्दिष्टा न ज्ञानं परमेश्वरि ॥ 5.82 ॥

'''5.83'''<br>
तस्यापि समनातीता मनस्तत्र न कारयेत् ।<br>
उन्मनापदमारोहन् शुद्धात्मा तु ततो भवेत् ॥ 5.83 ॥

'''5.84'''<br>
शिष्यात्मानं गुरुवर उन्मन्यन्ते नियोजयेत् ।<br>
तत्र युक्तः परे शान्ते महाशान्तिमवाप्नुयात् ॥ 5.84 ॥

'''5.85'''<br>
गुरुपारम्परायातः सम्प्रदायः प्रकाशितः ।<br>
योजने तु परे तत्त्वे उपायः कथितस्तव ॥ 5.85 ॥

'''5.86'''<br>
एवं ज्ञात्वा वरारोहे सर्वकर्माणि कारयेत् ।<br>
तत्त्वाध्वानं कलाध्वानं भुवनाध्वानमेव च ॥ 5.86 ॥

'''5.87'''<br>
वर्णमन्त्रपदाध्वानं कृत्वैवं शुद्ध्यति प्रिये ।<br>
एषा वै धारणादीक्षा कर्तव्या योगिनात्र तु ॥ 5.87 ॥

'''5.88'''<br>
मन्त्रसिद्धेन वा देवि कृता वै सुकृता भवेत् ॥ 5.88 ॥

===Kapitel 6 – Devanagari===

'''6.1'''<br>
समयाचारयुक्तस्य साधकस्य वरानने ।<br>
जायते विविधा सिद्धिः गिरिगह्वरमाश्रिते ॥ 6.1 ॥

'''6.2'''<br>
सुशुद्धे भूप्रदेशे तु सर्वशल्यविवर्जिते ।<br>
प्रच्छन्ने विजने रम्ये भैरवं तत्र पूजयेत् ॥ 6.2 ॥

'''6.3'''<br>
जपित्वाक्षरलक्षं तु बहुरूपस्य सुव्रते ।<br>
पञ्चप्रणवसंयोगाज् जपतः सिद्ध्यते ध्रुवम् ॥ 6.3 ॥

'''6.4'''<br>
मुच्यते न तु सन्देहो भेदनात् प्रणवस्य तु ।<br>
ह्रस्वं दीर्घं प्लुतं सूक्ष्मम् अतिसूक्ष्मं परं शिवम् ॥ 6.4 ॥

'''6.5'''<br>
प्रणवं पञ्चधा ज्ञात्वा भित्त्वा मोक्षो न संशयः ।<br>
प्रणवः पञ्चधावस्थः हंसेन सह संयुक्तः ॥ 6.5 ॥

'''6.6'''<br>
यत्किञ्चिद्वाङ्मयं लोके शिवज्ञाने प्रतिष्ठितम् ।<br>
शिवज्ञानं च तत्रस्थं हंसः प्रणवसंयुतः ॥ 6.6 ॥

'''6.7'''<br>
विना प्रणवसंयोगाज् जीव एको व्यवस्थितः ।<br>
यथाप्रकृति संयुक्तो न च तिष्ठति चैकतः ॥ 6.7 ॥

'''6.8'''<br>
तथा षष्ठेन सम्भिन्नो देहे जीवः प्रवर्तते ।<br>
चोदितस्तु यदा तेन तदा चोर्ध्वं प्रवर्तते ॥ 6.8 ॥

'''6.9'''<br>
प्रत्यक्षमपि तत्तत्त्वं महामायाविमोहिताः ।<br>
कथितं नाभिजानन्ति विना शास्त्रेण चोदनाम् ॥ 6.9 ॥

'''6.10'''<br>
षष्ठश्चोर्ध्ववहो ज्ञेयः स्वभावमुखसंस्थितः ।<br>
अप्रकाशः स्वदेहस्थो गुणभूतः प्रवर्तते ॥ 6.10 ॥

'''6.11'''<br>
निर्गुणस्तु यदा देव एकाकी कालवर्जितः ।<br>
विज्ञातव्यं न किञ्चित्स्यात् केवलो निष्कलस्तु सः ॥ 6.11 ॥

'''6.12'''<br>
तस्य रूपं शरीरं च नास्ति वर्णः क्रिया तथा ।<br>
स कथं गृह्यते सूक्ष्म अग्राह्यो नित्यमव्ययः ॥ 6.12 ॥

'''6.13'''<br>
एतस्मात्कारणाद्देवि षष्ठं बीजं नियोजितम् ।<br>
पञ्चपञ्चकसंयुक्तो देहे सकलनिष्कलः ॥ 6.13 ॥

'''6.14'''<br>
ग्रहणं तु यदा तस्य योगी योगविचिन्तकः ।<br>
योगेनावाहितस्यापि भावमात्रं तु भावयेत् ॥ 6.14 ॥

'''6.15'''<br>
यदा करोति सृष्टिं च ऊर्ध्वं बिन्दुः प्रवर्तते ।<br>
बिन्दूपरि च यच्छान्तः शिवः परमकारणम् ॥ 6.15 ॥

'''6.16'''<br>
तत्र बिन्दुर्लयं याति तत्स्थानं दुर्लभं सुरैः ।<br>
षष्ठस्वरसमायोगाद् अभ्यासादचिराल्लभेत् ॥ 6.16 ॥

'''6.17'''<br>
षष्ठश्च पञ्चमश्चैव तस्य देवि गुणाः स्मृताः ।<br>
सगुणः सकलो ज्ञेयो निर्गुणो निष्कलः शिवः ॥ 6.17 ॥

'''6.18'''<br>
सकलो ग्रहसंयुक्तो निष्कलो भावमाश्रितः ।<br>
सकले जप्यमाने तु जप्तो भवति निष्कलः ॥ 6.18 ॥

'''6.19'''<br>
सुरासुराणां देवेन यजनोपायहेतुना ।<br>
रूपं तु सकलं तस्य द्विधावस्थं प्रकाशितम् ॥ 6.19 ॥

'''6.20'''<br>
प्रथमं प्राकृतं रूपं विकृतं च द्वितीयकम् ।<br>
प्रकृतिर्विकृतिश्चैव उभे षष्ठेन संयुते ॥ 6.20 ॥

'''6.21'''<br>
ये पदार्थाः पुरा प्रोक्तास् तत्रासावुच्छ्वसन् मुहुः ।<br>
प्रवर्तते च एतेन पुनस्तेन निवर्तते ॥ 6.21 ॥

'''6.22'''<br>
प्रणवः पञ्चधावस्थः त्रिवर्णश्च त्रिदैवतः ।<br>
बिन्दुनादसमायुक्तः प्रणवः परिपठ्यते ॥ 6.22 ॥

'''6.23'''<br>
अकारश्च उकारश्च मकारश्च तृतीयकः ।<br>
वर्णत्रयमिदं प्रोक्तं ब्रह्माद्या देवतास्त्रयः ॥ 6.23 ॥

'''6.24'''<br>
बिन्दुनादसमायोगाद् ईश्वरश्च सदाशिवः ।<br>
एते वै प्रणवाः पञ्च हंसः प्राणयुतः सदा ॥ 6.24 ॥

'''6.25'''<br>
परमात्मा शिवो हंसस् त्व् अपरेण समन्वितः ।<br>
परतः प्रणवान् पञ्च पुनरेव वदाम्यहम् ॥ 6.25 ॥

'''6.26'''<br>
शक्तिश्च व्यापिनी चैव समनात्मा च निष्कलः ।<br>
उन्मना च तथा देवि प्रणवाः पञ्च कीर्तितः ॥ 6.26 ॥

'''6.27'''<br>
परतः परमो हंसः सर्वं व्याप्य व्यवस्थितः ।<br>
एते वै प्रणवाः पञ्च परापरविभागशः ॥ 6.27 ॥

'''6.28'''<br>
परापरेण हंसेन नित्यमेव प्रणामिताः ।<br>
प्रवर्तन्ते हि सर्वत्र भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः ॥ 6.28 ॥

'''6.29'''<br>
पञ्चभिस्तु युतस्त्वेभिः स पञ्चप्रणवात्मकः ।<br>
तत्रस्थः एकरूपस्तु निष्कलस्तत्त्वतः स्मृतः ॥ 6.29 ॥

'''6.30'''<br>
तद्योगादपि तद्बीजं सर्वबीजप्ररोहकम् ।<br>
प्रवर्तते ऽयतो यस्माद् देवासुरनिकेतनम् ॥ 6.30 ॥

'''6.31'''<br>
तत्र मन्त्राश्च वर्णाश्च प्रतिष्ठां यान्ति नान्यथा ।<br>
तस्य बोद्धाद्विमुच्यन्ते अहिकञ्चुकवत् प्रिये ॥ 6.31 ॥

'''6.32'''<br>
तावद्भ्रमति संसारे यावत्तत्त्वं न विन्दति ।<br>
विदिते तु पुरे तत्त्वे न भूयो जायते क्वचित् ॥ 6.32 ॥

'''6.33'''<br>
अकृतार्थो नरस्तावद् यावद्धंसं न विन्दति ।<br>
प्रणवेन समायुक्तं कृतार्थ इति निर्दिशेत् ॥ 6.33 ॥

'''6.34'''<br>
उच्चारं च ततो ज्ञात्वा उच्चरेत्तं वरानने ।<br>
उच्चारस्त्रिविधो देवि हंसस्य समुदाहृतः ॥ 6.34 ॥

'''6.35'''<br>
हकारोकारसंयुक्तबिन्द्वन्ते तु तृतीयकः ।<br>
सृष्टिन्यासेन तूच्चारः संहारयोग उच्यते ॥ 6.35 ॥

'''6.36'''<br>
एवमादिक्रमेणैव मन्त्रमुच्चारयेद्बुधः ।<br>
बिन्दुस्थं त्रितयं कृत्वा वक्त्रमुद्घाटयेत्ततः ॥ 6.36 ॥

'''6.37'''<br>
ईषदुद्घाटिते वक्त्रे तदा नादं विजानत ।<br>
नादस्थं पञ्चधा चैव शक्तिस्थं पञ्चधा पुनः ॥ 6.37 ॥

'''6.38'''<br>
व्यापिन्यां पञ्चधा चैव समनानिष्कलात्मनोः ।<br>
उन्मना च परं तत्त्वं सर्वं व्याप्य व्यवस्थितम् ॥ 6.38 ॥

'''6.39'''<br>
एवं ज्ञात्वा विमुच्यन्ते शिवतत्त्वविदो जनाः ।<br>
अन्यथा नैव मुच्यन्ते बिन्द्वन्ते ये व्यवस्थिताः ॥ 6.39 ॥

'''6.40'''<br>
ज्योतीरूपं तु बिन्दुस्थं नादस्थं शब्दरूपकम् ।<br>
शक्तिस्थं स्पर्शगं चैव तदूर्ध्वं शून्यरूपकम् ॥ 6.40 ॥

'''6.41'''<br>
ब्रह्मादिपञ्चकं यच्च तेषां शून्यं च तत्पदम् ।<br>
परापरविभागेन ते सर्वत्र व्यवस्थिताः ॥ 6.41 ॥

'''6.42'''<br>
शून्यातीता तु समना शुद्धात्मा तून्मना तथा ।<br>
सर्वातीतं परं तत्त्वं सर्वं व्याप्य व्यवस्थितम् ॥ 6.42 ॥

'''6.43'''<br>
मन्त्ररूपाश्च विज्ञेया बिन्दुधर्मात्तु देवताः ।<br>
तत्रस्था सर्वकर्माणि साधयन्ति न संशयः ॥ 6.43 ॥

'''6.44'''<br>
तत्त्वं च उन्मनात्मा तु समना शून्यमेव च ।<br>
स्पर्शश्चैव तथा शब्दो रूपं च तदनन्तरम् ॥ 6.44 ॥

'''6.45'''<br>
मन्त्रात्मनि स्थिताः सर्वे ज्ञातव्या दैशिकेन तु ।<br>
तत्रस्था ज्ञानयोगं च प्रयच्छन्ति वरानने ॥ 6.45 ॥

'''6.46'''<br>
कर्मकाले तु सकलान् शिरः पाण्यादिभिर्युतान् ।<br>
जपेत् तु सकलान् देवि निष्कलेन समन्वितान् ॥ 6.46 ॥

'''6.47'''<br>
ध्यायेज्ज्योतिर्मयान् सर्वान् शब्दसिद्धिप्रदायकान् ।<br>
शक्तिस्थाः शक्तिदाः प्रोक्ताः शून्यस्था व्यापकाः स्मृताः ॥ 6.47 ॥

'''6.48'''<br>
क्रमाज्ज्ञानप्रदास्ते वै समनास्था वरानने ।<br>
कैवल्यदास्ततश्चोर्ध्वे सर्वज्ञाश्चोन्मने पदे ॥ 6.48 ॥

'''6.49'''<br>
तत्त्वेन वेधिताः सर्वे ये मया परिकीर्तिताः ।<br>
तज्ज्ञात्वा सिद्धिदाः सर्वे मुक्तिदाश्च न संशयः ॥ 6.49 ॥

'''6.50'''<br>
पञ्चप्रणवसंयुक्तं तत्त्वं ते कथितं मया ।<br>
पञ्चप्रणवपूर्वेण ओंकाराद्ययुतेन तु ॥ 6.50 ॥

'''6.51'''<br>
नमस्कारावसानेन बहुरूपेण सुव्रते ।<br>
जपतः सिद्धिमाप्नोति लक्षेनाक्षरसंख्यया ॥ 6.51 ॥

'''6.52'''<br>
प्रणवाद्येन संयुक्तं मन्त्रमेवं जपेत् सदा ।<br>
जपान्ते तु पुनर्होमं दशमांशेन कारयेत् ॥ 6.52 ॥

'''6.53'''<br>
नृमांसं पुरसंयुक्तं घृतेन च परिप्लुतम् ।<br>
ततः सिद्धिमवाप्नोति अधमां मध्यमोत्तमम् ॥ 6.53 ॥

'''6.54'''<br>
त्रिगुणेन तु जप्येन स्वच्छन्दसदृशो भवेत् ।<br>
ब्रह्मविष्ण्विन्द्रदेवानां सिद्धदैत्योरगेशिनाम् ॥ 6.54 ॥

'''6.55'''<br>
भयदाता च हर्ता च शापानुग्रहकृद् भवेत् ।<br>
दर्पं हरति कालस्य पातयेद् भूधरानपि ॥ 6.55 ॥

'''6.56'''<br>
स्फोटयेद्बिल्वयन्त्राणि दिग्गजानपि चालयेत् ।<br>
ब्रह्मराक्षसवेतालान् क्रूरग्रहविनायकान् ॥ 6.56 ॥

'''6.57'''<br>
स्मरणान्नाशयेद्देवि अवध्यस्त्रिदशैरपि ।<br>
प्राकृतान्यपि कर्माणि सिद्ध्यन्ति जपलक्षतः ॥ 6.57 ॥

'''6.58'''<br>
तानि सम्यक्प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ।<br>
मोहना सहदेवा च भूधात्री चक्रलाञ्छना ॥ 6.58 ॥

'''6.59'''<br>
रामवल्ल्या सहैकत्र आत्मबीजेन पोषयेत् ।<br>
भक्षे पाने च दातव्यं वशीकरणमुत्तमम् ॥ 6.59 ॥

'''6.60'''<br>
उत्तवारणिमूलं तु पुष्यर्क्षेण तु ग्राहयेत् ।<br>
आत्मेन्द्रियेण संयुक्तं वशीकरणमुत्तमम् ॥ 6.60 ॥

'''6.61'''<br>
श्रवणाक्षिमलं लाला रुधिरेन्द्रियसंयुतम् ।<br>
भूकदम्बसमोपेतं दातव्यं पयसा निशि ॥ 6.61 ॥

'''6.62'''<br>
अप्रवासे प्रदातव्यं म्रियते विरहेण सा ।<br>
षष्टिं कनकबीजानि षोडश मणिचन्द्रिकाः ॥ 6.62 ॥

'''6.63'''<br>
नरगोदन्तसंयुक्ताः प्रदद्याद्यस्य भामिनी ।<br>
एष कापालिको योगो गच्छन्तमनुगच्छति ॥ 6.63 ॥

'''6.64'''<br>
श्वेतार्कमूलं मञ्जिष्ठा चटकस्य शिरस्तथा ।<br>
गृहोद्भवस्य कुष्ठं च स्वरक्तेन्द्रियसंयुतम् ॥ 6.64 ॥

'''6.65'''<br>
भक्ष्ये पाने प्रदातव्यं वशीकरणमुत्तमम् ।<br>
मोहना चैव कान्तारी मयूरशिखया युता ॥ 6.65 ॥

'''6.66'''<br>
आत्मलालेन्द्रियैर्युक्तं वशीकरणमुत्तमम् ।<br>
लज्जालुका च गोरम्भा चण्डालीकर्मकं तथा ॥ 6.66 ॥

'''6.67'''<br>
नागेन्द्रपदमिश्रं तद् आत्मबीजसमन्वितम् ।<br>
एष योगवरो दिव्यो दीयते यस्य सुव्रते ॥ 6.67 ॥

'''6.68'''<br>
मधुरेण समायुक्तो यावदायुर्वशी स तु ।<br>
चणका माषमुद्गाश्च अपानेन विनिर्गताः ॥ 6.68 ॥

'''6.69'''<br>
वान्तं घृतं तथा रेतः स्त्रीरजो हृन्मलं तथा ।<br>
मूत्रं रक्तं तथा केशो लाला चैव वरानने ॥ 6.69 ॥

'''6.70'''<br>
पुत्रजानिः कृताह्वा च नागेन्द्रपदसंयुता ।<br>
मोहना विष्णुक्रान्ता च धात्री चैवैकतः स्थिता ॥ 6.70 ॥

'''6.71'''<br>
पुष्यर्क्षेण नियुञ्जीत गर्वितानां वरानने ।<br>
भक्ष्ये पाने प्रदातव्यो योगस्त्रिदशपूजितः ॥ 6.71 ॥

'''6.72'''<br>
उच्चाटनं प्रवक्ष्यामि शत्रूणां गर्वितात्मनाम् ।<br>
काकोलूकस्य पक्षांश्च खरोष्ट्रमूत्रमृत्तिका ॥ 6.72 ॥

'''6.73'''<br>
कृत्वा प्रतिकृतिं प्राज्ञः काकरक्तेन लेपयेत् ।<br>
काकोलूकस्य पक्षांश्च गुदे तस्य विनिक्षिपेत् ॥ 6.73 ॥

'''6.74'''<br>
तां चतुष्पथे निखनेत् श्मशानाग्निमथोपरि ।<br>
प्रज्वाल्य होमयेत्तत्र काकपक्षांश्च सुव्रते ॥ 6.74 ॥

'''6.75'''<br>
उद्भ्रान्तपत्रसहितान् खरमूत्रेण भावितान् ।<br>
यस्य नाम समुद्दिश्य यकाराद्यन्तरोधितम् ॥ 6.75 ॥

'''6.76'''<br>
मन्त्रावसाने विन्यस्तं विसर्गान्तं प्रचाटयेत् ।<br>
भ्रमते काकवत् पृथ्वीं शत्रुर्व्याधिनिपीडितः ॥ 6.76 ॥

'''6.77'''<br>
पिण्याकं निम्बपत्त्राणि मृत्किण्वं तु तुषाणि च ।<br>
शत्रोः प्रतिकृतिं कृत्वा अक्षपुष्पैस्तु वेष्टिताम् ॥ 6.77 ॥

'''6.78'''<br>
श्मशाने निखनेत्तां तु वह्निं प्रज्वाल्य चोपरि ।<br>
पुष्पैर्विभीततरुजैर् यस्य नाम्ना तु होमयेत् ॥ 6.78 ॥

'''6.79'''<br>
विद्विष्टो वै भवेच्छत्रुः कामदेवसमो ऽपि यः ।<br>
प्रियङ्गुलतिकामिश्रं गुग्गुलुं घृतवेधितम् ॥ 6.79 ॥

'''6.80'''<br>
हृत्वा त्वष्टशतं देवि सुभगः सम्प्रजायते ।<br>
जातिकुट्मलकैर्मिश्रैस् त्रिमध्वक्तैस्तिलैर्हुतैः ॥ 6.80 ॥

'''6.81'''<br>
सुभगत्वमवाप्नोति रूपहीनो ऽपि यो नरः ।<br>
तिलैर्लवणसम्मिश्रैस् त्रिमध्वक्तैर्हुतैः प्रियैः ॥ 6.81 ॥

'''6.82'''<br>
सप्ताहाद्वशमायाति या स्त्री रूपेण गर्विता ।<br>
राजिका लवणं चैव मधुक्षीरघृतप्लुतम् ॥ 6.82 ॥

'''6.83'''<br>
होमयेन्नामसम्मिश्रं यस्याकर्षेत्तु तं द्रुतम् ।<br>
नरस्य रोचनां गृह्य द्विरदस्य मदेन तु ॥ 6.83 ॥

'''6.84'''<br>
भावयित्वाभिमन्त्र्यैतन् मन्त्रेणाष्टशतं जपेत् ।<br>
स्नाने विलेपने मद्ये गन्धे वा यस्य दीयते ॥ 6.84 ॥

'''6.85'''<br>
स वश्यो भवति क्षिप्रं धनदः प्राणदस्तथा ।<br>
अथवा मारयेत्क्षिप्रं शत्रुं निश्चितमात्मनः ॥ 6.85 ॥

'''6.86'''<br>
अपकारशतैर्युक्तं कृतघ्नं दुष्टचेतसम् ।<br>
कपालद्वयमादाय नाम शत्रोः समालिखेत् ॥ 6.86 ॥

'''6.87'''<br>
कपालसम्पुटस्थं तद् विषाङ्गारेण भावितम् ।<br>
रुधिरेण समायुक्तं हुम्फट्कारविदर्भितम् ॥ 6.87 ॥

'''6.88'''<br>
महाप्रेतवनं गत्वा स्वच्छन्दं पूजयेत्ततः ।<br>
कृष्णमाल्योपहारैश्च ततः कर्म समारभेत् ॥ 6.88 ॥

'''6.89'''<br>
विज्ञाप्य भैरवं देवं शत्रुं मे विनिपातय ।<br>
अनुज्ञातस्तु देवेन गृहित्त्वा तच्छिरोद्वयम् ॥ 6.89 ॥

'''6.90'''<br>
तत्र गत्वा महादेवि कपालासनसंस्थितः ।<br>
तत्रस्थो रोषसम्पूर्णो दक्षिणाभिमुखः स्थितः ॥ 6.90 ॥

'''6.91'''<br>
आत्मनो भैरवं रूपं ज्ञात्वा घोरं सुभीषणम् ।<br>
क्रुद्धः समुच्चरेन्मन्त्री द्वात्रिंशाक्षरसम्मितम् ॥ 6.91 ॥

'''6.92'''<br>
विलोमेन महाभागे शत्रुनाम ततो ऽन्तगम् ।<br>
हुम्फड्द्वयं समुच्चार्य काद्ये चास्फालयेद्भृशम् ॥ 6.92 ॥

'''6.93'''<br>
खण्डशश्चूर्णिते यावत् तावच्छतुर्विनश्यति ।<br>
सप्तरात्रेण देवेशि प्रयोगस्त्वनिवर्तकः ॥ 6.93 ॥

'''6.94'''<br>
एवं शतसहस्राणि अन्यकल्पोत्थितानि च ।<br>
प्रयोगाणां करोत्येष मन्त्रराजेश्वरेश्वरः ॥ 6.94 ॥

'''6.95'''<br>
अनुलोमगतं देवं वौषत्कारान्तसंस्थितम् ।<br>
क्षीरं तु होमयेद्देवि शान्त्यर्थे हितकारकम् ॥ 6.95 ॥

'''6.96'''<br>
वषदाप्यायने शस्तं स्वाहान्तं वशकर्मणि ।<br>
मन्त्राणां तर्पणार्थं च नत्यन्तं चार्चने स्मृतम् ॥ 6.96 ॥

'''6.97'''<br>
एतद्धि कथितं देवि साधकस्य सुमेधसः ।<br>
क्रियाकालांशयुक्तस्य अक्लेशात्तु सुखावहम् ॥ 6.97 ॥

===Kapitel 7 – Devanagari===

'''7.1'''<br>
क्रिया ज्ञाता मया देव त्वत्प्रसादान्महेश्वर ।<br>
कालांशकं च देवेश कथयस्व प्रसारतः ॥ 7.1 ॥

'''7.2'''<br>
कालो द्विधात्र विज्ञेयः सौरश्चाध्यात्मिकः प्रिये ।<br>
सुवारकरणे लग्ने सुयोगे सुदिने प्रिये ॥ 7.2 ॥

'''7.3'''<br>
तेजो ऽपचयराशौ तु दक्षिणायनमुत्तरम् ।<br>
ग्रहणं चन्द्रसूर्याभ्यां कालश्च ऋतवस्तथा ॥ 7.3 ॥

'''7.4'''<br>
पक्षो मासश्च वेला विषुवद्राश्यन्तरं तथा ।<br>
पुण्यापुण्योदयो देवि सौर एष प्रकीर्तितः ॥ 7.4 ॥

'''7.5'''<br>
आध्यात्मिकं पुनर्देवि कथयामि निबोध मे ।<br>
षाट्कोशिकस्तु यो देहो भूततन्मात्रसंयुतः ॥ 7.5 ॥

'''7.6'''<br>
स मनोबुद्ध्यहङ्कारबुद्धिकर्मेन्द्रियैर्गुणैः ।<br>
सर्वतत्त्वैस्तथा देवैः समधिष्ठितविग्रहः ॥ 7.6 ॥

'''7.7'''<br>
तत्रात्मा प्रभुशक्तिश्च वायुर्वै नाडिभिश्चरन् ।<br>
नाभ्यधोमेढ्रकन्दे च स्थिता वै नाभिमध्यतः ॥ 7.7 ॥

'''7.8'''<br>
तस्माद्विनिर्गता नाड्यस् तिर्यगूर्ध्वमधः प्रिये ।<br>
चक्रवत् संस्थितास्तत्र प्रधाना दश नाडयः ॥ 7.8 ॥

'''7.9'''<br>
द्वासप्ततिसहस्राणि नाड्यस्ताभ्यो विनिर्गताः ।<br>
पुनर्विनिर्गताश्चान्या आभ्यो ऽप्यन्याः पुनः पुनः ॥ 7.9 ॥

'''7.10'''<br>
यावत्यो रोमकोट्यस्तु तावत्यो नाडयः स्मृताः ।<br>
यथा पर्ण पलाशस्य व्याप्तं सर्वत्र तन्तुभिः ॥ 7.10 ॥

'''7.11'''<br>
शरीरं सर्वजन्तूनां तद्वद्व्याप्तं तु नाडिभिः ।<br>
मारुतापूरिताः सर्वा आत्मशक्तिचराः सदा ॥ 7.11 ॥

'''7.12'''<br>
पृथग्वृत्तिप्रभेदेन भिन्नाश्चारप्रभेदतः ।<br>
चारवृत्तिप्रभेदेन संज्ञाभेदो वरानने ॥ 7.12 ॥

'''7.13'''<br>
नाडिनां चैव वायूनां भेदो ज्ञेयः सहस्रशः ।<br>
प्रधाना दश याः प्रोक्ता नाडयश्च वरानने ॥ 7.13 ॥

'''7.14'''<br>
तासां मध्ये तु देवेशि वायवो ये व्यवस्थिताः ।<br>
नाडीनां चैव वायूनां संज्ञावृत्तीर्निबोध मे ॥ 7.14 ॥

'''7.15'''<br>
इडा च पिङ्गला चैव सुषुम्ना च तृतीयका ।<br>
गान्धारी हस्तिजिह्वा च पूषा चैव यशस्विनी ॥ 7.15 ॥

'''7.16'''<br>
अलम्बुसा कुहूश्चैव शंखिनी दशमी स्मृता ।<br>
एताः प्राणवहाः प्रोक्ताः प्रधाना दश नाडयः ॥ 7.16 ॥

'''7.17'''<br>
प्राणो ऽपानः समानश्च उदानो व्यान एव च ।<br>
नागः कूर्मो ऽथ कृकरो देवदत्तो धनञ्जयः ॥ 7.17 ॥

'''7.18'''<br>
वायवो नाडयश्चैव चक्रवत्संस्थिताः प्रिये ।<br>
तासु संचरतः सिद्धिं योगं चैव वरानने ॥ 7.18 ॥

'''7.19'''<br>
जपतश्च वरारोहे जपसिद्धिमवाप्नुयात् ।<br>
दशानां तु परं देवि नाडीत्रयमुदाहृतम् ॥ 7.19 ॥

'''7.20'''<br>
बिन्दुनादात्मके द्वे वै मध्ये शक्त्यात्मिका स्मृता ।<br>
हृच्चक्रे तु समाख्याताः साधकानां हितावहाः ॥ 7.20 ॥

'''7.21'''<br>
प्राणो वै चरते तासु अहोरात्रविभागतः ।<br>
तथा ते कथयिष्यामि प्रविभज्य यथास्फुटम् ॥ 7.21 ॥

'''7.22'''<br>
प्रभुशक्तिसमाकृष्टा मरुत्प्राणात्मसंस्थिताः ।<br>
त्रय एते ऽविभागेन संचरन्ते समन्ततः ॥ 7.22 ॥

'''7.23'''<br>
अध ऊर्ध्वं वहेद्यस्मात् सर्वनाडीः प्रवाहयन् ।<br>
वृत्तिसंज्ञाप्रभेदेन वर्णरूपाण्यनेकधा ॥ 7.23 ॥

'''7.24'''<br>
द्वासप्ततिसहस्रेभ्यो जायन्ते दश वै प्रिये ।<br>
कोटिधातो वरारोहे स एकः संव्यवस्थितः ॥ 7.24 ॥

'''7.25'''<br>
प्राणापानमयः प्राणो विसर्गापूरणं प्रति ।<br>
नित्यमापूरयन्नेव प्राणिनामुरसि स्थितः ॥ 7.25 ॥

'''7.26'''<br>
प्राणनं कुरुते यस्मात् तस्मात् प्राणः प्रकीर्तितः ।<br>
अहोरात्रगतिं प्राणे अधुना कथयामि ते ॥ 7.26 ॥

'''7.27'''<br>
तुटयः षोडश प्राणे पूर्वं हि कथिता मया ।<br>
बाह्ये नैव तु कालेन ते लवाः परिकीर्तिताः ॥ 7.27 ॥

'''7.28'''<br>
ताभिश्चतसृभिर्देवि प्राणे यामो विधीयते ।<br>
तैरेव प्रहरैर्देवि चतुर्भिस्तु दिनं भवेत् ॥ 7.28 ॥

'''7.29'''<br>
रात्रिश्चतुर्भिर्विज्ञेया अहोरात्रस्त्वतो ऽष्टभिः ।<br>
शिवो धर्मेण हंसस्तु सूर्या हंसः प्रभान्वितः ॥ 7.29 ॥

'''7.30'''<br>
आत्मा वै हंस इत्युक्तः प्राणो हंससमन्वितः ।<br>
तस्योदयात्कलेत्कालः ग्रहाणामुदयो भवेत् ॥ 7.30 ॥

'''7.31'''<br>
ऋक्षाणि राशयश्चैव तारास्त्वंशास्तथैव च ।<br>
प्राणे वै उदयन्त्येते अहोरात्रेण सुव्रते ॥ 7.31 ॥

'''7.32'''<br>
अहोरात्रोदयस्त्यैव विभागं कथयामि ते ।<br>
हृदयोर्ध्वे तु कण्ठाधो यावद्वै प्रवहेत् प्रिये ॥ 7.32 ॥

'''7.33'''<br>
अङ्गुलेन विहीने तु प्रथमः प्रहरः स्मृतः ।<br>
द्वितीय ऊर्ध्वे विज्ञेयो मध्याह्नस्तालुमध्यतः ॥ 7.33 ॥

'''7.34'''<br>
अत्र होमो जपो ध्यानं कृतं वै मोक्षदं भवेत् ।<br>
नासाग्र्यत्र्यङ्गुलोर्ध्वे तु यावत्प्राप्तस्तु सुव्रते ॥ 7.34 ॥

'''7.35'''<br>
प्रहरस्तु तृतीयो ऽसौ भवेद्वै वरवर्णिनि ।<br>
शक्त्यन्ते च चतुर्थस्तु प्रहरो ऽहः प्रकीर्तितम् ॥ 7.35 ॥

'''7.36'''<br>
चतुर्थान्ते तु देवेशि प्राणसूर्यः सदास्तगः ।<br>
ततो ऽस्तमयसन्ध्यात्र तुट्यर्धं तु भवेत् प्रिये ॥ 7.36 ॥

'''7.37'''<br>
तत्कालं तु विलम्ब्यैवं पुनश्चाधः प्रवर्तते ।<br>
स च चन्द्रोदयो देवि रजनी च विधीयते ॥ 7.37 ॥

'''7.38'''<br>
पूर्वोक्तक्रमयोगेन यामेष्वेवं चरत्यसौ ।<br>
तालुके चार्धरात्रस्तु पुनरेवं विधीयते ॥ 7.38 ॥

'''7.39'''<br>
हृत्पद्मं तु यदा प्राप्तः प्रभातसमयस्तदा ।<br>
तुट्यर्धं तु वरारोहे पूर्वसंध्या भवेत्ततः ॥ 7.39 ॥

'''7.40'''<br>
तस्मात्समुदयश्चैव सूर्यस्य स भवेत्पुनः ।<br>
पूर्ववत् क्रमयोगेन स चरेद्धि सदा शुभे ॥ 7.40 ॥

'''7.41'''<br>
वासरे तु चरेत्सूर्यो धारायां संचरेच्छशी ।<br>
चन्द्रसूर्योदयो ह्येष मया ते परिकीर्तितः ॥ 7.41 ॥

'''7.42'''<br>
भौमाद्याश्च ग्रहा ह्येवं चरन्ति प्रविभागशः ।<br>
प्राणे चाप्युदयन्त्येते प्रहरे प्रहरे प्रिये ॥ 7.42 ॥

'''7.43'''<br>
वेला वारो भवेद्यस्य स चरेत्प्रहरद्वयम् ।<br>
राहुश्चरति सोमेन केतुश्चरति भास्वता ॥ 7.43 ॥

'''7.44'''<br>
ये ग्रहास्ते च वै नागा लोकपालाष्टकं च ते ।<br>
मूर्तयश्चैव ते चाष्टाव् अष्टौ ते च गणेश्वराः ॥ 7.44 ॥

'''7.45'''<br>
ते च पञ्चाष्टका रुद्रास् तथा योगाष्टकाः परे ।<br>
अनन्तादिशिखण्ड्यन्तास् ते च विद्येश्वराष्टकाः ॥ 7.45 ॥

'''7.46'''<br>
सकलाद्यानि तत्त्वानि स्थितानि परतस्त्विह ।<br>
पूर्वोक्ता भैरवाश्चाष्टौ सर्वे ते च व्यवस्थिताः ॥ 7.46 ॥

'''7.47'''<br>
ग्रहादीन्समधिष्ठाय सर्वेषूदयकारकाः ।<br>
राशिभिः सह नक्षत्रैस् त उद्यन्ति अहर्निशम् ॥ 7.47 ॥

'''7.48'''<br>
मध्याह्ने चार्धरात्रे च उदयो ऽभिजितो भवेत् ।<br>
अभीप्सितं फलं तत्र साधकानां भवेदिह ॥ 7.48 ॥

'''7.49'''<br>
अहोरात्रविभागो ऽयम् एवं ते कथितो मया ।<br>
अधुना पक्षमासांश्च वर्षाणि कथयामि ते ॥ 7.49 ॥

'''7.50'''<br>
आध्यात्मिकाहोरात्रेण बाह्ये काष्ठा विधीयते ।<br>
मासेनाध्यात्मिकेनैव बाह्ये चैव कला भवेत् ॥ 7.50 ॥

'''7.51'''<br>
तत्र त्रिंशदहोरात्रा मासस्तु वरवर्णिनि ।<br>
मासैद्वदशभिश्चैव बाह्ये ऽथ घटिका भवेत् ॥ 7.51 ॥

'''7.52'''<br>
शतानि त्रीण्यहोत्रात्राः षष्टिरेव तथाधिका ।<br>
वर्षमेतत् समाख्यातं बाह्ये वै घटिका च सा ॥ 7.52 ॥

'''7.53'''<br>
घटिकाः षष्टिस्त्वहोरात्रे बाह्ये तु प्रवहन्ति वै ।<br>
ता एवान्तरचारेण षष्टिः संवत्सराः स्मृताः ॥ 7.53 ॥

'''7.54'''<br>
प्राणसंख्यां पुनस्तेषु कथयाम्यधुना तव ।<br>
षट् शतानि वरारोहे सहस्राण्येकविंशतिः ॥ 7.54 ॥

'''7.55'''<br>
अहोरात्रेण बाह्येन अध्यात्मं तु सरधिपे ।<br>
प्राणसंख्या समाख्याता ज्ञातव्या साधकेन तु ॥ 7.55 ॥

'''7.56'''<br>
प्रणहंसे सदा लीनः साधकः परतत्त्ववित् ।<br>
तस्यायं जप उद्दिष्टः सिद्धिमुक्तिफलप्रदः ॥ 7.56 ॥

'''7.57'''<br>
अधः प्रवहणे सिद्धिर् हृत्पद्मं यावदागतः ।<br>
मुक्तिश्चैव भवेदूर्ध्वे परतत्त्वे तु सुव्रते ॥ 7.57 ॥

'''7.58'''<br>
मनो ऽप्यन्यत्र निक्षिप्तं चक्षुरन्यत्र पातितम् ।<br>
यथा प्रवर्तते प्राणस् त्व् अयत्नादेव सर्वदा ॥ 7.58 ॥

'''7.59'''<br>
नास्योच्चारयिता कश्चित् प्रतिहन्ता न विद्यते ।<br>
स्वयमुच्चरते हंसः प्राणिनामुरसि स्थितः ॥ 7.59 ॥

'''7.60'''<br>
मासवत्सरसंख्या तु एषा ते कथिता मया ।<br>
चन्द्रसूर्योपरागं तु कथयामि ततः परम् ॥ 7.60 ॥

'''7.61'''<br>
अहोरात्रस्तु यः प्रोक्तः प्राणे ऽस्मिन्सुरसुन्दरि ।<br>
स एव पक्षद्वितयं मासं च कथयामि ते ॥ 7.61 ॥

'''7.62'''<br>
तुट्यर्धं चाप्यधश्चोर्ध्वं विश्रमः परिकीर्तितः ।<br>
मध्ये पञ्चदशोक्ता यास् तिथयस्ताः प्रकीर्तिताः ॥ 7.62 ॥

'''7.63'''<br>
प्रथमोदये तु हृत्पद्मात् तुट्यर्धं तु दिनं भवेत् ।<br>
द्वितीये चैव तुट्यर्धे यदा चरति शर्वरी ॥ 7.63 ॥

'''7.64'''<br>
राशयो ग्रहनक्षत्राण्य् उदयन्ति यथाक्रमम् ।<br>
अस्मिन्नेवमहोरात्रे पूर्ववच्च वरानने ॥ 7.64 ॥

'''7.65'''<br>
तुटिभिः पञ्चदशभिः पक्षः स तु विधीयते ।<br>
तिथिच्छेदे ऋणं ज्ञेयं वृद्धौ चैव धनं भवेत् ॥ 7.65 ॥

'''7.66'''<br>
ऋणं चैव भवेत्कासो निःश्वासो धन उच्यते ।<br>
कृष्णपक्षोर्ध्वचारेण संहारः संक्षयो भवेत् ॥ 7.66 ॥

'''7.67'''<br>
क्रूरकर्माणि वै तत्र कुर्वन्सिद्धिमवाप्नुयात् ।<br>
शुभकर्माणि कृष्णे च न च सिद्ध्यन्ति सुव्रते ॥ 7.67 ॥

'''7.68'''<br>
शक्तिं वै विशति प्राणे या तुटिस्तु विधीयते ।<br>
अमावस्या तु सा ज्ञेया कृष्णपक्षे वरानने ॥ 7.68 ॥

'''7.69'''<br>
शक्तेर्मध्योर्ध्वभागे तु तुट्यर्धं यत्प्रकीर्तितम् ।<br>
पक्षसंधिस्त्वसौ ज्ञेयो ऽमावस्यार्धप्रतिपदा ॥ 7.69 ॥

'''7.70'''<br>
तिथिच्छेदेन वै तत्र सूर्यस्य ग्रहणं भवेत् ।<br>
रविबिम्बान्तरे देवि चन्द्रबिम्बं तदा भवेत् ॥ 7.70 ॥

'''7.71'''<br>
तदन्तरे भवेद्राहुर् अमृतार्थी वरानने ।<br>
अमृतं स्रवते चन्द्रो राहुश्च ग्रसते तु तम् ॥ 7.71 ॥

'''7.72'''<br>
पीत्वा त्यजति तद्लिम्बं तदा मुक्तः स उच्यते ।<br>
आदित्यग्रहणं चैव लोके तदुपदिश्यते ॥ 7.72 ॥

'''7.73'''<br>
राहुरादित्यचन्द्रौ च त्रय एते ग्रहा यदा ।<br>
दृश्यन्ते समवायेन तन्महाग्रहणं भवेत् ॥ 7.73 ॥

'''7.74'''<br>
स कालः सर्वलोकानां महापुण्यतमो भवेत् ।<br>
तत्र स्नानं तथा दानं पूजाहोमजपादिकम् ॥ 7.74 ॥

'''7.75'''<br>
यत्कृतं साधकैर्देवि तदनन्तफलं भवेत् ।<br>
तां चैवार्धतुटिं त्यक्त्वा शुक्लपक्षोदयो भवेत् ॥ 7.75 ॥

'''7.76'''<br>
शक्तिगर्भादधः सृष्टिस् तस्माद्वृद्धिः प्रजायते ।<br>
तदारभ्य च कर्माणि शुभान्यभ्युदयानि च ॥ 7.76 ॥

'''7.77'''<br>
ध्यानमन्त्रादियुक्तस्य सिद्धिन्ते नात्र संशयः ।<br>
प्राणहंसो यदा प्राप्तस् त्व् अधस्तां प्रथमां तुटिम् ॥ 7.77 ॥

'''7.78'''<br>
पूर्वमर्धं त्वहः प्रोक्तं तुट्यर्धमपरं निशा ।<br>
राशयो ग्रह ऋक्साणि योगाश्च करणानि च ॥ 7.78 ॥

'''7.79'''<br>
पूर्ववत्क्रमयोगेन तान्युद्यन्ति त्वहर्निशम् ।<br>
प्रतिपत्सा तु विज्ञेया चन्द्रश्चैककलो भवेत् ॥ 7.79 ॥

'''7.80'''<br>
द्वितीयायां द्वितीया तु वृद्धिमेति क्रमेण तु ।<br>
तिथयश्चैवमारभ्य यावत्पञ्चदशी तुटि ॥ 7.80 ॥

'''7.81'''<br>
पौर्णमासी तु विज्ञेया तिथिर्वै साधकेन तु ।<br>
तत्र पूजा जपो ध्यानं संपूर्णं सफलं भवेत् ॥ 7.81 ॥

'''7.82'''<br>
संपूर्णश्च भवेत्तस्यां चन्द्रो वै चारुलोचने ।<br>
तस्याश्चार्धतुटिर्या तु पक्षसंध्या तु सा स्मृता ॥ 7.82 ॥

'''7.83'''<br>
तस्यार्धं पौर्णमासी तु प्रतिपदर्धेन संस्थिता ।<br>
हृत्पद्मसंधिमध्ये तु सोमस्य ग्रहणं भवेत् ॥ 7.83 ॥

'''7.84'''<br>
आदित्येन विना लोके सोमग्रहणमुच्यते ।<br>
तत्रैव च महत्पुण्यं ध्यानहोमजपादिभिः ॥ 7.84 ॥

'''7.85'''<br>
पक्षद्वये ऽपि देवेशि ग्रहणं चन्द्रसूर्ययोः ।<br>
नानादिद्धिप्रदं ह्येतत् साधकस्याभियोगिनः ॥ 7.85 ॥

'''7.86'''<br>
मोक्षश्चैव पुनर्भद्रे पक्षद्वयसमुज्झितः ।<br>
पक्षद्वयं परित्यज्य पूवोक्तकरणेन तु ॥ 7.86 ॥

'''7.87'''<br>
उन्मन्यन्ते स्थितो नित्यं परवृत्त्यवलम्बकः ।<br>
परित्यज्य त्वधः सर्वं ध्यानमास्थाय योजयेत् ॥ 7.87 ॥

'''7.88'''<br>
तस्य मुक्तिर्न संदेहस् त्व् अन्यथा सिद्धिभाग्भवेत् ।<br>
पक्षद्वये ऽपि ग्रहणं भवेद्वै सर्वदेहिनाम् ॥ 7.88 ॥

'''7.89'''<br>
एवमेतत्समाख्यातं यावदायुर्वरानने ।<br>
अत्रैवाध्यात्माहोरात्रे त्व् अथाब्दोदय उच्यते ॥ 7.89 ॥

'''7.90'''<br>
हृत्पद्मादूर्ध्वपर्यन्तं राशयः षड् व्यवस्थिताः ।<br>
अङ्गुलैः षड्भिरेकैको हृत्पद्माद्याव शक्तितः ॥ 7.90 ॥

'''7.91'''<br>
अङ्गुले अङ्गुले ह्यत्र तिथयः पञ्च संस्थिताः ।<br>
तस्याप्यर्धं दिनं पूर्वम् अपरार्धं निशा भवेत् ॥ 7.91 ॥

'''7.92'''<br>
षट्पञ्चकास्तिथीनां ये ते ःओरात्रास्तु मासिकाः ।<br>
त्रिंशता तैरहोरात्रैर् द्विपक्षो मास उच्यते ॥ 7.92 ॥

'''7.93'''<br>
मासि राश्युदये ह्येष अधोर्ध्वप्राणसंचरे ।<br>
हृदयादुदयस्थानात् संक्रान्तिर्मकरे स्थिता ॥ 7.93 ॥

'''7.94'''<br>
षडङ्गुलान्यधस्त्यक्त्वा कुम्भे संक्रमते पुनः ।<br>
कण्ठोर्ध्वे द्व्यङ्गुलं त्यक्त्वा मीने संक्रमते पुनः ॥ 7.94 ॥

'''7.95'''<br>
गलोर्ध्वाद्यावत्ताल्वन्तं त्यक्त्वा मेषे ऽथ संक्रमेत् ।<br>
नासान्तं यावत्संक्रान्तिर् अङ्गुलानि षडेव हि ॥ 7.95 ॥

'''7.96'''<br>
एषा वै विषुसंक्रान्तिर् उत्तरे संव्यवस्थिता ।<br>
जपहोमार्चनध्यानान् महाभ्युदयकारिका ॥ 7.96 ॥

'''7.97'''<br>
नासाग्रं तु परित्यज्य प्राणहंसो वृषे चरेत् ।<br>
षडङ्गुलानि संत्यज्य संक्रमेन्मिथुने पुनः ॥ 7.97 ॥

'''7.98'''<br>
शक्त्यन्तं यावदध्वानं संक्रान्तिर्मिथुने स्मृता ।<br>
मकराच्च समारभ्य मिथुनान्तं च सुव्रते ॥ 7.98 ॥

'''7.99'''<br>
उत्तरयणमत्रैतद् ऐहिकीसिद्धिवर्जितम् ।<br>
स्नानं ध्यानं तथा दानं पूजाहोमजपादिकम् ॥ 7.99 ॥

'''7.100'''<br>
साधकाद्यैः कृतं यच्च सहस्त्रानेकधा भवेत् ।<br>
इह जन्मनि नाप्नोति परत्रैवोपतिष्ठते ॥ 7.100 ॥

'''7.101'''<br>
दिनानि तत्र वर्धन्ते मकरान्मिथुनान्तिकम् ।<br>
तत्काले संहरेद्वीर्यं जगत्यस्मिंश्चराचरे ॥ 7.101 ॥

'''7.102'''<br>
हंसो रश्मिभिराकृष्य गर्भस्थं कारयेत्तु तम् ।<br>
गर्भस्थानेकधारूपं यद्गृहीतं पुरातनम् ॥ 7.102 ॥

'''7.103'''<br>
कर्कटादेः समारभ्य सर्वं वर्षति तत्पुनः ।<br>
तस्मादारभ्य मकराद् ध्यानहोमजपादिकम् ॥ 7.103 ॥

'''7.104'''<br>
परलोकनिमित्ताय तदनन्तफलं भवेत् ।<br>
पुरश्चर्यानिमित्ताय मन्त्रग्रहव्रतं च यत् ॥ 7.104 ॥

'''7.105'''<br>
मीनादावारभेत्सर्वं मन्त्रसिद्ध्यर्थमात्मनः ।<br>
बाह्ये ऽपि तरवो लोके ऋतुषट्कसमीरितम् ॥ 7.105 ॥

'''7.106'''<br>
कुसुमानन्दमायान्ति कुसुमायुधदीपकम् ।<br>
मन्त्राः कालानुरूपेण व्रतचर्यादिनेरिताः ॥ 7.106 ॥

'''7.107'''<br>
ज्ञेयबोधप्रदीप्ताश्च सिद्धिमुक्तिप्रसाधकाः ।<br>
अध्यात्मशब्दरूपात्मा षड्रसास्वादनेरितः ॥ 7.107 ॥

'''7.108'''<br>
हंसबोधप्रदीप्तस्तु गलके मीनमाश्रितः ।<br>
शब्दसंवेदनं तस्य स्फुटं तत्र भवेद्यतः ॥ 7.108 ॥

'''7.109'''<br>
तदारभ्य जपात्तस्य सर्वमेव प्रवर्तते ।<br>
मिथुनान्तं च देवेशि ततः सिद्धिः प्रजायते ॥ 7.109 ॥

'''7.110'''<br>
सहंसो बिन्दुशक्तिस्थः सिद्धिद्वारैरधोमुखः ।<br>
कर्कटादौ स वर्षेत्तु तुलान्तं तालुकान्तरे ॥ 7.110 ॥

'''7.111'''<br>
कण्ठादधस्ततो देही हृत्पद्मात्सर्वतो व्रजेत् ।<br>
तस्मादिहात्मसिद्ध्यर्थं पुष्ट्यर्थं चैव साधयेत् ॥ 7.111 ॥

'''7.112'''<br>
दक्षिणायनजे काले यस्मात्सृष्टिः प्रजायते ।<br>
शक्त्यधो हृदये हंसः संक्रमेत्कर्कटे प्रिये ॥ 7.112 ॥

'''7.113'''<br>
षडङ्गुलानि संत्यज्य सिंहे वै संक्रमेत्पुनः ।<br>
षडङ्गुलैः पुनस्त्यक्तैः कन्यां संक्रमते पुनः ॥ 7.113 ॥

'''7.114'''<br>
नासिकाग्रात्तु ताल्वन्तं त्यक्त्वैवं विषुवद्भवेत् ।<br>
तुलासंक्रान्तिरेषोक्ता दक्षिणं विषुवद्भवेत् ॥ 7.114 ॥

'''7.115'''<br>
साधनं यत् कृतं तत्र इह जन्मनि कामदम् ।<br>
मृत्योर्जयं तथा शान्तिं पुष्टिं तस्मात्समारभेत् ॥ 7.115 ॥

'''7.116'''<br>
तस्मात्स षड्रसाहारो गलाधः प्रीणयेत्तनुम् ।<br>
षडङ्गुलानि त्यक्त्वा तु वृश्चिके क्रमते पुनः ॥ 7.116 ॥

'''7.117'''<br>
कण्ठोर्ध्वं द्व्यङ्गुलं त्यक्त्वा कण्ठाधश्चतुरङ्गुलम् ।<br>
वृश्चिकं तु परित्यज्य धन्विसंक्रान्तिरुच्यते ॥ 7.117 ॥

'''7.118'''<br>
षडङ्गुलादधस्तात्तु धन्विस्थश्चरते हृदि ।<br>
हृत्पद्मान्तं तु वै हंसश् चरित्वा ऊर्ध्वगोदयः ॥ 7.118 ॥

'''7.119'''<br>
मकरादिषु संक्रान्तौ द्वादशैवं चरेत्सदा ।<br>
अमुनोक्तक्रमेणैव आयुर्वै सर्वदेहिनाम् ॥ 7.119 ॥

'''7.120'''<br>
ऐहिकामुष्मिकी सिद्धिर् अधमा मध्यमोत्तमा ।<br>
अयनद्वयमाख्यातं मोक्षसिद्धिर्द्वयोज्झिता ॥ 7.120 ॥

'''7.121'''<br>
अयनद्वयपर्यन्त उन्मन्यन्ते सदा स्थितः ।<br>
तत्रस्थो वै जपध्यानान् मोक्षसिद्धिमवाप्नुयात् ॥ 7.121 ॥

'''7.122'''<br>
मोक्षं गत्वा तु नागच्छेत् प्रतिज्ञा भैरवस्य तु ।<br>
अस्मिन्नब्दोदये भूयो द्वादशाब्दोदयं शृणु ॥ 7.122 ॥

'''7.123'''<br>
चैत्रसंवत्सरे यस्मान् मासानामुदयो भवेत् ।<br>
तदादि साधकैस्तस्मात् कर्तव्यं मन्त्रसाधनम् ॥ 7.123 ॥

'''7.124'''<br>
द्वादशाब्दः स विज्ञेयश् चैत्रमासाद्वरानने ।<br>
लक्षणं तस्य वक्ष्यामि प्राणो ऽस्मिन्प्रविभागशः ॥ 7.124 ॥

'''7.125'''<br>
तत्र संवत्सरेणैव अमुनोक्तेन सुव्रते ।<br>
अहोरात्रस्तु यः प्रोक्तो द्वादशांशं भजेत्प्रिये ॥ 7.125 ॥

'''7.126'''<br>
द्वादश ते अहोरात्रा द्वादशाब्दे भवन्ति वै ।<br>
पञ्चभिस्तांस्तु संगुण्य द्वादशाब्द ऋतुर्भवेत् ॥ 7.126 ॥

'''7.127'''<br>
तमेव द्विगुणं कृत्वा कालस्तु स विधीयते ।<br>
त्रिगुणेनैतदयने वत्सरः षङ्गुणेन तु ॥ 7.127 ॥

'''7.128'''<br>
संक्रान्तयो द्वादशात्र यद्वदब्दे प्रकीर्तिताः ।<br>
द्वादशाब्दोदये प्राणे वत्सरास्ते प्रकीर्तिताः ॥ 7.128 ॥

'''7.129'''<br>
द्वादशाब्दे त्वहोरात्राः तेषां सङ्ख्यां निबोध मे ।<br>
सहस्राणि तु चत्वारि त्रिशती विंशतिस्तथा ॥ 7.129 ॥

'''7.130'''<br>
द्वादशाब्दोदये देवि प्राणे ऽस्मिन्कथिता मया ।<br>
षष्ट्यब्दोदयमत्रैव पुनश्च कथयामि ते ॥ 7.130 ॥

'''7.131'''<br>
आनन्दाद्यास्तु ते ज्ञेयाः षष्ट्यब्दास्तु वरानने ।<br>
ते चाध ऊर्ध्वगे प्राणे एकस्मिन्सुरसुन्दरि ॥ 7.131 ॥

'''7.132'''<br>
चरन्ति प्रविभागेन तथा ते कथयाम्यहम् ।<br>
आनन्दप्रभृतेर्देवि मन्त्रमाराधयेत्तु यः ॥ 7.132 ॥

'''7.133'''<br>
तस्यानन्दस्तु देवेशि मन्त्रेण सह जायते ।<br>
द्वादशाब्दे त्वहोरात्रं पञ्चधा भेदयेच्च तम् ॥ 7.133 ॥

'''7.134'''<br>
षष्ट्यब्दे ते त्वहोरात्राः पञ्चैव परिकीर्तिताः ।<br>
ते वै षङ्गुणितास्तत्र मास एकः प्रकीर्तितः ॥ 7.134 ॥

'''7.135'''<br>
तैश्च द्वादशभिर्देवि वर्षमेकं विधीयते ।<br>
अङ्गुले तु सपञ्चांशे मानमेतत्प्रकीर्तितम् ॥ 7.135 ॥

'''7.136'''<br>
षडङ्गुलैस्तु पञ्चाब्दाः षष्ट्यब्द उदयन्ति ते ।<br>
हृत्पद्माद्याव शक्त्यूर्ध्वं त्रिंशदब्दोदयो भवेत् ॥ 7.136 ॥

'''7.137'''<br>
शक्त्यधो यावद्धृत्पद्मं त्रिंशदब्दोदयो भवेत् ।<br>
षष्ट्यब्दे ये त्वहोरात्राः सङ्ख्यां तेषु वदाम्यहम् ॥ 7.137 ॥

'''7.138'''<br>
विंशतिस्तु सहस्राणि सहस्रं षट्शताधिकम् ।<br>
अहोरात्रास्तु षष्ट्यब्दे सङ्ख्यातास्तु वरानने ॥ 7.138 ॥

'''7.139'''<br>
षष्ट्यब्दोदय आख्यातः प्राण एकत्र ते मया ।<br>
चन्द्रसूर्योपरागे च पक्षमासायनेषु च ॥ 7.139 ॥

'''7.140'''<br>
युगादिषु युगान्तेषु यच्च संवत्सरे ऽप्यथ ।<br>
वर्षद्वादशके चैव षष्ट्यब्दे ऽथ वरानने ॥ 7.140 ॥

'''7.141'''<br>
स्नानदानेन यज्ञैश्च पूजाहोमजपेन च ।<br>
ज्ञानयोगादिभिश्चैव बाह्ये काले तु यत्कृतम् ॥ 7.141 ॥

'''7.142'''<br>
अमुनोक्ते वरारोहे तत्फलं लभते महत् ।<br>
प्राणहंसगतिं चारे ज्ञात्वैकस्मिंस्तु तद्भजेत् ॥ 7.142 ॥

'''7.143'''<br>
स्वसंवेद्यो भवेच्चारो नाडीचारजयात्स्फुटम् ।<br>
अथवा स जपादेवम् अत्यर्थमुपबृंहितः ॥ 7.143 ॥

'''7.144'''<br>
मन्त्री योगं विजानाति ज्ञात्वा सर्वज्ञतां व्रजेत् ।<br>
पुनरेव प्रवक्ष्यामि नाडित्रयविभागतः ॥ 7.144 ॥

'''7.145'''<br>
दक्षिनोत्तरसंक्रान्तौ विषुवच्चारतस्तथा ।<br>
यथा चरत्यसौ हंसो जगत्यस्मिंश्चराचरे ॥ 7.145 ॥

'''7.146'''<br>
अन्तःस्थः कालरूपेण कलाभिः कलयञ्जगत् ।<br>
नाडित्रयकृताधारो मार्गत्रयव्यवस्थितः ॥ 7.146 ॥

'''7.147'''<br>
गुणत्रयसमाविष्टस् त्रिधावस्थाव्यवस्थितः ।<br>
कारणैः षड्भिराक्रान्तः शक्तित्रितयसंयुतः ॥ 7.147 ॥

'''7.148'''<br>
इच्छाज्ञानक्रियाविद्धः सोमसूर्याग्निमध्यगः ।<br>
दक्षनासापुटे चैव नाडी वै पिङ्गला स्मृता ॥ 7.148 ॥

'''7.149'''<br>
इडा चैव तु वामेन सुषुम्ना मध्यतः स्थिता ।<br>
दक्षिणे देवमार्गस्तु पितृमार्गस्तथोत्तरे ॥ 7.149 ॥

'''7.150'''<br>
मध्यमः शिवमार्गस्तु तत्र गत्वा न जायते ।<br>
दक्षिणे सत्त्वजाग्रत्स्थः स्वप्नस्थो वामतो रजः ॥ 7.150 ॥

'''7.151'''<br>
मध्ये तमस्तु विज्ञेयं सुषुप्तावस्थ एव च ।<br>
ब्रह्मेश्वरश्च दक्षस्थो वामे विष्णुसदाशिवौ ॥ 7.151 ॥

'''7.152'''<br>
मध्ये रुद्रशिवौ प्रोक्तौ सर्वातीतः परः शिवः ।<br>
ज्येष्ठाज्ञाने च दक्षे च क्रिया वामा तथोत्तरे ॥ 7.152 ॥

'''7.153'''<br>
रौद्री चेच्छा च मध्यस्था परा शक्तिः परापरा ।<br>
दक्षिणो तु स्थितः सूर्यो वामे सोमो विराजते ॥ 7.153 ॥

'''7.154'''<br>
पाके प्रकाशकत्वे च मध्यस्थश्चैव पावकः ।<br>
पाचयेत्सर्वपाकं हि सोमादिगुणसम्भवम् ॥ 7.154 ॥

'''7.155'''<br>
प्रकाशयेत्स्वसामर्थ्यात् परतत्त्वमनामयम् ।<br>
राशयश्च ग्रहाः सर्वे ऋक्षयोगादयश्च ये ॥ 7.155 ॥

'''7.156'''<br>
चन्द्रसूर्यपथेनैव ते चरन्त्यनुपूर्वशः ।<br>
सूर्यसोमौ च ते सर्वे भुञ्जते क्रमशः प्रिये ॥ 7.156 ॥

'''7.157'''<br>
सोमसूर्यात्मकास्ते वै पथित्रयव्यवस्थिताः ।<br>
वायति तपति सूर्यः सोमो वर्षति चामृतम् ॥ 7.157 ॥

'''7.158'''<br>
सोमसूर्यात्मकं यस्माज् जगत्स्थावरजङ्गमम् ।<br>
सौरो दक्षिणमार्गस्तु उत्तरायणसंज्ञितः ॥ 7.158 ॥

'''7.159'''<br>
वामः सौम्यस्तु यः प्रोक्तस् तत्र वै दक्षिणायनम् ।<br>
सोमसूर्यात्म विषुवत् पुटद्वयविनिःसृतम् ॥ 7.159 ॥

'''7.160'''<br>
उदक्संक्रान्तयः पञ्च पञ्च वै दक्षिणायने ।<br>
दक्षिणोत्तरयोर्मध्ये संक्रान्त्या विषुवद्द्वयम् ॥ 7.160 ॥

'''7.161'''<br>
सौरश्च दक्षिणो मार्गस् त्व् अभिचारप्रसिद्धिदः ।<br>
आप्यायने तथा पुष्टौ शान्तिके सौम्य उत्तरः ॥ 7.161 ॥

'''7.162'''<br>
दक्षिणादुत्तरं याति उत्तरद्दक्षिणं यदा ।<br>
दक्षिणोत्तरसंक्रान्तिः सा चैवं संविधीयते ॥ 7.162 ॥

'''7.163'''<br>
दक्षिणस्यां यदा नाड्यं संक्रामेत्तु यदोत्तरम् ।<br>
यावदर्धं तु तत्रस्थं मध्येनोत्तरतो वहेत् ॥ 7.163 ॥

'''7.164'''<br>
तावत्तद्विषुवत्प्रोक्तम् उत्तरं तूत्तरायणे ।<br>
उत्तराद्दक्षिणायां तु संक्रामन्स वरानने ॥ 7.164 ॥

'''7.165'''<br>
यावदर्धं वहेत्तत्र अर्धं दक्षिणतो वहेत् ।<br>
विषुवद्दक्षिणं तावद् दक्षिणायनजं प्रिये ॥ 7.165 ॥

'''7.166'''<br>
तत्र पूजा जपो होमो यत्कृतं मुक्तिदं भवेत् ।<br>
ध्यानयोगेन दीक्षायां तत्स्थो वै मोचयेद्गुरुः ॥ 7.166 ॥

'''7.167'''<br>
बाह्ये चैव त्वहोरात्रे अध्यात्मं तु वरानने ।<br>
चतुर्विंशतिसंक्रान्तीः प्राणहंसस्तु संक्रमेत् ॥ 7.167 ॥

'''7.168'''<br>
अहनि द्वादश प्रोक्ता रात्रौ वै द्वादश स्मृताः ।<br>
पूर्वाह्णे विषुवत्त्वेकं मध्याह्ने तु द्वितीयकम् ॥ 7.168 ॥

'''7.169'''<br>
तृतीयं चापराह्णे वै अर्धरात्रे चतुर्थकम् ।<br>
चतुर्धा विषुवत्प्रोक्तम् अहोरात्रेण मुक्तिदम् ॥ 7.169 ॥

'''7.170'''<br>
चतुर्विंशतिसंक्रान्त्यः समधातोः स्वभावतः ।<br>
शतानि नव वै हंस एकामेकां वहेत्सदा ॥ 7.170 ॥

'''7.171'''<br>
एतन्मानं समाख्यातं अन्यथा प्रवहेद्यदा ।<br>
इष्टं चैवाप्यनिष्टं च तदा संसूचयेत्तु सः ॥ 7.171 ॥

'''7.172'''<br>
आत्मार्थं वा परार्थं वा तस्माद्योगी निरूपयेत् ।<br>
पूर्वोदये तु संप्राप्ते भास्करस्य वरानने ॥ 7.172 ॥

'''7.173'''<br>
जीवितं मरणं चैव तदारभ्य विचारयेत् ।<br>
सुसंयतमना योगी वीरो योगासनस्थितः ॥ 7.173 ॥

'''7.174'''<br>
संस्मरन्नात्मजं प्राणं सुषुम्नान्तर्गतं प्रिये ।<br>
सुप्रशान्तस्तदा तिष्ठेत् प्राणैकगतमानसः ॥ 7.174 ॥

'''7.175'''<br>
प्राणसंक्रान्तिकालो वै पिङ्गलैकस्थितो वहेत् ।<br>
प्रवाहे विषुवद्देवि ज्ञात्वा कालं समादिशेत् ॥ 7.175 ॥

'''7.176'''<br>
एकाब्दं जीवितं ज्ञेयम् अहोरात्रेण सुव्रते ।<br>
अब्दद्वयं स जीवेत्तु अहोरात्रद्वयेन तु ॥ 7.176 ॥

'''7.177'''<br>
त्र्यब्दं तु त्रिभिरेवात्र चतुर्भिश्चतुरब्दकम् ।<br>
पञ्चाब्दं पञ्चदिवसैः षड्भिः षड्वर्षमेव च ॥ 7.177 ॥

'''7.178'''<br>
सप्तभिः सप्त वर्षाणि जीवेदष्टाष्टभिर्दिनैः ।<br>
नवभिर्नववर्षाणि दशभिर्दश एव च ॥ 7.178 ॥

'''7.179'''<br>
दिनैकादशकेनैव वर्षैकादशकं प्रिये ।<br>
दिनैर्द्वादशभिर्योगी जीवेद्वर्षाणि द्वादश ॥ 7.179 ॥

'''7.180'''<br>
सप्तयामप्रवाहेण षण्मासानथ जीवति ।<br>
प्रहरान्षड्वहेद्यस्य मासांस्त्रीन्वै स जीवति ॥ 7.180 ॥

'''7.181'''<br>
पञ्चप्रहरवाहेन द्वयर्धमासायुर्व सः ।<br>
चतुर्भिः प्रहरैदेवि मासमेकं स जीवति ॥ 7.181 ॥

'''7.182'''<br>
प्रहरत्रयवाहेन मासार्धं चैव जीवति ।<br>
प्रहरद्वयं वहेद्यस्य दिनान्यष्टौ स जीवति ॥ 7.182 ॥

'''7.183'''<br>
चतुरः प्रहराञ्जीवेत् प्रहरं तु वहेद्यदा ।<br>
प्रहरार्धं वहेद्यस्य स जीवेत्प्रहरद्वयम् ॥ 7.183 ॥

'''7.184'''<br>
सद्यो मृत्युर्भवेत्तस्य यस्य हंसस्त्रिमार्गगः ।<br>
यदारभ्य निरूप्येत प्राणे वै कालमीश्वरम् ॥ 7.184 ॥

'''7.185'''<br>
मासः पक्षो दिनं वर्षं तदहः प्रभृति प्रिये ।<br>
संलक्ष्यैवं प्रयत्नेन तत्काले निश्चयो भवेत् ॥ 7.185 ॥

'''7.186'''<br>
उत्तरायणजे काले एवं ते कथितं मया ।<br>
अयुक्तस्यापि च प्राणे मृत्युज्ञानं निबोध मे ॥ 7.186 ॥

'''7.187'''<br>
कर्णरन्ध्रकृताङ्गुष्ठो घोषं न शृणुते यदा ।<br>
मरणं तस्य देवेशि षण्मासेन विनिर्दिशेत् ॥ 7.187 ॥

'''7.188'''<br>
घोषमध्ये परं शब्दं चीरवाक्चिञ्चिनीरवम् ।<br>
मासमेकं स जीवेत्तु न शृणोति यदा प्रिये ॥ 7.188 ॥

'''7.189'''<br>
उत्पाटं चैव काणं च मृत्युयोगं च मे शृणु ।<br>
संक्रान्तिपञ्चकं प्राणो मुखरन्ध्रे वहेद्यदा ॥ 7.189 ॥

'''7.190'''<br>
तमुत्पाटं वदेद्योगं स्थानात्स्थानान्तरं व्रजेत् ।<br>
वित्तनाशस्तथोद्वेगो रोगवृद्धिश्च जायते ॥ 7.190 ॥

'''7.191'''<br>
सुहृद्गृहविनाशश्च तेजोहानिश्च जायते ।<br>
दक्षिणे पुट एकस्मिन् दक्षिणायनवर्जिते ॥ 7.191 ॥

'''7.192'''<br>
संक्रान्त्यष्टकवाहेन काणयोगो भवेद्धि सः ।<br>
भगन्धरो ऽनुग्रन्थश्च नेत्ररोगश्च कामला ॥ 7.192 ॥

'''7.193'''<br>
शूलं विस्फोटिका दुःखम् उरोदोषा भवन्ति च ।<br>
वामनासापुटेनैव संक्रान्तीश्च त्रयोदश ॥ 7.193 ॥

'''7.194'''<br>
ज्वरः शिरो ऽर्तिः शूलं च अर्शासि स्तम्भ एव च ।<br>
मूत्रकृच्छ्रं प्रमेहश्च पाण्डुरोगश्च जायते ॥ 7.194 ॥

'''7.195'''<br>
इडास्थः श्लेष्मणा व्याधिं प्रकोपयति सुव्रते ।<br>
यस्मिंश्चारे निरूप्येत तत्कालदिवसे परे ॥ 7.195 ॥

'''7.196'''<br>
व्याधिभिः पीड्यते सर्वैर् वामवामेतरेतरे ।<br>
अथान्यत्स्पर्शविज्ञानं नासाधस्तात्तथोपरि ॥ 7.196 ॥

'''7.197'''<br>
ऊर्ध्वेन स्पृशतश्चोर्ध्वं रुग्दोषाः प्राक्प्रचोदिताः ।<br>
वाचाक्रोशाभिभवनं दक्षिणेन वहेद्यदा ॥ 7.197 ॥

'''7.198'''<br>
मध्ये मध्यपुटस्पर्शी पराभिभवतां व्रजेत् ।<br>
इतश्चेतश्च बहुधा संक्रान्त्येका वहेद्यदा ॥ 7.198 ॥

'''7.199'''<br>
पूजनं बहुसंमानं लाभस्तस्य भवेत्तदा ।<br>
मन्दचारे सुषुम्नायां प्राणहंसो वहेद्यदा ॥ 7.199 ॥

'''7.200'''<br>
भूलाभो धर्म ऐश्वर्यं भवेच्चात्र प्रियागमः ।<br>
द्वादशैव तु संक्रान्तीर् वहेद्विषुवतैकतः ॥ 7.200 ॥

'''7.201'''<br>
तदैकवत्सरेणैव मरणं तु समादिशेत् ।<br>
ह्रसेत्संक्रान्तिरेकैका मास एको ह्रसेत्तदा ॥ 7.201 ॥

'''7.202'''<br>
संक्रान्त्येका वरारोहे त्रिंशत्प्राणक्षयोदया ।<br>
दिने दिने वहेद्बाह्ये यावत्त्रिंशद्दिनानि तु ॥ 7.202 ॥

'''7.203'''<br>
मासान्ते तु भवेन्मृत्युः सद्य एव वरानने ।<br>
मृत्युयोगः समाख्यातो मया ते वरवर्णिनि ॥ 7.203 ॥

'''7.204'''<br>
अब्दं मासं तथा पक्षं तिथिं वेलां यदाभ्यसेत् ।<br>
यत्कालात्तु समारभ्य तत्कालं तु समादिशेत् ॥ 7.204 ॥

'''7.205'''<br>
इडासुषुम्नामार्गेण प्राणचारं विदुर्बुधाः ।<br>
दक्षिणायनजे काले एवं ते कथितं शुभम् ॥ 7.205 ॥

'''7.206'''<br>
एवं शरीरजे काले मृत्युं चाशुभमेव च ।<br>
ज्ञात्वा योगी जयेन्मृत्युम् अशुभान्यप्यशेषतः ॥ 7.206 ॥

'''7.207'''<br>
ध्यात्वा कालेशस्वच्छन्दं हंसं वा सकलेश्वरम् ।<br>
नासिकारन्ध्रमार्गस्थः स सृजेत्संहरेज्जगत् ॥ 7.207 ॥

'''7.208'''<br>
तत्रस्थः कलयेत्सर्वं सर्वभूतेष्ववस्थितः ।<br>
तत्स्थं ध्यात्वा जयेन्मृत्युं नाकलस्थं कलेत्प्रभुः ॥ 7.208 ॥

'''7.209'''<br>
ध्यानयुक्तस्य षण्मासात् सर्वज्ञत्वं प्रवर्तते ।<br>
कालत्रयं विजानाति कालयुक्तस्तु योगवित् ॥ 7.209 ॥

'''7.210'''<br>
कालहंसं स तु जपन् ध्यायन्वापि महेश्वरि ।<br>
स भवेत्कालरूपी वै स्वच्छन्दः कालवच्चरेत् ॥ 7.210 ॥

'''7.211'''<br>
हतमृत्युर्जरां त्यक्त्वा रोगैः सर्वभयोज्झितः ।<br>
विज्ञानं श्रवणं दूरान् मननं चावलोकनम् ॥ 7.211 ॥

'''7.212'''<br>
सर्वैश्वर्यगुणावाप्तिर् भवेत्कालजयात्सदा ।<br>
दक्षनासापुटे ध्यात्वा ब्राह्मैश्वर्यमवाप्नुयात् ॥ 7.212 ॥

'''7.213'''<br>
तदायुस्तत्समं वीर्यं भूतकालं च वेत्त्यतः ।<br>
भविष्यज्ज्ञो भवेद्वामे विष्णुतुल्यबलश्च सः ॥ 7.213 ॥

'''7.214'''<br>
तत्समं चैतदैश्वर्यं तदायुर्योगिराड्भवेत् ।<br>
भूतं भव्यं भविष्यच्च सर्वं जानाति मध्यतः ॥ 7.214 ॥

'''7.215'''<br>
नित्यं वै ध्यानयोगेन रुद्रस्य समतां व्रजेत् ।<br>
आयुषा बलवीर्येण रूपैश्वर्येण तत्समः ॥ 7.215 ॥

'''7.216'''<br>
ब्रह्मणः परभावेन ऐश्वरं पदमाप्नुयात् ।<br>
विष्णोः सदाशिवैश्वर्यं परभावादवाप्नुयात् ॥ 7.216 ॥

'''7.217'''<br>
रुद्रस्य यः परो भावो ध्यात्वा तं तु शिवो भवेत् ।<br>
एवं मृत्युजयः ख्यातः अमृतं ध्यायतो जयः ॥ 7.217 ॥

'''7.218'''<br>
नाडिभिन्नालरन्ध्रस्थं हृत्पद्मं षोडशच्छदम् ।<br>
ध्यात्वा सितं सुविकचं कलाषोडशकान्वितम् ॥ 7.218 ॥

'''7.219'''<br>
संपूर्णावयवं चन्द्रं कर्णिकाकारविग्रहम् ।<br>
तन्मध्ये चिन्त्यमात्मानं शुद्धस्फटिकनिर्मलम् ॥ 7.219 ॥

'''7.220'''<br>
श्रीरामृतार्णवावस्थकल्लोलामृतपूरितम् ।<br>
उपरिष्टाद्द्वितीयाब्जं शक्तामृतमहोदधौ ॥ 7.220 ॥

'''7.221'''<br>
तच्चाधो मुखपद्मं तु परिपूर्णेन्दुकर्णिकम् ।<br>
तन्मध्ये चिन्तयेद्धंसम् अधो बिन्दुशिखान्वितम् ॥ 7.221 ॥

'''7.222'''<br>
वर्षन्तममृतं दिव्यं समन्तात्संविचिन्तयेत् ।<br>
आत्मोर्ध्वरन्ध्रमार्गेण प्रविष्टं तच्च चिन्तयेत् ॥ 7.222 ॥

'''7.223'''<br>
सितं सुबहुलं सान्द्रम् अमृतं मृत्युनाशनम् ।<br>
तेनाप्लावितमात्मानं पूर्यमाणं विचिन्तयेत् ॥ 7.223 ॥

'''7.224'''<br>
पद्मनालनिबद्धैश्च नाडीरन्ध्रमुखैः सदा ।<br>
अमृतापूरितं देहं सर्वमेव विचिन्तयेत् ॥ 7.224 ॥

'''7.225'''<br>
एवं वै नित्ययुक्तात्मा अमृतेशसमो भवेत् ।<br>
व्याधीन्मृत्युं जरां त्यक्त्वा क्रीडते त्वणिमादिभिः ॥ 7.225 ॥

'''7.226'''<br>
एवं तस्यामृतध्यानात् कालमृत्युजयो भवेत् ।<br>
अथवा परतत्त्वस्थः सर्वकालैर्न बाध्यते ॥ 7.226 ॥

'''7.227'''<br>
चिन्तयेत्परमं तत्त्वं कालचारविवर्जितम् ।<br>
कलाकलङ्कनिर्मुक्तं निष्कलं परमं पदम् ॥ 7.227 ॥

'''7.228'''<br>
निष्कलं चात्मतत्त्वं तु कलङ्को देह उच्यते ।<br>
संयुक्तः कारणैः षड्भिः सर्वतत्त्वसमन्वितः ॥ 7.228 ॥

'''7.229'''<br>
वर्णो बिन्दुस्तथा नादो व्यापिनीशक्तिसंयुतः ।<br>
समनावधिपर्यन्तः कलङ्काधार उच्यते ॥ 7.229 ॥

'''7.230'''<br>
आधेयः परमो ह्यात्मा तत्पराप्युन्मना स्मृता ।<br>
तस्याश्चान्ते परं तत्त्वं सकलाकलवर्जितम् ॥ 7.230 ॥

'''7.231'''<br>
व्यापकं सर्वतोभद्रं सर्वान्तः सर्वतोमुखम् ।<br>
पञ्चपञ्चकतत्त्वस्थम् अष्टादशगुणान्वितम् ॥ 7.231 ॥

'''7.232'''<br>
यद्यस्मिंस्तु परं वेत्ति तदा मुच्येत बन्धनात् ।<br>
कारणानि च मन्त्राश्च निवृत्त्याद्याः कलास्तथा ॥ 7.232 ॥

'''7.233'''<br>
बिन्दुश्चैवार्धचन्द्रश्च निरोधी नाद ऊर्ध्वर्गः ।<br>
शक्तिश्च व्यापिनी चैव समनात्मा तथोन्मना ॥ 7.233 ॥

'''7.234'''<br>
पञ्चपञ्चकमेतद्धि कथितं ते वरानने ।<br>
तत्त्वान्येव तु षट्त्रिंशत् गुणांश्चैव निबोध मे ॥ 7.234 ॥

'''7.235'''<br>
अहंकारो धीर्मनश्च इन्द्रियार्थास्तथैव च ।<br>
ग्रहणं स्पर्श आधारः शक्तिश्चैवाष्टमी स्मृता ॥ 7.235 ॥

'''7.236'''<br>
एते चाष्टौ गुणाः अष्टौ भैरवा भैरवाव्ष्टकम् ।<br>
प्राणहंसस्तथा शक्तिः गुणा अष्टादश त्विमे ॥ 7.236 ॥

'''7.237'''<br>
एतेषु तत्परं तत्त्वम् उच्चारालम्बनादृते ।<br>
अक्षराक्षरनिर्मुक्तं परं तत्त्वमनक्षरम् ॥ 7.237 ॥

'''7.238'''<br>
अक्षरेषु कुतो मोक्ष आकाशो कुसुमं कुतः ।<br>
यावदुच्चार्यते वाचा यावल्लेख्ये ऽपि तिष्ठति ॥ 7.238 ॥

'''7.239'''<br>
तावत्स सकलो ज्ञेयो निष्कलो भेदवर्जितः ।<br>
सृष्टिसंहारनिर्मुक्तः क्रियाकालविवर्जितः ॥ 7.239 ॥

'''7.240'''<br>
अधश्चारे भवेत्सृष्टिर् ऊर्ध्वे संहार उच्यते ।<br>
अधश्चारेण जातो ऽसौ उर्ध्वे चैव मृतो भवेत् ॥ 7.240 ॥

'''7.241'''<br>
सूतकं मृतकं त्यक्त्वा तिष्ठेद्वै तत्त्ववृत्तितः ।<br>
तत्त्ववृत्तिश्च व्याख्याता सर्वाध्वोपाधिवर्जिता ॥ 7.241 ॥

'''7.242'''<br>
तत्त्वाध्वधर्मनिर्मुख्तः कारणैश्च विवर्जितः ।<br>
तत्त्ववृत्तौ स्थितो योगी सर्वारम्भविवर्जितः ॥ 7.242 ॥

'''7.243'''<br>
रागद्वेषविनिर्मुक्तो विषादानन्दवर्जितः ।<br>
नाकाङ्क्षेन्न च निन्देत्तु विषयांश्च कदाचन ॥ 7.243 ॥

'''7.244'''<br>
समः शत्रौ च मित्रे च ब्राह्मणे श्वपचे समः ।<br>
तुल्यदर्शी भवेन्नित्यं सर्वं शिवमयं स्मरेत् ॥ 7.244 ॥

'''7.245'''<br>
आत्मानं च तथैवैवं सर्वथैव सदा स्मरेत् ।<br>
सर्वतत्त्वानि भूतानि वर्णा मन्त्राश्च ये स्मृताः ॥ 7.245 ॥

'''7.246'''<br>
नित्यं तस्य वशास्ते वै शिवभावनयानया ।<br>
नचासौ कुरुते पुण्यं नैव पापं च सुव्रते ॥ 7.246 ॥

'''7.247'''<br>
कृतकृत्यः प्रसन्नात्मा कृत्यं चास्य न विद्यते ।<br>
इह लोके परस्मिंश्च परिपूर्णस्तु सर्वदा ॥ 7.247 ॥

'''7.248'''<br>
धर्माधर्मविनिर्मुक्तः पुण्यपापविवर्जितः ।<br>
न चास्य भक्ष्याभक्ष्यं हि न पेयापेयमेव च ॥ 7.248 ॥

'''7.249'''<br>
नापवित्रं हि तस्यास्ति न पवित्रं हि सुव्रते ।<br>
निरपेक्षो ह्यसौ नित्यं सर्वापेक्षाविवर्जितः ॥ 7.249 ॥

'''7.250'''<br>
नास्य क्षेत्रं नास्य तीर्थं नियमो यम एव च ।<br>
क्षेत्रं तस्य परा शक्तिर् यतः सर्वं प्रसूयते ॥ 7.250 ॥

'''7.251'''<br>
सर्वाध्वानो यतो देवि तत्रस्थाः प्रचरन्ति वै ।<br>
तीर्थं चैव परं शान्तं नित्यं चानन्दविश्वगम् ॥ 7.251 ॥

'''7.252'''<br>
येन व्याप्तमिदं विश्वम् अनन्तं विश्वशक्तिभिः ।<br>
नित्यं विरक्तिः संसाराद् यमो ऽयम् परिकीर्तितः ॥ 7.252 ॥

'''7.253'''<br>
नियमो भावना नित्यं परतत्त्वैकतानता ।<br>
नात्मनो भावयेज्जातिं न कुलं न च बान्धवान् ॥ 7.253 ॥

'''7.254'''<br>
आचरेत्सर्ववर्णत्वं न च वर्णेषु वर्तयेत् ।<br>
परभावनया नित्यं परधर्मेण वर्तयेत् ॥ 7.254 ॥

'''7.255'''<br>
सर्वज्ञः परितृप्तश्च परिपूर्णः स्वभावतः ।<br>
स्वतन्त्रो ऽलुप्तसामर्थ्यस् त्व् अनादिनिधनाश्रितः ॥ 7.255 ॥

'''7.256'''<br>
अनादिबोधो ह्यतुलः कालवेलाविवर्जितः ।<br>
चारोच्चारविनिर्मुक्तस् त्व् अहोरात्रविवर्जितः ॥ 7.256 ॥

'''7.257'''<br>
न दिवा जागरं कुर्यान् न च रात्रौ स्वपेत्क्वचित् ।<br>
स्वभावेनैव संतिष्ठद् दिनरात्रिविवर्जितः ॥ 7.257 ॥

'''7.258'''<br>
एवं वै वर्तते योगी परेण समतां व्रजेत् ।<br>
न च तं कलयेत्कालः कल्पकोटिशतैरपि ॥ 7.258 ॥

'''7.259'''<br>
जीवन्नेव विमुक्तो ऽसौ यस्यैषा भावना सदा ।<br>
शिवो हि भावितो नित्यं न कालः कलयेच्छिवम् ॥ 7.259 ॥

'''7.260'''<br>
योगी स्वच्छन्दयोगेन स्वच्छन्दगतिचारिणा ।<br>
स स्वच्छन्दपदे युक्तः स्वच्छन्दसमतां व्रजेत् ॥ 7.260 ॥

'''7.261'''<br>
स्वच्छन्दश्चैव स्वच्छन्दः स्वच्छन्दो विचरेत्सदा ।<br>
एवं वै मृत्युलिङ्गानि रिष्टान्यन्यानि यानि च ॥ 7.261 ॥

'''7.262'''<br>
योगाज्जानाति योगीन्द्रो नादजान्तर्गतानि च ।<br>
निर्जित्यैतानि योगेन एवमुक्तव्रमेण तु ॥ 7.262 ॥

'''7.263'''<br>
अयोगी यानि जानाति अयुक्तो वापि सुव्रते ।<br>
बहिर्लिङ्गानि तान्यत्र अङ्गारिष्टानि मे शृणु ॥ 7.263 ॥

'''7.264'''<br>
शुष्कताल्वोष्ठकण्ठश्चेद् अकस्माद्धूसरच्छविः ।<br>
स्कन्धौ च भङ्गमायातः षण्मासान्मृत्युमाप्नुयात् ॥ 7.264 ॥

'''7.265'''<br>
सुनीलं मण्डलं व्योम्नि यः पश्यति दिने दिने ।<br>
सितं हरितकृष्णं च वत्सरार्धान्म्रियेत सः ॥ 7.265 ॥

'''7.266'''<br>
विरश्मिं पश्यति रविं सोमं वै लक्ष्मवर्जितम् ।<br>
तारां ज्योत्स्नां च कृष्णां वै पश्येत्षण्मासजीवितः ॥ 7.266 ॥

'''7.267'''<br>
हिरण्यवर्णं पुरुषं पिङ्गलं कृष्णमेव च ।<br>
स्वप्ने संपश्यते यो वै षण्मासान्सो ऽपि जीवति ॥ 7.267 ॥

'''7.268'''<br>
आत्मनो ह्यशिरच्छायां पश्येत्षण्मासजीवितः ।<br>
तैलाभ्यङ्गं तथा पानं रक्तस्रगनुलेपनम् ॥ 7.268 ॥

'''7.269'''<br>
रक्ताम्बराणि कृष्णानि स्वप्ने पश्यति वै यदा ।<br>
प्रेतैः पिशाचै रक्षोभिः श्वगोमायुकसूकरैः ॥ 7.269 ॥

'''7.270'''<br>
वृतं यातं गृद्ध्रकाकैर् महिषैरुष्ट्रगर्दभैः ।<br>
अङ्गभक्षणमुद्वाहं नग्नं चातीव विह्वलम् ॥ 7.270 ॥

'''7.271'''<br>
स्वप्ने च पश्यते यो वै वर्षमेकं स जीवति ।<br>
शंखावर्ते भुजामध्ये गुल्फयोर्मर्मसन्धिषु ॥ 7.271 ॥

'''7.272'''<br>
सो ऽवश्यं वधमायाति यस्यैतत्स्पन्दनं न हि ।<br>
सोमार्कमण्डलं देहे ध्रुवं चैव त्वरुन्धतीम् ॥ 7.272 ॥

'''7.273'''<br>
न पश्यति महायानं सो ऽवश्यं म्रियते नरः ।<br>
तालुरन्ध्रगतो धूमो महायानं तदुच्यते ॥ 7.273 ॥

'''7.274'''<br>
जिह्वा त्वरुन्धतीत्युक्ता नासाग्रं ध्रुव उच्यते ।<br>
नेत्रान्ते करजाक्रान्ते मण्डलं सोमसूर्ययोः ॥ 7.274 ॥

'''7.275'''<br>
न पश्येद्गगने ऽप्येतत् सो ऽवश्यं म्रियते नरः ।<br>
स्थूलो ऽकस्माच्च जायेत अकस्माद्वै भवेत्कृशः ॥ 7.275 ॥

'''7.276'''<br>
अतिक्रुद्धो ऽतिभीतश्च वर्षमेकं स जीवति ।<br>
कृष्णाम्बरधरं कृष्णं लोहदण्डकरोद्यतम् ॥ 7.276 ॥

'''7.277'''<br>
नरं चाभिमुखं स्वप्ने दृष्ट्वा मासत्रयायुषम् ।<br>
हृदयं शुष्यते यस्य स्नातमात्रस्य तत्क्षणात् ॥ 7.277 ॥

'''7.278'''<br>
गात्रं चैवाप्यनुष्णं च ऋतुमेकं स जीवति ।<br>
धनुर्निशि दिवा चोल्का व्यभ्रे विद्युत्प्रदर्शनम् ॥ 7.278 ॥

'''7.279'''<br>
दिग्दाहो ऽप्लुष्टदेशे ऽपि मासमेकं स जीवति ।<br>
चक्षुषी स्रवतो यस्य शब्दं न शृणुयात् स्फुटम् ॥ 7.279 ॥

'''7.280'''<br>
नाघ्राति गन्धं वाग्जाड्यं मासमेकं गतायुषः ।<br>
रक्तपद्मोपमं वक्त्रं जिह्वा कृष्णा च यस्य वै ॥ 7.280 ॥

'''7.281'''<br>
गात्रे वर्णान्यनेकानि हृदयं यस्य रोदिति ।<br>
तालुकम्पो ऽथ नाभेश्च अर्धमासं स जीवति ॥ 7.281 ॥

'''7.282'''<br>
प्रत्यक्षकाकनासीरो दीपधूमं न जिघ्रति ।<br>
पूर्वदृष्टं न जानाति चतुर्मासं स जीवति ॥ 7.282 ॥

'''7.283'''<br>
बिन्दुं यस्तु न पश्येत्तु नित्यं वक्त्रानुगं हितम् ।<br>
नित्यं वहति हिक्कां तु वर्षमेकं स जीवति ॥ 7.283 ॥

'''7.284'''<br>
बहिर्लिङ्गानि चैतानि अङ्गारिष्टानि यानि च ।<br>
पूजया जपहोमेन ध्यानधारणया प्रिये ॥ 7.284 ॥

'''7.285'''<br>
कृतरक्षाविधानेन जीयन्ते नात्र संशयः ।<br>
नाडीनां शोधनं चैव वायूनां च जयः कथम् ॥ 7.285 ॥

'''7.286'''<br>
स्थानं रूपं च शब्दं च कर्म ब्रूहि मम प्रभो ।<br>
परमो योगसद्भावो गुह्याद्गुह्यतरः प्रिये ॥ 7.286 ॥

'''7.287'''<br>
यो न कस्यचिदाख्यातस् तं योगं शृणु तत्त्वतः ।<br>
सुप्रशस्ते भूप्रदेशे नाग्नितोयसमीपतः ॥ 7.287 ॥

'''7.288'''<br>
वालुकाशर्कराहीने शुष्कवृक्षविवर्जिते ।<br>
निःशब्दकीटवल्मीके ईतिभिः परिवर्जिते ॥ 7.288 ॥

'''7.289'''<br>
पुण्ये धर्मिष्ठसंवासे तत्र योगं समभ्यसेत् ।<br>
देवदेवं समभ्यर्च्य भैरवं सविनायकम् ॥ 7.289 ॥

'''7.290'''<br>
पूर्वाचार्यान्नमस्कृत्य युक्तो ध्यानपरायणः ।<br>
आसनं स्वस्तिकं बद्ध्वा पद्मकं भद्रमेव वा ॥ 7.290 ॥

'''7.291'''<br>
सापाश्रयं सार्धचन्द्रं योगपट्टं यथासुखम् ।<br>
दहनोत्पूयने कृत्वा प्लावयेदमृतेन च ॥ 7.291 ॥

'''7.292'''<br>
सबाह्याभ्यन्तरेणैव सकलीकरणं ततः ।<br>
अन्तर्यागं यथापूर्वम् उच्चार्यं च परं तथा ॥ 7.292 ॥

'''7.293'''<br>
दशधा योगमार्गेण हंसस्वच्छन्दमभ्यसेत् ।<br>
मन्त्रं बिन्दुमतीतं तु नादान्तज्योतिराकृतिम् ॥ 7.293 ॥

'''7.294'''<br>
संकल्प्य कल्पनालक्ष्यं ध्यायेद्वै तेन सर्वगम् ।<br>
अपसव्येन पूर्येत सव्येनैव विरेचयेत् ॥ 7.294 ॥

'''7.295'''<br>
नाडीसंशोधनं चैतन् मोक्षमार्गपथस्य च ।<br>
रेचनात्पूरणाद्रोधात् प्राणायामस्रिधा स्मृतः ॥ 7.295 ॥

'''7.296'''<br>
सामान्या बहिरेते तु पुनश्चाभ्यन्तरे त्रयः ।<br>
आभ्यन्तरेण रेच्येत पूर्येताभ्यन्तरेण तु ॥ 7.296 ॥

'''7.297'''<br>
निष्कम्पं कुम्भकं कृत्वा कार्याश्चाभ्यन्तरास्त्रयः ।<br>
नाभ्यां हृदयसंचारान् मनश्चेन्द्रियगोचरात् ॥ 7.297 ॥

'''7.298'''<br>
प्राणायामश्चतुर्थस्तु सुप्रशान्त इति श्रुतः ।<br>
प्राणरोधे तु संपूर्णे नाभौ नीत्वा समुच्छ्वसन् ॥ 7.298 ॥

'''7.299'''<br>
शनैर्विमोचयेद्वायुं वामनासापुटेन तु ।<br>
वायवी धारणाङ्गुष्ठे आग्नेयी नाभिमध्यतः ॥ 7.299 ॥

'''7.300'''<br>
माहेयी कण्ठदेशे तु वारुणी घण्टिकाश्रया ।<br>
आकाशधारणा मूर्ध्नि सर्वसिद्धिकरी स्मृता ॥ 7.300 ॥

'''7.301'''<br>
एकद्वित्रिचतुष्पञ्चसंख्योद्धातैः प्रसिद्ध्यति ।<br>
संनिरुद्धे तु वै प्राणे मूर्ध्नि गत्वा निवर्तते ॥ 7.301 ॥

'''7.302'''<br>
स उद्घात इति प्रोक्तो ज्ञातव्यो योगिभिः सदा ।<br>
रागद्वेषौ प्रहीयेते प्राणायामैः सुधारितैः ॥ 7.302 ॥

'''7.303'''<br>
धारणाभिर्दहेत्पापं प्रत्याहारे ऽक्षसंयमः ।<br>
हृद्गुदे नाभिकण्ठे च सर्वसन्धौ तथैव च ॥ 7.303 ॥

'''7.304'''<br>
प्राणाद्याः संस्थिता ह्येते रूपं शब्दं च मे शृणु ।<br>
द्रुततारनिभो रक्त इन्द्रगोपकसंनिभः ॥ 7.304 ॥

'''7.305'''<br>
क्षीराभः स्फटिकाभश्च पञ्चानां रूपलक्षणं ।<br>
घण्टाकंसाब्दमधुरो गजनादो महाध्वनिः ॥ 7.305 ॥

'''7.306'''<br>
प्राणादिनां तु पञ्चानाम् अयं शब्द उदाहृतः ।<br>
जल्पितं हसितं गीतं नृत्तं युद्धगतिः कलाः ॥ 7.306 ॥

'''7.307'''<br>
शिल्पं च सर्वकर्माणि प्राणस्यैव विचेष्टितम् ।<br>
प्रवेशयेदन्नपानं तन्मलं स्रावयेदधः ॥ 7.307 ॥

'''7.308'''<br>
अन्धत्वं श्रोत्ररोगं च अपानस्तु करिष्यति ।<br>
अशितं लीढपीतं च समानः समतां नयेत् ॥ 7.308 ॥

'''7.309'''<br>
क्षोभो हिक्का तथा छिक्का उदानस्य विचेष्टितम् ।<br>
स्वेदश्च रोमहर्षश्च शूलं दाहो ऽङ्गभञ्जनम् ॥ 7.309 ॥

'''7.310'''<br>
व्यानस्यैतानि कर्माणि स्पर्शं चैव स विन्दति ।<br>
अङ्गुष्ठजानुहृदये लोचने मूर्ध्नि संस्थिताः ॥ 7.310 ॥

'''7.311'''<br>
नागाद्याः बहुरूपाश्च कर्म त्वेषां निबोध मे ।<br>
आह्लादोद्वेगजनकः शोषणस्त्रासनस्तथा ॥ 7.311 ॥

'''7.312'''<br>
नागः कूर्मश्च कृकरो देवदत्तश्च पञ्चमः ।<br>
अतिनिद्राकरश्चान्यो योजकश्च धनंजयः ॥ 7.312 ॥

'''7.313'''<br>
श्वाससंकोचनच्छेदा घुर्घुरोत्क्रमणं तथा ।<br>
नागादीनां तु पञ्चानां मृत्युकाले विचेष्टितम् ॥ 7.313 ॥

'''7.314'''<br>
न चैव याति चोत्क्रान्तौ तनुं त्यक्त्वा धनञ्जयः ।<br>
आकुञ्चयति वै कूर्मः शोषयेच्च कलेवरम् ॥ 7.314 ॥

'''7.315'''<br>
प्राणमेव जयेत्पूर्वं जिते प्राणे जितं मनः ।<br>
जिते मनसि शान्तस्य परं तत्त्वं प्रकाशते ॥ 7.315 ॥

'''7.316'''<br>
प्राणापानं गुदे ध्यायेत् प्राणसमानं नाभितः ।<br>
प्राणोदानं तु कण्ठे तु प्राणव्यानं तु सर्वगम् ॥ 7.316 ॥

'''7.317'''<br>
नागाद्याः प्राणसंयुक्ताः स्वस्थानेषु निरोधयेत् ।<br>
निरुद्धस्य च यः कालस् तं वक्ष्यामि निबोध मे ॥ 7.317 ॥

'''7.318'''<br>
तालात्प्रभृति तं ध्यायेद् यावत्पञ्चशतं गतम् ।<br>
जितो ऽनिलो भवत्येव संक्रान्त्युत्क्रान्तिकर्मणि ॥ 7.318 ॥

'''7.319'''<br>
दिव्या कान्तिः शुभो गन्धः प्रज्ञा चास्य विवर्धते ।<br>
दिव्या दृष्टिश्च श्रवणं दिव्या वाक्च प्रजायते ॥ 7.319 ॥

'''7.320'''<br>
वायुवद्विचरेल्लोकान् सिद्धान्देवांश्च पश्यति ।<br>
मनसा चिन्तितावाप्तिः प्रवर्तेत गुणाष्टकम् ॥ 7.320 ॥

'''7.321'''<br>
सर्वकामसुसंपूर्णः सर्वद्वन्द्वविवर्जितः ।<br>
संसारबन्धनिर्मुक्तः शिवतुल्यश्च जायते ॥ 7.321 ॥

'''7.322'''<br>
प्राणापानौ तु संयोज्य ह्रस्वकोटिसमन्वितौ ।<br>
नाभ्याधारे च योगीन्द्रः स्वेदः कम्पश्च जायते ॥ 7.322 ॥

'''7.323'''<br>
पुनरेव तु हृत्स्थौ हि प्राणापानौ निरोधयेत् ।<br>
दीर्घकोटिसमायोगात् तत्क्षणाच्च पतेद्भुवि ॥ 7.323 ॥

'''7.324'''<br>
कण्ठस्थं च तथैवेह प्राणमेव निरोधयेत् ।<br>
प्लुतकोटिसमायोगात् स्वप्नवृत्तिस्ततो भवेत् ॥ 7.324 ॥

'''7.325'''<br>
भ्रूमध्ये बिन्दुयोगेन प्राणरोधं तु कारयेत् ।<br>
सुषुप्तं जायते तत्र क्षणाच्चैव प्रबुद्ध्यते ॥ 7.325 ॥

'''7.326'''<br>
मूर्धद्वारं समाश्रित्य निष्कलं ध्यानमारभेत् ।<br>
एवमभ्यसतस्तस्य प्रत्ययस्तु तदा भवेत् ॥ 7.326 ॥

'''7.327'''<br>
पिपीलकण्टकावेधो मूर्ध्वद्वारं विभिन्दतः ।<br>
भित्त्वा क्रमेण सर्वणि उन्मन्यन्तानि यानि तु ॥ 7.327 ॥

'''7.328'''<br>
पूर्वोक्तलक्ष्णैर्देवि त्यक्त्वा स्वच्छन्दतां व्रजेत् ।<br>
जायते उन्मनस्त्वं हि देहेनानेन साधके ॥ 7.328 ॥

'''7.329'''<br>
संक्रामेत्परदेहेषु क्षुत्तृष्णाभ्यां न बाध्यते ।<br>
अतीतानागतं चैव त्रैलोक्ये यत्प्रवर्तते ॥ 7.329 ॥

'''7.330'''<br>
प्रत्यक्षं तद्भवेत्तस्य सर्वज्ञत्वं च जायते ।<br>
प्रसङ्गे ऽध्यात्मकालस्य ज्ञानं विज्ञानमेव च ॥ 7.330 ॥

'''7.331'''<br>
सर्वमेतत्समाख्यातम् अंशकांश्च निबोध मे ॥ 7.331 ॥

===Kapitel 8 – Devanagari===

'''8.1'''<br>
अंशकं षड्विधं देवि कथयाम्यनुपूर्वशः ।<br>
भावांशकः स्वभावांशः पुष्पपातांश एव च ॥ 8.1 ॥

'''8.2'''<br>
मन्त्रांशकः स्मृतश्चान्यस् त्व् अंशकापादनं द्विधा ।<br>
देवानुस्मरणं भावः सहजं तं विजानत ॥ 8.2 ॥

'''8.3'''<br>
स्वभावश्च भवेच्चेष्टा कथयाम्यनुपूर्वशः ।<br>
ब्रह्मांशो वेदभक्तस्तु रुद्रांशं च निबोध मे ॥ 8.3 ॥

'''8.4'''<br>
रुद्रभक्तः सुशीलश्च शिवशास्त्ररतः सदा ।<br>
विष्ण्वंशो विष्णुभक्तश्च चन्द्रांशः प्रियदर्शनः ॥ 8.4 ॥

'''8.5'''<br>
सर्वदेवरतः शान्तो यक्षांशो धनसंग्रही ।<br>
लुब्धो गर्वितमृष्टाशी वातांशश्चपलः स्मृतः ॥ 8.5 ॥

'''8.6'''<br>
सर्पविस्रम्भगामी स्यान् नागांशो दीर्घशाय्यथ ।<br>
दीर्घरोषः पूतिवक्त्रो गुरुक्षीररुचिः सदा ॥ 8.6 ॥

'''8.7'''<br>
गान्धर्वो गायनो नित्यं शिवभक्तो वरानने ।<br>
विद्याधरांशकः प्राणी दैत्यांशो द्वेषणः स्मृतः ॥ 8.7 ॥

'''8.8'''<br>
कामांशो रूपवांश्चैव सुभगो गणिकाप्रियः ।<br>
रक्षोंशः क्रूरनिस्त्रिंशो देवद्वेषी द्विजेषु च ॥ 8.8 ॥

'''8.9'''<br>
पिशाचांशश्छलान्वेषी वासरे भीरुकातरः ।<br>
अग्न्यंशः परुषस्तीव्र उष्णादः पिङ्गलस्तथा ॥ 8.9 ॥

'''8.10'''<br>
सवित्रंशश्च तेजस्वी पूर्तधर्मरतः सदा ।<br>
इष्टानि कुरुते नित्यं दयालुः शिवभावितः ॥ 8.10 ॥

'''8.11'''<br>
स्वसिद्धेः फलदाः सर्वे स्वध्यानजपहोमतः ।<br>
भैरवाङ्गसमालब्धाः सर्वे देवा वरानने ॥ 8.11 ॥

'''8.12'''<br>
भैरवास्तु स्मृताः सर्वे सर्वसिद्धिफलप्रदाः ।<br>
स्वभावांशः समाख्यातः साधकानां हिताय वै ॥ 8.12 ॥

'''8.13'''<br>
पुष्पपातवशान्नाम कर्तव्यं सुरसुन्दरि ।<br>
स मन्त्रः सिद्ध्यते तस्य तमेवाराधयेद्यदि ॥ 8.13 ॥

'''8.14'''<br>
अंशकापादनं देवि कथयामि समासतः ।<br>
वैहायसं ध्वज चैव होमयेद्यस्तु साधकः ॥ 8.14 ॥

'''8.15'''<br>
स मन्त्रः सिद्ध्यते तस्य अर्यन्तो ऽपि हि सुव्रते ।<br>
अनंशको ऽपि यो मन्त्रो ज्ञातचिह्नैर्वरानने ॥ 8.15 ॥

'''8.16'''<br>
तदा यागं पुरा कृत्वा अग्नौ होमं तु कारयेत् ।<br>
शिष्यस्य पूर्ववत्कर्म कृत्वा तु विधिपूर्वकम् ॥ 8.16 ॥

'''8.17'''<br>
पूर्णाहुतिप्रयोगेण योजयेच्छाश्वते पदे ।<br>
परतत्त्वमभिध्यायन् साधयेन्मनसेप्सितम् ॥ 8.17 ॥

'''8.18'''<br>
मन्त्रांशं गणयित्वा तु गृह्णीयात्सुविचारितम् ।<br>
हीनमध्यसमुत्कृष्टं कथयामि समासतः ॥ 8.18 ॥

'''8.19'''<br>
हीनं शत्रुं विजानीयान् मध्यमं साध्यरूपिणम् ।<br>
सिद्धं चैव सुसिद्धं च उत्तमं परिकीर्तितम् ॥ 8.19 ॥

'''8.20'''<br>
मन्त्राक्षरं तु विश्लेष्य मात्राबिन्दुसमन्वितम् ।<br>
आत्मनामाक्षरं तद्वद् अधोभागे ऽस्य योजयेत् ॥ 8.20 ॥

'''8.21'''<br>
आत्मवर्णात्समारभ्य यावन्मन्त्रार्णमागतम् ।<br>
यस्मिन्स निपतेद्देवि तमायं परिकल्पयेत् ॥ 8.21 ॥

'''8.22'''<br>
रेखाङ्गुलिगतं तं तु कथयामि समासतः ।<br>
पर्वणि प्रथमे सिद्धः साध्यश्चैव द्वितीयके ॥ 8.22 ॥

'''8.23'''<br>
तृतीये तु सुसिद्धः स्याद् अरिर्ज्ञेयश्चतुर्थके ।<br>
अरिसाध्यौ परित्यज्य दातव्यश्चुम्बकेन तु ॥ 8.23 ॥

'''8.24'''<br>
सिद्धरूपः सुसिद्धश्च भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ।<br>
यस्त्वंशकविशुद्धः स्याद् भैरवो ऽत्र वरानने ॥ 8.24 ॥

'''8.25'''<br>
तं मध्यमस्थं संपूज्य तत्स्थाने मध्यमं न्यसेत् ।<br>
यतः सर्वगतो देवः सर्वेष्वन्तर्गतः स्मृतः ॥ 8.25 ॥

'''8.26'''<br>
तत्सिद्धिमुक्तिदातासौ न वर्णाः परमार्थतः ।<br>
कथितं सरहस्यं ते गुह्याद्गुह्यतरं परम् ॥ 8.26 ॥

'''8.27'''<br>
अतस्तन्त्रावतारार्थं कथयामि समासतः ।<br>
अदृष्टविग्रहायातं शिवात्परमकारणात् ॥ 8.27 ॥

'''8.28'''<br>
ध्वनिरूपं सुसूक्ष्मं तु सुशुद्धं सुप्रभान्वितम् ।<br>
तदेवापररूपेण शिवेन परमात्मना ॥ 8.28 ॥

'''8.29'''<br>
मन्त्रसिंहासनस्थेन पञ्चमन्त्रमहात्मना ।<br>
पुरुषार्थं विचार्याशु साधनानि पृथक् पृथक् ॥ 8.29 ॥

'''8.30'''<br>
लौकिकादिशिवान्तानि परापरविभूतये ।<br>
तदनुग्रहयोग्यानां स्वे स्वे विषयगोचरे ॥ 8.30 ॥

'''8.31'''<br>
अनुष्टुप्छन्दसा बद्धं कोट्यर्बुदसहस्रधा ।<br>
गुरुशिष्यपदे स्थित्वा स्वयं देवः सदाशिवः ॥ 8.31 ॥

'''8.32'''<br>
पूर्वोत्तरपदैर्वाक्यैस् तन्त्रमाधारभेदतः ।<br>
तज्ज्ञानमीश्वरे ऽदात्तद् ईश्वरेण शिवेच्छया ॥ 8.32 ॥

'''8.33'''<br>
विद्यायाः कथितं पूर्वं विद्येशेभ्यस्तथादरात् ।<br>
मायानियतिपर्यन्तैस् तस्माद्रुद्रैरवापि तत् ॥ 8.33 ॥

'''8.34'''<br>
श्रीकण्ठेनेश्वरात्प्राप्तं ज्ञानं परमदुर्लभम् ।<br>
तेनापि तदधः प्रोक्तं रुद्राणामीश्वरेच्छया ॥ 8.34 ॥

'''8.35'''<br>
प्रधानाच्छतरुद्रान्तं दीक्षयित्वा विधानतः ।<br>
ममापि च पुरा दीक्षा तथा चैवाभिषेचनम् ॥ 8.35 ॥

'''8.36'''<br>
श्रीकण्ठेन पुरा दत्तं तन्त्रं सर्वार्थसाधकम् ।<br>
मयापि तव देवेशि साधिकारं समर्पितम् ॥ 8.36 ॥

'''8.37'''<br>
त्वमपि स्कन्दरुद्रेभ्यो ददस्व विधिपूर्वकम् ।<br>
ब्रह्मविष्विन्द्रदेवानां वसुमातृदिवाकृताम् ॥ 8.37 ॥

'''8.38'''<br>
लोके संगृह्य नागानां यक्षाणां परमेश्वरि ।<br>
कथयस्व ऋषीणां च ऋषिभ्यो मनुजेष्वपि ॥ 8.38 ॥

'''8.39'''<br>
एवं तन्त्रवरं दिव्यं सिद्धरत्नकरण्डकम् ।<br>
त्वया गुप्ततरं कार्यं न देयं यस्य कस्यचित् ॥ 8.39 ॥

===Kapitel 9 – Devanagari===

'''9.1'''<br>
अतः परं प्रवक्ष्यामि रहस्यमिदमुत्तमम् ।<br>
यन्न कस्यचिदाख्यातं तत्ते वक्ष्यामि सुव्रते ॥ 9.1 ॥

'''9.2'''<br>
महाभैरवदेवस्य क्रीडमानस्य भामिनि ।<br>
सृष्टिसंहारकर्तारं हृदयात्तु विनिर्गतः ॥ 9.2 ॥

'''9.3'''<br>
कल्पान्तवह्निवपुषं प्रलयाम्बुदनिःस्वनम् ।<br>
तडित्पुञ्जनिभोद्दंष्ट्रं जटाज्वालासमप्रभम् ॥ 9.3 ॥

'''9.4'''<br>
चन्द्रसूर्याग्निनयनं कोटराक्षं सुभीषणम् ।<br>
बृहद्वक्षः स्थलाभोगं नागयज्ञोपवीतिनम् ॥ 9.4 ॥

'''9.5'''<br>
स्फुरन्माणिक्यमुकुटं सर्पकुण्डलभूषितम् ।<br>
सर्पहारकृताटोपं सर्पकङ्कणनूपुरम् ॥ 9.5 ॥

'''9.6'''<br>
सिंहचर्मपरीधानं सर्पमेखलमण्डितम् ।<br>
गजचर्मावृतपटं शशाङ्ककृतशेखरम् ॥ 9.6 ॥

'''9.7'''<br>
पञ्चवक्त्रं शवारूढं दशबाहुं त्रिलोचनम् ।<br>
कपालमालाभरणं खड्गखेटकधारिणम् ॥ 9.7 ॥

'''9.8'''<br>
पाशाङ्कुशधरं देवं शरशार्ङ्गावतानितम् ।<br>
कपालखट्वाङ्गधरं वरदाभयपाणिकम् ॥ 9.8 ॥

'''9.9'''<br>
भिन्नाञ्जनचयप्रख्यं स्फुरिताधरभास्वरम् ।<br>
ब्रह्मेन्द्रविष्णुनमितं त्रिदशैरपि दुर्लभम् ॥ 9.9 ॥

'''9.10'''<br>
एवं तं भैरवं देवं स्वच्छन्दं परिकीर्तयेत् ।<br>
स्मरणान्नाशयेद्देवः पापसंघातमुल्बणम् ॥ 9.10 ॥

'''9.11'''<br>
अस्य मन्त्रः पुराख्यातो द्वात्रिंशाक्षरसंमितः ।<br>
पञ्चप्रणवपूर्वान्तं तत्र लीनं जपेन्मनुम् ॥ 9.11 ॥

'''9.12'''<br>
तस्य कल्पं प्रवक्ष्यामि समासान्न तु विस्तरात् ।<br>
पूर्वोक्तभूप्रदेशे च विशुद्धे शुभलक्षणे ॥ 9.12 ॥

'''9.13'''<br>
पुष्पप्रकरसंकीर्णे गन्धधूपाधिवासिते ।<br>
तत्र मण्डलमालिख्य पूर्वोक्तैर्वर्णकैः शुभैः ॥ 9.13 ॥

'''9.14'''<br>
एकहस्तं द्विहस्तं वा चतुर्हस्ताष्टहस्तकम् ।<br>
सुसूत्रितं समं कृत्वा चतुरस्रं समन्ततः ॥ 9.14 ॥

'''9.15'''<br>
पूर्ववत्साधयित्वा तु दिग्भागांस्तु वरानने ।<br>
चतुर्द्वारसमोपेतम् अष्टपत्रं सकर्णिकम् ।<br>
मध्ये पद्मं समालिख्य केसरैरुपलक्षितम् ॥ 9.15 ॥

'''9.16'''<br>
द्वात्रिंशदक्षरं बाह्ये चक्रमालिख्य शोभनम् ।<br>
एवं सुसूत्रितं कृत्वा बाह्ये चैव तु वर्तुलम् ॥ 9.16 ॥

'''9.17'''<br>
चतुरस्रं तदासन्नं बाह्ये वीथिं प्रकल्पयेत् ।<br>
मध्यपद्मप्रमाणेन द्वारं कल्प्येत पूर्ववत् ॥ 9.17 ॥

'''9.18'''<br>
भस्मोद्धूलितदेहस्तु मुद्रालङ्कारभूषितः ।<br>
केशयज्ञोपवीती च दिग्वासाः संयतेन्द्रियः ॥ 9.18 ॥

'''9.19'''<br>
शङ्खार्घपात्रहस्तस्तु सकलीकृतविग्रहः ।<br>
परितो ऽस्त्रं प्रविन्यस्य भैरवं पूजयेत्प्रिये ॥ 9.19 ॥

'''9.20'''<br>
प्रणवासनसंस्थं तु मूर्तिं हंसाक्षरेण तु ।<br>
तमेव सकलं देवं स्वच्छन्दं परमेश्वरम् ॥ 9.20 ॥

'''9.21'''<br>
यत्तत्परमनिर्भासम् अनामयमरूपकम् ।<br>
तेन चावाहयेद्देवि हृच्छिरश्च शिखां तथा ॥ 9.21 ॥

'''9.22'''<br>
वर्म नेत्रे तथास्त्रं च तेनैव परिकल्पयेत् ।<br>
स्थापनं संनिधानं च निरोधार्धादिपूजनम् ॥ 9.22 ॥

'''9.23'''<br>
सर्वं तेनैव कर्तव्यम् उक्तानुक्तं वरानने ।<br>
मध्यस्थं भैरवं पूज्यम् अङ्गषट्कसमन्वितम् ॥ 9.23 ॥

'''9.24'''<br>
ततः पत्रस्थिता देवीर् द्वात्रिंशार्णैर्निवेशयेत् ।<br>
पूर्वारकात्समारभ्य यावदन्ते व्यवस्थिताः ॥ 9.24 ॥

'''9.25'''<br>
तासां नामानि वक्ष्यामि द्वत्रिंशत्परिसंख्यया ।<br>
अरुणा घोषा देवी च रेवती भोगदायिका ॥ 9.25 ॥

'''9.26'''<br>
स्थापनी घोरसंज्ञा च रक्षा भारभरेति च ।<br>
घोररूपा रवा घोणा रतिस्ताराथ रूपिणी ॥ 9.26 ॥

'''9.27'''<br>
भयहानिस्तु चण्डा वै सर्वदा च तथा वरा ।<br>
तक्षकी च तथा शार्वी बर्बरा सर्वगा तथा ॥ 9.27 ॥

'''9.28'''<br>
रौद्री च भ्रामणी चैव नागिनी च मनोहरा ।<br>
स्तम्भनी रोषणी चैव द्रावा रुद्रा प्रशासिनी ॥ 9.28 ॥

'''9.29'''<br>
भयापहारिणी देवी ज्ञेया द्वात्रिंश तत्क्रमात् ।<br>
प्रणवादिस्ततो वर्णो देवीनाम नतिस्तथा ॥ 9.29 ॥

'''9.30'''<br>
सर्वासां तु विधिर्ह्येष कर्तव्यो विधिवेदिना ।<br>
हेमाभं प्राक्चतुष्कं तद् इन्द्रचापसमप्रभम् ॥ 9.30 ॥

'''9.31'''<br>
चतुर्मुखं चतुर्बाहु वज्रहस्तं सुगर्वितम् ।<br>
कपालमालाभरणं प्रहसत्तु विचिन्तयेत् ॥ 9.31 ॥

'''9.32'''<br>
आग्नेयं रक्तवर्णाभं शक्तिहस्तं सदा स्मरेत् ।<br>
दण्डहस्तं स्मरेद्याम्यां कृष्णवर्णं सुभीषणम् ॥ 9.32 ॥

'''9.33'''<br>
नीलमिन्दीवराभासं नैरृतं खड्गहस्तकम् ।<br>
श्यामं वारुणदिग्भागे पाशहस्तं विचिन्तयेत् ॥ 9.33 ॥

'''9.34'''<br>
धूम्रं सामीरदिग्भागे ध्वजहस्तं सुचञ्चलम् ।<br>
उत्तरं धवलं ज्ञेयं गदाखेटकधारि च ॥ 9.34 ॥

'''9.35'''<br>
स्फटिकाभं तथैशान्यां त्रिशूलायुधपाणिकम् ।<br>
एवं ध्यानपरो यस्तु चक्रमेतत्सदाभ्यसेत् ॥ 9.35 ॥

'''9.36'''<br>
वत्सरार्धाद्वरारोहे तस्य सिद्धिस्त्रिधा भवेत् ।<br>
महेन्द्रे मलये सह्ये पारियात्रे ऽर्बुदे तथा ॥ 9.36 ॥

'''9.37'''<br>
विन्ध्ये श्रीपर्वते चैव तथा कोलगिरौ प्रिये ।<br>
गङ्गायमुनासंबाधे कुरुक्षेत्रे वरानने ॥ 9.37 ॥

'''9.38'''<br>
गङ्गाद्वारे प्रयोगे च ब्रह्मावर्ते समास्थितः ।<br>
अन्तर्वेद्यां सुपुण्यायां नर्मदायां तथैव च ॥ 9.38 ॥

'''9.39'''<br>
सुस्निग्धदेशे भूभागे पद्मषण्डैर्मनोरमे ।<br>
येषु येषु प्रदेशेषु स्वयंभूर्भगवाञ्छिवः ॥ 9.39 ॥

'''9.40'''<br>
तेषु स्थानेषु देवेशि नियमस्थो जितेन्द्रियः ।<br>
वाङ्निरुद्धः प्रसन्नात्मा लक्षाक्षरजपे रतः ॥ 9.40 ॥

'''9.41'''<br>
शाकभक्षः फलाहारी नीवाराद्यशने रातः ।<br>
त्रिकालपूजानिरतो ऽथाग्निकार्यपरायणः ॥ 9.41 ॥

'''9.42'''<br>
भावितात्मा महासत्त्वो रक्षायाश्च विधानवीत् ।<br>
तस्य मन्त्रः प्रसिद्ध्येत्तु साधयेत्सचराचरम् ॥ 9.42 ॥

'''9.43'''<br>
कालाग्निर्नरकाश्चैव पाताला हाटकेश्वरः ।<br>
सप्तलोकं सब्रह्माण्डं पञ्चाष्टकमतः परम् ॥ 9.43 ॥

'''9.44'''<br>
देवयोन्यष्टकं चैव प्रधानपुरुषान्तकम् ।<br>
नियतिः कालतत्त्वं च रागो विद्या कला तथा ॥ 9.44 ॥

'''9.45'''<br>
माया विद्येश्वरं तत्त्वं सादाख्यं शक्तिगोचरम् ।<br>
सर्वं सिद्ध्यत्यनायासान् मन्त्रराजप्रब्भावतः ॥ 9.45 ॥

'''9.46'''<br>
पूर्वोक्तं कर्म वै क्षिप्रम् अधमं मध्यमोत्तमम् ।<br>
साधयेन्नात्र संदेहो भैरवस्य वचो यथा ॥ 9.46 ॥

'''9.47'''<br>
अथैकवीरमाश्रित्य अङ्गषट्कसमन्वितम् ।<br>
जातियोगयुतं कृत्वा अष्टपत्रे कुशेशये ॥ 9.47 ॥

'''9.48'''<br>
पूजयेत्पूर्वविधिना जपहोमार्चने रतः ।<br>
ध्यायन्नेव महादेवि स्वच्छन्दं परमेश्वरम् ॥ 9.48 ॥

'''9.49'''<br>
प्राप्नोति चिन्तितान्कामान् देवि नास्त्यत्र संशयः ।<br>
अथ रक्षाविधानेषु अघोरं योजयेद्यथा ॥ 9.49 ॥

'''9.50'''<br>
तथाहं कथयिष्यामि तदेकाग्रमनाः शृणु ।<br>
द्वात्रिंशदरसंयुक्तं चक्रमालिख्य भामिनि ॥ 9.50 ॥

'''9.51'''<br>
नाभिकेसरसंयुक्तं सुसमं तु वरानने ।<br>
गोरोचनां तु संगृह्य सिद्धालक्तकसंयुताम् ॥ 9.51 ॥

'''9.52'''<br>
दूर्वाकाण्डेन देवेशि हरितेन समालिखेत् ।<br>
विद्याराजं कर्णिकास्थं बिन्दुनादसमन्वितम् ॥ 9.52 ॥

'''9.53'''<br>
शक्त्यवसानं देवेशि तस्मिन्साध्यं समालिखेत् ।<br>
कषमध्ये वरारोहे नयनाद्यन्तरोधितम् ॥ 9.53 ॥

'''9.54'''<br>
ईकारवेष्टितं कृत्वा अरकस्था निवेशयेत् ।<br>
पूर्वोक्तदेवता देवि तद्गर्भे साध्यमालिखेत् ॥ 9.54 ॥

'''9.55'''<br>
भवगर्भे तु तत्कृत्वा ईकाराख्येन वेष्टयेत् ।<br>
त्रीन्वारांस्तु वरारोहे ध्यानयोगसमाश्रितः ॥ 9.55 ॥

'''9.56'''<br>
ऊर्ध्वे चैव तु संरोध्य क्रोंकारेण वरानने ।<br>
इन्दुनाच्छुरितं कृत्वा पुष्पधूपैः प्रपूजयेत् ॥ 9.56 ॥

'''9.57'''<br>
वेष्टयेच्चैव तद्भूर्जम् अरन्ध्रं निर्व्रणं समम् ।<br>
पञ्चरङ्गकसूत्रेण वेष्टयित्वा वरानने ॥ 9.57 ॥

'''9.58'''<br>
सिक्थेन मुटयेत्पश्चात् क्षौद्रमध्ये निधापयेत् ।<br>
यदा मृत्युवशाघ्रातं कालेन कलितं प्रिये ॥ 9.58 ॥

'''9.59'''<br>
अरिष्टचिह्नितं ज्ञात्वा रक्षामेतां समालिखेत् ।<br>
तस्य मृत्युर्न जायेत इत्येवं भैरवो ऽब्रवीत् ॥ 9.59 ॥

'''9.60'''<br>
कपालीशस्य गर्भे तु नाम यस्य समालिखेत् ।<br>
भूर्जपत्रे वरारोहे रोचनाया रसेन तु ॥ 9.60 ॥

'''9.61'''<br>
ओंकारपुटमध्यस्थं रोधितं नयनाक्षरैः ।<br>
वौषड्जातिप्रयोगेण तस्य मृत्युर्न जायते ॥ 9.61 ॥

'''9.62'''<br>
शिख्याह्वेन तु देवेशि साध्यनाम विदर्भयेत् ।<br>
अनलार्णमधश्चोर्ध्वे साध्यार्णेषु नियोजयेत् ॥ 9.62 ॥

'''9.63'''<br>
तस्य वै जायते दाहः फट्काराद्यन्तरोधितम् ।<br>
ज्वलन्तं चिन्तयेत्साध्यं दिनानां सप्तकं यदि ॥ 9.63 ॥

'''9.64'''<br>
तत्क्षणाज्जायते दाहो भैरवस्य वचो यथा ।<br>
क्रोधराजनिरुद्धं तु श्मशानपटमध्यगम् ॥ 9.64 ॥

'''9.65'''<br>
श्मशानादलिना लेख्यं विषरक्तान्वितेन तु ।<br>
यस्य नाम वरारोहे हुंफट्कारविदर्भितम् ॥ 9.65 ॥

'''9.66'''<br>
मारयेतिसमायोगात् क्रूरजातिसमन्वितम् ।<br>
म्रियते सप्तरात्रेण यो रक्षाभिः सुरक्षितः ॥ 9.66 ॥

'''9.67'''<br>
विकरालो महादेवि ऊर्ध्वाधः पाशसंस्थितः ।<br>
साध्यनाम्नस्तु देवेशि हुंफट्कारविदर्भिणः ॥ 9.67 ॥

'''9.68'''<br>
न क्षामयत्ययत्नेन तस्य शत्रोर्भयं भवेत् ।<br>
मन्मथेन युतं कृत्वा साध्यनाम वरानने ॥ 9.68 ॥

'''9.69'''<br>
ध्रुवाद्यं स्वाहयान्तेन रक्तध्यानसमन्वितम् ।<br>
अमुको ऽत्र वरारोहे तद्दिशो ऽभिमुखः स्थितः ॥ 9.69 ॥

'''9.70'''<br>
अमुकस्य वशं यातु जपहोमौ समाचरेत् ।<br>
सप्ताहाद्वशमायाति इति शास्त्रस्य निश्चयः ॥ 9.70 ॥

'''9.71'''<br>
मेघनादावसाने तु नाम यस्य समालिखेत् ।<br>
यकाराद्यन्तसंरुद्धं मन्त्रं फड्द्वितयान्वितम् ॥ 9.71 ॥

'''9.72'''<br>
प्रेतस्थाने निधाप्यैतद् भैरवं तत्र पूजयेत् ।<br>
अक्षपुष्पैर्वरारोहे तद्दिशो ऽभिमुखः स्थितः ॥ 9.72 ॥

'''9.73'''<br>
तमुच्चाटयते क्षिप्रं देवि नास्त्यत्र संशयः ।<br>
सोमराजेन देवेशि आदिमध्यान्तसंयुतम् ॥ 9.73 ॥

'''9.74'''<br>
नाम यस्य समालिख्य वषड्जातिसमन्वितम् ।<br>
संनिधाप्य त्रिमधुरे स्थापयेत्सुरसुन्दरि ॥ 9.74 ॥

'''9.75'''<br>
सप्तरात्रप्रयोगेण त्रिकालाष्टशतेन च ।<br>
असाध्यं साधयत्याशु धनं च विपुलं लभेत् ॥ 9.75 ॥

'''9.76'''<br>
पञ्चाङ्गेन पिशाचस्य क्रोधराजावसानिकाम् ।<br>
संज्ञां समुच्चरेद्देवि क्रूरजातिसमन्विताम् ॥ 9.76 ॥

'''9.77'''<br>
उन्मत्तो जायते साद्यो होमेन च जपेन च ।<br>
मृत्युन्ञ्जयं प्रवक्ष्यामि तमेकाग्रमनाः शृणु ॥ 9.77 ॥

'''9.78'''<br>
भूर्जपत्रं समादाय नीरन्ध्रं निर्व्रणं समम् ।<br>
तस्मिन्समालिखेत्पद्मम् अष्टपत्रं सकर्णिकम् ॥ 9.78 ॥

'''9.79'''<br>
तस्मिन्वै कर्णिकामध्ये साध्यनाम समालिखेत् ।<br>
संवेष्टयाष्टौ दिशो देवि स्वच्छन्देन कृशोदरि ॥ 9.79 ॥

'''9.80'''<br>
प्रणवेन तु संवेष्ट्य पत्रेष्वेवं समालिखेत् ।<br>
पत्राष्टके ऽप्यघोरस्य नामाधस्तात्समालिखेत् ॥ 9.80 ॥

'''9.81'''<br>
वक्तव्यं देव संरक्ष शरणं त्वामुपागतम् ।<br>
आदौ त्र्यक्षरविन्यासं स्वच्छन्दं तदनन्तरम् ॥ 9.81 ॥

'''9.82'''<br>
जन्मनाम तु साध्यस्य अक्षरान्तरितं लिखेत् ।<br>
पुनस्त्र्यक्षरविन्यासं वषडन्तं नियोजयेत् ॥ 9.82 ॥

'''9.83'''<br>
मुटित्वा सिक्थकेनैव क्षीरमध्ये तु प्रक्षिपेत् ।<br>
जायते परमा शान्तिः पुनरन्यन्निबोध मे ॥ 9.83 ॥

'''9.84'''<br>
जुंसः संपुटमध्यस्थं प्रणवोभयसंयुतम् ।<br>
नाम कृत्वा वरारोहे प्रक्षिपेन्मधुरत्रये ॥ 9.84 ॥

'''9.85'''<br>
परां शान्तिमवाप्नोति मृत्युरोगैर्न बाध्यते ।<br>
भूर्जपत्रं समादाय रोचनाया वरानने ॥ 9.85 ॥

'''9.86'''<br>
मातृकान्तरितं नाम दूर्वाकाण्डेन चालिखेत् ।<br>
तदभ्यन्तरगर्भे तु स्वरैरन्तरीतं कुरु ॥ 9.86 ॥

'''9.87'''<br>
पुनर्गर्भे समालिख्य साध्यनाम वरानने ।<br>
ध्रुवेण वेष्टयेत्पश्चाद् वकारेण ततः प्रिये ॥ 9.87 ॥

'''9.88'''<br>
सकारं च क्षकारं च लिखेच्च तदनन्तरम् ।<br>
पुनर्वेष्टय ठकारेण मायाबीजेन सुव्रते ॥ 9.88 ॥

'''9.89'''<br>
अङ्कुशेन निरुद्ध्येत रक्षां मृत्युविनाशिनीम् ।<br>
स्वच्छन्दसहितां देवि प्रणवेनादियोजिताम् ॥ 9.89 ॥

'''9.90'''<br>
वषड्जातिसमोपेतां कर्पूरक्षोदचर्चिताम् ।<br>
गन्धपुष्पादिना पूज्य प्रक्षिपेन्मधुरत्रये ॥ 9.90 ॥

'''9.91'''<br>
जायते परमा शान्तिर् नात्र कार्या विचारणा ।<br>
अथवा गुटिकां कृत्वा कण्ठे बाहौ च धारयेत् ॥ 9.91 ॥

'''9.92'''<br>
तस्य व्याधिर्न जायेत इत्येवं भैरवो ऽब्रवीत् ।<br>
त्र्यक्षरं मूलमन्त्रं च वषड्जातिसमन्वितम् ॥ 9.92 ॥

'''9.93'''<br>
भोजनोदकपाने तु मन्त्रयित्वाश्नतः सदा ।<br>
न तस्य जायते मृत्युर् भैरवस्य वचो यथा ॥ 9.93 ॥

'''9.94'''<br>
अथा हिना महादेवि दूषितः साधको यदा ।<br>
मूलमन्त्रसमोपेतम् अघोरं तत्र योजयेत् ॥ 9.94 ॥

'''9.95'''<br>
आत्मनो भैरवं रूपं कृत्वा चैव सुदारुणम् ।<br>
दंष्ट्राकरालविकटं ज्वालामालोपशोभितम् ॥ 9.95 ॥

'''9.96'''<br>
सर्पैर्ललल्लम्बमानैः खड्गहस्तं सुभीषणम् ।<br>
पूर्वरूपसमोपेतं सूर्यकोटिसमप्रभम् ॥ 9.96 ॥

'''9.97'''<br>
तेनाक्रान्तं महादेवि दष्टकं तु विचिन्तयेत् ।<br>
तज्ज्वालाभिः सुदीप्ताभिर् दग्धं संचिन्तयेद्विषम् ॥ 9.97 ॥

'''9.98'''<br>
तत्क्षणाद्देवदेवेशि निर्विषः स तु जायते ।<br>
ग्रहेष्वेवं विधं ध्यानं यः कुर्यान्मोचयेत्क्षणात् ॥ 9.98 ॥

'''9.99'''<br>
अथ ध्याने ह्यकुशलो यदा कश्चिन्नरो भवेत् ।<br>
तदागदैर्महादेवि निर्विषं कुरुते क्षणात् ॥ 9.99 ॥

'''9.100'''<br>
कुमारिद्वितयं गृह्य नागिन्या तु सहैकतः ।<br>
गोकर्णिकासितं मूलं सोमाह्वामूलसंयुतम् ॥ 9.100 ॥

'''9.101'''<br>
आमगोक्षीरसंपिष्टं भक्षयेन्निर्विषो भवेत् ।<br>
गोनिम्बस्य च मूलेन निर्विषत्वं प्रजायते ॥ 9.101 ॥

'''9.102'''<br>
अश्वमारस्य मूलं तु उदकेन तु पेषयेत् ।<br>
पाने नस्ये प्रदातव्यं तदा भवति निर्विषः ॥ 9.102 ॥

'''9.103'''<br>
आरग्वधस्य मूलं तु उदकेन च पेषयेत् ।<br>
पाने नस्ये प्रदातव्यं तदा भवति निर्विषः ॥ 9.103 ॥

'''9.104'''<br>
मधुकस्य तु सारं यन् नस्ये पाने प्रयोजयेत् ।<br>
निर्विषस्तु प्रजायेत भैरवस्य वचो यथा ॥ 9.104 ॥

'''9.105'''<br>
जम्बुलासिकमूलं तु पाने नस्ये प्रयोजयेत् ।<br>
निर्विषस्तु भवेद्देवि नात्र कार्या विचारणा ॥ 9.105 ॥

'''9.106'''<br>
षड्बिन्दुपटखर्जूरसूक्ष्मचूर्णं तु कारयेत् ।<br>
मयूरपित्तसंयुक्तं गुटिकां कारयेत्प्रिये ॥ 9.106 ॥

'''9.107'''<br>
त्रिलोहवेष्टितां कृत्वा करे कण्ठे निधापयेत् ।<br>
न विषं क्रमते तस्य यश्च दष्टो महोरगैः ॥ 9.107 ॥

'''9.108'''<br>
अगदान्घृतसंयुक्तान् पिबेद्वै विषदूषितः ।<br>
न विषं क्रमते तस्य इति शास्त्रस्य निश्चयः ॥ 9.108 ॥

'''9.109'''<br>
एवमन्ये ऽपि ये योगाः स्वच्छन्देन विनिर्मिताः ।<br>
कालाग्निर्नरकाश्चैव पाताला हाटकेश्वरः ॥ 9.109 ॥

'''9.110'''<br>
[प्रदद्याद्भावितात्मा च सिद्ध्यन्ते नात्र संशयः ।<br>
स्वच्छन्देनेति सर्वं हि परमेश्वरेण प्रवर्तितम्] ॥ 9.110 ॥

===Kapitel 10 – Devanagari===

'''10.1'''<br>
अध्वायं तु महादेव सूचितो न तु वर्णितः ।<br>
कथयस्व प्रसादेन साधकानां हिताय तम् ॥ 10.1 ॥

'''10.2'''<br>
अध्वानं संप्रवक्ष्यामि साधकानां हिताय वै ।<br>
अथ कालाग्निरुद्राधः कटाहः संव्यवस्थितः ॥ 10.2 ॥

'''10.3'''<br>
कोटियोजनबाहुल्यः तस्योर्ध्वे भुवनानि तु ।<br>
नवनवतिकोट्यश्चाप्य् अण्डानां तु सहस्रकम् ॥ 10.3 ॥

'''10.4'''<br>
कोटीनां सप्ततिर्लक्षाण्य् अयुतानां सहस्रकम् ।<br>
अर्बुदान्यथ वृन्दानि खर्वाणि च तथैव च ॥ 10.4 ॥

'''10.5'''<br>
पद्मानि चाप्यसंख्यानीत्य् एवमादीन्यनेकशः ।<br>
तेषां वै नायको ह्यत्र त्व् अनन्तः परमेश्वरः ॥ 10.5 ॥

'''10.6'''<br>
तेन शुद्धेन शुद्धानि त्व् अण्डान्यत्रोहकैः सह ।<br>
शक्त्याधाराश्रयैरेव द्वात्रिंशत्परिसंख्यया ॥ 10.6 ॥

'''10.7'''<br>
कोटिकोटिपरीवारास् त्व् अनौपम्यगुणान्विताः ।<br>
दिव्याङ्गानौघसंकीर्णा भ्रूभङ्गललितेक्षणैः ॥ 10.7 ॥

'''10.8'''<br>
सूर्यायुतप्रतीकाशास् तोरणाट्टालमण्डिताः ।<br>
न तत्र दिःखितः कश्चिन् मुक्त्वा दिःखमनङ्गजम् ॥ 10.8 ॥

'''10.9'''<br>
रमन्ते तत्र वै वीरा नारीभिः सह लीलया ।<br>
भुवनेषु विचित्रेषु योन्याकारेषु संस्थिताः ॥ 10.9 ॥

'''10.10'''<br>
भुवनान्येवमुक्तानि भुवनान्तरवासिनाम् ।<br>
सर्वाणि शुद्धिमायान्ति तान्यनन्ते विशोधिते ॥ 10.10 ॥

'''10.11'''<br>
अथोपरिष्टात्कालाग्निः श्रीकण्ठेन निवेशितः ।<br>
अधिकारं प्रकुरुते तदाज्ञानुविधायकः ॥ 10.11 ॥

'''10.12'''<br>
अनेकरुद्रकोटीभिर् उपेतस्तिष्ठति प्रिये ।<br>
अधुना संप्रवक्ष्यामि प्रमाणं शिवनिर्मितम् ॥ 10.12 ॥

'''10.13'''<br>
योजनानां वरारोहे यथा भवति तच्छृणु ।<br>
अव्यक्ताद्दशभिर्भागैर् महान्स्थूलो विभाव्यते ॥ 10.13 ॥

'''10.14'''<br>
द्विपञ्चभागो महतो भूतादिः स्थूल उच्यते ।<br>
भूतादेः परिमाणं च भावग्राह्यं न चाक्षुषम् ॥ 10.14 ॥

'''10.15'''<br>
भूतादेर्यद्दशगुणम् अणीयो दृश्यते रजः ।<br>
जालान्तरगते भानौ परमाणुः स उच्यते ॥ 10.15 ॥

'''10.16'''<br>
अष्टानां परमाणूनां समवायस्तु यो भवेत् ।<br>
त्रसरेणुः स विख्यातः तत्पद्मरज उच्यते ॥ 10.16 ॥

'''10.17'''<br>
त्रसरेणवश्च येत्वष्टौ वालाग्रं तु विधीयते ।<br>
वालाग्राणि तथात्वष्टौ लिक्षेति परिकीर्तिता ॥ 10.17 ॥

'''10.18'''<br>
लिक्षाश्चाष्टौ विदुर्यूकां यूकाश्चाष्टौ यवो भवेत् ।<br>
अष्टौ यवा वरारोहे पर्वाङ्गुष्ठमथाङ्गुलम् ॥ 10.18 ॥

'''10.19'''<br>
द्वादशाङ्गुलमानेन वितस्तिस्ताल उच्यते ।<br>
तालद्वयं भवेद्धस्तश् चतुर्विंशतिकाङ्गुलः ॥ 10.19 ॥

'''10.20'''<br>
चतुर्हस्तो धनुर्दण्डो नालिका यूप एव च ।<br>
धनुः सहस्रे द्वे पूर्णे क्रोशः समभिधीयते ॥ 10.20 ॥

'''10.21'''<br>
क्रोशद्वयेन गव्यूतिर् गव्यूती द्वे तु योजनम् ।<br>
अनेन परिमाणेन योजनानां यशस्विनि ॥ 10.21 ॥

'''10.22'''<br>
सिंहासनं महादीप्तं सहस्रद्वयविस्तृतम् ।<br>
सहस्रमुच्छ्रितं तस्य महापीठेषु सुव्रते ॥ 10.22 ॥

'''10.23'''<br>
तिष्ठते तत्र देवेशः कालो द्वादशलोचनः ।<br>
सितरक्तपीतकृष्णश् चतुर्वक्त्रो महाबलः ॥ 10.23 ॥

'''10.24'''<br>
रक्ताङ्गो ऽथ करालश्च पिङ्गभ्रूश्मश्रुलोचनः ।<br>
वक्त्रज्वाला जटाज्वाला लोमज्वालाः सुजाज्वलाः ॥ 10.24 ॥

'''10.25'''<br>
ज्वलन्त्यस्यायुधज्वालाः सुतीव्राः करमध्यगाः ।<br>
ज्वलत्पर्वतवद्दीप्तो ज्वलज्ज्वालाभिराजितः ॥ 10.25 ॥

'''10.26'''<br>
दशबाहुर्महात्मा वै खड्गखेटकधारकः ।<br>
शरशार्ङ्गविहस्तश्च पाशाङ्कुशधरस्तथा ॥ 10.26 ॥

'''10.27'''<br>
कपालखट्वाङ्गधरो वरदाभयपाणिभृत् ।<br>
दशयोजनलक्षाणि शरीरं भाति भास्वरम् ॥ 10.27 ॥

'''10.28'''<br>
कोटियोजनमानेन भुवनं चास्य जाज्वलम् ।<br>
संभृतं रुद्रकन्याभी रुद्रैर्ज्वलितशूलिभिः ॥ 10.28 ॥

'''10.29'''<br>
नानारूपविमानैश्च प्रज्वलद्भिः समावृतम् ।<br>
ज्वालास्तस्य विनिष्क्रान्ताः कोटयो दशचोर्ध्वतः ॥ 10.29 ॥

'''10.30'''<br>
तस्योपरिष्टाद्देवेशि पञ्चकोट्यो वरानने ।<br>
न कश्चिन्नवसत्यत्र धूमोष्मपरिवारितः ॥ 10.30 ॥

'''10.31'''<br>
अतः परं वरारोहे नरकाः परिकीर्तिताः ।<br>
पञ्चाशत्कोटयो देवि कथिताह्यनुपूर्वशः ॥ 10.31 ॥

'''10.32'''<br>
प्रधानं संप्रवक्ष्यामि शतं तत्र वरानने ।<br>
चत्वारिंशत्समोपेतं कथितं नामतः शृणु ॥ 10.32 ॥

'''10.33'''<br>
अवीची रौरवश्चैव महारौरव एव च ।<br>
तामिस्रश्चान्धतामिस्रः संजीवनसुजीवनौ ॥ 10.33 ॥

'''10.34'''<br>
पद्मश्चैव महापद्मः कालसूत्रस्तथैव च ।<br>
सूचीमुखः महाकायः क्षुरधारो ऽसिपर्वतः ॥ 10.34 ॥

'''10.35'''<br>
असिस्तालो द्रुमश्चैव द्रुममस्तक एव च ।<br>
द्रुमारामश्च विख्यातः कुम्भीपाकस्तथैव च ॥ 10.35 ॥

'''10.36'''<br>
अम्बरेषो ऽङ्गारराशिः तीक्ष्णतुण्डस्तथैव च ।<br>
वज्रतुण्डश्च शकुनिः मीनोदरखरोदरौ ॥ 10.36 ॥

'''10.37'''<br>
सन्दंशः वज्रकायश्च मेदकश्च वरानने ।<br>
उष्ट्रग्रीवो महाकायो वेतालो वडवामुखः ॥ 10.37 ॥

'''10.38'''<br>
असृक्पूयह्रदश्चैव भ्रमरो मषकस्तथा ।<br>
संग्रहश्च कपालश्च तप्तकवच एव च ॥ 10.38 ॥

'''10.39'''<br>
गजपादो महावक्त्रः कूर्माख्योनकुलस्तथा ।<br>
पीडनश्चैवकुम्भीरः क्रकचः शूलमेव च ॥ 10.39 ॥

'''10.40'''<br>
अनङ्गश्चाङ्गारोद्गारः प्रदीप्तस्त्रिमुखस्तथा ।<br>
पञ्चवक्त्रः शतास्यश्च जलौको बिलधूमकः ॥ 10.40 ॥

'''10.41'''<br>
सुतप्तो जतुपङ्कश्च घोररूपो ऽतिदारुणः ।<br>
अस्थिभङ्गः पूतिमांसः द्रव्यश्चैव त्वमेध्यकः ॥ 10.41 ॥

'''10.42'''<br>
उलूकः परशुर्दण्डः काकाख्यश्च तथैव च ।<br>
सोच्छ्वासश्च निरुच्छ्वासः वृकास्यश्च तथैव च ॥ 10.42 ॥

'''10.43'''<br>
अश्वास्यो गोपलादश्च अलोको दहनस्तथा ।<br>
श्ववक्त्रो ऽथ दवाग्निश्च क्षारकूपस्तथा तमः ॥ 10.43 ॥

'''10.44'''<br>
अहीनां निचयश्चैव तप्तपाषाण एव च ।<br>
विरूपो रूपवांश्चैव चित्री चित्रधरस्तथा ॥ 10.44 ॥

'''10.45'''<br>
कृष्णपिङ्गलरक्तास्यः महिषो राक्षसस्तथा ।<br>
कुब्जः उत्तप्ततैलाख्यः अशनी वृष्टिमुद्गरौ ॥ 10.45 ॥

'''10.46'''<br>
मुसलः अनातपश्चैव यमलाद्रिस्तथैव च ।<br>
क्रिमिकूटः बहुशाखः शल्मलिश्च फडिस्तथा ॥ 10.46 ॥

'''10.47'''<br>
निगडो लोहरज्जुश्च लोहपञ्जर एव च ।<br>
तनुभेदश्चोरगश्च वृश्चिकः काल एव च ॥ 10.47 ॥

'''10.48'''<br>
वज्रकणः कटाहश्च पट्टः संकुल एव च ।<br>
घोरश्चाजगरश्चैव महावैतरणी तथा ॥ 10.48 ॥

'''10.49'''<br>
गृद्ध्रश्च कुररश्चैव कुक्कुटश्च प्रमर्दकः ।<br>
कर्दमः दुर्दुरश्चैव लम्बोष्ठो वज्रनासिकः ॥ 10.49 ॥

'''10.50'''<br>
चिपिटः खञ्जरीटश्च शवलो नील एव च ।<br>
काकः कङ्कुममुखश्चैव शिवारावस्ततः परः ॥ 10.50 ॥

'''10.51'''<br>
गजनादो महानादः सिंहनादस्तथैव च ।<br>
महाग्राहस्तथा नक्रो मूषिकाकीटसागरः ॥ 10.51 ॥

'''10.52'''<br>
अवाक्शिराः त्रिरावर्तः चक्रपीडनकस्तथा ।<br>
त्रपुलेपस्त्रपुकूपः इक्षुयन्त्रः गिरेर्लता ॥ 10.52 ॥

'''10.53'''<br>
कटङ्कटश्चविख्यातः तप्तवालुक एव च ।<br>
एते ऽतिघोरा नरकास् त्रिकोणाः परिकीर्तिताः ॥ 10.53 ॥

'''10.54'''<br>
असत्कर्मरतानां च प्राणिनां पातनाय तु ।<br>
निस्त्रिंशकर्मकर्तॄणां शठानां पापिनां तथा ॥ 10.54 ॥

'''10.55'''<br>
निर्दयाधमजातीनां परहिंसारतात्मनाम् ।<br>
परदाररतानां च शिवशास्त्रस्य दूषिणाम् ॥ 10.55 ॥

'''10.56'''<br>
देवद्रव्यापहर्तॄणां ब्रह्मघ्नपितृघातिनाम् ।<br>
गोघ्नानां च कृतघ्नानां मित्रविस्रम्भघातिनाम् ॥ 10.56 ॥

'''10.57'''<br>
सुवर्णभूमिहर्तॄणां शौचाचारनिवर्तिनाम् ।<br>
दयादाक्षिण्यहीनानां पैशुन्यानृतचेतसाम् ॥ 10.57 ॥

'''10.58'''<br>
नरकास्तु समाख्यातास् त्व् अकर्मपथवर्तिनाम् ।<br>
शुभकर्मरता लोका नरके न पतन्ति हि ॥ 10.58 ॥

'''10.59'''<br>
तत्समासेन वक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ।<br>
सत्यं क्षान्तिरहिंसा च शौचं स्नानमकल्कता ॥ 10.59 ॥

'''10.60'''<br>
दयालौल्यं च यस्यासौ नरकान्नाधिगच्छति ।<br>
शान्तो दान्तः सुहृष्टात्मा त्व् अनहंकारवान्समः ॥ 10.60 ॥

'''10.61'''<br>
अद्रोही चानसूयश्च परैश्वर्ये च निःस्पृहः ।<br>
अमात्सर्यममानित्वं शिवभक्तिरचापलम् ॥ 10.61 ॥

'''10.62'''<br>
जपध्यानरतिः स्थैर्यं कार्पण्यस्य च वर्जनम् ।<br>
व्रतानि नियमाश्चैव स्वाध्यायश्च त्रिदंध्यता ॥ 10.62 ॥

'''10.63'''<br>
सर्वत्र श्रद्दधानत्वम् आर्जवं ह्रीर्मनस्विता ।<br>
तेजः प्रशान्तिः संतोषो ऽप्रियवाक्यविवर्जनम् ॥ 10.63 ॥

'''10.64'''<br>
समीक्ष्यकारिता नित्यं मनोहंकारनिग्रहः ।<br>
अदम्भित्वममायित्वम् अकल्को ज्ञानशीलता ॥ 10.64 ॥

'''10.65'''<br>
पितृदेवार्चने भक्तिर् गोब्राह्मण शरण्यता ।<br>
अग्नौ होमो गुरुर्दानं ज्ञानिनां पर्युपासनम् ॥ 10.65 ॥

'''10.66'''<br>
एकान्ते च रतिर्ध्यानम् आत्मन्येव च तुष्टता ।<br>
अव्यापारः परार्थेषु औदासीन्यमनागसः ॥ 10.66 ॥

'''10.67'''<br>
अक्रोधित्वमनालस्याम् एते धर्माः प्रकीर्तिताः ।<br>
यस्त्वेतान्भजते भावान् सो ऽमृतत्वाय कल्पते ॥ 10.67 ॥

'''10.68'''<br>
नश्यन्ति पौरुषाः पाशा ये ऽप्यनन्ताः प्रकीर्तिताः ।<br>
शिवाचाररतानां तु धार्मिकाणां हि देहिनाम् ॥ 10.68 ॥

'''10.69'''<br>
तस्मादेवं तु विज्ञाय मनो धर्मे नियोजयेत् ।<br>
यस्य चित्तमसंभ्रान्तं निर्विकल्पमकल्मषम् ॥ 10.69 ॥

'''10.70'''<br>
स याति परमांल्लोकान् नरकांश्च न पश्यति ।<br>
यस्य बुद्धिरसंमूढा सर्वभूतेष्वपातकी ॥ 10.70 ॥

'''10.71'''<br>
अकल्कवान्सत्त्ववान्यो नरकान्स न पश्यति ।<br>
जितानि येनेन्द्रियाणि मनो यस्य वशे स्थितम् ॥ 10.71 ॥

'''10.72'''<br>
तज्जयेन जितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।<br>
स्वकार्ये परकार्ये वा यस्य बुद्धिः स्थिरा भवेत् ॥ 10.72 ॥

'''10.73'''<br>
एतदेव हि पाण्डित्यं शेषाः पुस्तकवाचकाः ।<br>
इत्येष तान्त्रिको न्यायः कथितस्तु समासतः ॥ 10.73 ॥

'''10.74'''<br>
अतान्त्रिकाणामन्येषां परिसंख्या न विद्यते ।<br>
शिवशास्त्ररता ये तु गुरुभक्तिपरायणाः ॥ 10.74 ॥

'''10.75'''<br>
परतत्त्वविदो ये तु न तेषां दुरितं भवेत् ।<br>
एतेषां नरकाणां तु प्रधानानि निबोध मे ॥ 10.75 ॥

'''10.76'''<br>
पञ्चत्रिंशत्तु नरकाः चतुर्भेदाः प्रकीर्तिताः ।<br>
चत्वारिंशच्छतंह्येतत् समासात्परिकीर्तितम् ॥ 10.76 ॥

'''10.77'''<br>
तैर्विशुद्धैर्विशुद्ध्यन्ति पञ्चाशत्कोटयस्तु ताः ।<br>
पञ्चत्रिंशद्यदा वैते द्वात्रिंशद्वा विशोधिताः ॥ 10.77 ॥

'''10.78'''<br>
चत्वारिंशच्छतं शुद्धं तदेतत्स्याद्वरानने ।<br>
त्रिभिः शुद्धैस्तु द्वात्रिंशच् छुद्धा एव भवन्ति हि ॥ 10.78 ॥

'''10.79'''<br>
तेषां नामानि वक्ष्यामि त्रयाणां वरवर्णिनि ।<br>
अवीचिश्चैव विख्यातः कुम्भीपाकश्च दारुणः ॥ 10.79 ॥

'''10.80'''<br>
महारौरवराजश्च स्थानं तेषां निबोध मे ।<br>
अधोमध्योर्ध्वभागेषु संस्थितास्ते यथाक्रमम् ॥ 10.80 ॥

'''10.81'''<br>
व्याप्तिं तेषां प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ।<br>
नरकैकादशगतम् अवीचिं शोधयेत्प्रिये ॥ 10.81 ॥

'''10.82'''<br>
आत्मना द्वादशं देवि कुम्भीपाकं विशोधयेत् ।<br>
महारौरवसंज्ञं चाप्य् एवमेव न संशयः ॥ 10.82 ॥

'''10.83'''<br>
पञ्चत्रिंशत्प्रवक्ष्यामि समासेन वरानने ।<br>
अवीचिः क्रिमिनिचयो नदी वैतरणी तथा ॥ 10.83 ॥

'''10.84'''<br>
लोहश्च शल्मलिश्चैवाप्य् असिपर्वत एव च ।<br>
सोच्छ्वासश्च निरुच्छ्वासः पूतिमांसः परस्तथा ॥ 10.84 ॥

'''10.85'''<br>
तप्तत्रपुः क्षारकूपो जतुलेपस्तथैव च ।<br>
अन्तर्भूता अवीचौ तु कुम्भीपाकस्य श्रूयताम् ॥ 10.85 ॥

'''10.86'''<br>
अस्थिभङ्गः क्रकचछेदः कूपश्चापि कटङ्कटः ।<br>
वसामिश्रोह्ययस्तुण्डस् त्रपुलेपः प्रकीर्तितः ॥ 10.86 ॥

'''10.87'''<br>
कुम्भीपाकश्च विज्ञेयस् तीक्ष्णासिश्च तथैव च ।<br>
तप्रलोहश्च विज्ञेयः क्षुरधारपथस्तथा ॥ 10.87 ॥

'''10.88'''<br>
अशनिश्च सुतप्तश्च द्वादशैते प्रकीर्तिताः ।<br>
एकादशान्तर्विज्ञेयाः कुम्भीपाकस्य दारुणाः ॥ 10.88 ॥

'''10.89'''<br>
महारौरवराजे च अत ऊर्ध्वं निबोध मे ।<br>
कालसूत्रो महापद्मः कुम्भः संजीवनेक्षुकौ ॥ 10.89 ॥

'''10.90'''<br>
पाशो ऽम्बरेषकश्चैव अयःपट्टस्तथैव च ।<br>
दण्डयन्त्रस्त्वमेध्यश्च घोररूपस्तथापरः ॥ 10.90 ॥

'''10.91'''<br>
महारौरव एतेषाम् उपरिष्टाद्व्यवस्थितः ।<br>
अवीचौ कृमिनरकान् कुम्भीपाके सुदारुणान् ॥ 10.91 ॥

'''10.92'''<br>
महारौरवके ऽमेध्यान् अन्तर्भूतान्विचिन्तयेत् ।<br>
द्वात्रिंशन्नरकाणां च मानं चैव निबोध मे ॥ 10.92 ॥

'''10.93'''<br>
नवनवतिर्लक्षाणि एकैकस्योच्छ्रयः स्मृतः ।<br>
लक्षमात्रान्तरा ज्ञेया द्वात्रिंशच्चाप्यनुक्रमात् ॥ 10.93 ॥

'''10.94'''<br>
एतेषामुपरिष्टात्तु प्रभुत्वेन वरानने ।<br>
योगैश्वर्यगुणोपेतः कूष्माण्डाधिपतिः स्थितः ॥ 10.94 ॥

'''10.95'''<br>
नवनवतिर्लक्षाणि पुरं तस्य प्रकीर्तितम् ।<br>
तस्योपरिष्टात्पातालान् कथयामि समासतः ॥ 10.95 ॥

'''10.96'''<br>
आभासं वरतालं च शर्करं च गभस्तिमत् ।<br>
महातलं च सुतलं रसातलमतः परम् ॥ 10.96 ॥

'''10.97'''<br>
सौवर्णमष्टमं ज्ञेयं सर्वकामसमन्वितम् ।<br>
आभासाद्यावत्सौवर्णं प्रमाणं कथयामि ते ॥ 10.97 ॥

'''10.98'''<br>
सहस्रनवकोत्सेधम् एकैकं तु पुरोत्तमम् ।<br>
एकैकस्यान्तरं ज्ञेयं सहस्रपरिसंख्यया ॥ 10.98 ॥

'''10.99'''<br>
छत्राकाराणि सर्वाणि तेषां वै भुवनानि तु ।<br>
सर्वकामैः समेतानि गुणैः सर्वैर्युतानि तु ॥ 10.99 ॥

'''10.100'''<br>
हेमप्राकारशिखरैश् छत्रध्वजसमाकुलैः ।<br>
किङ्किणीजालमुखरैस् तोरणाट्टालमण्डितैः ॥ 10.100 ॥

'''10.101'''<br>
निर्गमैः सगवाक्षैश्च दिव्यवस्त्रविभूषितैः ।<br>
तन्त्रीमुरजवाद्यैश्च गेयतूर्यरवाकुलैः ॥ 10.101 ॥

'''10.102'''<br>
नानाभुवनपङ्क्त्योघैः सर्वरत्नसमुज्ज्वलैः ।<br>
प्रासादैस्तुङ्गशिखरैश् चन्द्रातपसमप्रभैः ॥ 10.102 ॥

'''10.103'''<br>
रथ्यामार्गवरारामैः सदापुष्पफलान्वितैः ।<br>
कोकिलारावमधुरैः शिखिषट्पदसेवितैः ॥ 10.103 ॥

'''10.104'''<br>
हंसकारण्डवाकीर्णैश् चक्रवाकोपशोभितैः ।<br>
सारसारावसंघुष्टपद्मिनीषण्डमण्डितैः ॥ 10.104 ॥

'''10.105'''<br>
तडागैः स्वच्छतोयाढ्यैर् दीर्घिकाभिर्युतानि तु ।<br>
पुरुषैश्च महाकायैर् महाबलपराक्रमैः ॥ 10.105 ॥

'''10.106'''<br>
सर्वैश्वर्यस्वरूपाढ्यैः सर्वलक्षणसंयुतैः ।<br>
दिव्यवस्त्रैः सुताम्बूलैर् दिव्यगन्धानुलेपनैः ॥ 10.106 ॥

'''10.107'''<br>
दिव्याभरणसंयुक्तैर् मुकुटै रत्नमण्डितैः ।<br>
शिवाराधनसक्ता ये तत्प्रसादेन साधकाः ॥ 10.107 ॥

'''10.108'''<br>
ते विशन्ति महादेवि पातालं सिद्धसेवितम् ।<br>
रसं रसायनं दिव्यं सिद्धद्रव्यं लभन्ति ते ॥ 10.108 ॥

'''10.109'''<br>
क्रीडन्ति चान्ये सततं दिव्यानां योषितां गणैः ।<br>
कामिनः कामरूपैस्तु मत्तमातङ्गगामिभिः ॥ 10.109 ॥

'''10.110'''<br>
सर्वाभरणसंयुक्तैः कामशास्त्रसुपेशलैः ।<br>
दिव्यवस्त्रपरीधानैः स्तनभारसमानतैः ॥ 10.110 ॥

'''10.111'''<br>
मध्यक्षामैः प्रसन्नास्यैस् तरलायतलोचनैः ।<br>
सकिङ्किणीनितम्बैश्च हारकेयूरशोभितैः ॥ 10.111 ॥

'''10.112'''<br>
सुगन्धिगन्धलिप्ताङ्गैः काञ्चीमेखलमण्डितैः ।<br>
एवं ते कथिता देवि पातालान्तरवासिनः ॥ 10.112 ॥

'''10.113'''<br>
त्रयो ऽसुरास्तथा नागा राक्षसाश्च विभागतः ।<br>
एकैकत्र च पाताले कथितास्ते वरानने ॥ 10.113 ॥

'''10.114'''<br>
पातालसप्तके ज्ञेयास् तथान्ये भुवनाधिपाः ।<br>
बलोह्यतिबलश्चैव बलवान्बलविक्रमः ॥ 10.114 ॥

'''10.115'''<br>
सुबलो बलभद्रश्च बलाध्यक्षश्च कीर्तिताः ।<br>
एतैः शुद्धैरिमे शुद्धाः सप्तपातालवासिनः ॥ 10.115 ॥

'''10.116'''<br>
यदूर्ध्वे चैव सौवर्णं पातालं परिकीर्तितम् ।<br>
तत्र वसत्यसौ देवो हाटकः परमेश्वरः ॥ 10.116 ॥

'''10.117'''<br>
पुरकोटिसहस्रैस्तु समन्तात्परिवारितः ।<br>
सिद्धैरुद्रगणैर्दिव्यैर् भगिनीमातृभिर्वृतः ॥ 10.117 ॥

'''10.118'''<br>
योगिनीयोगकन्याभी रुद्रैश्चैव सकन्यकैः ।<br>
सिद्धद्रव्यसमैर्मन्त्रैश् चिन्तामणिरसायनैः ॥ 10.118 ॥

'''10.119'''<br>
सिद्धविद्यासमृद्धं वै हाटकेशस्य मन्दिरम् ।<br>
हठत्प्रवेशयेल्लोकां स्तद्भावगतमानसान् ॥ 10.119 ॥

'''10.120'''<br>
तेनासौ हाटकः प्रोक्तो देवदेवो महेश्वरः ।<br>
तस्योर्ध्वे तु सहस्राणि योजनानां तु विंशतिः ॥ 10.120 ॥

'''10.121'''<br>
भूकटाहः समुद्दिष्टः समन्तात्तु वरानने ।<br>
अतो भगवती पृथ्वी नानाजनपदाकुला ॥ 10.121 ॥

'''10.122'''<br>
तस्या मध्ये महामेरुः सौवर्णश्च वरानने ।<br>
तस्याचलस्य विस्तारम् ऊर्ध्वाधः कथयामि ते ॥ 10.122 ॥

'''10.123'''<br>
योजनानां सहस्राणि चतुरशीतिरुच्छ्रितः ।<br>
षोडशैव सहस्राणि अधोभागे प्ररोपितः ॥ 10.123 ॥

'''10.124'''<br>
तान्येव मूलविस्तारः द्विगुणो मूर्धविस्तरः ।<br>
तस्योर्ध्वे तु सभा दिव्या नाम्ना चैव मनोवती ॥ 10.124 ॥

'''10.125'''<br>
चतुर्दशसहस्राणि योजनानां प्रमाणतः ।<br>
सर्वरत्नसुशोभाढ्या स्त्रीसहस्रसमन्विता ॥ 10.125 ॥

'''10.126'''<br>
सर्वभोगगणोपेता ब्रह्मणस्तु महात्मनः ।<br>
सिद्धविद्याधराकीर्णा ऋषिभिः परिवारिता ॥ 10.126 ॥

'''10.127'''<br>
तस्या ईशानदिग्भागे ज्योतिष्कं शिखरं स्मृतम् ।<br>
सूर्यकोटिप्रतीकाशं गणप्रथमसेवितम् ॥ 10.127 ॥

'''10.128'''<br>
सर्वर्तुकुसुमोपेतं देवगन्धर्वसेवितम् ।<br>
स्त्रीसहस्रसमाकीर्णं सर्वैश्वर्यसमन्वितम् ॥ 10.128 ॥

'''10.129'''<br>
तत्रास्ते भगवान्देवस् त्र्यम्बकः परमेश्वरः ।<br>
लोकपालैर्वृतो ऽसौ हि ब्रह्मविष्ण्विन्द्रनायकः ॥ 10.129 ॥

'''10.130'''<br>
ममांशं तं विजानीयाः सुरसिद्धनमस्कृतम् ।<br>
अधिकारं प्रकुरुते परेच्छासंप्रचोदितः ॥ 10.130 ॥

'''10.131'''<br>
सभाया ब्रह्मणो ऽधस्तात् सहस्राणि चतुर्दश ।<br>
योजनानां परित्यज्य चक्रवाटः समन्ततः ॥ 10.131 ॥

'''10.132'''<br>
स्वर्गाष्टकं समुद्दिष्टं तत्र तिष्टन्ति लोकपाः ।<br>
पूर्वेणेन्द्रस्य विख्याता पुरी नाम्नामरावती ॥ 10.132 ॥

'''10.133'''<br>
तेजोवती तथाग्नेय्यां चित्रभानोः प्रकीर्तिता ।<br>
दक्षिणे यमराजस्य नाम्ना संयमनी पुरी ॥ 10.133 ॥

'''10.134'''<br>
कृष्णाङ्गारा तु नैऋत्यां राक्षसेशस्य कीर्तिता ।<br>
पश्चिमेन जलेशस्य नाम्ना शुद्धवती स्मृता ॥ 10.134 ॥

'''10.135'''<br>
वायव्यां तु पुरी वायोर् नाम्ना गन्धवहा प्रिये ।<br>
उत्तरेणापि सोमस्य पुरी नाम्ना महोदया ॥ 10.135 ॥

'''10.136'''<br>
ऐशान्यामीशराजस्य पुरी नाम्ना यशोवती ।<br>
एतासामुत्तरे देवि शृणु षड्विंशतिं पुरीः ॥ 10.136 ॥

'''10.137'''<br>
दक्षिणेनामरावत्याः कामवत्यप्सरः पुरी ।<br>
सौवर्णी सिद्धसङ्घानां तस्या वै दक्षिणेन तु ॥ 10.137 ॥

'''10.138'''<br>
तस्या वै दक्षिणेनान्या पद्मरागोपशोभिता ।<br>
आदित्यानां पुरीख्याता नाम्नाचांशुमती शुभा ॥ 10.138 ॥

'''10.139'''<br>
साध्यानां राजती दिव्या ख्याता वै कुसुमावती ।<br>
वह्नेः पश्चिमदिग्भागे विश्वेषां रेवती पुरी ॥ 10.139 ॥

'''10.140'''<br>
तस्यास्तु पश्चिमे देवि दिव्या वै विश्वकर्मणः ।<br>
पश्चिमे धर्मराजस्य मातृनन्दा पुरी स्मृता ॥ 10.140 ॥

'''10.141'''<br>
क्रीडन्ति मातरस्तत्र मधुपानविघूर्णिताः ।<br>
रुद्राणां पश्चिमे तस्या रोहिता नाम काञ्चनी ॥ 10.141 ॥

'''10.142'''<br>
तत्र शूलधरा रुद्रा यमस्य परिचारकाः ।<br>
तस्याः पश्चिमतो ज्ञेया नाम्ना गुणवती पुरी ॥ 10.142 ॥

'''10.143'''<br>
एकादशानां रुद्राणां वज्रप्राकारतोरणा ।<br>
निरृतेः पूर्वभागे तु पिङ्गला नाम वै पुरी ॥ 10.143 ॥

'''10.144'''<br>
स्वकर्मसंज्ञा देवेशि पिशाचास्तत्र संस्थिताः ।<br>
नैरृत्युत्तरसामीप्ये पुरी कृष्णावती स्मृता ॥ 10.144 ॥

'''10.145'''<br>
निस्त्रिंशा नाम तत्रैव वसन्ति राक्षसाः सदा ।<br>
तस्या अप्युत्तरे भागे पुरी हैमी सुखावती ॥ 10.145 ॥

'''10.146'''<br>
मित्रो वसति तत्रैव बहुभृत्यजनावृतः ।<br>
तस्या अप्युत्तरे हैमी गान्धर्वी नाम विशृता ॥ 10.146 ॥

'''10.147'''<br>
वसन्ति तत्र गन्धर्वा दिव्यकन्यासमावृताः ।<br>
दशकोटिसहस्राणि तेषां संख्या प्रकीर्तिता ॥ 10.147 ॥

'''10.148'''<br>
भूतानां सिद्धसेना तु वरुणस्य तु दक्षिणे ।<br>
हेमसंज्ञा वसूनां तु वरुणस्यापि चोत्तरे ॥ 10.148 ॥

'''10.149'''<br>
तस्यास्तूत्तरतो देवि नाम्ना सिद्धवती पुरी ।<br>
सर्वविद्याधराणां तु सा पुरी परिकीर्तिता ॥ 10.149 ॥

'''10.150'''<br>
वायोर्दक्षिणतो देवि सिद्धा नाम्ना पुरी स्मृता ।<br>
वसन्ति किन्नरास्तत्र पुरैर्हेमार्कसप्रभैः ॥ 10.150 ॥

'''10.151'''<br>
वायोः पूर्वेण गान्धर्वी हैमी चित्ररथस्य तु ।<br>
गन्धर्वराजमुख्यस्य दिव्यगन्धर्वनादिता ॥ 10.151 ॥

'''10.152'''<br>
आस्ते भगवती साक्षात् सप्रस्वरविभूषिता ।<br>
ग्रामत्रयपरीधाना जातिमेखलमण्डिता ॥ 10.152 ॥

'''10.153'''<br>
मूर्च्छनातानचित्राङ्गी नानातालकलोदया ।<br>
लक्षणव्यञ्जनोपेता मध्यमेनावगुण्ठिता ॥ 10.153 ॥

'''10.154'''<br>
गन्धर्वैर्गीयमाना सा तत्र देवी सरस्वती ।<br>
नारदाद्यैश्च ऋषिभिर् नागकिन्नरसेविता ॥ 10.154 ॥

'''10.155'''<br>
तस्याःपूर्वेण चित्रा वै तुम्बुरुर्नारदस्य च ।<br>
सोमस्य पश्चात्प्रमदा गुह्यकानां पुरी स्मृता ॥ 10.155 ॥

'''10.156'''<br>
पूर्वेणैव तु सोमस्य नाम्ना चित्रवती पुरी ।<br>
सर्वधातुमयी चित्रा कुबेरस्य महात्मनः ॥ 10.156 ॥

'''10.157'''<br>
षड्विंशतिसहस्रैस्तु कोटीनां परिवारितः ।<br>
यक्षाणामुत्तमः श्रीमान् आस्ते भोगैरनुत्तमैः ॥ 10.157 ॥

'''10.158'''<br>
तस्या पूर्वे शुभा नाम्ना जाम्बूनदमयी पुरी ।<br>
तत्र वै कर्मदेवास्तु देवत्वं कर्मणा गताः ॥ 10.158 ॥

'''10.159'''<br>
पश्चिमेनेशराजस्य विष्णोर्वै श्रीमती पुरी ।<br>
तत्रास्ते श्रीपतिः श्रीमान् अतसीपुष्पसन्निभः ॥ 10.159 ॥

'''10.160'''<br>
शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासा जनार्दनः ।<br>
ईशस्य दक्षिणेभागे नाम्ना पद्मवती पुरी ॥ 10.160 ॥

'''10.161'''<br>
महापद्मोपविष्टस्य पद्ममालाधरस्य तु ।<br>
पद्मपत्रायताक्षस्य ब्रह्मणः पद्मजन्मनः ॥ 10.161 ॥

'''10.162'''<br>
तस्या दक्षिणतो देवि नाम्ना कामसुखावती ।<br>
अश्विनौ तत्र देवेशि तथा धन्वन्तरिः स्थितः ॥ 10.162 ॥

'''10.163'''<br>
उत्तरेत्वमरावत्या महामेघेति विश्रुता ।<br>
विनायकानां सा दिव्या वसतिस्तत्र कल्पिता ॥ 10.163 ॥

'''10.164'''<br>
दशकोटिसहस्राणि वीर्यवन्तः शुभास्तथा ।<br>
विनायका महादीप्ता अग्निज्वलिततेजसः ॥ 10.164 ॥

'''10.165'''<br>
असुराणां वधार्थाय अङ्गुष्ठान्निर्मिता मया ।<br>
एवंविधैरधश्चोर्ध्वं मेरुः पुरवरैर्वृतः ॥ 10.165 ॥

'''10.166'''<br>
पुर्यश्च याः समाख्याता मेरोश्चैव समन्ततः ।<br>
पुरकोटिसहस्रैस्तु सर्वास्ताः संभृताः प्रिये ॥ 10.166 ॥

'''10.167'''<br>
सर्वैश्वर्यसुसंपूर्णाः सर्वरत्नसमुज्ज्वलाः ।<br>
दिव्यस्त्रीभिः समाकीर्णा दिव्यपुंभिः समाकुलाः ॥ 10.167 ॥

'''10.168'''<br>
आनन्दः सततं देवि देवानां च पुरे पुरे ।<br>
विमाननगरारामैश् चतुरोद्यानमण्डपैः ॥ 10.168 ॥

'''10.169'''<br>
छत्रध्वजपताकाभिर् गजवाजिसमाकुलैः ।<br>
द्वन्द्वभीनन्दिशब्दैश्च शङ्खकाहलनिःस्वनैः ॥ 10.169 ॥

'''10.170'''<br>
गीतनृत्तैस्तथाकीर्णं देवानां मन्दिरं सदा ।<br>
इष्टापूर्तरता देवि ये नरा पुण्यभारते ॥ 10.170 ॥

'''10.171'''<br>
त्र्यम्बकं सकृदर्चन्ति मेरुं गच्छन्ति ते नराः ।<br>
गङ्गातोयसुसंसिक्ताः क्रीडन्ति सुरसत्तमाः ॥ 10.171 ॥

'''10.172'''<br>
कथं गङ्गासमुत्पन्ना सुरसिद्धनमस्कृता ।<br>
कथयस्व प्रसादेन समासात्सुरसत्तम ॥ 10.172 ॥

'''10.173'''<br>
गङ्गायाश्च समुत्पत्तिं कथयिष्यामि सुव्रते ।<br>
जगन्माता महादेवि मम पत्नी पुरा हि सा ॥ 10.173 ॥

'''10.174'''<br>
ममनेत्रोदकं चैव करजैश्छादिते मम ।<br>
पुनरुद्घाटिते नेत्रे जगन्मातः पुरा त्वया ॥ 10.174 ॥

'''10.175'''<br>
मन्नेत्रेभ्यो ऽस्रवत्तोयं त्वदीयाङ्गुलिभिः प्रिये ।<br>
दशधा निःसृता गङ्गा कपालावरणे मम ॥ 10.175 ॥

'''10.176'''<br>
सप्तैव संस्थितास्तत्र एका विष्णुपुरे स्थिता ।<br>
द्वितीया ब्रह्मलोकोर्ध्वे तृतीया सत्यलोकगा ॥ 10.176 ॥

'''10.177'''<br>
स्वर्गे चैवपुनः सा वै संस्थिता सोममण्डले ।<br>
सोमाच्चैव विनिः सृत्य पुरकाशे व्यवस्थिता ॥ 10.177 ॥

'''10.178'''<br>
ततो ऽहं संस्तुतो देवि ब्रह्मविष्णुपुरःसरैः ।<br>
गङ्गानदीं महापुण्यां मर्त्यानां हितकाम्यया ॥ 10.178 ॥

'''10.179'''<br>
अवतार्य महादेव मर्त्यलोकं विसर्जय ।<br>
ततो मया सुरेशानि प्रोक्ता सा त्वपराजिता ॥ 10.179 ॥

'''10.180'''<br>
लोकानां तु हितार्थाय आगच्छ सुरसुन्दरि ।<br>
आगत्य मम मूर्धानं मेरुमूर्ध्नि पुनर्गता ॥ 10.180 ॥

'''10.181'''<br>
तस्मान्निर्गत्य देवेशि चतुर्दिक्षूदधिं गता ।<br>
पूर्वे सीता समुद्दिष्टा सुवहा दक्षिणेन तु ॥ 10.181 ॥

'''10.182'''<br>
सुनन्दा पश्चिमे भागे भद्रसोमा तथोत्तरे ।<br>
मन्दरस्तु महादेवि गन्धमादनसंज्ञकः ॥ 10.182 ॥

'''10.183'''<br>
विपुलश्च सुपार्श्वश्च पूर्वाद्या उत्तरान्तकाः ।<br>
विष्कम्भाश्च समाख्याताः वर्णांश्चैव निबोध मे ॥ 10.183 ॥

'''10.184'''<br>
सितं चैव हरिद्राभं नीलं दाडिमसप्रभम् ।<br>
प्राग्विष्कम्भसमीपे तु नाम्ना चित्ररथं वनम् ॥ 10.184 ॥

'''10.185'''<br>
तत्रारुणोदकं नाम तडागं पद्ममण्डितम् ।<br>
गन्धमादनसामीप्ये नन्दनं तु महावनम् ॥ 10.185 ॥

'''10.186'''<br>
तस्यमध्ये ऽम्बुजच्छन्नं मानसं तु सरोवरम् ।<br>
विपुलस्य समीपे तु वैभ्राजं तु महावनम् ॥ 10.186 ॥

'''10.187'''<br>
सितोदं तस्य मध्ये तु तडागं विमलोदकम् ।<br>
वनं पितृवनं नाम स्वपार्श्वस्य समीपतः ॥ 10.187 ॥

'''10.188'''<br>
तस्यान्तस्तु महाभद्रं तडागं च मनोरमम् ।<br>
कल्पद्रुमांश्च चतुरः कथयामि निबोध तान् ॥ 10.188 ॥

'''10.189'''<br>
मन्दरे ऽथ कदम्बं स्यान् मस्तके तु व्यवस्थितम् ।<br>
सहस्रयोजनायामं शाखापञ्चशतोच्छ्रितम् ॥ 10.189 ॥

'''10.190'''<br>
पुष्पैः कुम्भप्रमाणैश्च भ्राजते तत्सुपुष्पितम् ।<br>
तत्प्रमाणा स्मृता जम्बूर् गन्धमादनमूर्धनि ॥ 10.190 ॥

'''10.191'''<br>
तस्याः फलसमूहोत्थो रसो ज्ञेयो ऽमृतोपमः ।<br>
तेन जम्बूनदी जाता प्रिये वेगवती भृशम् ॥ 10.191 ॥

'''10.192'''<br>
मेरुं प्रदक्षिणीकृत्य जम्बूमूलं विशेत्स्वकम् ।<br>
तत्संपर्कात्समुत्पन्नं कनकं देवभूषणम् ॥ 10.192 ॥

'''10.193'''<br>
तेन जाम्बूनदं लोके ज्ञायते भूषणोत्तमम् ।<br>
तत्र वृक्षालतागुल्माः पक्षिणः श्वापदादयः ॥ 10.193 ॥

'''10.194'''<br>
जाम्बूनदमयाः सर्वे ये चान्ये तत्रवासिनः ।<br>
विपुले ऽपि तथाश्वत्थः केतुमाल इति श्रुतः ॥ 10.194 ॥

'''10.195'''<br>
तस्येन्द्रेणासुराञ्जित्वा रत्नमाला प्रलम्बिता ।<br>
तेनासौ केतुमालेति ख्यातः सिद्धनिषेवितः ॥ 10.195 ॥

'''10.196'''<br>
न्यग्रोधश्च सुपार्श्वे तु तत्तुल्यः परिकीर्तितः ।<br>
अनेकगुणसंपन्नो मेरुः ख्यातः समासतः ॥ 10.196 ॥

'''10.197'''<br>
तत्पार्श्वस्थान्प्रिये देशान् काथयामि समासतः ।<br>
मेरुमध्याच्चतुर्दिक्षु लक्षार्धं तु समासतः ॥ 10.197 ॥

'''10.198'''<br>
लवणोदधिपर्यन्तं जम्बुद्वीपं समन्ततः ।<br>
पर्वतान्तरितास्तत्र नव भागा भवन्ति हि ॥ 10.198 ॥

'''10.199'''<br>
दक्षिणे चैव दिग्भागे त्रयो ज्ञेया महीधराः ।<br>
निषधो हेमकूटश्च हिमवानिति ते त्रयः ॥ 10.199 ॥

'''10.200'''<br>
उत्तरे चापि मेरुस्तु नीलः श्वेतो ऽथ शृङ्गवान् ।<br>
प्राक् पश्चिमायाता ह्येते षडेव तु महीधराः ॥ 10.200 ॥

'''10.201'''<br>
नीलश्च निषधश्चैव लक्षयामौ प्रकीर्तितौ ।<br>
श्वेतश्च हेमकूटश्च सहस्रनवतिः स्मृतौ ॥ 10.201 ॥

'''10.202'''<br>
हिमवान् शृङ्गवांश्चैव सहस्राशीतिरेव तु ।<br>
लवणोदधिपर्यन्ताः सहस्रद्वयविस्तृताः ॥ 10.202 ॥

'''10.203'''<br>
कैलासयुक्तो हिमवांस् त्रिशृङ्गश्च सजारुधिः ।<br>
शृङ्गवांश्चन्द्रकनिभः सितः श्वेतो विराजते ॥ 10.203 ॥

'''10.204'''<br>
नीलरत्नमयो नीलो निषधः पद्मरागभः ।<br>
सौवर्णो हेमकूटश्च हिमाभो हिमवानिति ॥ 10.204 ॥

'''10.205'''<br>
पूर्वेण माल्यवान्मेरोः पर्वतस्तु विराजते ।<br>
चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि योजनानां सुरेश्वरि ॥ 10.205 ॥

'''10.206'''<br>
याम्योत्तरायतो भाति सहस्रं तस्य विस्तृतिः ।<br>
तथैवापरदिग्भागे तत्तुल्यो गन्धमादनः ॥ 10.206 ॥

'''10.207'''<br>
नीलश्च निषधश्चैव माल्यवान्गन्धमादनः ।<br>
चत्वारिंशत्सहस्राणि योजनानां समुच्छ्रिताः ॥ 10.207 ॥

'''10.208'''<br>
चतुर्दिक्षु गतौ मेरोर् द्वौ द्वौ सीमान्तपर्वतौ ।<br>
जठरो हेमकूटस्तु पूर्वभागे व्यवस्थितौ ॥ 10.208 ॥

'''10.209'''<br>
कैलासो हिमवांश्चैव दक्षभागे व्यवस्थितौ ।<br>
निषधः पारियात्रश्च अपरेण महीधरौ ॥ 10.209 ॥

'''10.210'''<br>
जारुधिः शृङ्गवांश्चैव उत्तरेण व्यवस्थितौ ।<br>
मेरोः समन्ततो रम्यम् इलावृतमुदाहृतम् ॥ 10.210 ॥

'''10.211'''<br>
अधस्ताच्चक्रवाटस्य नवसाहस्रविस्तृतम् ।<br>
योजनानां चतुर्दिक्षु चतुरश्रं समन्ततः ॥ 10.211 ॥

'''10.212'''<br>
नातपो भानुजस्तत्र न च सोमस्य रश्मयः ।<br>
प्रभवन्ति हि लोकानां मेरोर्भासा प्रभासितम् ॥ 10.212 ॥

'''10.213'''<br>
प्रत्यग्राम्बुजपत्राभा जनाश्चातीव कोमलाः ।<br>
जम्बूरसफलाहारा जरामृत्युविवर्जिताः ॥ 10.213 ॥

'''10.214'''<br>
त्रयोदशाब्दसाहस्रं तेषामायुः प्रकीर्तितम् ।<br>
देवगन्धर्वसिद्धाश्च ऋषयो ऽथ विनायकाः ॥ 10.214 ॥

'''10.215'''<br>
गणमातृभगिन्यश्च वेताला राक्षसादयः ।<br>
एवमाद्यैरसंख्यातैर् वृतं चैतदिलावृतम् ॥ 10.215 ॥

'''10.216'''<br>
गन्धमादनवारुण्यां समुद्रस्य च पूर्वतः ।<br>
केतुमालमिति ख्यातं वर्षं सर्वगुणोत्तमम् ॥ 10.216 ॥

'''10.217'''<br>
नीलोत्पलदलश्यामा जनास्तत्र सुशोभनाः ।<br>
पनसस्य रसं पीत्वा जीवन्त्ययुतमेव च ॥ 10.217 ॥

'''10.218'''<br>
जयन्तो वर्धमानश्च अशोको हरिपर्वतः ।<br>
विशालः कम्बलः कृष्णस् तत्र सप्त कुलाद्रयः ॥ 10.218 ॥

'''10.219'''<br>
माल्यवत्पूर्वभागेन समुद्रस्यापरेण तु ।<br>
वर्षं भद्राश्वसंज्ञं च तत्रापि त्वयुतायुषः ॥ 10.219 ॥

'''10.220'''<br>
जनाश्चन्द्रप्रतीकाशाः कालाम्रफलभोजनाः ।<br>
कौरञ्जः श्वेतपर्णश्च नीलो मालाग्रकस्तथा ॥ 10.220 ॥

'''10.221'''<br>
पद्मश्चैव समाख्यातास् तत्र पञ्च कुलाद्रयः ।<br>
द्वात्रिंशत्तु सहस्राणि पूर्वपश्चायते स्मृते ॥ 10.221 ॥

'''10.222'''<br>
चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि दक्षिणोदक्समायते ।<br>
वर्षे द्वे तु समाख्याते कुरुवर्षनिवासिनः ॥ 10.222 ॥

'''10.223'''<br>
कुरवोनामलोकास्ते कुरुवृक्षफलाशिनः ।<br>
त्रयोदशसहराणि जीवन्ति स्थिरयौवनाः ॥ 10.223 ॥

'''10.224'''<br>
युग्मं युग्मं प्रसूयन्ते वियोगभयवर्जिताः ।<br>
श्यामापुष्पनिभाः स्निग्धाः सुरूपाः पुरुषाः स्त्रियः ॥ 10.224 ॥

'''10.225'''<br>
सर्वरत्नमयी भूमिर् हिमवालुकया चिता ।<br>
नवयोजनसाहस्रं धन्वाकारं प्रकीर्तितम् ॥ 10.225 ॥

'''10.226'''<br>
सूर्यकान्तेन्दुकान्तौ च द्वौ तत्र कुलपर्वतौ ।<br>
कल्पवृक्षः कुरुर्नाम तत्रैव कुसुमोज्ज्वलः ॥ 10.226 ॥

'''10.227'''<br>
तस्य नाम्ना तु तज्ज्ञेयं कुरुवर्षं सुशोभनम् ।<br>
तस्यचोत्तरदिग्भागे प्रविश्य लवणोदधिम् ॥ 10.227 ॥

'''10.228'''<br>
पञ्चयोजनसाहस्रं चन्द्रद्वीपं प्रकीर्तितम् ।<br>
तथा वायव्यदिग्भागे प्रविश्य लवणोदधिम् ॥ 10.228 ॥

'''10.229'''<br>
योजनानां सहस्राणि चत्वार्येव वरानने ।<br>
दशयोजनसाहस्रं द्वीपं भद्रं प्रकीर्तितम् ॥ 10.229 ॥

'''10.230'''<br>
भद्राकारमिति ज्ञेयं सर्वकामफलप्रदम् ।<br>
अयुतायुषो जनास्तत्र दिव्यामृतफलाशिनः ॥ 10.230 ॥

'''10.231'''<br>
चन्द्राख्ये ऽप्ययुतं चायुर् जीवन्ति फलभोजिनः ।<br>
श्वेतशृङ्गवतोश्चैव मध्ये ज्ञेयं हिरण्मयम् ॥ 10.231 ॥

'''10.232'''<br>
लकुचस्य फलं प्राश्य जनास्तत्रेन्दुसन्निभाः ।<br>
जीवन्त्यब्दसहस्राणि मानेनार्धत्रयोदश ॥ 10.232 ॥

'''10.233'''<br>
नीलस्योत्तरदिग्भागे तथा श्वेतस्य दक्षिणे ।<br>
रम्यकं नाम वर्षं तु न्यग्रोधफलभोजनाः ॥ 10.233 ॥

'''10.234'''<br>
नीलोत्पलदलश्यामा जरारोगविवर्जिताः ।<br>
द्वादशाब्दसहस्राणि तेषामायुः प्रकीर्तितम् ॥ 10.234 ॥

'''10.235'''<br>
नवसाहस्रविस्तारं रम्यकं च हिरण्मयम् ।<br>
हेमकूटस्य सौम्येन दक्षिणे निषधस्य तु ॥ 10.235 ॥

'''10.236'''<br>
हरिवर्षं समाख्यातं रौप्याभास्तत्र जन्तवः ।<br>
द्वादशैव सहस्राणि जीवन्तीक्षुरसाशिनः ॥ 10.236 ॥

'''10.237'''<br>
अतीव शोभनं तच्च नवसाहस्रविस्तृतम् ।<br>
हेमकूटस्य याम्येन हिमवतस्त्वथोत्तरे ॥ 10.237 ॥

'''10.238'''<br>
वर्षं किंपुरुषं नाम तत्रहेमनिभा जनाः ।<br>
नववर्षसहस्राणि जीवन्ति प्लक्षभोजनाः ॥ 10.238 ॥

'''10.239'''<br>
नवैव तु सहस्राणि विस्तारस्तत्र कीरितः ।<br>
याम्ये हिमाचलेन्द्रस्य उत्तरे लवणोदधेः ॥ 10.239 ॥

'''10.240'''<br>
भारतं नाम वर्षं तु तत्र चाल्पं सुखं स्मृतम् ।<br>
जना रोगभयत्रस्ता दुःखिता मन्दसंपदः ॥ 10.240 ॥

'''10.241'''<br>
सुरूपा मन्दरूपाश्च सुभगा दुर्भगाः परे ।<br>
भोगिनो मन्दभोगाश्च तथान्ये ऽत्यन्तदुःखिताः ॥ 10.241 ॥

'''10.242'''<br>
गौराः श्यामास्तथा कृष्णा बभ्रवः श्वेतपिङ्गलाः ।<br>
वर्णजातिप्रभेदेन नानाकर्मानुरूपतः ॥ 10.242 ॥

'''10.243'''<br>
चतुर्वर्णा अन्त्यजाश्च जायन्ते भारताह्वये ।<br>
स्वदेशभाषायुक्तानि द्वीपद्वीपान्तराणि च ॥ 10.243 ॥

'''10.244'''<br>
पण्डिताश्च तथा मूर्खाः शिल्पविज्ञानिनस्तथा ।<br>
योगिनो ज्ञानिनश्चैव धर्मिष्ठाः पापिनो ऽपरे ॥ 10.244 ॥

'''10.245'''<br>
याचकाश्चापि जायन्ते दातारश्चापरे जनाः ।<br>
प्रेष्या दासाश्च बहवो मानवाः सततं प्रिये ॥ 10.245 ॥

'''10.246'''<br>
गुणस्त्वेकः स्थितस्तत्र शुभाशुभफलार्जनम् ।<br>
नष्टासु विद्यते काचिद् युगत्रयमयी स्थितिः ॥ 10.246 ॥

'''10.247'''<br>
चतुर्युगवती ज्ञेया भारताख्ये वरानने ।<br>
तत्रैव यत्कृतं कर्म शुभं वा यदि वाशुभम् ॥ 10.247 ॥

'''10.248'''<br>
वसन्ति तेन लोकाश्च शिवाद्यवीचिमध्यगाः ।<br>
महाकालस्तथैकाम्रम् एवमादि वरानने ॥ 10.248 ॥

'''10.249'''<br>
तीर्थानां कोटिरुद्दिष्टा महापुण्यफलोदया ।<br>
गङ्गादीनां नदीनां च तत्र पञ्च शतानि च ॥ 10.249 ॥

'''10.250'''<br>
नवयोजनसाहस्रं धन्वाकारं निबोध तम् ।<br>
नव भेदाः स्मृतास्तत्र सागरान्तरिताः प्रिये ॥ 10.250 ॥

'''10.251'''<br>
एकैकस्य तु द्वीपस्य सहस्रं परिकीर्तितम् ।<br>
शतानि पञ्च विज्ञेयं स्थलं पञ्च जलं तथा ॥ 10.251 ॥

'''10.252'''<br>
परस्परमगम्यास्ते तेषां नामानि मे शृणु ।<br>
इन्द्रद्वीपं कशेरुं च ताम्रवर्णं गभस्तिमत् ॥ 10.252 ॥

'''10.253'''<br>
नागद्वीपं च सौम्यं च गान्धर्वं वारुणं तथा ।<br>
द्वीपं कुमारिकाख्यं च नवमं परिकीर्तितम् ॥ 10.253 ॥

'''10.254'''<br>
बिन्दुसरः प्रभृत्येव कुमार्याह्वं प्रकीर्तितम् ।<br>
योजनानां सहस्रं तु नानावर्णाश्रमान्वितम् ॥ 10.254 ॥

'''10.255'''<br>
ये पूर्वोक्ता गुणा लोके भारते वरवर्णिनि ।<br>
ते तत्रैव स्थिता लोके कुमारीसंज्ञके प्रिये ॥ 10.255 ॥

'''10.256'''<br>
भूधराः सप्त विज्ञेयास् तत्रैव तु सुशोभनाः ।<br>
महेन्द्रो मलयः सह्यः शक्तिमानृक्षपर्वतः ॥ 10.256 ॥

'''10.257'''<br>
विन्ध्यश्च पारियात्रश्च भान्त्येते कुलपर्वताः ।<br>
दक्षसागरमध्यस्थान्य् उपद्वीपानि षट् प्रिये ॥ 10.257 ॥

'''10.258'''<br>
अङ्गद्वीपं यवाख्यं च मलयं शङ्खसंज्ञकम् ।<br>
कुमुदं च वराहं च इत्येवं परिकीर्तितम् ॥ 10.258 ॥

'''10.259'''<br>
कथितो मलयद्वीपे मलयो नाम पर्वतः ।<br>
तस्यपादे त्रिकूटो वै लङ्का तस्योपरिस्थिता ॥ 10.259 ॥

'''10.260'''<br>
चामीकरमयी शुभ्रा चत्वारोद्यानमण्डिता ।<br>
चित्रप्राकाररचिता वज्रवैडूर्यमण्डिता ॥ 10.260 ॥

'''10.261'''<br>
अनन्तविभवास्तत्र राक्षसा देवकन्यकाः ।<br>
रमन्ते कन्यकासक्ता महाबलपराक्रमाः ॥ 10.261 ॥

'''10.262'''<br>
अगस्त्यशिखरं तत्र मलये भूधरोत्तमे ।<br>
तत्राश्रमो महापुण्य आगस्त्यः स्फाटिकप्रभः ॥ 10.262 ॥

'''10.263'''<br>
तत्रान्योन्यविरुद्धास्तु सत्त्वाः क्रीडन्त्यशङ्किताः ।<br>
न तत्र जायते मारी नाकालः संप्रवर्तते ॥ 10.263 ॥

'''10.264'''<br>
न जरा न च शोकश्च नोपसर्गभयं क्वचित् ।<br>
न वदत्यनृतं कश्चिद् रागद्वेषौ न कुत्रचित् ॥ 10.264 ॥

'''10.265'''<br>
अगस्त्यस्य प्रभावेण त्व् अज्ञानं दूरतो गतम् ।<br>
तत्र वै ऋषयो वीरा ज्ञानयोगकृताश्रमाः ॥ 10.265 ॥

'''10.266'''<br>
जपाध्ययन होमादि पूजास्तुतिपरायणाः ।<br>
त्र्यम्बकस्य महादेवि नित्यमाराधने रताः ॥ 10.266 ॥

'''10.267'''<br>
अगस्त्यसहिताः सर्वे मोक्षाभ्युदयवादिनः ।<br>
तिष्ठन्ति भावितात्मानः शापानुग्रहकारिणः ॥ 10.267 ॥

'''10.268'''<br>
लक्षयोजनविस्तीर्णं जम्बुद्वीपं समन्ततः ।<br>
लक्षयोजनविस्तीर्णं लवणाम्भः स्थितं बहिः ॥ 10.268 ॥

'''10.269'''<br>
त्रिगुणं परिणाहेन स्थितं वै मण्डलाकृति ।<br>
वृत्रारिभयसंत्रस्ताः प्रविष्टास्तत्र पर्वताः ॥ 10.269 ॥

'''10.270'''<br>
द्वादशैव महावीर्यास् तान्ब्रवीमि समासतः ।<br>
वृषभो दुन्दुभिर्धूम्रः प्रविष्टाः पूर्वभागतः ॥ 10.270 ॥

'''10.271'''<br>
चन्द्रः कङ्कस्तथा द्रोणः प्रविष्टा उत्तरेण तु ।<br>
अशोको ऽथ वराहश्च नन्दनश्च तृतीयकः ॥ 10.271 ॥

'''10.272'''<br>
अपरेण नगास्तत्र प्रविष्टा लवणोदधिम् ।<br>
चक्रो मैनाकसंज्ञश्च तृतीयस्तु बलाहकः ॥ 10.272 ॥

'''10.273'''<br>
दक्षिणेन वरारोहे प्रविष्टाश्चैव भूधराः ।<br>
चक्रमैनाकयोर्मध्ये तिष्ठेद्वे वडवामुखः ॥ 10.273 ॥

'''10.274'''<br>
जम्बूद्वीपं समाख्यातं प्रभवस्त्वधुनोच्यते ।<br>
स्वायंभुवो मनुर्नाम तस्य पुत्रः प्रियव्रतः ॥ 10.274 ॥

'''10.275'''<br>
तस्याथ दश पुत्रा वै जाता वीर्यबलोत्कटाः ।<br>
अग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च मेधा मेधातिथिर्वपुः ॥ 10.275 ॥

'''10.276'''<br>
ज्योतिष्मान् द्युतिमान् हव्यः सवनः सत्र एव च ।<br>
मेधाः सत्रो ऽग्निबाहुश्च एते प्रव्रजितास्त्रयः ॥ 10.276 ॥

'''10.277'''<br>
सप्तद्वीपेषु ये शेषा अभिषिक्ता महाबलाः ।<br>
जम्बुद्वीपे तथाग्नीध्राः तस्य पुत्रा नव स्मृताः ॥ 10.277 ॥

'''10.278'''<br>
नाभिः किंपुरुषश्चैव हरिश्चैव इलावृतः ।<br>
भद्राश्वः केतुमालश्च रम्यकश्च हिरण्मयः ॥ 10.278 ॥

'''10.279'''<br>
नवमस्तु कुरुर्नाम नववर्षाधिपाः स्मृताः ।<br>
अग्नीध्रतस्तु जाता वै शूराश्चातिबलोत्कटाः ॥ 10.279 ॥

'''10.280'''<br>
तेषां नामाङ्कितानीह नववर्षाणि पार्वति ।<br>
नाभेः पुत्रो महावीर्यो वृषभो धर्मतत्परः ॥ 10.280 ॥

'''10.281'''<br>
तस्यापि हि सुतो ज्ञेयो भरतस्तु प्रतापवान् ।<br>
तन्नम्नैव तु विज्ञेयं भारतं वर्षमुत्तमम् ॥ 10.281 ॥

'''10.282'''<br>
तस्याप्यष्टौ पुनः पुत्रा जाता कन्यापरा प्रिये ।<br>
भारते त्वष्टद्वीपे ऽत्र अष्टौ पुत्रा निवेशिताः ॥ 10.282 ॥

'''10.283'''<br>
नवमस्तु कुमार्याह्वः कुमार्याः प्रतिपादितः ।<br>
तेषां नाम्ना तु ते द्वीपा भरतेन प्रकीर्तिताः ॥ 10.283 ॥

'''10.284'''<br>
जम्बुद्वीपं च शाकं च कुशं क्रौञ्चं च शाल्मलिम् ।<br>
गोमेदं पुष्करं चैव सप्त द्वीपानि पार्वति ॥ 10.284 ॥

'''10.285'''<br>
अधुना संप्रवक्ष्यामि समुद्रांस्तव सुव्रते ।<br>
क्षारः क्षीरं दधि घृतं तथा इक्षुरसो ऽपि च ॥ 10.285 ॥

'''10.286'''<br>
मदिरोदश्च स्वादूदः समुद्राः सप्त कीर्तिताः ।<br>
जम्बुद्वीपं स्मृतं लक्षं योजनानां प्रमाणतः ॥ 10.286 ॥

'''10.287'''<br>
परिमण्डलतो ज्ञेयः क्षारोदस्तत्समो बहिः ।<br>
एवं द्विगुणवृद्ध्यात्र समुद्रा द्वीपसंस्थिताः ॥ 10.287 ॥

'''10.288'''<br>
अग्नीध्रश्च समाख्यातो जम्बुद्वीपे वरानने ।<br>
शाके मेधातिथिर्नाम वपुष्मान् कुशसंज्ञके ॥ 10.288 ॥

'''10.289'''<br>
राजा क्रौञ्चे ऽथ ज्योतिष्मान् शाल्मलौ द्युतिमान्स्मृतः ।<br>
गोमेदे हव्यनामा तु सवनः पुष्करे तथा ॥ 10.289 ॥

'''10.290'''<br>
त्रेतायुगसमः कालः शाकगोमेदवासिनाम् ।<br>
तथा वर्णाश्रमाचारा ज्ञेयास्तत्र निवासिनाम् ॥ 10.290 ॥

'''10.291'''<br>
मेधातिथेः सप्त पुत्राः शाकद्वीपे ऽभिषेचिताः ।<br>
शान्तो ऽभयस्त्वशिशिरः सुखदो नन्दकः शिवः ॥ 10.291 ॥

'''10.292'''<br>
क्षेमकश्च ध्रुवश्चेति वर्षनाम्ना तु ते ऽङ्किताः ।<br>
वर्षाणि सप्त ख्यातानि पर्वतांश्च निबोध मे ॥ 10.292 ॥

'''10.293'''<br>
गोमेदश्चन्द्रसंज्ञश्च नारदो दुन्दुभिस्तथा ।<br>
सोमक ऋषभश्चैव वैभ्राजश्च कुलाद्रयः ॥ 10.293 ॥

'''10.294'''<br>
सुकृता चानसूया च सुमुखी च तृतीयका ।<br>
विपाशा त्रिदिवा कुम्भी तथा चामृतनालिका ॥ 10.294 ॥

'''10.295'''<br>
एता एव महानद्यो गिरिष्वेतेषु निर्गताः ।<br>
पूर्वादारभ्य निष्क्रान्ताः प्रविष्टाः क्षीरसागरम् ॥ 10.295 ॥

'''10.296'''<br>
शाकद्वीपे तु ये लोकाः क्षीराहाराः फलाशिनः ।<br>
चन्द्रकान्तसमाः सर्वे सुरूपाः प्रियदर्शनाः ॥ 10.296 ॥

'''10.297'''<br>
क्रीडन्ति दिव्यनारीभिः सर्वैश्वर्यसमन्विताः ।<br>
कुशे वपुष्मता पूर्वं सप्त पुत्रा निवेशिताः ॥ 10.297 ॥

'''10.298'''<br>
श्वेतलोहितजीमूता हरितो वैद्युतस्तथा ।<br>
मानसः सुव्रतश्चेति वर्षनाम्नैव चाङ्किताः ॥ 10.298 ॥

'''10.299'''<br>
कुमुदश्चोर्वदश्चैव वाराहो द्रोणकङ्कतौ ।<br>
महिषः कुसुमश्चैव सप्त सीमन्तपर्वताः ॥ 10.299 ॥

'''10.300'''<br>
श्वेततोया तथा कृष्णा चन्द्रा शुक्ला च लोचनी ।<br>
वीवृता च विवृन्दा च सप्तैतास्तु सरिद्वराः ॥ 10.300 ॥

'''10.301'''<br>
दध्युदकं प्रविष्टास्ता निम्नगाः पावनोदकाः ।<br>
जनास्तु सुखिनस्तत्र दध्नामृतफलाशिनः ॥ 10.301 ॥

'''10.302'''<br>
दिव्यभोगरताः सर्वे क्रीडन्त्येते सयोषितः ।<br>
ज्योतिष्मता सप्त पुत्राः क्रौञ्चद्वीपे निवेशिताः ॥ 10.302 ॥

'''10.303'''<br>
उद्भिज्जश्च समाख्यातो वेणुर्मण्डल एव च ।<br>
रथकारश्च लवणो धृतिमान्सुप्रभाकरः ॥ 10.303 ॥

'''10.304'''<br>
कपिलश्चेति राजानो वर्षनाम्ना च ते ऽङ्किताः ।<br>
वैद्रुमो हेमनाभश्च द्युतिमान् पुष्पदन्तकः ॥ 10.304 ॥

'''10.305'''<br>
कुशलो हरिमर्दश्च सप्तैते तु कुलाद्रयः ।<br>
मही धाता शिवापापा पवित्रा संततद्युतिः ॥ 10.305 ॥

'''10.306'''<br>
दम्भा चेति समाख्याताः सप्तैताः सरितः स्रुताः ।<br>
घृतोदं प्रविशन्त्येताः सर्वाः पापहराः प्रिये ॥ 10.306 ॥

'''10.307'''<br>
जनास्तद्वासिनः सर्वे सुरूपास्तेजसोत्कटाः ।<br>
घृतामृतफलाहाराः सुतृप्ताः स्मरपीडिताः ॥ 10.307 ॥

'''10.308'''<br>
क्रीडन्ति वनितायुक्ताः पद्मपत्रायतेक्षणाः ।<br>
सप्त द्युतिमता पुत्राः शाल्मलावभिषेचिताः ॥ 10.308 ॥

'''10.309'''<br>
मनोनुगस्तथोष्णश्च पावनो ह्यन्धकारकः ।<br>
मुनिर्दुन्दुभिनामा च कुशलश्चेति ते स्मृताः ॥ 10.309 ॥

'''10.310'''<br>
वर्षनामानि तेषां वै सप्तानां सप्त तु क्रमात् ।<br>
क्रौञ्चो ऽथ वामनश्चैवाप्य् अन्धकारो दिवाकृतिः ॥ 10.310 ॥

'''10.311'''<br>
द्विबिन्दुः पुण्डरीकश्च दुन्दुभिश्च कुलाद्रयः ।<br>
पौण्डरी कौशिकी गौरी सिद्धा चैव कुमुद्वती ॥ 10.311 ॥

'''10.312'''<br>
सन्ध्या रात्री च विख्याता समासात्परिकीर्तिताः ।<br>
नद्यस्ताः शैलनिष्क्रान्ता गच्छन्तीक्षुरसार्णवम् ॥ 10.312 ॥

'''10.313'''<br>
पिबन्तीक्षुरसं तत्र ये जनास्तन्निवासिनः ।<br>
दिव्यकान्तियुताः शान्ताः सुरूपाः प्रियवादिनः ॥ 10.313 ॥

'''10.314'''<br>
नानानारीसमाकीर्णाः सर्वकामसुखोदयाः ।<br>
हव्यराजः सुतान्सप्त गोमोदे चाभ्यषेचयत् ॥ 10.314 ॥

'''10.315'''<br>
जलदश्च कुमारश्च सुकुमारो मरीचकः ।<br>
कुमुदश्चोन्नतश्चैव महाभद्र इति स्मृताः ॥ 10.315 ॥

'''10.316'''<br>
तेषां नाम्ना च वर्षाणि अङ्कितानि स्वमानतः ।<br>
उदयः केसरश्चैव जठरो ऽथ सुरैवतः ॥ 10.316 ॥

'''10.317'''<br>
श्यामो ऽम्बिकेयो मेरुश्च शैलाः सीमन्तगास्त्विमे ।<br>
गभस्ती सुकुमारी च कुमारी नालिनी तथा ॥ 10.317 ॥

'''10.318'''<br>
वेणुका चाप्यथेक्षू च धेनुकेति सरिद्वराः ।<br>
मदिरोदं वहन्त्येताः पुण्याः पुण्यजलोद्वहाः ॥ 10.318 ॥

'''10.319'''<br>
अमृतोपमानि स्वादूनि फलान्यत्र वरानने ।<br>
भक्षयन्ति च तल्लोकाः पिबन्ति मदिरामृतम् ॥ 10.319 ॥

'''10.320'''<br>
सर्वकामसमृद्धाश्च सुरूपा व्याधिवर्जिताः ।<br>
नानायुवतिवृन्दैश्च रूपयौवनगर्वितैः ॥ 10.320 ॥

'''10.321'''<br>
मदालसैः पानमत्तैर् अमन्ते सततं प्रिये ।<br>
अतश्च पुष्कराख्ये च सवनस्तत्र नायकः ॥ 10.321 ॥

'''10.322'''<br>
द्वौ पुत्रौ तेन विख्यातौ पुष्कराख्ये निवेशितौ ।<br>
पर्वतो वलयाकारो मानसोत्तरसंज्ञितः ॥ 10.322 ॥

'''10.323'''<br>
पञ्चाशदुच्छ्रयस्तस्य विस्तारः पञ्चविंशतिः ।<br>
योजनानां वरारोहे सर्वरत्नसमन्वितः ॥ 10.323 ॥

'''10.324'''<br>
धातकी मध्यमे राजा महवीतो बहिर्नृपः ।<br>
ईर्ष्यया रागतृष्णाभिर् ईतिभिश्च विवर्जिताः ॥ 10.324 ॥

'''10.325'''<br>
सर्वे ते सुखिनस्तत्र तस्मिन्वर्षद्वये जनाः ।<br>
चक्राकारस्तु बोद्धव्यो मानसस्तु वरानने ॥ 10.325 ॥

'''10.326'''<br>
चतुर्णां लोकपालानां पुरीस्त्वत्र ब्रवीमि ते ।<br>
हरेर्वस्वेकसाराख्या याम्या संयमिनी पुरी ॥ 10.326 ॥

'''10.327'''<br>
सुखाह्वा वारुणी चैव सोमस्य तु विभावरी ।<br>
पुष्करद्वीपगुणितः स्वादूदो ऽन्ते व्यवस्थितः ॥ 10.327 ॥

'''10.328'''<br>
पञ्चाशत्तु सहस्राणि त्रिपञ्चाशत्तथैव च ।<br>
योजनानां तु लक्षाणि कोटिद्वितयमेव च ॥ 10.328 ॥

'''10.329'''<br>
मेर्वर्धाद्यावत्स्वादूदं प्रमाणं परिकीर्तितम् ।<br>
ततो हेममयी भूमिर् दशकोट्यो वरानने ॥ 10.329 ॥

'''10.330'''<br>
देवानां क्रीडनार्थाय लोकालोकस्त्वतः परम् ।<br>
पर्वतो वलयाकारो योजनायुतविस्तृतः ॥ 10.330 ॥

'''10.331'''<br>
लक्षमात्रसमुत्सेधो योजनानां वरानने ।<br>
सर्वरत्नसमोपेतो हेमवर्णः प्रकीर्तितः ॥ 10.331 ॥

'''10.332'''<br>
तस्यान्तर्भासयेद्भानुर् न बहिः सुरसुन्दरि ।<br>
लोकपालाः स्थितास्तत्र रुद्राश्चामोघशक्तयः ॥ 10.332 ॥

'''10.333'''<br>
विरुजो वसुधामा च शंखपात् कर्दमस्तथा ।<br>
हिरण्यरोमा पर्जन्यः केतुमान् भाजनस्तथा ॥ 10.333 ॥

'''10.334'''<br>
जाम्बूनदमये शुभ्रे सिद्धामरनिवेशने ।<br>
पूर्वादारभ्य क्रमशो यावदीशानगोचरः ॥ 10.334 ॥

'''10.335'''<br>
लोकपालाः स्थितास्ते वै पालयन्त इमाः प्रजाः ।<br>
अस्य मध्ये वरारोहे योनयस्तु चतुर्दश ॥ 10.335 ॥

'''10.336'''<br>
चेष्टन्ते विविधाकाराः स्वकर्मपरिरञ्जिताः ।<br>
लोकालोकोपरिष्टात्तु सवितुर्दक्षिणायनम् ॥ 10.336 ॥

'''10.337'''<br>
तथोत्तरायणं तत्र उत्तरेण प्रकीर्तितम् ।<br>
अर्धरात्रो ऽमरावत्याम् अस्तमेति यमस्य च ॥ 10.337 ॥

'''10.338'''<br>
मध्याह्नश्चैव वारुण्यां सौम्ये सूर्योदयः स्मृतः ।<br>
यदैव चामरावत्याम् उदयस्तस्य दृश्यते ॥ 10.338 ॥

'''10.339'''<br>
तदास्तमेति वारुण्याम् इत्यादित्यगतागतम् ।<br>
सुवीथी उत्तरे तस्य अजवीथी च दक्षिणे ॥ 10.339 ॥

'''10.340'''<br>
पितृदेवपथोह्येष कथितस्तु मया तव ।<br>
अस्य बाह्ये तमो घोरं दुःप्रेक्ष्यं जीववर्जितम् ॥ 10.340 ॥

'''10.341'''<br>
पञ्चत्रिंशत्स्मृताः कोट्यो लक्षाणेकोनविंशतिः ।<br>
चत्वारिंशत्सहस्राणि योजनानां वरानने ॥ 10.341 ॥

'''10.342'''<br>
सप्तसागरमानं तु गर्भोदस्तत्समः स्मृतः ।<br>
ब्रह्मणो ऽण्डकटाहेन युक्ता वै मेरुमध्यतः ॥ 10.342 ॥

'''10.343'''<br>
पञ्चाशत्कोटयो ज्ञेया दशदिक्षु समन्ततः ।<br>
एवमेतच्छतं ज्ञेयं कोटीनां पार्थिवं महत् ॥ 10.343 ॥

'''10.344'''<br>
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि प्रमाणं वरवर्णिनि ।<br>
अथ वात्र महादेवि परिपाट्या समन्ततः ॥ 10.344 ॥

'''10.345'''<br>
दीक्षाकाले तु संस्काराः क्रमं तेषां निबोध मे ।<br>
शक्तिं तत्त्वं च भुवनं योनिं चैव निवेशयेत् ॥ 10.345 ॥

'''10.346'''<br>
तेषां गन्धोपचारं तु कृत्वा चैव यथाक्रमम् ।<br>
अनन्तं चैव कालाग्निं नरकांश्च यथाक्रमम् ॥ 10.346 ॥

'''10.347'''<br>
पातालानि ततश्चोर्ध्वे शोधयेदनुपूर्वशः ।<br>
उपस्थानं ततः कुर्याद् भुवर्लोकस्य वरानने ॥ 10.347 ॥

'''10.348'''<br>
ततो वागीश्वरी देवी संपूज्य कुसुमादिभिः ।<br>
ततः पशुस्तु संप्रोक्ष्य स्ताड्यो विश्लेष्य एव च ॥ 10.348 ॥

'''10.349'''<br>
छेदनं च तथाकर्षो ग्रहणं योजनं ततः ।<br>
गर्भधारित्वजनने अधिकारं तथैव च ॥ 10.349 ॥

'''10.350'''<br>
योगं भोगं लयं चैव ततो योनिविशोधनम् ।<br>
चतुर्दश समासेन कथयाम्यनुपूर्वशः ॥ 10.350 ॥

'''10.351'''<br>
पैशाचं राक्षसं याक्षं गान्धर्वंत्वैन्द्रमेव च ।<br>
सौम्यं तथा च प्राजेशं ब्राह्मं चैवाष्टमं विदुः ॥ 10.351 ॥

'''10.352'''<br>
संहारक्रमयोगेन शोधनीयाः शिवाध्वरे ।<br>
पशुपक्षिमृगाश्चैव तथान्ये च सरीसृपाः ॥ 10.352 ॥

'''10.353'''<br>
स्थावरं पञ्चमं चैव षष्ठं मानुषयोनिकम् ।<br>
देवयोनिसमायुक्तं प्रोक्तं संसारमण्डलम् ॥ 10.353 ॥

'''10.354'''<br>
चतुर्दशविधं चैव भूर्लोके तु विशोधयेत् ।<br>
आत्मा संसरतिह्यत्र मायाद्यवनिगोचरे ॥ 10.354 ॥

'''10.355'''<br>
संसारः प्रोच्यते तस्मात् पर्यटेत्स यतस्ततः ।<br>
सुखं दुःखं तथा मोहं भुङ्क्ते चैवाध्वमध्यगः ॥ 10.355 ॥

'''10.356'''<br>
बन्धत्रयसमायुक्तो वामशक्त्यात्वधिष्ठितः ।<br>
ईश्वरेण निमित्तेन सृष्टिसंहारवर्त्मनि ॥ 10.356 ॥

'''10.357'''<br>
पुनः पुनश्चाध्वमध्ये युज्यते स शुभाशुभैः ।<br>
अध्वमध्ये तु ये पाशा ज्ञेयाश्चानन्तकोटयः ॥ 10.357 ॥

'''10.358'''<br>
प्रधानगुणभेदेन यावच्चानाश्रितं पदम् ।<br>
तस्मादेवं विजानीयात् अध्वा बन्धस्य कारणम् ॥ 10.358 ॥

'''10.359'''<br>
चतुर्दशविधं यच्च प्रोक्तं संसारमण्डलम् ।<br>
तस्य भेदाह्यनन्ताश्च भिद्यन्ते कर्मभेदतः ॥ 10.359 ॥

'''10.360'''<br>
कर्मवल्ल्योह्यनन्ताश्च कर्मेशानादिकारकाः ।<br>
आत्मना बध्यतेह्यात्मा मुञ्चेन्नात्मानमात्मना ॥ 10.360 ॥

'''10.361'''<br>
कोशकारो यथा कीट आत्मानं वेष्टयेद्दृढम् ।<br>
नचोद्वेष्टयितुं शक्त आत्मानं स पुनर्यथा ॥ 10.361 ॥

'''10.362'''<br>
तथा संसारिणः सर्वे बद्धाः स्वैरेव बन्धनैः ।<br>
न च मोचयितुं शक्ताः पशवः पाशबन्धनाः ॥ 10.362 ॥

'''10.363'''<br>
स्वयमेव स्वमात्मानं यावद्वै नेक्षते शिवः ।<br>
शिवशक्तिनिपातात्तु मुच्यन्ते पाशबन्धनात् ॥ 10.363 ॥

'''10.364'''<br>
अन्यथा नैव जानन्ति स्वरूपं यत्सुनिर्मलम् ।<br>
यत्तत्स्वाभिजनं शुद्धम् अनौपम्यमनामयम् ॥ 10.364 ॥

'''10.365'''<br>
मोहिता मलमोहेन बद्धाः कर्मकलादिना ।<br>
निगूढास्तत्र तिष्ठन्ति काष्ठे वह्निर्यथा तथा ॥ 10.365 ॥

'''10.366'''<br>
उद्धृतस्तु यथा वह्निर् मन्थकस्य वशात्स्फुटम् ।<br>
स्वस्वरूपं प्रपश्येत भास्वरं यत्सुनिर्मलम् ॥ 10.366 ॥

'''10.367'''<br>
अन्येषामपि जन्तूनां तिमिराक्रान्तचक्षुषाम् ।<br>
प्रकाशयति वस्तूनि हत्वा वै रश्मिभिस्तमः ॥ 10.367 ॥

'''10.368'''<br>
तथात्मा तु विजानाति यत्स्वरूपमनादिमत् ।<br>
मन्थकस्य वशाद्देवि नान्यथा तु कथंचन ॥ 10.368 ॥

'''10.369'''<br>
मन्थकस्त्विह देवेशि स्वयमेव सदाशिवः ।<br>
आचार्यतनुमास्थाय सदा चानुग्रहे स्थितः ॥ 10.369 ॥

'''10.370'''<br>
मन्त्रा मन्थनवज्ज्ञेया अध्वा चात्रारणिर्यथा ।<br>
वागीशी योनिसंस्थाना धूमो ज्ञेयो मलादिवत् ॥ 10.370 ॥

'''10.371'''<br>
आत्मा वै वह्निवज्ञेयो बोधकस्तु परः शिवः ।<br>
उद्बोधितो यथा वह्निर् निर्मलो ऽतीव भास्वरः ॥ 10.371 ॥

'''10.372'''<br>
न भूयः प्रविशेत्काष्ठं तथात्माध्वन उद्धृतः ।<br>
मलकर्मकलाद्यैस्तु निर्मुक्तो विगतक्लमः ॥ 10.372 ॥

'''10.373'''<br>
तत्रस्थो ऽपि न बध्येत यतो ऽतीव सुनिर्मलः ।<br>
रसवह्निसमायोगात् ताम्रं कालिकया यथा ॥ 10.373 ॥

'''10.374'''<br>
विश्लेषितं तु तत्त्वज्ञैर् हेमत्वं प्रतिपद्यते ।<br>
न भूयस्ताम्रतां याति तथात्मा न कदाचन ॥ 10.374 ॥

'''10.375'''<br>
रसवन्मन्त्रशक्तिस्तु क्रिया ज्ञेया तु वह्निवत् ।<br>
तज्ज्ञश्चैव शिवो ज्ञेय आचार्यतनुविग्रहः ॥ 10.375 ॥

'''10.376'''<br>
आत्मा वै हेमवज्ज्ञेयो मलो ज्ञेयस्तु कालिका ।<br>
मन्त्रद्रव्यक्रियायोगाद् वह्न्याधारे तथा प्रिये ॥ 10.376 ॥

'''10.377'''<br>
गुरुणा तन्त्रविदुषा ह्य् आत्मा वै निर्मलीकृतः ।<br>
न भूयो मलतां याति शिवत्वं याति निर्मलम् ॥ 10.377 ॥

'''10.378'''<br>
एवं ज्ञात्वा वरारोहे दीक्षा कार्या यथा पुरा ।<br>
शोधयेन्मुख्यपाशांश्च ये प्रोक्तास्ते मया पुरा ॥ 10.378 ॥

'''10.379'''<br>
गुणभूतास्तु ये पाशास् ते ऽपि शुद्ध्यन्ति तद्वशात् ।<br>
चतुर्दशविधं चैव यदुक्तं तु मया पुरा ॥ 10.379 ॥

'''10.380'''<br>
संसारमण्डलं देवि शोद्ध्यं तदवनीतले ।<br>
तद्वक्ष्यामि क्रमात्सर्वं यथा शोध्यं शिवाध्वरे ॥ 10.380 ॥

'''10.381'''<br>
ब्रह्मादिस्तम्भपर्यन्तं प्राधान्येन विशोधयेत् ।<br>
ब्राह्मं चैव तु प्राजेशं सौम्यमैन्द्रं तथैव च ॥ 10.381 ॥

'''10.382'''<br>
गान्धर्वं चापरं याक्षं राक्षसं च तथापरम् ।<br>
पैशाचं क्रमतः शोध्यं स्थावरं मानुषं तथा ॥ 10.382 ॥

'''10.383'''<br>
सप्तच्छदं स्थावराणां सर्पाणां वासुकिं तथा ।<br>
पक्षिणां गरुडं चैव मृगाणां सिंहमेव च ॥ 10.383 ॥

'''10.384'''<br>
पशूनां चैव गोयोनिं मनुष्यांश्च विशोधयेत् ।<br>
अन्त्यजाञ्छूद्रविट् क्षत्र ब्राह्मणांश्च विशोधयेत् ॥ 10.384 ॥

'''10.385'''<br>
पञ्चभिर्ब्रह्मभिर्देवित् वधिकारान्विशोधयेत् ।<br>
दशाहुतिप्रयोगेण अन्त्यजान् ब्राह्मणावधि ॥ 10.385 ॥

'''10.386'''<br>
ब्राह्मणस्याधिकाराष्टौ चत्वारिंशतमेव च ।<br>
गर्भः पुंसवनं चैव सीमन्तो जातकर्म च ॥ 10.386 ॥

'''10.387'''<br>
नाम निष्क्रमणं चैव अन्नप्राशनचूडकम् ।<br>
अनेनैव वरारोहे शोध्यास्त्वष्टौ प्रकीर्तिताः ॥ 10.387 ॥

'''10.388'''<br>
एतैर्निवर्तितैर्देवि ततो ऽसौ जायते द्विजः ।<br>
नवमो व्रतबन्धस्तु स चाङ्गी परिकीर्तितः ॥ 10.388 ॥

'''10.389'''<br>
अङ्गानि संप्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ।<br>
मेखला दन्तकाष्ठं च अजिनं त्र्यायुषं तथा ॥ 10.389 ॥

'''10.390'''<br>
संध्यां वह्नेरुपासां च भिक्षां वै सप्तमं विदुः ।<br>
नियन्तॄणि च दृष्टानि दीक्षाकाले वरानने ॥ 10.390 ॥

'''10.391'''<br>
भौतेशं पाशुपत्यं च गाणं गाणेश्वरं तथा ।<br>
उन्मत्तकासिधारं च घृतेशं सप्तमं विदुः ॥ 10.391 ॥

'''10.392'''<br>
सप्तैतानि तु दृष्टानि व्रतानि ब्रह्मचारिणाम् ।<br>
चर्याव्रतानि बोध्यानि अङ्गत्वे कीर्तितानि तु ॥ 10.392 ॥

'''10.393'''<br>
एभिस्तु सहितं ह्येकं नवमं व्रतबन्धनम् ।<br>
तस्यान्तर्भूतमेवैतत् कथितं व्रतसप्तकम् ॥ 10.393 ॥

'''10.394'''<br>
चतुर्दश व्रतान्येवं होतव्यानि वरानने ।<br>
वेदव्रतानि चत्वारि होतव्यानि न संशयः ॥ 10.394 ॥

'''10.395'''<br>
ऐष्टिकं पार्विकं चैव भौतिकं सौमिकं तथा ।<br>
व्रतेश्वरास्तु चत्वारो ब्रह्मचारिनियामकाः ॥ 10.395 ॥

'''10.396'''<br>
त्रयोदशविजानीयात् ततो वै वेदभाजनम् ।<br>
ततो भवति गोदानं तच्चतुर्दशकं प्रिये ॥ 10.396 ॥

'''10.397'''<br>
स्नात उद्वाहयेद्भार्यां ज्ञानसिद्धः कुमारिकाम् ।<br>
कृत्वा दर्भमयीं पत्नीं तया सह यजेत्क्रतून् ॥ 10.397 ॥

'''10.398'''<br>
तज्ज्ञेयं पञ्चदशमं ततः पाकमखाः क्रमात् ।<br>
नैमित्तिकांश तानाहुः प्रवक्ष्यम्यनुपूर्वशः ॥ 10.398 ॥

'''10.399'''<br>
अष्टकाः पार्वणी श्राद्धं श्रावण्याग्रायणी तथा ।<br>
चैत्री चाश्वयुजी चेति सप्त पाकमखाः क्रमात् ॥ 10.399 ॥

'''10.400'''<br>
एतैः सह विजानीयाद् द्वाविंशत्परिसंख्यया ।<br>
आग्नेयं चाग्निहोत्रं च दर्शं चैव ततः परम् ॥ 10.400 ॥

'''10.401'''<br>
पौर्णमासी तथा ज्ञेया चातुर्मास्यं तथैव च ।<br>
पशुबन्धः समुद्दिष्टः सौत्रामणिरतः परम् ॥ 10.401 ॥

'''10.402'''<br>
हविर्यज्ञाः समाख्याताः सप्तैते पावनाः प्रिये ।<br>
एभिः सह विजानीयात् संस्कारैकोनत्रिंशकम् ॥ 10.402 ॥

'''10.403'''<br>
अग्निष्टोमात्यग्निष्टोमौ उक्थः षोडशिका तथा ।<br>
वाजपेयो ऽतिरात्रस्तु आप्तोर्यामस्तु सप्तमः ॥ 10.403 ॥

'''10.404'''<br>
सोमसंस्थाः समाख्याताः षट्त्रिंशत्परिसंख्यया ।<br>
हिरण्यपादः प्रथमस् तथा गुह्यहिरण्यधृत् ॥ 10.404 ॥

'''10.405'''<br>
हिरण्यमेढ्रो हिरण्यनाभिर् हिरण्यगर्भ एव च ।<br>
हिरण्यश्रोत्रो हिरण्यत्वग् घिरण्याक्षस्तथैव च ॥ 10.405 ॥

'''10.406'''<br>
हिरण्यजिह्वस्तच्छृङ्गो दश यज्ञाः प्रकीर्तिताः ।<br>
शतेन तु घृतं चात्र एकैकं तु विजायते ॥ 10.406 ॥

'''10.407'''<br>
एते सर्वे सहस्रेण शुद्ध्यन्ते सप्तत्रिंशकः ।<br>
अश्वमेधं ततः पश्चाज् जुहुयात्तु यथाक्रमम् ॥ 10.407 ॥

'''10.408'''<br>
एवं कृतैस्तु तैः सर्वैस् ततश्चैव गृही भवेत् ।<br>
अष्टात्रिंशत्तमं तं तु वानप्रस्थं ततो भवेत् ॥ 10.408 ॥

'''10.409'''<br>
पारिव्राज्यं ततो ऽन्तेष्टिम् एवं ब्राह्मण्यमाप्नुयात् ।<br>
अत आत्मगुणानष्टौ कथयामि समासतः ॥ 10.409 ॥

'''10.410'''<br>
दया सर्वेषु भूतेषु क्षान्तिश्चाप्यनसूयता ।<br>
शौचं चैवमनायासो मङ्गलं चाप्यतः परम् ॥ 10.410 ॥

'''10.411'''<br>
अकार्पण्यं चास्पृहा चेत्य् अष्टावात्मगुणाः स्मृताः ।<br>
चत्वारिंशदथाष्टौ तु संस्काराश्च समासतः ॥ 10.411 ॥

'''10.412'''<br>
एतैः शुद्धैस्तु शुद्ध्यन्ति असंख्या ये ऽपि सुव्रते ।<br>
अतो ऽन्तेष्टिं तु हुत्वा वै गुणानापादयेच्छिशोः ॥ 10.412 ॥

'''10.413'''<br>
पञ्च पञ्चाहुतीर्हुत्वा ब्रह्मभिश्चाप्यनुक्रमात् ।<br>
तिलैर्घृतेन वातांश्च ऊर्ध्वे तु विनियोजयेत् ॥ 10.413 ॥

'''10.414'''<br>
ऊर्ध्वशब्देन चाशुद्धं यत्कर्म परिकीर्तितम् ।<br>
तस्मिन् संयोजनं कार्यं नचान्यत्र विधीयते ॥ 10.414 ॥

'''10.415'''<br>
तस्मान्नोद्धरणं कार्यं न चापि नयनं क्वचित् ।<br>
यत्तत्र परिपाट्या तु कर्म तत्र नियोजयेत् ॥ 10.415 ॥

'''10.416'''<br>
ततो ऽणिमादिरापाद्यो ब्रह्मभिश्चाप्यनुक्रमात् ।<br>
पञ्चाहुतिप्रयोगेण भोगार्थं चैवमात्मनः ॥ 10.416 ॥

'''10.417'''<br>
ऊर्ध्वशब्देन तज्ञेयं यद्भूर्लोकं समाश्रितम् ।<br>
तस्मिन्युक्तस्य कर्तव्यं नचान्यस्मिन्कदाचन ॥ 10.417 ॥

'''10.418'''<br>
अनुद्धृते कथं योगः यावत् कर्म न भुज्यते ।<br>
तस्मात्तु योगशब्देन तत्तत्कर्मैकचिन्तना ॥ 10.418 ॥

'''10.419'''<br>
निवर्त्यते महादेवि निष्कृतिं जुहुयात्ततः ।<br>
शिवेनाष्टशताहुत्या ततस्तु भुवनाधिपान् ॥ 10.419 ॥

'''10.420'''<br>
भुवनान्तर्निवासांश्च भुवनानां यथाक्रमम् ।<br>
होमेनैव तु संशोध्य विश्लेषं छेदनं तथा ॥ 10.420 ॥

'''10.421'''<br>
पूर्णं चैव समुद्धारं तत्स्थत्वं चाप्यनुक्रमात् ।<br>
प्रायश्चित्तं ततो हुत्वा न्यूनाधिकनिमित्ततः ॥ 10.421 ॥

'''10.422'''<br>
एवमादिक्रमेणैव धामान्तं च विशोधयेत् ।<br>
भूर्लोकस्तु समाख्यातो भुवोलोकं निबोध मे ॥ 10.422 ॥

'''10.423'''<br>
भूपृष्ठद्यावदादित्यं लक्षमेकं प्रमाणतः ।<br>
दश वायुपथा मध्ये त्व् अयुतायुतसंख्यया ॥ 10.423 ॥

'''10.424'''<br>
आद्ये वायुपथे मेघान् कथयामि यथास्थितान् ।<br>
पञ्चाशद्योजनादूर्ध्वम् ऋतर्द्धिर्नाम मारुतः ॥ 10.424 ॥

'''10.425'''<br>
यो विवर्धयते पुष्टिम् ओषधीनां बलं तथा ।<br>
बृंहयेच्च महीं सर्वाम् आप्याययति चाव्ययः ॥ 10.425 ॥

'''10.426'''<br>
दिवा हंसः स वै वायुर् मनुजानां सुखावहः ।<br>
यतो गृद्ध्रान्धारयति तेन गृद्ध्रधरः स्मृतः ॥ 10.426 ॥

'''10.427'''<br>
प्राचेतसो नाम वायुः प्रचेतोभिविनिर्मितः ।<br>
स वै नाशयते वृक्षान् कदाचित्संप्रवर्तयेत् ॥ 10.427 ॥

'''10.428'''<br>
अग्निः प्राचेतसो नाम तेनैव सह तिष्ठति ।<br>
यदा दहति वेश्मानि तदासौ समुदाहृतः ॥ 10.428 ॥

'''10.429'''<br>
सुखी समुद्रे वसति स जलान्नोपशाम्यति ।<br>
योजनानां शतादूर्ध्वं सेनानीर्वायुरुच्यते ॥ 10.429 ॥

'''10.430'''<br>
विद्युद्वन्तो मूकमेघा वसन्त्यस्मिंश्च मारुते ।<br>
ते भुवः क्रोशमात्रेण तिष्ठन्तो ऽपसृजन्त्यपः ॥ 10.430 ॥

'''10.431'''<br>
योजनानां शतादूर्ध्वं मेघाः सत्त्ववहाः स्मृताः ।<br>
मत्स्यमण्डूककूर्मांश्च वर्षन्त्येते च दुर्दिने ॥ 10.431 ॥

'''10.432'''<br>
योजनानां शतादूर्ध्वं वायुरोघः प्रकीर्तितः ।<br>
तस्मिंस्तु रोगदा मेघा वर्षन्ति च विषोदकम् ॥ 10.432 ॥

'''10.433'''<br>
तेनोपसर्गा जायन्ते मारकाः सर्वदेहिनाम् ।<br>
तस्मादूर्ध्वं तु तावद्भ्यो देव्यमोघः स्थितो मरुत् ॥ 10.433 ॥

'''10.434'''<br>
तस्मिंस्ते मारका मेघा अमोघे संप्रतिष्ठिताः ।<br>
वज्राङ्गो नाम वै वायुः पञ्चाशद्योजनस्थितः ॥ 10.434 ॥

'''10.435'''<br>
तस्मिंस्तूपलका नाम मेघास्तूपलवर्षिणः ।<br>
तावद्भिर्योजनैरेव ततो वै वैद्युतो ऽनिलः ॥ 10.435 ॥

'''10.436'''<br>
मेघाश्च वैद्युतास्तस्मिन् निवसन्ति तु वैद्युते ।<br>
अशनिर्वायुसंक्षोभात् तेष्वसौ जायते महान् ॥ 10.436 ॥

'''10.437'''<br>
तदूर्ध्वं योजनानां च पञ्चाशद्रैवतः स्मृतः ।<br>
तस्मिन्पुष्टिवहो नाम पुष्टिं वर्षति देहिनाम् ॥ 10.437 ॥

'''10.438'''<br>
संवर्ते रोगदा मेघास् ते रोगोदकवर्षिणः ।<br>
पञ्चाशद्योजने ते वै तस्मिंस्तिष्ठन्ति तोयदाः ॥ 10.438 ॥

'''10.439'''<br>
विषावर्तो नाम वायुः पञ्चाशदुपरि स्थितः ।<br>
तस्मिन्क्रोधोदका नाम मेघा वै संप्रतिष्ठिताः ॥ 10.439 ॥

'''10.440'''<br>
ते क्रोधरागबहुलं संग्रामबहुलं तथा ।<br>
राज्ञां क्षयकरं चैव प्रजानां क्षयदं तथा ॥ 10.440 ॥

'''10.441'''<br>
वर्षं चैवात्र कुर्वन्ति यदा वर्षन्ति ते घनाः ।<br>
अघोप्यमेघो वज्राङ्गो वैद्युतो रैवतस्तथा ॥ 10.441 ॥

'''10.442'''<br>
संवर्तश्च विषावर्तो वायवो घोरवेगिनः ।<br>
अघो वसन्ति वै दिव्याः पिशाचाः स्कन्ददेहजाः ॥ 10.442 ॥

'''10.443'''<br>
त्रिंशत्कोटिसहस्राणि स्कन्दस्यानुचराः स्मृताः ।<br>
ते वै दिव्यैश्च कुसुमैर् अर्चयन्ति हरात्मजम् ॥ 10.443 ॥

'''10.444'''<br>
अमोघे विनायका घोरा महादेवसमुद्भवाः ।<br>
त्रिंशत्कोटिसहस्राणि तस्मिन् वायौ प्रतिष्ठिताः ॥ 10.444 ॥

'''10.445'''<br>
ये हरन्ति कृतं कर्म नराणामकृतात्मनाम् ।<br>
वज्राङ्गे ऽपि तथा वायौ मातङ्गाः क्रूरकर्मिणः ॥ 10.445 ॥

'''10.446'''<br>
भिन्नाञ्जननिभा घोरास् तापना नाम विश्रुताः ।<br>
विद्याधराणामधमा मनः पवनगामिनः ॥ 10.446 ॥

'''10.447'''<br>
ये विद्यापौरुषे ये च वैतालादीञ्श्मशानतः ।<br>
साधयित्वा ततः सिद्धास् ते ऽस्मिन् वायौ प्रतिष्ठिताः ॥ 10.447 ॥

'''10.448'''<br>
वैद्युते ऽप्सरसस्तस्मिन् वासवेन प्रयोजिताः ।<br>
तिष्ठन्ति सर्वदा तत्र पृथिवीपुरपालने ॥ 10.448 ॥

'''10.449'''<br>
भृगो वह्नौ जले वापि संग्रामेष्वनिवर्तकाः ।<br>
गोग्रहे बन्दिमोक्षे वा म्रियन्ते पुरुषोत्तमाः ॥ 10.449 ॥

'''10.450'''<br>
ते व्रजन्ति ततस्तूर्ध्वं विमानैर्मणिचिह्नितैः ।<br>
पताकादीर्घिकाकीर्णैर् दिव्यघण्टानिनादितैः ॥ 10.450 ॥

'''10.451'''<br>
स्त्रीसहस्रपरीवारैर् विमानैस्तान्नयन्ति ताः ।<br>
रैवते तु महात्मानः सिद्धा वै संप्रतिष्ठिताः ॥ 10.451 ॥

'''10.452'''<br>
गोरोचनाञ्जने भस्म पादुके अजिनादि च ।<br>
साधयित्वा महात्मानः सिद्धास्ते कामरूपिणः ॥ 10.452 ॥

'''10.453'''<br>
ते वसन्ति महात्मानो दिव्यां सिद्धिमवस्थिताः ।<br>
संवर्ते ऽपि महावायौ विद्याधरगणाः स्मृताः ॥ 10.453 ॥

'''10.454'''<br>
दश त्रिंशच्च कोट्यस्ते दिव्याभरण भूषिताः ।<br>
दिव्यगन्धानुलिप्तास्ते दिव्यस्रग्धामभूषिताः ॥ 10.454 ॥

'''10.455'''<br>
आग्नेया धूमजा मेघाः शीतदुर्दिनदाः स्मृताः ।<br>
विषावर्तं नावमिव ते वायुं यान्ति मिश्रिताः ॥ 10.455 ॥

'''10.456'''<br>
तत्र गन्धर्वकुशला गन्धर्वसहधर्मिणः ।<br>
वंशवीणाविधिज्ञाश्च पक्षिणः कामरूपिणः ॥ 10.456 ॥

'''10.457'''<br>
ब्रह्मजा नाम वै मेघा ब्रह्मनिःश्वाससंभवाः ।<br>
उपरिष्टाद्योजनशताद् दुर्जयस्योपरि स्थिताः ॥ 10.457 ॥

'''10.458'''<br>
तत्र वै दुर्जया नाम इन्द्रस्य परिरक्षकाः ।<br>
परावहाभिधं वायुं ते समाश्रित्य संस्थिताः ॥ 10.458 ॥

'''10.459'''<br>
महावीर्यबलोपेता दश कोट्यः प्रकीर्तिताः ।<br>
पुष्करावर्तका नाम मेघा वै पद्मजोद्भवाः ॥ 10.459 ॥

'''10.460'''<br>
शक्रेण पक्षा ये च्छिन्नाः पर्वतानां महात्मनाम् ।<br>
परावहस्तान्वहति मनुजानिव वारणः ॥ 10.460 ॥

'''10.461'''<br>
तस्मिन्वायुगमा नाम गन्धर्वा गगनालयाः ।<br>
एकादश तु वै कोट्यस् तेषां तु समुदाहृताः ॥ 10.461 ॥

'''10.462'''<br>
जीमूता नाम ये मेघा देवेभ्यो जीवसंभवाः ।<br>
द्वितीयमावहं वायुं मेघास्ते च समाश्रिताः ॥ 10.462 ॥

'''10.463'''<br>
तस्मिञ्जीमूतका नाम विद्याधरगणा दश ।<br>
आवहस्तु ततो वायुर् यत्र द्रोणाः समाश्रिताः ॥ 10.463 ॥

'''10.464'''<br>
तस्मिन्द्रोणाः समाख्याता मेघानां परिरक्षकाः ।<br>
हितार्थं तु प्रजानां वै निर्मितास्ते मया पुरा ॥ 10.464 ॥

'''10.465'''<br>
उपरिष्टात्कपालोत्थाः संवर्तानाम वै घनाः ।<br>
महापरिवहो नाम वायुस्तेषां समाश्रयः ॥ 10.465 ॥

'''10.466'''<br>
आद्ये वायुपथेह्येवं मेघा वै वायुभिः सह ।<br>
सिद्धाश्च पतयश्चैव कथिता मेघचारिणः ॥ 10.466 ॥

'''10.467'''<br>
द्वितीये वायुपथे ज्ञेया अग्निकन्याश्च मातरः ।<br>
ता वसन्ति गुणोपेता रुद्रशक्त्यात्वधिष्ठिताः ॥ 10.467 ॥

'''10.468'''<br>
तृतीये वायुपथे चैव वसन्ते सिद्धचारणाः ।<br>
स्वकर्मभोगसंसिद्धाः सर्वसिद्धैरधिष्ठिताः ॥ 10.468 ॥

'''10.469'''<br>
चतुर्थे पथि चैवात्र वसन्त्यायुधदेवताः ।<br>
नाराचचक्रचापर्ष्टि शूलशक्तीषुमुद्गराः ॥ 10.469 ॥

'''10.470'''<br>
पञ्चमे पथि देवेशि वसन्त्यैरावतादयः ।<br>
ऐरावतो ऽञ्जनश्चैव वामनश्च महागजः ॥ 10.470 ॥

'''10.471'''<br>
सुप्रतीको गजेन्द्रश्च पुष्पदन्तस्तथैव च ।<br>
कुमुदः पुण्डरीकश्च सार्वभौमो ऽपि चाष्टमः ॥ 10.471 ॥

'''10.472'''<br>
दिग्गजा इति विख्याताः स्वसु दिक्षु व्यवस्थिताः ।<br>
षष्ठे वायुपथे देवि पक्षिराजो महाबलः ॥ 10.472 ॥

'''10.473'''<br>
गरुत्मानिति विख्यातो दुर्जयो ऽतीव वीर्यवान् ।<br>
सप्तमे व्योमगङ्गा तु नानाजलचरानुगा ॥ 10.473 ॥

'''10.474'''<br>
दिव्यामृतजला पुण्या त्रिधा सा परिकीर्तिता ।<br>
सा भ्रान्ता नभसो मध्ये समन्तात्परिमण्डला ॥ 10.474 ॥

'''10.475'''<br>
आकाशगङ्गा प्रथिता देवानां सततोत्सवा ।<br>
पुष्पमालेव सा भाति नभसः शिरसि स्थिता ॥ 10.475 ॥

'''10.476'''<br>
तत्र सिद्धैर्महाभागैर् विद्याधरगणैस्तथा ।<br>
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च साध्यैर्विश्वैर्मरुद्गणैः ॥ 10.476 ॥

'''10.477'''<br>
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैः पितृदेवमहर्षिभिः ।<br>
रक्षोभिर्गुह्यकैश्चैव दिव्यस्तुतिपरायणैः ॥ 10.477 ॥

'''10.478'''<br>
स्तुवद्भिश्च जपद्भिश्च गायद्भिश्च महात्मभिः ।<br>
नृत्यद्भिर्वल्गमानैश्च दिव्यदुन्दुभिनिःस्वनैः ॥ 10.478 ॥

'''10.479'''<br>
भेरीमृदङ्गवाद्यैश्च वल्लकीनां च निःस्वनैः ।<br>
वंशवादित्रनादैश्च मनोवायुसमीरितैः ॥ 10.479 ॥

'''10.480'''<br>
वैदूर्यनालैः कमलैर् हेमपत्रैः सुगन्धिभिः ।<br>
केसरैः पद्मरागैश्च महाचक्रप्रमाणकैः ॥ 10.480 ॥

'''10.481'''<br>
नृत्यन्तीव सरिच्छ्रेष्ठा विमानशतमण्डिता ।<br>
मण्डिता च वनैर्दिव्यैर् धर्माधारा महानदी ॥ 10.481 ॥

'''10.482'''<br>
मम नेत्राद्विनिष्क्रान्ता क्रियाशक्तिः परा हि सा ।<br>
महामन्दाकिनी देवी त्रिदशैः पर्युपासिता ॥ 10.482 ॥

'''10.483'''<br>
महाविमानकोटीभिर् निरन्तरमवस्थितैः ।<br>
शोभितासौ भगवती नित्यमास्ते नभस्तले ॥ 10.483 ॥

'''10.484'''<br>
तत्रैषा मेरुशिरसि मम वै मस्तकाच्च्युता ।<br>
पपात धरणीपृष्ठे लोकानां हितकाम्यया ॥ 10.484 ॥

'''10.485'''<br>
अक्षोभ्या साप्यसौ गङ्गा तिष्ठत्यनिलधारिता ।<br>
योजनानां शतं पूर्णं विस्तारो ऽस्याः प्रकीर्तितः ॥ 10.485 ॥

'''10.486'''<br>
परिणाहस्ततः कोट्यः महावेगवती शुभा ।<br>
सा भ्रमन्तीव संतिष्ठेत् समन्तात्परिमण्डला ॥ 10.486 ॥

'''10.487'''<br>
ध्रुवमापूर्य सा देवी त्व् अत्यद्भुतमवस्थिता ।<br>
दिव्यामृतवहा पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी ॥ 10.487 ॥

'''10.488'''<br>
अष्टमे वृषराजस्तु सपत्नीकः सनन्दनः ।<br>
वसति त्वप्रतीघातः प्रत्यक्षो धर्म एव सः ॥ 10.488 ॥

'''10.489'''<br>
नवमे पथि चात्रास्ते दक्षो नाम प्रजापतिः ।<br>
ब्रह्मैव साक्षाद्वसति ब्रह्मशक्त्या त्वधिष्ठितः ॥ 10.489 ॥

'''10.490'''<br>
दशमे वायुपथे देवि वसुरुद्रदिवाकराः ।<br>
अत्र चाङ्गारकः सर्पिर् नैरृतः सदसत्पतिः ॥ 10.490 ॥

'''10.491'''<br>
बुधश्च धूमकेतुश्च विख्यातश्च ज्वरस्तथा ।<br>
अजश्च भुवनेशश्च मृत्युः कापालिकस्तथा ॥ 10.491 ॥

'''10.492'''<br>
एकादश स्मृता रुद्राः सर्वकामफलोदयाः ।<br>
धाता ध्रुवश्च सोमश्च वरुणश्चानिलो ऽनलः ॥ 10.492 ॥

'''10.493'''<br>
प्रत्यूषश्च प्रदोषश्च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः ।<br>
वसवः कथिताह्येते आदित्यांश्च निबोध मे ॥ 10.493 ॥

'''10.494'''<br>
अर्यमा इन्द्रवरुणौ पूषा विष्णुर्गभस्तिमान् ।<br>
मित्रश्चैव समाख्यातस् त्व् अजघन्यो जघन्यकः ॥ 10.494 ॥

'''10.495'''<br>
विवस्वांश्चैव पर्जन्यो धाता वै द्वादशः स्मृतः ।<br>
काश्यपेयान्विदुस्त्वेतान् तेषां तेजोनिधेरथ ॥ 10.495 ॥

'''10.496'''<br>
अमृतोद्भवो ऽर्थो दिव्यः सर्वदेवसमन्वितः ।<br>
यज्ञश्चक्रं रथे तस्मिन् सर्वज्ञानमयी च धूः ॥ 10.496 ॥

'''10.497'''<br>
सप्ताश्वाश्च स्वराः सप्त वेदहूंकारनिःस्वनाः ।<br>
नागा योक्त्राणि तेषां वै अरुणश्चैव सारथिः ॥ 10.497 ॥

'''10.498'''<br>
सत्यं च मञ्चकं तस्य वायुर्वेगो रथस्य तु ।<br>
नवयोजनसाहस्रो विग्रहो भास्करस्य तु ॥ 10.498 ॥

'''10.499'''<br>
त्रिगुणं मण्डलं तस्य त्रैलोक्ये भाति भास्वरम् ।<br>
ज्ञानशक्तिः पराह्येषा तपत्यादित्यविग्रहा ॥ 10.499 ॥

'''10.500'''<br>
मासवारप्रयोगेण संचरन्ति शिवेच्छया ।<br>
अहोरात्रं भ्रमन्त्येते भुवर्लोकं समन्ततः ॥ 10.500 ॥

'''10.501'''<br>
ततः सोमस्तु लक्षेण आदित्योपरिसंस्थितः ।<br>
आप्याययञ्जगत्सर्वं सुधाधाराप्रवर्षणैः ॥ 10.501 ॥

'''10.502'''<br>
चन्द्ररूपेण तपति क्रियाशक्तिः शिवस्य तु ।<br>
इन्दूर्ध्वे लक्षमात्रेण स्थितं नक्षत्रमण्डलम् ॥ 10.502 ॥

'''10.503'''<br>
लक्षद्वयेन तस्योर्ध्वं संस्थितो भूमिनन्दनः ।<br>
लक्षद्वयेन तस्योर्ध्वे संस्थितः सोमनन्दनः ॥ 10.503 ॥

'''10.504'''<br>
सुराचार्यो ऽपि तस्योर्ध्वे द्विलक्षेणैव संस्थितः ।<br>
तस्योर्ध्वे ऽपि द्विलक्षेण तिष्ठते भृगुनन्दनः ॥ 10.504 ॥

'''10.505'''<br>
तस्योपरि द्विलक्षेण सौरिः सर्पति लीलया ।<br>
लक्षमात्रेण तु ऋषीन् कथयामि समासतः ॥ 10.505 ॥

'''10.506'''<br>
अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।<br>
भृग्वङ्गिरामरीचिश्च ऋषयः संप्रकीर्तिताः ॥ 10.506 ॥

'''10.507'''<br>
यमनियमतोह्येते शापानुग्रहकारकाः ।<br>
भीताश्च परपीडायाः शूराः शास्त्रविचारणे ॥ 10.507 ॥

'''10.508'''<br>
ज्ञानखड्गोद्यताः सर्वे त्व् अज्ञानपटलापहाः ।<br>
मन्त्रयोगक्रियाचार्या संनद्धा दुरतिक्रमाः ॥ 10.508 ॥

'''10.509'''<br>
योगैश्वर्यगुणोपेताः शिवाराधनतत्पराः ।<br>
तेभ्यो लक्षाध्रुवो देवि तारकाः स चतुर्दश ॥ 10.509 ॥

'''10.510'''<br>
शरीरं घटितं ताभिर् ध्रुवस्य वरवर्णिनि ।<br>
ब्रह्मैवापररूपेण ब्रह्मस्थाने नियोजितः ॥ 10.510 ॥

'''10.511'''<br>
तस्यज्योतिर्गणो देवि निबद्धोभ्रमते सदा ।<br>
निश्चलः स तु विज्ञेयः शिवशक्त्यात्वधिष्ठितः ॥ 10.511 ॥

'''10.512'''<br>
दशपञ्च च लक्षाणि ध्रुवान्तं भूमिमण्डलात् ।<br>
वायुस्कन्धान्स्थितांस्त्वत्र कथयामि समासतः ॥ 10.512 ॥

'''10.513'''<br>
आमेघाद्भास्करात्सोमान् नक्षत्राद्ग्रहमण्डलात् ।<br>
ऋषिसप्तकनिर्देशाद् आध्रुवान्तं च सप्तमः ॥ 10.513 ॥

'''10.514'''<br>
आदित्यादिघ्रुवान्तश्च स्वर्लोकः परिकीर्तितः ।<br>
अत्र राजा महेन्द्रो वै तिष्ठते सुरपूजितः ॥ 10.514 ॥

'''10.515'''<br>
ऋषिदेवैः सगन्धर्वैर् वृतश्चाप्सरसां गणैः ।<br>
अग्निहोत्रं क्रतून्वापि कृत्वा ज्ञानविवर्जिताः ॥ 10.515 ॥

'''10.516'''<br>
स्वर्लोकं तु नरा यान्ति पुनरायान्ति मानुषम् ।<br>
स्वर्लोकस्योपरिस्टात्तु द्वे कोटी योजनानि तु ॥ 10.516 ॥

'''10.517'''<br>
पञ्चाशीतिश्च लक्षाणि महर्लोको वरानने ।<br>
ऋषयश्चैव सिद्धाश्च मार्कण्डाद्या वसन्ति वै ॥ 10.517 ॥

'''10.518'''<br>
कोट्यष्टकं महादेवि योजनानां वरानने ।<br>
महर्लोकोपरिष्टात्तु जनलोकोव्यवस्थितः ॥ 10.518 ॥

'''10.519'''<br>
एकपादो ऽथ जह्नुश्च कपिलश्चासुरिस्तथा ।<br>
भौतिको वाड्वलिश्चैव जनलोकनिवासिनः ॥ 10.519 ॥

'''10.520'''<br>
द्वादशैव तथा कोट्यो जनलोकोर्ध्वतः प्रिये ।<br>
तपोलोकः समाख्यात ऋषियोगेश्वराकुलः ॥ 10.520 ॥

'''10.521'''<br>
सनकश्चसनन्दश्च सनत्कुमारः सनन्दनः ।<br>
शङ्कुश्चैव त्रिशङ्कुश्च तपोलोकनिवासिनः ॥ 10.521 ॥

'''10.522'''<br>
पद्माः षट्पञ्चपञ्चाशत् कोट्यो लक्षाणि विंशतिः ।<br>
भूर्लोकान्तं समारभ्य यावत्सत्यं वरानने ॥ 10.522 ॥

'''10.523'''<br>
इयं संख्या समाख्याता भुवनानां वरानने ।<br>
कोट्यः षोडशमानेन तपोलोकोर्ध्वतः प्रिये ॥ 10.523 ॥

'''10.524'''<br>
सत्यलोकः समाख्यातो यत्र ब्रह्मा स्वयं स्थितः ।<br>
क्रीडते भगवान्देवो वृत आत्मसमैर्द्विजैः ॥ 10.524 ॥

'''10.525'''<br>
कर्मज्ञानेन संसिद्धा अद्वैतपरिनिष्ठिताः ।<br>
आनन्दपदसंप्राप्ता आनन्दपदमागताः ॥ 10.525 ॥

'''10.526'''<br>
ऋग्वेदोमूर्तिमांस्तस्मिन्न् इन्द्रनीलसमद्युतिः ।<br>
दिव्यगन्धविलिप्ताङ्गो दिव्याभरणभूषितः ॥ 10.526 ॥

'''10.527'''<br>
संस्थितः पूर्वतस्तस्य दीप्यमानः स्वतेजसा ।<br>
उत्तरेण यजुर्वेदः शुद्धस्फटिकसंनिभः ॥ 10.527 ॥

'''10.528'''<br>
दिव्यकुण्डलधारी च महाकायोमहाभुजः ।<br>
स्थितः पश्चिमदिग्भागे सामवेदः सनातनः ॥ 10.528 ॥

'''10.529'''<br>
रक्ताम्बरधरः श्रीमान् पद्मरागसमप्रभः ।<br>
स्रग्दामधारकश्चित्रम् आलाभूषणभूषितः ॥ 10.529 ॥

'''10.530'''<br>
अथर्वाञ्जनवच्छ्यामः स्थितो दक्षिणतस्तथा ।<br>
पिङ्गाक्षो लोहितग्रीवो हरिकेशो महातनुः ॥ 10.530 ॥

'''10.531'''<br>
षडङ्गानीतिहासाश्च पुराणान्यखिलानि तु ।<br>
वेदोपनिषदश्चैव मीमांसारण्यकं तथा ॥ 10.531 ॥

'''10.532'''<br>
स्वाहाकारवषट्कारौ रहस्यानि तथैव च ।<br>
गायत्री च स्थिता तत्र यत्र देवश्चतुर्मुखः ॥ 10.532 ॥

'''10.533'''<br>
भोगस्थानं ब्रह्मणः स्यात् परं ब्रह्म ततो व्रजेत् ।<br>
कोटियोजनमानेन सत्यलोकोर्ध्वतः प्रिये ॥ 10.533 ॥

'''10.534'''<br>
ब्रह्मासनमितिख्यातं जपासिन्दूरसप्रभम् ।<br>
रक्तेन्दीवरमध्यस्थः पद्मरागसमप्रभः ॥ 10.534 ॥

'''10.535'''<br>
चतुर्मुखश्चतुर्वेदश् चतुर्युगवशानुगः ।<br>
ब्रह्मविद्भिः समाकीर्णो ब्रह्मा मुनिनिषेवितः ॥ 10.535 ॥

'''10.536'''<br>
ऐश्वर्याष्टकसंयुक्तः षड्विधसृष्टिकारकः ।<br>
धर्मादिफलसंबन्धप्रदाता च युगे युगे ॥ 10.536 ॥

'''10.537'''<br>
तिर्यङ्नारकिसत्त्वानां दिव्यानां मनुजैः सह ।<br>
स्रष्टा च सर्वभूतानां सदेवासुरमानुषे ॥ 10.537 ॥

'''10.538'''<br>
कोटिद्वयं तदूर्ध्वे तु योजनानां वरानने ।<br>
नीलेन्दीवरसंकाशा इन्द्रनीलसमप्रभा ॥ 10.538 ॥

'''10.539'''<br>
ब्रह्मलोकात्परत्वेन विष्णोश्चैव पुरीस्मृता ।<br>
सर्वकामसमोपेता सर्वरत्नसमुज्ज्वला ॥ 10.539 ॥

'''10.540'''<br>
मरकतस्तम्भसोपाना नीलध्वजसमाकुला ।<br>
घण्टावितानविस्तीर्णा चारुचामरशोभिता ॥ 10.540 ॥

'''10.541'''<br>
नीलोत्पलदलप्रख्यैः कन्यावृन्दैः समावृता ।<br>
कामकार्मुकनिर्घोषवित्रस्तमृगलोचनैः ॥ 10.541 ॥

'''10.542'''<br>
नूपुरारावमुखरैः स्खलद्भिर्मृदुविभ्रमैः ।<br>
मनोभवशरायास निपातशतजर्जरैः ॥ 10.542 ॥

'''10.543'''<br>
सुघूर्णितमदायासविलोलधवलेक्षणैः ।<br>
संसेव्यते स भगवान् विष्णुः कमललोचनः ॥ 10.543 ॥

'''10.544'''<br>
इन्द्रनीलसमाकारो निलोत्पलदलप्रभः ।<br>
चतुर्भुजो महाकायः पीनवक्षा गदाधरः ॥ 10.544 ॥

'''10.545'''<br>
किरीटीकुण्डलीशङ्खी प्रजापालनतत्परः ।<br>
संसेव्यते स भगवान् निकायैरात्मविक्रमैः ॥ 10.545 ॥

'''10.546'''<br>
विष्णुभक्ताश्च ये नित्यं ध्यानपूजाजपे रताः ।<br>
ते तु गच्छन्ति तत्स्थानं विष्णोरमितविक्रमाः ॥ 10.546 ॥

'''10.547'''<br>
सप्तकोट्यस्तदूर्ध्वं वै रुद्रलोको व्यवस्थितः ।<br>
शुद्धस्फटिकसंकाशश् चत्वरोद्यानमण्डितः ॥ 10.547 ॥

'''10.548'''<br>
सहस्रभूमिकाभिश्च हर्म्यमालाभिरूर्जितः ।<br>
विमानैः पुष्पकैर्युक्तो हंसकुन्देन्दुनिर्मलैः ॥ 10.548 ॥

'''10.549'''<br>
वनोपवनषण्डैश्च सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलैः ।<br>
मारुताःसुखसंस्पर्शा वर्तिकर्पूरगन्धयः ॥ 10.549 ॥

'''10.550'''<br>
नदीनदह्रदाकीर्णः पद्मिनीषण्डमण्डितः ।<br>
वरेण्यावरदाचैव वरिष्ठा वरवर्णिनी ॥ 10.550 ॥

'''10.551'''<br>
वसिष्ठा च वराहा च वरारोहा च सप्तमी ।<br>
गङ्गाह्येताः समाख्याता रुद्रलोकवहाः सदा ॥ 10.551 ॥

'''10.552'''<br>
लक्षपत्रदलाढ्यैश्च सितपद्मैर्विभूषिताः ।<br>
इन्द्रनीलनिभैर्नालैर् योजनायतगन्धिभिः ॥ 10.552 ॥

'''10.553'''<br>
स्त्रीसहस्रकदम्बाढ्याः पुष्पप्रकरधूसराः ।<br>
शरदिन्दुनिभानार्यो नवनीतसुकोमलाः ॥ 10.553 ॥

'''10.554'''<br>
सुभ्रूललाटवदनाः कृशोदर्यो मदालसाः ।<br>
अलिपुञ्जनिभैः केशैर् मृगामोदसुगन्धिभिः ॥ 10.554 ॥

'''10.555'''<br>
प्रलम्बश्रवणाधाराः पद्मपत्रायतेक्षणाः ।<br>
दाडिमीपुष्पसंकाशैर् ओष्ठैरुत्पलगन्धिभिः ॥ 10.555 ॥

'''10.556'''<br>
रम्भानिभाभिर्जङ्घाभिर् बाहुभिर्बिसकोमलैः ।<br>
अशोकपल्लवाकारैः पादैः पद्मदलोपमैः ॥ 10.556 ॥

'''10.557'''<br>
नखैश्च केतकीप्रख्यैर् दशनैर्मौक्तिकोज्ज्वलैः ।<br>
स्वभावसुसुगन्धाढ्यैः प्रस्रवद्भिरिवामृतम् ॥ 10.557 ॥

'''10.558'''<br>
हारकेयूरकटकैः सीमन्तमणिजालकैः ।<br>
काञ्चीडोरैः सुरक्तैश्च कुसुमैर्भूषिताः सदा ॥ 10.558 ॥

'''10.559'''<br>
तारकुम्भनिभाकारैर् उन्नतैश्च पयोधरैः ।<br>
सुवृत्तैः पीनपार्श्वैश्च पीनकण्ठसमाश्रितैः ॥ 10.559 ॥

'''10.560'''<br>
गुरुश्रेणीभराक्रान्ता मुक्तावलिविराजिताः ।<br>
राजहंसगतिस्पर्धि मत्तमातङ्गविभ्रमाः ॥ 10.560 ॥

'''10.561'''<br>
नूपुरारावमुखरप्रस्खलन्मृदुविक्रमाः ।<br>
हास्यलास्यविलासाढ्यभ्रूभङ्गतरलेक्षणाः ॥ 10.561 ॥

'''10.562'''<br>
ह्लादयन्तीव गात्राणि रुद्राणां तन्निवासिनाम् ।<br>
कामग्रहग्रहाविष्टा घूर्णन्त्यो मदविह्वलाः ॥ 10.562 ॥

'''10.563'''<br>
परिष्वजनमात्रेण मोदयन्त्यो गणेश्वरान् ।<br>
यद्यप्येवंविधानार्यः निजभर्तृभयातुराः ॥ 10.563 ॥

'''10.564'''<br>
वित्रस्तमृगनेत्रास्तु भर्तुरुत्सङ्गमागताः ।<br>
अवगूह्य च सर्वाङ्गैर् आपीय वदनैर्मुखम् ॥ 10.564 ॥

'''10.565'''<br>
क्रीडन्तिरुद्रभवने रुद्रकन्याः सरुद्रकाः ।<br>
रुद्राश्चैवंविधाकारा ज्ञानयोगबलोत्कटाः ॥ 10.565 ॥

'''10.566'''<br>
मुकुटैः कुण्डलैश्चित्रैर् महारत्नसमुज्ज्वलैः ।<br>
केयूरकटकैर्डोरैः पुष्पवस्त्रविभूषणैः ॥ 10.566 ॥

'''10.567'''<br>
मुक्ताफलावलीहारैर् ब्रह्मसूत्रोत्तरीयकैः ।<br>
महाकाया महोरस्कास् त्रिनेत्राः शूलपाणयः ॥ 10.567 ॥

'''10.568'''<br>
चन्द्रायुतप्रतीकाशाः कर्पूरक्षोदधूसराः ।<br>
सुरसिद्धनुताःसर्वे सुप्रसन्न वरप्रदाः ॥ 10.568 ॥

'''10.569'''<br>
हरलब्धवरास्तृप्ता दशबाह्विन्दुमौलयः ।<br>
न तत्र मृत्युर्न जरा न शोको ऽस्ति वियोगजः ॥ 10.569 ॥

'''10.570'''<br>
क्रीडन्तिसार्धंकन्याभिः संसारभयवर्जिताः ।<br>
अधिकारक्षये रुद्रा रुद्रकन्यासमावृताः ॥ 10.570 ॥

'''10.571'''<br>
श्रीकण्ठस्येच्छया सर्वे शिवंयान्तितनुक्षये ।<br>
गत्वा भूयो न जायन्ते कल्पकोटिशतैरपि ॥ 10.571 ॥

'''10.572'''<br>
एवंविधैरसंख्यातैर् विमानरथगामिभिः ।<br>
महावृषगजारूढैः सिंहवाजिसुवाहनैः ॥ 10.572 ॥

'''10.573'''<br>
लक्षायुतसहस्रैस्तु रुद्रकोटिभिरावृतम् ।<br>
तन्मध्येसर्वतोभद्रं सिंहद्वारैः सुतोरणैः ॥ 10.573 ॥

'''10.574'''<br>
स्वच्छमौक्तिकसंकाशप्राकारशिखरावृतम् ।<br>
नन्दीश्वरमहाकाल द्वारपालगणैर्वृतम् ॥ 10.574 ॥

'''10.575'''<br>
किंकिणीजालमुखरैः पताकाध्वजसंकुलैः ।<br>
वितानच्छत्रषण्डैश्च मुक्ताहारप्रलम्बितैः ॥ 10.575 ॥

'''10.576'''<br>
घण्टाचामरशोभाड्यं दर्पणैश्चोपशोभितम् ।<br>
कलशैर्द्वारन्यस्तैश्च रत्नपल्लवसंयुतैः ॥ 10.576 ॥

'''10.577'''<br>
रचितैश्चित्रशास्त्रज्ञैर् अत्नचूर्णसमुज्ज्वलैः ।<br>
स्वस्तिकैः पत्रवल्याढ्यैश् चित्रितं भुवनाजिरम् ॥ 10.577 ॥

'''10.578'''<br>
शतसिंहासनाकीर्णं वेदिकारत्नभूषितम् ।<br>
गोपुराट्टालरथकैर् वीथीभिश्च भ्रमान्त्रकैः ॥ 10.578 ॥

'''10.579'''<br>
सर्वरत्नविचित्राढ्यैर् द्वारबद्धैः सुशोभनम् ।<br>
निर्गमैःसुगवाक्षैश्च विटङ्कैःस्फटिकप्रभैः ॥ 10.579 ॥

'''10.580'''<br>
स्तम्भैःसोपानबद्धैश्च वज्रवैडूर्यसप्रभैः ।<br>
पूर्णचन्द्रनिभाकारैर् अण्डैः शिखरमण्डितैः ॥ 10.580 ॥

'''10.581'''<br>
मुक्ताफलप्रभाभिश्च भूमिभिश्च सहस्रशः ।<br>
नाट्यशालैः सुशोभाढ्यैर् नृत्तगीतरवाकुलैः ॥ 10.581 ॥

'''10.582'''<br>
मण्डपैरत्नचित्राढ्यैः सभामण्डलनिर्भरैः ।<br>
आसीनैरुद्रवृन्दैश्च रुद्रकन्याकदम्बकैः ॥ 10.582 ॥

'''10.583'''<br>
मत्तवारणकै रम्यैश् चन्द्रशालासुशोभनैः ।<br>
धूपितं धूपवर्तीभिः कुङ्कुमोदकसेचितम् ॥ 10.583 ॥

'''10.584'''<br>
चित्रपट्टैस्तु संछन्नं पुष्पप्रकरसंकुलम् ।<br>
तूर्यशब्दजयध्वानकाहलाकूजितेन च ॥ 10.584 ॥

'''10.585'''<br>
वंशवीणामृदङ्गैश्च गोमुखैर्मुखवादनैः ।<br>
पणवैस्तालवाद्यैश्च शङ्खभेरीरवेण च ॥ 10.585 ॥

'''10.586'''<br>
दुन्दुभीनादशब्देन मुरजस्फालनेन च ।<br>
करस्फोटमहाशब्दैः सिंहनादप्रगुञ्जितैः ॥ 10.586 ॥

'''10.587'''<br>
गर्जद्भिर्गणवृन्दैश्च मेघस्तनितनिःस्वनैः ।<br>
वन्दिनांस्तोत्रशब्देन सामवेदरवेण च ॥ 10.587 ॥

'''10.588'''<br>
हुडुङ्काराट्टहासैश्च गेयझंकारयोजितैः ।<br>
वृषनन्दितशब्देन गजवाजिरवेण च ॥ 10.588 ॥

'''10.589'''<br>
काञ्चीनूपुरशब्देन नदतीव महत्पुरम् ।<br>
सर्वसंपत्करं श्रीमच्छङ्करस्य तु मन्दिरम् ॥ 10.589 ॥

'''10.590'''<br>
अत्रासौभगवान्रुद्रो ब्रह्मविष्ण्विन्द्रपूजितः ।<br>
गङ्गायास्नपितोनित्यं दिव्यवस्त्राम्बरच्छदः ॥ 10.590 ॥

'''10.591'''<br>
पृथिव्यागन्धलिप्ताङ्गः श्रियापुष्पैः सुपूजितः ।<br>
सप्तस्वरप्रमुख्यैश्च सरस्वत्या च संस्तुतः ॥ 10.591 ॥

'''10.592'''<br>
पूर्णेन्दुरातपत्रं च स्वयमेव व्यवस्थितः ।<br>
गङ्गातूत्तरिकाच्छत्रे सर्वादित्याश्च दीपकाः ॥ 10.592 ॥

'''10.593'''<br>
पुष्पदन्तगणेशाद्यैर् आसनं तस्य संवृतम् ।<br>
कपिलः कर्कटश्चैव विमर्दः कङ्कटस्तथा ॥ 10.593 ॥

'''10.594'''<br>
विक्रमश्चदृढश्चैव निष्कम्पो निष्कलस्तथा ।<br>
अष्टौ ते हरयःप्रोक्तास् त्रिनेत्रा भूरिविक्रमाः ॥ 10.594 ॥

'''10.595'''<br>
सिंहरूपाःसुतेजस्काः सटाविकटभास्वराः ।<br>
शक्तिरूपधरैर्मन्त्रैर् योगैश्वर्यसमन्वितैः ॥ 10.595 ॥

'''10.596'''<br>
आसनंविवृतंतैस्तु महोत्साहैर्बलोत्कटैः ।<br>
तत्रभद्रासने रुद्रः स्थितश्चन्द्रार्धशेखरः ॥ 10.596 ॥

'''10.597'''<br>
सर्वलक्षणसंपूर्णः सर्वाभरणभूषितः ।<br>
त्र्यक्षोदशभुजोदेवो जटामुकुटमण्डितः ॥ 10.597 ॥

'''10.598'''<br>
पीनवक्षःस्थलोरुश्च पीनस्कन्धो महाभुजः ।<br>
बद्धपद्मासनासीनः कर्पूरक्षोदधूसरः ॥ 10.598 ॥

'''10.599'''<br>
वरदाभयपाणिश्च सर्वायुधधरस्तथा ।<br>
शतपत्राङ्कितैश्चैव हस्तपादैः सुकोमलैः ॥ 10.599 ॥

'''10.600'''<br>
चन्द्रबिम्बनखाभाभिर् अङ्गुलीभिरलंकृतैः ।<br>
सुश्लिष्टजानुगुल्फैश्च पादैश्चैव समुन्नतैः ॥ 10.600 ॥

'''10.601'''<br>
पूजितैर्गणरुद्रैश्च ब्रह्मविष्ण्विन्द्रवन्दितैः ।<br>
चामरव्यजनोक्षेपै रुद्रस्त्रीभिः समन्ततः ॥ 10.601 ॥

'''10.602'''<br>
वीजतस्तु सदा श्रीमांश् चन्द्रकोटिसमप्रभः ।<br>
ज्ञानामृतसुतृप्तात्मा योगैश्वर्यप्रदायकः ॥ 10.602 ॥

'''10.603'''<br>
ध्यातो वै योगिभिर्नित्यं प्रसन्नवदनेक्षणः ।<br>
प्रहसन्स इवाभाति निर्मलज्ञानरश्मिभिः ॥ 10.603 ॥

'''10.604'''<br>
अज्ञानतिमिरं हत्वा दर्शयेत्परमं वपुः ।<br>
सर्वसौख्यप्रदाता च रुद्रमातृगणावृतः ॥ 10.604 ॥

'''10.605'''<br>
तस्योत्सङ्गगता देवी तप्तकाञ्चनसुप्रभा ।<br>
पूजिता योगिनीवृन्दैः साधकैः सुरकिन्नरैः ॥ 10.605 ॥

'''10.606'''<br>
सर्वलक्षणसंपूर्णा सर्वाभरणभूषिता ।<br>
योगसिद्धिप्रदा नित्यं मोक्षाभ्युदयदायिका ॥ 10.606 ॥

'''10.607'''<br>
देवस्याभिमुखी नित्यम् उमा तु ललितेक्षणा ।<br>
शक्तिश्चापररूपेण शक्तिमांश्च हरस्तथा ॥ 10.607 ॥

'''10.608'''<br>
ब्रह्माण्डे सृष्टिसंहारौ करोति च शिवेच्छया ।<br>
दीक्षाज्ञानविहीना ये लिङ्गाराधनतत्पराः ॥ 10.608 ॥

'''10.609'''<br>
ते प्रयान्ति हरस्थानं सर्वैश्वर्यसुखावहम् ।<br>
जरामरणनिर्मुक्ता व्याधिशोकविवर्जिताः ॥ 10.609 ॥

'''10.610'''<br>
नाधोयान्ति पुनर्देवि संसारे दुःखसागरे ।<br>
शिवंयान्ति ततश्चोर्ध्वं श्रीकण्ठेनसमीक्षिताः ॥ 10.610 ॥

'''10.611'''<br>
रुद्रलोकः समाख्यातस् ततश्चोर्ध्वमुमे शृणु ।<br>
उत्तरोत्तरवृद्ध्या च भुवनं भुवनंस्थितम् ॥ 10.611 ॥

'''10.612'''<br>
ब्रह्माण्डस्याप्यधोभागे रुद्रलोकस्यचोर्ध्वतः ।<br>
दण्डपाणेः पुरंज्ञेयं नानारुद्रगणावृतम् ॥ 10.612 ॥

'''10.613'''<br>
दण्डपाणिस्तु भगवान् योगैश्वर्यबलान्वितः ।<br>
दण्डः पाणितलेनैव धृतोयेन शिवेच्छया ॥ 10.613 ॥

'''10.614'''<br>
विवृणोति च ब्रह्माण्डे मोक्षमार्गं सुदुर्भिदम् ।<br>
विधिनाराधितश्चैव अनुध्यानाच्छिवेच्छया ॥ 10.614 ॥

'''10.615'''<br>
सप्तलोकेषु ये रुद्रा कथयामि समासतः ।<br>
शर्वोरुद्रस्तथा भीमो भव उग्रस्तथैव च ॥ 10.615 ॥

'''10.616'''<br>
महादेवस्तथेशानो रुद्रलोकाधिपस्त्वमी ।<br>
ब्रह्मलोकेस्थितोब्रह्मा विष्णुर्वै वैष्णवे पुरे ॥ 10.616 ॥

'''10.617'''<br>
रुद्रलोकेस्थितोरुद्रः सर्वेषां नायकः स्मृतः ।<br>
कालाग्नेर् दण्डपाण्यन्तम् अष्टानवतिकोटयः ॥ 10.617 ॥

'''10.618'''<br>
योजनानांवरारोहे त्व् अध्वायमुपवर्णितः ।<br>
कटाहस्तु अधश्चोर्ध्वं ब्रह्माण्डस्य वरानने ॥ 10.618 ॥

'''10.619'''<br>
कोटियोजनमानेन घनाकारेणसंस्थितः ।<br>
पञ्चाशत्कोटयश्चोर्ध्वं भूपृष्ठात्तु वरानने ॥ 10.619 ॥

'''10.620'''<br>
पञ्चाशच्च अधोज्ञेया योजनानां समन्ततः ।<br>
एवं कोटिशतं ज्ञेयं पार्थिवं तत्त्वमुच्यते ॥ 10.620 ॥

'''10.621'''<br>
शतरुद्रावधिज्ञेयं सौवर्णं परिवर्तुलम् ।<br>
वज्रसाराधिकसारं दुर्भेद्यं त्रिदशैरपि ॥ 10.621 ॥

'''10.622'''<br>
हुंफट्कारप्रयोगेण भेदयेत्तु वरानने ।<br>
शतरुद्रानतो वक्ष्ये समासेन कृशोदरि ॥ 10.622 ॥

'''10.623'''<br>
दश दशक्रमेणैव दशदिक्षु समन्ततः ।<br>
पूर्वादिक्रमयोगेन कथयाम्यनुपूर्वशः ॥ 10.623 ॥

'''10.624'''<br>
कपालीशोह्यजोबध्नो वज्रदेहः प्रमर्दनः ।<br>
विभूतिरव्ययः शास्ता पिनाकी त्रिदशाधिपः ॥ 10.624 ॥

'''10.625'''<br>
इन्द्रस्यबलमाक्रम्य प्रभुशक्तिसमन्विताः ।<br>
विचरन्तिमहादेवा इन्द्रेण च सुपूजिताः ॥ 10.625 ॥

'''10.626'''<br>
अग्निरुद्रोहुताशी च पिङ्गलः खादको हरः ।<br>
ज्वलनोदहनोबभ्रुर् भस्मान्तकक्षयान्तकौ ॥ 10.626 ॥

'''10.627'''<br>
अग्नेर्बलंसमाक्रम्य प्रभुशक्तिसमन्विताः ।<br>
विचरन्तिमहादेवा अग्निराजसुपूजिताः ॥ 10.627 ॥

'''10.628'''<br>
याम्योमृत्युर्हरोधाता विधाताकर्तृसंज्ञकः ।<br>
संयोक्ता च वियोक्ता च धर्मो धर्मपतिस्तथा ॥ 10.628 ॥

'''10.629'''<br>
यमस्य बलमाक्रम्य प्रभुशक्तिसमन्विताः ।<br>
विचरन्तिमहादेवा यमराजसुपूजिताः ॥ 10.629 ॥

'''10.630'''<br>
नैरृतोमरुतोहन्ता क्रूरदृष्टिर्भयानकः ।<br>
ऊर्ध्वकेशोविरूपाक्षो धूमलोहितदंष्ट्रकौ ॥ 10.630 ॥

'''10.631'''<br>
नैरृतंबलमाक्रम्य प्रभुशक्तिसमन्विताः ।<br>
विचरन्तिमहादेवा नैरृतेन्द्रसुपूजिताः ॥ 10.631 ॥

'''10.632'''<br>
बलोह्यतिबलश्चैव पाशहस्तो महाबलः ।<br>
श्वेतो ऽथ जयभद्रश्च दीर्घबाहुर्जलान्तकः ॥ 10.632 ॥

'''10.633'''<br>
मेघनादी सुनादी च समासात्परिकीर्तिताः ।<br>
वारुणंबलमाक्रम्य प्रभुशक्तिसमन्विताः ॥ 10.633 ॥

'''10.634'''<br>
विचरन्तिमहादेवा वरुणेन्द्रसुपूजिताः ।<br>
शीघ्रोलघुर्वायुवेगः सूक्ष्मस्तीक्ष्णो भयानकः ॥ 10.634 ॥

'''10.635'''<br>
पञ्चान्तकः पञ्चशिखः कपर्दी मेघवाहनः ।<br>
वायोस्तु बलमाक्रम्य प्रभुशक्तिसमन्विताः ॥ 10.635 ॥

'''10.636'''<br>
विचरन्तिमहादेवा वायुराजसुपूजिताः ।<br>
निधीशोरूपवान्धन्यः सौ,यदेहो जटाधरः ॥ 10.636 ॥

'''10.637'''<br>
लक्ष्मीरत्नधरःकामी प्रसादश्च प्रभासकः ।<br>
सौम्यस्य बलमाक्रम्य प्रभुशक्तिसमन्विताः ॥ 10.637 ॥

'''10.638'''<br>
विचरन्तिमहादेवाः सोमराजसुपूजिताः ।<br>
विद्याधिपो ऽथ सर्वज्ञो ज्ञानदृग्वेदपारगः ॥ 10.638 ॥

'''10.639'''<br>
शर्वः सुरेशो ज्येष्ठश्च भूतपालो बलिःप्रियः ।<br>
ईशानानुमता देवाश् चेष्टन्ते सुरपूजिताः ॥ 10.639 ॥

'''10.640'''<br>
विचरन्तिमहादेवा ईशशक्त्यात्वधिष्ठिताः ।<br>
वृषोवृषधरो ऽनन्तः क्रोधनो मारुताह्वयः ॥ 10.640 ॥

'''10.641'''<br>
ग्रसनोडम्बरेशौ च फणीन्द्रो वज्रदंष्ट्रकः ।<br>
विष्णोस्तुबलमाक्रम्य प्रभुशक्तिसमन्विताः ॥ 10.641 ॥

'''10.642'''<br>
विचरन्तिमहादेवा अनन्तेन सुपूजिताः ।<br>
शंभुर्विभुर्गणाध्यक्षस् त्र्यक्षश्च त्रिदशेश्वरः ॥ 10.642 ॥

'''10.643'''<br>
संवाहश्चविवाहश्च नलोलिप्सुस्त्रिलोचनः ।<br>
ब्रह्मणोबलमाक्रम्य प्रभुशक्तिसमन्विताः ॥ 10.643 ॥

'''10.644'''<br>
विचरन्तिमहादेवा ब्रह्मणैव सुपूजिताः ।<br>
एकैकस्य सहस्रं तु परिवारो ऽभिधीयते ॥ 10.644 ॥

'''10.645'''<br>
शतरुद्रा इति ख्याता ब्रह्माण्डंव्याप्यसंस्थिताः ।<br>
असंख्याताः सहस्राणि ये च ऊर्ध्वादिदिग्गताः ॥ 10.645 ॥

'''10.646'''<br>
स्वच्छन्दाविश्वगा देवाः कल्पमन्वन्तरेष्वपि ।<br>
पूर्वादिदशदिग्रुद्राः स्थिता दश दशैव तु ॥ 10.646 ॥

'''10.647'''<br>
एकैकमधिपंचैव कथयामि वरानने ।<br>
स्थितो वै पूर्वतो ऽण्डस्य श्वेतो वै नाम नामतः ॥ 10.647 ॥

'''10.648'''<br>
रुद्राणां तु शतैर्युक्तो महावीर्यपराक्रमः ।<br>
दीप्तिमद्भिर्महातीव्रैर् मयूखैरिव भास्करः ॥ 10.648 ॥

'''10.649'''<br>
आग्नेय्यामग्निसंकाशो वैद्युतो नाम विश्रुतः ।<br>
सो ऽपि विद्युत्प्रभैरुद्र शतैस्तु परिवारितः ॥ 10.649 ॥

'''10.650'''<br>
याम्ये ऽण्डस्य महाकालो युगान्तानलसंनिभः ।<br>
शतरुद्रैर्वृतो देवि तिष्ठत्यमितविक्रमैः ॥ 10.650 ॥

'''10.651'''<br>
नैरृतो विकटोनाम शतेनपरिवारितः ।<br>
संतिष्ठते महातेजा द्वितीय इव भास्करः ॥ 10.651 ॥

'''10.652'''<br>
पश्चिमे ऽण्डस्य यो रुद्रो महावीर्य इति श्रुतः ।<br>
शतरुद्रैर्वृतः सो ऽपि तिष्ठत्यमितविक्रमः ॥ 10.652 ॥

'''10.653'''<br>
वायव्यदिशिचाण्डस्य वायुवेगो महाबलः ।<br>
शतेन च वृतः श्रीमांस् तिष्ठत्यत्र महाबलः ॥ 10.653 ॥

'''10.654'''<br>
सुभद्रनामोत्तरतः शतेनपरिवारितः ।<br>
महावीर्यबलोपेतस् तिष्ठत्यत्र महाबलः ॥ 10.654 ॥

'''10.655'''<br>
परिविष्टो मरीचीभिस् तत्रतिष्ठति वीर्यवान् ।<br>
विद्याधरो नाम रुद्र ऐशान्यां वै प्रतिष्ठितः ॥ 10.655 ॥

'''10.656'''<br>
शतरुद्रैर्वृतः सो ऽपि परिविष्ट इवोडुराट् ।<br>
महावीर्यबलोपेतस् तिष्ठते ऽनन्तविक्रमः ॥ 10.656 ॥

'''10.657'''<br>
अधः कालाग्निरुद्रो ऽन्यः स्थितस्त्वत्र द्वितीयकः ।<br>
समावृतो रुद्रशतैः स्थितैस्त्वत्र वरानने ॥ 10.657 ॥

'''10.658'''<br>
शतैः समावृतो रुद्र मयूखैरिव भास्करः ।<br>
वीरभद्रो वृतोरुद्रैर् उपर्यण्डस्य संस्थितः ॥ 10.658 ॥

'''10.659'''<br>
एकादशो महाकायै रुद्रक्रोधसमुद्भवैः ।<br>
एवंते ऽत्रमहात्मान एकैकं तु शतेन च ॥ 10.659 ॥

'''10.660'''<br>
दशैते वेष्टितादेवि शतरुद्रैश्च सुव्रते ।<br>
एषामपरिसंख्येयः परिवारो महात्मनाम् ॥ 10.660 ॥

'''10.661'''<br>
आवृत्याण्डं स्थिताह्येते मधु यद्वन्मधुव्रताः ।<br>
कदम्बकुसुमंयद्वत् केसरैः परिवारितम् ॥ 10.661 ॥

'''10.662'''<br>
परिवारितं तथाह्यण्डं रुद्रैरमितविक्रमैः ।<br>
गृहैः सतोरणाट्टालैर् नानारत्नविचित्रितैः ॥ 10.662 ॥

'''10.663'''<br>
जाम्बूनदमयैश्चित्रैः समन्तात्समलंकृतम् ।<br>
दिव्यनारीभिराकीर्णं सर्वकामसमन्वितम् ॥ 10.663 ॥

'''10.664'''<br>
ब्रह्माण्डमेतदाख्यातं पाशजालावतारितम् ।<br>
जन्मव्याधिजरामृत्युमहोदधिपरिप्लुतम् ॥ 10.664 ॥

'''10.665'''<br>
गुणत्रयमलच्छन्नं नानाजातिसमाकुलम् ।<br>
पशुज्ञानपरिक्रान्तं गतित्रयसमाकुलम् ॥ 10.665 ॥

'''10.666'''<br>
अनित्या एव गतयः सर्वेषामेव वादिनाम् ।<br>
परापरविभागं तु नैवजानन्ति मोहिताः ॥ 10.666 ॥

'''10.667'''<br>
हेमाण्डं तु पुरासृष्टं क्षयात्म भुवनाकृति ।<br>
ईशमायासमाविष्टस्यात्मवर्गस्य भूतये ॥ 10.667 ॥

'''10.668'''<br>
अथोपरिष्टात्तत्त्वानि उदकादिशिवान्तकम् ।<br>
उत्तरोत्तरयोगेन दशधा संस्थितानि तु ॥ 10.668 ॥

'''10.669'''<br>
अहंकारः तदूर्ध्वं तु बुद्धिस्तु शतधास्थिता ।<br>
ऊर्ध्वं सहस्रधा ज्ञेयं प्रधानं वरवर्णिनि ॥ 10.669 ॥

'''10.670'''<br>
पौरुषं दशसाहस्रं नियतिर्लक्षधा स्मृता ।<br>
तदूर्ध्वं दशलक्षाणि कला यावत्तु सुव्रते ॥ 10.670 ॥

'''10.671'''<br>
माया तु कोटिधाव्याप्य स्थिता सर्वं चराचरम् ।<br>
दशकोटिगुणा विद्या मायांव्याप्य व्यवस्थिता ॥ 10.671 ॥

'''10.672'''<br>
शतकोटिगुणेनैव व्याप्तासावीश्वरेण तु ।<br>
सादाख्यं कोटिसाहस्रं बिन्दुनादं तदूर्ध्वतः ॥ 10.672 ॥

'''10.673'''<br>
योजनानां तु वृन्दं वै शक्तिर्व्याप्य व्यवस्थिता ।<br>
व्यापिनी सर्वमध्वानं व्याप्यदेवि व्यवस्थिता ॥ 10.673 ॥

'''10.674'''<br>
अप्रमेयं ततो ज्ञेयं शिवतत्त्वं वरानने ।<br>
भुवनानि प्रवक्ष्यामि अप्तत्त्वादावनुक्रमात् ॥ 10.674 ॥

'''10.675'''<br>
आकारं विभवं चैव भुवनानेकविस्तरम् ।<br>
यन्न दृष्टं पशुज्ञानैः कुपथभ्रान्तदृष्टिभिः ॥ 10.675 ॥

'''10.676'''<br>
यन्न सांख्यैर्न योगैर्वा न चैव पाञ्चरात्रिकैः ।<br>
स्वभाववादिभिर्नापि न च कर्मप्रवादिभिः ॥ 10.676 ॥

'''10.677'''<br>
नापि संशयवादैश्च नग्नक्षपणकादिभिः ।<br>
न भूतवादिभिश्चैव नापि स्याल्लोकिकैरपि ॥ 10.677 ॥

'''10.678'''<br>
न चात्मचिन्तकैर्वापि न च तर्कप्रवादिभिः ।<br>
न च वैशेषिकैर्वा.अपि षट्पदार्थपरायणैः ॥ 10.678 ॥

'''10.679'''<br>
न चापि न्यायवादैश्च हेतुदृष्टान्तवादिभिः ।<br>
नाप्येकजन्मवादैश्च नचाप्येकत्ववादिभिः ॥ 10.679 ॥

'''10.680'''<br>
न धूर्तवादैर्लोकैर्वा सुपरिज्ञातमैश्वरम् ।<br>
इत्येवंवादिनां तेषां वादानां तु शतत्रयम् ॥ 10.680 ॥

'''10.681'''<br>
त्रिषष्टिरधिकाश्चान्ये वादिनां भ्रान्तचेतसाम् ।<br>
अज्ञानतिमिराधानाम् उन्मीलनकृदुत्तमम् ॥ 10.681 ॥

'''10.682'''<br>
संसारपङ्कमग्नानां नौरिवोत्तारणं परम् ।<br>
महामोहतमो ऽन्धानां तमोनुदमिदं परम् ॥ 10.682 ॥

'''10.683'''<br>
परमेशमुखोद्भूतं यन्मया प्राप्तमद्भुतम् ।<br>
ज्ञानामृतमिदं दिव्यं ननभुवनविस्तरम् ॥ 10.683 ॥

'''10.684'''<br>
शृणुष्वैकमना देवि विचित्राकारमद्भुतम् ।<br>
अनन्तो भुवनव्रातस् त्व् अव्युच्छेदाद्व्यवस्थितः ॥ 10.684 ॥

'''10.685'''<br>
मधुकोशजालकवत् तथा भूरिचयावृतिः ।<br>
मीनशंखकुलायाभं दाषिमीबीजवत्स्थितम् ॥ 10.685 ॥

'''10.686'''<br>
कदम्बकेसरनिभं पुराणां तु समूहकम् ।<br>
महासेनावासकवद् वने तरुसमूहवत् ॥ 10.686 ॥

'''10.687'''<br>
निरन्तरमनन्तानि भुवनानि वरानने ।<br>
नानाकाराणि चित्राणि सर्वरत्नमयानि च ॥ 10.687 ॥

'''10.688'''<br>
परिमण्डलानि दीर्घाण्य् अर्धचन्द्राकृतीनि च ।<br>
पुरुषाकृतीनि चान्यानि नन्द्यावर्ताकृतीनि च ॥ 10.688 ॥

'''10.689'''<br>
पर्वताकृतिरूपाणि गजयुथाकृतीनि च ।<br>
शरावाकृतीनि चान्यानि ज्वालारूपाकृतीनि च ॥ 10.689 ॥

'''10.690'''<br>
महाविमानरूपाणि त्रिशूलाकृतिमन्ति च ।<br>
मुरजाकृतीनि चान्यानि त्र्यश्राकृतिपुराणि च ॥ 10.690 ॥

'''10.691'''<br>
महापुरुषरूपाणि शतशृङ्गाकृतीनि च ।<br>
सहस्रशृङ्गावर्तानि तथान्यानि वरानने ॥ 10.691 ॥

'''10.692'''<br>
कोटिशृङ्गाणि चान्यानि असंख्यशिखराणि च ।<br>
वृत्तानि चतुरश्राणि त्रिकोणान्यपराणि च ॥ 10.692 ॥

'''10.693'''<br>
दिव्यचित्रपताकानि दिव्यघण्टाध्वजानि च ।<br>
भेरिनादस्वराढ्यानि दिव्यगीतध्वनीनि च ॥ 10.693 ॥

'''10.694'''<br>
दिव्यदुन्दुभिनादानि महावेणुस्वनानि च ।<br>
नानावादित्रघोषाणि भुवनानि च सर्वदा ॥ 10.694 ॥

'''10.695'''<br>
शुक्लानि स्फटिकाभानि पद्मरागाकृतीनि च ।<br>
चन्द्रकान्तसवर्णानि मुक्तादामनिभानि च ॥ 10.695 ॥

'''10.696'''<br>
लाक्षारससवर्णानि कानिचिद्वरवर्णिनि ।<br>
इन्द्रगोपकवर्णानि इन्द्रनीलनिभानि च ॥ 10.696 ॥

'''10.697'''<br>
नीलोत्पलसवर्णानि विद्युत्पुञ्जनिभानि च ।<br>
बालादित्यसवर्णानि पद्मगर्भनिभानि च ॥ 10.697 ॥

'''10.698'''<br>
चन्द्रप्रभानि चान्यानि चन्द्रकोटिनिभानि च ।<br>
मध्याह्नार्कसवर्णानि सूर्यकोटिनिभानि च ॥ 10.698 ॥

'''10.699'''<br>
अशोकस्तवकाभानि हरितालनिभानि च ।<br>
शक्रचापसवर्णानि गोक्षीरधवलानि च ॥ 10.699 ॥

'''10.700'''<br>
सिन्दूरकुङ्कुमाभानि गोरोचननिभानि च ।<br>
तप्तहेमसवर्णानि निर्धूमाग्निनिभानि च ॥ 10.700 ॥

'''10.701'''<br>
शङ्खपाण्डुरवर्णानि कानिचिद्भुवनानि च ।<br>
नानावर्णानि चान्यानि नानारूपाकृतीनि च ॥ 10.701 ॥

'''10.702'''<br>
एतेषां परतो देवि व्यापकं परमं पदम् ।<br>
अप्रमेयमसंख्येयम् अगम्यं सर्ववादिनाम् ॥ 10.702 ॥

'''10.703'''<br>
विना प्रसादादीशस्य ज्ञानमेतन्न लभ्यते ।<br>
नचापि भावो भवति दीक्षामप्राप्य देहिनाम् ॥ 10.703 ॥

'''10.704'''<br>
यदा तु कारणाच्छक्तिर् भवेन्निर्वाणकारिका ।<br>
शिवेच्छया प्रपद्येत दीक्षां ज्ञानमयीं शुभाम् ॥ 10.704 ॥

'''10.705'''<br>
मन्त्रयोगात्मिका दिव्यां ततो मोक्षं व्रजेत्पशुः ।<br>
नान्यथा मोक्षमायाति अपि ज्ञानशतैरपि ॥ 10.705 ॥

'''10.706'''<br>
यस्य प्रकाशितं सर्वं शिवेनानन्तरूपिणा ।<br>
स एव मोक्षं व्रजति शिवः सर्वमहेश्वरः ॥ 10.706 ॥

'''10.707'''<br>
तेनेदं ज्ञानमुख्यं तु पुरा प्रोक्तं मया तव ।<br>
संसारार्णवमग्नानां नौरिवोत्तारणं परम् ॥ 10.707 ॥

'''10.708'''<br>
महामायाञ्जनातीतं अज्ञातं पशुगोचरे ।<br>
अनन्तं पारमक्षोभ्यं सुबोधं परमेश्वरम् ॥ 10.708 ॥

'''10.709'''<br>
परमेशमुखोद्गीर्णं यन् मया प्राप्तमद्भुतम् ।<br>
वक्ष्ये ज्ञानामृतमिदं शृणुष्वैकमनाः प्रिये ॥ 10.709 ॥

'''10.710'''<br>
ऊर्ध्वं वै ब्रह्मणो ऽण्डस्य पुरैकादशकं स्थितम् ।<br>
एकादशानां रुद्राणां युगान्ताग्निसमत्विषाम् ॥ 10.710 ॥

'''10.711'''<br>
अथोर्ध्वे भुवनं देव्याः कथयामि वरानने ।<br>
इन्द्रनीलमयं दिव्यं समन्तात्परिमण्डलम् ॥ 10.711 ॥

'''10.712'''<br>
तस्मिन्भगवती देवी भद्रकाली व्यवस्थिता ।<br>
वसतीन्दीवरश्यामा स्निग्धकङ्कुष्टसप्रभा ॥ 10.712 ॥

'''10.713'''<br>
सूर्यमण्डलरूपाभ्यां कुण्डलाभ्यामलङ्कृता ।<br>
पौर्णमास्यां यथा सन्ध्या चन्द्रर्काभ्यां विराजते ॥ 10.713 ॥

'''10.714'''<br>
राजते च महाहारः स्तनाभ्यामन्तरे स्थितः ।<br>
असिताञ्जनशैलाभ्यां मध्ये स्रोतोवहा यथा ॥ 10.714 ॥

'''10.715'''<br>
चतुर्भिश्च धृतं पीठं सिंहैरमितविक्रमैः ।<br>
सर्ववज्रमये दिव्ये दिव्यरत्नविभूषिते ॥ 10.715 ॥

'''10.716'''<br>
आसने सुप्रभे देवी जात्यञ्जनसमप्रभा ।<br>
शुक्ले हिमवतः शृङ्गे नीलमेघ इव स्थिता ॥ 10.716 ॥

'''10.717'''<br>
सर्वरत्नमयी दिव्या रशनास्या विराजते ।<br>
पीतमाल्यांशुकवती शर्वरीवारुणोदये ॥ 10.717 ॥

'''10.718'''<br>
तृतीयं नयनं तस्या ललाटस्थं विराजते ।<br>
उदयस्थ इवादित्यो रश्मिजालविभूषितः ॥ 10.718 ॥

'''10.719'''<br>
उच्छ्रितेनातपत्रेण सा श्वेतेन विराजते ।<br>
कृष्णमेघोपरिस्थेन चन्द्रेणेव विभावरी ॥ 10.719 ॥

'''10.720'''<br>
कोटिकोटिसहस्रेण स्त्रीणां तु परिवारिता ।<br>
आवृता चन्द्रलेखेव नक्षत्रैस्तु नभस्तले ॥ 10.720 ॥

'''10.721'''<br>
कुमुदोत्पलवर्णाश्च हेमश्यामाश्च योषितः ।<br>
प्रियङ्गुकलिकाश्यामाश् चन्द्रगौर्यः सयौवनाः ॥ 10.721 ॥

'''10.722'''<br>
पद्मावदातरूपिण्यः पीनश्रोणिपयोधराः ।<br>
हावभावविधिज्ञास्तु नृत्तगीतविशारदाः ॥ 10.722 ॥

'''10.723'''<br>
वीणावेणुमृदङ्गाद्यैर् वंशवादित्रनिःस्वनैः ।<br>
उपासीनास्तु तां देवीं रमन्ते तत्र योषितः ॥ 10.723 ॥

'''10.724'''<br>
एवं विद्धि जयं नाम भुवनं तु वरानने ।<br>
या दुर्गेति स्मृता लोके ब्रह्माण्डोदरवर्तिनी ॥ 10.724 ॥

'''10.725'''<br>
विष्णुना तपसा पूर्वम् आराध्य परमेश्वरम् ।<br>
अवतारिता वधार्ताय महिषस्य महात्मनः ॥ 10.725 ॥

'''10.726'''<br>
येन चैकेन शृङ्गेण भगवान् हिमवान् गिरिः ।<br>
शुष्कपर्णमिव क्षिप्तः भगवत्या विनाशितः ॥ 10.726 ॥

'''10.727'''<br>
सा तं विनाशायेद्देवी तमः सूर्य इवोत्थितः ।<br>
सा देवी सर्वदेवीनां नामरूपैश्च तिष्ठति ॥ 10.727 ॥

'''10.728'''<br>
योगमायाप्रतिच्छन्ना कुमारी लोकभाविनी ।<br>
अचिन्त्या चाप्रमेया च अन्यत्र परिपठ्यते ॥ 10.728 ॥

'''10.729'''<br>
विष्णुना सहिता देवी कल्पे कल्पे पुनः पुनः ।<br>
भगिनीत्वेन चायाति नामरूपविपर्ययैः ॥ 10.729 ॥

'''10.730'''<br>
मन्वन्तरे मन्वन्तरे तथा चैव युगे युगे ।<br>
रक्षणार्थं हि लोकानां मातेव हितकारिणी ॥ 10.730 ॥

'''10.731'''<br>
इत्याख्यातं तु भुवनं जयं नाम वरानने ।<br>
तद्भक्तास्तत्र गच्छन्ति तस्या मण्डलदीक्षिताः ॥ 10.731 ॥

'''10.732'''<br>
नचैतत्तपसा प्राप्यं नयज्ञैर्भूरिदक्षिणैः ।<br>
न दानैर्विविधैश्चापि शक्यं प्राप्तुं वरानने ॥ 10.732 ॥

'''10.733'''<br>
प्रसादाद्देवदेवस्य शशाङ्काङ्कितमौलिनः ।<br>
दीक्षां प्राप्य प्राप्नुवन्ति मण्डलं चक्रवर्तिनाम् ॥ 10.733 ॥

'''10.734'''<br>
निर्बीजदीक्षया मोक्षं ददाति खलु देहिनाम् ।<br>
सा मुक्तिदीक्षा परमा विधिवत्परिकीर्तिता ॥ 10.734 ॥

'''10.735'''<br>
विद्येशावरणे दीक्षा यवती क्रियते नृणाम् ।<br>
तावतीं गतिमाप्नोति भुवने ऽत्र वरानने ॥ 10.735 ॥

'''10.736'''<br>
भुवनानि तदीशांश्च संस्थानानि यथाक्रमम् ।<br>
कथयिष्यामि ते सर्वं शृणुष्वैकमनाः प्रिये ॥ 10.736 ॥

'''10.737'''<br>
भद्रकाल्यां परो देवो रुद्रक्रोधसमुद्भवः ।<br>
कोटिमात्रेण देवेशि युगान्ताग्निसमप्रभः ॥ 10.737 ॥

'''10.738'''<br>
युगान्ताम्बुदवृन्दोत्थगर्जितध्वनिनिःस्वनः ।<br>
शतबाहुर्महातेजा दिव्याभरणभूषितः ॥ 10.738 ॥

'''10.739'''<br>
शिरसीन्दुधरः श्यामो नीलाञ्जनसमद्युतिः ।<br>
शिखिकण्ठनिभः किञ्चित् किञ्चिदापाण्डुलोहितः ॥ 10.739 ॥

'''10.740'''<br>
चाषजीमूतवर्णश्च अतसीपुष्पसंनिभः ।<br>
इन्द्रनीलनिभः किञ्चित् किञ्चिद्भृङ्गनिभाकृतिः ॥ 10.740 ॥

'''10.741'''<br>
जात्यञ्जननिभाकारो रुद्रैकादशिकान्वितः ।<br>
युतं कोटिसहस्रेण रुद्राणां च महात्मनाम् ॥ 10.741 ॥

'''10.742'''<br>
भुवनं तस्य देवस्य विजयं नाम विश्रुतम् ।<br>
इन्द्रनीलनिभं दिव्यं सर्ववज्रनिभं महत् ॥ 10.742 ॥

'''10.743'''<br>
दशकोटिसहस्राणि रुद्राणां वरवर्णिनि ।<br>
अन्तर्भुवनसंघातैर् अन्यैश्च परिवारितम् ॥ 10.743 ॥

'''10.744'''<br>
नीलोत्पलदलश्यामैः शिखिकण्ठनिभैस्तथा ।<br>
रुद्रैर्दिव्यैर्महावीर्यैः समन्तात्परिवारितम् ॥ 10.744 ॥

'''10.745'''<br>
स्तुतिभिर्मङ्गलैर्गीतैर् नृत्तावादित्रवादितैः ।<br>
पणवैर्वेणुवीणाभिर् भेरीझल्लरि गोमुखैः ॥ 10.745 ॥

'''10.746'''<br>
पटहैः काहलैश्चैव शङ्खदुन्दुभिपीलुकैः ।<br>
मृद्दलैस्तट्टरीभिश्च तालकैर्मुरजैस्तथा ॥ 10.746 ॥

'''10.747'''<br>
मौन्दकाहलटङ्कैश्च तमिलद्रघटादिभिः ।<br>
वादित्रैर्वल्गितैस्तालै रोटनैर्मुखमृद्दलैः ॥ 10.747 ॥

'''10.748'''<br>
भूतैर्भूतगणै रुद्रैर् जल्पितैः पठितैस्तथा ।<br>
ध्यायाद्भिश्च जपद्भिश्च धावद्भिश्चेष्टितैस्तथा ॥ 10.748 ॥

'''10.749'''<br>
मयूरकोकिलारावान् मुञ्चद्भिश्च तथापरैः ।<br>
नानारुतविलासैश्च विकुर्वद्भिर्महात्मभिः ॥ 10.749 ॥

'''10.750'''<br>
आवृतस्तैर्महातेजा मयूखैरिव भास्करः ।<br>
गजवक्त्रैः सिंहवक्त्रैर् अश्ववक्त्रैः शुभाननैः ॥ 10.750 ॥

'''10.751'''<br>
गोकर्णैर्गोमुखैश्चान्यैर् द्वीपिऋक्षमुखैस्तथा ।<br>
व्याघ्रवानरवकैश् च भगवान्पर्युपास्यते ॥ 10.751 ॥

'''10.752'''<br>
वीरभद्रो महातेजा युगान्ताग्निसमप्रभः ।<br>
आसनं तस्य देवस्य सर्ववज्रमयं महत् ॥ 10.752 ॥

'''10.753'''<br>
दशयोजनविस्तीर्णं चतुरस्रानलप्रभम् ।<br>
राजते ऽत्राष्टभिः सिंहैर् वृतं भीमपराक्रमैः ॥ 10.753 ॥

'''10.754'''<br>
अत्र ते पुण्यकर्माणः ये स्मरन्ति महेश्वरम् ।<br>
जले मरुत्स्वथाग्नौ वा शिरश्छेदेन वा मृताः ॥ 10.754 ॥

'''10.755'''<br>
ते यान्ति चैश्वरं बोधं वीरभद्रं महाद्युतिम् ।<br>
भुवनस्यास्य देवेशि ह्य् उपर्यावरणं महत् ॥ 10.755 ॥

'''10.756'''<br>
अम्मयं तु घनं चापि शक्रचापमिव स्थितम् ।<br>
वितानमिव तद्भद्रम् अन्तरे समवस्थितम् ॥ 10.756 ॥

'''10.757'''<br>
तत्र चास्ते महात्मासाव् अङ्गुष्ठाग्रप्रमाणकः ।<br>
तत्र योजनकोटिर्वै विष्कम्भादूर्ध्वमुच्यते ॥ 10.757 ॥

'''10.758'''<br>
तिर्यक्त्रिगुणविस्तारम् आप्यमावरणं प्रिये ।<br>
आवृतं तेन तत्सर्वं महाम्भोधिविसारिणा ॥ 10.758 ॥

'''10.759'''<br>
रुद्राण्ड इति विख्यातं रुद्रालोक इति प्रिये ।<br>
वीरभद्रनिकेतश्च भद्रकाल्यालयस्तथा ॥ 10.759 ॥

'''10.760'''<br>
त्रयोदशभिरन्यैश्च भुवानैरुपशोभितम् ।<br>
नानारुद्रगणैर्दिव्यैर् निरन्तरमलंकृतम् ॥ 10.760 ॥

'''10.761'''<br>
अण्डं वै वीरभद्रस्य ब्रह्माण्डसदृशं प्रिये ।<br>
अतः परं प्रवक्ष्यामि धरित्र्या भुवनं महत् ॥ 10.761 ॥

'''10.762'''<br>
धात्री यस्मिन्भगवती धरालोके सनातनी ।<br>
हैरण्यमतुलं प्राप्ता आधारं यत्र संस्थिता ॥ 10.762 ॥

'''10.763'''<br>
चक्रवर्तिविमानैश्च बहुभिः परिवारितम् ।<br>
आवृतं भूतसंघातैर् आचार्यैस्तत्परायणैः ॥ 10.763 ॥

'''10.764'''<br>
दिव्यगीतनिनादाढ्यैर् वादित्रशतनिःस्वनैः ।<br>
अन्तर्भुवनसंघातै रुद्राणां परिवारितम् ॥ 10.764 ॥

'''10.765'''<br>
भुवनस्यास्य मध्ये तु उदयादित्यसंनिभः ।<br>
रक्तोत्पलनिभो दिव्य अशोकस्तबकच्छविः ॥ 10.765 ॥

'''10.766'''<br>
पद्मरागमयो दिव्यः प्रासादो बहुभूमिकः ।<br>
तस्य मध्ये भगवती धरित्री लोकधारिणी ॥ 10.766 ॥

'''10.767'''<br>
मालया रक्तपुष्पस्य लम्बया नित्यभूषिता ।<br>
चन्द्रार्कमण्डलाकारकपोलतलभूषिता ॥ 10.767 ॥

'''10.768'''<br>
पीतहेमांशुकवती महाहारविभूषिता ।<br>
शतयोजनविस्तीर्णे कूर्मपृष्ठे व्यवस्थिता ॥ 10.768 ॥

'''10.769'''<br>
चतुर्वक्त्रा चाष्टभुजा दिव्याभरणभूषिता ।<br>
रूपयौवनसंपन्ना नृत्तगीतविशारदाः ॥ 10.769 ॥

'''10.770'''<br>
परिवार्योपासते तां दिव्या वै मानसाः स्त्रियः ।<br>
त्रिंशत्कोट्यस्तु तासां वै दिव्याभरणभूषिताः ॥ 10.770 ॥

'''10.771'''<br>
उत्पादितास्तु शर्वेण तदर्थं हितमिच्छता ।<br>
तप्तजाम्बूनदनिभा दिव्याभरणशोभिताः ॥ 10.771 ॥

'''10.772'''<br>
उच्छ्रितेनातपत्रेण ध्रियमाणेन शोभिताः ।<br>
पुरःस्थितो महातेजा यो ऽसौ मेरुर्महागिरिः ॥ 10.772 ॥

'''10.773'''<br>
उपासीनस्तु तां देवीं तत्रास्ते स नगाधिपः ।<br>
नीलोत्पलदलश्यामो नीलजीमूतसंनिभः ॥ 10.773 ॥

'''10.774'''<br>
नीलो नाम महाशैलः पीतवासा महाद्युतिः ।<br>
अतिकान्तेन रूपेण कैटभारिरिवापरः ॥ 10.774 ॥

'''10.775'''<br>
उपास्यमानो दिव्याभिर् नगरीभिर्नगाधिपः ।<br>
तस्योत्तरे चन्द्रनिभो नानालंकारभूषितः ॥ 10.775 ॥

'''10.776'''<br>
श्वेतातपत्री तेजस्वी श्वेतो नाम महागिरिः ।<br>
तस्योत्तरेण सूर्याभो मुकुटादिविभूषितः ॥ 10.776 ॥

'''10.777'''<br>
पीताम्बरधरः श्रीमान् शृङ्गवानिति विश्रुतः ।<br>
अतिकान्तेन रूपेण कुसुमास्त्र इवापरः ॥ 10.777 ॥

'''10.778'''<br>
दक्षिणेनापि वक्ष्यामि शृणुष्वावहिता प्रिये ।<br>
चन्द्रावदातदीप्तौजा दिव्याभरणभूषितः ॥ 10.778 ॥

'''10.779'''<br>
शुक्लाम्बरधरः श्रीमान् निषधो नाम विश्रुतः ।<br>
तप्तहेमप्रतीकाशो दिव्याभरणभूषितः ॥ 10.779 ॥

'''10.780'''<br>
अतिशुभ्रेण देहेन पितामह इवापरः ।<br>
पीताम्बरधरः श्रीमान् पीतमाल्यानुलेपनः ॥ 10.780 ॥

'''10.781'''<br>
हेमकूटो महातेजास् तेजसामिव सङ्ग्रहः ।<br>
राजते भगवान् शैलः सन्ध्यावृत इवांशुमान् ॥ 10.781 ॥

'''10.782'''<br>
पाण्डुराभ्रप्रतीकाशः शङ्खगोक्षीरसंनिभः ।<br>
शुक्लाम्बरधरः श्रीमान् दिव्यकुण्डलभूषितः ॥ 10.782 ॥

'''10.783'''<br>
आतपत्रेण महता ध्रियमाणेन मूर्धनि ।<br>
हिमवानिति विख्यातो द्वितीय इव भास्करः ॥ 10.783 ॥

'''10.784'''<br>
इन्द्रगोपकसंकाशः पश्चिमे गन्धमादनः ।<br>
रक्ताम्बरधरः श्रीमान् अस्ताद्रिस्थ इवांशुमान् ॥ 10.784 ॥

'''10.785'''<br>
शुद्धस्फटिकसंकाशः शुक्लाम्बरधरः शुभः ।<br>
किरीटी कुण्डली श्रीमान् माल्यवान्नाम पर्वतः ॥ 10.785 ॥

'''10.786'''<br>
इत्येवमादिभिश्चान्यैः पर्वतैः परिवारिता ।<br>
लोकालोकावसानैश्च तथान्यैः कुलपर्वतैः ॥ 10.786 ॥

'''10.787'''<br>
दिव्यरूपधरा देवी तनुर्वै पारमेश्वरी ।<br>
धारणां गन्धतन्मात्रे प्राणांस्त्यक्त्वा तु योगिनः ॥ 10.787 ॥

'''10.788'''<br>
ते यान्ति तादृशीं मूर्तिं धरित्र्याः परमां तनुम् ।<br>
अतः परतरं देवि सामुद्रं भुवनं महत् ॥ 10.788 ॥

'''10.789'''<br>
सर्ववज्रमयं दिव्यं नानाश्चर्यशतान्वितम् ।<br>
नीलोत्पलसमच्छायं सर्वतः परिमण्डलम् ॥ 10.789 ॥

'''10.790'''<br>
मध्ये तु भुवनस्यास्य मण्डलं चन्द्रसंनिभम् ।<br>
शतयोजनसाहस्रं समन्तात्परिमण्डलम् ॥ 10.790 ॥

'''10.791'''<br>
तस्य मध्ये तु पुरुषो रुक्मवर्णो महाद्युतिः ।<br>
किरीटी कुण्डली स्रग्वी दिव्याभरणभूषितः ॥ 10.791 ॥

'''10.792'''<br>
अपां निधेर्भगवतो वरुणस्य परा तनुः ।<br>
तं तु देवं महात्मानं परिवार्य समन्ततः ॥ 10.792 ॥

'''10.793'''<br>
रूपयौवनसंपन्नाः सततं पर्युपासते ।<br>
शुक्लाम्बरधरा देवी शुक्लगन्धानुलेपना ॥ 10.793 ॥

'''10.794'''<br>
शुक्लयज्ञोपवीता च शुक्लहारोपशोभिता ।<br>
शुक्लैनैवातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ॥ 10.794 ॥

'''10.795'''<br>
गङ्गा ह्युत्तरतस्तस्य स्थिता वै परमा तनुः ।<br>
नीलाम्बरधरा देवी नीलगन्धानुलेपना ॥ 10.795 ॥

'''10.796'''<br>
नीलस्रग्दामकण्ठा च यमुना तस्य दक्षिणे ।<br>
एवमाद्या महानद्यः परिवार्य महाद्युतिम् ॥ 10.796 ॥

'''10.797'''<br>
समुद्राष्टकं च देवेशि स्वनदीभिः समावृतम् ।<br>
उपासते सदा भक्त्या वारुणीं परमां तनुम् ॥ 10.797 ॥

'''10.798'''<br>
नानासरांसि तीर्थानि तद्भक्ताश्चापि संस्थिताः ।<br>
रसतन्मात्र अत्रैव कृत्वा सम्यक्तु धारणाम् ॥ 10.798 ॥

'''10.799'''<br>
अपां योनिं परां प्राप्ताः वारुणी सा परा तनुः ।<br>
अतः परं प्रवक्ष्यामि भुवनं वरवर्णिनि ॥ 10.799 ॥

'''10.800'''<br>
श्रीनिकेत इति ख्यातं पद्मगर्भ इति श्रुतम् ।<br>
विमानशतसंघातैर् निरन्तरमवस्थितैः ॥ 10.800 ॥

'''10.801'''<br>
शोभितं भुवनेशैश्च रुद्रै रुद्रगणैस्तथा ।<br>
सरोभिर्मानसैर्दिव्यैर् दीर्घिकाभिश्च शोभितम् ॥ 10.801 ॥

'''10.802'''<br>
रथचक्रप्रमाणैश्च मणिकाञ्चनमण्डितैः ।<br>
वैदूर्यनालैः कमलैर् दिव्यगन्धसुगन्धिभिः ॥ 10.802 ॥
:''Zählung redaktionell: Vorlage SvaT_10.804; Stellung zwischen den benachbarten Versen. Kein Abgleich dieser Nummer mit dem Druck behauptet.''

'''10.803'''<br>
मृदुभिः कान्तिमद्भिश्च चन्द्रमण्डलसंनिभैः ।<br>
संशोभितं विचित्रैस्तैर् विकचैर्वज्रकेसरैः ॥ 10.803 ॥

'''10.804'''<br>
उद्यानैर्विविधैश्चापि नानाविहगकूजितैः ।<br>
नानाकामप्रदैर्वृक्षैः समन्तात्समलङ्कृतम् ॥ 10.804 ॥

'''10.805'''<br>
नानामणिमयैर्दिव्यैः क्रीडाशैलैश्च मानसैः ।<br>
मानसीभिश्च नारीभिर् दिव्ययौवनकान्तिभिः ॥ 10.805 ॥

'''10.806'''<br>
हावभावविलासाढ्यदिव्यस्त्रीभिरलंकृतम् ।<br>
विचित्रैर्मणिपद्मैश्च सितपत्रैश्च सुव्रते ॥ 10.806 ॥

'''10.807'''<br>
विभूषितं गजेन्द्रस्थैः स्तुतिमङ्गलवादिभिः ।<br>
गायद्भिश्चाथ नृत्यद्भिर् दिव्यस्त्रैणैः समाकुलम् ॥ 10.807 ॥

'''10.808'''<br>
तस्मिंस्तु भुवने दिव्ये पद्मगर्भसमप्रभे ।<br>
शरदिन्दुनिभं दिव्यं मण्डलं रश्मिसंकुलम् ॥ 10.808 ॥

'''10.809'''<br>
तस्य मध्ये भगवती श्री स्वयं लोकभाविनी ।<br>
चन्द्रकोटिसहस्राणां या कान्तिमतिवर्तते ॥ 10.809 ॥

'''10.810'''<br>
एकत्र युगपत्तेजस् तेजसां तु विराजते ।<br>
निर्वाणमिव या शान्ता सर्वानन्दमनोहरा ॥ 10.810 ॥

'''10.811'''<br>
रूपिणी परमा देवी मूर्तिरव्यभिचारिणी ।<br>
शतयोजनविस्तीर्णे उदितादित्यसप्रभे ॥ 10.811 ॥

'''10.812'''<br>
चन्द्रकान्तमये पद्मे वज्रकेसरकर्णिके ।<br>
कोटिपत्रे महादिव्ये गन्धपुष्पगुणान्विते ॥ 10.812 ॥

'''10.813'''<br>
पद्मासने भगवती पद्मगर्भसमप्रभा ।<br>
उपविष्टात्र सा नित्यं विभूत्या परया युता ॥ 10.813 ॥

'''10.814'''<br>
महारत्नैश्च स्रग्धाम प्रलम्बमुरसा शुभम् ।<br>
वहन्ती सा तु शुशुभे ज्योत्स्नेव त्रिपथापथम् ॥ 10.814 ॥

'''10.815'''<br>
स्फुरन्मयूखचलने कपोलतलमण्डले ।<br>
सूर्यमण्डलसंकाशे धारयन्ती च कुण्डले ॥ 10.815 ॥

'''10.816'''<br>
स्फुरन्मयूखसंघातां रशनां सा तु बिभ्रती ।<br>
हेमाभा पीतवसना महाहारविभूषिता ॥ 10.816 ॥

'''10.817'''<br>
चन्द्राब्भेनातपत्रेण ध्रियमाणेन राजिता ।<br>
उपगीता च गन्धर्वैर् मानसै रुद्रसम्भवैः ॥ 10.817 ॥

'''10.818'''<br>
परिवारिता भगवती सा तनुः पारमेश्वरी ।<br>
या प्राप्ता तपसाराध्य विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ 10.818 ॥

'''10.819'''<br>
दत्ता प्रीतेन रुद्रेण विष्णोरुरसि वाहिनी ।<br>
अर्धेन सा भगवती विष्णोरङ्गे प्रतिष्ठाता ॥ 10.819 ॥

'''10.820'''<br>
पादेनेन्द्रस्य देवस्य पादार्धेन दिवि स्थिता ।<br>
तदर्धेन पुनर्देवि पार्थिवेषु व्यवस्थिता ॥ 10.820 ॥

'''10.821'''<br>
तदर्धेन मनुष्येषु या स्थिता व्याप्य मूर्तिभिः ।<br>
स्वरूपा कामरूपा च द्विधा सा परिकीर्तिता ॥ 10.821 ॥

'''10.822'''<br>
अचला सा तनुः सूक्ष्मा अक्षोभ्या तत्र तिष्ठति ।<br>
रुद्रक्रीडावतारेषु प्रयागादिषु सुव्रते ॥ 10.822 ॥

'''10.823'''<br>
श्रीगिरौ च विशेषेण मृतस्तद्भुवनं व्रजेत् ।<br>
सत्स्वन्येष्वपि भागेषु त्व् इयं सा गदिता गतिः ॥ 10.823 ॥

'''10.824'''<br>
प्राप्य तामीदृशीं देवीम् ऐश्वर्यमणिमादिकम् ।<br>
भूत्वा तु साष्टधा दिव्या देवेष्वपि च तिष्ठति ॥ 10.824 ॥

'''10.825'''<br>
सिद्धेष्वपि च सा देवी उत्तमा सिद्धिरुच्यते ।<br>
यदर्थं तारकाद्यैश्च संग्रामस्त्रिदशेश्वरैः ॥ 10.825 ॥

'''10.826'''<br>
कृतो घोरस्त्वसंख्येयः तां श्रियं प्राप्तुमिच्छुभिः ।<br>
असङ्ख्येयाश्च संग्रामाः कृता वै चक्रवर्तिभिः ॥ 10.826 ॥

'''10.827'''<br>
सा बन्ध एवमुक्तानाम् अबुधानां परा स्मृता ।<br>
श्रीपुरं तु समाख्यातं यथावच्च वरानने ॥ 10.827 ॥

'''10.828'''<br>
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि भुवनं च निबोध मे ।<br>
सारस्वतमिति ख्यातं गान्धर्वमिति च स्मृतम् ॥ 10.828 ॥

'''10.829'''<br>
पद्मगर्भपुरं चापि कोटिमात्रेण सुव्रते ।<br>
योजनानां समाख्यातं प्रमाणेन समन्ततः ॥ 10.829 ॥

'''10.830'''<br>
सार्वरत्नमयं दिव्यं सर्वैश्वर्यसमन्वितम् ।<br>
विमानैर्विविधाकारैर् नानारत्नमयैः शुभैः ॥ 10.830 ॥

'''10.831'''<br>
गान्धर्वैर्मानसैश्चापि गायद्भिश्चाप्यनेकधा ।<br>
नृत्यद्भिश्च तथान्यैश्च गणैः पार्श्वगतैस्तथा ॥ 10.831 ॥

'''10.832'''<br>
स्त्रीभिः सुरूपिणीभिश्च गन्धर्वैश्च समाकुलम् ।<br>
तस्य मध्ये तु देवेशि शरच्चन्द्रनिभं शुभम् ॥ 10.832 ॥

'''10.833'''<br>
रश्मिमालाकुलं दिव्यं मण्डलं परिमण्डलम् ।<br>
तस्य मध्ये भगवती स्थिता साक्षात्सरस्वती ॥ 10.833 ॥

'''10.834'''<br>
शरच्चन्द्रसहस्रस्य या कान्तिमतिवर्तते ।<br>
पीताम्बरधरा देवी पद्मपत्रायतेक्षणा ॥ 10.834 ॥

'''10.835'''<br>
नीलोत्पलदलश्यामा दिव्याभरणभूषिता ।<br>
हेमपट्टपरीधाना दिव्यकुण्डलधारिणी ॥ 10.835 ॥

'''10.836'''<br>
उरसा तु महाहारम् उद्वहन्ती शशिप्रभम् ।<br>
स्फुरन्मयूखसंघातकुण्डलद्वयमण्डिता ॥ 10.836 ॥

'''10.837'''<br>
ग्रामत्रयवलीमध्या सप्तस्वरतनुः शुभा ।<br>
तानमूर्धारुहा देवी मूर्च्छनाङ्गरुहोद्वहा ॥ 10.837 ॥

'''10.838'''<br>
पदासना तालपादा गीतवर्णप्रभावती ।<br>
अङ्गुल्यः सन्धयश्चैव लक्षणानि वरानने ॥ 10.838 ॥

'''10.839'''<br>
आसने परमे दिव्ये वृता भूतगणेश्वरैः ।<br>
स्थिता स्थितिरिवाभाति सर्वस्य जगतः शुभा ॥ 10.839 ॥

'''10.840'''<br>
मानसीभिश्च नारीभिर् गन्धर्वैर्मानसैर्वृता ।<br>
हाहा हूहूश्चित्ररथस् तुम्बुरुर्नारदस्तथा ॥ 10.840 ॥

'''10.841'''<br>
विश्वावसुर्विश्वरथः दिव्यगीतविचक्षणाः ।<br>
संयोज्य मनसात्मानं त्यक्त्वा कर्मफलस्पृहाम् ॥ 10.841 ॥

'''10.842'''<br>
ते वै सारस्वतं स्थानं प्राप्ता वै सुरपूजिते ।<br>
ये च वाग्धारणां ध्यात्वा प्राणान्मुञ्चन्ति देहिनः ॥ 10.842 ॥

'''10.843'''<br>
ते वै सारस्वतं लोकं प्राप्नुवन्ति नरोत्तमाः ।<br>
एषा सरस्वती देवी मूर्तिर्वै पारमेश्वरी ॥ 10.843 ॥

'''10.844'''<br>
या स्थितापरभावेन ब्रह्माण्डोदरवर्तिनाम् ।<br>
ब्रह्मलोके च सा देवी पादेनैकेन तिष्ठति ॥ 10.844 ॥

'''10.845'''<br>
शाक्रे चापि तदर्धेन गन्धर्वेषु तदर्धतः ।<br>
सिद्धेषु च तदर्धेन किन्नरेषु तदर्धतः ॥ 10.845 ॥

'''10.846'''<br>
तदर्धेन च नागेषु यक्षेष्वर्धेन वै पुनः ।<br>
पिशाचेषु तदर्धेन सा वै तिष्ठति भागशः ॥ 10.846 ॥

'''10.847'''<br>
पिशाचेभ्यः सहस्रांशान् मानुषेषु च तिष्ठति ।<br>
तैस्तु तप्त्वा तपो घोरम् आराध्य च पिनाकिनम् ॥ 10.847 ॥

'''10.848'''<br>
अवतारिता तु सा देवी रूपिणी स्वरभूषिता ।<br>
स्वरांस्तु स्मरतस्तस्य कल्पादौ ब्रह्मणः पुरा ॥ 10.848 ॥

'''10.849'''<br>
स्वरेभ्यस्तु विनिष्क्रान्ता तेन सा तु सरस्वती ।<br>
सा स्थिता सर्वशास्त्रेषु कवीनां काव्यमास्थिता ॥ 10.849 ॥

'''10.850'''<br>
या वाल्मीकौ स्थिता देवी व्यासे चैव निरन्तरम् ।<br>
ऋषीणां चैव सर्वेषां मेधाबुधिविवर्धिनी ॥ 10.850 ॥

'''10.851'''<br>
सर्वज्ञानधरी सा तु सर्वज्ञा देवपूजिता ।<br>
मेरोर्वायव्यदिग्भागे पुरं तस्याः प्रकीर्तितम् ॥ 10.851 ॥

'''10.852'''<br>
इदं तु परमं देव्या मया ते परिकीर्तितम् ।<br>
सारस्वतं तु भुवनं कीर्तितं परमा तनुः ॥ 10.852 ॥

'''10.853'''<br>
अत्रैव त्वाप्यतत्त्वे त्वं शृणु वै भुवनोत्तमम् ।<br>
अमरेशं प्रभासं च पुष्करं नैमिषं तथा ॥ 10.853 ॥

'''10.854'''<br>
आषाढिं डिण्डिमुण्डिं च भारभूतिं च लाकुलम् ।<br>
गुह्याष्टकमिति ख्यातं जलावरणगं प्रिये ॥ 10.854 ॥

'''10.855'''<br>
तेजस्तत्त्वमतश्चोर्ध्वं कथयामि समासतः ।<br>
अग्नेस्तु भुवनं तत्र कथयामि वरानने ॥ 10.855 ॥

'''10.856'''<br>
अशोकस्तवकानां च सर्वतो दीप्तिमुद्वहत् ।<br>
उत्फुल्लकिंशुकच्छायं जपाकुसुमसंनिभम् ॥ 10.856 ॥

'''10.857'''<br>
भुवनस्यास्य मध्ये तु उदितार्कसमप्रभम् ।<br>
परिमण्डलमाग्नेयं तेजोमण्डलमुच्यते ॥ 10.857 ॥

'''10.858'''<br>
तस्य मध्ये तु भगवाञ् शिवाग्निः कारणं परम् ।<br>
यो ऽवतीर्याण्डमध्ये तु स्थितो नित्यं त्रिधा त्रिधा ॥ 10.858 ॥

'''10.859'''<br>
वक्त्रे तु दक्षिणे तस्य रुद्रस्य परमात्मनः ।<br>
स्थितो जिह्वास्वरूपेण स्वयंभूर्नीललोहितः ॥ 10.859 ॥

'''10.860'''<br>
स एव तु महादेवि कालाग्निः परमेश्वरः ।<br>
तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वावहिता प्रिये ॥ 10.860 ॥

'''10.861'''<br>
रक्तपद्मदलच्छायः पद्मरागसमद्युतिः ।<br>
रक्ताम्बरधरः श्रीमान् रक्तमाल्यानुलेपनः ॥ 10.861 ॥

'''10.862'''<br>
अर्कभाभ्यां कुण्डलाभ्याम् अलंकृतशुभाननः ।<br>
महाहारेण दीप्तेन उरःस्थेन विराजते ॥ 10.862 ॥

'''10.863'''<br>
किरीटी कुण्डली दीप्तो देवानामास्यमुच्यते ।<br>
सर्ववज्रमये पीठे उपविष्टः स्वयं प्रभुः ॥ 10.863 ॥

'''10.864'''<br>
दावाग्निरिव शैलाग्रे वेणुघर्षात्समुत्थितः ।<br>
दशकोटिसहस्राणि आग्नेयास्तु गणेश्वराः ॥ 10.864 ॥

'''10.865'''<br>
दक्षिणास्याद्विनिष्क्रान्ताः श्वसतो ऽस्य स्वयम्भुवः ।<br>
हिताय सर्वलोकानां रुद्रा वै सूर्यवर्चसः ॥ 10.865 ॥

'''10.866'''<br>
तेन ते ऽग्निं महात्मानो नित्यशः पर्युपासते ।<br>
नार्यश्च विविधा दिव्या दिव्यगीतविचक्षणाः ॥ 10.866 ॥

'''10.867'''<br>
गणा रुद्रा भूतगणाः किङ्कराश्च सहस्रसः ।<br>
स वै शिवाग्निः पठितः सर्वहोमेश्वरः परः ॥ 10.867 ॥

'''10.868'''<br>
अग्निकार्यविधानेषु हूयते तद्विदैः सदा ।<br>
तमग्निमैश्वरं यान्ति कृत्वाग्नेयीं तु धारणाम् ॥ 10.868 ॥

'''10.869'''<br>
स एकधा स बहुधा व्याप्य सर्वं व्यवस्थितः ।<br>
स तेजस्तेजसां योनिः तस्माज्जज्ञे दिवाकरः ॥ 10.869 ॥

'''10.870'''<br>
बहुधा व्यज्यते चासौ कल्पमन्वन्तरादिषु ।<br>
भिन्नश्च जन्मभेदैश्च पञ्चाशद्भिश्च भूतले ॥ 10.870 ॥

'''10.871'''<br>
तदेवं कीर्तितं सम्यग् आग्नेयं भुवनं महत् ।<br>
भुवनाधिपांश्च भुवने कथयामि त्वतः परम् ॥ 10.871 ॥

'''10.872'''<br>
हरिश्चन्द्रं च श्रीशैलं जल्पमाम्रातकेश्वरम् ।<br>
महाकालं मध्यमं च केदारं भैरवं तथा ॥ 10.872 ॥

'''10.873'''<br>
अतिगुह्यं समाख्यातं पूर्वेशान्तमनुक्रमात् ।<br>
अथोर्ध्वे वाय्वावरणं तत्रस्थो वायुरव्ययः ॥ 10.873 ॥

'''10.874'''<br>
प्राणस्य भुवनं तत्र वायोस्तु वरवर्णिनि ।<br>
शङ्खगोक्षिरधवलं शरत्कुन्देन्दुसप्रभम् ॥ 10.874 ॥

'''10.875'''<br>
तस्मिंस्तु भुवने दिव्ये दिव्याश्चर्यशतैर्युते ।<br>
मध्ये तु मण्डलं दिव्यं शरच्चन्द्रसमप्रभम् ॥ 10.875 ॥

'''10.876'''<br>
रश्मिमालाकुलं दिव्यं द्योतयद्वै दिशोदश ।<br>
तस्य मध्ये तु देवेशि वायोस्तु परमा तनुः ॥ 10.876 ॥

'''10.877'''<br>
किरीटी कुण्डली दीप्तो हारकेयूरभूषितः ।<br>
नानाभरणचित्राङ्गश् चित्रमाल्यानुलेपनः ॥ 10.877 ॥

'''10.878'''<br>
चित्राम्बरधरः श्रीमान् महाहारविभूषितः ।<br>
मारुता नाम वै देवाः शतकोट्यो महाबलाः ॥ 10.878 ॥

'''10.879'''<br>
उपासते महात्मानं वायुमूर्तिं महाद्युतिम् ।<br>
यो व्यापयेच्छरीराणि एकधा पञ्चधा विभुः ॥ 10.879 ॥

'''10.880'''<br>
सप्तधा सप्तधा चैव तिर्यग्गो द्विगुणो विभुः ।<br>
स्वमण्डलस्य सा दिव्यैर् विभात्येका परा तनुः ॥ 10.880 ॥

'''10.881'''<br>
तमेतमेकं दशधा प्राणात्मानं तु योगिनः ।<br>
ध्यात्वा त्यक्त्वा तु वै प्राणान् कृत्वा तस्मिन्स्तु धारणाम् ॥ 10.881 ॥

'''10.882'''<br>
तं विशन्ति महात्मानो वायुभूताः खमूर्तयः ।<br>
इति प्राणस्य भुवनम् आख्यातं तव सुव्रते ॥ 10.882 ॥

'''10.883'''<br>
भुवनेशांस्तत्र रुद्रान् कथयाम्यनुपूर्वशः ।<br>
गयां चैव कुरुक्षेत्रं नाकलं कनखलं तथा ॥ 10.883 ॥

'''10.884'''<br>
विमलं चाट्टहासं च माहेन्द्र भीममष्टमम् ।<br>
गुह्याद्गुह्यतरं ह्य् एतद् वेदितव्यं प्रयत्नतः ॥ 10.884 ॥

'''10.885'''<br>
आकाशे तु यथाकाशं शुद्धस्फटिकनिर्मलम् ।<br>
सूक्ष्मरूपो ऽव्ययो नित्यो मध्यदेशे व्यवस्थितः ॥ 10.885 ॥

'''10.886'''<br>
आकाशधारणायुक्तो योगी युज्यते तत्पदे ।<br>
अत्राकाशे प्रवक्ष्यामि ये रुद्राः संव्यवस्थिताः ॥ 10.886 ॥

'''10.887'''<br>
वस्त्रापदं रुद्रकोटिम् अविमुक्तं महालयम् ।<br>
गोकीर्णं भद्रकर्णं च स्वर्णाक्षं स्थाणुमष्टमम् ॥ 10.887 ॥

'''10.888'''<br>
पवित्राष्टकमेतद्धि समासेन प्रकीर्तितम् ।<br>
अस्य बाह्ये अहंकारः तत्र रुद्रान्निबोध मे ॥ 10.888 ॥

'''10.889'''<br>
छगलाण्डं दुरण्डं च माकोटं मण्डलेश्वरम् ।<br>
कालञ्जरं शङ्कुकर्णं स्थूलेश्वरस्थलेश्वरौ ॥ 10.889 ॥

'''10.890'''<br>
स्थाण्वष्टकं समाख्यातं पूर्वादीशानगोचरम् ।<br>
मध्यदेशेस्थितो रुद्रस् त्व् अहंकारेश्वरः प्रभुः ॥ 10.890 ॥

'''10.891'''<br>
श्वेतं रक्तं तथा पीतं कृष्णं स्फटिकसप्रभम् ।<br>
पञ्चाष्टकेषु ये वर्णाः समासात्कथितास्तव ॥ 10.891 ॥

'''10.892'''<br>
सिता रक्तास्तथा कृष्णा नीलाः श्यामा बलाहकाः ।<br>
पीताः शुक्लाश्च विज्ञेयाः अधस्तु धूम्रवर्चसः ॥ 10.892 ॥

'''10.893'''<br>
शतरुद्राः समाख्यातास् त्रिनेत्राः शूलपाणयः ।<br>
चन्द्रार्धमौलयः सर्वे रुद्राणीभिः समन्विताः ॥ 10.893 ॥

'''10.894'''<br>
पद्माकृतीनि ज्ञेयानि चित्ररत्नयुतानि च ।<br>
शतरुद्रभुवनानि भोगैश्वर्ययुतानि च ॥ 10.894 ॥

'''10.895'''<br>
पञ्चाष्टके पुराणि स्युः कूर्माकाराणि सर्वतः ।<br>
आकाशावरणादूर्ध्वम् अहंकारादधः प्रिये ॥ 10.895 ॥

'''10.896'''<br>
भुवनानि प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः पुनः ।<br>
आदौ तु गन्धतन्मात्रं विस्तीर्णं मण्डलं महत् ॥ 10.896 ॥

'''10.897'''<br>
स्थितं वितानवद्देवि योजनानेककोटयः ।<br>
शुक्लरक्तसितापीतहरितं स्फटिकप्रभम् ॥ 10.897 ॥

'''10.898'''<br>
वितानमिव देवेशि सर्वतः परिमण्डलम् ।<br>
शर्वो ह्यधिपतिस्तत्र एक एव वरानने ॥ 10.898 ॥

'''10.899'''<br>
तस्मात्तु जायते पृथ्वी शर्वेशेन प्रचोदिता ।<br>
तस्मात्तु मण्डलादूर्ध्वं रसतन्मात्रमण्डलम् ॥ 10.899 ॥

'''10.900'''<br>
हरितं मरकतश्यामं चाषपक्षनिभं प्रिये ।<br>
भवो ह्यधिपतिस्तत्र एक एव वरानने ॥ 10.900 ॥

'''10.901'''<br>
तस्मादापो विनिष्क्रान्ता भवेशेन प्रचोदिताः ।<br>
तस्मात्तु मण्डलादूर्ध्वं रूपतन्मात्रमण्डलम् ॥ 10.901 ॥

'''10.902'''<br>
स्फुरत्सूर्यांशुदीप्ताभं पद्मरागसमप्रभम् ।<br>
रुद्रः पशुपतिस्तत्र एक एवावतिष्ठते ॥ 10.902 ॥

'''10.903'''<br>
तस्मात्तेजो विनिष्क्रान्तं तद्वै पशुपतीच्छया ।<br>
तत्तेजः सर्वलोकानां व्यापकं परमेश्वरि ॥ 10.903 ॥

'''10.904'''<br>
तस्मात्तु मण्डलादूर्ध्वं स्पर्शतन्मात्रमण्डलम् ।<br>
सन्ध्यारुणसमच्छायं वायव्यं मण्डलं प्रिये ॥ 10.904 ॥

'''10.905'''<br>
वितानाकारसदृशं समन्तात्परिमण्डलम् ।<br>
तत्रैव मण्डले देवि त्व् ईशानः संव्यवस्थितः ॥ 10.905 ॥

'''10.906'''<br>
तस्माद्वायुर्विनिष्क्रान्त ईशेच्छाप्रेरितः प्रिये ।<br>
तस्मात्प्राणादयः पञ्च वायोस्तद्व्यापकः परः ॥ 10.906 ॥

'''10.907'''<br>
सप्तधा सप्तधा सो ऽपि स एको बहुधा गतः ।<br>
तस्मात्तु मण्डलादूर्ध्वं शब्दतन्मात्रमण्डलम् ॥ 10.907 ॥

'''10.908'''<br>
नीलोत्पलदलश्यामं स्वच्छोदकसमप्रभम् ।<br>
वितानसदृशाकारं समन्तात्परिमण्डलम् ॥ 10.908 ॥

'''10.909'''<br>
भीमस्तत्राधिपत्येन एक एवावतिष्ठते ।<br>
तस्मान्नभो विनिष्क्रान्तं भीमेच्छाचोदितं महत् ॥ 10.909 ॥

'''10.910'''<br>
व्यापकं सर्वलोकानां परापरगतं प्रिये ।<br>
तस्मात्तु मण्डलादूर्ध्वं सूर्यमण्डलमुच्यते ॥ 10.910 ॥

'''10.911'''<br>
सहस्रादित्यसंकाशं दीप्यमानं समन्ततः ।<br>
वितानवद्रश्मिदीप्तं समन्तात्परिमण्डलम् ॥ 10.911 ॥

'''10.912'''<br>
रुद्रो ह्यधिपतिस्तत्र त्व् एक एवावतिष्ठते ।<br>
सूर्यास्तस्माद्विनिष्क्रान्ताः कल्पे कल्पे वरानने ॥ 10.912 ॥

'''10.913'''<br>
तस्मात्तु मण्डलादूर्ध्वं सोममण्डलमुच्यते ।<br>
चन्द्रकोटिसहस्राणां तेजसा तुल्यमण्डलम् ॥ 10.913 ॥

'''10.914'''<br>
अधिपतिस्तु महादेव एक एवावतिष्ठते ।<br>
तस्माच्चन्द्रादिमे चन्द्रा महादेवेन चोदिताः ॥ 10.914 ॥

'''10.915'''<br>
असंख्याताः सहस्राणि कल्पे कल्पेए विनिर्गताः ।<br>
तस्मात्तु मण्डलादूर्ध्वं वेदमण्डलमुच्यते ॥ 10.915 ॥

'''10.916'''<br>
चन्द्रकोटिसमच्छायं समन्तात्परिमण्डलम् ।<br>
वितानवत्स्थितं दिव्यम् उग्रेशसमधिष्ठितम् ॥ 10.916 ॥

'''10.917'''<br>
संरुद्धं वामया तत्तु तस्माद्वै निर्गतानि तु ।<br>
यजमानसहस्राणि कल्पे कल्पे स्थितानि हि ॥ 10.917 ॥

'''10.918'''<br>
ब्रह्मणस्तपसोग्रेण उग्रेशेन प्रचोदितात् ।<br>
वेदयज्ञाश्च विविधा ब्रह्मणो ऽनन्तवर्त्मनः ॥ 10.918 ॥

'''10.919'''<br>
तस्मादेते प्रवर्तन्ते यज्ञा यज्ञफलानि च ।<br>
तपोदानादिभिः सार्धं वामशक्त्या नियन्त्रिताः ॥ 10.919 ॥

'''10.920'''<br>
इत्येष्टौ तनवस्त्वेताः परा वै संप्रकीर्तिताः ।<br>
अपरा ब्रह्मणो ऽण्डं वै व्याप्य सर्वं व्यवस्थिताः ॥ 10.920 ॥

'''10.921'''<br>
एभ्यः परतरं चापि मण्डलं करणात्मकम् ।<br>
शुक्लरक्तासितं पीतं हरितं चापि वर्णतः ॥ 10.921 ॥

'''10.922'''<br>
पञ्चाधिपास्तु तिष्ठन्ति मण्डले करणात्मके ।<br>
कर्मदेवाः प्रवर्तन्ते तस्माद्वै सर्वदेहिनाम् ॥ 10.922 ॥

'''10.923'''<br>
वाक्पाणिपादपायुश्च उपस्थश्चेति पञ्चमः ।<br>
एभ्यः प्रकाशकं नाम परतः सूर्यसंनिभम् ॥ 10.923 ॥

'''10.924'''<br>
तस्माद्वै संप्रवर्तन्ते पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि तु ।<br>
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका च यथाक्रमम् ॥ 10.924 ॥

'''10.925'''<br>
विषयालोचनं वृत्तिः तेजोमण्डलसंस्थिताः ।<br>
स्वाक्याधिपतयो नित्यं तेष्वेव प्रतिचोदकाः ॥ 10.925 ॥

'''10.926'''<br>
एभ्यः परतरं चास्ति चन्द्रमण्डलसन्निभम् ।<br>
विस्तारात्परिणाहाच्च सर्वतो रश्मिमण्डलम् ॥ 10.926 ॥

'''10.927'''<br>
तस्माद्वै संप्रवर्तन्ते पञ्चार्थाः सर्वदेहिनाम् ।<br>
शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः ॥ 10.927 ॥

'''10.928'''<br>
एभ्यः परतरं चापि सौम्यं सोमस्य मण्डलम् ।<br>
तस्मान्मनो विनिष्क्रान्तं रश्मिभिर्दर्शपञ्चभिः ॥ 10.928 ॥

'''10.929'''<br>
चित्तं चेतो मनश्चेति शब्दाद्यक्षप्रवर्तकम् ।<br>
तस्याधिपो महातेजाश् चन्द्रमाः सौम्यतेजसा ॥ 10.929 ॥

'''10.930'''<br>
तस्मात्तु मण्डलादूर्ध्वं परतो मण्डलं महत् ।<br>
जपाकुसुमसंकाशम् अरुणादित्यसंनिभम् ॥ 10.930 ॥

'''10.931'''<br>
पूर्ववच्च प्रमाणेन्न समन्तात्परिमण्डलम् ।<br>
तस्मात्तु मण्डलाद्देवि सन्ध्यारुणसमद्युतिः ॥ 10.931 ॥

'''10.932'''<br>
सधूमो ऽग्निरिवासौ वै अहंकारः प्रवर्तते ।<br>
अन्तःकरणमात्मस्थं येनेदं रंजितं जगत् ॥ 10.932 ॥

'''10.933'''<br>
मत्तद्विप इवान्धस्तु दावाग्निरुपसर्पति ।<br>
तस्याधिदेवो रुद्रो वै येनायं प्रेर्यते सदा ॥ 10.933 ॥

'''10.934'''<br>
छगलाण्डादयो देवि पूर्वं ते कथिता मया ।<br>
अहंकारादथोर्ध्वं तु बुद्ध्यावरणमुच्यते ॥ 10.934 ॥

'''10.935'''<br>
सूर्यकोटिसहस्राणां तेजसा तुल्यवर्चसम् ।<br>
अष्टानां देवयोनीनाम् अत्रैव भुवनं शृणु ॥ 10.935 ॥

'''10.936'''<br>
ककुभं नाम भुवनं सन्ध्यारुणसमप्रभम् ।<br>
मानसीभिस्तु तत्स्त्रीभिर् मुदिताभिः समाकुलम् ॥ 10.936 ॥

'''10.937'''<br>
स्थितास्तत्र पिशाचास्तु सन्ध्यारुणसमप्राभाः ।<br>
दशकोटिसहस्राणि तेषां तत्र निवासिनाम् ॥ 10.937 ॥

'''10.938'''<br>
स्वनन्दो नाम विक्रान्तः पिशाचेष्वीश्वरो महान् ।<br>
सन्ध्यारुणसमच्छायो बन्धूककुसुमाकृतिः ॥ 10.938 ॥

'''10.939'''<br>
कुण्डलाभरणोपेतो हारकेयूरभूषितः ।<br>
किरीटी चाङ्गदी मौली हेमचीनाम्बरः शुभः ॥ 10.939 ॥

'''10.940'''<br>
परिवृतो भूतगणैः प्रभूतैः पार्श्वगैस्तथा ।<br>
नानारूपधरैर्दिव्यैर् दिव्याभरणभूषितैः ॥ 10.940 ॥

'''10.941'''<br>
दिव्यमाल्यानुलेपैस्तु दिव्यैश्वर्यसमन्वितैः ।<br>
परिवृतो महातेजा गणैरिव महागणः ॥ 10.941 ॥

'''10.942'''<br>
अतः परं प्रवक्ष्यामि राक्षासं भुवनं महत् ।<br>
कोकिलाकण्ठसदृशं नीलजीमुतसंनिभम् ॥ 10.942 ॥

'''10.943'''<br>
तस्मिस्तु भुवने दिव्ये दिव्यैश्वर्यसमन्विते ।<br>
करालो राक्षसेशो वै जात्यञ्जननिभो महान् ॥ 10.943 ॥

'''10.944'''<br>
किरिटी कुण्डली दीप्तः शोभते तु महाद्युतिः ।<br>
जात्यञ्जननिभः श्रीमान् दावाग्निरिव पर्वते ॥ 10.944 ॥

'''10.945'''<br>
दशकोटिसहस्राणि मुदिता नाम राक्षसाः ।<br>
भृङ्गजीमूतवर्णाभा वसन्त्यत्र महाप्रभाः ॥ 10.945 ॥

'''10.946'''<br>
अतः परं प्रवक्ष्यामि याक्षं वै भुवनं महत् ।<br>
जाम्बूनदमयं सर्वं दिव्यरत्नसमुज्ज्वलम् ॥ 10.946 ॥

'''10.947'''<br>
भोगैश्वर्यसमुत्पन्नं समन्तात्परिमण्डलम् ।<br>
तस्मिंस्तु भुवने भद्रे सुभद्रो नाम यक्षराट् ॥ 10.947 ॥

'''10.948'''<br>
तप्तकाञ्चनवर्णाभो मकुटादिविभूषितः ।<br>
शतकोटिसहस्रैस्तु यक्षैरमितविक्रमैः ॥ 10.948 ॥

'''10.949'''<br>
तैर्वृतो भ्राजते सर्वैः शर्वः सर्वगणैरिव ।<br>
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि गान्धर्वं भुवनं महत् ॥ 10.949 ॥

'''10.950'''<br>
पीतकौशीतकीप्रख्यं चम्पकैस्तु समच्छवि ।<br>
तस्मिंस्तु भुवने दिव्ये सुरूपो नाम वै प्रिये ॥ 10.950 ॥

'''10.951'''<br>
गन्धर्वदेवाधिपति गन्धमादनसन्निभः ।<br>
तप्तजाम्बूनदनिभस् तरुणादित्यसप्रभः ॥ 10.951 ॥

'''10.952'''<br>
दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गो दिव्याभरणभूषितः ।<br>
दशकोटिसहस्रैस्तु गन्धर्वैः परिवारितः ॥ 10.952 ॥

'''10.953'''<br>
मनः शिलाभङ्गनिभैर् हरितालनिभैस्तथा ।<br>
स्वकान्ता नाम गन्धर्वाश् चित्रमाल्यानुलेपनाः ॥ 10.953 ॥

'''10.954'''<br>
चित्राम्बरधराः सर्वे चित्राभरणभूषिताः ।<br>
तस्मात्परतरं वक्ष्ये स्थानम् ऐन्द्रं च पार्वति ॥ 10.954 ॥

'''10.955'''<br>
बृहद्भोगमिति ख्यातं तदूर्ध्वं सर्वकामदम् ।<br>
शङ्खगोक्षीरधवलं शरत्कुन्देन्दुसन्निभम् ॥ 10.955 ॥

'''10.956'''<br>
तस्मिंस्तु भुवने दिव्ये दिव्याश्चर्यशतैर्युते ।<br>
विभूतिर्नाम भगवान् महेन्द्रो भुवनेश्वरः ॥ 10.956 ॥

'''10.957'''<br>
चन्द्रमण्डलसङ्काशो मुक्ताहारविभूषितः ।<br>
शुक्लाम्बरधरः श्रीमाञ्च् छुक्लमाल्यानुलेपनः ॥ 10.957 ॥

'''10.958'''<br>
ज्वलत्किरीटो दीप्ताभ्यां कुण्डलाभ्यामलंकृतः ।<br>
हारकेयूरवाञ्छ्वेतः श्वेतोष्णीषविभूषितः ॥ 10.958 ॥

'''10.959'''<br>
भूतिजा नाम वै देवा विभूत्या परया युताः ।<br>
किरीटिनः कुण्डलिनो दिव्यमाल्यविभूषिताः ॥ 10.959 ॥

'''10.960'''<br>
दशकोटिसहस्राणि देवाश्चेन्द्राः प्रकीर्तिताः ।<br>
तैरावृतो महातेजा नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः ॥ 10.960 ॥

'''10.961'''<br>
मनोजं नाम भुवनं शरच्चन्द्रनिभं शुभम् ।<br>
शुक्लाभ्रकनिभं दीप्तं मुक्ताहारसुवर्चसम् ॥ 10.961 ॥

'''10.962'''<br>
अमृतो नाम वै तत्र चन्द्रमाः परमः स्थितः ।<br>
शुद्धस्फटिकसंकाशः श्रीमाञ्च्छुक्लाम्बरोद्वहः ॥ 10.962 ॥

'''10.963'''<br>
कुण्डलैर्दीप्तिसंकाशैर् भूषितस्तु विराजते ।<br>
दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गो दिव्याभरणभूषितः ॥ 10.963 ॥

'''10.964'''<br>
तत्र वै रश्मयो नाम्ना रश्मिव्यूहसमप्रभाः ।<br>
दिव्याः सौम्यास्तु ते ज्ञेयाः सोमतेजः समुद्भवाः ॥ 10.964 ॥

'''10.965'''<br>
दशकोटिसहस्राणि तेषां वै सौम्यतेजसाम् ।<br>
अत ऊर्ध्वं तु देवेशि प्राजेशां भुवनं महत् ॥ 10.965 ॥

'''10.966'''<br>
तस्मिंस्तु भुवने दिव्ये प्रजेशस्त्वमितद्युतिः ।<br>
विश्वरूपो विश्ववर्णो विश्वालंकारभूषितः ॥ 10.966 ॥

'''10.967'''<br>
विश्वरूपपरैर्देवैर् विश्वात्मा परिवारितः ।<br>
दशकोटिसहस्राणि विश्वानां भूरितेजसाम् ॥ 10.967 ॥

'''10.968'''<br>
परिवार्य महात्मानं शोभने पर्युपासते ।<br>
ब्राह्मं चैवमतो ज्ञेयं शङ्खगोक्षीरसन्निभम् ॥ 10.968 ॥

'''10.969'''<br>
पितामहो यत्र देवः शुक्लपद्मस्थसौम्यदृक् ।<br>
शुक्लाम्बरधरः श्रीमाञ् छुक्लमाल्यानुलेपनः ॥ 10.969 ॥

'''10.970'''<br>
शुक्लयज्ञोपवीती च महाहारविभूषितः ।<br>
दशकोटिसहस्रैस्तु चन्द्रबिम्बसमप्रभैः ॥ 10.970 ॥

'''10.971'''<br>
ब्राह्मैर्देवैः परिवृतः शारदाभ्रैरिवांशुमान् ।<br>
पैशाचं राक्षासं याक्षं गान्धर्वं त्वैन्द्रमेव च ॥ 10.971 ॥

'''10.972'''<br>
सौम्यं तथैव प्राजेशं ब्राह्मं वै भुवनं प्रिये ।<br>
एतानि सुरयोनीनां स्थानान्येव पुराणि तु ॥ 10.972 ॥

'''10.973'''<br>
अवतीर्यात्मजन्मानं ध्यायन्तः संभवन्ति हि ।<br>
परमेशनियोगाच्च चोद्यमानाश्च मायया ॥ 10.973 ॥

'''10.974'''<br>
नियमिता नियत्या च ब्रह्मणो व्यक्तजन्मनः ।<br>
व्यज्यन्ते ते च सर्गादौ नामरूपैरनेकधा ॥ 10.974 ॥

'''10.975'''<br>
अंशेनैव वरारोहे न त्यजन्ति निकेतनम् ।<br>
पुर्यष्टकेन्द्रियैः सार्धम् आत्मा मन्त्रैर्विशोधयेत् ॥ 10.975 ॥

'''10.976'''<br>
पञ्चाष्टकं मूर्तयो ऽष्टौ बुद्धितत्त्वमनुक्रमात् ।<br>
विशोध्यैवं प्रयत्नेन क्रोधाष्टकमतः परम् ॥ 10.976 ॥

'''10.977'''<br>
संवर्तस्त्वेकवीरश्च कृतान्तो जननाशकः ।<br>
मृत्युहन्ता च रक्ताक्षो महाक्रोधश्च दुर्जयः ॥ 10.977 ॥

'''10.978'''<br>
नीलोत्पलदलाभानि तेषां वै भुवनानि तु ।<br>
एकैकस्य परीवारः कोटिर्दशसहस्रकम् ॥ 10.978 ॥

'''10.979'''<br>
क्रोधेश्वराष्टकादूर्ध्वं स्थितं तेजोष्टकं महत् ।<br>
बलाध्यक्षो गणाध्यक्षस् त्रिदशस्त्रिपुरान्तकः ॥ 10.979 ॥

'''10.980'''<br>
सर्वरूपश्च शान्तश्च निमेषोन्मेष एव च ।<br>
सहस्रैः पञ्चदशभिः परिवारो ऽभिधीयते ॥ 10.980 ॥
:''Zählung redaktionell: Vorlage SvaT_10.780; Stellung zwischen den benachbarten Versen. Kein Abgleich dieser Nummer mit dem Druck behauptet.''

'''10.981'''<br>
अग्निरुद्राः स्मृता ह्यते तेजसा कृष्णवर्णकाः ।<br>
कूर्माकाराणि चित्राणि तेषां वै भुवनानि तु ॥ 10.981 ॥

'''10.982'''<br>
अत ऊर्ध्वं समाख्यातं योगाष्टकमनुत्तमम् ।<br>
अकृतं च कृतं चैव रैभवं ब्राह्ममेव च ॥ 10.982 ॥

'''10.983'''<br>
वैष्णवं त्वथ कौमारम् औमं श्रैकण्ठमेव च ।<br>
क्रीडन्ति योगिनस्तत्र भुवनैः स्फटिकप्रभैः ॥ 10.983 ॥

'''10.984'''<br>
ततः साक्षाद्भगवती जगन्माता व्यवस्थिता ।<br>
उमा त्वमेया विश्वस्य विश्वयोनिः स्वयम्भवा ॥ 10.984 ॥

'''10.985'''<br>
तप्तजाम्बूनदनिभा ह्य् उदयादित्यसप्रभा ।<br>
महापीठे मणिमये सिंहाष्टकयुते शुभे ॥ 10.985 ॥

'''10.986'''<br>
शतयोजनविस्तीर्णे दिव्यस्रग्धामलालिते ।<br>
दिव्यकुण्डलिनी देवी महाहारविभूषिता ॥ 10.986 ॥

'''10.987'''<br>
विजयाग्रे महाभागा श्रीरिवोत्तमरूपिणी ।<br>
जया च पद्मगर्भाभा सर्वालंकारभूषिता ॥ 10.987 ॥

'''10.988'''<br>
नन्दा च पद्मपत्राक्षी हारकेयूरभूषिता ।<br>
सर्वाभरणचित्राङ्गी सुनन्दा च मनोहरा ॥ 10.988 ॥

'''10.989'''<br>
परिवार्य प्रतीहार्यः सर्वतः समुपस्थिताः ।<br>
त्रिंशत्कोटिसहस्राणि त्रिंशत्कोटिशतानि च ॥ 10.989 ॥

'''10.990'''<br>
मानस्यो दिव्यनार्यस्तास् तां सदा पर्युपासते ।<br>
विमानकोटिरेका च रुद्राणां भूरितेजसाम् ॥ 10.990 ॥

'''10.991'''<br>
औमा इति समाख्याताः वैमाना इति ते ऽन्यथा ।<br>
उपासते तु तां देवीं मातरं तनया इव ॥ 10.991 ॥

'''10.992'''<br>
सावतीर्याण्डमध्ये तु मया सार्धं वरानने ।<br>
अनुग्रहार्थं लोकानां प्रादुर्भूता सनातनी ॥ 10.992 ॥

'''10.993'''<br>
कल्पे पूर्वे जगन्माता जगद्योनिर्द्वितीयके ।<br>
तृतीये शाम्भवी नाम चतुर्थे विश्वरूपिणी ॥ 10.993 ॥

'''10.994'''<br>
पञ्चमे नन्दिनी नाम षष्ठे चैव गणाम्बिका ।<br>
विभूतिः सप्तमे कल्पे सुभूतिश्चाष्टमे तथा ॥ 10.994 ॥

'''10.995'''<br>
आनन्दा नवमे कल्पे दशमे वामलोचना ।<br>
एकादशे वरारोहा द्वादशे च सुमङ्गला ॥ 10.995 ॥

'''10.996'''<br>
कल्पे त्रयोदशे देवि महातनुरुदाहृता ।<br>
कल्पे चतुर्दशे चैव अनन्ता नाम कीर्तिता ॥ 10.996 ॥

'''10.997'''<br>
भूतमाता पञ्चदशे षोडशे चोत्तमा स्मृता ।<br>
सहस्रधारा सप्तदशे सती चाष्टदशे पुरा ॥ 10.997 ॥

'''10.998'''<br>
चाक्षुषस्य मनोः कल्पे दक्षस्य दुहिता शुभा ।<br>
अवमानाच्च दक्षस्य स्वां तनुं त्वजहाः पुरा ॥ 10.998 ॥

'''10.999'''<br>
अमां कलां तु चन्द्रस्य पुनरापूर्य संस्थिता ।<br>
पुनर्हिमवताराध्य दुहिता त्वात्मनः कृता ॥ 10.999 ॥

'''10.1000'''<br>
त्वं देवि साद्भुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् ।<br>
मां भर्तारं पुनः प्राप्य जातास्यङ्गरुहा प्रिये ॥ 10.1000 ॥

'''10.1001'''<br>
कैलासनिलयश्चाहं त्वया सार्धं वरानने ।<br>
त्वं तनुर्वामभागस्य मत्तो नैव वियुज्यसे ॥ 10.1001 ॥

'''10.1002'''<br>
दक्षाध्वरे पुनर्जाता भद्रकालीति नामतः ।<br>
एकानंशापरा मूर्तिः सतीशानाद्विनिःसृता ॥ 10.1002 ॥

'''10.1003'''<br>
इदं चतुर्युगं प्राप्य द्वापरे विष्णुना सह ।<br>
महिषस्य वधार्थाय उत्पन्ना कृष्णपिङ्गला ॥ 10.1003 ॥

'''10.1004'''<br>
कात्यायनीति दुर्गेति विविधैर्नामपर्ययैः ।<br>
मनुष्याणां तु भक्तानां वरदा भक्तवत्सला ॥ 10.1004 ॥

'''10.1005'''<br>
पूर्वमवावतीर्णासि विन्ध्यपर्वतमूर्धनि ।<br>
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि भुवनं वरवर्णिनि ॥ 10.1005 ॥

'''10.1006'''<br>
सुचार्विति तु विख्यातं सहस्रादित्यकान्तिमत् ।<br>
कैलासशिखराकारं शुद्धस्फटिकसप्रभम् ॥ 10.1006 ॥

'''10.1007'''<br>
महाविमानकोटीभिर् आवृतं चक्रवर्तिनाम् ।<br>
तस्मिंस्तु भुवने दिव्ये सूर्यकोटिसमद्युतिः ॥ 10.1007 ॥

'''10.1008'''<br>
सहस्रबाहुचरणः सहस्रवदनेक्षणः ।<br>
उमापतिर्जगन्नाथः सर्वानुग्रहकृद्वरः ॥ 10.1008 ॥

'''10.1009'''<br>
भोगस्थानं समस्तं वै तत्रस्थं वामभागतः ।<br>
शतयोजनविस्तीर्णे नानारत्नविभूषिते ॥ 10.1009 ॥

'''10.1010'''<br>
दिव्यास्तरणसंछन्ने आदित्यशतसन्निभे ।<br>
आसने परमे दिव्ये रत्नपद्मविचित्रिते ॥ 10.1010 ॥

'''10.1011'''<br>
उपविष्टो महातेजा वृषभैरष्टभिर्वृतः ।<br>
हेमचीनाम्बरधरो हारकेयूरभूषितः ॥ 10.1011 ॥

'''10.1012'''<br>
धारयन्सुप्रदीप्ते च सूर्यमण्डलसन्निभे ।<br>
स्फुरन्मयूखसंघाते कुण्डले रश्मिसंकुले ॥ 10.1012 ॥

'''10.1013'''<br>
धारयन्मकुटं मूर्ध्नि दिव्यरत्नविचित्रितम् ।<br>
देदीप्यमानमत्युग्रं कैलासशिखरोपमम् ॥ 10.1013 ॥

'''10.1014'''<br>
प्रलम्बो ऽस्य महाहारः प्रभवद्रश्मिसंकुलः ।<br>
गाङ्गो हिमवतः शृङ्गात् पतितो निर्झरो यथा ॥ 10.1014 ॥

'''10.1015'''<br>
त्रिंशत्कोटिसहस्रैस्तु त्रिंशत्कोटिशतैस्तथा ।<br>
शूलिभिर्जटिभिस्त्र्यक्षैर् दिव्याभरणभूषितैः ॥ 10.1015 ॥

'''10.1016'''<br>
नानारूपधरैर् रुद्रैर् वृतो भूतगणैस्तथा ।<br>
दिव्याभिर्मानसीभिश्च नारीभिः परिवारितः ॥ 10.1016 ॥

'''10.1017'''<br>
विमानशतकोटीभिर् आवृतः सर्व एव तु ।<br>
मातरः सप्त रूपिण्यो नानालंकारभूषिताः ॥ 10.1017 ॥

'''10.1018'''<br>
परिवार्य महात्मानं समन्तात्पर्यवस्थिताः ।<br>
ब्राह्मी कमलपत्राभा दिव्याभरणभूषिता ॥ 10.1018 ॥

'''10.1019'''<br>
आग्नेय्यां दिशि देवेशि स्थिता वै श्रीरिवापरा ।<br>
शङ्खगोक्षीरसंकाशा त्व् ऐशान्यां तु वरानने ॥ 10.1019 ॥

'''10.1020'''<br>
माहेश्वरी महातेजास् तिष्ठते सुरपूजिता ।<br>
कौमारी पद्मगर्भाभा हारकेयूरभूषिता ॥ 10.1020 ॥

'''10.1021'''<br>
दिश्युत्तरस्यां देवेशि कामिनीपर्युपासिता ।<br>
स्निग्धनीलोत्पलनिभा हारकुण्डलमण्डैता ॥ 10.1021 ॥

'''10.1022'''<br>
दक्षिणस्यां दिशि तु सा उपास्ते परमेश्वरम् ।<br>
वैष्णवीति च विख्याता शिवेन परमात्मना ॥ 10.1022 ॥

'''10.1023'''<br>
नीलजीमूतसंकाशा सर्वाभरणभूषिता ।<br>
वारुण्यां दिशि देवेशि वाराही पर्युपस्थिता ॥ 10.1023 ॥

'''10.1024'''<br>
शङ्खकुन्देन्दुधवला हारकुण्डलमण्डिता ।<br>
ऐन्द्र्यां दिशि च सा देवी इन्द्राणी पर्युपस्थिता ॥ 10.1024 ॥

'''10.1025'''<br>
करालवदना दीप्ता सर्वाभरणभूषिता ।<br>
नैरृत्यां दिशि चामुण्डा उपास्ते परमेश्वरम् ॥ 10.1025 ॥

'''10.1026'''<br>
न त्यजन्ति हि ता देवं सर्वभावसमन्वितम् ।<br>
अंशेन मानुषं लोकं ब्रह्मणा चावतारिताः ॥ 10.1026 ॥

'''10.1027'''<br>
असुराणां वधार्थाय मनुष्याणां हिताय च ।<br>
तपस्तप्त्वा महाघोरं ब्रह्मणा लोकधारिणा ॥ 10.1027 ॥

'''10.1028'''<br>
रुरोश्चैव वधार्थाय मयापि त्ववतारिताः ।<br>
स्वच्छन्दास्तु पराश्चान्याः परव्योम्नि व्यवस्थिताः ॥ 10.1028 ॥

'''10.1029'''<br>
स्वच्छन्दं पर्युपासीनाः परापरविभागतः ।<br>
उमैव सप्तधा भूत्वा नामरूपविपर्ययैः ॥ 10.1029 ॥

'''10.1030'''<br>
एवं स भगवान्देवो मातृभिः परिवारितः ।<br>
आस्ते परमया लक्ष्म्या तत्रस्थो द्योतयञ्जगत् ॥ 10.1030 ॥

'''10.1031'''<br>
अस्योपरि तथा चाष्टौ मूर्तयस्तस्य धीमतः ।<br>
शर्वो भवश्च भगवान् रुद्रः पशुपतिस्तथा ॥ 10.1031 ॥

'''10.1032'''<br>
ईशानश्चैव भीमश्च महादेवोग्र एव च ।<br>
एताभिः कुरुते शर्वो मूर्तिभिः सृष्टिमुत्तमाम् ॥ 10.1032 ॥

'''10.1033'''<br>
भूमिरापो ऽनलो वायुर् आकाशं सूर्य एव च ।<br>
सोमश्च यजमानश्चेत्य् अष्टौ सृष्टिरियं स्मृता ॥ 10.1033 ॥

'''10.1034'''<br>
सर्वात्मना तु ते तस्मिन्न् अन्यत्रैकांशतः स्थिताः ।<br>
एवमस्मिन्स्थितो देवो ब्रह्मलोकोर्ध्वतस्तथा ॥ 10.1034 ॥

'''10.1035'''<br>
मेरोश्च मूर्धनीशानो योगाष्टकमथेष्यते ।<br>
श्रीकण्ठ इति नाम्ना च कैलासनिलयस्तथा ॥ 10.1035 ॥

'''10.1036'''<br>
शर्वाद्याभिश्च तनुभिर् अष्टाभिर्व्याप्य तिष्ठति ।<br>
ये तु माहेश्वरं योगं सगुणं पर्युपासते ॥ 10.1036 ॥

'''10.1037'''<br>
भक्त्या च ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च ।<br>
दृष्ट्वा देहस्थमात्मानं ते ऽत्र यान्ति मनीषिणः ॥ 10.1037 ॥

'''10.1038'''<br>
दृष्ट्वा च मण्डलं तस्य भक्त्या च परया भृशम् ।<br>
मुक्तद्वैता यतात्मानस् तत्र यान्ति मनीषिणः ॥ 10.1038 ॥

'''10.1039'''<br>
तेषां चैवोपरिष्टात्तु सुशिवा द्वादश स्थिताः ।<br>
वामो भीमस्तथेशश्च शिवः शर्वस्तथैव च ॥ 10.1039 ॥

'''10.1040'''<br>
विद्यानामधिपश्चैव एकवीरः प्रचण्डधृत् ।<br>
ईशानश्चाप्युमाभर्ता अजेशो ऽनन्त एव च ॥ 10.1040 ॥

'''10.1041'''<br>
तथा एकशिवश्चापि सुशिवा द्वादश स्मृताः ।<br>
सर्वे कुङ्कुमसंकाशाः सूर्यकोटिसमप्रभाः ॥ 10.1041 ॥

'''10.1042'''<br>
भुवनेषु विचित्रेषु शङ्खाकारेषु संस्थिताः ।<br>
अत ऊर्ध्वं वीरभद्रो मण्डलाधिपतिः प्रभुः ॥ 10.1042 ॥

'''10.1043'''<br>
तत्सायुज्यमनुप्राप्य तेनैव सह मोदते ।<br>
अत ऊर्ध्वं महादेवि महादेवाष्टकं विदुः ॥ 10.1043 ॥

'''10.1044'''<br>
महादेवो महातेजा वामदेवभवोद्भवौ ।<br>
एकपिङ्गेक्षणेशानौ भुवनेशपुरःसराः ॥ 10.1044 ॥

'''10.1045'''<br>
अङ्गुष्ठमात्रसहिता महादेवाष्टके शिवाः ।<br>
मायाञ्जनविनिर्मुक्ताः परमेशानसंमताः ॥ 10.1045 ॥

'''10.1046'''<br>
बुद्धितत्त्वे समासने भुवनेशा मयोदिताः ।<br>
अथोर्ध्वं गुणतत्त्वं तु तस्मिंश्चैव व्यवस्थितम् ॥ 10.1046 ॥

'''10.1047'''<br>
गुरुपङ्क्तित्रयं दिव्यं गुणैरन्तरितं स्थितम् ।<br>
प्रथमा तमसः पङ्क्तिर् उपरिष्टाद्व्यवस्थिता ॥ 10.1047 ॥

'''10.1048'''<br>
तेषां नामानि कथ्यन्ते यथावदनुपूर्वशः ।<br>
शिवः प्रभुर्वामदेवश् चण्डश्चैव प्रतापवान् ॥ 10.1048 ॥

'''10.1049'''<br>
प्रह्लादश्चोत्तमो भीमः करालः पिङ्गलस्तथा ।<br>
महेन्द्रो दिनकृच्चैव प्रतोदो दक्ष एव च ॥ 10.1049 ॥

'''10.1050'''<br>
कलेवरश्च विख्यातस् तथा चैव कटङ्कटः ।<br>
अम्बुहर्ता च नारीशः श्वेत ऋग्वेद एव च ॥ 10.1050 ॥

'''10.1051'''<br>
यजुर्वेदः सामवेदस् त्व् अथर्वा सुशिवस्तथा ।<br>
विरूपाक्षस्तथा ज्येष्ठो विप्रो नारायणस्तथा ॥ 10.1051 ॥

'''10.1052'''<br>
गण्डो नरो यमो माली गहनेशश्च पीडनः ।<br>
प्रथमा पङ्क्तिरुद्दिष्टा रुद्रैर्द्वात्रिंशता स्मृता ॥ 10.1052 ॥

'''10.1053'''<br>
रजसश्चोपरिष्टात्तु द्वितीया पङ्क्तिरुच्यते ।<br>
शुक्लो दासः सुदासश्च लोकाक्षः सूर्य एव च ॥ 10.1053 ॥

'''10.1054'''<br>
सुहोत्र एकपादश्च गृहश्चैव शिवेश्वरः ।<br>
गौतमश्चैव योगीशो दधिबाहुस्तथापरः ॥ 10.1054 ॥

'''10.1055'''<br>
ऋषभश्चैव गोकर्णो देवश्चैव महेश्वरः ।<br>
गुह्येशानः शिखण्डी च जटी माली तथोग्रकः ॥ 10.1055 ॥

'''10.1056'''<br>
भृगुः शिखि तथा शूली सुगतिश्च सुपालनः ।<br>
अट्टहासो दारुकश्च लाङ्गलिश्चातिदण्डकः ॥ 10.1056 ॥

'''10.1057'''<br>
भवनश्च तथा भव्यो लकुलेशस्तथैव च ।<br>
त्रिंशद्रुद्राः समाख्याता द्वितीया पङ्क्तिरुत्तमा ॥ 10.1057 ॥

'''10.1058'''<br>
सत्त्वस्य चोपरिष्टात्तु तृतीया पङ्क्तिरुच्यते ।<br>
देवो ऽरुणो दीर्घबाहुर् अतिभूतिश्च स्थाणुकः ॥ 10.1058 ॥

'''10.1059'''<br>
सद्योजातस्तथा झिण्ठि षण्मुखश्चतुराननः ।<br>
चक्रपाणिश्च कूर्माख्यस् त्व् अर्धनारीश्वरस्तथा ॥ 10.1059 ॥

'''10.1060'''<br>
कपाली भूर्भुवश्चैव वषट्कारस्तथैव च ।<br>
वौषट्कारस्तथा स्वाहा स्वधा च परिकीर्तितः ॥ 10.1060 ॥

'''10.1061'''<br>
संवर्तकश्च भस्मेशः कामनाशन एव च ।<br>
एकविंशतिरुद्रास्तु पङ्क्तिरेषा तृतीयका ॥ 10.1061 ॥

'''10.1062'''<br>
ज्ञानयोगबलोपेताः क्रीडन्ते दैशिकोत्तमाः ।<br>
संसारपाशनिर्मुक्ताः महामोहविवर्जिताः ॥ 10.1062 ॥

'''10.1063'''<br>
त्रिनेत्रा गुरवः सर्वे शुद्धस्फटिकनिर्मलाः ।<br>
सर्वज्ञाः सर्वगाश्चैव लोकानुग्रहकारकाः ॥ 10.1063 ॥

'''10.1064'''<br>
गजाकाराणि दिव्यानि सर्वेषां भुवनानि तु ।<br>
बुद्धेः प्रकृतिपर्यन्ते ये रुद्रास्तान्निबोध मे ॥ 10.1064 ॥

'''10.1065'''<br>
शतद्वयं सप्तकं च भुवनानां वरानने ।<br>
अन्तर्भूताः स्थिताश्चान्ये ये ते नोक्ता वरानने ॥ 10.1065 ॥

'''10.1066'''<br>
गुणानामुपरिष्टात्तु प्रधानं परिकीर्तितम् ।<br>
तत्र ये संस्थिता रुद्राः कथयामि समासतः ॥ 10.1066 ॥

'''10.1067'''<br>
क्रोधेश्वरश्च संवर्तो ज्योतिः पिङ्गलक्रूरदृक् ।<br>
पञ्चान्तकैकवीरौ च शिखेदसहितेश्वराः ॥ 10.1067 ॥

'''10.1068'''<br>
तत्त्वे तु प्राकृते रुद्र महावीर्याः प्रकीर्तिताः ।<br>
गुणानां या पराकाष्ठा तत्प्रधानमिहोच्यते ॥ 10.1068 ॥

'''10.1069'''<br>
अतः पुरुषतत्त्वे तु भुवनानि निबोध मे ।<br>
अम्बा च सलिला ओघा वृष्टिः सार्धं च तारया ॥ 10.1069 ॥

'''10.1070'''<br>
सुतारा च सुनेत्रा च कुमारी च ततः परम् ।<br>
उत्तमाम्भसिका चैव तुष्टयो नव कीर्तिताः ॥ 10.1070 ॥

'''10.1071'''<br>
तारा चैव सुतारा च तारयन्ती प्रमोदिका ।<br>
प्रमोदिता मोदमाना रम्यका च ततः परम् ॥ 10.1071 ॥

'''10.1072'''<br>
सदाप्रमुदिका चैव सिद्ध्यष्टकमुदाहृतम् ।<br>
अणिमा लघिमा चैव महिमा प्राप्तिरेव च ॥ 10.1072 ॥

'''10.1073'''<br>
प्राकाम्यं च तथेशित्वं वशित्वं यदुदाहृतम् ।<br>
यत्रकामावसायित्वम् अणिमाद्यष्टकं स्मृतम् ॥ 10.1073 ॥

'''10.1074'''<br>
अथोर्ध्वं गुरुशिष्याणां पङ्क्तित्रयमतः शृणु ।<br>
मस्करी पूरणः कृत्स्नः कपिलः काश एवच ॥ 10.1074 ॥

'''10.1075'''<br>
सनत्कुमारगौतमव् असिष्ठाद्यांशकास्तथा ।<br>
कश्यपो नासिकेतुश्च गालवो भौतिकस्तथा ॥ 10.1075 ॥

'''10.1076'''<br>
शाकल्यश्च समाख्यातो दुर्वासाः परमस् त्व् ऋषिः ।<br>
वाल्मीकिश्च गुरुश्रेष्ठः सपराशरगालवः ॥ 10.1076 ॥

'''10.1077'''<br>
पिप्पलादाश्च सौमित्रिर् वायुपुत्रो भदन्तकः ।<br>
मस्कर्यादिभदन्तान्ता दृष्टादृष्टस्य वादिनः ॥ 10.1077 ॥

'''10.1078'''<br>
द्वाविंशतिर्गुरुवराः प्रथमा पङ्क्तिरिष्यते ।<br>
जह्नुश्च तृणबिन्दुश्च मुनिस्तार्क्ष्यस्तथैव च ॥ 10.1078 ॥

'''10.1079'''<br>
ध्यानाश्रयो ऽथ दीर्घश्च होता जागर एव च ।<br>
अगस्त्यो वसुभौमश्च उपाध्यायश्च कीर्तितः ॥ 10.1079 ॥

'''10.1080'''<br>
शुक्रो भृग्वगिरा रामो जमदग्निसुतो ऽध्वगः ।<br>
स्थूलशिरा बालखिल्यो मनुश्चेति प्रकीर्तितः ॥ 10.1080 ॥

'''10.1081'''<br>
वज्रात्रेयो विशुद्धश्च शिवश्चारुरथानुगः ।<br>
जह्न्वादिचारुपर्यन्ता द्वितीया पङ्क्तिरिष्यते ॥ 10.1081 ॥

'''10.1082'''<br>
हरो झिण्ठी प्रतोदश्च अमरेशश्चतुर्थकः ।<br>
कृष्णपिङ्गेशरुद्रश्च इन्द्रजिद्वृषकः शिवः ॥ 10.1082 ॥

'''10.1083'''<br>
यमः क्रूरश्च विख्यातो गङ्गाधर उमापतिः ।<br>
भूतेश्वरः कपालीशः शङ्करश्च तथैव च ॥ 10.1083 ॥

'''10.1084'''<br>
अर्धनारीश्वरश्चैव पिङ्गलश्च तथापरः ।<br>
महाकालश्च संवर्तो मण्डली त्वेकवीरकः ॥ 10.1084 ॥

'''10.1085'''<br>
तथा चान्यश्च विख्यातो भारभूतेश्वरो ध्रुवः ।<br>
जह्न्वादिचारुपर्यन्ता ऋषयः पञ्चविंशतिः ॥ 10.1085 ॥

'''10.1086'''<br>
हरादयो ध्रुवान्ताश्च गुरवो विंशतिः स्मृताः ।<br>
पङ्क्तित्रयं समाख्यातम् ऋषीणां गुरुशिष्ययोः ॥ 10.1086 ॥

'''10.1087'''<br>
नाडीविद्याष्टकं देवि कथयामि त्वतः परम् ।<br>
इडा च चन्द्रिणी गौरी शान्तिः शान्तिकरी तथा ॥ 10.1087 ॥

'''10.1088'''<br>
माला च मालिनी चैव स्वाहा चैव स्वधा तथा ।<br>
अथोपरिष्टाद्देवेशि विग्रहाष्टकमुच्यते ॥ 10.1088 ॥

'''10.1089'''<br>
कार्यं च करणं चैव सुखदुःखकरं तथा ।<br>
ज्ञानं साध्यं च विख्यातं साधनं कारणं तथा ॥ 10.1089 ॥

'''10.1090'''<br>
देहपाशानतो वक्ष्ये धर्मं च दशधोदितम् ।<br>
अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यमकल्कता ॥ 10.1090 ॥

'''10.1091'''<br>
अक्रोधो गुरुशुश्रूषा शौचं सन्तोष आर्जवम् ।<br>
एवं दशविधो धर्मो येनोक्तो धर्मकृन्नरः ॥ 10.1091 ॥

'''10.1092'''<br>
विकारान्षोडशाख्यास्ये परभावेन संस्थितान् ।<br>
रसो गन्धश्च रूपं च स्पर्शः शब्दस्तथैवच ॥ 10.1092 ॥

'''10.1093'''<br>
तन्मात्रपञ्चकं ख्यातम् इन्द्रियाणि निबोध मे ।<br>
वाक्पाणिपादं पायुश्च उपस्थः कर्मसंज्ञकम् ॥ 10.1093 ॥

'''10.1094'''<br>
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका पञ्चमी स्मृता ।<br>
बुद्धीन्द्रियाणि देवेशि मनः षोडशकं स्मृतम् ॥ 10.1094 ॥

'''10.1095'''<br>
देहपाशाः समाख्याताः अतोबुद्धिगुणान्विदुः ।<br>
धर्मोज्ञानं च वैराग्यम् ऐश्वर्यं च ततः परम् ॥ 10.1095 ॥

'''10.1096'''<br>
अधर्मश्च तथाज्ञानम् अवैराग्यमनीशिता ।<br>
अहंकारं च त्रिविधं प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ॥ 10.1096 ॥

'''10.1097'''<br>
वैकारिकं तैजसं च भूतादिं च यथाक्रमम् ।<br>
दीक्षाकाले यथा शुद्धिस् तथा चैषां निबोध मे ॥ 10.1097 ॥

'''10.1098'''<br>
तमो रजस्तथा सत्त्वं शोधयेदनुपूर्वशः ।<br>
शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः ॥ 10.1098 ॥

'''10.1099'''<br>
विषयाश्च समाख्याताः शोधनीयाः प्रयत्नतः ।<br>
कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहः पैशुन्यमेव च ॥ 10.1099 ॥

'''10.1100'''<br>
जन्ममृत्युजराव्याधिक्षुत्तृट्तृष्णास्तथैव च ।<br>
विषादश्च भयं चैव मदो हर्षणमेव च ॥ 10.1100 ॥

'''10.1101'''<br>
रागो द्वेषश्च वैचित्त्यं कुपितानृतद्रोहिता ।<br>
माया मात्सर्यधर्मश्च अधर्मश्चास्वतन्त्रता ॥ 10.1101 ॥

'''10.1102'''<br>
आगन्तुकाश्च बोधव्याः गणपाशान्निबोध मे ।<br>
देवी नन्दिमहाकालौ गणेशो वृषभस्तथा ॥ 10.1102 ॥

'''10.1103'''<br>
भृङ्गी चण्डीश्वरश्चैव कार्तिकेयो ऽष्टमः स्मृतः ।<br>
अनन्तस्त्रितनुः सूक्ष्मः श्रीकण्ठश्च शिवोत्तमः ॥ 10.1103 ॥

'''10.1104'''<br>
शिखण्डी चैकनेत्रश्च एकरुद्रस्तथापरः ।<br>
विद्येश्वरात्मकान्पाशान् दीक्षाकाले विशोधयेत् ॥ 10.1104 ॥

'''10.1105'''<br>
उक्तानुक्ताश्च ये चात्र अन्यतन्त्रोक्तलक्षणाः ।<br>
पौरुषेये तु शोध्यास्ते ततो मुच्येत पुद्गलः ॥ 10.1105 ॥

'''10.1106'''<br>
अथोर्ध्वे नियतिर्ज्ञेया तस्यां रुद्रान्निबोध मे ।<br>
वामदेवस्तथा शर्वस् तथा चैव भवोद्भवौ ॥ 10.1106 ॥

'''10.1107'''<br>
वज्रदेहः प्रभुश्चैव धाता च क्रमविक्रमौ ।<br>
सुप्रभेदश्च दशमो नियत्यां शङ्कराः स्मृताः ॥ 10.1107 ॥

'''10.1108'''<br>
यत्तद्धृदि स्थितं पद्मम् आत्मा तत्र व्यवस्थितः ।<br>
नियतिदलमहङ्कार केसरं बुद्धिकर्णिकम् ॥ 10.1108 ॥

'''10.1109'''<br>
कालतत्त्वे शिवा ज्ञेया कथयामि समासतः ।<br>
शुद्धो बुद्धः प्रबुद्धश्च प्रशान्तः परमाक्षरः ॥ 10.1109 ॥

'''10.1110'''<br>
शिवश्च सुशिवश्चैव ध्रुवश्चाक्षरशम्भुराट् ।<br>
दशैते तु शिवा ज्ञेयाः कालतत्त्वे वरानने ॥ 10.1110 ॥

'''10.1111'''<br>
हेमाभाः शङ्कराः प्रोक्ताः शिवः स्फटिकसन्निभाः ।<br>
एकैकस्य विनिर्दिष्टा परिवारो यशस्विनि ॥ 10.1111 ॥

'''10.1112'''<br>
कोटिरेका तथान्यानि सहस्राणि तु षोडश ।<br>
कूर्माकाराणि सर्वेषां प्रोक्तानि भुवनानि तु ॥ 10.1112 ॥

'''10.1113'''<br>
अत ऊर्ध्वं हरिहरौ रागतत्त्वे निबोध मे ।<br>
सुहृष्टः सुप्रहृष्टश्च सुरूपो रूपवर्धनः ॥ 10.1113 ॥

'''10.1114'''<br>
मनोन्मनो महाधीरः वीरेशाः परिकीर्तिताः ।<br>
रागतत्त्वे प्रवक्ष्यामि ये ऽन्ये रुद्रा व्यवस्थिताः ॥ 10.1114 ॥

'''10.1115'''<br>
कल्याणः पिङ्गलो बभ्रुर् वीरश्च प्रब्भवस्तथा ।<br>
मेधातिथिश्च्छन्दकश्च दाहकः शास्त्रकारिणः ॥ 10.1115 ॥

'''10.1116'''<br>
पञ्चशिष्यास्तथाचार्या दशैते संव्यवस्थिताः ।<br>
विद्यातत्त्वमतश्चोर्ध्वं तस्मिन्वै भुवनं शृणु ॥ 10.1116 ॥

'''10.1117'''<br>
वामो ज्येष्ठश्च रौद्रश्च कलो विकरणस्तथा ।<br>
बलविकरणश्चैव बलप्रमथनस्तथा ॥ 10.1117 ॥

'''10.1118'''<br>
सर्वभूतदमनश्च तथा चैव मनोन्मनः ।<br>
कलातत्त्वे महादेवि महादेवत्रयं स्थितम् ॥ 10.1118 ॥

'''10.1119'''<br>
महादेवो महातेजा महाज्योतिः प्रतापवान् ।<br>
कलातत्त्वं समाख्यातं समासेन वरानने ॥ 10.1119 ॥

'''10.1120'''<br>
एते रुद्रा महादेवि त्रिनेत्राश्चन्द्रशेखराः ।<br>
रुद्रकोटिसहस्रैस्तु समन्तात्परिवारिताः ॥ 10.1120 ॥

'''10.1121'''<br>
शुद्धस्फटिकसङ्काशाः योगैश्वर्यबलान्विताः ।<br>
रागे रक्तास्तु विज्ञेया ज्ञानयोगबलोत्कटाः ॥ 10.1121 ॥

'''10.1122'''<br>
छत्राकारास्तु तेषां वै गृहा रत्नविचित्रिताः ।<br>
उपरिष्टाद्भवेन्माया कथयामि समासतः ॥ 10.1122 ॥

'''10.1123'''<br>
व्याप्य या वै त्वधोध्वानं वैश्वरूप्येण संस्थिता ।<br>
तत्र रुद्रा महाभागा द्वादशैव महाबलाः ॥ 10.1123 ॥

'''10.1124'''<br>
गहनश्च असाध्यश्च तथा हरिहरः प्रभुः ।<br>
दशेशानश्च देवेशि त्रिगलो गोपतिस्तथा ॥ 10.1124 ॥

'''10.1125'''<br>
अधःपुटे तु विज्ञेया मायातत्त्वे वरानने ।<br>
क्षेमेशो ब्रह्मणः स्वामी विद्येशानस्तथैव च ॥ 10.1125 ॥

'''10.1126'''<br>
विद्येशश्च शैवश्चैव अनन्तः षष्ठ उच्यते ।<br>
ऊर्ध्वमायापुटस्थास्तु रुद्रा एते प्रकीर्तिताः ॥ 10.1126 ॥

'''10.1127'''<br>
एषां मध्ये तु भगवान् अनन्तेशो जगत्पतिः ।<br>
उद्भवं भावयित्वा तु स्वेच्छया कुरुते प्रभुः ॥ 10.1127 ॥

'''10.1128'''<br>
सर्वज्ञः सर्वकर्ता च निग्रहानुग्रहे रतः ।<br>
प्रथमेन तु भेदेन रुद्रा द्वादश कीर्तिताः ॥ 10.1128 ॥

'''10.1129'''<br>
अस्मिंस्तु ये यथा रुद्रा मायातत्त्वे व्यवस्थिताः ।<br>
तथाहं कथयिष्यामि भेदत्रयविभागशः ॥ 10.1129 ॥

'''10.1130'''<br>
गोपतिश्च ततो देवि अधोग्रन्थौ व्यवस्थितः ।<br>
ग्रन्थ्यूर्ध्वे संस्थितो विश्वस् त्रिकलः क्षेम एव च ॥ 10.1130 ॥

'''10.1131'''<br>
ब्रह्मणो ऽधिपतिश्चैव शिवश्चेति स पञ्चमः ।<br>
अध ऊर्ध्वमनन्तस्तु पाशाश्चैवात्र संस्थिताः ॥ 10.1131 ॥

'''10.1132'''<br>
पूर्वं वै कथिता देवि अतो ऋषिकुलं भवेत् ।<br>
योनिर्वागीश्वरी चैव यस्यां जातो न जायते ॥ 10.1132 ॥

'''10.1133'''<br>
ओंकारसाध्यधातारो दमनेशस्ततः परम् ।<br>
ध्यानं भस्मेशमेवाहुः प्रमाणानि तदूर्ध्वतः ॥ 10.1133 ॥

'''10.1134'''<br>
पञ्चार्थं गुह्यमेवाहू रुद्राङ्कुशमतः परम् ।<br>
हृदयं लक्षणं चैव व्युहमाकर्षमेव च ॥ 10.1134 ॥

'''10.1135'''<br>
आदर्शं च तथैवेह अष्टमं परिकीर्तितम् ।<br>
एते परिवृता देवि रुद्रकोटिसहस्रकैः ॥ 10.1135 ॥

'''10.1136'''<br>
नानावर्णविचित्राश्च नानाब्भरणभूषिताः ।<br>
नानानारीसहस्रैस्तु रमन्ते पत्युरिच्छया ॥ 10.1136 ॥

'''10.1137'''<br>
त्रिनेत्राः शूलिनः सर्वे जटाचन्द्रकीरीटिनः ।<br>
अलुप्तशक्तिविभवा मायातत्त्वाधिकारिणः ॥ 10.1137 ॥

'''10.1138'''<br>
भुवनेषु विचित्रेषु योन्याकारेषु संस्थिताः ।<br>
अतः परं भवेन्माया सर्वजन्तुविमोहिनी ॥ 10.1138 ॥

'''10.1139'''<br>
निर्वैरपरिपन्थिन्या तया भ्रमितबुद्धयः ।<br>
इदं तत्त्वमिदं नेति विवदन्तीह वादिनः ॥ 10.1139 ॥

'''10.1140'''<br>
सत्पथं तु परित्यज्य नयति द्रुतमुत्पथम् ।<br>
गुरुदेवाग्निशास्त्रस्य ये न भक्ता नराधमाः ॥ 10.1140 ॥

'''10.1141'''<br>
असद्युक्तिविचारज्ञाः शुष्कतर्कावलंबिनः ।<br>
भ्रमयत्येव तान्माया ह्य् अमोक्षे मोक्षलिप्सया ॥ 10.1141 ॥

'''10.1142'''<br>
शिवदीक्षासिना च्छिन्ना न प्ररोहेत्तु सा पुनः ।<br>
अथोपरि महाविद्या सर्वविद्याभवोद्भवा ॥ 10.1142 ॥

'''10.1143'''<br>
जगतः प्रलयोत्पत्तिविभूतिनिधिरव्यया ।<br>
सा एव परमा देवी वागीशीति निगद्यते ॥ 10.1143 ॥

'''10.1144'''<br>
अष्टवर्गविभिन्ना च विद्या सा मातृकैव तु ।<br>
भुवनानि प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ॥ 10.1144 ॥

'''10.1145'''<br>
वामा ज्येष्ठा तथा रौद्री काली विकरणी तथा ।<br>
बलविकरणी चैव बलप्रमथनी ताथा ॥ 10.1145 ॥

'''10.1146'''<br>
दमनी सर्वभूतानां तथा चैव मनोन्मनी ।<br>
तप्तचामीकराकाराः पञ्चवक्त्रास्त्रिलोचनाः ॥ 10.1146 ॥

'''10.1147'''<br>
अमोघवीर्याः सर्वज्ञाः सर्वतः सर्वदा स्थिताः ।<br>
सर्वज्ञानुगताः सर्वाः सर्वाभरणभूषिताः ॥ 10.1147 ॥

'''10.1148'''<br>
सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वैश्वर्यसमन्विताः ।<br>
प्रधानाः सप्त कोट्यस्तु मन्त्राणां या व्यवस्थिताः ॥ 10.1148 ॥

'''10.1149'''<br>
एकैकस्य परीवारो लक्षायुतसहस्रशः ।<br>
पद्माकारेषु दिव्येषु क्रीडन्ति भुवनेषु ते ॥ 10.1149 ॥

'''10.1150'''<br>
त्रिगुणी ब्रह्मवेताली स्थाणुमत्यम्बिका परा ।<br>
रूपिणी मर्दिनी ज्वाला सप्तसङ्ख्यास्तदीश्वराः ॥ 10.1150 ॥

'''10.1151'''<br>
विद्याराज्ञ्यः समाख्याताः दीक्षाकाले विशोधयेत् ।<br>
बाह्ये तस्यैश्वरं तत्त्वं भुवनान्यत्र मे शृणु ॥ 10.1151 ॥

'''10.1152'''<br>
अष्टविद्येश्वरैर्युक्तो वीतमायो निरञ्जनः ।<br>
स्थितिसंहारकर्ता वै मोक्षैश्वर्यप्रदायकः ॥ 10.1152 ॥

'''10.1153'''<br>
तस्यासनं तु विस्तीर्णं सहस्रदलसम्मितम् ।<br>
तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटिश्च मन्त्रास्तस्यासने स्थिताः ॥ 10.1153 ॥

'''10.1154'''<br>
तत्रस्थ ईश्वरो देवो वरदः सार्वतोमुखः ।<br>
पञ्चवक्त्रः सुतेजस्को दशबाहुस्त्रिलोचनः ॥ 10.1154 ॥

'''10.1155'''<br>
गोक्षीरधवलः सौम्यो नागयज्ञोपवीतवान् ।<br>
दिव्याम्बरधरो देवो दिव्यगन्धानुलेपनः ॥ 10.1155 ॥

'''10.1156'''<br>
सर्वलक्षणसंपूर्णः सर्वाभरणभूषितः ।<br>
त्रिशूलपाणीन्दुमौलिर् जटामुकुटमण्डितः ॥ 10.1156 ॥

'''10.1157'''<br>
प्रसन्नवदनः कान्तो योगैश्वर्यप्रदायकः ।<br>
वरदाभयहस्तश्च ध्येयो ऽसावीशयोगिभिः ॥ 10.1157 ॥

'''10.1158'''<br>
तस्योत्सङ्गगता विद्या सर्वविद्यासमास्रिता ।<br>
दिव्यवस्त्रपरीधाना दिव्यमाल्यानुलेपना ॥ 10.1158 ॥

'''10.1159'''<br>
दिव्यस्रग्दाममालाभिर् मुक्ताहारैर्विभूषिता ।<br>
मुक्ताफलप्रतीकाशा पञ्चवक्त्रा त्रिलोचना ॥ 10.1159 ॥

'''10.1160'''<br>
आराधिता विधानेन वेदयेज्ज्ञानिनः सदा ।<br>
प्रहसन्तीव सा भाति महेशवदनेक्षणात् ॥ 10.1160 ॥

'''10.1161'''<br>
विद्येश्वरानतो वक्ष्ये पूर्वादीशान्तगान्क्रमात् ।<br>
अनन्तश्चैव सूक्ष्मश्च तथा चैव शिवोत्तमः ॥ 10.1161 ॥

'''10.1162'''<br>
एकनेत्रैकरुद्रौ च त्रिनेत्रश्च प्रकीर्तितः ।<br>
श्रीकण्ठश्च शिखण्डी च ज्ञेया विद्येश्वराः क्रमात् ॥ 10.1162 ॥

'''10.1163'''<br>
अतो रूपमवस्थानं तत्र रुद्रान्निबोध मे ।<br>
धर्मो ज्ञानं च वैराग्यम् ऐस्वर्यं च चतुर्थकम् ॥ 10.1163 ॥

'''10.1164'''<br>
सूक्ष्मावरणमूर्ध्वे ऽतः तत्र शक्तित्रयं विदुः ।<br>
वामा ज्येष्ठा च रौद्री च शक्तयः समुदाहृताः ॥ 10.1164 ॥

'''10.1165'''<br>
परिवारस्तु तासां वै कोट्यो ऽनेकास्तु सङ्ख्यया ।<br>
सर्वे सर्वगता मन्त्राः सर्वज्ञाः सर्वकामदा ॥ 10.1165 ॥

'''10.1166'''<br>
शूद्धस्फटिकसङ्काशास् त्रिनेत्राः शूलपाणयः ।<br>
सर्वलक्षणसंपन्नाः सर्वाभरणभूषिताः ॥ 10.1166 ॥

'''10.1167'''<br>
सर्वैश्वर्यसुसम्पूर्णाश् चारुचन्द्रार्धशेखराः ।<br>
शतपत्राब्जभाकारैः शुद्धहारेन्दुरश्मिभिः ॥ 10.1167 ॥

'''10.1168'''<br>
नानारत्नोज्ज्वलैश्चित्रैः प्राकारैस्तोरणाकुलैः ।<br>
ईश्वरानुगताः सर्वे तिष्ठन्ति भुवनेषु ते ॥ 10.1168 ॥

'''10.1169'''<br>
तमाराधयितुं देवं पूज्यन्ते सर्वकर्मसु ।<br>
व्रतं पाशुपतं दिव्यं ये चरन्ति जितेन्द्रियाः ॥ 10.1169 ॥

'''10.1170'''<br>
भस्मनिष्ठा जपध्यानास् ते व्रजन्त्येश्वरं पदम् ।<br>
तत्रेश्वरस्तु भगवान् देवदेवो निरञ्जनः ॥ 10.1170 ॥

'''10.1171'''<br>
अधिकारं प्रकुरुते शिवेच्छाविधिचोदितः ।<br>
दश पञ्च च शोध्यानि भुवनानीश्वरे क्रमात् ॥ 10.1171 ॥

'''10.1172'''<br>
तालुकोर्ध्वे विजानीयाद् दीक्षाकाले वरानने ।<br>
शुद्धावरणमूर्ध्वं तु तस्मिञ्च्छक्तिद्वयं स्मृतम् ॥ 10.1172 ॥

'''10.1173'''<br>
ज्ञानं क्रिया च विख्यातं द्वे विद्ये चाप्यतः परम् ।<br>
भावसंज्ञाप्यभावाख्या तस्मिञ्च्छक्तिद्वये स्मृते ॥ 10.1173 ॥

'''10.1174'''<br>
तेजेशश्च ध्रुवेशश्च प्रमाणानां परं पदम् ।<br>
प्रमाणावरणे चोर्ध्वे कथयामि च मानतः ॥ 10.1174 ॥

'''10.1175'''<br>
ब्रह्मा रुद्रः प्रतोदश्च अनन्तश्च चतुर्थकः ।<br>
सुशुद्धावरणं चोर्ध्वे तत्र रुद्रत्रयं विदुः ॥ 10.1175 ॥

'''10.1176'''<br>
एकाक्षः पिङ्गलो हंसः कथितं तु समासतः ।<br>
शिवावरणमूर्ध्वं तु तत्रैको ध्रुवसंज्ञकः ॥ 10.1176 ॥

'''10.1177'''<br>
संस्थितो रुद्रराजस्य मोक्षावरणमूर्ध्वतः ।<br>
एकादशैव रुद्रांश्च कथयामि समासतः ॥ 10.1177 ॥

'''10.1178'''<br>
ब्रह्मदन्किदिण्डिमुण्डाः सौरभश्च तथैवच ।<br>
जन्ममृत्युहरश्चैव प्रणीतः सुखदुःखदः ॥ 10.1178 ॥

'''10.1179'''<br>
विजृम्भितः समाख्याता स्तालूर्ध्वे तु व्यवस्थिताः ।<br>
पुनरूर्ध्वे ध्रुवं ज्ञेयं निरञ्जनपदं शुभम् ॥ 10.1179 ॥

'''10.1180'''<br>
ईशशक्तित्रयं मूर्ध्नि कथितं चानुपूर्वशः ।<br>
इच्छाशक्त्यभिधानायाः अन्तर्भूताः प्रकीर्तिताः ॥ 10.1180 ॥

'''10.1181'''<br>
प्रबुद्धावरणं चोर्ध्वे कथयामि समासतः ।<br>
प्रीतः प्रमुदितश्चैव प्रमोदश्च प्रलम्बकः ॥ 10.1181 ॥

'''10.1182'''<br>
विष्णुर्मदन एवाथ गहनः प्रथितस्तथा ।<br>
रुद्राष्टकं समाख्यातं विज्ञेयं प्राग्दिशः क्रमात् ॥ 10.1182 ॥

'''10.1183'''<br>
समयावरणं चोर्ध्वे कथयामि समासतः ।<br>
प्रभवः समयः क्षुद्रो विमलश्च शिवस्तथा ॥ 10.1183 ॥

'''10.1184'''<br>
ततो घनः समाख्यातो निरञ्जनस्ततः परम् ।<br>
रुद्रोङ्कारस्तु पञ्चैते तालूर्ध्वे तु विजानत ॥ 10.1184 ॥

'''10.1185'''<br>
एकोनषष्टिर्भुवनं ज्ञानशक्त्यादितः क्रमात् ।<br>
रुद्रोङ्कारान्तमित्येतद् दीक्षाकाले विशोधयेत् ॥ 10.1185 ॥

'''10.1186'''<br>
एकैकस्य परीवारः कोट्यो ऽनेकाः सहस्रशः ।<br>
त्रिनेत्रा वरदाः सर्वे शुद्धसामर्थ्यविग्रहाः ॥ 10.1186 ॥

'''10.1187'''<br>
शुद्धस्फटिकसङ्काशा दशबाह्विन्दुशेखराः ।<br>
त्रिशूलपाणयः सर्वे जटामुकुटमण्डिताः ॥ 10.1187 ॥

'''10.1188'''<br>
सर्वे सर्वगुणोपेताः सर्वज्ञाः सर्वदेश्वराः ।<br>
सार्वलक्षणसंपूर्णाः सर्वाभरणभूषिताः ॥ 10.1188 ॥

'''10.1189'''<br>
रुद्रकन्यासमाकीर्णा दिव्यैरूपैर्मनोहरैः ।<br>
संक्रिडन्ते पुरवरैः शिवेच्छाविधिचोदिताः ॥ 10.1189 ॥

'''10.1190'''<br>
ईश्वरस्य तथोर्ध्वे तु अधश्चैव सदाशिवात् ।<br>
सुशिवावरणं चोर्ध्वे तस्मिञ्ज्ञेयः सदाशिवः ॥ 10.1190 ॥

'''10.1191'''<br>
त्रिपञ्चनयनो देवश् चन्द्रार्धकृतशेखरः ।<br>
वक्त्रपञ्चकसंयुक्तो दशबाहुर्महाबलः ॥ 10.1191 ॥

'''10.1192'''<br>
शुद्धस्फटिकसङ्काशः स्फुरन्वै दीप्ततेजसा ।<br>
सिंहासनोपविष्टस्तु श्वेतपद्मासनस्थितः ॥ 10.1192 ॥

'''10.1193'''<br>
पञ्चब्रह्माङ्गसहितः सकलाद्यैः समन्वितः ।<br>
दशभिश्च शिवैर्युक्तो रुद्राष्टादशकान्वितः ॥ 10.1193 ॥

'''10.1194'''<br>
सकलो निष्कलः शून्यः कलाढ्यः खमलङ्कृतः ।<br>
क्षपणश्च क्षयान्तस्थः कण्ठ्यौष्ठ्यश्चाष्टमः स्मृतः ॥ 10.1194 ॥

'''10.1195'''<br>
भ्रुवोर्मध्ये तु विज्ञेयो देवदेवः सदाशिवः ।<br>
सकलाद्यैर्वृतो देवः ओंकारेशादिभिः क्रमात् ॥ 10.1195 ॥

'''10.1196'''<br>
ओंकारेशः शिवो दीप्तः कारणेशो दशेशकः ।<br>
सुशिवश्चैव कालेशः सूक्ष्मरूपः सुतेजसः ॥ 10.1196 ॥

'''10.1197'''<br>
शर्वश्च दशमः प्रोक्तः ऊर्ध्वान्तं संव्यवस्थिताः ।<br>
रुद्राश्चाष्टादश बहिः तेषां नामानि वै शृणु ॥ 10.1197 ॥

'''10.1198'''<br>
विजयस्त्वथ निःश्वासः स्वयम्भूश्चाग्निवीरराट् ।<br>
रौरवो मुकुटो विसरश् चन्द्रो बिम्बः प्रगीतवान् ॥ 10.1198 ॥

'''10.1199'''<br>
ललितः सिद्धरुद्रश्च सन्तानः शर्व एव च ।<br>
परश्च किरणश्चैव पारमेश्वर एव च ॥ 10.1199 ॥

'''10.1200'''<br>
सादाख्यस्तु समाख्यातः सकलो मन्त्रविग्रहः ।<br>
सर्वकारणमध्यक्षः सृष्टिसंहारकारकः ॥ 10.1200 ॥

'''10.1201'''<br>
भुक्तिमुक्तिप्रदाता च साधकानां क्रियावताम् ।<br>
कोटयः सप्तमन्त्राणाम् आसने तस्य संस्थिताः ॥ 10.1201 ॥

'''10.1202'''<br>
आसनं लक्षपत्राढ्यं चन्द्रकोट्ययुतप्रभम् ।<br>
वामाद्यैर्विभुपूर्वैश्च पञ्चवक्त्रैस्त्रिलोचनैः ॥ 10.1202 ॥

'''10.1203'''<br>
ताराद्यैः शक्तिभेदैश्च प्राग्दिशः परिवारितम् ।<br>
ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिर् वामे दक्षिणतः स्थिते ॥ 10.1203 ॥

'''10.1204'''<br>
इच्छाशक्तिः परादेवि यया सर्वमधिष्ठितम् ।<br>
उत्पत्तिस्थितिसंहारांस् तिरोभावमनुग्रहम् ॥ 10.1204 ॥

'''10.1205'''<br>
यया करोति देवेशः सर्वदा सर्वमध्वनि ।<br>
तस्योत्सङ्गगता सा तु नित्यं चैवात्मवर्तिनी ॥ 10.1205 ॥

'''10.1206'''<br>
सा चेच्छा देवदेवस्य शिवस्य परमात्मनः ।<br>
स एवापररूपेण पञ्चमन्त्रमहातनुः ॥ 10.1206 ॥

'''10.1207'''<br>
इच्छारूपधरः श्रीमान् देवदेवः सदाशिवः ।<br>
शक्तयस्तस्य याः प्रोक्ताः तथा वै मन्त्रनायकाः ॥ 10.1207 ॥

'''10.1208'''<br>
एकैकं परितो देवि पद्मैरर्बुदकोटिभिः ।<br>
तथा खर्वनिखर्वैश्च प्रतिरूपैर्महाबलैः ॥ 10.1208 ॥

'''10.1209'''<br>
विद्यारूपैः स्वरूपाढैर् अप्रमेयगुणान्वितैः ।<br>
सर्वलक्षणसंपन्नैः सर्वाभरणभूषितैः ॥ 10.1209 ॥

'''10.1210'''<br>
हास्यलास्यविलासाढ्यैर् भ्रूक्षेपोन्मदविभ्रमैः ।<br>
चन्द्रकोटिशतप्रख्यैः प्रस्रवद्भिरिवामृतम् ॥ 10.1210 ॥

'''10.1211'''<br>
ताभिः सार्धं सदा रुद्राः प्रकीडन्तीच्छया प्रभोः ।<br>
पुरवरैः सर्वतोभद्रैश् चन्द्रकोटिसमप्रभैः ॥ 10.1211 ॥

'''10.1212'''<br>
मायाधर्मविनिर्मुक्ता निर्मला विगतज्वराः ।<br>
अधिकारं प्रकुर्वन्ति सर्वज्ञामोघशक्तयः ॥ 10.1212 ॥

'''10.1213'''<br>
अधिकारक्षये शान्ता जायन्ते सर्वगाः शिवाः ।<br>
परप्रेर्याः पुनर्भूयो न भवन्ति कदाचन ॥ 10.1213 ॥

'''10.1214'''<br>
सुशिवावरणं ख्यातं मन्त्रगर्भं वरानने ।<br>
बिन्द्वावरणमूर्ध्वे ऽतश् चन्द्रकोटिसमप्रभम् ॥ 10.1214 ॥

'''10.1215'''<br>
तत्र पद्मं महादीप्तं दशकोटिसमन्वितम् ।<br>
तत्र पद्मे स्थितो देवः शान्त्यतीतो महाद्युतिः ॥ 10.1215 ॥

'''10.1216'''<br>
पञ्चवक्त्रो विशालाक्षो दशबाहुस्त्रीलोचनः ।<br>
तडित्सहस्रपुञ्जाभः स्फुरन्माणिक्यमण्डितः ॥ 10.1216 ॥

'''10.1217'''<br>
निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस्तथैव च ।<br>
परिवारः स्मृतस्तस्य शान्त्यतीतस्य सुव्रते ॥ 10.1217 ॥

'''10.1218'''<br>
तस्य वामे तु दिग्भागे शान्त्यतीता व्यवस्थिता ।<br>
पञ्चवक्त्राः स्मृताः सर्वा दशबाह्विन्दुशेखराः ॥ 10.1218 ॥

'''10.1219'''<br>
बिन्दुतत्त्वं समाख्यातं पुरकोट्यर्बुदैर्वृतम् ।<br>
अर्धचन्द्रस्तदूर्ध्वे तु तदूर्ध्वे तु निरोधिका ॥ 10.1219 ॥

'''10.1220'''<br>
एते द्वे तु महास्थाने पञ्चपञ्चकलान्विते ।<br>
ज्योत्स्ना ज्योत्स्नावती कान्तिः सुप्रभा विमला शिवा ॥ 10.1220 ॥

'''10.1221'''<br>
अर्धचन्द्रे स्थिताह्येता निरोधिन्यां शृणु प्रिये ।<br>
रुन्धनी रोधनी रौद्री ज्ञानबोधा तमोपहा ॥ 10.1221 ॥

'''10.1222'''<br>
अर्धमात्रः स्मृतो बिन्दुः स्वरूपश्च चतुष्कलः ।<br>
तस्याप्यर्धमर्धचन्द्रस् त्व् अष्टांशश्च निरोधिका ॥ 10.1222 ॥

'''10.1223'''<br>
निरोधयति देवान्सा ब्रह्माद्यांस्तु वरानने ।<br>
निरोधिनीति विख्याता तां भित्त्वा तु वरानने ॥ 10.1223 ॥

'''10.1224'''<br>
सादाख्यपरभावेन पञ्चमन्त्रकहातनुः ।<br>
तस्योर्ध्वे तु स्मृतो नादः स किञ्जल्करजः प्रभः ॥ 10.1224 ॥

'''10.1225'''<br>
महद्भिः पुरुषैर्व्याप्तः सूर्यकोट्ययुतप्रभैः ।<br>
तेषां वै नायिका वक्स्ये भुवने पञ्चसङ्ख्यया ॥ 10.1225 ॥

'''10.1226'''<br>
इन्धिका दीपिका चैव रोचिका मोचिका तथा ।<br>
ऊर्ध्वगा तु समाख्याता कलात्वेषा तु पञ्चमी ॥ 10.1226 ॥

'''10.1227'''<br>
तस्मिन्पद्मं सुविस्तीर्णं ऊर्ध्वगेशः स्थितः प्रभुः ।<br>
चन्द्रार्बुदप्रतीकाशः पञ्चवक्त्रस्त्रिलोचनः ॥ 10.1227 ॥

'''10.1228'''<br>
चन्द्रार्धशेखरः शान्तो दशबाहुर्महातनुः ।<br>
इन्धिकादिवृतो देवः शूलपाणिर्जटाधरः ॥ 10.1228 ॥

'''10.1229'''<br>
ऊर्ध्वगा तु कला तस्य नित्यमुत्सङ्गगामिनी ।<br>
ततः सुषुम्णाभुवनं सुषुम्णा तत्र संस्थिता ॥ 10.1229 ॥

'''10.1230'''<br>
सुषुम्णेशः स्थितस्तत्र चन्द्रकोट्ययुतप्रभः ।<br>
दशबाहुस्त्रिनेत्रश्च श्वेतपद्मोपरिस्थितः ॥ 10.1230 ॥

'''10.1231'''<br>
शशाङ्कशेखरः श्रीमान् पञ्चवक्त्रो महातनुः ।<br>
इडा च पिङ्गला चैव वामदक्षिणतः स्थिते ॥ 10.1231 ॥

'''10.1232'''<br>
सुषुम्णा तु वरारोहे तुषारकणधूसरा ।<br>
श्वेतपद्मकरा देवी पद्ममालाविभूषिता ॥ 10.1232 ॥

'''10.1233'''<br>
पञ्चवक्त्रा सुशोभाढ्या त्रिनेत्रा शूलधारिणी ।<br>
तस्योत्सङ्गगता देवी ध्यातव्या साधकादिभिः ॥ 10.1233 ॥

'''10.1234'''<br>
ग्रथितस्तु तया सर्वस् त्व् अध्वायमध ऊर्ध्वगः ।<br>
नाड्याधारस्तु नादो वै भित्त्वा सर्वमिदं जगत् ॥ 10.1234 ॥

'''10.1235'''<br>
अधःशक्त्या विनिर्गतय यावद्ब्रह्माणमूर्ध्वतः ।<br>
नाड्या ब्रह्मबिले लीनस् त्व् अव्यक्तध्वनिरक्षरः ॥ 10.1235 ॥

'''10.1236'''<br>
नदते सर्वभूतेषु शिवशक्त्या त्वधिष्ठितः ।<br>
एवं ज्ञात्वा वरारोहे शोधयेत्तं शिवाध्वरे ॥ 10.1236 ॥

'''10.1237'''<br>
ततो ब्रह्मबिलं ज्ञेयं रुद्रकोट्यर्बुदान्वितम् ।<br>
तत्र ब्रह्मा परो ज्ञेयः शशाङ्कशतसप्रब्भः ॥ 10.1237 ॥

'''10.1238'''<br>
दशबाहुस्त्रिनेत्रश्च पञ्चवक्त्रेन्दुशेखरः ।<br>
त्रिशूलपाणिर्भगवाञ् जटामुकुटमण्डितः ॥ 10.1238 ॥

'''10.1239'''<br>
ब्रह्माणि तु परा शक्तिर् या सा मोक्षपथे स्थिता ।<br>
द्वारं या मोक्षमार्गस्य रोधयित्वा व्यवस्थिता ॥ 10.1239 ॥

'''10.1240'''<br>
मोक्षमार्गप्रदात्री च ब्रह्मोत्सङ्गे च संस्थिता ।<br>
तां भित्त्वात्र वरारोहे गन्तव्यमूर्ध्वतः प्रिये ॥ 10.1240 ॥

'''10.1241'''<br>
अत ऊर्ध्वं स्थिता शक्तिः प्रसुप्तभुजगाकृतिः ।<br>
आधारो भुवनानां सा तां प्रवक्ष्यामि सुव्रते ॥ 10.1241 ॥

'''10.1242'''<br>
सूक्ष्मा चैव सुसूक्ष्मा च तथा चान्यामृतामिता ।<br>
व्यापिनी मध्यतो ज्ञेया शेषाः पूर्वादितः क्रमात् ॥ 10.1242 ॥

'''10.1243'''<br>
पञ्चवक्त्रास्त्रिनेत्राश्च सुतेजस्का महाबलाः ।<br>
शक्तितत्त्वं समाख्यातं शिवतत्त्वं शृणु प्रिये ॥ 10.1243 ॥

'''10.1244'''<br>
पुरश्रेष्ठैरनेकैस्तु समन्तात्परिवारितम् ।<br>
हेमप्राकाररचितं रत्नमाणिक्यमण्डितम् ॥ 10.1244 ॥

'''10.1245'''<br>
अशेषभोगसम्पन्नं सर्वकामगुणोदयम् ।<br>
भुवनानि प्रवक्ष्यामि तत्रैव संस्थितानि तु ॥ 10.1245 ॥

'''10.1246'''<br>
व्यापकं व्योमरूपं च अनन्तानाथनाश्रितम् ।<br>
कारणानां पञ्चकं च शिवतत्त्वे व्यवस्थितम् ॥ 10.1246 ॥

'''10.1247'''<br>
तत्र पद्मं सुविस्थीर्णम् अनन्तानन्तसम्भवम् ।<br>
तस्य पद्मस्य मध्यस्थो देवश्चायमनाश्रितः ॥ 10.1247 ॥

'''10.1248'''<br>
पञ्चवक्त्रधरः शान्तः सर्वज्ञः परमेश्वरः ।<br>
दशबाहुर्महादीप्तः सृष्टिसंहारकारकः ॥ 10.1248 ॥

'''10.1249'''<br>
सर्वानुग्रहकर्ता च प्रणतार्तिविनाशनः ।<br>
भुक्तिमुक्तिप्रदाता च सूर्यकोट्यर्बुदप्रभः ॥ 10.1249 ॥

'''10.1250'''<br>
स्फुरन्मुकुटमाणिक्यः समन्तादुपशोभितः ।<br>
दिव्याम्बरधरो देवो दिव्यगन्धानुलेपनः ॥ 10.1250 ॥

'''10.1251'''<br>
पद्मासनोन्नतोरस्कः शशाङ्ककृतशेखरः ।<br>
आबद्धमणिपर्यङ्कश् चामरोत्क्षेपवीजितः ॥ 10.1251 ॥

'''10.1252'''<br>
रुद्रकोट्यर्बुदानीकैः समन्तादुपशोभितः ।<br>
व्यापिनी व्योमरूपा चानन्तानाथात्वनाश्रिता ॥ 10.1252 ॥

'''10.1253'''<br>
पञ्चवक्त्रा महावीर्या दशबाह्विन्दुशेखराः ।<br>
त्रिनेत्राः शूलहस्ताश्च कारणैश्च समन्विताः ॥ 10.1253 ॥

'''10.1254'''<br>
पूर्वाद्युत्तरपर्यन्ता एताश्चैव व्यवस्थिताः ।<br>
अनाश्रितो मध्यगस्तु संस्थितः प्रभुरव्ययः ॥ 10.1254 ॥

'''10.1255'''<br>
अनाश्रितकला देवी तस्योत्सङ्गे च संस्थिता ।<br>
एवं वै शिवतत्त्वं तु कथितं तव सुन्दरि ॥ 10.1255 ॥

'''10.1256'''<br>
शोधयित्वा ततश्चोर्ध्वं शक्तिश्चैव परा स्मृता ।<br>
समना नाम सा ज्ञेया मनश्चोर्ध्वं न जायते ॥ 10.1256 ॥

'''10.1257'''<br>
परिपाट्या स्थितानां तु पृथिव्यादिशिवावधौ ।<br>
सर्वेषां कारणानां च कर्तृभूता व्यवस्थिता ॥ 10.1257 ॥

'''10.1258'''<br>
बिभर्त्यण्डान्यनेकानि शिवेन समधिष्ठिता ।<br>
तत्रारुढस्तु कुरुते शिवः परमकारणम् ॥ 10.1258 ॥

'''10.1259'''<br>
सृष्टिस्थितिसमाहारं तिरोभावमनुग्रहम् ।<br>
हेतुकर्ता महेशानः सर्वकारणकारणम् ॥ 10.1259 ॥

'''10.1260'''<br>
समना नाम या शक्तिः सा तस्य करणं स्मृतम् ।<br>
तयाधितिष्ठेद्देवेशो ह्य् अधःकारणपञ्चकम् ॥ 10.1260 ॥

'''10.1261'''<br>
अनाश्रितस्य देवस्य कारणं सेयमाश्रिता ।<br>
स वै प्रेरयते भूयस् त्व् अनाथं तु जगत्पतिम् ॥ 10.1261 ॥

'''10.1262'''<br>
अनाथश्चाप्यनन्तेशम् अनन्तो व्योमरूपिणम् ।<br>
व्योमव्यापी महादेवो व्यापिनं बोधयेत्प्रभुम् ॥ 10.1262 ॥

'''10.1263'''<br>
व्यापिनी करणं तस्य कर्ता वै व्याप्यसौ प्रभुः ।<br>
कर्मरूपा स्थिता माया यदधः शक्तिकुण्डली ॥ 10.1263 ॥

'''10.1264'''<br>
नादबिन्द्वात्मकं कार्यम् इत्यादिजगदुद्भवः ।<br>
यत्सदाशिवपर्यन्तं पार्थिवाद्यं च सुव्रते ॥ 10.1264 ॥

'''10.1265'''<br>
तत्सर्वं प्राकृतं ज्ञेयं विनाशोत्पत्तिसंयुतम् ।<br>
या सा शक्तिः पुरा प्रोक्ता समना त्वध्वमूर्धनि ॥ 10.1265 ॥

'''10.1266'''<br>
स्फुरत्सूर्यसहस्राभकिरणानन्तभास्वरा ।<br>
ध्यात्वा चैतां समावाह्य स्थापयेत्तु विधानवित् ॥ 10.1266 ॥

'''10.1267'''<br>
उपचारं ततः कृत्वा वागीश्यावाहनं तथा ।<br>
स्थापनं पूजनं चैव पशोर्यागं तथैव च ॥ 10.1267 ॥

'''10.1268'''<br>
गर्भधारित्वजनने अधिकारं तथैव च ।<br>
योगं भोगं लयं चैव निष्कृतिं तदनन्तरम् ॥ 10.1268 ॥

'''10.1269'''<br>
भुवनाधिपहोमं च भुवनाधिपवासिनाम् ।<br>
भुवनानां यथायोगं होमं कृत्वा वरानने ॥ 10.1269 ॥

'''10.1270'''<br>
त्रितत्त्वं शधयेच्चातो ऽवयवांश्च यथाक्रमम् ।<br>
विश्लेषपाशच्छेदौ च कृत्वा पूर्णां तु पातयेत् ॥ 10.1270 ॥

'''10.1271'''<br>
प्रायश्चित्तं ततो हुत्वा कर्तरीमभिमन्त्रयेत् ।<br>
शिखां च्छित्वा समर्प्यैतां शिशुं संस्नापयेद्गुरुः ॥ 10.1271 ॥

'''10.1272'''<br>
आचार्यः प्रयतो भूत्वा सकलीकरणादिकम् ।<br>
स्रुचो ऽग्रे तु शिखां कृत्वा हुत्वा स्नायादनन्तरम् ॥ 10.1272 ॥

'''10.1273'''<br>
सकलीकरणं कृत्वा आचार्यस्तु वरानने ।<br>
शिशोरपि विधिं कृत्वा शिवकुम्भं समर्चयेत् ॥ 10.1273 ॥

'''10.1274'''<br>
भैरवं मध्यदेशस्थं भैरवाग्निं समर्चयेत् ।<br>
पूर्णां सम्पूर्य विधिवद् वाममन्त्रमनुस्मरन् ॥ 10.1274 ॥

'''10.1275'''<br>
पूर्वोक्तलक्षणेनैव प्रोच्चरेत्तं प्रयत्नतः ।<br>
हेयाध्वानमधः कुर्वन् नेचयेत्तं वरानने ॥ 10.1275 ॥

'''10.1276'''<br>
यावत्सा समना शक्तिः तदूर्ध्वे चोन्मना स्मृता ।<br>
नात्र कालः कलाश्चारो न तत्त्वं न च देवताः ॥ 10.1276 ॥

'''10.1277'''<br>
सुनिर्वाणं परं शुद्धं गुरुवक्त्रं तदुच्यते ।<br>
तदतीतं वरारोहे परं तत्त्वमनामयम् ॥ 10.1277 ॥

'''10.1278'''<br>
गुरुवक्त्रप्रयोगेण तस्मिन्योज्येत शाश्वते ।<br>
निष्कम्पे कारणातीते विरजे निर्मले शुभे ॥ 10.1278 ॥

'''10.1279'''<br>
सर्वज्ञे परमे तत्त्वे व्योमातीते ह्यतीन्द्रिये ।<br>
इत्यध्वा चैष वै प्रोक्तः समासेन मयानघे ॥ 10.1279 ॥

'''10.1280'''<br>
ज्ञात्वा चैवं महादेवि प्रयाति परमं पदम् ।<br>
देहे देवे च शिष्ये च कलशे ह्यग्निमध्यतः ।<br>
एवं ज्ञात्वा वरारोहे मुच्यते मोचयत्यपि ॥ 10.1280 ॥

===Kapitel 11 – Devanagari===

'''11.1'''<br>
अध्वायं तु मया ज्ञातस् त्वत्प्रसादात् सुराधिप ।<br>
जगत्सृष्टिस्त्वया देव सूचिता न तु वर्णिता ॥ 11.1 ॥

'''11.2'''<br>
अध्वसृष्टिं महादेव कथयस्व प्रसादतः ।<br>
यो ऽसौ सूक्ष्मः परो देवः कारणं सर्वगः शिवः ॥ 11.2 ॥

'''11.3'''<br>
निमित्तकारणं सो ऽत्र कथितस्तव सुव्रते ।<br>
अकामात्संसृजेत्सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् ॥ 11.3 ॥

'''11.4'''<br>
स्वतेजसा वरारोहे व्योम संक्षोभ्य लीलया ।<br>
उपादानं तु तत्प्रोक्तं संक्षुब्धं समवायतः ॥ 11.4 ॥

'''11.5'''<br>
तस्माच्छून्यं समुत्पन्नं शून्यात्स्पर्शसमुद्भवः ।<br>
तस्मान्नादः समुत्पन्नः पूर्वं वै कथितस्तव ॥ 11.5 ॥

'''11.6'''<br>
अष्टधा स तु देवेशि व्यक्तः शब्दप्रभेदतः ।<br>
घोषो रावः स्वनः शब्दः स्फोटाख्यो ध्वनिरेव च ॥ 11.6 ॥

'''11.7'''<br>
झाङ्कारो ध्वङ्कृतश्चैव अष्टौ शब्दाः प्रकीर्तिताः ।<br>
नवमस्तु महाशब्दः सर्वेषां व्यापकः स्मृतः ॥ 11.7 ॥

'''11.8'''<br>
नदत्यसौ सदा यस्मात् सर्वभूतेष्ववस्थितः ।<br>
तस्मात् सदाशिवो देवो व्यक्तो वै दृक्क्रियात्मकः ॥ 11.8 ॥

'''11.9'''<br>
नादाद्बिन्दुः समुत्पन्नः सूर्यकोटिसमप्रभः ।<br>
स चैव दशधा ज्ञेयो दशतत्त्वफलप्रदः ॥ 11.9 ॥

'''11.10'''<br>
दशधा वर्णरूपेण दशदैवतसंयुतः ।<br>
बिन्दोः सदाशिवो ज्ञेयः सो ऽष्टभेदाङ्गसंयुतः ॥ 11.10 ॥

'''11.11'''<br>
पञ्चब्रह्मकलाभिश्च विद्याङ्गैः शक्तिभिर्युतः ।<br>
पञ्चभिश्च महाज्ञानैर् मूर्तिभिश्च समन्वितः ॥ 11.11 ॥

'''11.12'''<br>
स एवापररूपेण परमात्मा शिवो ऽव्ययः ।<br>
द्विधावस्थः स च ज्ञेयः सोच्चारोच्चारवर्जितः ॥ 11.12 ॥

'''11.13'''<br>
मुद्रामन्त्रस्वरूपेण स एव च पुनर्द्विधा ।<br>
क्रियाज्ञानस्वरूपेण इच्छारूपस्वरूपतः ॥ 11.13 ॥

'''11.14'''<br>
शब्दावबोधरूपेण वस्तुरूपस्वरूपतः ।<br>
स्थूलः सूक्ष्मः परश्चैव परातीतो निरञ्जनः ॥ 11.14 ॥

'''11.15'''<br>
व्योमरूपस्वरूपेण समनोन्मन एव च ।<br>
उन्मनातीतो देवेशि शिवो ज्ञेयः शिवागमे ॥ 11.15 ॥

'''11.16'''<br>
उन्मनासमनास्थानं शिवेन समधिष्ठितम् ।<br>
पञ्चकारणरूपेण तदधः पुनरेव सः ॥ 11.16 ॥

'''11.17'''<br>
कारणं पञ्चकं देवि अधिष्ठाय त्वधस्ततः ।<br>
व्यापकः शक्तिमूर्धस्थो बिलद्वारमनाश्रितः ॥ 11.17 ॥

'''11.18'''<br>
अनन्तश्च सुषुम्नेशस् त्व् अनाथश्चोर्ध्वगस्तथा ।<br>
व्योमरूपी महादेवि बिन्द्वीशः परिकीर्तितः ॥ 11.18 ॥

'''11.19'''<br>
अनाश्रितः स्वयं ब्रह्मा समधिष्ठाय संस्थितः ।<br>
अनाथो विष्णुरित्युक्तस् त्व् अनन्तो रुद्र एव च ॥ 11.19 ॥

'''11.20'''<br>
व्योमरूपीश्वरः प्रोक्तो व्यापी चैव सदाशिवः ।<br>
व्यापकश्च पुनर्देवि हाटकः परमेश्वरः ॥ 11.20 ॥

'''11.21'''<br>
विद्यामन्त्रगणैर्युक्तः सप्तपातालनायकः ।<br>
अनन्तश्चैव देवेशि रुद्रः कालाग्निविग्रहः ॥ 11.21 ॥

'''11.22'''<br>
अनाथो ऽनन्तरूपेण स्थितश्चाध्वनि धारकः ।<br>
अनाश्रितो महादेवि स्थितो वै हूहुकः प्रभुः ॥ 11.22 ॥

'''11.23'''<br>
स्वशक्त्याश्रितः स भवांस् तेन गीतस्त्वनाश्रितः ।<br>
तस्याश्रितं जगत्सर्वम् उन्मन्यन्तं वरानने ॥ 11.23 ॥

'''11.24'''<br>
संस्थितश्चाम्भसो मूर्ध्नि शक्त्याधारस्तु हूहुकः ।<br>
अप्तत्त्वं चैव तदध आग्नेयं तदनन्तरम् ॥ 11.24 ॥

'''11.25'''<br>
वायव्यं नाभसं चैव तन्मात्राणीन्द्रियाणि च ।<br>
विषयाश्च मनश्चैव अहंकारस्त्वनुक्रमात् ॥ 11.25 ॥

'''11.26'''<br>
बौद्धं गौणं च देवेशि प्राकृतं पौरुषं तथा ।<br>
नियतिः कालरागौ च विद्या चैव कला तथा ॥ 11.26 ॥

'''11.27'''<br>
मायातत्त्वं तथा विद्या ईश्वरश्च सदाशिवः ।<br>
बिन्द्वर्धेन्दुनिरोधी च नादो नाडी त्वतः परम् ॥ 11.27 ॥

'''11.28'''<br>
अधो ब्रह्मबिलं देवि शक्तितत्त्वं ततः परम् ।<br>
पञ्चकारणसंयुक्ता व्यापिनी च ततः परम् ॥ 11.28 ॥

'''11.29'''<br>
समना उन्मना चैव प्रक्रियाण्डैर्युता प्रिये ।<br>
एवं वै प्रक्रियाण्डं तु अधोर्ध्वं संव्यवस्थितम् ॥ 11.29 ॥

'''11.30'''<br>
एवंविधान्यधो ऽधो वै ऊर्ध्वोर्ध्वं च समन्ततः ।<br>
यथा आत्माणवो देवि असंख्याता व्यवस्थिताः ॥ 11.30 ॥

'''11.31'''<br>
एवं वै प्रक्रियाण्डानि त्व् असंख्येयान्यनेकशः ।<br>
एकेन वर्णितेनेह सर्वो ऽध्वा वर्णितः प्रिये ॥ 11.31 ॥

'''11.32'''<br>
यथा ह्येकं तथा सर्वं प्रक्रियाण्डं स्थितं प्रिये ।<br>
सर्वेषां प्रक्रियाण्डानां स्वस्वरूपेण सुव्रते ॥ 11.32 ॥

'''11.33'''<br>
व्यापकस्तु शिवः सूक्ष्मः सबाह्याभ्यन्तरं स्थितः ।<br>
सर्वातिशयनिर्मुक्तः सर्वकारणवर्जितः ॥ 11.33 ॥

'''11.34'''<br>
सृष्टिसंहारनिर्मुक्तः प्रपञ्चातीतगोचरः ।<br>
निर्मलो विमलः शान्तस् त्व् अध ऊर्ध्वं व्यवस्थितः ॥ 11.34 ॥

'''11.35'''<br>
आकाशस्य यथा नोर्ध्वं न मध्यं नाप्यधः क्वचित् ।<br>
एवं सर्वगतो देवः शिवः परमकारणम् ॥ 11.35 ॥

'''11.36'''<br>
व्याप्य देवि जगत्सर्वं व्योमसु व्योमवत्स्थितः ।<br>
एवं ज्ञात्वा वरारोहे न भूयो जन्मभाग् भवेत् ॥ 11.36 ॥

'''11.37'''<br>
कारणानां पुनर्व्याप्तिं कथयामि समासतः ।<br>
तत्त्वे तु पार्थिवे ब्रह्मा अधिष्ठाता व्यवस्थितः ॥ 11.37 ॥

'''11.38'''<br>
अप्तत्त्वे तु स्थितो विष्णू रुद्रस्तेजसि संस्थितः ।<br>
ईश्वरो वायुतत्त्वे तु आकाशे तु सदाशिवः ॥ 11.38 ॥

'''11.39'''<br>
आदित्यश्च स्मृतो ब्रह्मा सोमो विष्णुश्च सुव्रते ।<br>
ग्रहाणामधिपो रुद्रो नक्षत्राणां तथेश्वरः ॥ 11.39 ॥

'''11.40'''<br>
यजमानस्तु देवेशि स्वयं देवः सदाशिवः ।<br>
सद्योजातस्तु वै ब्रह्मा वामो विष्णुः प्रकीर्तितः ॥ 11.40 ॥

'''11.41'''<br>
अघोरो रुद्र इत्युक्तस् तथा पुरुष ईश्वरः ।<br>
ईशानस्तु वरारोहे स्वयं देवः सदाशिवः ॥ 11.41 ॥

'''11.42'''<br>
सद्योजातस्तु ऋग्वेदो वामदेवो यजुः स्मृतः ।<br>
अघोरः सामवेदस्तु पुरुषो ऽथर्व उच्यते ॥ 11.42 ॥

'''11.43'''<br>
ईशानश्च सुरश्रेष्ठः सर्वविद्यात्मकः स्मृतः ।<br>
लौकिकं देवि विज्ञानं सद्योजाताद्विनिर्गतम् ॥ 11.43 ॥

'''11.44'''<br>
वैदिकं वामदेवात्तु आध्यात्मिकमघोरतः ।<br>
पुरुषाच्चातिमार्गाख्यं निर्गतं तु वरानने ॥ 11.44 ॥

'''11.45'''<br>
मन्त्राख्यं तु महाज्ञानम् ईशानात्तु विनिर्गतम् ।<br>
तथा तत्त्वविभागेन पुनश्च शृणु सुव्रते ॥ 11.45 ॥

'''11.46'''<br>
चतुर्विंशतितत्त्वानि ब्रह्मा व्याप्य व्यवस्थितः ।<br>
प्रधानान्तं तु देवेशि पौरुषं तु जनार्दनः ॥ 11.46 ॥

'''11.47'''<br>
नियतेरथ मायान्तं रुद्रो व्याप्य व्यवस्थितः ।<br>
विद्या तथैश्वरं तत्त्वं व्याप्तं चैवेश्वरेण तु ॥ 11.47 ॥

'''11.48'''<br>
ऊर्ध्वं सदाशिवो देवः सर्वं व्याप्य व्यवस्थितः ।<br>
तत्त्वत्रयविभागेन पुनर्वक्ष्यामि सुव्रते ॥ 11.48 ॥

'''11.49'''<br>
आत्मतत्त्वे तु वै ब्रह्मा मायान्ते च व्यवस्थितः ।<br>
विद्यातत्त्वे तथा विष्णुर् यावत् सादाख्यगोचरम् ॥ 11.49 ॥

'''11.50'''<br>
शिवतत्त्वे तथा रुद्रो विज्ञेयस्तु वरानने ।<br>
सादाख्यमूर्ध्वमध्वानं सर्वं व्याप्य व्यवस्थितः ॥ 11.50 ॥

'''11.51'''<br>
रौद्र्या अधिष्ठितात्मा वै स रुद्रः परिकीर्तितः ।<br>
व्याप्तश्च वामया विष्णुर् ज्येष्ठया च पितामहः ॥ 11.51 ॥

'''11.52'''<br>
ज्ञानशक्तिः स्मृतो ब्रह्मा क्रियाशक्तिर्जनार्दनः ।<br>
इच्छाशक्तिः परो रुद्रः स शिवः परिगीयते ॥ 11.52 ॥

'''11.53'''<br>
विष्णुः सदाशिवो देवो ब्रह्मा चैवेश्वरस्तथा ।<br>
सदाशिवः शिवाद्देवि उत्पन्नः प्रभुरीश्वरः ॥ 11.53 ॥

'''11.54'''<br>
तस्माद्विद्या ततो माया विद्यायाः पुनरीश्वरः ।<br>
ज्ञानशक्तिकराग्रेण स्वेच्छया परमेश्वरः ॥ 11.54 ॥

'''11.55'''<br>
सप्त कोटीस्तु मन्त्राणां सृजेज्ज्ञानक्रियात्मिकाः ।<br>
ते च सादाख्यपर्यन्ते पार्थिवाद्ये तु सुव्रते ॥ 11.55 ॥

'''11.56'''<br>
अनुग्रहं प्रकुर्वन्ति देहिनां भुवने स्थिताः ।<br>
शिवशक्तिसमाविष्टास् त्रिनेत्राश्चन्द्रमौलयः ॥ 11.56 ॥

'''11.57'''<br>
रुद्रमूर्तिभिरेको ऽसौ शिवः परमकारणम् ।<br>
जगद्व्याप्य स्थितो मायी शूलपाणिरनेकधा ॥ 11.57 ॥

'''11.58'''<br>
ज्ञानशक्त्या पुनश्चैव समालोक्य वरानने ।<br>
इच्छाशक्त्या समाविष्टः क्रियाशक्त्या तु सुव्रते ॥ 11.58 ॥

'''11.59'''<br>
मायातत्त्वं जगद्बीजं नित्यं विभुतयाव्ययम् ।<br>
तत्स्थं कृत्वात्मवर्गं तु युगपत् क्षोभयेत्प्रभुः ॥ 11.59 ॥

'''11.60'''<br>
हेलादण्डाहतायाश्च बदर्या वा फलानि तु ।<br>
तिर्यगूर्ध्वमधस्ताच्च निर्गच्छन्ति समासतः ॥ 11.60 ॥

'''11.61'''<br>
मुक्तेस्तु भाजनं ये ऽत्र अनुध्याताः शिवेन तु ।<br>
ऊर्ध्वं गच्छन्ति ते सर्वे शिवं परमनिर्मलम् ॥ 11.61 ॥

'''11.62'''<br>
विद्याया भाजनं तिर्यङ्मन्त्ररूपा भवन्ति वै ।<br>
संसारभाजनं ये तु मलकर्मकलान्विताः ॥ 11.62 ॥

'''11.63'''<br>
अधस्तात्ते व्रजन्त्यत्र घोरे ऽध्वन्यतिदारुणे ।<br>
तस्मात्कला समुत्पन्ना विद्या रागस्तथैव च ॥ 11.63 ॥

'''11.64'''<br>
कालो नियतितत्त्वं च पुंस्तत्त्वं प्रकृतिस्तथा ।<br>
सत्त्वं रजस्तमश्चैव प्रकृतेस्तु गुणास्त्रयः ॥ 11.64 ॥

'''11.65'''<br>
सत्त्वं प्रकाशजनकं प्रवृत्तिजनकं रजः ।<br>
तमो ऽवष्टम्भकं प्रोक्तं विज्ञेयं तु गुणत्रयम् ॥ 11.65 ॥

'''11.66'''<br>
सत्त्वं ब्रह्मा रजो विष्णुस् तमो रुद्रः प्रकीर्तितः ।<br>
ब्रह्मत्वे सृजते लोकान् विष्णुत्वे स्थितिकारकः ॥ 11.66 ॥

'''11.67'''<br>
रुद्रत्वे संहरेत् सर्वं जगदेतच्चराचरम् ।<br>
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तं च तिस्रो ऽवस्थाश्च तद्गताः ॥ 11.67 ॥

'''11.68'''<br>
गुणेभ्यो धिषणा जाता भावभेदैः समन्विता ।<br>
ब्रह्मा तत्राधिपत्येन बुद्धितत्त्वे व्यवस्थितः ॥ 11.68 ॥

'''11.69'''<br>
सर्वज्ञं च तमेवाहुर् बौद्धानां परमं पदम् ।<br>
गुणेष्वारहतानां च प्रधानं वेदवादिनाम् ॥ 11.69 ॥

'''11.70'''<br>
पौरुषं चैव सांख्यानां सुखदुःखादिवर्जितम् ।<br>
षड्विंशकं च देवेशि योगशास्त्रे परं पदम् ॥ 11.70 ॥

'''11.71'''<br>
व्रते पाशुपते प्रोक्तम् ऐश्वरं परमं पदम् ।<br>
मौसुले कारुके चैव मायातत्त्वं प्रकीर्तितम् ॥ 11.71 ॥

'''11.72'''<br>
क्षेमेशो ब्रह्मणः स्वामी तेषां तत्परमं पदम् ।<br>
तेजेशो वैमलानां च प्रमाणे च ध्रुवं पदम् ॥ 11.72 ॥

'''11.73'''<br>
दीक्षाज्ञानविशुद्धात्मा देहान्तं याव चर्यया ।<br>
कपालव्रतमास्थाय स्वं स्वं गच्छति तत्पदम् ॥ 11.73 ॥

'''11.74'''<br>
जपभस्मक्रियानिष्ठास् ते व्रजन्त्यैश्वरं पदम् ।<br>
सर्वाध्वानो विनिष्क्रान्तं शैवानां तु परं पदम् ॥ 11.74 ॥

'''11.75'''<br>
बुद्धितत्त्वादहङ्कारः पुनर्जातस्त्रिधा प्रिये ।<br>
सात्त्विको राजसश्चैव तामसश्च प्रकीर्तितः ॥ 11.75 ॥

'''11.76'''<br>
भूतादिर्वैकृतश्चैव तैजसश्च त्रिधा स्थितः ।<br>
तन्मात्राण्यथ भूतादेस् तेभ्यो भूतान्यजीजनत् ॥ 11.76 ॥

'''11.77'''<br>
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ।<br>
एतानि पञ्च ख्यातानि तन्मात्राणि क्रमेण तु ॥ 11.77 ॥

'''11.78'''<br>
शब्दाद्व्योम समुत्पन्नं स्पर्शद्वायुस्तथा पुनः ।<br>
रूपात्तेजः समुत्पन्नम् आपो जाता रसात् पुनः ॥ 11.78 ॥

'''11.79'''<br>
गन्धात्तु पृथिवी जाता समासात् कथितं तव ।<br>
कर्मेन्द्रियाणि जातानि तस्माद्वैकारिकादथ ॥ 11.79 ॥

'''11.80'''<br>
वाक्पाणिपादं पायुश्च उपस्थश्चेति पञ्चमम् ।<br>
बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव तैजसात्तु भवन्त्यथ ॥ 11.80 ॥

'''11.81'''<br>
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषौ जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ।<br>
उभयात्म मनः प्रोक्तं व्याप्तृ सर्वेन्द्रियाणि तु ॥ 11.81 ॥

'''11.82'''<br>
आत्मोपकारकाण्येव कथितानि यथार्थतः ।<br>
आत्मा चैवान्तरात्मा च बाह्यात्मा चैव सुन्दरि ॥ 11.82 ॥

'''11.83'''<br>
निरात्मा परात्मात्मैतान् कथयामि समासतः ।<br>
अबुधश्च बुधश्चैव बुध्यमानस्तथैव च ॥ 11.83 ॥

'''11.84'''<br>
प्रबुद्धः सुप्रबुद्धश्च पुनश्च कथयामि ते ।<br>
प्रधानसाम्यमाश्रित्य सुखदुःखविवर्जितः ॥ 11.84 ॥

'''11.85'''<br>
यदा तस्मिन् स्थित्वा देवि तदात्मा तु स उच्यते ।<br>
पुर्यष्टकसमायोगात् पर्यटेत् सर्वयोनिषु ॥ 11.85 ॥

'''11.86'''<br>
अन्तरात्मा स विज्ञेयो निबद्धस्तु शुभाशुभैः ।<br>
बुद्धिकर्मेन्द्रियैर्युक्तो महाभूतैः समावृतैः ॥ 11.86 ॥

'''11.87'''<br>
बाह्यात्मा तु तदा देवि भुङ्क्ते ऽसौ विषयान् सदा ।<br>
भूतभावविनिर्मुक्तस् तत्त्वधर्मकलोज्झितः ॥ 11.87 ॥

'''11.88'''<br>
मलधर्मैकयुक्तात्मा मायाधर्मतिरस्कृतः ।<br>
निरात्मा तु तदा ज्ञेयः परमात्माथ कथ्यते ॥ 11.88 ॥

'''11.89'''<br>
मलकर्मकलाद्यैस्तु निर्मुक्तश्च यदा प्रिये ।<br>
सर्वाध्वसमतीतश्च मायामोहोज्झितश्च यः ॥ 11.89 ॥

'''11.90'''<br>
निर्मलत्वं यदा याति पदं परममव्ययम् ।<br>
परमात्मा तदा देवि प्रोच्यते प्रभुरव्ययः ॥ 11.90 ॥

'''11.91'''<br>
अबुधं च पुनर्देवि कथयामि समासतः ।<br>
तत्त्वभूतात्मसंहारे कलाक्षित्यन्तगोचरे ॥ 11.91 ॥

'''11.92'''<br>
मायासाम्यनिशायां वै संहृत्य परमेश्वरः ।<br>
निर्व्यापारो भवेत्तावद् यावद्वै नोदय पुनः ॥ 11.92 ॥

'''11.93'''<br>
सुखदुःखाद्यभावश्च ह्य् आत्मवर्गस्य कर्मणः ।<br>
मलनिद्राविमूढात्मा रुद्धचैतन्यदृक्क्रियः ॥ 11.93 ॥

'''11.94'''<br>
न विजानाति शब्दादीन् आत्मानं च वरानने ।<br>
कारणं न विजानाति न च स्थानं स्वकं प्रिये ॥ 11.94 ॥

'''11.95'''<br>
सर्वमेतन्न जानति यतो लुप्ताक्षदृक्क्रियः ।<br>
अबुधस्तिष्ठते तत्र यावन्माया अहर्मुखम् ॥ 11.95 ॥

'''11.96'''<br>
अबुधस्तु समाख्यातः बुधं चैव निबोध मे ।<br>
परिपाकगते कर्मणीश्वरेच्छाकरोद्धृते ॥ 11.96 ॥

'''11.97'''<br>
प्रकाशं नायनं यद्वद् अनुगृह्णाति भास्करः ।<br>
करणान्यनुगृह्णाति तद्वदीश्वर आत्मनाम् ॥ 11.97 ॥

'''11.98'''<br>
कलोन्मीलितचैतन्यो विद्यादर्शितगोचरः ।<br>
रागो ऽस्य रञ्जकत्वेन विषयानन्दलक्षणः ॥ 11.98 ॥

'''11.99'''<br>
कालो वै कलयत्येनं तुट्यादिप्रलयावधिः ।<br>
नियतिर्निश्चितं नित्यं योजयेच्च शुभाशुभे ॥ 11.99 ॥

'''11.100'''<br>
परमाणुसहस्रांशान् न च न्यूनं न चाधिकम् ।<br>
पुम्भावं तमनुप्राप्य तत्त्वे च पुरुषाह्वये ॥ 11.100 ॥

'''11.101'''<br>
पुरं प्रधानमित्युक्तं प्रपञ्चानेकसंकुलम् ।<br>
तत्पुरं पोषयेद्यस्मात् तस्माद्वै पुरुषः स्मृतः ॥ 11.101 ॥

'''11.102'''<br>
यतः श्रीकण्ठनाथस्तु नियत्या कर्मतः पशुम् ।<br>
प्रधानपाशजालेव वेष्टयेदसमञ्जसम् ॥ 11.102 ॥

'''11.103'''<br>
बुद्धिस्त्रिगुणबन्धेन बुद्ध्वा वैकारिकेण तु ।<br>
तन्मात्रेन्द्रियबन्धेन दृढं भूतैश्च वेष्टितः ॥ 11.103 ॥

'''11.104'''<br>
बद्धः संचरति ह्येवं मायाद्यवनिगोचरे ।<br>
संसारी प्रोच्यते तस्मात् संसरेद्यत् पुनः पुनः ॥ 11.104 ॥

'''11.105'''<br>
शद्बादिविषया यस्माद् विद्यन्ते विषयी ततः ।<br>
विषयाः परमित्याह नानाभेदैर्विसर्पिताः ॥ 11.105 ॥

'''11.106'''<br>
नानाकर्मविपाकैश्च भुङ्क्ते तद्भावभावितः ।<br>
एवं भुङ्क्ते तु वै यस्मात् तस्माद्भोक्ता स उच्यते ॥ 11.106 ॥

'''11.107'''<br>
तस्मिंस्तज्ज्ञो वरारोहे क्षेत्रे वै कार्षको यथा ।<br>
महाबिलाषमालोक्य कृषेद्वै लोभलाङ्गलैः ॥ 11.107 ॥

'''11.108'''<br>
वपेच्च मोहभावेन मनोवाक्कायिकं सदा ।<br>
धर्माधर्ममयं बीजं प्रविकीर्य समन्ततः ॥ 11.108 ॥

'''11.109'''<br>
तस्माद्वै अङ्कुरोत्पत्तिः सुखदुःखफलोदया ।<br>
वर्धते कामक्रोधेन सिक्ता रागाम्बुना भृशम् ॥ 11.109 ॥

'''11.110'''<br>
यस्मिन् देशे च काले च वयसा यादृशेन च ।<br>
उप्तं शुभाशुभं कर्म तत्काले लभते फलम् ॥ 11.110 ॥

'''11.111'''<br>
भुङ्क्ते तु विविधाकारं पूर्वकर्मवशाद्बुधः ।<br>
यस्मादेवं विजानाति तस्मात् क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥ 11.111 ॥

'''11.112'''<br>
विषयान्बुध्यते यस्माद् बुधस्तस्मात् प्रकीर्तितः ।<br>
तदेवानिष्टरूपेण यदा भावयते पुमान् ॥ 11.112 ॥

'''11.113'''<br>
बुध्यमानस्तु स तदा अधुना कथयामि ते ।<br>
यदा जुगुप्सते भोगान् शुभांश्चैवाशुभांस्तथा ॥ 11.113 ॥

'''11.114'''<br>
कृत्रिमानेव मन्येत परं वैराग्यमाश्रितः ।<br>
मायाद्यवनिपर्यन्तम् इन्द्रजालं तु बुध्यते ॥ 11.114 ॥

'''11.115'''<br>
पुत्रमित्रकलत्राणि सुहृत्स्वजनबान्धवाः ।<br>
यदर्जितं मया द्रव्यं शुभेनाप्यशुभेन वा ॥ 11.115 ॥

'''11.116'''<br>
तद्भोक्ष्यन्ते त्विमे सर्वे निरातङ्का निराकुलाः ।<br>
एकाकी चाहमेवैष यास्यामि यमसादनम् ॥ 11.116 ॥

'''11.117'''<br>
तस्माच्च न शुभा ह्येते वैरिणो ऽनर्थकारिणः ।<br>
स्वामीयमप्ययं देहं नित्यमेव जुगुप्सते ॥ 11.117 ॥

'''11.118'''<br>
शुक्रशोणितसम्भूतं विषयोरगदूषितम् ।<br>
नानाव्याधिसमाकीर्णं जरामृत्युभयाकुलम् ॥ 11.118 ॥

'''11.119'''<br>
सो ऽहमस्मि मलाकीर्णे कथमत्र रमाम्यहम् ।<br>
नित्यमुद्विग्नचित्तस्तु चिन्तयेद्वै पुनः पुनः ॥ 11.119 ॥

'''11.120'''<br>
कथं मुक्तिर्भवेदस्मात् संसाराद्दुरतिक्रमात् ।<br>
एवं प्रबुद्धो देवेशि तल्लयस्तत्परायणः ॥ 11.120 ॥

'''11.121'''<br>
सर्वारम्भविनिर्मुक्तः प्रमुक्तः प्रोच्यते तदा ।<br>
प्रबुद्धस्तु समाख्यातः सुप्रबुद्धं तु मे शृणु ॥ 11.121 ॥

'''11.122'''<br>
दीक्षाज्ञानेन योगेन चर्ययाप्यथ सुव्रते ।<br>
यदा प्राप्तः परं स्थानम् अध्वातीतं निरामयम् ॥ 11.122 ॥

'''11.123'''<br>
विरजो विमलं शान्तं प्रपञ्चातीतगोचरम् ।<br>
निष्कम्पं कारणातीतं सर्वज्ञं सर्वतोमुखम् ॥ 11.123 ॥

'''11.124'''<br>
सुतृप्तानादिसम्बुद्धं स्वतन्त्रं नित्यमेव हि ।<br>
अलुप्तशक्तिविभवं सुप्रबुद्धं सनातनम् ॥ 11.124 ॥

'''11.125'''<br>
तस्मिन् युक्तस्तदात्मा वै तद्गुणैस्तु समन्वितः ।<br>
सुप्रबुद्धः स एवोक्तो भैरवस्य वचो यथा ॥ 11.125 ॥

'''11.126'''<br>
न चाधिकारिता दीक्षां विना योगो ऽस्ति शाङ्करे ।<br>
अधुना कथयिष्यामि भावभेदान् वरानने ॥ 11.126 ॥

'''11.127'''<br>
करणानि दश त्रीणि कार्यं च दशधा प्रिये ।<br>
एकादशेन्द्रियवधा अहङ्कारस्तु वै त्रिधा ॥ 11.127 ॥

'''11.128'''<br>
बुद्धिरष्टविधा चैव पञ्चधा तु विपर्ययः ।<br>
नामान्येषां विभागेन कथयामि यथाक्रमम् ॥ 11.128 ॥

'''11.129'''<br>
पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाशमेव च ॥ 11.129 ॥

'''11.130'''<br>
गन्धो रसश्च तन्मात्रे रूपतन्मात्रमेव च ।<br>
स्पर्शः शब्दश्च पञ्चैव तन्मात्राणीरितानि तु ॥ 11.130 ॥

'''11.131'''<br>
एतत्ते दशधा कार्यं कीर्तितं नामसंख्यया ।<br>
वाक्पाणिपादं पायुं च उपस्थं च तथा विदुः ॥ 11.131 ॥

'''11.132'''<br>
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चेति कीर्तितम् ।<br>
बहिष्करणकं देवि दशधा संव्यवस्थितम् ॥ 11.132 ॥

'''11.133'''<br>
मनोहंकारबुद्ध्याख्यं त्रिधान्तःकरणं स्मृतम् ।<br>
मूकता कौण्यपङ्गुत्वं तथानुत्सर्गतापि च ॥ 11.133 ॥

'''11.134'''<br>
निरानन्दश्च विज्ञेयो बधिरत्वं तथैव च ।<br>
शीर्णता चैव गात्रस्य तथा चान्धत्वमेव च ॥ 11.134 ॥

'''11.135'''<br>
अनास्वादस्त्वगन्धश्च अनवस्था मनस्यथ ।<br>
इतीन्द्रियवधाः ख्याता एकादश तु तत्क्रमात् ॥ 11.135 ॥

'''11.136'''<br>
तैजसो वैकृताख्यश्च भूतादिश्च तृतीयकः ।<br>
अहङ्कारस्त्रिधा प्रोक्तो मया त वरवर्णिनि ॥ 11.136 ॥

'''11.137'''<br>
धर्मो ज्ञानं च वैराग्यम् ऐश्वर्यं च चतुर्थकम् ।<br>
अधर्मं च तथाज्ञानम् अवैराग्यमनैश्वरम् ॥ 11.137 ॥

'''11.138'''<br>
अष्टावेते समाख्याता बुद्धेर्धर्मादयो गुणाः ।<br>
तमो मोहो महामोहस् तामिस्रो ऽन्यो विपर्ययः ॥ 11.138 ॥

'''11.139'''<br>
अन्धतामिस्रमित्याहुर् एवं पञ्च विपर्ययाः ।<br>
भावभेदाः समाख्याताः पञ्चाशत्ते यथाक्रमम् ॥ 11.139 ॥

'''11.140'''<br>
पुनश्चाष्टौ तु ये बुद्धेर् भेदा धर्मादयः स्थिताः ।<br>
तेषां भेदा यथा भिन्नास् तथाहं कथयामि ते ॥ 11.140 ॥

'''11.141'''<br>
बध्नाति सप्तधा सा तु पुंसः संसारवर्त्मनि ।<br>
मोचयेज्ज्ञानभावेन सांख्यज्ञानरतान्नरान् ॥ 11.141 ॥

'''11.142'''<br>
ज्ञानं च सात्त्विकं प्रोक्तं त्रयो ऽन्ये राजसाः स्मृताः ।<br>
तामसाश्चाप्यधर्माद्याश् चत्वारो वै वरानने ॥ 11.142 ॥

'''11.143'''<br>
धर्मश्च दशधा प्रोक्तो ज्ञानं चैवाष्टधा स्मृतम् ।<br>
वैराग्यं नवधा चैवम् ऐश्वर्यं चाष्टधा विदुः ॥ 11.143 ॥

'''11.144'''<br>
एत एव विपर्यस्ता अधर्माद्याः प्रकीर्तिताः ।<br>
अक्रोधो गुरुशुश्रूषा शौचं सन्तोष आर्जवम् ॥ 11.144 ॥

'''11.145'''<br>
अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यमकल्कता ।<br>
एवं दशविधो धर्मः कथितस्तु वरानने ॥ 11.145 ॥

'''11.146'''<br>
तारं सुतारं तरणं तारकं च प्रमोदकम् ।<br>
प्रमुदितं रम्यकं च सदाप्रमुदितं तथा ॥ 11.146 ॥

'''11.147'''<br>
एतज् ज्ञानं समाख्यातं समासात् परमेश्वरि ।<br>
अम्भा च सलिला ओधा वृष्टिसंज्ञा तथापरा ॥ 11.147 ॥

'''11.148'''<br>
सुतारा च सुपारा च सुनेत्रा च परा स्मृता ।<br>
अष्टमी च कुमारी स्याद् उत्तमाम्भसिका तथा ॥ 11.148 ॥

'''11.149'''<br>
वैराग्यं नवधा चैव कथितं तु मया तव ।<br>
अणिमा लघिमा चैव महिमा प्राप्तिरेव च ॥ 11.149 ॥

'''11.150'''<br>
प्राकाम्यं च तथेशित्वं वशित्वं च तथा परम् ।<br>
यत्रकामावसायित्वम् अष्टमं परिकीर्तितम् ॥ 11.150 ॥

'''11.151'''<br>
ऐश्वर्यमष्टधा चैव कथितं तु वरानने ।<br>
क्रोधश्चागुरुशुश्रूषा अशौचं च ततः परम् ॥ 11.151 ॥

'''11.152'''<br>
असन्तोषो ऽनार्जवं च हिंसा चासत्यमेव च ।<br>
स्तेयमब्रह्मचर्यं च तथा चैव सकल्कता ॥ 11.152 ॥

'''11.153'''<br>
एवमेष समाख्यातो दशधाधर्मसंग्रहः ।<br>
अतारमसुतारं च अतारणमथापि च ॥ 11.153 ॥

'''11.154'''<br>
अतारकं च देवेशि चतुर्थं परिकीर्तितम् ।<br>
अप्रमोदो ऽप्रमुदितम् अरम्यकमथापि च ॥ 11.154 ॥

'''11.155'''<br>
असदाप्रमुदितं तद् अज्ञानं चैवमष्टधा ।<br>
अनम्भा असलिला च अनोघावृष्टिरेव च ॥ 11.155 ॥

'''11.156'''<br>
असुतारमसुपारम् असुनेत्रमतः परम् ।<br>
अकुमारी च विज्ञेयान् उत्तमाम्भसिका तथा ॥ 11.156 ॥

'''11.157'''<br>
अनणिमालघिमा चैवामहिमा महेश्वरि ।<br>
अप्राप्तिरप्राकाम्यं चानीशित्वं च तथैव च ॥ 11.157 ॥

'''11.158'''<br>
अवशित्वं तथा चैवायत्रकामावसायिता ।<br>
अनैश्वर्यं च देवेशि अष्टधा परिकीर्तितम् ।<br>
अनैश्वर्यादिभिश्चैते पैशाचाद्या अधिष्ठिताः ॥ 11.158 ॥

'''11.159'''<br>
यथा क्रमेण तेष्वष्टौ संस्थितान् कथयामि ते ।<br>
अनैश्वर्यं हि पैशाचे अवैराग्यं च राक्षसे ॥ 11.159 ॥

'''11.160'''<br>
याक्षे चैव तदज्ञानं गान्धर्वे ऽधर्म एव च ।<br>
धर्मं चैव तथैन्द्रे तु ज्ञानं सौम्ये प्रतिष्ठितम् ॥ 11.160 ॥

'''11.161'''<br>
प्राजापत्ये तु वैराग्यम् ऐश्वर्यं ब्रह्मणि स्थितम् ।<br>
चतुष्षष्टिगुणं चैतत् पदे ब्राह्मे व्यवस्थितम् ॥ 11.161 ॥

'''11.162'''<br>
षट्पञ्चाशद्गुणं तच्च प्राजापत्ये व्यवस्थितम् ।<br>
अष्टचत्वारिंशद्गुणं सौम्ये वै परिकीर्तितम् ॥ 11.162 ॥

'''11.163'''<br>
चत्वारिंशद्गुणं चैव माहेन्द्रैश्वर्यमुच्यते ।<br>
द्वात्रिंशद्गुणितं देवि गान्धर्वैश्वर्यमुच्यते ॥ 11.163 ॥

'''11.164'''<br>
चतुर्विंशगुणं याक्षं षोडशं राक्षसं स्मृतम् ।<br>
ऐश्वर्यमष्टगुणितं पैशाचं परिकीर्तितम् ॥ 11.164 ॥

'''11.165'''<br>
एवं स्थितं तदैश्वर्यं देवयोनिषु सुव्रते ।<br>
अन्ये सप्तस्वरूपेण संस्थिता देवयोनिषु ॥ 11.165 ॥

'''11.166'''<br>
एत एव सुसंकीर्णा मानुषेषु व्यवस्थिताः ।<br>
प्रधानगुणभावेन स्थावरान्तं व्यवस्थिताः ॥ 11.166 ॥

'''11.167'''<br>
गुणत्रयस्य व्याप्तिं वै कथयामि यथास्थिताम् ।<br>
सत्त्वेनाधिष्ठिता देवा ब्रह्माद्या मघवान्तकाः ॥ 11.167 ॥

'''11.168'''<br>
गन्धर्वयक्षमनुजा दैत्याश्चैव तु राजसाः ।<br>
यातुधानाः पिशाचाश्च तामसाः परिकीर्तिताः ॥ 11.168 ॥

'''11.169'''<br>
रजःसत्त्वोत्कटा ज्ञेया ऋषयः संशितव्रताः ।<br>
अन्योन्याभिभवास्ते च पृथिव्यां संव्यवस्थिताः ॥ 11.169 ॥

'''11.170'''<br>
अत्यन्ततमसाविष्टाः स्थावराश्च सरीसृपाः ।<br>
पादपादविहीनाश्च तामसाः परिकीर्तिताः ॥ 11.170 ॥

'''11.171'''<br>
सरीसृपाद्या विज्ञेयाः स्थावरान्तास्तु सुव्रते ।<br>
एषामन्तर्गताश्चान्या अनन्ता एव योनयः ॥ 11.171 ॥

'''11.172'''<br>
मानुषेषु तथानन्ता भेदानन्त्यव्यवस्थया ।<br>
न शक्या गदितुं ता वै कर्मानन्त्यप्रभेदतः ॥ 11.172 ॥

'''11.173'''<br>
गुणास्तु मानुषे लोके धर्माद्या एव संस्थिताः ।<br>
धर्माद्येषु निबद्धानि यानि ज्ञानानि सुव्रते ॥ 11.173 ॥

'''11.174'''<br>
अधर्माद्येषु यानि स्युस् तानि ते कथयाम्यहम् ।<br>
हेतुशास्त्रं च यल्लोके नित्यानित्यविडम्बकम् ॥ 11.174 ॥

'''11.175'''<br>
वादजल्पवितण्डाभिः विवदन्ते ह्यनिश्चिताः ।<br>
हेतुनिष्ठानि वाक्यानि वस्तुशून्यानि सुव्रते ॥ 11.175 ॥

'''11.176'''<br>
ज्ञानयोगविहीनानि देवतारहितानि तु ।<br>
धर्मार्थकाममोक्षेषु निश्चयो नैव जायते ॥ 11.176 ॥

'''11.177'''<br>
अज्ञानेन निबद्धानि त्व् अधर्मेण निमित्ततः ।<br>
निरयं ते प्रगच्छन्ति ये तत्राभिरता नराः ॥ 11.177 ॥

'''11.178'''<br>
अवैराग्यादनैश्वर्यं भुञ्जते निरये सदा ।<br>
चत्वारस्ते वरारोहे दुःखदा नरके सदा ॥ 11.178 ॥

'''11.179'''<br>
मोहकाः सर्वजन्तूनां यतस्ते तामसाः स्मृताः ।<br>
धर्मेणैकेन देवेशि बद्धं ज्ञानं हि लौकिकम् ॥ 11.179 ॥

'''11.180'''<br>
धर्मज्ञाननिबद्धं तु पाञ्चरात्रं च वैदिकम् ।<br>
बौद्धमारहतं चैव वैराग्येणैव सुव्रते ॥ 11.180 ॥

'''11.181'''<br>
ज्ञानवैराग्यसम्बद्धं सांख्यज्ञानं हि पार्वति ।<br>
ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं योगज्ञानप्रतिष्ठितम् ॥ 11.181 ॥

'''11.182'''<br>
अतीतं बुद्धिभावानाम् अतिमार्गं प्रकीर्तितम् ।<br>
लोकातीतं तु तज्ज्ञानम् अतिमार्गमिति स्मृतम् ॥ 11.182 ॥

'''11.183'''<br>
लोकाश्च पशवः प्रोक्ताः सृष्टिसंहारवर्त्मनि ।<br>
तेषामतीतास्ते ज्ञेया ये ऽतिमार्गे व्यवस्थिताः ॥ 11.183 ॥

'''11.184'''<br>
कपालव्रतिनो ये च तथा पाशुपताश्च ये ।<br>
सृष्टिर्न विद्यते तेषां ईश्वरे च ध्रुवे स्थिताः ॥ 11.184 ॥

'''11.185'''<br>
यस्मान्मोक्षं गमिष्यन्ति अपुनर्भवकारणम् ।<br>
लौकिकानां पुनः सृष्टिः पुनः संहार एव च ॥ 11.185 ॥

'''11.186'''<br>
संसारचक्रमारूढा भ्रमन्ति घटयन्त्रवत् ।<br>
धर्माद्यरकसंयुक्तम् अष्टारं चक्रकं प्रिये ॥ 11.186 ॥

'''11.187'''<br>
ईश्वराधिष्ठितं देवि नित्यत्यादण्डकाहतम् ।<br>
मलकर्मकलाविद्धं भ्रमते कालवेगतः ॥ 11.187 ॥

'''11.188'''<br>
लौकिकाद्येषु ज्ञानेषु ये तेष्वभिरताः प्रिये ।<br>
हेतुशास्त्रपरा ये तु ये चान्ये पापकर्मिणः ॥ 11.188 ॥

'''11.189'''<br>
ते सर्वे चास्य चक्रस्य नान्तं पश्यन्ति मोहिताः ।<br>
लौकिकाद्येषु ये साध्या अतिमार्गान्तगोचरे ॥ 11.189 ॥

'''11.190'''<br>
लीलया साधयेत् सर्वान् शिवज्ञाने महोदये ।<br>
न सर्वैः साध्यते तद्वै यतो ऽतीव सुनिर्मलम् ॥ 11.190 ॥

'''11.191'''<br>
यतो योजयते देवि अभावे परमे पदे ।<br>
अभावं भावनातीतं प्रपञ्चातीतगोचरम् ॥ 11.191 ॥

'''11.192'''<br>
मनोबुद्ध्यादिनिर्मुक्तं हेतुवादविवर्जितम् ।<br>
प्रत्यक्षादिप्रमाणैश्च व्यतीतं प्रभु चाव्ययम् ॥ 11.192 ॥

'''11.193'''<br>
सर्वतर्कागमातीतं पाशमन्त्रविवर्जितम् ।<br>
सर्वज्ञं सर्वगं शान्तं निर्मलं निरुपप्लवम् ॥ 11.193 ॥

'''11.194'''<br>
सर्वशक्त्यात्मकं ह्येकं स्वतन्त्रानाथनादिमत् ।<br>
सर्वातिशयनिर्मुक्तम् अनादिभववर्जितम् ॥ 11.194 ॥

'''11.195'''<br>
सर्वज्ञानपदातीतं शैवं ज्ञानं परं स्मृतम् ।<br>
एवं सृष्टानि तत्त्वानि ज्ञानानि च वरानने ॥ 11.195 ॥

'''11.196'''<br>
तत्त्वैरेतैर्जगत्सर्वं विसृष्टं सचराचरम् ।<br>
भुवनानि विचित्राणि शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ 11.196 ॥

'''11.197'''<br>
तत्त्वाभ्यन्तरसंस्थानि शास्त्राणि विविधानि च ।<br>
विज्ञानं कुहकं शिल्पं सिद्धिसन्दोहलक्षणम् ॥ 11.197 ॥

'''11.198'''<br>
सर्वं तत्त्वेषु बोद्धव्यं सर्वतत्त्वेषु दृश्यते ।<br>
प्रक्रिया शिवदीक्षा च तत्त्वैरेतैर्हि लभ्यते ॥ 11.198 ॥

'''11.199'''<br>
नास्ति दीक्षासमो मोक्षो न विद्या मातृका परा ।<br>
न प्रक्रियापरं ज्ञानं नास्ति योगस्त्वलक्षकः ॥ 11.199 ॥

'''11.200'''<br>
तत्सर्वं कथितं देवि शिवज्ञानमहोदधौ ।<br>
एवं सृष्टिः समाख्याता स्थितिः संहार उच्यते ॥ 11.200 ॥

'''11.201'''<br>
मानुषाक्षिनिमेषस्य अष्टमांशः क्षणः स्मृतः ।<br>
क्षणद्वयं तुटिर्ज्ञेया तद्द्वयं तु लवः स्मृतः ॥ 11.201 ॥

'''11.202'''<br>
लवद्वयं निमेषस्तु ज्ञातव्यो गणितक्रमात् ।<br>
दश पञ्च निमेषाश्च काष्ठा चैव प्रकीर्तिता ॥ 11.202 ॥

'''11.203'''<br>
त्रिंशत्काष्ठाः कला ज्ञेया मुहूर्तस्त्रिंशदेव ताः ।<br>
मुहूर्तस्तु पुनस्त्रिंशद् अहोरात्रस्तु मानुषः ॥ 11.203 ॥

'''11.204'''<br>
अहोरात्रशतैश्चैव त्रिभिः षष्ट्यधिकैः प्रिये ।<br>
संवत्सरस्तु विज्ञेयो मानुषः कमलेक्षणे ॥ 11.204 ॥

'''11.205'''<br>
संवत्सरशतं पूर्णम् आयुर्ज्ञेयं तु मानुषम् ।<br>
दश पञ्च त्वहोरात्राः पक्षस्तु परिकीर्तितः ॥ 11.205 ॥

'''11.206'''<br>
पक्षद्वयेन मासस्तु ऋतुर्द्विगुण एव सः ।<br>
ऋतुद्वयेन कालः स्याद् अयनं च त्रिभिस्त्रिभिः ॥ 11.206 ॥

'''11.207'''<br>
ताभ्यां द्व्याभ्यां वरारोहे वर्षं तु परिगीयते ।<br>
दक्षिणं चायनं रात्रिर् उत्तरं चायनं दिनम् ॥ 11.207 ॥

'''11.208'''<br>
पितॄणां तदहोरात्रम् अनेनाब्दस्तु पूर्ववत् ।<br>
एवं दैवस्त्वहोरात्रस् तत्राप्यब्दादि पूर्ववत् ॥ 11.208 ॥

'''11.209'''<br>
द्वादशाब्दसहस्राणि विज्ञेयं तु चतुर्युगम् ।<br>
चतुर्भिस्तु कृतं देवि सहस्रैस्तु यथाक्रमम् ॥ 11.209 ॥

'''11.210'''<br>
त्रेता ज्ञेया त्रिभिर्देवि द्वाभ्यां वै द्वापरः स्मृतः ।<br>
सहस्रेणैव वर्षाणां विज्ञेयस्तु कलिः प्रिये ॥ 11.210 ॥

'''11.211'''<br>
सन्ध्याद्वयस्य मानं तु कथयामि युगे युगे ।<br>
शतानि चत्वारि कृते त्व् आदिरन्तश्च कीर्त्यते ॥ 11.211 ॥

'''11.212'''<br>
त्रेते शतत्रयं ज्ञेयं द्वापरे तु शतद्वयम् ।<br>
कलौ चापि शतं ज्ञेयं सन्ध्यामानमिदं स्मृतम् ॥ 11.212 ॥

'''11.213'''<br>
लौकिकेन तु मानेन पुनश्च कथयामि ते ।<br>
त्रिचत्वारिंशल्लक्षाणि सहस्राणि च विंशतिः ॥ 11.213 ॥

'''11.214'''<br>
लौकिकेन तु मानेन त्व् इयं संख्या चतुर्युगे ।<br>
एकैकस्य पुनर्देवि युगस्य कथयामि ते ॥ 11.214 ॥

'''11.215'''<br>
दश सप्त च लक्षाणि सहस्राण्यष्टविंशतिः ।<br>
कृतस्यैतद्भवेन्मानं त्रेतायां कथयामि ते ॥ 11.215 ॥

'''11.216'''<br>
षण्णवतिः सहस्राणि लक्षाणि द्वादशैव तु ।<br>
त्रेतायुगस्य मानं तु द्वापरस्य निबोध मे ॥ 11.216 ॥

'''11.217'''<br>
चतुष्षष्टिः सहस्राणि ह्य् अष्टौ लक्षाणि सुव्रते ।<br>
द्वापरस्य तु मानं च कलेस्तु कथयामि ते ॥ 11.217 ॥

'''11.218'''<br>
द्वात्रिंशत्तु सहस्राणि लक्षाणां च चतुष्टयम् ।<br>
एतन्मानं कलेः प्रोक्तं समासात्तव सुव्रते ॥ 11.218 ॥

'''11.219'''<br>
वर्षैस्तु मानवैर्देवि मानमेतद्युगे युगे ।<br>
चतुर्युगैकसप्तत्या भवेन्मन्वन्तरं पुनः ॥ 11.219 ॥

'''11.220'''<br>
सन्ध्यामानविहीनं तु युगैर्मानं प्रकीर्तितम् ।<br>
एतद्दिव्येन मानेन मानं मन्वन्तरे स्मृतम् ॥ 11.220 ॥

'''11.221'''<br>
वर्षमानैः पुनश्चैव लौकिकैः कथयामि ते ।<br>
सप्तषष्टिस्तु लक्षाणि त्रिंशत्कोट्यो वरानने ॥ 11.221 ॥

'''11.222'''<br>
सहस्रविंशतिर्ज्ञेयं मानं मन्वन्तरे प्रिये ।<br>
चतुर्दशभिर्देवेशि कल्पो मन्वन्तरे भवेत् ॥ 11.222 ॥

'''11.223'''<br>
मन्वन्तरे व्यतिक्रान्ते चान्यस्मिन् पुनरागते ।<br>
पञ्च वर्षसहस्राणि मध्ये सन्ध्या भवेत् सदा ॥ 11.223 ॥

'''11.224'''<br>
आदौ सहस्रं सर्वेषाम् अन्ते चापि पुनस्तथा ।<br>
कल्पो ब्रह्मदिनं प्रोक्तं चतुर्युगसहस्रकम् ॥ 11.224 ॥

'''11.225'''<br>
वर्षमानेन दिव्येन पुनश्च कथयामि ते ।<br>
कोटिरेका तु वर्षाणां लक्षाणां चैव विंशतिः ॥ 11.225 ॥

'''11.226'''<br>
दिव्येनैव तु मानेन ब्रह्मणस्तु दिनं भवेत् ।<br>
षण्णवत्या सहस्रैस्तु सन्ध्याकालः प्रकीर्तितः ॥ 11.226 ॥

'''11.227'''<br>
लौकिकेन तु मानेन अधुना कथयामि ते ।<br>
वर्षवृन्दानि चत्वारि त्व् अर्बुदत्रयमेव च ॥ 11.227 ॥

'''11.228'''<br>
कोटिद्वयं च देवेशि दिनं पैतामहं स्मृतम् ।<br>
सन्ध्या कोटित्रयं चैव पञ्च लक्षाणि कीर्तिता ॥ 11.228 ॥

'''11.229'''<br>
चत्वारिंशत्तथा षष्टिः सहस्राणि तथैव च ।<br>
पश्चिमः सन्धिरेवं हि पूर्वसन्ध्यापि तत्समा ॥ 11.229 ॥

'''11.230'''<br>
नरकैः सह सप्तानां पातालानां तथा प्रिये ।<br>
लोकानां चैव सप्तानां स्थितिरेषा प्रकीर्तिता ॥ 11.230 ॥

'''11.231'''<br>
संहारं च पुनर्देवि शृणुष्व कथयामि ते ।<br>
ब्रह्मणः स्वदिनान्ते वै कल्पः संहार उच्यते ॥ 11.231 ॥

'''11.232'''<br>
दिनेनैकेन ब्राह्मेण इन्द्राश्चैव चतुर्दश ।<br>
राज्यं कृत्वा क्रमाद्यान्ति मन्वन्तरव्यवस्थया ॥ 11.232 ॥

'''11.233'''<br>
ततः संहरते विश्वं सप्तलोकान्तगोचरम् ।<br>
सुप्ते पितामहे देवि ऊर्ध्वं कालाग्निरीक्षते ॥ 11.233 ॥

'''11.234'''<br>
तस्य वै दक्षिणं वक्त्रं महाज्वालां विनिक्षिपेत् ।<br>
तस्माद्वक्त्रान्महाज्वाला लक्षयोजनविस्तृता ॥ 11.234 ॥

'''11.235'''<br>
ऊर्ध्वं प्रयाति सा दीप्ता तीव्रवेगा सुदुःसहा ।<br>
लोकेषु ये स्थिता लोका ये च पातालवासिनः ॥ 11.235 ॥

'''11.236'''<br>
सुखदुःखोभये क्षीणे मोहं भूयिष्ठमागते ।<br>
सत्तामात्रास्तु ते सर्वे भवन्ति ब्रह्मविष्टपे ॥ 11.236 ॥

'''11.237'''<br>
यावन्नोदयनं भूयः सुखदुःखादिकर्मणाम् ।<br>
तावत्तिष्ठन्ति ते मूढा यावद्ब्रह्मा न बुध्यते ॥ 11.237 ॥

'''11.238'''<br>
रुद्रलोकाधिपतयः पातालपतयश्च ये ।<br>
कूष्माण्डहाटकाद्यास्तु ते तिस्ठन्त्यतिनिर्मलाः ॥ 11.238 ॥

'''11.239'''<br>
निर्व्यापारास्तु ते तावद् यावत् सृष्टिः पुनर्भवेत् ।<br>
शून्यभूतेषु लोकेषु ज्वाला दहति दुर्धरा ॥ 11.239 ॥

'''11.240'''<br>
सा दहेन्नरकान् देवि पातालानि समन्ततः ।<br>
त्रींल्लोकांश्चैव दहति भूर्भुवःस्वःपदान्तिकान् ॥ 11.240 ॥

'''11.241'''<br>
धूमेन च त्रयो लोका विनश्यन्ति वरानने ।<br>
महोजनस्तपःसंज्ञाः सत्यलोको ऽपि सुव्रते ॥ 11.241 ॥

'''11.242'''<br>
तिष्ठन्ति मोहितात्मानो निद्रया ते मृतोपमाः ।<br>
एवं दग्द्घा जगत्सर्वं ज्वाला वक्त्रं विशेत् पुनः ॥ 11.242 ॥

'''11.243'''<br>
ततो वान्ति महावाता ब्रह्मनिःश्वाससम्भवाः ।<br>
नाशयन्ति च तद्भस्म जगद्दाहोद्भवं प्रिये ॥ 11.243 ॥

'''11.244'''<br>
ब्रह्मप्रस्वेदजं वारि तज्जगत् प्लावयेत् पुनः ।<br>
तेनैव वारिणा देवि जगदेकार्णवं भवेत् ॥ 11.244 ॥

'''11.245'''<br>
निशाक्षये पुनः स्थित्वा सुखदुःखफलोदये ।<br>
कर्मतः सर्वलोकस्य ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ 11.245 ॥

'''11.246'''<br>
शून्यभूतां समालोक्य भगवान् प्रभुरिच्छया ।<br>
षड्विधां कुरुते सृष्टिं यथापूर्वव्यवस्थया ॥ 11.246 ॥

'''11.247'''<br>
प्रथमां तामसीं सृष्टिं करोति तमसोत्कटान् ।<br>
नरकान् विविधाकारान् पशून् वै स्थावरान्तगान् ॥ 11.247 ॥

'''11.248'''<br>
तमोरजःसमावेशान् मानवान् संसृजेत् पुनः ।<br>
रजःसत्त्वसमाविष्टः सृजेन्मुनिवरेश्वरम् ॥ 11.248 ॥

'''11.249'''<br>
गतनिद्रः प्रबुद्धश्च सत्त्वनिष्ठो जगत्पतिः ।<br>
सृजेद्देवान् सलोकांश्च पूर्वयैव व्यवस्थया ॥ 11.249 ॥

'''11.250'''<br>
ततो रुद्रेन्द्रसूर्येन्दुनक्षत्राणि ग्रहेश्वराः ।<br>
अधिकारं प्रकुर्वन्ति स्वे स्वे विषयगोचरे ॥ 11.250 ॥

'''11.251'''<br>
दिने दिने सृजत्येवं संहरेच्च दिनक्षये ।<br>
दिनमानं च यत्प्रोक्तं रात्रिसंख्या च तावती ॥ 11.251 ॥

'''11.252'''<br>
अहोरात्रेण चानेन अब्दं वै पूर्ववत् स्मृतम् ।<br>
अब्दानां तु शते पूर्णे महाकल्पः स उच्यते ॥ 11.252 ॥

'''11.253'''<br>
ब्राह्मे वर्षशते देवि दिव्यान्यब्दानि मे शृणु ।<br>
एकनवतिकोटिस्तु तथा लक्षाणि विंशतिः ॥ 11.253 ॥

'''11.254'''<br>
तथा सप्तैव खर्वाणि निखर्वाष्टकमेव च ।<br>
ब्राह्मं वर्षशतं चैतज् ज्ञातव्यं कालवेदिना ॥ 11.254 ॥

'''11.255'''<br>
दैविकेन तु मानेन मानमित्थं प्रकीर्तितम् ।<br>
लौकिकेन तु मानेन पुनश्चैव निबोध मे ॥ 11.255 ॥

'''11.256'''<br>
द्वात्रिंशदब्दकोट्यस्तु तथा खर्वाष्टकं प्रिये ।<br>
खर्वद्वयं च देवेशि निखर्वाः पञ्च एव तु ॥ 11.256 ॥

'''11.257'''<br>
शङ्कुत्रयं पद्ममेकं सागरत्रयमेव च ।<br>
एतद्देवि समाख्यातं ज्ञातव्यं च मुमुक्षुभिः ॥ 11.257 ॥

'''11.258'''<br>
एतल्लौकिकमानेन ब्राह्ममब्दशतं स्मृतम् ।<br>
एकं दशगुणं पूर्वं शतं दशगुणं तु तत् ॥ 11.258 ॥

'''11.259'''<br>
शतं दशगुणं कृत्वा सहस्रं परिकीर्तितम् ।<br>
सहस्रं दशगुणितम् अयुतं तद्धि कीर्तितम् ॥ 11.259 ॥

'''11.260'''<br>
दशायुतानि लक्षं तु नियुतं दशतानि च ।<br>
दश तानि च कोटिः स्याद् दश कोटिस्तथार्बुदम् ॥ 11.260 ॥

'''11.261'''<br>
अर्बुदैर्दशभिर्वृन्दं खर्वं दशभिरेव तैः ।<br>
दशभिस्तैर्निखर्वं तु शङ्कुः स्याद्दश तानि तु ॥ 11.261 ॥

'''11.262'''<br>
शङ्कुभिर्दशभिः पद्मं दश पद्मानि सागरः ।<br>
सागरैर्दशभिर्मध्यम् अन्त्यं तैर्दशभिः स्मृतम् ॥ 11.262 ॥

'''11.263'''<br>
अन्त्यं दशाहतं कृत्वा परार्धं परिकीर्तितम् ।<br>
एवमष्टादशैतानि स्थानानि गणितस्य तु ॥ 11.263 ॥

'''11.264'''<br>
महाकल्पस्य पर्यन्ते ब्रह्मा याति परे लयम् ।<br>
विष्णोश्च तद्दिनं प्रोक्तं रात्रिर्वै तत्समा भवेत् ॥ 11.264 ॥

'''11.265'''<br>
अनेन परिमाणेन तस्याब्दं तु विधीयते ।<br>
वर्षाणां च शते पूर्णे सो ऽपि याति परे लयम् ॥ 11.265 ॥

'''11.266'''<br>
विष्णोरायुर्यदेवोक्तं रुद्रस्यैतद्दिनं भवेत् ।<br>
दिने दिने सृजत्यन्यौ ब्रह्मविष्णू प्रजापती ॥ 11.266 ॥

'''11.267'''<br>
ब्राह्मी च वैष्णवी शक्तिर् अधिकारपदं गता ।<br>
यं चाधितिष्ठत्यात्मानं तत्संज्ञां स प्रपद्यते ॥ 11.267 ॥

'''11.268'''<br>
तदाधिकारं कुरुते इच्छया परमात्मनः ।<br>
ब्रह्मविष्ण्विन्द्ररुद्राश्च विद्येशा ईश्वरस्तथा ॥ 11.268 ॥

'''11.269'''<br>
लोकाधिपाश्च देवेशि तथा च भुवनाधिपाः ।<br>
ग्रहादिमातरो रुद्रा योगनक्षत्रराशयः ॥ 11.269 ॥

'''11.270'''<br>
शक्तियुक्तास्तु ते सर्वे भवन्ति तदधिष्ठिताः ।<br>
तत्पराक्रमवीर्यास्तु स्वकीये तु पदे स्थिताः ॥ 11.270 ॥

'''11.271'''<br>
शिवस्यैका महाशक्तिः शिवश्चैको ह्यनादिमान् ।<br>
सा शक्तिर्भिद्यते देवि भेदैरानन्त्यसम्भवैः ॥ 11.271 ॥

'''11.272'''<br>
एवं वै कुरुते सृष्टिं रुद्रश्चैव दिने दिने ।<br>
संहारं च दिनान्ते वै रात्रिर्वै तत्समा भवेत् ॥ 11.272 ॥

'''11.273'''<br>
दिनरात्रिप्रमाणेना-नेन स्याद्वत्सरो ऽस्य च ।<br>
वत्सराणां शते पूर्णे शतरुद्रदिनक्षयात् ॥ 11.273 ॥

'''11.274'''<br>
सो ऽपि याति परं स्थानं यद्गत्वा निष्कलो भवेत् ।<br>
तस्मिन् स्थाने पुनश्चान्यस् तत्समश्च प्रभुर्भवेत् ॥ 11.274 ॥

'''11.275'''<br>
रौद्रशक्तिसमायोगाद् ब्रह्मविष्ण्विन्द्रनायकः ।<br>
शतरुद्रास्तु देवेशि स्वाब्दानां तु शतक्षये ॥ 11.275 ॥

'''11.276'''<br>
ते प्रयान्ति परं तत्त्वं ततो ऽण्डं तु विनश्यति ।<br>
सर्वभूतगुणाधारं सर्वतत्त्वालयालयम् ॥ 11.276 ॥

'''11.277'''<br>
सपर्वतवनोद्यानद्वीपसागरमण्डितम् ।<br>
विमानमालाकुलितं ग्रहनक्षत्रमण्डितम् ॥ 11.277 ॥

'''11.278'''<br>
देवदानवगन्धर्वसिद्धविद्याधरोरगैः ।<br>
ऋषिभिर्मानुषाद्यैश्च सप्तलोकनिवासिभिः ॥ 11.278 ॥

'''11.279'''<br>
नरकैश्चैव पातालैर् युक्तं भुवनमण्डितम् ।<br>
अशेषभुवनाधारमण्डमप्सु प्रलीयते ॥ 11.279 ॥

'''11.280'''<br>
ततः कालाग्निरुद्रश्च कालतत्त्वे लयं व्रजेत् ।<br>
अप्तत्त्वात्तु समारभ्य यावन्मायान्तगोचरम् ॥ 11.280 ॥

'''11.281'''<br>
तत्सर्वं संहरेत् कालः स्वयमेव चराचरम् ।<br>
तदूर्ध्वं शुद्धमध्वानं यावच्छक्त्यन्तगोचरम् ॥ 11.281 ॥

'''11.282'''<br>
तत्सर्वं संहरेद्घोरम् अघोरो घोरनाशनः ।<br>
त्रिष्वेवं संस्थितो रुद्रः कालरूपी महेश्वरः ॥ 11.282 ॥

'''11.283'''<br>
ततः संहरते तोयम् अमरेशशतात्यये ।<br>
एवं भूताद्यावरणपतयश्च शतात्यये ॥ 11.283 ॥

'''11.284'''<br>
संहरन्ति च देवेशि सृजन्ति च परस्परम् ।<br>
आपस्तेजसि लीयन्ते तत्तेजश्चानिले पुनः ॥ 11.284 ॥

'''11.285'''<br>
तथानिलो ऽम्बरं प्राप्य सह तेनैव लीयते ।<br>
तन्मात्रेषु प्रलीयन्ते यथोत्पन्नानि च क्रमात् ॥ 11.285 ॥

'''11.286'''<br>
तन्मात्राण्यप्यहङ्कारे सेन्द्रियाणि यथाक्रमम् ।<br>
स बुद्धौ सा च गहने गुणसाम्ये प्रलीयते ॥ 11.286 ॥

'''11.287'''<br>
गुणसाम्यमनिर्देश्यम् अप्रतर्क्यमनौपमम् ।<br>
तस्मिन् जगदशेषं तु प्रसुप्तमिव तिष्ठति ॥ 11.287 ॥

'''11.288'''<br>
परमाणुप्रमाणेन लीनं संतिष्ठते जगत् ।<br>
षड्विंशकस्य रुद्रस्य चैतद्दिनमिह स्मृतम् ॥ 11.288 ॥

'''11.289'''<br>
प्रजाः प्रजानां पतयः पितरो मानवैः सह ।<br>
साङ्ख्यज्ञानेन ये सिद्धाः वेदेन ब्रह्मवादिनः ॥ 11.289 ॥

'''11.290'''<br>
छन्दः सामानि चोङ्कारो बुद्धिस्तद्देवताः प्रिये ।<br>
अह्नि तिष्ठन्ति ते सर्वे परमेशस्य धीमतः ॥ 11.290 ॥

'''11.291'''<br>
दिनान्ते तु प्रलीयन्ते रात्र्यन्ते विश्वसम्भवः ।<br>
षट्त्रिंशत्तु सहस्राणि ब्रह्मणां प्रलयोद्भवाः ॥ 11.291 ॥

'''11.292'''<br>
अव्यक्ते च दिनं प्रोक्तं रुद्राणां तन्निवासिनाम् ।<br>
तस्मिन् संहरते सर्वं प्रधानस्य दिनक्षये ॥ 11.292 ॥

'''11.293'''<br>
रात्र्यन्ते च सृजेद्भूयः श्रीकण्ठो विश्वनायकः ।<br>
तस्याप्यनेन न्यायेन परिमाणस्थितिर्भवे ॥ 11.293 ॥

'''11.294'''<br>
यस्मात् प्रलयकोट्यश्च व्यतीताश्च सहस्रशः ।<br>
ततो नियतिकालौ च रागो विद्या कला तथा ॥ 11.294 ॥

'''11.295'''<br>
परस्परं लयं यान्ति क्रमात् सर्वे स्वमानतः ।<br>
कलाद्यवनिपर्यन्तं गहनेशदिनक्षये ॥ 11.295 ॥

'''11.296'''<br>
नानाभुवनविन्यासरचनादिविभूषितम् ।<br>
सगुणाधारपर्यन्तरुद्रक्षेत्रज्ञसङ्कुलम् ॥ 11.296 ॥

'''11.297'''<br>
गहनेशे लयं याति मूलप्रकृतिकारणे ।<br>
रात्र्यन्ते जायते भूयो गहनेशप्रचोदनात् ॥ 11.297 ॥

'''11.298'''<br>
अहोरात्रस्त्वयं प्रोक्तः प्राकृतः परमेश्वरि ।<br>
प्रलयश्च स एवोक्तो भूतानां परमेश्वरि ॥ 11.298 ॥

'''11.299'''<br>
प्राधानिकपरार्धेन दशधागुणितेन तु ।<br>
माया संहरते सर्वं पुनश्चैव सृजेज्जगत् ॥ 11.299 ॥

'''11.300'''<br>
मायाकालपरार्धस्य शतधागुणितस्य च ।<br>
ईश्वरः कुरुते सृष्टिं पुनश्च संहरेज्जगत् ॥ 11.300 ॥

'''11.301'''<br>
ततः सदाशिवो देवः स्वमानेन च संहरेत् ।<br>
सृजते च पुनर्भूय आत्मीये देव्यहर्मुखे ॥ 11.301 ॥

'''11.302'''<br>
महाप्रलय एवोक्तः सादाख्ये तु दिनद्वये ।<br>
बिन्दुतत्त्वे लयं याति पञ्चमन्त्रमहातनुः ॥ 11.302 ॥

'''11.303'''<br>
बिन्दुं चैवार्धचन्द्रं तु भित्त्वा चैव निरोधिकाम् ।<br>
नादतत्त्वे लयं याति गृहीत्वा सचराचरम् ॥ 11.303 ॥

'''11.304'''<br>
नादः सौषुम्नमार्गेण भित्त्वा ब्रह्मबिलं प्रिये ।<br>
शक्तितत्त्वे लयं याति शक्तितत्त्वदिनक्षये ॥ 11.304 ॥

'''11.305'''<br>
परार्धः स तु विज्ञेयः कालस्तु वरवर्णिनि ।<br>
तच्च शिवतत्त्वस्थस्य व्यापीशस्याप्यहर्मुखम् ॥ 11.305 ॥

'''11.306'''<br>
ततश्च संसृजेद्भूयो व्यापी व्योमस्वरूपिणि ।<br>
लीयते सो ऽप्यनन्तेशे सो ऽनाथे सो ऽप्यनाश्रिते ॥ 11.306 ॥

'''11.307'''<br>
शक्तिकालपरार्धस्य कोटिधागुणितस्य च ।<br>
अनाश्रितस्य देवस्य दिनमेतत् प्रकीर्तितम् ॥ 11.307 ॥

'''11.308'''<br>
अनेन परिमाणेन परार्धगुणितेन तु ।<br>
सो ऽपि याति परं स्थानं कारणं स्वमनाश्रयम् ॥ 11.308 ॥

'''11.309'''<br>
स कालः साम्यसंज्ञश्च जन्ममृत्युभयापहः ।<br>
ततो ऽप्यूर्ध्वममेयस्तु कालः स्यात् परमावधिः ॥ 11.309 ॥

'''11.310'''<br>
नित्यो नित्योदितो देवि अकल्यश्च न कल्यते ।<br>
स चाधः कलयेत् सर्वं व्यापिन्यादिं धरावधिम् ॥ 11.310 ॥

'''11.311'''<br>
तुट्यादिभिः कलाभिश्च देव्यध्वानं चराचरम् ।<br>
ऊर्ध्वमुन्मनसो यच्च तत्र कालो न विद्यते ॥ 11.311 ॥

'''11.312'''<br>
न कल्यः कल्यते कश्चिन् निष्कलः कालवर्जितः ।<br>
यः शाङ्कर्युन्मनातीतः स नित्यो व्यापको ऽव्ययः ॥ 11.312 ॥

'''11.313'''<br>
तस्यादौ यादृशं रूपं कल्पान्ते चैव तादृशम् ।<br>
अरूपा रूपनिर्मुक्तः सो ऽनादिर्भववर्जितः ॥ 11.313 ॥

'''11.314'''<br>
सर्वज्ञः सर्वकर्ता च दानादिगुणवर्जितः ।<br>
स एवापररूपेण उन्मन्या मूर्ध्नि संस्थितः ॥ 11.314 ॥

'''11.315'''<br>
देवदेवो जगन्नाथः परमात्मा शिवो ऽव्ययः ।<br>
पर्यानुक्रमयोगेन सो ऽकामात् सृजते जगत् ॥ 11.315 ॥

'''11.316'''<br>
अकामस्य क्रिया नास्ति निष्क्रियश्च सृजेत् कथम् ।<br>
एवं प्रश्नवरं गुह्यं कथयस्व प्रसादतः ॥ 11.316 ॥

'''11.317'''<br>
आदित्यस्य मणेर्यद्वत् तापिताद्रविरश्मिभिः ।<br>
वह्निः संजायते तस्माद् रवेस्तत्र न कामिता ॥ 11.317 ॥

'''11.318'''<br>
मणेरपि न कामित्वं तद्वद्देवस्य चेष्टितम् ।<br>
आदित्यवच्छिवो ज्ञेयः शक्तिर्मणिरिव स्थिता ॥ 11.318 ॥

'''11.319'''<br>
ऋतुकालमिताद्वृक्षात् कालो ऽङ्कुरनियोजकः ।<br>
यद्वच्छिवसमायोगात् तद्वच्छक्तेर्जगत्स्थितिः ॥ 11.319 ॥

===Kapitel 12 – Devanagari===

'''12.1'''<br>
सृष्टिः स्थितिश्च संहारस् तत्त्वानां कथितस्त्वया ।<br>
जगत्संभवहेतुश्च त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं मया ॥ 12.1 ॥

'''12.2'''<br>
तत्त्वविज्ञानमाख्याहि सिद्धिस्तेषु यथा भवेत् ।<br>
पृथिव्यादि शिवान्तं च कथयामि समासतः ॥ 12.2 ॥

'''12.3'''<br>
पृथ्वी कठिनरूपेण शृणु देहे यथा स्थिता ।<br>
मांसे ऽस्थिषु तथा चैव स्नायुलोमनखेषु च ॥ 12.3 ॥

'''12.4'''<br>
मज्जान्त्रेषु च विज्ञेया पृथ्वी पञ्चगुणोत्कटा ।<br>
कफासृगाममूत्रेषु रसस्वेदवसासु च ॥ 12.4 ॥

'''12.5'''<br>
शुक्रे च संग्रहे चैव स्थिता आपश्चतुर्गुणाः ।<br>
पचने दहने चैव तेजस्यूष्मणि संस्थितम् ॥ 12.5 ॥

'''12.6'''<br>
तेजस्त्वेवं स्थितं देवि प्रकाशे च त्रिलक्षणम् ।<br>
वायुरुच्छ्वासनिःश्वासस्पर्शनव्यूहलक्षणः ॥ 12.6 ॥

'''12.7'''<br>
मूत्रोच्चारविसर्गेषु अन्नपानप्रवेशने ।<br>
वायुरेभिः स्थितो देहे विज्ञेयस्तु द्विलक्षणः ॥ 12.7 ॥

'''12.8'''<br>
एकलक्षणमाकाशं कथयामि यथा स्थितम् ।<br>
सुषिरात्मकं तु विज्ञेयं नवधा च्छिद्रलक्षणम् ॥ 12.8 ॥

'''12.9'''<br>
शब्दात्मकं गुणं ह् येतत् कथितं तव सुव्रते ।<br>
वागिन्द्रियं वदेद्वाणीं सा च वाणी चतुर्विधा ॥ 12.9 ॥

'''12.10'''<br>
संस्कृता प्राकृती चैव अपभ्रष्टानुनासिका ।<br>
छेदनं भेदनं दानं व्यधनं शिल्पयोजनम् ॥ 12.10 ॥

'''12.11'''<br>
ग्रहणं विजयश्चैव सर्वं हस्तेन्द्रिये स्थितम् ।<br>
समनिम्नोन्नताश्चैव लोष्टकण्टकवालुकाः ॥ 12.11 ॥

'''12.12'''<br>
कर्दमो जलदुर्गाणि रथ्याट्टालकपर्वताः ।<br>
पादेन्द्रियेण गम्यन्ते देशान्तरगमागमे ॥ 12.12 ॥

'''12.13'''<br>
उत्सर्गे पर्दिते चैव पायुर्वै चेष्टते सदा ।<br>
आनन्दकृदुपस्थश्च गम्यागम्यप्रवर्तकः ॥ 12.13 ॥

'''12.14'''<br>
कर्मस्वेतानि वर्तन्ते तेन कर्मेन्द्रियाणि तु ।<br>
बुद्धीन्द्रियाणि देवेशि वर्तन्ते बुद्धियोगतः ॥ 12.14 ॥

'''12.15'''<br>
षड्जाख्यर्षभगान्धारमध्यमाः पञ्चमः प्रिये ।<br>
धैवतो निषधश्चैव स्वराः सप्त प्रकीर्तिताः ॥ 12.15 ॥

'''12.16'''<br>
गान्धारो मध्यमः षड्जस् त्रयो ग्रामाश्च पार्वति ।<br>
सप्तस्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्छनाश्चैकविंशतिः ॥ 12.16 ॥

'''12.17'''<br>
तान एकोनपञ्चाशद् इत्येतत्सुरमण्डलम् ।<br>
सूक्ष्मशब्दाः स्मृता ह्येते चराचररवस्थिताः ॥ 12.17 ॥

'''12.18'''<br>
स्थूलांश्चैव प्रवक्ष्यामि यथावत्तान्निबोध मे ।<br>
भेरीपटहशङ्खोत्थो मृदङ्गपणवोत्थितः ॥ 12.18 ॥

'''12.19'''<br>
वेणुगोमुखशब्दश्च मन्दलो दर्दुरो ध्वनिः ।<br>
तन्त्रीवाद्यानि चित्राणि करवाद्यानि यानि च ॥ 12.19 ॥

'''12.20'''<br>
संयोगजवियोगोत्थाः काष्ठपाषाणवारिजाः ।<br>
अपभ्रंशो ऽनुनासिक्यः संस्कृतः प्राकृतो रवः ॥ 12.20 ॥

'''12.21'''<br>
सप्तस्वरप्रतिष्ठानि व्यक्ताव्यक्तानि चैव हि ।<br>
उक्तानुक्तानि गृह्णाति श्रवणेन्द्रिययोगतः ॥ 12.21 ॥

'''12.22'''<br>
शब्दो ऽस्य विषयो ह्येष येन बुध्येत पुद्गलः ।<br>
मृदुं च कठिनं चैव कर्कशं शीतलं तथा ॥ 12.22 ॥

'''12.23'''<br>
उष्णं च पिच्छिलं लोष्टं कर्दमं वालुकास्तथा ।<br>
शरकुन्तासिघातादि ताडनं छेदनं तथा ॥ 12.23 ॥

'''12.24'''<br>
एतानि वै विजानाति स्पर्शनं च त्वगिन्द्रियम् ।<br>
स्पर्शो ऽस्य विषयो ह्येष येन बुध्येत पुद्गलः ॥ 12.24 ॥

'''12.25'''<br>
चक्षुरिन्द्रियकर्माणि कथ्यमानानि मे शृणु ।<br>
सितं रक्तं च पीतं च कृष्णं हरितधूम्रकम् ॥ 12.25 ॥

'''12.26'''<br>
कपिलं पिङ्गलं बभ्रु अन्यान्यपि विशेषतः ।<br>
नरनारीपशुमृगाञ् ज्योतिः स्थावरजङ्गमम् ॥ 12.26 ॥

'''12.27'''<br>
रूपाकृतिविविक्तानि चक्षुः पश्यति सर्वदा ।<br>
रूपाख्यो विषयो ह्यस्य येनात्मा प्रतिबुद्ध्यते ॥ 12.27 ॥

'''12.28'''<br>
मधुराम्लरसं चैव लवणं कटु तिक्तकम् ।<br>
कषायमिश्रं स्वादुं च जिह्वा वेदयते रसम् ॥ 12.28 ॥

'''12.29'''<br>
रसो ऽस्य विषयो ह्येष येन बुद्ध्येत पुद्गलः ।<br>
सुरभिर्दिव्यगन्धश्च दुर्गन्धश्चाप्यनेकधा ॥ 12.29 ॥

'''12.30'''<br>
उभौ जिघ्रति नासाग्रे विषयो गन्धसंज्ञितः ।<br>
येनासौ बुध्यते क्षेत्री अहङ्कारेण मोहितः ॥ 12.30 ॥

'''12.31'''<br>
संकल्पे च विकल्पे च दशधाक्षेषु धावति ।<br>
अनिवारितसन्देहम् अजय्यं सर्वदेहिनाम् ॥ 12.31 ॥

'''12.32'''<br>
मनश्च कथितं ह्येतद् धर्माधर्मनिबन्धकम् ।<br>
स्वरूपधर्मं वक्ष्यामि तन्मात्राणां यथार्थतः ॥ 12.32 ॥

'''12.33'''<br>
गन्धं तु गन्धतन्मात्रं नासिकाग्रेण जिघ्रति ।<br>
जिह्वया रसतन्मात्रं रसं गृह्णाति संस्थितम् ॥ 12.33 ॥

'''12.34'''<br>
चक्षुषा रूपतन्मात्रं रूपं गृह्णात्युपागतम् ।<br>
गृह्णाति स्पर्शतन्मात्रं त्वचा स्पर्शमुपागतम् ॥ 12.34 ॥

'''12.35'''<br>
शब्दं च शब्दतन्मात्रं गृह्णाति श्रवणेन तु ।<br>
सूक्ष्मस्तन्मात्रधर्मो ऽयं भूतानां प्रकृतिक्रमात् ॥ 12.35 ॥

'''12.36'''<br>
वैकारिकस्ततश्चोर्ध्वं बुध्यते येन पुद्गलः ।<br>
अहं विद्वानहं भोगी त्व् अहं जातो महाकुले ॥ 12.36 ॥

'''12.37'''<br>
अहं दाता च भोक्ता च तेजस्वी बलवानहम् ।<br>
अहं योद्धा च संग्रामे शत्रवश्च मया जिताः ॥ 12.37 ॥

'''12.38'''<br>
धर्मशीलश्च गुणवान् श्रेयस्कर्ता ह्यहं परम् ।<br>
अहं पापी दुराचारो मूर्खश्चाहं दुराकृतिः ॥ 12.38 ॥

'''12.39'''<br>
न दत्तं न मया भुक्तं मत्समो नास्ति दुःखितः ।<br>
इत्यहङ्कारचित्तानां ममत्ववशवर्तिनाम् ॥ 12.39 ॥

'''12.40'''<br>
अहङ्कारो निबध्नाति संसारे दृढबन्धनैः ।<br>
त्रिविधस्याप्ययं धर्मो ऽहङ्कारस्य प्रकीर्तितः ॥ 12.40 ॥

'''12.41'''<br>
बुद्धिधर्मांस्ततो वक्ष्ये धर्मादींस्तव सुव्रते ।<br>
धर्मो ज्ञानं च वैराग्यम् ऐश्वर्यं च चतुष्टयम् ॥ 12.41 ॥

'''12.42'''<br>
अधर्मश्च तथाज्ञानम् अवैराग्यमनैश्वरम् ।<br>
बध्नाति सप्तधा सा तु ज्ञानभावेन मोहयेत् ॥ 12.42 ॥

'''12.43'''<br>
बुद्धिश्चाध्यवसायं च करोति विविधेष्वपि ।<br>
धर्मादीनामथाष्टानां लक्षणानि शृणु प्रिये ॥ 12.43 ॥

'''12.44'''<br>
उपवासो जपो मौनम् अक्रोधो ऽस्तेयमार्जवम् ।<br>
सत्यं शौचं च दानं च दया क्षान्तिश्च सर्वदा ॥ 12.44 ॥

'''12.45'''<br>
विद्याभ्यासश्च लज्ज च इन्द्रियाणां च निग्रहः ।<br>
इष्टापूर्तं तीर्थसेवा पितृणां चैव तर्पणम् ॥ 12.45 ॥

'''12.46'''<br>
अभयं सर्वसत्त्वेभ्यो जीवितस्य च रक्षणम् ।<br>
धीगुणः प्रथमो ह्येष धर्म इत्यभिधीयते ॥ 12.46 ॥

'''12.47'''<br>
धर्मकर्मनिबद्धानां संसारमनुवर्तिनाम् ।<br>
पुनर्मार्त्यं पुनः स्वर्ग्यं तीर्यक् त्वं च पुनः पुनः ॥ 12.47 ॥

'''12.48'''<br>
धर्मभावः समाख्यातः ज्ञानभावं च मे शृणु ।<br>
चतुर्विंशतिकः पिण्डः करणेन्द्रियसंयुतः ॥ 12.48 ॥

'''12.49'''<br>
प्राकृतः स तु विज्ञेयो धर्माधर्मप्रवर्तकः ।<br>
अकर्ता निर्गुणश्चाहं न मे बन्धो ऽस्ति प्राकृतः ॥ 12.49 ॥

'''12.50'''<br>
प्रकृत्या कारितं मन्ये वासनादेव मुच्यते ।<br>
साङ्ख्यज्ञानं मया प्रोक्तं प्रकृतेर्येन मुच्यते ॥ 12.50 ॥

'''12.51'''<br>
मुक्तं प्रकृतिबन्धात्तं पुनर्बध्नाति चेश्वरः ।<br>
बद्धः संसरते भूयो यावद्देवं न विन्दति ॥ 12.51 ॥

'''12.52'''<br>
ईश्वरं सृष्टिकर्तारं सर्वजन्तुनिबन्धकम् ।<br>
वैराग्यात्सन्त्यजेत्पुत्रान् दारानिष्टान्सुसंमतान् ॥ 12.52 ॥

'''12.53'''<br>
हस्त्यश्वरथयानानि सुहृद्भोगधनानि च ।<br>
उपवासं जपं तीर्थं पञ्चाग्निं जलशायिताम् ॥ 12.53 ॥

'''12.54'''<br>
उपास्यैतानि घोराणि देहं सन्त्यजति क्षणात् ।<br>
गिरिवृक्षजलाग्निभ्यः प्रहारोद्बन्धनाशनैः ॥ 12.54 ॥

'''12.55'''<br>
वैराग्यं तु समाश्रित्य कुरुते साहसान्यपि ।<br>
ऐश्वर्यभावमापन्नो द्रव्यैस्तृप्तिं न गच्छति ॥ 12.55 ॥

'''12.56'''<br>
न दारैर्न धनैर्भागैः परिवारैर्न वाहनैः ।<br>
तपो व्रतानि मन्त्रांश्च ऐश्वर्यार्थे तु साधयेत् ॥ 12.56 ॥

'''12.57'''<br>
युद्धं द्युतं तथा मायां चौर्यं चानृतहिंसनम् ।<br>
अन्यान्यपि त्वयुक्तानि विस्रम्भच्छलघातिताम् ॥ 12.57 ॥

'''12.58'''<br>
ऐश्वर्यभावमापन्नः करोति च बहून्यपि ।<br>
प्राणिहिंसारतो नित्यं चौरिकानृतदम्भवान् ॥ 12.58 ॥

'''12.59'''<br>
याचको दुःखदाता च भवेच्चाधर्मचेष्टितम् ।<br>
नास्तिधर्मो न चाधर्मः स्वर्गं मोक्षं च को गतः ॥ 12.59 ॥

'''12.60'''<br>
अज्ञानभावमापन्नः सर्वं मिथ्येति भाषते ।<br>
नित्यं दुःखी परप्रेष्यो भारं यानं वहन्नपि ॥ 12.60 ॥

'''12.61'''<br>
कृच्छ्रजीवी च सततम् अवैराग्ये न खिद्यते ।<br>
राज्यं कृत्वा तु सामन्तः सामन्त्याद्ग्रामभुग्भवेत् ॥ 12.61 ॥

'''12.62'''<br>
ग्रामाद्भ्रष्टस्तदर्धेन वर्तते ऽसावनीश्वरः ।<br>
न शोचति न चोद्विग्नः क्रीडते पूर्वराज्यवत् ॥ 12.62 ॥

'''12.63'''<br>
अनैश्वर्यस्य भावो ऽयम् एवं ते समुदाहृतः ।<br>
अव्यक्तं त्रिगुणं वक्ष्ये संसारस्य प्रवर्तकम् ॥ 12.63 ॥

'''12.64'''<br>
यस्माच्च जगदुत्पत्तिः प्रकृतिस्तेन चोच्यते ।<br>
अस्य धर्मं प्रवक्ष्यामि रजः सत्त्वतमो ऽभिधम् ॥ 12.64 ॥

'''12.65'''<br>
प्रकाशभावः सत्त्वं च धर्मः सत्त्वसमाश्रितः ।<br>
संविभागी च सततं नित्यं सत्त्वोपकारकः ॥ 12.65 ॥

'''12.66'''<br>
क्षमादयासमायुक्तो ज्ञानविज्ञानपारगः ।<br>
प्रीतिर्दानं धृतिर्मेधा तपः शौचं दमस्तथा ॥ 12.66 ॥

'''12.67'''<br>
ऋतवाक्समदृष्टिश्च दिव्यबुद्धिप्रबोधनम् ।<br>
यस्मिन्नेते सदा धर्मा भवन्ति पुरुषोत्तमे ॥ 12.67 ॥

'''12.68'''<br>
स सात्त्विकस्तु विज्ञेयः रजोधर्मांश्च मे शृणु ।<br>
निस्त्रिंशश्चातिलोभी च विद्वेषी क्रोधनस्तथा ॥ 12.68 ॥

'''12.69'''<br>
कामी हर्षसमाविष्टो दुःखार्तः पर्यटेत्सदा ।<br>
मानी दम्भसमायुक्तो ऽप्यहङ्कारे व्यवस्थितः ॥ 12.69 ॥

'''12.70'''<br>
नित्यं युद्धरतः शूरः राजसं गुणलक्षणम् ।<br>
कामक्रोधाभिभूतत्वं लोभेन च समन्वयः ॥ 12.70 ॥

'''12.71'''<br>
ईर्श्या दम्भो विषादश्च मद उन्माद एव च ।<br>
निद्रालस्य मकर्मित्वं दौर्मेध्याज्ञानिते तथा ॥ 12.71 ॥

'''12.72'''<br>
अधर्मताबुद्धिमत्त्वं नास्तिक्यं छलचित्तता ।<br>
तमः चिह्नानि चैतानि दृश्यन्ते यत्र मानवे ॥ 12.72 ॥

'''12.73'''<br>
तामसः स तु विज्ञेयः पुरुषः कलुषाशयः ।<br>
एतत्रिगुणमव्यक्तं त्रिगुणं सामुदाहृतम् ॥ 12.73 ॥

'''12.74'''<br>
एतत्सम्यग्विदित्वा तु मुच्यते प्राकृतैर्गुणैः ।<br>
गुणधर्मा न चैवाहं बुद्ध्यहांकृद्गुणो नहि ॥ 12.74 ॥

'''12.75'''<br>
करणेन्द्रियहीनश्च भूततन्मात्रवर्जितः ।<br>
अकर्ता निर्गुणश्चाहं चिन्मात्रः पुरुषः स्मृतः ॥ 12.75 ॥

'''12.76'''<br>
मानसं वाचिकं चैव शारीरं कर्म यत्कृतम् ।<br>
प्रकृत्या कारितां मन्ये अकर्ता पुरुषः स्मृतः ॥ 12.76 ॥

'''12.77'''<br>
एवं संन्यस्य कर्माणि वर्तते नच नित्यशः ।<br>
नाहं कर्ता न मे बन्ध एवं बुध्येत यो नरः ॥ 12.77 ॥

'''12.78'''<br>
प्रकृतेः स विमुच्येत यावन्न सृजतीश्वरः ।<br>
साङ्ख्यज्ञानेन संमूधो मुक्तिरित्यभिमन्यते ॥ 12.78 ॥

'''12.79'''<br>
न हि मुक्तिर्भवेत्तस्य कंचित्कालं विदेहता ।<br>
तिष्ठेत्प्रकृतिनिर्मुक्तः सृष्टिसंहारवर्जितः ॥ 12.79 ॥

'''12.80'''<br>
यावत्करोत्यसौ सृष्टिम् ईश्वरः परमेश्वरः ।<br>
तावत्प्रकृतिबन्धेन संसारे क्षिप्यते पुनाः ॥ 12.80 ॥

'''12.81'''<br>
क्षिप्तः संसरते भूयः संसारे घोरसागरे ।<br>
धर्माधार्मनिबद्धस्तु साङ्ख्यज्ञानेन मोहितः ॥ 12.81 ॥

'''12.82'''<br>
अहं कर्ता च भोक्ता च ईश्वरोबलवानहम् ।<br>
ममत्वेनैव संमूढो भ्राम्यते घटयन्त्रवत् ॥ 12.82 ॥

'''12.83'''<br>
साङ्ख्यज्ञानं मया प्रोक्तं शृणु ध्यानाधिदैवतम् ।<br>
पृथ्वीं कठिनरूपेण चतुः सागरमेखलाम् ॥ 12.83 ॥

'''12.84'''<br>
सपर्वतवनाकीर्णां मृगपक्षिसमाकुलाम् ।<br>
सुस्थितां पीतवर्णाभाम् ऊबीजेन समन्विताम् ॥ 12.84 ॥

'''12.85'''<br>
ध्यात्वा तत्सिद्धिमभ्येति विषसत्त्वान्निवारयेत् ।<br>
अचाल्यः सर्वभूतानां यथैव वसुधा भवेत् ॥ 12.85 ॥

'''12.86'''<br>
जलापूरितसर्वाङ्गो जलध्यानेन पूरयेत् ।<br>
एवमभ्यस्यमानस्तु विषसत्त्वान्विनाशयेत् ॥ 12.86 ॥

'''12.87'''<br>
तृष्णादाहविनिर्मुक्त ईतिभिश्च विवर्जितः ।<br>
जगदापूरयेत्सिद्धः पूर्वबीजसमन्वितः ॥ 12.87 ॥

'''12.88'''<br>
कुर्यात्कर्मसहस्राणि स्वबीजेन तु बीजितः ।<br>
कृष्णरेण्वात्मको वायुर् ध्येयो बीजेन संयुतः ॥ 12.88 ॥

'''12.89'''<br>
पूरयेद्वै जगद्देहान् सिद्धश्चाश्चर्यकारकः ।<br>
सुषिरात्मकं स्वदेहं तु जगच्च सुषिरात्मकम् ॥ 12.89 ॥

'''12.90'''<br>
ध्यायेत्प्रकृतिबीजेन चित्रकर्माणि कारयेत् ।<br>
वागिन्द्रिये तथा वह्निर् ध्यातो वाक्सिद्धिदायकः ॥ 12.90 ॥

'''12.91'''<br>
इन्द्रः पाणावभिध्यातः बाहुशाली त्वजेयकः ।<br>
पादयोर्दूरसंचारं ध्यातो विष्णुः प्रयच्छति ॥ 12.91 ॥

'''12.92'''<br>
पायौ मित्रः सितो ध्यातः पायुव्याधिविनाशकः ।<br>
शिश्ने प्रजापतिं श्यामं ध्यायेद्युक्तेन चेतसा ॥ 12.92 ॥

'''12.93'''<br>
जितेन्द्रियश्च भवति त्व् इच्छया रमते शतम् ।<br>
श्रोत्रेन्द्रिये दिशश्चित्रा ध्यायेद्वीजेन संयुताः ॥ 12.93 ॥

'''12.94'''<br>
सकृदुक्तं च गृह्णाति दिग्यात्रा चैव सिद्ध्यति ।<br>
मारुतं कृष्णरूपेण ध्यायेत्तु त्वचि संस्थितम् ॥ 12.94 ॥

'''12.95'''<br>
यः स दंष्ट्राद्यभेद्यः स्यात् न क्वचिञ्जायते व्यथा ।<br>
आदित्यं चक्षुषि ध्यायेज् जिह्वायां वरुणं तथा ॥ 12.95 ॥

'''12.96'''<br>
नासायां पृथिवीं पीतां मनसीन्दुं तथैव च ।<br>
पीतकं गन्धतन्मात्रं रसतन्मात्रकं सितम् ॥ 12.96 ॥

'''12.97'''<br>
रक्तं तु रूपतन्मात्रं कृष्णं तु स्पर्शसंज्ञितम् ।<br>
अरूपं शब्दतन्मात्रं ध्यातव्यं बिन्दुरूपि च ॥ 12.97 ॥

'''12.98'''<br>
विषयेष्वीप्सितां सिद्धिं जानाति च विचिन्तितम् ।<br>
वैकारिके तथा रुद्रो ध्यातव्यः सिद्धिमिच्छता ॥ 12.98 ॥

'''12.99'''<br>
ध्यानात्सिद्धिमवाप्नोति मुक्ताहङ्कारबन्धनाम् ।<br>
ब्रह्माणं बुद्धिसंस्थं तु ध्यायेद्युक्तेन चेतसा ॥ 12.99 ॥

'''12.100'''<br>
स्मरन्वै पूर्वबीजेन ज्ञानौघः संप्रवर्तते ।<br>
दिव्या च जायते बुद्धिः संशयोच्छित्तिकारिका ॥ 12.100 ॥

'''12.101'''<br>
भूतं भव्यं भविष्यच्च प्रत्यक्षं संप्रजायते ।<br>
प्रकृतिः कृष्णवर्णा तु रक्तशुक्ला विराजते ॥ 12.101 ॥

'''12.102'''<br>
रक्तं च हृदयं तस्याः बहुपादभुजानना ।<br>
ध्यातव्या तत्त्वबीजेन यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः ॥ 12.102 ॥

'''12.103'''<br>
सिद्धश्चैव स्वतन्त्रश्च दिव्यदृष्टिश्च जायेते ।<br>
षण्मासाभ्यासयोगेन दिव्या दृष्टिः प्रवर्तते ॥ 12.103 ॥

'''12.104'''<br>
त्रैलोक्ये यत्प्रवर्तेत प्रत्यक्षं तस्य जायते ।<br>
एष ते प्राकृतो योग उक्तः मोक्षकरः परः ॥ 12.104 ॥

'''12.105'''<br>
अतः परं तु पुरुषः पद्ममध्ये व्यवस्थितः ।<br>
चित्स्वरूपश्च सर्वेषु देहमापूर्य संस्थितः ॥ 12.105 ॥

'''12.106'''<br>
स जीव इति विख्यातो येन जीवति तत्पुरम् ।<br>
निर्गतेन मृता येन अचेताः शीर्यते तनुः ॥ 12.106 ॥

'''12.107'''<br>
बध्यते मुच्यते ऽसौ वै सुखदुःखानि वेत्ति च ।<br>
न तस्य रूपं वर्णो वा प्रमाणं दृश्यते क्वचित् ॥ 12.107 ॥

'''12.108'''<br>
न शक्यः कथितुं वापि सूक्ष्मश्चानन्तविग्रहः ।<br>
वालाग्रशतभागस्य शतधा कल्पितस्य तु ॥ 12.108 ॥

'''12.109'''<br>
तस्य सूक्ष्मतरो जीवः स चानन्त्याय कल्पते ।<br>
आदित्यवर्णं रुक्माभम् अब्बिन्दुमिव पुष्करे ॥ 12.109 ॥

'''12.110'''<br>
पश्यन्ति तारकमिव योगिनो दिव्यचक्षुषा ।<br>
रागविद्याकलोपेतः कालबद्धो हि रूपवान् ॥ 12.110 ॥

'''12.111'''<br>
श्यामवर्णेन विज्ञेया स्थिता जीवस्य देवता ।<br>
दक्षिणेन सिताङ्गी तु वामेनासितरूपिणी ॥ 12.111 ॥

'''12.112'''<br>
तद्वर्णानि च वक्त्राणि मण्डलानि विशेषतः ।<br>
कर्मबन्धेन बध्नाति सुखदुःखं प्रयच्छति ॥ 12.112 ॥

'''12.113'''<br>
नियतिं च विजानीयाद् अनिवार्यां सुरासुरैः ।<br>
पूर्वबीजसहध्याना द्विरूपेण समन्विता ॥ 12.113 ॥

'''12.114'''<br>
ध्यानात्सिद्धिमवाप्नोति नियतेश्च विमुच्यते ।<br>
त्रिनेत्रं च चतुर्वक्त्रं कृष्णवर्णं चतुर्भुजम् ॥ 12.114 ॥

'''12.115'''<br>
संहरन्तं दुराधर्षम् अनन्तं कालमीश्वरम् ।<br>
स्वबीजध्यानरूपज्ञः कालेन नहि कल्यते ॥ 12.115 ॥

'''12.116'''<br>
चक्रवत्परिवर्तन्ते कालध्यानविवर्जिताः ।<br>
एवं कालं सदा ध्यायेत् ध्येयसिद्धिश्च जायते ॥ 12.116 ॥

'''12.117'''<br>
रागं तु रक्तवर्णं वै विद्यां श्यामां सुलोचनाम् ।<br>
सितवर्णां कलां ध्यायेच् चेतन्योन्मीलिनीं तु ताम् ॥ 12.117 ॥

'''12.118'''<br>
कृष्णवर्णा च रक्ताक्षी दीर्घदन्ता सुलोचना ।<br>
कचोर्ध्वपिङ्गकेशी च स्थूलकाया महोदरी ॥ 12.118 ॥

'''12.119'''<br>
या पातयति भूतानि ब्रह्माद्यानि पुनः पुनः ।<br>
निर्वैरपरिपन्थित्वान् माया ग्रन्थिर्दुरुत्तरा ॥ 12.119 ॥

'''12.120'''<br>
साङ्ख्यवेदपुराणज्ञा अन्यशास्त्रविदश्च ये ।<br>
न तां लङ्घयितुं शक्ता ये चान्ये मोक्षवादिनः ॥ 12.120 ॥

'''12.121'''<br>
क्लिश्यन्ति मायया भ्रान्ता अमोक्षे मोक्षलिप्सया ।<br>
स्वबीजध्यानयोगेन पूर्वध्यानस्वरूपतः ॥ 12.121 ॥

'''12.122'''<br>
दीक्षासिना च तां छित्त्वा विशन्ति शिवमव्ययम् ।<br>
चतुर्वर्णा भवेद्विद्या सा वर्णव्यापिनी स्मृता ॥ 12.122 ॥

'''12.123'''<br>
सितरक्तपीतकृष्णा ध्यातव्या सुषिरात्मिका ।<br>
आकाशवायुमारूढा रूपयौवनशालिनी ॥ 12.123 ॥

'''12.124'''<br>
स्वबीजेन तु सा ध्येया तत्सिद्धिश्चैव जायते ।<br>
दिव्या सिद्धिरमोघा तु सिद्धविद्यश्च जायते ॥ 12.124 ॥

'''12.125'''<br>
वेद लोकांस्ततः सर्वान् कामरूपी स गच्छति ।<br>
कुङ्कुमाभं च नारेशं त्रिनेत्रं तु जटाधरम् ॥ 12.125 ॥

'''12.126'''<br>
पूर्वाननमभिध्यायेत् वायुभक्षस्य यत्फलम् ।<br>
तत्पुण्यफलमाप्नोति अश्वमेधायुतस्य च ॥ 12.126 ॥

'''12.127'''<br>
जगच्च वशमायाति क्रमते सिद्धिमेति च ।<br>
षड्भिर्मासैरसन्देहः दक्षिणं च तथैव हि ॥ 12.127 ॥

'''12.128'''<br>
नीलाम्बुदप्रतीकाशं पिङ्गभ्रूश्मश्रुलोचनम् ।<br>
भ्रुकुटीकरालवक्त्रं च कपालाहि विभूषितम् ॥ 12.128 ॥

'''12.129'''<br>
बहुरूपजटाधारं दक्षिणं तस्य चिन्तयेत् ।<br>
सुखदुःखविनाशाय ईतिज्वरविनाशनम् ॥ 12.129 ॥

'''12.130'''<br>
विषग्रहादि सर्वं तु ध्यानान्नाशयते क्षणात् ।<br>
अग्निवज्ज्वलते योगी जरामृत्युविवर्जितः ॥ 12.130 ॥

'''12.131'''<br>
क्रमते सर्वलोकान्वै सिद्धश्च समतां व्रजेत् ।<br>
सितं त्रिनयनं देवि साक्षासूत्रकमण्डलु ॥ 12.131 ॥

'''12.132'''<br>
पश्चिमं वदनं ध्यायेद् दिव्यसिद्धिप्रदायकम् ।<br>
हत्वा प्राणिसहस्राणि परदारशतानि च ॥ 12.132 ॥

'''12.133'''<br>
अलेपको विशुद्धात्मा सिद्धिं प्राप्य शिवो भवेत् ।<br>
त्रिनेत्रमुत्तरं वक्त्रं रक्तोत्पलसमद्युति ॥ 12.133 ॥

'''12.134'''<br>
ध्यानात्तस्य जगत्सर्वं वशमेति न संशयः ।<br>
तपते वर्षते चैव सृजते संहरत्यपि ॥ 12.134 ॥

'''12.135'''<br>
ईप्सितां लभते सिद्धिं यो ऽब्दमेकं तु चिन्तयेत् ।<br>
सितमूर्ध्वं सदा ध्यायेच् छूलहस्तं जटाधरम् ॥ 12.135 ॥

'''12.136'''<br>
व्याघ्रचर्मपारीधानं साक्षासूत्रकमण्डलु ।<br>
वीणाडमरुहस्तं च नागयज्ञोपवीतकम् ॥ 12.136 ॥

'''12.137'''<br>
चन्द्रमूर्धोर्ध्वलिङ्गं च ध्यायेन्नित्यं महेश्वरम् ।<br>
अनेनैव तु देहेन सर्वज्ञः कामरूपवान् ॥ 12.137 ॥

'''12.138'''<br>
घण्टानादस्य वा ध्यानात् सिद्धिः षाण्मासिकी भवेत् ।<br>
ईप्सिता मर्त्यलोके तु सिद्धिस्तस्य प्रजायते ॥ 12.138 ॥

'''12.139'''<br>
लिङ्गध्यानं तु यः कुर्यात् पूर्वबीजेन संयुतम् ।<br>
मासेनैकेन पश्येत्स सूक्ष्मं लिङ्गं तनूपरि ॥ 12.139 ॥

'''12.140'''<br>
शुद्धस्फटिकसङ्काशं तद्दृष्ट्वा तु विमुच्यते ।<br>
सिद्धिस्तु मानुषे लोके षण्मासेन प्रजायते ॥ 12.140 ॥

'''12.141'''<br>
त्रैलोक्यदर्शने बुद्धिः प्रत्यक्षा तस्य जायते ।<br>
आक्रामेत्सर्वलोकांश्च ईश्वरेण समो भवेत् ॥ 12.141 ॥

'''12.142'''<br>
सोमार्कौ चक्षुषी स्यातां चक्रे वै धी रथस्य तु ।<br>
तन्मात्राणि हयास्तस्य मनः सारथि चोदितः ॥ 12.142 ॥

'''12.143'''<br>
अहंकारो भवेद्योद्धा गुणश्चास्य महाधनुः ।<br>
इन्द्रियाणि शरास्तस्य मृगो धर्मः प्रकीर्तितः ॥ 12.143 ॥

'''12.144'''<br>
एवं स क्रीडते योगी परमात्मनि हृत्स्थिते ।<br>
पुण्यपापैर्वर्तमान इच्छया परमेश्वरि ॥ 12.144 ॥

'''12.145'''<br>
नाहं कर्ता न मे बन्धः सर्वमीश्वरकारणम् ।<br>
मत्वा चेश्वरविज्ञानं सर्वकर्मणि सन्त्यजेत् ॥ 12.145 ॥

'''12.146'''<br>
धर्माधर्मस्य कर्तृत्वे प्रेरको हृदि संस्थितः ।<br>
तमहं शरणं प्राप्तो न मे बन्धो ऽस्ति कऋतृता ॥ 12.146 ॥

'''12.147'''<br>
सदाशिवो ऽष्टभेदेन पूर्वबीजसमन्वितः ।<br>
ध्येयः पूर्वोक्तरूपेण तत्सिद्धिफलमिच्छता ॥ 12.147 ॥

'''12.148'''<br>
नादं वै व्यापकं ध्यायेद् अहोरात्रायनेषु च ।<br>
दक्षिणोत्तरसंक्रान्त्या विषुवज्ज्ञस्य मोक्षदः ॥ 12.148 ॥

'''12.149'''<br>
वंशध्वनिसमप्रख्यः शान्तनादस्तु स स्मृतः ।<br>
सदाशिवः स विज्ञेयः ध्यानात्सिद्धिफलं शृणु ॥ 12.149 ॥

'''12.150'''<br>
मासमात्रेण तेजस्वी वागीशस्तु द्वितीयके ।<br>
तृतीये पश्यते सिद्धान् दिव्यदृष्टिश्चतुर्थके ॥ 12.150 ॥

'''12.151'''<br>
सिद्धिस्तु मानुषे लोके वत्सरार्धे न संशयः ।<br>
दिव्यासिद्धिस्तथाब्देन सायुज्यं तु द्वितीयके ॥ 12.151 ॥

'''12.152'''<br>
षण्मुखीकरणं कृत्वा ध्यायेद्देवं सदाशिवम् ।<br>
अङ्गुष्ठाभ्यां श्रुती नेत्रे तर्जनीमध्यमाक्रमात् ॥ 12.152 ॥

'''12.153'''<br>
शेषाभ्यां वृणुयाद्घ्राणे षण्मुखे किल बद्धधीः ।<br>
दशधा वर्णरूपेण दृश्यते च सदाशिवः ॥ 12.153 ॥

'''12.154'''<br>
सितं रक्तं च पीतं च कृष्णं हरितपिङ्गलम् ।<br>
नीलं चित्रकवर्णं तु स्फटिकाभं मनोरमम् ॥ 12.154 ॥

'''12.155'''<br>
दृष्ट्वा सर्वाणि रूपाणि त्यजेत्तनि विचक्षणः ।<br>
एकमेव तु गृह्णीयाद् अन्ये तु गुणरूपकाः ॥ 12.155 ॥

'''12.156'''<br>
चन्द्रमण्डलसङ्काशं विद्युत्पुञ्जनिभेक्षणम् ।<br>
तारकाचलिताकारं बिन्दुमेवं विलक्षयेत् ॥ 12.156 ॥

'''12.157'''<br>
निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस्तथैव च ।<br>
आभिः कलाभिः संयुक्तो ध्यातव्यो बिन्दुरीश्वरः ॥ 12.157 ॥

'''12.158'''<br>
बिन्दुध्यानं समाख्यातं शक्तिलक्षं निबोध मे ।<br>
खं वीक्ष्य मीलिताक्षो यद् उद्यद्भास्करसन्निभम् ॥ 12.158 ॥

'''12.159'''<br>
ईक्षते च महत्तेजः शक्तिः प्रभ्वीति सा स्मृता ।<br>
पीता रक्ता तथा कृष्णा स्फटिकाभा मनोरमा ॥ 12.159 ॥

'''12.160'''<br>
द्रष्टव्या पारमा शक्तिः तां दृष्ट्वा शिवतां व्रजेत् ।<br>
व्यापिनीं च ततश्चोर्ध्वे पञ्चरूपां विचिन्तयेत् ॥ 12.160 ॥

'''12.161'''<br>
कारणैः स्वैः समोपेतां ध्यात्वा स्वच्छन्दतां व्रजेत् ।<br>
समनामुन्मनां चोक्तां ध्यायेद्युक्तेन चेतसा ॥ 12.161 ॥

'''12.162'''<br>
ध्यानात्सिद्धिमवाप्नोति व्यापकः प्रभुरख्ययः ।<br>
ततश्चोर्ध्वे शिवः शान्तः पूर्वं वै कथितो मया ॥ 12.162 ॥

'''12.163'''<br>
चक्षुषा यश्च दृश्येत वाचो वा यश्च गोचरः ।<br>
मनश्चिन्तयते यानि बुद्धिर्यानि व्यवस्यति ॥ 12.163 ॥

'''12.164'''<br>
अहंकृतानि यान्येव यच्च वेद्यतया स्थितम् ।<br>
यश्च नास्ति स तत्रैव त्व् अन्वेष्टव्यः प्रयत्नतः ॥ 12.164 ॥

'''12.165'''<br>
यत्र तत्र स्थितो देशे यत्र तत्राश्रमे रतः ।<br>
सुखासीनः संयतात्मा एकचित्तः समाहितः ॥ 12.165 ॥

'''12.166'''<br>
स्वच्छन्दं समनुस्मृत्य अभावं भावयेत्सदा ।<br>
भावनात्तस्य तत्त्वस्य तत्समश्चैव जायते ॥ 12.166 ॥

'''12.167'''<br>
ये धर्मास्तस्य चाख्याताः पूर्वं ते वरवर्णिनि ।<br>
तैस्तु धर्मैः समायुक्ति योगी वै भवति प्रिये ॥ 12.167 ॥

'''12.168'''<br>
स्वरूपरूपकध्यानं तत्त्वानां कथितं मया ।<br>
एवं ज्ञात्वा च ध्यात्वा च सिद्ध्यते मुच्यते ऽपि च ॥ 12.168 ॥

===Kapitel 13 – Devanagari===

'''13.1'''<br>
सारं यदस्य तन्त्रस्य यागं तु परमेश्वर ।<br>
तमाख्याहि समासेन साधकानां हिताय वै ॥ 13.1 ॥

'''13.2'''<br>
मूलबीजाक्षरं मन्त्रनायकं परमीश्वरम् ।<br>
प्रणवासनमारूढम् अङ्गवक्त्रैः समन्वितम् ॥ 13.2 ॥

'''13.3'''<br>
पूर्वोक्तद्रव्यसंघातैः पूजयेत् परमेश्वरम् ।<br>
स एव होमविन्यासः दीक्षा सैव प्रकीर्तितः ॥ 13.3 ॥

'''13.4'''<br>
दशलक्षं जपेद्यस्तु एकचित्तः समाहितः ।<br>
समुद्रगसरित्तीरे सहायैः परिवर्जितः ॥ 13.4 ॥

'''13.5'''<br>
होमयेन्नरमांसस्य लक्षमेकं सगुग्गुलम् ।<br>
जितेन्द्रियैकचित्तस्तु ब्रह्मचर्ये व्यवस्थितः ॥ 13.5 ॥

'''13.6'''<br>
असाध्यं साधयेद्देवि नात्र कार्या विचारणा ।<br>
यानि कानीह कर्माणि चतुष्पीठस्थितानि च ॥ 13.6 ॥

'''13.7'''<br>
अधमान्यथ मध्यानि ह्य् उत्तमानि वरानने ।<br>
तानि सिद्ध्यन्ति देवेशि भैरवस्य वचो यथा ॥ 13.7 ॥

'''13.8'''<br>
अथातः सम्प्रवक्ष्यामि कारिकाकोशमुत्तमम् ।<br>
यं ज्ञात्वा देवदेवेशि विचरन्तीह साधकाः ॥ 13.8 ॥

'''13.9*'''<br>
अभिमुखखड्गनि पातितशूरशिरः शोषितं समादाय / ।<br>
रक्तालक्तकलिखितं साध्यतनौ मन्त्रयुक्तमभिधानम् ॥ 13.9* ॥

'''13.10*'''<br>
प्रेतानले सुतप्तं विधाय निशि यत्कृते शतं जपति / ।<br>
असुरेन्द्रचक्रवर्तिनमसुरेन्द्रगुरुं वा तमानयत्यनिलवेगात् ॥ 13.10* ॥

'''13.11*'''<br>
प्रेतालक्तकलिखितं नरशिरसि प्रेतवह्निसन्तप्तम् / ।<br>
यमलोकादप्यचिरादानयति बलेन पूर्ववत् साध्यम् ॥ 13.11* ॥

'''13.12*'''<br>
मृतनार्या वामपदादुद्बद्धायास्तु पांसुलीं समादाय / ।<br>
रुधिरालक्तकरोचनया साध्यतनुं मन्त्रसंयुक्ताम् ॥ 13.12* ॥

'''13.13*'''<br>
खदिरानले सुतप्तां रात्र्यर्धे सम्मुखो जपशतेन / ।<br>
आनयति शचीमहल्यामथवा दिवसस्य शतभागात् ॥ 13.13* ॥

'''13.14*'''<br>
उद्बद्धस्त्रीतनुवामाङ्घ्रेः पांसुलीं समादाय / ।<br>
प्रेतालक्तकनिजरुधिररोचनाभिर्विलिख्य साध्यतनुम् ॥ 13.14* ॥

'''13.15*'''<br>
प्रेतानले सुतप्तां शताभिजप्तां स्वनाममन्त्रयुताम् / ।<br>
कृत्वा यक्षसुरासुरपन्नगनारीः समानयत्याशु ॥ 13.15* ॥

'''13.16*'''<br>
निजवामकरे ऽलक्तकरोचनया साध्यनाम परिलिखितम् / ।<br>
मन्त्रविदर्भितमेतज्जपशतयुक्तं सुतापितं रात्रौ ॥ 13.16* ॥

'''13.17*'''<br>
खदिरानले विधूमे ऽसुरगुरुमप्यानयत्यनिलवेगात् / ।<br>
साध्यमभिधानलिखितं भूमितले गैरिकेण रक्तेन ॥ 13.17* ॥

'''13.18*'''<br>
गन्धोद्वर्तितवामहस्तेन तु तत्त्वबीजयुक्तेन / ।<br>
आक्रम्य भूमिलिखितं साध्याभिमुखो ऽर्धरात्रकाले तु ॥ 13.18* ॥

'''13.19*'''<br>
क्षितिपतिमपि सामात्यं चानयति निमेषशतभागात् / ।<br>
नृकपालमध्यलिखितं रोचनया रक्तमिश्रया साध्यम् ॥ 13.19* ॥

'''13.20*'''<br>
नाम च तस्य ललाटे मन्त्रेण विदर्भितं समालिख्य / ।<br>
गन्धोदकेन लिप्तं नृकपालं वै द्वितीयमादाय ॥ 13.20* ॥

'''13.21*'''<br>
कृत्वा कपालसम्पुटमथ मृतसूत्रेण वेष्टयेत् सम्यक् / ।<br>
खदिराङ्गारसुतप्तं सिक्थकलिप्तं तु तत्पुनः कृत्वा ॥ 13.21* ॥

'''13.22*'''<br>
यावत् सिक्थकमेतत् कपाललग्नं विलीयते तावत् / ।<br>
सुरपतिमप्याकर्षति जपशतयोगान्निमेषमात्रेण ॥ 13.22* ॥

'''13.23*'''<br>
भित्तौ गैरिकलिखितं मन्त्रार्णविदर्भितं तदभिधानम् / ।<br>
साध्याभिमुखो रात्रौ वामकराक्रान्तमथ जपन् क्रुद्धः ॥ 13.23* ॥

'''13.24*'''<br>
क्रोङ्काराङ्कुशयोगादानयति सुरासुरान् क्षिप्रम् / ।<br>
रणशस्त्रघातपतितं नरपिशितं त्रिमधुसंयुतं जुहुयात् ॥ 13.24* ॥

'''13.25*'''<br>
विपरीतचक्रमुद्रां बद्ध्वा साध्यं तु निक्षिपेन्मध्ये / ।<br>
सम्पीडितकरसम्पुटविह्वलवक्त्रं करान्तरे ध्यात्वा ॥ 13.25* ॥

'''13.26*'''<br>
आनयति महापुरुषं क्षितिपतिमपि दिवसशतभागात् / ।<br>
शितशस्त्रपातरहितध्वजनरशीर्षं प्रगृह्य लक्षमयुतम् ॥ 13.26* ॥

'''13.27*'''<br>
तत्र त्रिरूपगदितं धाम लिखित्वाभिपूजयेद्यस्तु / ।<br>
तस्य हरिपवनकमलजधनदयमेन्द्राः ससिद्धगन्धर्वाः ॥ 13.27* ॥

'''13.28*'''<br>
विविधवरसिद्धिजातं विदधति विचित्रास्तथापराः सिद्धीः / ।<br>
व्यक्ताव्यक्तं तथा व्यक्तमव्यक्तं तु त्रिरूपकम् ॥ 13.28* ॥

'''13.29'''<br>
धामचाराधयेत् सम्यक् तत्र यस्तु विचक्षणः ।<br>
जायते त्रिविधा सिद्धिर् गिरिराजतनूद्भवे ॥ 13.29 ॥

'''13.30'''<br>
सुनिश्चितमतेः सम्यग् गिरिराजस्य तस्य वै ।<br>
रक्तचन्दनधूलिं तु राजिकां लवणं तथा ॥ 13.30 ॥

'''13.31'''<br>
पादधूलिं तु साध्यस्य एकीकृत्य तु पेषयेत् ।<br>
जपन् स्वच्छन्ददेवं तु निर्मथ्नंश्च करद्वयम् ॥ 13.31 ॥

'''13.32'''<br>
चिताग्नौ जुहुयाच्चूर्णं चाण्डालाग्नावथापि वा ।<br>
साध्यस्याभिमुखो भूत्वा प्रयोगमिममाचरेत् ॥ 13.32 ॥

'''13.33'''<br>
शतमेकं जपेद्यावत् तावदाकर्षयेन्नृपम् ।<br>
वशमायाति भूनाथ आत्मना च धनेन च ॥ 13.33 ॥

'''13.34'''<br>
सिद्ध एष प्रयोगस्तु नान्यथा ते वदाम्यहम् ।<br>
तामेव धूलिं संगृह्य लोहचूर्णविमिश्रिताम् ॥ 13.34 ॥

'''13.35'''<br>
श्मशानचीरके बद्ध्वा सप्तजप्तां चतुष्पथे ।<br>
निखन्याष्टाङ्गुलं भूमौ रिपुनामसमन्विताम् ॥ 13.35 ॥

'''13.36'''<br>
निक्षिपेद्यस्य नाम्ना तां स क्षणात् स्तम्भितो भवेत् ।<br>
तामेव धूलिं संगृह्य पञ्चकोन्मत्तसंयुताम् ॥ 13.36 ॥

'''13.37'''<br>
बद्ध्वा तां प्रेतवस्त्रेण रिपुनामसमन्विताम् ।<br>
शतजप्तां तु तां कृत्वा श्मशाने निखनेद् द्रुतम् ॥ 13.37 ॥

'''13.38'''<br>
भवत्युन्मत्तकः साध्य उद्धृतायां तु मुच्यते ।<br>
उद्धृतं वस्त्रमादाय क्षीरेण परिशोधयेत् ॥ 13.38 ॥

'''13.39'''<br>
प्रत्यानयनमेतद्धि सिद्धमेव न संशयः ।<br>
अथ रक्ताश्वमारस्य कुसुमानि समाहरेत् ॥ 13.39 ॥

'''13.40'''<br>
शतमष्टोत्तरं तेषां शतजप्तं तु कारयेत् ।<br>
सकृज्जप्तेन पुष्पेण लिङ्गमूर्धनि ताडयेत् ॥ 13.40 ॥

'''13.41'''<br>
एवं दिने दिने कुर्याद् दशाहं सुसमाहितः ।<br>
ततस्त्वेकादशैतानि संगृह्य कुसुमानि तु ॥ 13.41 ॥

'''13.42'''<br>
महानदीं ततो गत्वा तत्रैकैकं प्रवाहयेत् ।<br>
आनुपूर्व्येण सर्वाणि सकृज्जप्त्वा तु मन्त्रवित् ॥ 13.42 ॥

'''13.43'''<br>
यत्तेषां पश्चिमं पुष्पं प्रतिस्रोतः प्रयाति हि ।<br>
तद्गृहीत्वाम्बुसम्मिश्रं दन्तैरस्पृष्टमापिबेत् ॥ 13.43 ॥

'''13.44'''<br>
ततो ऽश्वमारकुसुमं रक्तं वै शतमन्त्रितम् ।<br>
तर्जन्यग्रे तु तत्कृत्वा अङ्गुष्ठेनाक्रमेद् बुधः ॥ 13.44 ॥

'''13.45'''<br>
भ्रामयेत् सव्यतः पुष्पं यस्य नाम्ना तु मन्त्रवित् ।<br>
स्वच्छन्दं जपमानस्तु तमाकर्षयते द्रुतम् ।<br>
अपसव्यं भ्रामयित्वा पुनस्तस्य विसर्जनम् ॥ 13.45 ॥

===Kapitel 14 – Devanagari===

'''14.1'''<br>
मुद्राणं लक्षणं वक्ष्ये अस्मिंस्तन्त्रे यथास्थितम् ।<br>
उत्तानमञ्जलिं कृत्वा कपालं परिकीर्तितम् ॥ 14.1 ॥

'''14.2'''<br>
तिर्यक्कृत्वा करं वामं कनिष्ठाद्यङ्गुलित्रयम् ।<br>
अङ्गुष्ठेनाक्रमेद्देवि ऋज्वीं कृत्वा प्रदेशिनीम् ॥ 14.2 ॥

'''14.3'''<br>
पराङ्मुखं करं कृत्वा स्कन्धदेशे निवेशयेत् ।<br>
खट्वाङ्गं कीर्तितं ह्येतत् खड्गमुद्रां निबोध मे ॥ 14.3 ॥

'''14.4'''<br>
अङ्गुष्ठेनाक्रमेद्देवि सकनिष्ठामनामिकाम् ।<br>
मध्यमां तर्जनीं चोर्ध्वं खड्गमुद्रा प्रकीर्तिता ॥ 14.4 ॥

'''14.5'''<br>
मुष्टिं बद्ध्वा कनिष्ठां च प्रसार्येत वरानने ।<br>
आत्मनः सम्मुखं कृत्वा स्फरस्ते कथितो मया ॥ 14.5 ॥

'''14.6'''<br>
मुष्टिं बद्ध्वा तु देवेशि तर्जन्यूर्ध्वं तु कुञ्चयेत् ।<br>
अङ्कुशः कथितो ह्येष पाशमुद्रां निबोध मे ॥ 14.6 ॥

'''14.7'''<br>
तर्जनीं वर्तुलां कृत्वा मूले ऽङ्गुष्ठस्य योजयेत् ।<br>
पाशस्तु कथितो ह्येष दुष्टजालनिबन्धकः ॥ 14.7 ॥

'''14.8'''<br>
मुष्टिं बद्ध्वा वरारोहे सम्प्रसार्य प्रदेशिनीम् ।<br>
नाराचस्तु समाख्यातः समासात्तव भैरवि ॥ 14.8 ॥

'''14.9'''<br>
मुष्टिं बद्ध्वा प्रसार्येत तर्जन्यङ्गुष्ठकं प्रिये ।<br>
अग्रे निकुञ्चयेत् किञ्चित् पिनाकं परिकीर्तितम् ॥ 14.9 ॥

'''14.10'''<br>
अग्रप्रसारितो हस्तः श्लिष्टशाखो वरानने ।<br>
पराङ्मुखं तु तं कृत्वा त्व् अभयः परिकीर्तितः ॥ 14.10 ॥

'''14.11'''<br>
वामं भुजं प्रसार्यैव जानूपरि निवेशयेत् ।<br>
प्रसृतं दर्शयेद्देवि वरः सर्वार्थसाधकः ॥ 14.11 ॥

'''14.12'''<br>
घण्टाकारं करं वामं कृत्वा चैव त्वधोमुखम् ।<br>
दक्षहस्तस्य तर्जन्या घृषेद् घण्टा प्रकीर्तिता ॥ 14.12 ॥

'''14.13'''<br>
कनिष्ठिकां समाक्रामेद् अङ्गुष्ठेन समाहितः ।<br>
प्रसार्य चाङ्गुलीस्तिस्रस् त्रिशूलं परिकीर्तितम् ॥ 14.13 ॥

'''14.14'''<br>
दण्डो वै मुष्टिबन्धेन वज्रमुद्रं निबोध मे ।<br>
वामहस्तमधः कृत्वा उत्तानं तु समाहितः ॥ 14.14 ॥

'''14.15'''<br>
दक्षं चाधोमुखं कृत्वा त्व् अङ्गुष्ठं च कनिष्ठिकाम् ।<br>
उभयोरपि सङ्घृष्य वज्रमुद्रां प्रदर्शयेत् ॥ 14.15 ॥

'''14.16'''<br>
डमरुं मुष्टिबन्धेन दक्षहस्तस्य सुव्रते ।<br>
सुषिरेण समायुक्तं दर्शयेत्तु वरानने ॥ 14.16 ॥

'''14.17'''<br>
मुद्गरं तु प्रवक्ष्यामि हस्तौ द्वौ सम्प्रसारयेत् ।<br>
मुद्गरः कथितो ह्येष वल्लकीं च निबोध मे ॥ 14.17 ॥

'''14.18'''<br>
हस्तौ प्रसारयेद्देवि उत्तानौ तु समाहितः ।<br>
अनामे कुञ्चयित्वा तु वीणामुद्रा प्रकीर्तिता ॥ 14.18 ॥

'''14.19'''<br>
प्रसारयेदङ्गुलीस्तु कनिष्ठानाममध्यमाः ।<br>
अङ्गुष्ठेनाक्रमेदाद्यां परशुः समुदाहृताः ॥ 14.19 ॥

'''14.20'''<br>
एता मुद्रा महादेवि भैरवस्य प्रदर्शयेत् ।<br>
आवाहने निरोधे च तथा चैव विसर्जने ॥ 14.20 ॥

'''14.21'''<br>
कपालं चैव खट्वाङ्गम् अनुक्तेषु प्रदर्शयेत् ।<br>
कपालं धवलं ज्ञेयं खट्वाङ्गं च तथैव हि ॥ 14.21 ॥

'''14.22'''<br>
त्रिशूलं चैव नाराचं खड्गो नीलोत्पलप्रभः ।<br>
स्फरं रक्तं पिनाकं च कृष्णं सम्परिकीर्तितम् ॥ 14.22 ॥

'''14.23'''<br>
घण्टा हेमप्रभा ज्ञेयाङ् कुशो मरकतप्रभः ।<br>
पाशो भिन्नाञ्जननिभः स्फटिकाभो ऽभयः स्मृतः ॥ 14.23 ॥

'''14.24'''<br>
वरश्चित्तप्रसादेन ध्यातव्यो वरवर्णिनि ।<br>
डमरुं हेमसङ्काशं वीणां चैतत्समप्रभाम् ॥ 14.24 ॥

'''14.25'''<br>
दण्डं रक्तं विजानीयाद् वज्रं पीतं विचिन्तयेत् ।<br>
राजावर्तनिभो देवि मुद्गरः परशुस्तथा ॥ 14.25 ॥

'''14.26'''<br>
मुद्रापीठं समाख्यातं चतुर्वर्गफलोदयम् ।<br>
प्रणवासनमारूढा ओंकाराद्या वरानने ॥ 14.26 ॥

'''14.27'''<br>
स्वनामकृतविन्यासा नमस्कारावसानिकाः ।<br>
साधयन्ति महादेवि फलानि विविधानि तु ॥ 14.27 ॥

'''14.28'''<br>
निर्विघ्नकरणं ख्यातं मुद्राणां लक्षणं प्रिये ।<br>
वेदितव्यं प्रयत्नेन साधितव्यं महात्मना ॥ 14.28 ॥

===Kapitel 15 – Devanagari===

'''15.1'''<br>
जपध्यानादियुक्तस्य चर्याव्रतधरस्य च ।<br>
छुम्मकाः सम्प्रवक्ष्यामि साधकस्य वरानने ॥ 15.1 ॥

'''15.2'''<br>
भैरवस्तु स्मृतो धाम सर्वदस्तु गुरुः स्मृतः ।<br>
साधकस्तु गिरिर्ज्ञेयः पुत्रको विमलः स्मृतः ॥ 15.2 ॥

'''15.3'''<br>
समयी कान्तदेहस्तु भगिन्यो बलदर्पिताः ।<br>
मद्यं तु हर्षणं ज्ञेयं मुदिता तु सुरा स्मृता ॥ 15.3 ॥

'''15.4'''<br>
मत्य्सा जलचरा ज्ञेया मांसं च बलवर्धनम् ।<br>
जातं प्ररूढमित्याहुर् मृतं चैव पराङ्मुखम् ॥ 15.4 ॥

'''15.5'''<br>
रक्तं त्वमृतमित्याहुः पद्मनालो ऽन्त्रसञ्चयः ।<br>
शुक्रं चन्द्रः समाख्यातः स्नायुः सूत्रं प्रकीर्तितम् ॥ 15.5 ॥

'''15.6'''<br>
श्मशानं डामरं ज्ञेयं राक्षसस्तु भयङ्करः ।<br>
पिशाचो रोमजननः रुहा ज्ञेया रजस्वला ॥ 15.6 ॥

'''15.7'''<br>
रात्रिं वै च्छादिकां विद्धि प्रकाशश्च दिनं भवेत् ।<br>
नयने चञ्चले ज्ञेये जिह्वां संग्राहिकां विदुः ॥ 15.7 ॥

'''15.8'''<br>
करौ धनकरौ ज्ञेयौ पादौ सहचरौ विदुः ।<br>
लिङ्गं सन्तोषजननं भगः प्रीतिविवर्धनः ॥ 15.8 ॥

'''15.9'''<br>
शस्त्रं विभागजननं कर्तरी कार्यसाधिका ।<br>
दूती संवाहिका ज्ञेया धूपो ह्लादन उच्यते ॥ 15.9 ॥

'''15.10'''<br>
गन्धः सन्तोषजननो राजानो धारकाः स्मृताः ।<br>
पशुर्विबोधको ज्ञेयश् चरुकः सार्वकामिकः ॥ 15.10 ॥

'''15.11'''<br>
अन्नं साधनमित्युक्तं वसा मण्डमिहोच्यते ।<br>
दिशां मुखं तु श्रवणं त्वक् च संवेदनी स्मृता ॥ 15.11 ॥

'''15.12'''<br>
घ्राणं सुस्थितमित्युक्तं मुखं तु प्रविचारकम् ।<br>
पशु प्रचारो विज्ञेयः माता धात्रीति कथ्यते ॥ 15.12 ॥

'''15.13'''<br>
पितरं सृष्टिकर्तारं भ्रातरं पालकं विदुः ।<br>
भगिनी शुभकरी ज्ञेया सखी सर्वार्थसाधिका ॥ 15.13 ॥

'''15.14'''<br>
मित्रं गुणानां जननं गुणनाशं रिपुं विदुः ।<br>
छित् स्फिजौ कीर्तितो देवि दृष्टिश्चक्षुः प्रकीर्तितम् ॥ 15.14 ॥

'''15.15'''<br>
दशनाः खण्डका ज्ञेया आधार उदरं स्मृतम् ।<br>
हृदयं गुह्यमित्युक्तं कठिनं त्वस्थि विद्धि हि ॥ 15.15 ॥

'''15.16'''<br>
मेदो वसां विजानीयात् मज्जा पुष्टिकरः स्मृतः ।<br>
विष्ठां विदूषिकां विद्धि मूत्रं स्नाव इहोच्यते ॥ 15.16 ॥

'''15.17'''<br>
कालेयकं तु कुसुमं धूमं धृतिकरं विदुः ।<br>
मेलकं चैव सङ्घातः पुत्रः सोद्द्योतकः स्मृतः ॥ 15.17 ॥

'''15.18'''<br>
दुहिता ह्लादिका ज्ञेया क्षुब्धं वै चलितं विदुः ।<br>
दूषको जार इत्युक्तः पीतं वन्दितमेव च ॥ 15.18 ॥

'''15.19'''<br>
भक्षितं प्राप्तमित्याहुश् छर्दितं विकृतीकृतम् ।<br>
दूषितं कर्षितं ज्ञेयं सम्मतं समयं विदुः ॥ 15.19 ॥

'''15.20'''<br>
महल्लो रक्षको ज्ञेयश् छगलस्तु कनिष्ठकः ।<br>
विनयो देहकर्म स्यात् साधनं तु जपः स्मृतः ॥ 15.20 ॥

'''15.21'''<br>
होमितं सिद्धिजननं विभागो रोचकः स्मृतः ।<br>
कदम्बं वृन्दमित्याहुर् विरलो ऽश्लिष्ट उच्यते ॥ 15.21 ॥

'''15.22'''<br>
विमलः शिष्य इत्युक्त इच्छा चाज्ञा प्रकीर्तिता ।<br>
देवतादर्शनं यत्तत् लब्धं शस्त्रहतं विदुः ॥ 15.22 ॥

'''15.23'''<br>
निशाचरो बिडालः स्यात् नखिनश्च विदारकाः ।<br>
आनीतं सारितं ज्ञेयं रक्षितं पिहितं तथा ॥ 15.23 ॥

'''15.24'''<br>
शिखां संस्पृशते या तु सा तु शक्तिं विनिर्दिशेत् ।<br>
शिरः प्रदर्शयेद्या तु सा च बिन्दुं विनिर्दिशेत् ॥ 15.24 ॥

'''15.25'''<br>
ललाटं दर्शयेद्या तु ईश्वरं सा विनिर्दिशेत् ।<br>
तालुकं दर्शयेद्या तु तया रुद्रः प्रकीर्तितः ॥ 15.25 ॥

'''15.26'''<br>
जिह्वां प्रदर्शयेद्या तु विद्यां साथ विनिर्दिशेत् ।<br>
सप्त कोटयस्तु मन्त्राणां तस्या ज्ञेयास्तु सुव्रते ॥ 15.26 ॥

'''15.27'''<br>
घण्टिकां दर्शयेद्या तु तस्यानन्तः प्रदर्शितः ।<br>
कण्ठं तु संस्पृशेया सा कालतत्त्वं विनिर्दिशेत् ॥ 15.27 ॥

'''15.28'''<br>
हृत्पद्मं दर्शयेद्या तु पुरुषं सा विनिर्दिशेत् ।<br>
नाभिं प्रदर्शयेद्या तु प्रकृतिं सा विनिर्दिशेत् ॥ 15.28 ॥

'''15.29'''<br>
तस्याधस्ताद् बुद्धितत्त्वं यदि स्याद्दर्शनं प्रिये ।<br>
यदा गुह्यं स्पृशेद्देवि अहंकारो ऽधिदैवतम् ॥ 15.29 ॥

'''15.30'''<br>
कटिं सन्दर्शयेद्या तु व्योम तत्राधिधैवतम् ।<br>
ऊरुकौ दर्शयेद्देवि पवनं सा विनिर्दिशेत् ॥ 15.30 ॥

'''15.31'''<br>
जानुनी दर्शयेद्या तु तया तेजः प्रकीर्तितम् ।<br>
जङ्घे प्रदर्शयेद्या तु वरुणं सा विनिर्दिशेत् ॥ 15.31 ॥

'''15.32'''<br>
शरीरं दर्शयेद्देवि सर्ववेदमयं प्रिये ।<br>
पूजाग्निजपयुक्तस्य ध्यानयुक्तस्य मन्त्रिणः ॥ 15.32 ॥

'''15.33'''<br>
समयाचारयुक्तस्य कालांशकविदः प्रिये ।<br>
क्रियोपेतस्य देवेशि योगिन्यस्तु वरप्रदाः ॥ 15.33 ॥

'''15.34'''<br>
दर्शयन्ति महाध्वानं नानाभोगसमन्वितम् ।<br>
गिरिराजस्य देवेशि यं गत्वा फलमश्नुते ॥ 15.34 ॥

'''15.35'''<br>
भैरवेण समाज्ञप्ताः शक्तयस्तु वरानने ।<br>
अन्याश्च सिद्धीर्विविधा अधमा मध्यमोत्तमाः ॥ 15.35 ॥

'''15.36'''<br>
अन्यतन्त्रसमुत्थाश्च साधयन्ति न संशयः ।<br>
एवं संक्षेपतः प्रोक्तं मेलकं तु वरानने ॥ 15.36 ॥

'''15.37'''<br>
सतताभ्यासयोगेन ददते चरुकं स्वकम् ।<br>
यस्य सम्प्राशनाद्देवि वीरेशसदृशो भवेत् ॥ 15.37 ॥

'''15.38'''<br>
तस्माद् ध्यानार्चने होमं जपम् च वरवर्णिनि ।<br>
कुर्वन्ति भावितात्मानस् ततः सिद्ध्यन्ति मन्त्रिणः ॥ 15.38 ॥